[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"$f3j3a3nnym8g92":3},{"id":4,"document_id":5,"title_full":6,"title_short":7,"date_published":8,"source_url":9,"is_palestine_relevant":10,"relevance_score":11,"relevance_keywords":12,"relevance_excerpt":13,"activiteit":14,"is_ongecorrigeerd":10,"publication_type":7,"frontend_url":21,"content_html":22,"pdf_url":23,"speakers":24,"besproken":136,"voortgezet_vanuit":499,"voortgezet_in":508,"fractie_spreektijd":509,"aanvragers":510,"toezeggingen":511,"verslag":512,"ai_summary":13,"ai_summary_updated_at":23,"relevance_keyword_chips":516},179019,"2024D10494","Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit 2024","Stenogram","2024-02-01","https:\u002F\u002Fgegevensmagazijn.tweedekamer.nl\u002FOData\u002Fv5\u002FDocument(ed7ffb05-ec88-44ef-a7a0-92caf70df476)\u002Fresource",false,0,[],"",{"tk_id":15,"soort":16,"onderwerp":17,"datum":8,"aanvangstijd":18,"eindtijd":19,"duur_minuten":20},"36daa864-4357-46e5-a735-f8343cb7aecf","Plenair debat (wetgeving)","Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (36410-XIV) antwoord 1e termijn + rest","2024-02-01T11:00:00+01:00","2024-02-01T19:15:00+01:00",495,"\u002Fdebatverslagen\u002F179019-begroting-landbouw-natuur-en-voedselkwaliteit-36410-xiv-antwoord-1e-termijn-rest","\u003Cdiv class=\"stuk activiteit-document stenogram\">\n\u003Cp>Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>- het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (XIV) en het Diergezondheidsfonds (F) voor het jaar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>2024 (36410-XIV).\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>(Zie vergadering van 31 januari 2024.)\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Door mij zijn schriftelijke antwoorden ontvangen van de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>minister voor Natuur en Stikstof op vragen, gesteld in eerste\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>termijn.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Deze antwoorden zullen worden opgenomen in een bijvoegsel bij de Handelingen van deze vergadering.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>(Het bijvoegsel is opgenomen aan het eind van deze editie.)\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik heb begrepen dat mevrouw Van der Plas allereerst een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>informatieverzoek heeft, dus ik geef haar even het woord\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voor een punt van orde. Gaat uw gang.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Van der Plas (BBB):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dank u wel, voorzitter. We weten allemaal dat er boerenprotesten in heel Europa zijn. Die zijn ook aan het verhevigen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Nou heeft de Europese Commissie een knieval gemaakt —\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zo schrijft De Telegraaf dat dan op — wat betreft de groene\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>regel die voorschrijft dat 4% van het akkerland braak moet\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>liggen. Dat gebeurde kennelijk na een interventie van president Macron van de Franse regering. Ik wil graag vragen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>of de minister daar tijdens dit debat misschien nog een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>schriftelijke reactie op kan geven. Het mag ook een mondelinge reactie zijn, als hij daaraan toe is. Dat zou helemaal\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>mooi zijn. Wat betekent dit op dit moment voor onze boeren? Ik zou ook graag willen weten wat de inzet van de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Nederlandse regering is bij de Europese Commissie wat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>betreft deze regel. We hebben natuurlijk ook al een motie\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ingediend voor het versoepelen van regels, maar ik zou van\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de minister graag een reactie willen over specifiek deze\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>regel.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>We geleiden dit verzoek natuurlijk officieel nog even door\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>naar het ministerie, maar de minister zit erbij, dus die zal\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>er mogelijk op ingaan bij de beantwoording.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik heet beide bewindslieden trouwens van harte welkom.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dat had ik volgens mij nog niet gedaan. Gisteren hebben\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Kamerleden een dag lang vragen gesteld. Ik zou de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>bewindslieden dan ook de kans willen geven om hun inleidingen gewoon te kunnen houden. Daarna gaan ze waarschijnlijk bloksgewijs antwoorden en kunt u interrupties\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>plaatsen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De algemene beraadslaging wordt hervat.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Het woord is als eerste aan de minister van Landbouw,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Natuur en Voedselkwaliteit. Gaat uw gang.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dank u wel, meneer de voorzitter.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Voordat ik met mijn inleiding start, geef ik een reactie op\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de vraag van mevrouw Van der Plas. Wat mij betreft kom\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ik daar straks in de beantwoording even mondeling op\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>terug. Dan is er duidelijkheid. Dat bespaart dan ook weer\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>tijd wat betreft het schrijven van brieven.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Geachte Kamerleden. We hebben gisteren een goed debat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gezien: een inhoudelijk debat, een debat op waarden en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>een debat waarin visies voorbijkwamen. Dat was goed. In\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het bijzonder ben ik ook wel getroffen en misschien zelfs\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wel geraakt door de maidenspeeches van de leden Pierik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>en Kostić. Het waren indrukwekkende verhalen die soms\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ook dicht bij mij komen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Een à twee weken geleden waren wij met een delegatie op\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de Grüne Woche. Afgezien van het feit dat het goed is om\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>met elkaar in de trein naar Berlijn te reizen en gesprekken\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>te voeren over de toekomst van de landbouw en alles wat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ons daarbij bezighoudt, heb ik daar op zaterdag ook de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>GFFA bezocht. Dat is een internationale conferentie die elk\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>jaar door Duitsland tijdens de Grüne Woche georganiseerd\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wordt. Die ging over voedselzekerheid. Als je wilt ervaren\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wat het belang van de Nederlandse landbouw en de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Nederlandse landbouwkennis in de wereld is, dan raad ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zo&#x27;n conferentie aan. Er waren 70 ministers van Landbouw\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van over de hele wereld aanwezig. Iedereen wilde met mij\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het gesprek voeren over onze kennis, over ons uitgangsmateriaal en over hoe wij met verduurzaming omgaan en wat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat voor hun land zou kunnen betekenen. Dan merk je hoe\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>belangrijk de internationale positie van de Nederlandse\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>landbouw is. Van Uruguay tot Kazachstan, van Zuid-Sudan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>tot Brazilië en Taiwan; iedereen van over de hele wereld\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wilde het gesprek met mij aangaan. Dat ging over maar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>één ding: &quot;Kunnen wij komen tot kennisuitwisseling? Kunnen wij komen tot programma&#x27;s waarin bijvoorbeeld de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Wageningen Universiteit een samenwerking met ons aangaat? We hebben jullie kennis namelijk zo hard nodig.&quot;\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dat is de positie van Nederland als gidsland op het gebied\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van landbouw in de wereld. Ik kan vertellen dat je daar best\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van onder de indruk raakt als je daar rondloopt. Maar je\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>bent ook wel trots: trots op onze agrarische sector, op de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kennis in onze agrarische sector en op het innovatievermogen in de agrarische sector. Je bent dan ook trots op iets\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wat gisteren al voorbijgekomen is en waar we straks ook\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>weer op terugkomen, namelijk onze positie in de internationale voedselvoorziening, voedselzekerheid; sommigen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>vinden het belangrijk om dat niet te vergeten. Denk ook aan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het uitgangsmateriaal dat de hele wereld overgaat. Dat is\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>onze landbouw internationaal. Daar mogen we best trots\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>op zijn. Onze boeren, tuinders en akkerbouwers mogen dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Begroting Landbouw, Natuur en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Voedselkwaliteit 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>1 februari 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>TK 37\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>37-4-1\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ook best van ons horen. Want we hebben een stevige\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>agrarische sector en sterke landbouw, maar we lopen in\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Nederland ook tegen grenzen aan. De ecologische druk\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>neemt toe en is doorgeschoten. We zullen dus ook toe\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>moeten naar een verduurzaming van de agrarische sector.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Daarbij zijn boeren niet het probleem, maar ook de oplossing. Onze boeren zijn in staat om ons natuur en een versterking van de biodiversiteit te leveren en wíllen ook verduurzamen. Maar als wij alle problemen serieus nemen,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dan heeft dat wel consequenties voor de agrarische sector\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>als het gaat om de uitstoot, de omvang. De maatregelen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>die nodig zijn, zullen ook leiden tot een kleinere agrarische\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>sector. Ik heb daar gisteren ook een heel betoog over\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gehoord van de heer Holman. Dat was goed. Toch zijn het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ook hele onzekere tijden voor onze boeren en vissers; in\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het blokje vissers kom ik nog terug op de vissers. Het zijn\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dus onzekere tijden voor onze boeren. Ze vragen soms\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wanhopig &quot;is er nog toekomst voor ons in Nederland?&quot; en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>&quot;mogen we er nog zijn in Nederland?&quot; Vanuit dat perspectief\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>vind ik het wel van belang om te zeggen dat er perspectief\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>is voor de agrarische sector in Nederland, ook al moet er\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>veel gebeuren en zijn de opgaven groot.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Wat mij in dat verband heel bijzonder raakt, zijn mijn contacten van de afgelopen weken met de biologische sector.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik heb Mieke Mul op een bijeenkomst van LNV horen vertellen over haar ideeën en zorgen over de landbouw in\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Nederland. Mieke Mul, een biologische boer, doet veel aan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>weidevogelbeheer en groene natuur. Ze is ook gecertificeerd\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>biologisch. Die zegt: wij hebben de tickets voor een eventuele emigratie al klaarliggen. Ik ben daar vorige week\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>geweest. Ik heb daar het gesprek over gevoerd. Blijkbaar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>doen we toch iets niet goed, want het kan toch niet waar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zijn dat zelfs dit soort bedrijven overweegt te emigreren?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ze vertelde me dat naar aanleiding van alle acties op social\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>media heel veel boeren zich bij hen gemeld hebben. Dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zijn biologische boeren die allemaal overwegen om te\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>emigreren. Ik heb ze toegezegd dat ik het gesprek aanga,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ook met die grote groepen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Toen ik aantrad als minister heb ik gezegd dat boeren duidelijkheid, zekerheid en rust nodig hebben. Het spijt mij\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ongelofelijk dat die duidelijkheid, zekerheid en rust op dit\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>moment nog niet gegeven kunnen worden. We hebben\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>vorig jaar lang met elkaar gesproken om dat perspectief\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wel te bieden, zoals u weet. Helaas is door de val van het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kabinet de pas om daar ook daadwerkelijk mee aan de slag\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>te gaan, afgesneden. Dat spijt mij ongelofelijk. Want de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>missie waarvoor ik hier gekomen ben, kan ik op die manier\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>niet afmaken.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Aan de andere kant gaat Europa door. Europa is niet\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>demissionair. Tal van grote onderwerpen worden op de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Europese agenda besproken. Dat betekent dat we wel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>doorgaan waar het kan, zoals met het verduurzamen van\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de keten. Op de overlegtafel verduurzaming landbouw\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>spreken we nog steeds met elkaar om te bekijken hoe we\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>tot een verduurzaming kunnen komen die ook een verdienmodel voor de boeren oplevert. Er wordt gewerkt aan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>doelsturing. We hebben het actieprogramma biologisch\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zwaar geïntensiveerd en dat gaan we ook de komende jaren\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zwaar intensiveren; we komen daar straks op terug. Ik denk\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ook aan de regeling jonge boeren. Ik denk aan onze inzet\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>op RENURE, het recyclen van mest in Europa. Ik denk aan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de nieuwe genomische technieken, die grote kansen bieden\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voor de sector. Maar ik denk ook, speciaal door de heer\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Graus, aan dierwaardigheid. De heer Graus vond dat een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ethische discussie. Dat ís ook een ethische discussie. Ik vind\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ook dat dierwaardigheid en een sterke verbetering van de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dierwaardigheid onveranderde onderdelen van het landbouwbeleid horen te zijn, en dat duurzame landbouw ook\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>een dierwaardige landbouw hoort te zijn.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Tegelijkertijd zorgt Europese regelgeving ervoor dat we af\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>en toe klem zitten, dat onze boeren klem zitten. Vandaar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat ik het belangrijk vind dat we op Europees niveau kijken\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>of we tot meer flexibiliteit kunnen komen. We moeten niet\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de doelen ter discussie stellen. Die blijven we hanteren.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Daar blijven we achter staan, want die doelen zijn noodzakelijk. Het gaat om de manier waarop we die doelen willen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>bereiken, met het vakmanschap van de boeren en met oog\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voor de diversiteit van de verschillende lidstaten in Europa,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>waarbij Nederland weer een ander land is dan Spanje, dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>weer een ander land is dan Italië of Duitsland. De flexibiliteit\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>om het op een manier te doen die past bij de aard en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>structuur van het land, hebben wij nodig.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Een ogenblik. Ik had van tevoren gezegd dat ik de minister\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>graag even de inleiding wilde laten afmaken. Dus als u even\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wacht tot dat moment, dan geef ik u het woord, mevrouw\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Bromet. De minister vervolgt even de inleiding van zijn\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>betoog.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dank u wel, meneer de voorzitter. Ik ben buitengewoon\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gemotiveerd om ook de komende periode aan de slag te\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>blijven en me maximaal in te zetten om te kijken hoe we\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>op Europees niveau stappen kunnen zetten die passen bij\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>onze ambities. Ondertussen zien we dat er in de agrarische\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>sector heel grote zorgen zijn over de mestmarkt. De problemen zijn acuut. Dat betekent dat ook die problemen niet\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kunnen wachten op oplossingen. Het pijnlijke aan wat er\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>op dit moment gebeurt in de agrarische sector, is dat hele\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>mooie grondgeboden rundveehouderijen, die we zo graag\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zien in Nederland, het door een overspannen mestmarkt\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ongelofelijk zwaar aan het krijgen zijn. Dat doet me wel pijn.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik spreek met heel veel mensen en dan is altijd de boodschap dat ze dat type bedrijven zo graag zien in Nederland.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>We moeten alles op alles zetten om dat type bedrijven voor\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Nederland te bewaren. Dat moet op een duurzame manier,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>vanzelfsprekend. Het zijn vaak bedrijven die al redelijk\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>geëxtensiveerd zijn, soms zelfs behoorlijk geëxtensiveerd.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik noemde al even de bioboeren. Die lopen tegen dezelfde\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>problemen aan. We zullen echt stappen moeten zetten om\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de agrarische sector daarin te ondersteunen en tot goede\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>oplossingen te komen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik doe dat heel graag met een team medewerkers op het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ministerie die allemaal hoogopgeleid zijn, die vaak aan de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Wageningen Universiteit gestudeerd hebben, die op een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zeer betrokken en loyale manier mij ondersteunen en onze\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>boeren willen ondersteunen in de transitie die ze moeten\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>maken. Heel veel kennis heerst er op het ministerie. Ik zou\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>niet weten wat ik zonder deze medewerkers zou moeten\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>beginnen. Suggesties als zou die kennis er niet zijn op het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ministerie, als zouden de medewerkers op het ministerie\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>die kennis niet hebben, werp ik dan ook verre van me. Ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>sta vierkant achter de mensen. Ik ben er trots op.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Begroting Landbouw, Natuur en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Voedselkwaliteit 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>1 februari 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>TK 37\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>37-4-2\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>En ja, de opgaven zijn zwaar voor de agrarische sector. De\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>opgaven zijn ook zwaar voor de mensen op ons ministerie.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Het is niet altijd makkelijk om te werken op het ministerie\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van Landbouw, want je komt vaak oog in oog te staan met\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>die boer, met die visser. En ja, het blijft mensenwerk. Fouten\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kunnen gemaakt worden en soms kan het beter. Onze\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>medewerkers zijn de eersten om dat te erkennen, maar ze\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zijn vol passie en vuur, en met heel veel kennis bezig om\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ons en de agrarische sector te ondersteunen, en met elkaar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de weg van verduurzaming van de agrarische sector te\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gaan.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dat even als inleiding, meneer de voorzitter. Ik heb Europa\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>al genoemd; laat ik dan ook direct even de vraag van\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>mevrouw Van der Plas over de 4%-regeling beantwoorden.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dat gaat over de braaklegregeling. Daarop is de afgelopen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>jaren derogatie geweest gezien de situatie in Oekraïne.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Frankrijk heeft in het Landbouw- en Visserijdebat — dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>was ergens in oktober, denk ik — gevraagd om die weer te\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>verlengen. Wij hebben daarvan toen gezegd dat we dat in\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>principe graag steunen, maar dat we zaken wel op tijd\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>moeten kunnen verwerken in de systemen, bijvoorbeeld\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>bij de RVO. Dat blijft nu nog steeds een grote hobbel. Als\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het voorstel van de Commissie bij de Landbouw- en Visserijraad voorbijkomt — dat gebeurt de eerstvolgende keer,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>verwacht ik — zullen wij dit ook steunen, maar we moeten\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wel bekijken hoe we dit ook op een goede manier voor onze\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>boeren kunnen regelen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Bromet (GroenLinks-PvdA):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Soms als ik naar deze minister luister, denk ik: het lijkt wel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>een commentator van een politiek debat. Hij heeft namelijk\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>altijd heel veel mensen gesproken en neemt altijd heel veel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zorgen mee, maar wat er nou precies gebeurt — dat kan je\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>doen als je minister bent — blijft mij altijd een beetje\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>onduidelijk. Ik wil even focussen op de biologische boeren.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Het is waar dat de Kamer al helemaal aan het begin van de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>manifestatie van de stikstofproblematiek heeft gezegd: ook\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>al zitten ze in de buurt van natuurgebieden, de boeren die\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het heel erg goed doen, moeten op de een of andere manier\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>een speciale behandeling krijgen, want het zou echt het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kind met het badwater weggooien zijn als je nu de boeren\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>die het al heel goed doen en die vaak in de buurt van Natura\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>2000-gebieden zitten, als eersten wegstuurt. We hebben\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>met name ook de biologische boeren genoemd. De kritiek\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van mevrouw Mul is ook dat zij aan dezelfde regels moet\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voldoen als alle andere boeren in Nederland. Wat heeft de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>minister nou gedaan voor biologische boeren in de buurt\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van Natura 2000-gebieden? De hele Kamer heeft daarom\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gevraagd.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ten eerste kunnen biologische boeren, ook in de omgeving\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van Natura 2000-gebieden, toch piekbelaster zijn. Het is niet\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zo eenvoudig om biologische boeren uitzonderingsposities\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>te geven. Kijk, wij proberen natuurlijk die biologische markt\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>te stimuleren. Wij proberen bij de certificering van de biologische bedrijven ook extra ruimte te creëren voor de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kleinere biologische boeren. Daar kom ik straks wel op\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>terug. Maar het is niet eenvoudig. Ik begrijp de zorgen van\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>mevrouw Mul dus. Ik begrijp ook de zorgen van mevrouw\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Bromet. Maar we hebben te maken met generieke wetgeving, ook Europese generieke maatregelen. Daarom heb ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ook gezegd dat je per land beter zou moeten bekijken hoe\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>je enige flexibiliteit in de regelgeving kunt bouwen. Dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>willen we ook bij Europa bepleiten om ervoor te zorgen dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>we hierin ook meer kunnen differentiëren.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Bromet (GroenLinks-PvdA):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Nee, Nederland is zelf verantwoordelijk voor het stikstofbeleid. Dat iemand een piekbelaster is, komt doordat wij een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>beleid hebben ingericht waardoor sommige bedrijven\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>piekbelaster zijn geworden. Het is generiek beleid, waar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>deze boeren, die we zo hard nodig hebben, nou juist\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>slachtoffer van worden. Dat is ook mijn vraag aan de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>minister. Wat heeft de minister nou gedaan om een uitzondering voor deze boeren te maken? Nou, niets, want er is\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gewoon een lijst gemaakt van piekbelasters en daar valt\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>iedereen onder. Die motie heeft de minister dus gewoon\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>naast zich neergelegd.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ja, zeker. Nee, kijk: uiteindelijk kunnen biologische bedrijven\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>onder de piekbelastersregeling vallen. Maar u weet dat de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>piekbelastersregeling een vrijwillige regeling is. Men kan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>er ook voor kiezen om niet aan die regeling mee te doen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Het is dus niet zo dat wij biologische boeren dwingen om\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de bedrijfsvoering te stoppen. Overigens gaat het bij de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>familie Mul niet om het feit dat zij piekbelaster zijn, maar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gewoon om algemene zorgen. Ik kan u verzekeren dat bijvoorbeeld de mestproblematiek die we op dit moment\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>meemaken, ook voor biologische bedrijven ingrijpend is.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dat zijn generieke maatregelen. Met betrekking tot het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>actieplan en het maatregelenpakket zijn we nu ook met de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>sectoren in gesprek om te bekijken hoe je die druk op de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>mestmarkt kunt wegnemen. Ik wil daarbij ook specifiek naar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>deze sector kijken.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik heb gisteren gezegd, en ik zeg het nog even, dat vandaag\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>acht vragen per fractie de norm is.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Van der Plas (BBB):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>We hebben het hier nu specifiek over biologische boeren.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Elke boer en voedselproducent in Nederland is mij even\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>lief, maar hier gaat wel weer wat mis. Dat zeg ik met alle\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>respect voor mevrouw Mul en alle andere biologische\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>boeren, die ook heel veel zorgen en ellende hebben aan de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>keukentafel en die ik ook heel goed snap. Ik hoor de minister\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zeggen: dit soort boeren gaat emigreren. Daar gaat het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>steeds mis. Hier hadden we het gisteren ook over, toen we\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>spraken over kapotmaken. De minister kan deze woorden\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>misschien niet zo bedoelen, maar ze komen thuis wel aan.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Als je zegt &quot;dit soort boeren gaat weg&quot;, dan diskwalificeer\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>je andere boeren. De minister weet ook dat die al decennialang bezig zijn met verduurzamen en dat ze allerlei toeren\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>uithalen om het nog beter te doen. Zelfs als het niet eens\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van de wet hoeft, nemen ze alsnog maatregelen om het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>nog duurzamer te doen. Ik kan de minister vertellen dat er\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>honderden boeren in de afgelopen jaren zijn geëmigreerd.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik ken een visserijfamilie. Die heet toevallig ook Van der\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Plas, maar het is geen familie.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Wilt u wel een vraag stellen? De interrupties moeten echt\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wat korter.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Begroting Landbouw, Natuur en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Voedselkwaliteit 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>1 februari 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>TK 37\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>37-4-3\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Van der Plas (BBB):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ja. Die familie is nota bene bijna naar de poolcirkel geëmigreerd, naar een mini-eilandje bij Noorwegen, omdat ze\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>daar hun passie kunnen uitvoeren: de visserij. Mensen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>verhuizen bijna naar de Noordpool om hier weg te zijn. Ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wil de minister vragen om zijn woorden zorgvuldig te kiezen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>en om niet te zeggen &quot;dit soort boeren gaat weg&quot;, alsof die\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>anderen er niet toe doen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Uw punt is helder.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Van der Plas weet heel goed dat ik altijd heb\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gezegd dat de biologische landbouw een van de pijlers is\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van de verduurzaming van de landbouw. Het is niet zo dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ik uitga van het adagium dat elke boer biologisch moet zijn\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>of zou moeten worden. Biologisch is een van de pijlers,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>maar het kan ook op andere manieren. Als je mijn landbouwbrief van 30 november 2022 leest, dan zie je dat er verschillende sporen zijn om te komen tot verduurzaming van de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>agrarische sector. Laat ik het als volgt zeggen, want misschien ben ik niet duidelijk genoeg geweest. Ik bedoelde te\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zeggen: wat is er aan de hand dat zelfs deze boeren overwegen om weg te gaan? Ik weet dat er veel meer boeren\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>overwegen om weg te gaan en ik weet ook dat er heel veel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>boeren zijn die graag willen verduurzamen, maar die de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wanhoop nabij zijn en die erover nadenken om te emigreren. Ik heb nooit gezegd dat elke boer biologisch zou moeten zijn, maar het is voor mij wel een teken aan de wand\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat juist deze sector dit zegt. Blijkbaar zitten de boeren zo\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>klem dat zelfs deze groep, die met passie bezig is met de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>natuur, met weidevogels en met biologisch boeren en die\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zeer geëxtensiveerd is, zegt: wij overwegen om te vertrekken uit Nederland. Dat moeten wij ons allemaal aanrekenen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dat reken ik mijzelf in de eerste plaats aan. Maar dat wil\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>niet zeggen dat ik een onderscheid maak tussen boeren die\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>op een andere manier willen verduurzamen en biologische\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>boeren, alsof ik de een liever zou hebben dan de ander. Dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>is absoluut niet aan de orde. Als u mij in het afgelopen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>anderhalf jaar hebt gevolgd, dan weet u dat ik altijd heb\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gezegd dat biologisch een van de pijlers is onder de duurzame landbouw. Maar het gaat beslist niet om alleen maar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>biologisch.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Van der Plas (BBB):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Wat is er misgegaan dat ook deze boeren willen emigreren?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Nou, alles. Het beleid dat hier gemaakt wordt, dwingt\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>mensen ertoe om te stoppen omdat hun kinderen het niet\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>meer over willen nemen of om te emigreren. Wij zijn hier\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de beleidsmakers. Hier wordt het beleid gemaakt. Er zitten\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>mensen bij het ministerie aan tafel die aangeven: &quot;Lieve\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>minister, dit werkt zo niet. Dit gaat gewoon niet goed zo.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Als we dit gaan invoeren, gaat er dat gebeuren.&quot; Maar de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>trein dendert toch door. Dat is het algemene verhaal dat je\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hoort, ook van biologische boeren. De trein dendert maar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>door en het wordt niet veranderd. Dat is wat er misgaat de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hele tijd. Het beleid dat hier wordt gemaakt, pakt in de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>praktijk gewoon heel erg slecht uit.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>En de vraag is?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Van der Plas (BBB):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dat is wat er mis is. Nou ja, de vraag is: ziet de minister dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ook zo?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De minister.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Van der Plas (BBB):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Sorry, nog één dingetje.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>U moet wat bondiger formuleren, mevrouw Van der Plas.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>U houdt hele inbrengen tijdens een interruptie. Het moeten\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>een beetje puntige vragen zijn.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Van der Plas (BBB):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik hecht er wel aan om dit te zeggen, omdat de minister\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>denkt dat ik gesuggereerd heb dat mensen op het ministerie\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>helemaal niks weten en allemaal een beetje dom zijn en zo.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dat is niet zo. Wat ik heb gezegd, is dat er te weinig praktijkkennis is van mensen die uit de praktijk komen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Helder. De minister.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Bijvoorbeeld de derogatiebeschikking is een Europese\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>beschikking, een Europese verordening, waar we ons toe\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hebben te verhouden. We hebben daar vaker over gediscussieerd in dit huis. We hebben vaker geconstateerd en zelfs\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>meegemaakt dat als wij deze verordening willen invoeren\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>op een manier die aansluit bij de Nederlandse praktijk, wij\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de kans lopen dat de hele derogatie van tafel gaat. Dat weet\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>u ook. Zo&#x27;n derogatiebeschikking komt uit Europa en levert\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ook voor de biologische sector grote problemen op. Dat is\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>geen beleid dat wij hier, vanuit Den Haag, organiseren; dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zijn de effecten van zo&#x27;n Europese verordening. Dat raakt\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dus niet alleen de gangbare boeren maar dus ook de biologische boeren. Ik kan u verzekeren dat dit type beleid ook\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>juist onderwerp was van gesprek. Dat voel ik mee. Daarom\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zeg ik ook in mijn inleiding: we moeten toe naar een Europees beleid, waarbij we niet gaan marchanderen met de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>doelen die we met elkaar hebben, maar waarbij we wel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kijken of we het beleid kunnen inrichten op een manier die\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>past bij de aard, schaal en specifieke omstandigheden van\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Nederland, zoals misschien ook Spanje dat wil doen op zijn\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>manier en Italië dat wil doen op zijn manier. Die discussie\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voeren we ook. Bij de laatste Landbouw- en Visserijraad\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hebben we met elkaar besproken dat er meer flexibiliteit\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>en ruimte in moet komen. Dat hebben we gewoon nodig.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dan kunnen we ook meer differentiëren naar soorten en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>misschien ook iets meer betekenen voor dit soort sectoren.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De heer Van Campen (VVD):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Als ik heel eerlijk ben, heb ik me bij de voorbereiding op\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dit debat in de afgelopen dagen lang afgevraagd wat die\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>inbreng dan gaat zijn. Want alles is de afgelopen jaren\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>eigenlijk al wel gezegd. Alles is ook al wel afgesproken. De\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>problemen en uitdagingen zijn wel helder. We weten dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het verdienmodel van boeren onder druk staat, we weten\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Begroting Landbouw, Natuur en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Voedselkwaliteit 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>1 februari 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>TK 37\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>37-4-4\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat de omgeving onder druk staat, we weten dat we ons\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hebben te houden aan internationale richtlijnen en dat dit\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>niet lukt. We weten wel wat er moet gebeuren. Ik hoor de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>minister in zijn inleiding heel veel zeggen waar ik het mee\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>eens ben. Het probleem is echter dat als we maar zo\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>abstract mogelijk blijven, we het over heel veel dingen eens\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zijn in deze Kamer, terwijl het kerkhof vol ligt met aangenomen Kamermoties, met daarin initiatieven die actie van het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kabinet vragen om die doelen te gaan halen. Zij vragen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>actie van het kabinet om ervoor te zorgen ...\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>En uw vraag?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De heer Van Campen (VVD):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Als u mevrouw Van der Plas zoveel tijd geeft, dan wil ik ook\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>graag mijn vraag inleiden, voorzitter.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Maar die inleidingen worden heel lang en zijn herhalingen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van de inbreng van gisteren.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De heer Van Campen (VVD):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dan rekent u er een tweede interruptie bij; dat vind ik goed.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Wanneer gaat het kabinet die stappen zetten? Gaan wij na\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de inleiding van deze minister in de komende uren ook\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>daadwerkelijk acties horen? Het Elysée knipt één keer met\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de vingers en de Europese Commissie geeft ruimte.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Van der Plas heeft net een informatieverzoek\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gedaan. Krijgen wij dan net als het Elysée ook die ruimte\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van de Europese Commissie? Kortom, gaat de minister,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gaat het kabinet in de uren die voor ons liggen, vertellen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hoe die aangenomen Kamermoties worden uitgevoerd?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik heb net aangegeven hoe wij omgaan met het voorstel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van de Europese Commissie rondom de braaklegging, die\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ook gisteren aan de orde is geweest in de media. Daar ben\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ik helder over. Wij hebben te voldoen aan doelen. Ik ben\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>best bereid om naar Europa toe te gaan en te kijken of we\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het op een andere manier kunnen doen. Alleen, dan moeten\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wij wel leveren. Dat betekent dat als wij met voorstellen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>komen om het anders te doen in Europa, wij wel de garantie\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zullen moeten kunnen geven dat we gaan leveren. Dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kunnen we op dit moment niet. Wat bijvoorbeeld de mestmarkt betreft, waar we zo nog over komen te spreken, ben\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ik ook met de agrarische partijen in gesprek om te kijken\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hoe we dat op een goeie manier zouden kunnen oplossen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Daar zijn we hard mee aan het werk. Er zijn ook allemaal\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>afspraken en er lopen gesprekken. Er gebeurt dus heel veel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>om die urgentie eruit te halen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Aan de andere kant, meneer Van Campen: we zijn wel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>demissionair. U weet dat wij bezig waren met een toekomstvisie op de landbouw, waar ook een fors financieel beslag\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>bij was neergelegd. Dat was 13,5 miljard. Het past in deze\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>demissionaire periode niet om te komen met een visie\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>waarvoor we ook 13,5 miljard vragen. Dat past gewoon niet\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>in die demissionaire status. Ik zou het graag willen. Kijk,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>heel veel mensen zeggen tegen mij: het is toch wel jammer\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat het allemaal niet doorgaat met dat landbouwakkoord.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Misschien is het nog wel veel spijtiger dat het kabinet\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gevallen is. Dat was overigens niet nodig geweest. We\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hadden hier ook met elkaar kunnen staan voor de uitvoering\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van het pakket maatregelen dat in de tweede helft van vorig\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>jaar in de Kamer aan de orde zou zijn geweest. Dat was een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>compleet pakket aan maatregelen. We zouden nu het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gesprek met elkaar kunnen hebben over het uitvoeren van\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>al die maatregelen. Alleen, we zijn daar niet aan toegekomen omdat het kabinet gevallen is, wat niet nodig was\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>geweest. Ik zou heel graag aan de slag willen. Ik zou heel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>graag veel geld hebben voor de verduurzaming van de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>agrarische sector — de boeren hebben dat zo nodig; dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ben ik volledig met meneer Van Campen eens — en met\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de boeren aan de slag gaan met werken aan een duurzame\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>toekomst. Maar dit is echt aan het volgende kabinet.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Daarom heb ik gisteren in de media ook gezegd dat ik vind\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat het kabinet er zo snel mogelijk moet komen, omdat de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>boeren die duidelijkheid willen hebben. Zij hebben daar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>recht op.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De heer Van Campen (VVD):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Die verkapte jij-bak over de val van het kabinet laat ik zeker\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>bij de minister. Die maakt wat mij betreft geen onderdeel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>uit van dit debat. Er liggen aangenomen Kamermoties en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>er zijn een hoop zaken op het beleidsterrein van de minister\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>die niet controversieel zijn verklaard. Ik zal vandaag luisteren\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>naar het antwoord van deze minister om te horen of er ook\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>acties volgen in plaats van mooie woorden.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Nijhof-Leeuw (PVV):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik ben blij dat de minister zich realiseert dat we in een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>demissionaire fase zitten. Mijn vraag stel ik naar aanleiding\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van de opmerking die de minister maakte op de vraag van\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>mevrouw Bromet over de generieke maatregelen die niet\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>alleen de bioboeren maar ook de hele sector klemzetten.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dan zie ik toch weer beleid dat niet door Brussel wordt\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>opgelegd maar waarbij de minister wel met extra generieke\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>maatregelen rondom de bufferzones komt, waardoor heel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>veel boeren in de knel komen. Is de minister het niet met\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>mij eens dat maatwerk nodig is en dat we niet met extra\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>generieke maatregelen moeten komen?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik heb mevrouw Nijhof gisteren ook gehoord over de bufferzones. Maar ook dit, die bufferzones, is Europees beleid.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Er zijn veel meer landen die bufferzones hebben. Het is niet\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zo dat het alleen een Nederlands punt is. Het is onderdeel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van het beleid in veel meer landen. Uiteindelijk willen we\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>allemaal meer ruimte voor boeren om het op hun manier\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>te doen en daar gaan we ook op inzetten bij de onderhandelingen over het achtste actieprogramma nitraat. Gisteren\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>heeft mevrouw Bromet op een hele mooie manier voorbeelden aangegeven van hoe boeren in bijvoorbeeld de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Noardlike Fryske Wâlden hebben gewerkt aan doelsturing\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>in de tijd van de zure regen, van de verzuring van de bossen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dat zijn hele mooie voorbeelden. Ik wil heel graag kijken —\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>we voeren daar op Europees niveau ook het gesprek over\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>— of we boeren meer ruimte kunnen geven om het op hun\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>eigen manier te doen. Het zijn wel generieke maatregelen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Er is namelijk geen boerenerf hetzelfde. Dat ben ik zeer met\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>mevrouw Nijhof eens. Tot nu toe hebben we te maken met\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>generieke maatregelen, ook uit Europa. We hopen dat er\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>in de komende periode meer ruimte komt in Europa om\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>boeren meer ruimte te geven op het boerenerf. Daar moet\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dan ook bij zitten, zoals ik bijvoorbeeld mevrouw Bromet\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Begroting Landbouw, Natuur en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Voedselkwaliteit 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>1 februari 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>TK 37\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>37-4-5\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gisteren ook heb horen zeggen, dat de boeren daar dan ook\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>op afgerekend worden. Daar moeten we ook eerlijk over\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zijn: meer ruimte betekent ook afgerekend worden op de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>prestaties die je levert. Ik denk dat we echt naar zo&#x27;n systeem toe moeten.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Nijhof-Leeuw (PVV):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik ben er bekend mee dat ook andere landen met bufferzones werken, maar ik zou heel graag van de minister horen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dan wel op papier krijgen waar in de Europese regelgeving\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>staat dat we daartoe verplicht zijn. Ik heb dat namelijk niet\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kunnen vinden. Ik heb gisteren alleen aangegeven dat we\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>geen voorstander zijn van de huidige 3,5 meter die er nu\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ligt maar dat het beleid op dit punt in ieder geval niet uitgebreid moet worden.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De bufferzones op zich zijn in veel meer Europese landen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>aan de hand. Natuurlijk hebben wij voor sommige gebieden\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>maatwerk gemaakt. Er zit een soort 4%-regeling in waarbij\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>je naar smallere bufferzones kunt gaan als de percelen een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>stuk smaller zijn en dat soort zaken. Maar dat zijn afspraken\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>die in de Europese Unie zijn gemaakt.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Ouwehand (PvdD):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik vond de inleiding van de minister opvallend pessimistisch. Op zich klopt het dat de problemen groot zijn, maar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>als je alleen maar blijft wijzen op het feit dat het allemaal\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>heel erg moeilijk is en je niet schetst waaróm er verandering\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>nodig is, dan krijg je volgens mij helemaal niemand mee.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik mis in het verhaal van de minister bijvoorbeeld de eenvoudige constatering dat we de doelen niet gehaald hebben\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>— niet voor schoon water, niet voor natuur — en dat in de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>afgelopen twintig jaar misschien wel de helft van de boeren\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>toch moest stoppen. Hoe komt dat? Als we de natuur niet\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>beter gaan beschermen, gaat het ook niet goedkomen voor\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de boeren. Boeren hebben behoefte aan een gezonde\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>bodem, schoon water en een stabiel klimaat, met aan de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ene kant niet heel veel droogte en aan de andere kant juist\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>heel veel wateroverlast. Dus waar gaan we heen? Ik vind\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het eigenlijk een beetje onverstandig dat de minister zegt\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat we naar een kleinere agrarische sector moeten. Nee,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>volgens mij moeten we naar een kleinere bankrekening van\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de grote bedrijven in deze sector die maar blijven cashen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>en naar juist méér boeren die op een goede manier kunnen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gaan werken. Daar is een grote verandering voor nodig.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dat dat moeilijk is; zeker. Maar de toekomst ziet er veel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>beter uit als we wél veranderen dan wanneer we op deze\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>manier naar het landbouwbeleid blijven kijken.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gesprekken met de ketenpartijen om te komen tot een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>duurzaamheidsstandaard, die ook leidt tot een verbeterd\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>verdienmodel voor de agrarische sector. Dat loopt nog.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Daar zijn we nog mee bezig. Ik noemde al even de overlegtafel duurzame landbouw. Die gesprekken lopen. Die gaan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>over doelsturing. Naar aanleiding van de gesprekken die\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>we vorig jaar hebben gevoerd, hebben de ketenpartijen ook\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gewoon gezegd: we zijn zo ver gekomen dat we hiermee\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>door moeten gaan. Dat wil de agrarische sector ook. Daar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wordt dus nog steeds aan gewerkt.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>U kent de discussie over de ecosysteemdiensten wel. We\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>willen heel veel vragen van boeren, maar dan vind ik ook\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat we bereid moeten zijn om daarvoor te betalen, want\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het zijn maatschappelijke diensten en de samenleving wil\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat. Daar willen boeren graag aan meewerken, maar dan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>moeten we ervoor zorgen dat dit betaald kan worden. We\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hebben voor de formatie en voor het nieuwe kabinet stukken voorbereid die over ecosysteemdiensten gaan, zodat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het volgende kabinet heel snel aan de slag kan met het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>regelen van die ecosysteemdiensten, ook financieel, want\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat zou moeten.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Er liggen grote opgaven, maar ik zit wel in een demissionaire status. We hebben gezien wat ecosysteemdiensten\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kosten. We hebben vorig jaar met elkaar besproken om dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>via heffingen in de keten te doen. Dat zijn echt heel ingrijpende maatregelen. Het past mij in mijn demissionaire\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>status niet om met wetgeving over dat soort heffingen naar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de Kamer te komen, maar het zou wel moeten gebeuren.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Ouwehand (PvdD):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dat had de minister natuurlijk eerder kunnen doen. Mijn\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>punt blijft: demissionair of niet, je kan gewoon een heldere\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>analyse neerleggen over wat er aan de hand is in de landbouw. De minister kan uitleggen dat het in het belang is\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van mensen die in de landbouw willen werken, dat dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gebeurt op een manier die hun eigen gezondheid niet\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>schaadt. Ik noem parkinson nog even. Dat we werken met\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>landbouwgif in een intensief systeem heeft ook gevolgen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voor de boeren. De minister kan gewoon uitleggen dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>iedereen klem zit in dit systeem. De minister kan gewoon\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de cijfers opnoemen. Hoeveel boeren moesten er stoppen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de afgelopen twintig jaar? En in die afgelopen twintig jaar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>stonden er niet bepaald groene kabinetten aan het roer;\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>laten we eerlijk zijn.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>En uw vraag is?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik ben dat eigenlijk zeer met mevrouw Ouwehand eens. Het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zal echt anders moeten. Wat mij betreft moeten natuurlijk\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de doelen vooropstaan als het gaat om natuur, waterkwaliteit en biodiversiteit. Ik kan u verzekeren dat heel veel boeren die ik gesproken heb, zeggen dat die voor hen ook niet\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ter discussie staan. Zij vinden ook dat we dit moeten gaan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>doen, zeker ook als je kijkt naar de positie van de jonge\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>boeren. Die bevestigen dat ook echt in gesprekken met mij.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Die kant moeten we echt op. Maar dan moeten we er wel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voor zorgen dat de boeren dat ook kunnen meemaken en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat er een goed verdienmodel voor de boer is. Mevrouw\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ouwehand wijst op de keten. Wij voeren nog steeds\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Ouwehand (PvdD):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Het is niet alsof er heel vergaande groene maatregelen zijn\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>opgelegd. Toch moest de helft van de boeren stoppen. De\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>minister kan gewoon zeggen: met deze aantallen dieren …\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Ouwehand, ook u vraag ik om niet zo lang herhalingen te debiteren, maar gewoon een vraag te stellen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Ouwehand (PvdD):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>U heeft een punt. Ik ga mijn best doen om het af te ronden.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mijn oproep aan de minister is als volgt. Neem boeren nou\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Begroting Landbouw, Natuur en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Voedselkwaliteit 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>1 februari 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>TK 37\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>37-4-6\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>mee door te zeggen: &quot;Als we op deze manier naar landbouw\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>blijven kijken, dan blijft het meer van hetzelfde en dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>betekent dus meer ellende. En ja, veranderen is moeilijk,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>maar dit is het perspectief voor de toekomst. Daar gaan we\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>boeren bij helpen en we gaan degenen die eraan verdiend\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hebben gewoon laten meebetalen, omdat het oneerlijk is\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>om de rekening bij boeren of bij burgers neer te leggen.&quot;\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dat verhaal is veel inspirerender, lijkt me.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Ouwehand heeft gelijk. Dat is ook het verhaal dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ik vertel en het gesprek dat ik veel voer met de agrarische\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>partijen, ook met individuele boeren. En die willen dat ook\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wel. Die willen graag aan de slag. Maar die zeggen wel: als\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wij die verduurzamingsslag gaan maken, geef ons dan qua\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>regelgeving en financiën een langjarig perspectief, zodat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>we weten waar we naartoe werken, en help ons ook om\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>daar te komen. Wij hebben natuurlijk ook wel regelingen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voor biologische boeren die van gangbaar overschakelen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>naar biologisch. Er kan meer dan heel veel boeren zich op\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dit moment realiseren. Dat bespreken we met de boeren:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>als je wil omschakelen, dan kan dat. Maar wil je echt de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>transitie gaan doormaken die zo nodig is en waar we vorig\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>jaar steeds uitvoerig de degens over hebben gekruist, dan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>moet daar een fors pakket aan maatregelen tegenover staan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>om de agrarische sector zover te brengen. Nogmaals, ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>had heel graag hier gestaan en vorig jaar de plannen aan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de Kamer gepresenteerd. Dat was mijn missie. Mijn eigen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>missie was om perspectief te bieden aan de boeren. Dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>pad is afgesneden door de kabinetsval. Ik kan het niet\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>mooier maken dan het is. Ik had het graag anders willen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hebben. Dat neemt niet weg dat waar het wel kan en waar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>we wel mogelijkheden zien om boeren te helpen binnen de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>beperkte mogelijkheden die we op dit moment hebben, we\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat natuurlijk zeker doen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Vedder (CDA):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De minister sprak net over het belang van doelsturing en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>over dat daarbij een stok achter de deur hoort. Daar ben ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het helemaal mee eens. Ik wil graag de minister een casus\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voorleggen waar we het in dit huis niet zo heel vaak over\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hebben. Dat gaat over het moment waarop het Klimaatakkoord er was en de sector aan de lat stond voor 3,5 megaton\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>reductie van CO2-emissies. De sector heeft toen zelf gezegd:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wij denken dat we wel 6 megaton kunnen halen, maar daar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hebben we twee dingen voor nodig van u, van het kabinet,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>namelijk middelen en individuele afrekenbaarheid. Die zijn\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>er uiteindelijk allebei niet gekomen. Dat is niet omdat de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>methodiek er niet was, want die is aangedragen. Dat is\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>omdat het kabinet het niet aandurfde om die individuele\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>afrekenbaarheid mogelijk te maken. De sector heeft toen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>terecht gezegd: als wij een collectief doel hebben, maar niet\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de middelen om dat om te slaan naar individuele doelen,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dan kunnen wij niet die 6 megaton halen, dus help ons daar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>nou mee. Het is uiteindelijk nooit gebeurd. Ik zou graag het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>volgende aan de minister willen vragen. Als hij het toen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>daar voor het zeggen had gehad, op dat tijdstip, op dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ministerie, wat zou hij dan hebben gedaan? Hoe kijkt de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>minister naar deze casus?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Stel dat wij tot een generiek systeem komen waarbij elke\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>boer individueel zijn resultaten kan afmeten en individueel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wordt afgerekend op zijn resultaten. Je kunt systemen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>bedenken. Sandor Gaastra heeft een tijdje terug in Het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Financieele Dagblad aangegeven dat hij het een interessante\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gedachte zou kunnen vinden om een soort emissiesysteem\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>te hebben. Dat zou je ook bij stikstof kunnen doen, maar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ook bij het klimaat. Neem de glastuinbouw. Dat is een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>prachtig voorbeeld. De glastuinbouw heeft gezegd: wij gaan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>met elkaar een systeem bouwen van CO2-beprijzing waar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>we elkaar op kunnen afrekenen. Dat is eigenlijk een uniek\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gegeven, omdat die sector niet gedwongen is door Europese regelgeving, maar zelf heeft gezegd: we gaan zelf een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>sectorsysteem bouwen en aan de hand daarvan werken\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>aan verduurzaming. De overheid maakt dan via subsidieregelingen en dat soort zaken die verduurzaming ook mogelijk. De overheid maakt het dan mogelijk dat zij binnen dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>systeem op een goede manier kunnen verduurzamen. Dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>vind ik nou een schoolvoorbeeld van hoe het zou kunnen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik denk dat als we echt wat willen in de agrarische sector,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>we de komende periode meer naar dat soort systemen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>moeten kijken. Ik vond dat een interessante gedachte, want\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dan kan elke boer op basis van zijn eigen bedrijfsvoering\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kijken: waar sta ik en waar kan ik naartoe werken? En lukt\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het hem niet, dan wordt hij ervoor aangeslagen. Dat zien\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>we natuurlijk vanzelfsprekend al in de industrie. Nou, dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zal ook hier een prachtig systeem zijn. En dan gaat het juist\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>over het ondernemerschap van de boer om op die manier\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>te kunnen voldoen aan de doelen. Dan doe je juist een zwaar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>beroep op dat ondernemerschap.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Vedder (CDA):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Op zich kan ik me een heel eind vinden in de beantwoording\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van de minister, want ik zie dezelfde kansen. Daarom pleit\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ik er ook elke keer zo voor. Maar ik signaleer het volgende.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De glastuinbouwsector heeft deze kansen kunnen oppakken,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ook omdat die relatief klein en goed georganiseerd is, maar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>andere sectoren hebben er meer moeite mee om die collectieve doelen om te slaan naar individuele doelen als ze daar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>geen uitvoeringskracht voor hebben. Vindt de minister dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>er een taak had gelegen voor het kabinet bij het beroep dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>op hem werd gedaan dat luidde: help ons dan individuele\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>afrekenbaarheid mogelijk te maken? En wat vindt de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>minister ervan dat dat niet is gelukt?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ja, dat het niet is gelukt ... Eigenlijk zouden we hier moeten\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>staan. Als de glastuinbouwsector het kan, dan moeten\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>andere sectoren dat ook kunnen. Dus we hadden er kunnen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>staan. Overigens is het zo dat wij niet stilstaan op dat punt.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Er is vorig jaar een rapport uitgebracht dat ook gaat over\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>normeren en beprijzen en over hoe je ervoor kunt zorgen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat je de individuele boer ruimte kunt geven op het gebied\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van doelsturing als je naar dit soort systemen gaat. Daar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>werken we ook aan; misschien kan mijn collega daar straks\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>nog iets over zeggen. Zij werkt er namelijk hard aan om\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>daar nu juist mogelijkheden aan te geven. Dat hebben we\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ook aangegeven in de brieven. We noemen dat normeren\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>en beprijzen. Toen het artikel van de heer Gaastra verscheen, heb ik wel gezegd: je kan dat soort systemen niet\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>opzetten zonder die ruimte voor de boer. Op het moment\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat je die generieke maatregelen hebt en je het systeem\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zou invoeren mét die generieke maatregelen, wordt de boer\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dubbel aangeslagen. We moeten er dus voor zorgen dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>we een systeem bouwen waarbij we duidelijk kunnen afrekenen. Ik heb gisteren van de VVD een prachtig document\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Begroting Landbouw, Natuur en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Voedselkwaliteit 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>1 februari 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>TK 37\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>37-4-7\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gekregen over de Afrekenbare Stoffenbalans. De VVDfractie heeft daar echt werk van gemaakt. Dat soort initiatieven hebben we echt nodig in de agrarische sector. Daar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>werken we aan. Maar het moet samengaan. Wij kunnen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>niet zomaar een emissiesysteem gaan introduceren zonder\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat de boeren de ruimte krijgen om daar ook op hun eigen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>manier invulling aan te geven. Dat betekent dus ook een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>terugtrekking van een aantal generieke maatregelen die op\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dit moment op het boerenerf liggen, want anders worden\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ze dubbel gestraft. En als je dit wilt, kan ik u zeggen, komt\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>daar wel een spanning op te staan. Ik zou het heel graag\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>willen doen, maar dan moet je ook naar Europa om die\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ruimte te claimen. Dat doen we dus ook. Op dit moment\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zie ik die ruimte niet, maar ik wil wel dat in de onderhandelingen over het achtste actieprogramma, bijvoorbeeld als\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het gaat om de Nitraatrichtlijn, maar ook bij het nieuwe\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>GLB, we die ruimte echt gaan creëren. Misschien dat dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>stapje voor stapje gaat, maar wij zetten daar fors op in. Ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>vind namelijk dat we die stappen nu echt moeten gaan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zetten.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Heel goed. De minister gaat nu zijn betoog vervolgen. Ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>geloof dat hij een aantal onderwerpen heeft.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik heb een zevental onderwerpen: toekomst van de landbouw, biologisch, mest, dierenwelzijn, visserij, markt en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>keten en nog wat overige zaken. Ik wil proberen om de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>vragen zo snel mogelijk te beantwoorden. En als dat te kort\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>is, hoor ik het wel van de Kamerleden, meneer de voorzitter.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De VVD heeft gevraagd welke maatregelen er worden\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>genomen. We hebben dat eigenlijk al bij de inleiding met\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>elkaar besproken. De begroting omvat ook een pakket\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>maatregelen als het gaat om jonge boeren, dialogen en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>doelsturing teneinde een paar stappen te zetten. Daarnaast\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>is er nog steeds het Investeringsfonds Duurzame Landbouw,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>waarbij ik oproep om er gebruik van te maken. Dat is een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>prachtig fonds waarmee we boeren kunnen helpen om om\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>te schakelen naar extensivering, naar biologisch enzovoorts.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Bovendien hebben we het Regieorgaan Versnellen innovatie\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>emissiereductie duurzame veehouderij. We moeten de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>komende periode namelijk ook volop blijven inzetten op\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>innovatie. Daarin werk ik ook samen met mijn collega voor\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Natuur en Stikstof om ervoor te zorgen dat we niet alleen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>innovaties ontwikkelen maar we ze ook geborgd hebben,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>want anders doet het niet zo veel. U heeft dat ook kunnen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>lezen in de brief die we daarover naar de Kamer hebben\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gestuurd.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Vedder van het CDA heeft gevraagd waarom er\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>sprake is van zo veel ad-hocbeleid. Die vraag herken ik en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ik hoor dat ook heel veel van de boeren terug. We hebben\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het een nog niet gehad of het andere komt. Dat heeft te\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>maken met veranderende omstandigheden waar we tegen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>aanlopen maar ook met de langetermijnvisie die zo broodnodig is en die ik graag bij de Kamer had willen hebben. Ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hoop dat de komende kabinetsformatie een echt goede\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>visie op de landbouw oplevert. Vanuit het ministerie leven\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>we daarvoor heel veel bouwstenen aan, zodat er straks ook\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>snel geschakeld kan worden. En er ligt al zo ontzettend veel,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ook als je kijkt naar wat er vorig jaar geproduceerd is aan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ideeën en mogelijkheden. Er ligt een gespreid bed voor het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>komende kabinet om echt knopen door te hakken en verder\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>te gaan en ook om de landbouw langetermijnperspectief\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>te geven, wat heel erg hard nodig is. Wat dat betreft\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ondersteun ik ook van harte de cri de coeur van mevrouw\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Vedder.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De heer Holman van NSC sprak over de nota van de WUR\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>over de zes dilemma&#x27;s: een visie op een wereldwijde\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voedselvoorziening, de functie van de dierhouderij in\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Nederland, de morele positie van dieren in onze voedselvoorziening, de vraag hoeveel van de stikstof- en klimaatdoelen we in Nederland willen halen, het al dan niet scheiden van landbouw en natuur, en de vraag of we willen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>sturen op consumentengedrag. Daar komt dan een zevende\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>bij: het verdienmodel. Ik ondersteun deze zes lijnen van\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>harte. Ik heb daarover gister in het betoog van de heer\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Holman ook een heldere visie gehoord, met hele goede\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ideeën, denk ik. Ik weet nu hoe NSC daartegen aankijkt. Het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>is ook goed om te komen tot een toekomstbestendig landbouwbeleid. Daar kunnen die zes of, laten we het zo zeggen,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zeven lijnen een hele waardevolle basis voor zijn. Ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ondersteun dat dus van harte. Ik heb al wat gezegd over\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Boer aan het Roer, doelsturing en dat soort zaken. Gelet op\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de opgave die we hebben en de maatregelen die nodig zijn,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zullen die maatregelen uiteindelijk ook effect hebben op de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>omvang van de veestapel. Dat is wel noodzakelijk. Maar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ook dat kunnen we op een manier doen die past bij de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ontwikkeling van de agrarische sector.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De heer Pierik (BBB):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik hoor de minister zeggen dat hij die zeven doelen — want\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ik vind het verdienmodel inderdaad ook een belangrijk doel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>— van harte ondersteunt. In die doelen zitten natuurlijk ook\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>heel veel verduurzamingsvoorstellen. Laten we dat even in\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het licht bekijken van het WUR-rapport. Daaruit blijkt dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>als we verder gaan verduurzamen, dat behoorlijke consequenties heeft voor het inkomen in de melkveehouderij en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de akkerbouw. Hoe kunnen we dat handen en voeten\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>geven?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dat is een hele goeie en belangrijke vraag voor de agrarische sector. Want ik hoor dat heel veel boeren willen verduurzamen, maar zich afvragen: houden we nog wel een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>verdienmodel over? Dat is een belangrijke vraag. Overigens,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het rapport van de WUR, dus van WEcR, over de economische positie van boeren geeft aan wat de effecten zijn zonder aanpassing van het beleid. Maar het geeft ook aan dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>er beleidsinstrumenten zijn die de doelen juist kunnen versterken. We hebben het net al even gehad over de verduurzaming van de keten met een verdienmodel voor de boer\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>als een van de mogelijkheden. Ook de ecosysteemdiensten\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>worden als mogelijkheid gegeven. Daardoor kan de agrarische sector juist ook heel veel van de doelen halen. Je kunt\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het heel negatief uitleggen, maar je kunt het ook positief\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>uitleggen. Natuurlijk zijn er effecten. Bij de mestmarkt zien\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>we die effecten nu ook plaatsvinden. Dat is het gevolg van\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de derogatiebeschikking, die ook meegenomen is in het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>rapport. Maar er worden juist ook bouwstenen aangereikt\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>om te kunnen verduurzamen en de samenleving verantwoordelijkheid te geven, zoals met ecosysteemdiensten en de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>verduurzaming van de productieketen. Op die manier zouden we ervoor kunnen zorgen dat boeren toch een goed\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>verdienmodel kunnen hebben. Ik vind het dus ook een heel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>waardevol rapport. Het maakt heel inzichtelijk waar de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>handelingsperspectieven zitten. En ik kan me voorstellen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Begroting Landbouw, Natuur en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Voedselkwaliteit 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>1 februari 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>TK 37\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>37-4-8\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat zo&#x27;n rapport ook voor een volgend kabinet best mooie\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>handvatten biedt om mee aan de slag te gaan.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De heer Pierik (BBB):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dat ben ik volledig eens met de minister. Maar het ontbreekt\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wat mij betreft toch nog een beetje aan de actiebereidheid,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>als het ware, dus de vertaalslag van die dingen naar wat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>een boer concreet kan doen. Ik wil dan ook de woorden die\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>collega Van Campen heeft uitgesproken in herinnering\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>roepen: ook al is het kabinet demissionair, we kunnen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>eigenlijk heel veel doen om toch al een beetje lucht in de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>sector te pompen. Maar dat gebeurt gewoon niet. Daar zou\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ik nog wel graag een reactie op willen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ten eerste heb ik aangegeven dat we met de ketenpartijen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>stevig in gesprek zijn om tot die verduurzaming te komen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dat kun je namelijk gewoon publiek-privaat regelen; daar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hoeft niet eens wetgeving voor te komen. Overigens kún\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>je dat ook niet in wetgeving regelen, maar moet dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>plaatsvinden in de afspraken in de sectoren. Wij kunnen de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>inkopende ketenpartijen niet dwingen om een bepaald\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>bedrag te betalen, maar dat moet echt geregeld worden.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Het kan wel, zoals de ACM ook heeft aangegeven. Wij proberen dus te stimuleren dat die afspraken in de keten worden gemaakt. Maar als we bijvoorbeeld praten over ecosysteemdiensten, dan zijn daar echt wetgeving en financiën\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voor nodig. U kunt tegen mij zeggen: kom met een voorstel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voor ecosysteemdiensten met de daarvoor benodigde\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>financiën, en dan gaan wij dat steunen. Dan kom ik met\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voorstellen. Ik weet echter niet hoe u dat ziet in het licht\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van de demissionaire periode en de onderhandelingen die\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>er op dit moment plaatsvinden. Het zou goed zijn voor de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>toekomst van de agrarische sector als dat soort maatregelen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ook zo snel mogelijk genomen worden. Maar er zitten vanzelfsprekend wel financiële consequenties aan.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De minister vervolgt zijn betoog.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>We hebben het al gehad over het rapport-WEcR.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De heer Flach van de SGP heeft een vraag gesteld over de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>innovatieregeling. Hij heeft het over het openstellen van\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de Sbv-regeling om op die manier ervoor te zorgen dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>boeren via innovatieve systemen kunnen voldoen aan de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>doelen. Uit de innovatiebrief die wij naar de Kamer hebben\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gestuurd, blijkt dat wij — mijn collega en ik, maar ook het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kabinet — zeer gemotiveerd zijn om met innovatie aan de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>slag te gaan. We zien innovatie ook als een belangrijke pijler\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voor de verduurzaming van de landbouw. Laat daar absoluut geen misverstand over bestaan! Maar we hebben ook\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ervaringen en we moeten er wel voor zorgen dat zaken\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>goed geborgd kunnen zijn. Als er ook juridische, vergunningtechnische consequenties zouden kunnen kleven aan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>innovaties — iets wat we in principe graag willen — dan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>moet het wel juridisch houdbaar zijn. Ik spreek heel veel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>boeren die dat ook gewoon willen, die zeggen: wij kunnen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>innoveren, wij hebben heel veel mogelijkheden, maar wij\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hebben in de afgelopen periode ook gezien dat het fout kan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gaan. Je zult maar een investering van €150.000 hebben\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gedaan voor een innovatieve vloer, terwijl het effect dat je\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ermee beoogde, niet optreedt. Dan is het geld weg. Dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>soort situaties moeten we echt zien te voorkomen. Ik zeg\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dus van harte ja op het investeren in innovaties. En\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>natuurlijk, op het moment dat er goede innovaties zijn die\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ook werken, die ook geborgd zijn, kunnen we zo&#x27;n subsidieregeling, die Sbv-regeling, direct openstellen. Maar op dit\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>moment is dat heel kwetsbaar. Ik wil boeren en andere\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ondernemers ook geen valse hoop bieden.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De heer Flach (SGP):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dank voor het antwoord. Om stappen te kunnen zetten\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>richting doelsturing is er behoefte aan gevalideerde meetprotocollen. Ik heb begrepen dat vorige week de meetprotocollen voor de pluimveesector en de varkenshouderijen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gepresenteerd zijn. Mijn vraag aan de minister is wanneer\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>we een meetprotocol voor de rundveesector kunnen verwachten.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Er wordt ook in de rundveesector hard gewerkt aan het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>meten van emissies. Het is in de rundveesector nog een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>beetje lastiger, omdat je daar met openstalsystemen te\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>maken hebt. Dat is echt een hele andere situatie dan wanneer je de gesloten systemen hebt; dan is het net wat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>makkelijker. Maar er wordt hard aan gewerkt. Ik ben laatst\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>nog in Leeuwarden bij de Dairy Campus geweest, waar ze\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>heel erg bezig zijn met het bouwen van die systemen. Een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>systeem moet eerst technisch functioneren. Het moet ook\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>nog eens een keer betaalbaar gaan worden. Het is namelijk\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gigantisch wat daar geïnvesteerd wordt, maar dat hoort\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>vanzelfsprekend bij een onderzoekprogramma. Daarna\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>moeten die systemen ook geborgd zijn. Ik heb daar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gespreken over gevoerd. Die borging is best nog ver weg,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>omdat we juist bij de rundveesector te maken hebben met\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>openstalsystemen. Ik raad u aan om daar eens naartoe te\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gaan.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Aan de andere kant zijn de managementmaatregelen,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voermaatregelen en dat soort zaken natuurlijk wél op orde.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De Stoffenbalans kan ook helpen om ervoor te zorgen dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>boeren op een bepaalde manier met de receptuur van het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voer aan de slag gaan. We weten dat daar minder CO2-uitstoot door komt, minder methaan. Dat zijn prachtige initiatieven en ontwikkelingen, maar die moeten toch wel weer\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>juridisch geborgd gaan worden, willen ze ook effect hebben\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>op bijvoorbeeld vergunningverlening. Maar ik ben zeer\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hoopvol. Ik heb eerlijk gezegd ook wel het volgende gevoel.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik kom zelf uit de technische wereld. De hele sensor- en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>meettechnologie is in de industrie buitengewoon ver ontwikkeld. Ik zie dat het in de agrarische sector wat achtergebleven is. Ik zie nu een inhaalslag. Heel veel bedrijven zijn\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>er nu mee bezig. Ik denk dus dat dat een soort sneeuwbaleffect gaat hebben en dat er de komende jaren echt veel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>meer nieuwe innovaties op dat gebied komen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Bromet (GroenLinks-PvdA):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Begrijp ik nu goed van de minister dat er een regeling voor\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>innovaties is, maar dat er geen juridisch geborgde innovaties zijn, waardoor er een fonds staat te versloffen waar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>eigenlijk geen aanspraak op gemaakt kan worden?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Begroting Landbouw, Natuur en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Voedselkwaliteit 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>1 februari 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>TK 37\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>37-4-9\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Het is belangrijk dat boeren op het moment dat zij voor\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>innovaties kiezen en daar subsidie voor ontvangen, weten\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat die innovaties daadwerkelijk leiden tot een emissiereductie en dat dat ook geborgd is, bijvoorbeeld in vergunningstrajecten. Mijn collega is bijvoorbeeld bezig met een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>handreiking voor provincies in het kader van over de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gebiedsprocessen. Daarbij wordt gekeken hoe je met\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>innovatieve stalsystemen toch tot een passende beoordeling\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kunt komen. Misschien kan ze daar straks ook al iets over\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zeggen. Maar nogmaals, het heeft geen zin om een regeling\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>op te zetten als er geen innovaties zijn; daar heeft u gelijk\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>in. Dat neemt niet weg dat de inzet op innovaties onveranderd groot moet zijn en misschien nog wel groter moet\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>worden in de komende periode. Wij zullen dus volop moeten blijven inzetten op innovaties. Dat doen we ook.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik wil de minister vragen om niet te vaak &quot;u&quot; te zeggen,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>maar om via de voorzitter te spreken.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Sorry, meneer de voorzitter.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Bromet (GroenLinks-PvdA):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik vind het zonde van mijn interrupties, want ik heb er maar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>acht. Maar via u, voorzitter, zou ik de minister willen vragen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>om antwoord te geven op mijn vragen. Hij herhaalt namelijk\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>heel vaak hetzelfde. Dan herhaalt hij wat hij al gezegd heeft\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voordat ik de vraag stelde. Mijn vraag was: is er nu een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>fonds waar geen aanspraak op gemaakt kan worden? Ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>begrijp nu dat dat zo is. Als dat niet zo is, dan hoor ik graag\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>een ontkenning van de minister.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>U geeft aan dat ik u geen antwoorden geef. U zegt tegelijk:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ik begrijp dat dat zo is. Blijkbaar heb ik u dus een antwoord\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gegeven. Dank u wel.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dan ga ik naar de vraag van mevrouw Bromet over de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>inkoop van biologische producten en de rol die de rijksoverheid daarin kan spelen. Dat is belangrijk. Wij kunnen daar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>als grootgebruiker van voedsel, van catering, een rol in\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>spelen. Dat kunnen wij ook trekken. Ik heb de heer Grinwis\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gisteren horen zeggen dat de markt moet gaan trekken.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Nou, wij kunnen een van die trekkers in de markt zijn. Wij\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hebben binnen de overheid het volgende beleid. Wij vinden\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat op dit moment 50% van het voedsel een topkeurmerk\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>moet hebben voor duurzaamheid. Dat gaat niet alleen om\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>biologisch voedsel, maar ook om duurzaam voedsel. Ik ben\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>samen met de minister van BZK — het is eigenlijk haar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>portefeuille; het is rijksbreed — bezig met een pilot waarin\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>we kijken of we bij de rijksoverheid in de toekomst standaard biologisch kunnen aanbieden. Daar worden dit\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voorjaar de resultaten van verwacht. Ik zal daar dan ook\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>samen met de minister van BZK weer actie op ondernemen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Natuurlijk ga ik daarop inzetten. Ik ga daarover ook met de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>collega&#x27;s van OCW, SZW en VWS in gesprek. Die zijn\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>namelijk ook betrokken bij dit project.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Bromet (GroenLinks-PvdA):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dat heb ik allemaal kunnen lezen in de stukken. We hebben\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>twee jaar geleden een motie aangenomen waarin stond:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ga nou met biologisch aan de slag, om de markt te vergroten bij overheden. Daarvoor wordt een heel circus opgesteld. In het voorjaar horen we dan of het mogelijk is om\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>in 2025 misschien een kwart van de inkoop biologisch te\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>doen. Wat kost het allemaal niet om al die overleggen te\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>plegen, om te bakkeleien en het vooruit te schuiven, in\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>plaats van gewoon te zeggen: huppekee, de Kamer wil iets;\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>we gaan dat doen?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Vanzelfsprekend, maar we moeten er ook zorgen dat we\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het op een zorgvuldige manier doen. Biologisch heeft consequenties voor de catering. Biologisch heeft consequenties\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voor de manier waarop je de catering verzorgt. Biologisch\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>heeft consequenties voor de kosten. Werknemers staan zelf\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voor de kosten. Dwingen wij onze werknemers dus om\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>duurder te gaan eten en geen keuzevrijheid te hebben? Dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>soort aspecten zit er echt aan vast. Daar moeten we echt\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>even serieus naar kijken, voordat we daar een harde stap\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>in kunnen zetten.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dan kom ik op de vraag van mevrouw Bromet ten aanzien\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van de grondpacht. Wat betreft grondpacht wil ik het hebben over twee trajecten. Het eerste traject houdt in dat we\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>bezig zijn met de herziening van de pachtwetgeving. Het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>andere traject heeft te maken met de positie van de rijksoverheid daarin. Die heeft daarin namelijk een speciale rol.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Het is op dit moment zo dat we te maken hebben met hele\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>korte pachtovereenkomsten in de geliberaliseerde pacht.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dat is echt slecht voor de biologische sector. Je hebt juist\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>tijd, jaren, nodig om die omschakeling naar biologisch te\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kunnen maken. Wij werken met de veldpartijen dus aan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>langjarige pachtcontracten, waarin ook duurzaamheidseisen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>staan. Die zullen er in de toekomst juist voor zorgen dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>verduurzaming en biologisch makkelijker in die pacht\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>geregeld kunnen worden. Het gaat ook over eisen stellen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>op het gebied van duurzaamheid. Dat wordt, wat mij betreft,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>allemaal in de nieuwe pachtsystematiek gegoten. We zijn\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>druk bezig om die wetgeving voor te bereiden. De veldpartijen hebben ook een convenant aangeleverd waarin dit\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>soort zaken staat. Daar gaan we dit jaar ook mee door. Ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hoop daar rond de zomer mee naar de Kamer te komen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Wat ook niet kan en waar we naar moeten kijken, is het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>volgende. Op het moment dat de pachtgrond biologisch\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gebruikt is, kan dat op dit moment, met de huidige pachtwetgeving, betekenen dat de grond weer gangbaar wordt\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>als die weer aan de markt aangeboden wordt. Eigenlijk is\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>die dan niet meer biologisch. We willen ook kijken hoe we\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>daar in de nieuwe pachtwetgeving invulling aan kunnen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>geven. De Kamer hecht ook veel waarde aan de wijziging\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van de regelgeving rondom die pachtwetgeving. Het geeft\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>boeren ook veel meer zekerheid. Daar zijn we mee bezig.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ten tweede — dat is de tweede lijn — zijn wij als Rijk een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>grote verpachter. Wij vinden het belangrijk dat we juist als\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Rijk een voortrekkersrol nemen om ervoor te zorgen dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>we aan de pachters vragen om te verduurzamen. Ik vind\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het dus ook belangrijk — ik ben daarover in gesprek met\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de minister van Binnenlandse Zaken — dat als er eenmaal\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>biologisch verpacht is door het Rijk, het ook bij de nieuwe\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>uitgifte van grond weer een eis is om dat biologisch te doen,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zodat die grond biologisch blijft. Dat bespreek ik op dit\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>moment met mijn collega de minister van BZK. Mijn inzet\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>is dat als er biologisch verpacht is, het ook biologisch blijft\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>als het Rijk de grond opnieuw verpacht.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Begroting Landbouw, Natuur en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Voedselkwaliteit 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>1 februari 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>TK 37\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>37-4-10\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dat was het kopje …\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Biologisch.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Volgens mij heb ik al twee kopjes gehad. Ja, ook biologisch,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat klopt.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>U gaat naar mest.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik ga inderdaad naar de mestproblematiek, meneer de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voorzitter. Ik heb daar in de inleiding al iets over gezegd.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De mestmarkt is op dit moment snel aan het vollopen en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>overspannen aan het worden. Dat betekent dat we goed\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>moeten kijken of we nieuwe maatregelen kunnen nemen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>die helpen met het verlichten van de huidige druk. Alleen,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat is nog best lastig. Ik heb in een eerdere situatie al aangegeven in dit huis dat platte inkomenssteun niet aan de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>orde zal en kan zijn. We hebben te maken met een uitzonderlijke situatie, omdat er vorig jaar een nat voorjaar was\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>en er later uitgereden kon worden, waardoor veel mestkelders nu vol zitten. Dat is een bijkomend probleem bij het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>moeten afvoeren van mest als gevolg van de derogatie. Ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hoop dus echt op een goed voorjaar, want dan kan er snel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>en goed uitgereden worden. Dat kan een eerste verlichting\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>geven. Maar ik deel ook de zorgen, zoals ik in mijn inleiding\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>al heb gezegd, dat heel veel boeren die redelijk extensief\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zijn en soms zelfs onder de 2 grootvee-eenheden per hectare zitten, toch geconfronteerd worden met het afvoeren\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van mest. Die sector wordt nu geraakt, omdat die in het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>verleden geen mest hoefde af te voeren en nu wel. De\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>intensieve sector heeft juist al heel lang de afvoerkanalen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>op orde. Met die scheefgroei hebben we nu te maken. Ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>betrek dat ook bij de gesprekken die ik voer met alle sectoren afzonderlijk. We willen ook bekijken hoe we in ieder\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>geval de grondgebonden bedrijven kunnen behouden voor\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Nederland. Het zou namelijk een doodzonde zijn als die\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>bedrijven worden geraakt.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Daarbij hebben we ook met financiële instellingen, de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>financiële sector gesproken. In de financiële sector is op dit\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>moment het beeld dat heel veel boeren er heel veel last\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van hebben en dat de pijn die er in 2023 al was, met alle\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>druk die er is — die wil ik niet bagatelliseren — in 2024,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>2025 en vooral in 2026 érg groot gaat worden. Dat betekent\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat we nu zo snel mogelijk maatregelen moeten nemen die\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ook doorwerken in 2025, 2026 en daarna, om ervoor te\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zorgen dat die druk afneemt.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De heer Holman (NSC):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De minister hoopt op een mooi voorjaar. Ja, dat hoopt\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>iedereen. Dat helpt ook wel om de mest aan te kunnen,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>maar dat lost het probleem niet op. Door de afbouw van\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de derogatie, die desastreus is voor de Nederlandse landbouw en veehouderij, is er gewoon te weinig ruimte om\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de mest te plaatsen. U schetst terecht dat dat volgend jaar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>en het jaar daarop echt heel erg pijn zal gaan doen. Van de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>30% verplaatsingsruimte die er straks minder is, is misschien nog 10% ergens te vinden, maar dan is er gewoon\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>20% mest waarvan je niet weet waar het heen moet. U zegt\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>net terecht aan het einde van uw verhaal dat we maatregelen moeten nemen, maar weet u al om welke maatregelen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het gaat? Heeft de minister suggesties voor maatregelen?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Nou, dat is nog best complex. Ik wil hier ook niet zeggen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat we het wel even gaan oplossen. Er zijn maatregelen te\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>nemen. Natuurlijk is de sector ook zelf aan het kijken. Ik heb\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de sector ook uitgedaagd om creatief te zijn en te bekijken\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hoe ze het kunnen doen. Maar ik kan u het volgende vertellen. Vorig jaar kregen we vanuit een bepaald deel van de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>sector signalen dat het nog wel spannend zou gaan worden.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Toen hebben we met elkaar het gesprek gevoerd om te\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kijken waarin stappen gezet kunnen worden die binnen de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>huidige context verlichting kunnen bieden. Dat is nog niet\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zo eenvoudig. Overigens heeft ook de akkerbouw zich\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gemeld; daar heb ik ook contacten mee. Als je onderlinge\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>afspraken kunt maken over de totale plaatsingsruimte in\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Nederland, over de verschillende sectoren heen, dan zou\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>je nog best wel wat resultaten kunnen boeken. Ik heb weleens vaker gezegd dat de totale mestproductie en de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>mestplaatsingsruimte in Nederland redelijk — niet helemaal\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>— in evenwicht zijn. Dat betekent dus dat we ergens iets\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>niet helemaal goed doen. We moeten daar dus echt mee\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>aan de slag. Maar ik ben er niet optimistisch over dat ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>morgen een silver bullet heb waardoor we het morgen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hebben opgelost. We hebben het weleens vaker in dit huis\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gehad over bijvoorbeeld het afromen van dierrechten bij\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>verkoop van bedrijven. Dat is een mogelijkheid. Maar als\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>je ziet wat daarvan het effect is, dan praat je in 2030 over\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ongeveer 4% à 5%. Daarmee lossen we het probleem nu\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>niet op. Die termijn is ook zo lang dat we de acute problemen niet oplossen. Ik doe er alles aan om zo veel mogelijk\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>maatregelen te bedenken, samen met de sector, die kunnen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>helpen om dit te voorkomen. Alleen, ik heb er een zwaar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hoofd in dat we het probleem helemaal gaan oplossen op\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>deze korte termijn; dat zeg ik ook maar eerlijk.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De heer Holman (NSC):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Toch wil ik de minister het volgende voorleggen. Hij heeft\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het bij het rechte eind als hij zegt dat hij er een zwaar hoofd\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>in heeft om het op te kunnen lossen. Maar het is toch\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>eigenlijk van de zotte dat door de afbouw van derogatie en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het niet op tijd kunnen nemen van maatregelen, er een hele\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>koude sanering op ons af komt? Dat kunnen we niet\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>accepteren. U kunt ook dingen gaan doen. U noemde bijvoorbeeld …\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De minister.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De heer Holman (NSC):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De minister kan best wel dingen doen, bijvoorbeeld afroming. De vorige vergadering is er een motie aangenomen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>om dat te gaan doen. Die motie kunt u morgen uitvoeren\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>en u kunt dat proberen te regelen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dat is precies een van de maatregelen — daarom noemde\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ik die maatregel net al — die we in dat pakketje maatregelen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gaan voorstellen, zonder meer. We zijn nog in gesprek met\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Begroting Landbouw, Natuur en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Voedselkwaliteit 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>1 februari 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>TK 37\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>37-4-11\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>die agrarische partijen. Ik heb niet een hele termijn … We\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kunnen geen maanden wachten voordat we met die maatregelen komen. Dat zou helder zijn. Dan geef ik al een klein\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>beetje een indicatie. We moeten wel snel acteren, zonder\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>meer.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De heer Flach (SGP):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De minister geeft terecht aan dat er richting 2026 pas echt\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>problemen gaan ontstaan op de mestmarkt. Die zijn er nu\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>al, maar het wordt alleen maar intensiever. We zullen dus\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>oplossingen moeten bedenken. In mijn eerste termijn heb\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ik de suggestie gedaan om te kijken naar 100% blijvend\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>grasland. Ik heb daarna de vraag gesteld of de minister\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>bereid is om dat voor te leggen aan de commissie beoordeling meststoffen. In de beantwoording die we hebben\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gekregen, scheert dat er net langs. Daarin gaat het over\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>bedrijven met een hoog areaal, maar ik heb bewust\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gevraagd naar 100% grasland. Het is bekend dat dat heel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gunstig kan zijn voor de biodiversiteit en het klimaat. In een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>eerder debat heeft de minister gezegd: als wij niet leveren,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ben ik heel voorzichtig met het vragen om nieuwe derogatiebeschikkingen, omdat dat weleens ten koste zou kunnen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gaan van de bestaande derogatie. Met alle bewegingen in\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Europa is mijn vraag, nogmaals: zou de minister bereid zijn\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>om dit voor te leggen aan die commissie en in vervolg\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>daarop ook aan de Europese Commissie, gezien wat er in\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Frankrijk en Duitsland allemaal in beweging is?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik snap de vraag. Ik kan u zeggen dat dat ook weleens in\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>mijn hoofd omgaat, maar we hebben te maken met deze\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Europese Commissie. Ik heb in de beantwoording aangegeven — dat heeft u kunnen lezen — dat ik op dit moment\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>denk dat de kans dat we hier echt iets kunnen bereiken,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>nihil is. Direct na de derogatiebeschikking hebben we\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>geprobeerd om aan te sluiten bij de agrarische praktijk. Ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ben toen direct op de vingers getikt. Dat kon namelijk niet.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Toen moesten we versneld NV-gebieden gaan aanwijzen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dat is de situatie met de Europese Commissie. Als er goede\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ideeën zijn, ben ik best bereid om daar eerst met de CDM\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>over te spreken, maar ook daar ben ik niet hoopvol op. Dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zeg ik maar eerlijk. Als ik hier zeg &quot;ik ga dat wel doen; ik ga\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wel naar Europa toe&quot;, dan denken de boeren: hij gaat dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voor ons regelen in Europa. Maar zo is het gewoon niet. Zo\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>is het gewoon niet. Ik kan u vertellen dat dat mij soms hevig\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>frustreert. Het frustreert me hevig dat ik niet de ruimte krijg\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>om een derogatieschikking, die er is en waartoe we ons\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hebben te verhouden, enigszins aan te laten sluiten bij de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>agrarische praktijk. Maar dat is wel wat er gebeurt. We\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hebben een heel mooi commissiedebat over landbouw en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>visserij gehad. Daarin ging het over de positie in Europa.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Zelfs op het niveau van onze minister-president is er\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>onderhandeld over deze derogatiebeschikking. Alle ogen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>in Europa zijn gericht op deze derogatieschikking. Maar ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kan niet zomaar even naar Europa gaan. En weet u …\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Meneer Flach.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Sorry, nou doe ik het zelf ook weer. Heel dom.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Weet u, meneer de voorzitter, als er mogelijkheden zijn,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dan zou ik het zeker doen. Daarom vragen we voor het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>vervolg veel meer flexibiliteit, niet alleen ten aanzien van\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het achtste actieprogramma maar ook ten aanzien van het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>nieuwe GLB. Die hebben we echt nodig. We worden klemgezet door generieke Europese regelgeving. We hebben bij\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de Europese Commissie wel al de uitzonderlijke positie van\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Nederland op tal van terreinen onder de aandacht gebracht.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Daar was mijn collega voor Natuur en Stikstof ook bij.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Nederland is echt een ander land dan Spanje. Rij er maar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>eens doorheen en je ziet het. Kijk maar naar de bevolkingsdichtheid van het land. Gelet op de druk op vruchtbare\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>grond, ruimtedruk en bevolkingsdruk is Nederland een uitzonderlijk land. We vragen de Commissie keer op keer: hou\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>daar rekening mee; kijk goed hoe ons land anders is ten\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>opzichte van andere landen. Juist daarom vraag ik die\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>flexibiliteit, maar het is niet eenvoudig. Misschien gaat dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>speelveld na de Europese verkiezingen wel veranderen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Nogmaals, als de commissie van de meststoffen mij een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>idee aandraagt en zegt &quot;kijk, zo zou het ook kunnen&quot; en je\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ook nog levert, dan ben ik de eerste om naar Europa toe te\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gaan om te bekijken of we het kunnen wijzigen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Helder. De heer Flach.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Laat daar geen misverstand over bestaan. Maar dat eerste\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>is er misschien wel, maar dat tweede niet. En dan weet ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het antwoord van de Europese Commissie wel.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De heer Flach (SGP):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Er zijn ook collega&#x27;s die zeggen dat je je relaties in Europa\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>maar op het spel moet zetten. Dat zou ik onverstandig vinden, juist omdat we in dat geval ook risico&#x27;s lopen. Maar ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zou de minister wel willen oproepen om in het geval van\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>100% blijvend grasland — al is er maar een kiertje — zowel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de Commissie van Deskundigen Meststoffenwet te vragen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>om een beoordeling als alert te zijn op de kansen in Europa,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>die ongetwijfeld de komende maanden zullen komen. Ik zal\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat ook met een motie ondersteunen in tweede termijn.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ten aanzien van de Commissie van Deskundigen Meststoffen heb ik iets gezegd. Ten aanzien van Europa heb ik ook\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>iets gezegd. Dat neemt niet weg dat ik altijd bereid ben om\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>naar Europa toe te gaan om zaken aangepast te krijgen. Ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>heb u gezegd dat ik best het gesprek met de Commissie\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van Deskundigen Meststoffen wil aangaan, maar het laatste\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wat ik wil, is valse hoop geven aan onze boeren. Want ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>merk dat, als ik dit soort uitspraken doe, dat tot een effect\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>leidt in de agrarische sector en dat boeren zeggen: nou, je\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gaat het voor ons regelen! Dat wil ik beslist niet.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Nijhof-Leeuw (PVV):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik heb in het commissiedebat een suggestie gedaan. Dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>maakt het nog geen oplossing, maar die suggestie heb ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ook via mail verstrekt aan de formatie. Ik hoop dat dat,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ondanks dat het maar een heel klein aandeel is, ook serieus\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>bekeken gaat worden. Daarnaast heb ik gisteren in een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>interruptie aangegeven dat er innovatieve mogelijkheden\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>met betrekking tot voer zijn van Coen van Gorp. Ik weet niet\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Begroting Landbouw, Natuur en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Voedselkwaliteit 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>1 februari 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>TK 37\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>37-4-12\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>of u daarmee bekend bent. Anders zou ik heel graag die\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>contacten delen om te kijken of die ook het probleem op\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kunnen lossen. Wij hebben het idee dat dit een heel groot\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>aandeel zou kunnen hebben in het oplossen van het mestprobleem. Het zou heel fijn zijn dat dat ook onderzocht\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wordt en dat LNV het mogelijk gaat maken dat het op de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Rav-lijsten gaat komen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik kom straks nog even terug op de Van Gorpcasus. U hebt\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ons ook een mail gestuurd. Natuurlijk kijken wij daar serieus\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>naar. Dat zal duidelijk zijn.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Vedder (CDA):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik had niet verwacht dat ik ooit in dit huis over de Formule\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>1 zou beginnen, maar in de Formule 1 hebben ze de theorie\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van marginal gains. Daar moest ik aan denken tijdens dit\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>debat, omdat elk klein beetje ertoe kan leiden dat je wel of\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>niet over de finish komt. In die zin probeer ik echt constructief mee te denken met de minister over hoe we die verschrikkelijke mestproblematiek en die koude sanering die\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>eraan dreigt te komen, misschien dan toch maar via de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>marginal gains theory het hoofd kunnen bieden. Daarbij\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>doe ik opnieuw de signalering dat ik signalen krijg uit het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>veld dat TBO&#x27;s hun plaatsingsruimte verlagen. Ik snap dat.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik sta daar op zich ook niet negatief tegenover, maar het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zou misschien goed zijn om het verzoek te doen om dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>niet nu te doen maar over drie jaar.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De tweede vraag die ik vooral aan de minister heb, is deze.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>We hebben bufferzones rondom Natura 2000-gebieden\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>moeten aanwijzen, maar volgens mij hebben we als lidstaat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>vrijheid in hoe we dat doen. Ik zou nogmaals het volgende\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>aan de minister willen vragen, ook gezien de grafiek van\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hoe depositie verloopt. Die piek is binnen de eerste 100\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>meter. Tussen de 100 en 250 meter maakt een verandering\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>in de aanwijzing voor bedrijven het verschil tussen wel of\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>niet over de streep komen. Het is ook weer een marginal\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>game, maar ziet de minister een kans om daar toch het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>verschil te maken?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Als ik het verschil kan maken, doe ik dat graag. De TBO&#x27;s\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zijn eerder aan de orde geweest. Die nemen we ook mee\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>in de bespreking van de maatregelen. Daarnaast was er\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>een opmerking over de bufferzones van 250 meter en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Natura 2000. Volgens mij heeft mijn collega dat in de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>beantwoording zitten. Klopt dat? Nee? O. Nou, daarover is\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>onderhandeld met de Europese Commissie. Ook over de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>uitwerking daarvan wordt onderhandeld met de Europese\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Commissie. Ik verwacht niet dat de Europese Commissie\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ons daar veel ruimte gaat geven. Ik ben het met u eens dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>we daar een eigen invulling aan geven, maar dat is uiteindelijk ook weer afgesproken met de Europese Commissie.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dat staat niet in de derogatiebeschikking op zich — daar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>staat in dat het moet — maar de uitwerking van de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>beschikking wordt met de Europese Commissie besproken.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik wil daar dus best nog naar kijken, maar ook daarbij vind\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ik het eerlijk gezegd van belang dat we geen valse verwachtingen wekken. We zoeken allemaal naar mogelijkheden.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Elke mogelijkheid is er echt één. We zijn daarmee op het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ministerie ook druk bezig op dit moment. Ik wil geen verwachtingen wekken.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Vedder (CDA):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Daar heb ik ook echt alle begrip voor. Ik weet dat we het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hierbij hebben over een marginal gain, maar voor de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>bedrijven die het betreft kan het het verschil maken tussen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wel of niet de finish halen. Ik hoor de minister zeggen dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hij hierover wil praten. Ik wil hem daarbij echt helpen. Ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>bedoel dat echt zo. Ik ga hierover een motie indienen. Ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hoop dat die motie het haalt en dat de minister dit ervaart\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>als steun om het gesprek aan te gaan. Dit betreft een nationale invulling. Ik hoop dat we daarmee toch een klein verschilletje kunnen gaan maken.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik ga uw motie met belangstelling lezen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De minister vervolgt zijn betoog.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dan de vraag van de SGP over de nitraatkwetsbare zone.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Daarbij spelen twee zaken. Nederland is generiek aangewezen als een nitraatkwetsbare zone. Dat kunnen we niet veranderen. Dat is ook de reden dat heel Nederland onder de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Nitraatrichtlijn valt. Ten aanzien van de derogatie zijn er\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>natuurlijk NV-gebieden aangewezen. Dat is 60% van\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Nederland. Daarvoor geldt een extra regime voor de afbouw\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van derogatie. Maar ten aanzien van heel Nederland hebben\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>we een actieprogramma nitraat opgesteld.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dan ga ik door naar het blokje dierenwelzijn. Ik heb een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>advertentie gelezen over mijn inzet voor dierwaardigheid.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Gisteren zijn er ook mooie debatten gevoerd over dierwaardigheid. Ik kan u zeggen dat het ethische aspect van dierwaardigheid niet het alleenrecht is van de heer Graus; het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>is ook van mij. Ik vind het belangrijk dat we op een ethische\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>manier omgaan met onze dieren. De dieren en de zorg\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>daarvoor zijn ons toevertrouwd in de schepping. We dragen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>daar verantwoordelijkheid voor. Ik vind het dus ook\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>belangrijk dat we daarmee op een goede manier omgaan.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De term &quot;een beetje dierwaardig&quot; bestaat niet. Uiteindelijk\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gaat het om volop dierwaardigheid. Het wetgevingsoverleg\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>over het amendement-Vestering komt nog, maar we willen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>proberen om er rondom dierwaardigheid voor te zorgen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat gedragsbehoeften van dieren op een goede manier een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>plek krijgen in dierwaardigheid.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dat is wel een hele ambitieuze doelstelling. Met het convenant dierwaardigheid zijn we natuurlijk bezig om te bekijken\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wat dat betekent. Ik kan u verzekeren dat de sectoren in de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gesprekken die ik met ze heb gehad, bereid zijn tot stappen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Eerlijkheidshalve moet ik zeggen dat de ene sector daartoe\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wat meer bereid is dan de andere. Maar er zijn sectoren die\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>bereid zijn tot hele grote stappen en dat stemt mij ook wel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>positief. De sectoren zeggen alleen wel: als wij overgaan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>tot een dierwaardige veehouderij, tot een veehouderij die\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>aansluit bij de gedragsbehoefte van dieren, betekent dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>iets voor onze bedrijfsvoering. Het betekent ook het volgende. Je zult maar net geïnvesteerd hebben in een nieuwe\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>stal. Hoeveel tijd krijg je dan om de stal af te schrijven en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>te komen tot een aanpassing van de stal? Wij hebben bij\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het convenant dierwaardigheid gesproken — dat deden we\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ook omdat het coalitieakkoord dat aangaf — over bekijken\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wat er financieel nodig is om die transitie te maken. Je kunt\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>namelijk niet heel koud tegen de sector zeggen: vanaf nu\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Begroting Landbouw, Natuur en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Voedselkwaliteit 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>1 februari 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>TK 37\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>37-4-13\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>of vanaf morgen zal je dierwaardig zijn. Ook daarbij moeten\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>we de agrarische sector helpen. We waren natuurlijk bezig\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>met de transitie naar een duurzame landbouw. Daarmee\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>waren mooie koppelingen mogelijk. Die kunnen we nu niet\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>maken, want dat stagneert. We konden prachtige koppelingen maken tussen dierwaardigheid en duurzame landbouw.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dat gaat bijvoorbeeld ook over emissiearme stallen. Als je\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>daar toch in moet investeren, doe dat dan direct op een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dierwaardige manier. Dat is niet makkelijk. Dat is gisteren\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ook gezegd. Ik weet dat daar in de Kamer verschillend over\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wordt gedacht, maar gezien de situatie in de agrarische\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>sector vind ik het wel van belang dat we het op een manier\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>doen die ervoor zorgt dat boeren niet te grote financiële\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>risico&#x27;s gaan lopen. Ik zie de agrarische sector echt een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>beweging maken.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik kom straks naar de Kamer met de wijziging van het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wetsvoorstel, waarmee we invulling geven aan het amendement-Vestering. Ik zal daarbij aangeven over wat voor\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>maatregelen we het hebben en ik zal voorbeelden geven\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van hoe we die gaan invullen met een AMvB. Nogmaals,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het zou nog beter zijn wanneer we het convenant dierwaardigheid kunnen afronden, maar daar zit ook een financiële\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>claim bij en dat is op dit moment niet mogelijk. We moeten\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de komende periode dus een beetje afwachten. Maar ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kom wel degelijk met voorstellen, een AMvB en concrete\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>maatregelen die dierwaardigheid laten zien.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>We passen daarnaast diverse ingrepen niet meer toe, bijvoorbeeld het klopmerken van varkens, het koudmerken\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van runderen, de snavelbehandeling voor pluimvee, de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>neusring en castratie van beren voor de Nederlandse markt\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>enzovoorts. Voor pluimvee is 90% van de ingrepen al uitgefaseerd. Er gebeurt dus echt wel wat. De stap naar een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dierwaardig houderijsysteem moeten we samen met de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>sector zetten en dat is best lastig. We komen daar nog uitgebreid over te spreken bij de wetgeving rondom de Wet\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dieren.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dat wetgevingsoverleg komt nog.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Ouwehand (PvdD):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dat wetgevingsoverleg komt nog. De minister zei zojuist:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ik kom met een nota van wijziging. Maar die hebben we al.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De minister stelt het volgende voor. Ik hoor graag of hij dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>bevestigt. De Tweede Kamer en de Eerste Kamer hebben\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>nadrukkelijk gezegd dat deze wet over de bescherming van\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dieren gaat en dat in die wet dus moet staan dat dieren\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>eindelijk een keer beschermd worden. De nota van wijziging\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van de minister houdt in dat dat weer uit de wet gaat en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat het weer volgens de oude systematiek gaat, namelijk\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>met een algemene maatregel van bestuur. Ik hoor: &quot;Gelooft\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>u mij nou maar. Er komen plannen om dieren daadwerkelijk\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>te beschermen, maar het staat niet meer in de wet.&quot; Dat is\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wat de minister heeft voorgesteld, toch? Die nota van wijziging hebben we al. Ik zou de minister graag horen bevestigen dat hij, wat daadwerkelijk zou worden opgenomen in\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de wet, namelijk dat dieren geen dingen zijn, dat je ze\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>beschermt en dat het niet ethisch is om ze pijn te laten lijden\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>als dat niet hoeft, eruit heeft gehaald.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Die nota van wijziging geeft aan dat we inderdaad komen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>met algemene maatregelen van bestuur waarin we zeer\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>concretiseren wat de maatregelen zullen zijn die toegepast\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gaan worden in de verschillende sectoren. Dat heeft dan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dezelfde status als wetgeving. Dus dat gaan we wel degelijk\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>regelen. Maar als wij met het huidige amendement zouden\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>doorgaan, dan is niet duidelijk wat de interpretatie daarvan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>is. Het is niet duidelijk hoe we het amendement-Vestering\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dan moeten gaan interpreteren. Met die algemene maatregel van bestuur, met daarin ook concrete maatregelen,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>vullen we als het ware het amendement-Vestering. Dat is\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de route die we kiezen op dit moment. Dat doen we inderdaad met die wetswijziging. En ik denk dat dat een prima\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>route is.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De heer Graus (PVV):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ook in dit geval — mijn collega Nijhof-Leeuw heeft het al\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>een paar keer gevraagd, en ik ook — willen wij in de voorbereiding heel graag Farmers Defence Force betrokken\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hebben. Ik zal uitleggen waarom. Ik draai hier al zeventien\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>jaar, dadelijk bijna achttien jaar, mee. Ik heb gemerkt dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>LTO ook wel wat wil doen op dierenwelzijn, net als bijvoorbeeld de POV en andere, maar dat er weinig gebeurt. Farmers Defence Force heeft concrete voorstellen gedaan,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>waarmee ze ook tegemoet willen komen aan dierenwelzijnseisen die ik graag namens de PVV wil opleggen. Maar ze\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>worden nergens aan tafel gevraagd of bij betrokken. Neem\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het karkassenvervoer, maar ook andere zaken zoals Farmer\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Friendly. We kunnen tientallen voorbeelden opnoemen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dus ik krijg graag de toezegging ... Ik wil net als de minister\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>graag dat boeren hierbij betrokken raken, maar betrek dan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ook FDF — al zijn het rebellen, zoals Sjors van de Rebellenclub en weet ik wat allemaal — erbij, want wat dierenwelzijn\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>betreft hebben ze tot nu toe de beste ideeën van de boerenorganisaties.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dat is een conclusie die ik aan de heer Graus laat, omdat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de heer Graus niet weet welke gesprekken er aan de convenanttafel gevoerd zijn en welke ideeën daar op tafel hebben\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gelegen. Want daar hebben heel vergaande ideeën op tafel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gelegen. Die zijn er in principe nog steeds, mits er ruimte\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>komt om het te gaan implementeren op een ordentelijke\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>manier. Ik bestrijd dat Farmers Defence Force het alleenrecht op dierwaardigheid zou hebben. Dat geldt ook voor\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>andere partijen. Zoals u weet zitten we met een aantal partijen aan tafel waarmee wordt gesproken. We kunnen ook\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>niet iedereen aan tafel hebben. Farmers Defence Force is\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>altijd in de gelegenheid om ideeën bij de tafel aan te bieden.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dat is geen enkel probleem; er zijn meer partijen die dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hebben gedaan. Dus die ruimte hebben ze altijd. Maar we\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hebben met elkaar dit convenanttraject afgesproken, met\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>deze partijen, en daartoe beperken we het wat mij betreft\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ook.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De heer Graus (PVV):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>We moeten oppassen dat we niet iedere keer iemand iets\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>in de schoenen schuiven. Ik heb het daar helemaal niet over\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gehad. Ik heb ook niet gezegd dat ik het alleenrecht op een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dierwaardige veehouderij heb. Ik heb dat allemaal niet\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gezegd. Ik heb ook helemaal niet gezegd dat Farmers\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Defence Force dat alleenrecht heeft. Ik zeg alleen dat er tot\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>nu toe — en ik draai al zeventien jaar mee; ik behoor met\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>een paar anderen tot de drie langstzittende Kamerleden\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Begroting Landbouw, Natuur en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Voedselkwaliteit 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>1 februari 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>TK 37\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>37-4-14\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hier in de Staten-Generaal, dus ik heb wel enige ervaringsdeskundigheid — nooit een organisatie is geweest die zo\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>met mij heeft meegedacht als dierenvriend en dierenambassadeur als die jongens. Wat is nou het probleem? Is dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>omdat wij ze aan tafel vragen? Het is de tweede grootste\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>organisatie van Nederland. Ze vertegenwoordigen heel veel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>boeren. Wat is nou het probleem? Is dat omdat het, net als\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>bij de dierenpolitie waar het ook allemaal genaaid werd,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>bij de PVV vandaan komt? Of gaan we gewoon zaken doen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>en naar de feiten kijken? Daar gaat het om. Ik heb ook niet\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>eens wat negatiefs over die organisaties gezegd. Dus de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>minister moet wel goed luisteren.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik luister altijd naar u, meneer Graus, omdat u zoals gisteren\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>buitengewoon boeiende betogen houdt, waar ik ook respect\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voor heb. Dat weet u ook. Dat blijft ook zo, juist ook vanwege de gemeenschappelijke noemer waar we het weleens\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>over gehad hebben. Maar de heer Graus heeft wel een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>waardeoordeel over de andere partijen gegeven. Hij heeft\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gezegd dat de club Farmers Defence Force veel verder wil\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gaan dan andere partijen zoals LTO. Nogmaals, de heer\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Graus heeft niet aan tafel gezeten bij de convenantoverleggen. Ik heb daarover voorstellen voorbij zien komen van\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>partijen. Dat zijn de sectorpartijen, zoals LTO, Nijk en Caring\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Farmers. Zij komen echt met hele mooie voorstellen om te\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>komen tot een meer dierwaardige veehouderij. Dat onderschrijf ik van harte. Juist ook vanuit het principe van rentmeesterschap vind ik het buitengewoon belangrijk dat we\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat doen. Maar dat is op dit moment niet opportuun. Overigens ligt de convenantstafel op dit moment ook stil. Dus\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>we gaan kijken hoe dat straks verder gaat lopen. Ik kan u\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>verzekeren dat we — als overheid, en ik als minister —\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>straks, als het aankomt op de behandeling van het AMvB\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>en het wetgevingstraject in de Kamer en de latere invulling\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van AMvB&#x27;s, maatregelen zullen laten zien die u zeer zullen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>aanspreken en die echt wel verstrekkend zijn. Dus wat dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>betreft moet u zich geen zorgen maken … Sorry, voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hoeft de heer Graus zich wat mij betreft geen zorgen te\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>maken. En nogmaals, Farmers Defence Force heeft alle\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ruimte om eigen ideeën aan te dragen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Nijhof-Leeuw (PVV):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik spendeer hier toch een interruptie aan. Ik neem aan dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de minister het met mij eens is dat je draagvlak creëert door\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>in gesprek te gaan. Ik begrijp echt niet wat het probleem is\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>om gewoon met een organisatie die zo veel mensen vertegenwoordigt, om de tafel te gaan. Ik begrijp dat gewoon\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>niet. Ze zijn niet subsidiegedreven en staan alleen voor de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>sector. Ik zou dus heel graag horen of de minister het met\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>mij eens is dat je draagvlak creëert door geen mensen uit\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>te sluiten.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De suggestie dat ik dit niet zou willen vanwege de partij die\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het vraagt, werp ik ver van mij. Laat daar geen misverstand\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>over bestaan. Dat is één. Punt twee. Ook clubs als Nijk krijgen geen subsidie. Het zijn allemaal zelfstandige clubs die\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>met leden werken. Dat geldt ook voor LTO. Al die clubs\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>opereren zelfstandig. Dat geldt bijvoorbeeld ook voor de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>POV, als het gaat om de varkens. Het zijn allemaal zelfstandige organisaties die hun bijdrage leveren. En nogmaals,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>we gaan op dit moment de tafel niet uitbreiden. En nogmaals, Farmers Defence Force heeft altijd de gelegenheid\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>om ideeën aan te dragen bij de convenantstafel.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De minister vervolgt zijn betoog.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dan heb ik een vraag van de Partij voor de Dieren over\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dieren met groeistoornissen. De vraag was wat ik ga doen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>aan de invoer van dieren met groeistoornissen. Ik vind het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>niet kunnen dat voor het gerief van mensen wij op een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>manier fokken met dieren waardoor zij pijn lijden, last\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hebben, alleen maar omdat wij het leuk vinden. We blijven\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>bij de uitgangspunten die behelzen: zoals het bedoeld is\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>met dieren. Wat dat betreft ben ik heel hard bezig wat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>betreft doorgefokte dieren. Het gaat soms om bijtgrage\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dieren, die daarop doorgefokt zijn, maar ook om dieren met\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>lichamelijke kenmerken, zoals vouwoorkatten — dat zijn de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Scottish Fold-katten — en kortsnuitige honden, die daar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>echt last van hebben. We zorgen niet alleen voor een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>importverbod, maar zelfs voor een houdverbod. Ook als je\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>een dier wilt importeren, moet je het houden. En dat mag\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dus niet. Dus met een houdverbod wordt ook het importeren\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van katten met bijvoorbeeld vouwoortjes en dieren met\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>groeistoornissen verboden.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dan de vraag over de import van kalfjes uit Ierland. We\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hebben in Nederland een uitgebreide kalversector. Er wordt\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>veel geïmporteerd vanuit het buitenland. Dat zie ik ook. En\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>toch is een kalversector nodig voor een goede, stabiele,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>rendabele rundveehouderij. We kunnen ons afvragen of\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het moet op de manier zoals het nu gebeurt. Ik zeg niet dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>we er morgen mee moeten stoppen. Geenszins, maar kijk\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>naar onze inzet op het gebied van bijvoorbeeld langeafstandtransporten en systemen die in balans zijn. In het landbouwakkoord hebben we afgesproken dat we de kalversector in\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>balans brengen met de rundveehouderij. Dat lukt ook niet\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van vandaag op morgen, maar het is wel een doel op de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>lange termijn om er op die manier voor te zorgen dat we\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>in de toekomst met de import van kalveren gaan stoppen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De vraag is of ik op dit moment als minister ruimte heb om\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat te gaan doen. Die ruimte heb ik niet. Het enige wat ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kan — en dat doe ik ook — is op Europees niveau pleiten\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voor het tegengaan van transporten met een afstand van\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>langer dan acht uur, zoals u weet. Ik moet zeggen dat ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>vind dat de Europese Commissie wel iets meer ambitie had\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>mogen tonen in haar voorstellen; u hebt het BNC-fiche\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ontvangen. Ik vind de voorstellen wel wat tegenvallen,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>eerlijk gezegd. Wij willen graag dat de vervoerstijden worden bekort tot acht uur. Op dit moment laat de Europese\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>verordening dat niet toe. Wij hebben als lidstaat binnen die\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>verordening ook geen ruimte om daar strengere eisen op\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>te stellen. We kunnen het transport, ook van gespeende\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kalveren, vanuit alle lidstaten naar Nederland op nationaal\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>niveau niet verbieden of stoppen, want je hebt met een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>interne markt te maken. Het moet dus echt komen vanuit\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de ontwikkeling van de Transportverordening. Nogmaals,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wij zetten in op die acht uur en dat heeft grote consequenties voor de langeafstandsimport van kalveren.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De heer Tjeerd de Groot (D66):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>In de gehele inbreng van de minister wordt de toestand in\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de wereld becommentarieerd. Dat zei mevrouw Bromet net\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Begroting Landbouw, Natuur en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Voedselkwaliteit 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>1 februari 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>TK 37\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>37-4-15\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ook al. Maar u bent de minister van LNV, heb ik net opgezocht. U bent een machtig man.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Nou, de minister is een machtig man.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De heer Tjeerd de Groot (D66):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De minister is een machtig man, voorzitter. Dat is echt waar.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Hij kan dus — het is niet te geloven — wetten maken, beleid\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>maken en keuzes maken. Maar ik heb nog niets gehoord\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wat in die richting gaat. Als er dan een keuze voorligt, zoals\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>bij de kalverhouderij, waar echt Kamerbreed een mandaat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voor bestond en bestaat, dan zou ik zeggen: minister, ga\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>uw gang, ga dat gewoon doen en zorg ervoor dat de kalverhouderij wordt gericht op de Nederlandse kalveren. Vaak\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>krijgen Nederlandse melkveehouders een lager bedrag\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>vanwege die kalveren uit het buitenland en ondertussen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>staan de VanDrie Group en een paar anderen in de Quote\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>500. Dat gaat allemaal ten koste van de Nederlandse melkveehouders. Iedereen wil hier een einde aan maken! Er zijn\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>mogelijkheden om dat te doen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik heb daarover gezegd wat ik daarover gezegd heb. Het is\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>echt aan het volgende kabinet om, als ze dat willen, te\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>komen met ingrijpende maatregelen. Daar blijft mijn antwoord bij.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Ouwehand (PvdD):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dus we moesten zojuist van de minister begrijpen en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>geloven dat de heer Graus niet het alleenrecht heeft op\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ethisch denken over hoe we omgaan met dieren. Dat gaat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hij heus zelf doen. Hij komt met een AMvB. We gaan beter\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voor dieren zorgen, want hij vindt het zo belangrijk. Piepjonge kalfjes worden in Ierland en Litouwen bij hun moeder\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>weggehaald en in een vrachtwagen gestopt. Als ze geluk\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hebben, zitten er drinksystemen in, maar die arme dieren\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>weten niet hoe die werken. Ze weten alleen hoe ze moeten\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>drinken bij de moeder; zo jong zijn ze. Ze staan in de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>vrachtwagen. Als ze uit Ierland komen, staan ze zelfs op de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>boot. Die transporten duren veel langer dan acht uur. We\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>moeten al twintig jaar horen dat de Nederlandse regering\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>vindt dat transporten met dieren niet langer zouden mogen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zijn dan acht uur. Iedereen vindt dit dus onacceptabel.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>En uw vraag is?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>En uw vraag is?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De heer Tjeerd de Groot (D66):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mijn vraag aan de minister is: gaat u echt wachten op een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>mandaat, of gaat u dit gewoon voorbereiden en doen?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Het gaat hier over de import van kalfjes uit Ierland. Dat is\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>denk ik het punt waar het knelt. Als ik met mensen spreek,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>vragen zij ook: waarom moeten al die kalveren geïmporteerd en in Nederland verwerkt worden? Overigens wordt\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ook nog weer 90% van de kalveren geëxporteerd. Dat is\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>eigenlijk wel raar, ook als je dit in het kader van het stikstofbeleid bekijkt. Heel veel bedrijven stoten stikstof uit en daar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>heeft de rundveehouderij ook nog last van. Dat komt er dus\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>nog bij. Maar nogmaals, ik kan alleen op Europees niveau\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zorgen dat de import stopt als wij de Transportverordening\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>aanpassen op Europees niveau en we naar die maximaal\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>acht uur gaan. Ik kan daaroverheen geen extra maatregelen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>nemen, tenzij je naar structuurmaatregelen in de sector\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gaat. Ik begrijp wel wat de heer De Groot zegt, maar het is\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>echt aan het volgende kabinet om daarvoor met maatregelen te komen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De heer Tjeerd de Groot (D66):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De minister geeft zelf het antwoord al: het gaat om structuurmaatregelen. U kunt dierrechten introduceren voor\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>alleen de Nederlandse kalveren van Nederlandse melkveehouders. Heel simpel. Op die manier kunt u dit gewoon\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>doen. En er zijn talloze andere manieren, maar het gaat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>erom dat u het gaat doen en voorbereidt, in plaats van\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>alleen maar de toestand in de wereld te becommentariëren,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>want dat vind ik echt een affront. We zitten hier onze tijd te\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>verdoen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Ouwehand (PvdD):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Nu liggen er Kameruitspraken: stop met die import van\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kalfjes uit Ierland. De Kamer vraagt het aan de minister. Hij\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>blijft zeggen: ik kan natuurlijk niks doen, want dat zou heel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>erg buiten mijn demissionaire mandaat gaan. Ik vind het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>schandalig! Wanneer blijkt een keer dat wat we dieren\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>beloven, ook een keer wordt waargemaakt? Wanneer?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Nu haalt mevrouw Ouwehand, die ik anders altijd heel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>scherp vind, toch wel een paar dingen door elkaar. We\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hebben het hier over het transport, bijvoorbeeld vanuit\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ierland, van kalveren. U zegt dat ik mijn demissionaire status\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gebruik om hier niks aan te doen. Dat is niet waar. Meneer\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De Groot kan wel zeggen dat de minister van Landbouw\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van Nederland een machtige man is in Europa. Nou, deze\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>minister heeft te dealen met 27 andere lidstaten, die in een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>stemming zelfs ook nog een zwaardere weging hebben dan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het kleine landje Nederland. Wij zetten ons er volop voor\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>in — en dat doen we al lang, maar we hebben daar echt\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Europa voor nodig; ik kan het niet anders zeggen — om de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>transportafstand van bijvoorbeeld jonge kalveren uit Ierland\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>te maximeren op acht uur. Ik laat geen Landbouwraad waar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het gaat om dit soort zaken voorbijgaan om dit aan de orde\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>te stellen. Maar ik heb wel nodig dat 27 lidstaten, of in ieder\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>geval een gekwalificeerde meerderheid in dit verband, mij\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>daarin steunt. Tot nu toe heb ik dat niet gezien. Ik heb u ook\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>al gezegd dat ik vind dat de Europese Commissie en de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voorstellen die de Europese Commissie doet, her en der\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wel wat ambitieuzer hadden mogen zijn, bijvoorbeeld op\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dit punt. Dat kunt u ook teruglezen in ons BNC-fiche. Helaas\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>is de minister van Landbouw van Nederland niet zo&#x27;n\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>machtig man dat hij het voor het zeggen heeft in Europa.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Er zijn 26 lidstaten naast Nederland.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Begroting Landbouw, Natuur en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Voedselkwaliteit 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>1 februari 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>TK 37\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>37-4-16\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Ouwehand (PvdD):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Zo is het.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ja, sorry, meneer de voorzitter, u heeft helemaal gelijk.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Ouwehand (PvdD):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De minister gaat dus weer helemaal terug naar dat het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>allemaal zo moeilijk is in Europa. En het klopt: het is\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>schandalig wat Europa allemaal toestaat met dieren. Maar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de Kamer heeft nadrukkelijk met de minister meegedacht\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>en geconcludeerd: als de inzet van het Nederlandse kabinet\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>nou al twintig jaar is dat je die transporten langer dan acht\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>uur niet toestaat en er maar niets gebeurt terwijl we dit\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>onwenselijk vinden, dan kan het Nederlandse kabinet op\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>een andere manier ervoor zorgen dat die afschuwelijke\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>transporten stoppen. Daar gaat deze vraag over. Zelfs dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wil de minister dus niet. Het gaat om ernstig dierenleed en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>al die andere routes hebben niet gewerkt. Ik noem nu\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Europa, maar ik noem ook heel nadrukkelijk het overlaten\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>aan de markt, gesprekken met de sector, convenanten en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>aanvalsplannen. Ze leveren allemaal niks op. We concluderen dat die arme dieren nog steeds in die vrachtwagens\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>staan, dat ze longontstekingen oplopen in die kalverhouderijen hier. Het is verschrikkelijk wat die jonge dieren wordt\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>aangedaan. Zelfs als de Kamer zegt &quot;volg dan een andere\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>route, dan kan je er ook een einde aan maken&quot;, dan nóg\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zegt deze minister: mijn handen zijn gebonden, want ik ben\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>demissionair. Ik vind het werkelijk schandalig.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik heb volgens mij een uitvoerig antwoord gegeven op dit\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>punt. En nogmaals, het is onze inzet om ervoor te zorgen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat die import van kalveren echt gebonden wordt en dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>we echt toegaan naar die acht uur. Dus in die zin strijden\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>we voor dezelfde zaak.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dan mevrouw Bromet nog.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Bromet (GroenLinks-PvdA):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik begin een patroon te ontdekken in de beantwoording van\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>deze minister. Elke keer als de Kamer iets vraagt — ik kom\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>straks nog bij alle moties die niet uitgevoerd zijn — verzint\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de minister een route die via Brussel loopt, en dan krijgt\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Brussel er de schuld van dat het niet doorgaat. Dat vind ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>heel erg. Zo wordt er namelijk tegenover de boeren en de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Nederlanders gedaan alsof er daar in Brussel een kwaad\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>instituut zit dat het allemaal verhindert, terwijl we te maken\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hebben met een minister die het niet op een andere manier\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>binnen Nederland wil regelen. Daar geef ik mevrouw\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ouwehand groot gelijk in. Ik heb de volgende vraag. We\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hebben een stikstofprobleem en een kalverhouderij op de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Veluwe, in de Gelderse Vallei. Dan kan het toch ook via die\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>route? Wat vindt de minister belangrijker, PAS-melders\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>legaliseren of de kalverensector overeind houden?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mijn collega voor Natuur en Stikstof is bezig met een piekbelastersregeling. Het zal u niet verbazen dat daar ook heel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>veel kalverhouders tussen zitten die vallen onder deze\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>regeling. Dus ook daar gebeurt zeker wel iets. Wat dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>betreft is het niet zo dat die ontwikkeling stilstaat, juist ook\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>in het kader van PAS-melders. Zij vallen onder de piekbelastersregeling. Er zijn dus best veel kalverhouders, zeker\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ook in het gebied dat u noemt, die piekbelaster zijn.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De minister vervolgt zijn betoog. Is hij al toe aan visserij?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Nee, nog niet. Ik ben toe aan de dierproeven. Het duurt nog\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>even voordat ik toekom aan visserij.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ja, maar ik hoop toch dat u wat bondiger kunt antwoorden.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik zal het proberen. Er is door de Partij voor de Dieren aan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>mij gevraagd hoe het zit met het afbouwpad voor dierproeven. Dat staat de laatste jaren constant op 500.000, met in\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>2022 zelfs een lichte stijging. Ik vind dit een zorgwekkende\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ontwikkeling. We moeten voor dierproeven echt naar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>alternatieven toe. Zo is er bijvoorbeeld de Transitie Proefdiervrije Innovatie waarmee we aan het werk zijn. In Utrecht\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>heb ik prachtige voorbeelden gezien van hoe je op een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>andere manier, zonder het gebruik van dierpoeven, onderzoek kunt doen. Ook dit — u kunt wel zeggen: daar komt\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hij weer — is Europees beleid. Het dierproevenbeleid is\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Europees. Wij zetten ons er in Europa erg voor in om te\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>pleiten voor minder dierproeven. Er is bijvoorbeeld ook\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>door de Commissie een stappenplan in ontwikkeling gezet\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voor het uitfaseren van dierproeven, en om juist ook onze\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>bijdrage hieraan te leveren nemen wij daar actief aan deel.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Daarbij zetten wij ook in op het uitfaseren van dierproeven\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>in specifieke deelgebieden.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Wij zetten dus aan de ene kant in op die proefdiervrije\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>innovaties om ervoor te zorgen dat je daarmee ook het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>aantal dierproeven kunt verlagen. Dat is de volgorde die\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>we daarin voeren. Wij willen daar dus echt op blijven\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>inzetten. Alleen is dat best lastig omdat dit ook weer op\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Europees niveau is geregeld. Wij hebben daar, zoals u weet,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>een driepijlerbeleid voor, dus wij zetten echt fors in op het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>terugdringen van dierproeven. Maar helaas valt hetgeen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wij daarmee bereiken mij eerlijk gezegd wel tegen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dan de vraag van de heer Graus over het couperen van\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>staarten en over het innovatieve voerconcept van de familie\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Van Gorp. Dat concept zou best een positieve bijdrage\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kunnen leveren aan het voorkomen van staartbijten en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>daarnaast aan het terugdringen van de emissie van geur\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>en ammoniak. Wij hebben de WUR gevraagd om meer\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>inzicht te geven in het werkingsprincipe, zodat we ook een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>onderbouwing krijgen voor de werking. Als we dit willen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>toepassen, geldt hiervoor ook dat we de juridische borging\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>moeten hebben. Ik hoop dat de WUR het onderzoek binnenkort afrondt en dan zal ik uw Kamer daarover informeren.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Verschillende sprekers hebben het gehad over dierenartsenzorg en over de zorgelijke ontwikkelingen daaromtrent,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>waarbij private-equitypartijen een rol spelen die dierenartsenpraktijken opkopen met een enorme schaalvergroting\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van dierenartsenpraktijken tot gevolg, wat misschien ook\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Begroting Landbouw, Natuur en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Voedselkwaliteit 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>1 februari 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>TK 37\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>37-4-17\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wel leidt tot hogere tarieven. We moeten echter wel een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>onderscheid maken waar het gaat om tarieven bij dieren.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Er kan tegenwoordig ongelofelijk veel als het gaat om dierenzorg. Ik hoor weleens mensen klagen over de hoge\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kosten van de MRI-scan en noem maar op. Het is een vrije\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>markt. Als mensen ervoor kiezen om met dat soort dure\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>onderzoekstechnieken of bijvoorbeeld met chemotherapieën\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hun dieren te laten verzorgen, dan dwingt dat veel respect\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>af, maar dan kan het niet zo zijn dat we daarop gaan reguleren. Wat ik wel belangrijk vind, is dat we proberen de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>basisdierzorg voor mensen beschikbaar te houden zodat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>mensen met een laag inkomen toch daarover kunnen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>beschikken. We weten dat er om ons heen ook landen zijn\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>die op een bepaalde manier hierin reguleren. We hebben\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>er onderzoek naar gedaan en dan blijkt het ook heel vaak\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>te gaan om minimumtarieven en niet om maximumtarieven.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Wij hebben een onderzoek lopen naar de tarieven van dierenartsen. Parallel daaraan werk ik uit welke mogelijkheden\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>we hebben om te reguleren in de dierenartstarievenmarkt.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Als straks het onderzoek klaar is, hebben we een pakket\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>met maatregelen die we zouden kunnen nemen, klaarliggen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>om te kunnen acteren. Maar nogmaals, ik wil dit onderzoek\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wel afwachten. We moeten namelijk weten wat de kostenverhogende factoren zijn en hoe het zit met de bereik- en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>beschikbaarheid. Dat soort zaken moeten we goed weten,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>om op basis daarvan ook goeie stappen te kunnen zetten.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Beckerman (SP):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Als archeoloog heb ik heel vaak gehoopt dat ik een keer\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>een teletijdmachine zou kunnen hebben. Maar ik heb nu\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>een beetje het gevoel dat ik er een heb. We zitten namelijk\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>vast en reizen steeds terug naar een vorig debat. Want dit\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>was toch precies het punt waar we vorig jaar ook al stonden? Toen zagen we dat ketens zoals Evidensia massaal\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>praktijken opkopen en dat er in regio&#x27;s soms zelfs monopolievorming is bij de spoedzorg. Dat veroorzaakt dierenleed,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>omdat mensen behandelingen niet meer kunnen betalen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Of mensen steken zich in de schulden. Waarom heeft de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>minister niet eerder ingegrepen?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>We hebben het daar vaker over gehad. Omdat we, zoals ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>tijdens het debat steeds gezegd heb, een onderzoek gaan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>starten naar de tarieven van de dierenartsorganisaties. Ook\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wil ik, als het gaat om de kosten van de dierenzorg, weten\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wat te maken heeft met de basisdierenzorg en wat te maken\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>heeft met de toepassing van hele uitgebreide pakketten,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>tot chemotherapie aan toe, zoals ik al zei. Dat mag van mij;\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>daar gaat het verder niet om. Ik heb daar geen oordeel over.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Maar ik wil het wel weten. Net zoals mevrouw Beckerman,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>maar ook anderen hier in dit huis, vind ik dat we de basisdierenzorg beschikbaar moeten houden voor mensen met\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>een kleine beurs. Het kan namelijk niet zo zijn dat mensen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>met een kleine beurs de dupe worden van de verhoging\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van de tarieven en de opschaling die er plaatsvindt. Maar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ik wil dat onderzoek wel hebben.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ondertussen hebben we, mede naar aanleiding van\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>opmerkingen die hier gemaakt zijn, ook over de vraag wat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>andere landen doen op het gebied van regulering, dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>onderwerp ook opgepakt. We doen daar een onderzoek\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>naar. Aan de ene kant onderzoeken we hoe het zit met die\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>tarieven, hoe ze zijn opgebouwd en welke type kosten erin\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zitten. Aan de andere kant kijken we heel nadrukkelijk naar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wat er in de landen om ons heen aan regulering wordt\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gedaan. Kunnen we daarvan leren, om straks met een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>reguleringsstelsel te komen? Tot nu toe is het een vrije\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>markt, maar we willen er wel serieus naar kijken, zoals ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>al zei.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Beckerman (SP):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Maar dat voorstel, die motie, van ons ... Wij proberen in dit\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>debat toch altijd om sympathiek te zijn, en te kijken wat er\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>mogelijk is en wat we aangenomen kunnen krijgen. Maar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de constatering hier vandaag in de Kamer is dat er heel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>veel dingen zijn aangenomen die niet of heel laat worden\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>uitgewerkt. Die motie van ons is veertien maanden geleden\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>aangenomen. We begrijpen dat dat onderzoek net deze\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>maand is gestart. Of moet het nog starten? Hoe kan dat?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Waarom wordt er zo lang gewacht, als we zien dat het zo\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>snel gaat en zo veel mensen klem komen te zitten?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik ben het met mevrouw Beckerman eens. Ik vind ook dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het onderzoek vrij laat start. Laat ik daar maar gewoon\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>eerlijk over zijn. Het had sneller gemoeten en sneller\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gekund. Dat kan ik helaas niet terugdraaien, maar we zijn\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>nu volop bezig. En nogmaals, mede door de discussie die\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>we hier in dit huis hebben gehad, hebben we gezegd: we\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>willen ook direct een onderzoek uitvoeren naar de landen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>om ons heen, voor voorbeelden van regulering. Dan kunnen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>we, zodra we precies weten hoe die kostenstructuur voor\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de dierenartsenzorg in elkaar zit, direct zeggen hoe we het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kunnen gaan regelen. Er wordt dus wel degelijk gehandeld\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>naar aanleiding van de moties die hierover gaan. Het is\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>namelijk ook mijn zorg.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Beckerman (SP):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Maar we weten al heel lang dat het buitenland wél ingrijpt.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>We weten dat de tarieven in Duitsland per deelstaat gereguleerd worden, dat er in Zweden gewoon een verbod is\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>op het maken van winst bij de verkoop van geneesmiddelen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>en dat het in België voor investeerders geheel verboden is\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>om aandeelhouder te worden. We weten dat het buitenland\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het wél doet. We weten ook — dat is dan mijn laatste vraag\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hierover — dat bijvoorbeeld Evidensia praktijken in Nederland opkoopt en winst wegsluist naar Guernsey, dat gezien\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wordt als een belastingparadijs. Daar ging mijn vraag in de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>eerste termijn over. Wat de SP betreft, kan de minister juist\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>aan dat punt direct wat doen. We komen in de tweede termijn met nieuwe voorstellen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Naar aanleiding van eerdere debatten die wij hier hebben\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gehad, is er ook gekeken naar het buitenland. Er worden\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hier bepaalde opmerkingen gemaakt. Maar als we ons dan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>verdiepen in wat er precies gebeurt in het buitenland, blijkt\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de realiteit soms net even iets anders te zijn. Vandaar dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ik het zo belangrijk vind om goed te kijken naar wat er\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gebeurt. Wat gebeurt er in de deelstaat? Maar er zijn meer\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>landen om ons heen waar het gebeurt. Daar zijn ook voorbeelden van gegeven. Ik wil dan ook precies weten: hoe\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>doen ze het dan en wat zit erin? Na een quickscan naar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>aanleiding van suggesties die ook in eerdere debatten\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gedaan zijn, blijkt immers dat zaken in het buitenland net\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>even iets anders liggen. Dus laten we dat nou gewoon\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zorgvuldig doen, want we hebben er ook niks aan als we\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>straks gaan reveleren en het binnen de kortst mogelijke tijd\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Begroting Landbouw, Natuur en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Voedselkwaliteit 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>1 februari 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>TK 37\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>37-4-18\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>onderuitgehaald kan worden, omdat het niet helemaal goed\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>is ingeregeld. Ik wil dit zorgvuldig doen, zodat we ook echt\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>meters gaan maken naar de toekomst.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>baar kunnen zijn. We hebben de Commissie toelating diergeneesmiddelen gevraagd om hier nader onderzoek naar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>te doen. Mocht het Afrikaanse vaccin ook iets bieden, dan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zullen we dat zeker gaan toepassen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Toch nog mevrouw Beckerman op dit punt.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dan komen we bij de visserij, meneer de voorzitter.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Beckerman (SP):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Nee, maar ik wil wel antwoord op die vraag over het wegsluizen van de winsten. En ik zou graag willen dat die\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>quickscan naar de Kamer wordt gestuurd.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Wij hebben geen quickscan op papier gedaan, maar onze\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>mensen hebben gekeken wat er allemaal gebeurt. Het is\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>niet zo dat wij een bureau hebben ingehuurd om een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>quickscan te doen. Onze medewerkers die deskundig zijn\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>op dat gebied, kijken wat er allemaal gebeurt in de markt.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Die hebben gezegd: er is nog wel iets meer van te zeggen;\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wij moeten daar even een verdiepend onderzoek naar doen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>En dat gebeurt nu.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>En de vraag …\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>En ik hoop ook heel graag dat we straks, als het onderzoek\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>er ligt, direct die maatregel erbij kunnen aanbieden, zodat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>we daarin echt meters kunnen maken.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Wilt u de vraag over het doorsluizen van winst naar belastingparadijzen nog beantwoorden?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Die gaat over fiscale politiek, en we hebben het hier over\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>landbouwpolitiek. Dus ik zou zeggen: doe dat in het debat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>over fiscale politiek.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De minister vervolgt zijn betoog. Zijn we toe aan visserij?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Bijna. Ik heb nog een algemene opmerking. Misschien dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de Kamer daar ook belang bij heeft. Zoals men weet, is er\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>in het kader van dierwaardigheid ook zorg over de blauwtong. Ik zou er graag toch een paar dingen over willen zeggen. Wij voeren op dit moment met tien vaccinproducenten\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gesprekken. Ik wil u graag in ieder geval het goede nieuws\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>geven dat ten minste één bedrijf daadwerkelijk bezig is met\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het ontwikkelen van een vaccin. We zijn er nog niet, maar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>die beweging is er. Wij hebben natuurlijk afgesproken dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>we het vaccin versneld zullen toelaten op het moment dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het er is. We hebben ook het diermodel ontwikkeld — daar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hebben we de kosten van betaald — zodat het zo snel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>mogelijk kan worden toegelaten. U weet dat er ook een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Afrikaans vaccin is. Daar wordt in het nieuws over gesproken. Een Belgisch lab heeft gezegd: dit vaccin zou toepas-\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ogenblik. Er zijn toch nog vragen van het lid Kostić en de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>heer Graus.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Kamerlid Kostić (PvdD):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dank voor een aantal toelichtingen. Ik heb vragen over twee\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>onderwerpen die nog niet aan bod gekomen zijn. De eerste\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gaat over het Dolfinarium. In de schriftelijke beantwoording\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>heeft u het over de vraag over het niet op tijd handhaven\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>op de 53 diersoorten die geen vergunning hadden. Het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>opmerkelijke antwoord daarop was: RVO is er in 2019 achter\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gekomen dat het Dolfinarium inderdaad 53 diersoorten\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>illegaal hield, maar besloot niet zo streng te handhaven\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>vanwege corona. Ik hoorde de minister net zeggen hoe\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>belangrijk hij dierenwelzijn vindt. Ik wil hier niet al te diep\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>op ingaan, maar ik wil wel de toezegging van de minister\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat dit niet meer gaat gebeuren en dat er voortaan gewoon\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>snel en fair wordt gehandhaafd, ongeacht wat er gebeurt,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>omdat iedereen in dit land zich aan de regels moet houden.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik vraag hem vooral in het achterhoofd te houden dat het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>niet de eerste keer en niet de tweede keer is dat het Dolfinarium regels overtreedt, maar dat het dat een ontelbaar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>aantal keren heeft gedaan. Kan de minister dat toezeggen?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>We hebben een handhavingsorganisatie, de Nederlandse\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Voedsel- en Warenautoriteit, die hierop toeziet. Er was in\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>die periode inderdaad een verlaagd toezicht vanwege covid.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dat is ook vrij logisch in die periode, denk ik. Vervolgens\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>geldt er gewoon een normaal toezichtregime voor het Dolfinarium. Het is niet zo dat de minister van LNV even de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>inspecteurs belt en zegt: je moet daar meer toezicht houden.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De NVWA is zich zeer bewust van de situatie en ook van\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het feit dat er meegekeken wordt in het Dolfinarium. Ze\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>doet op die manier wel degelijk regulier toezichtwerk.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Kamerlid Kostić (PvdD):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik heb een beperkt aantal interrupties, maar dit is dan weer\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>een heel teleurstellend antwoord. Ik hoop op iets meer van\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de minister, dus ik ga over tot het andere onderwerp. Over\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het in beslag nemen van honden hebben we ook vragen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gesteld in de eerste termijn. Die gingen met name over wat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de Tweede Kamer wil. We willen namelijk aparte regels\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>opstellen voor het in beslag nemen van dieren, in dit geval\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>honden, juist omdat de Kamer onder andere met input van\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de Nederlandse orde van advocaten heeft geconstateerd\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat we dieren volgens de huidige regels als voorwerpen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>behandelen, dat ze eigenlijk nu al geen eerlijk proces krijgen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>en dat economische belangen zoals opslagkosten soms\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zwaarder wegen dan dierenwelzijn. Daarom hebben we\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gevraagd of de minister even wil wachten met zijn huidige\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>plannen. Wat zijn die huidige plannen? De huidige plannen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zijn precies het tegenovergestelde van wat de Kamer wil.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De minister wil dat honden nog sneller kunnen worden\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ingeslapen en dat de rechter ertussenuit wordt gehaald. De\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Begroting Landbouw, Natuur en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Voedselkwaliteit 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>1 februari 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>TK 37\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>37-4-19\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>minister wil dat de officier van justitie in z&#x27;n eentje gaat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>over de dood en het leven van dieren.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Wat is uw vraag?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Kamerlid Kostić (PvdD):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik kom tot de vraag. Dit is mijn laatste interruptie, dus enige\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>coulance, alstublieft. Dit vergt namelijk wat tijd. Dit laten\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>we ook niet toe als de straf van mensen moet worden\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>beoordeeld. Dan ligt het ook niet alleen maar in de handen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van een officier van justitie. Dan komt er gewoon een goed\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>proces met een rechter erbij. Ik wil dus eigenlijk aan de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>minister vragen of hij in ieder geval bereid is om dit specifieke plan uit te stellen totdat de motie van de Kamer is\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>uitgevoerd. Die wil namelijk precies iets anders. Anders\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gaat hij nu in tegen de wens van de Kamer én tegen de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>rechtsstaat. Ik vraag ook om een toezegging om te kijken\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>naar diervriendelijke oplossingen, zoals inzetten op een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>betere en prikkelarmere hondenopvang, in plaats van het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>sneller in laten slapen van dieren.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Er zijn twee zaken aan de orde. Het in bewaring houden\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van dieren moet op een dierwaardige manier gebeuren.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Daarover is ook een motie ingediend bij mijn collega van\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Justitie en Veiligheid. Die wordt uitgevoerd. Ik heb daarnaast maatregelen aangekondigd voor bijtincidenten. U\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>weet dat ik daarover intensief heb gesproken met plastisch\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>chirurgen. Soms zijn er uitzonderlijke situaties waarbij het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>volstrekt duidelijk is dat de situatie is ontspoord en dat de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>schade echt ernstig is. Zij hebben mij bijvoorbeeld verteld\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>over een hond die een gezicht voor de helft heeft weggebeten. We hebben het over dat soort incidenten. In die uitzonderlijke gevallen kan de hond worden geëuthanaseerd. Dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>is het beleid dat ik heb ingezet. Dat gaat niet om grote\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>aantallen per jaar. Ik heb dat beleid aangekondigd en dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zet ik wel door.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Het lid Kostić zegt buiten de microfoon: ik krijg nog geen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>antwoord op mijn vraag.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Wij willen dat de officier van justitie de ruimte heeft om dit,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>in deze uitzonderlijke gevallen, te gaan doen. Dat zijn mijn\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voorstellen en daar wijk ik niet van af.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De minister heeft de vraag beantwoord. Hij wijkt niet af van\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zijn lijn. U mag uw laatste interruptie hier van mij aan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>besteden, maar het is dan dus wel de laatste. U heeft er\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>twee gebruikt en mevrouw Ouwehand al vijf. Ja, ik heb er\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>echt vijf staan. Ik geef de heer Graus het woord.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De heer Graus (PVV):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Wij hebben er als het goed is nog twee staan, maar ik geef\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>een van mijn interrupties aan mijn collega. Ik wil het even\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hebben over die overname van dierenartsenpraktijken. Ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>heb een motie klaarliggen. Er moet een einde komen aan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>die overnames. Het kan niet zo zijn dat de dierennoodhulp\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gecommercialiseerd wordt. Dat is echt een ernstig probleem. De minister haalde nu chemokuren en van alles aan,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>maar daar heb ik het niet eens over gehad. Ik heb het over\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dierennoodhulp gehad. Ik heb het erover gehad dat een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gebit van een diertje op een gegeven moment helemaal\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>naar de knoppen is. Vaak gaat het dan om in beslag genomen diertjes. De mensen moesten eerst €200 betalen. Na\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>overname door Evidensia moeten ze plotseling €450 of €550\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>betalen. Dat kan niet. Het is onbetaalbaar. Zelfs de middeninkomens komen dan in de problemen. De dierennoodhulp\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>mag niet in gevaar komen. Het houden van een dier mag\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>geen elitaire hobby worden. Dieren zijn gewoon je beste\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>maatjes. Die gezelschapsdieren behoren vandaag de dag\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>tot je familie. Het kan echt niet. Ik wil dus echt een toezegging. Anders ga ik gewoon allemaal moties indienen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Beckerman komt dan ook met moties. Dan gaan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>we gewoon allemaal moties afvuren en het er gewoon\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>doorheen drukken. Maar waarom zegt de minister niet toe\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>om te kijken of er iets kan worden gedaan zoals de stop op\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>overnames en de prijsplafonds op noodhulp?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Helder.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik heb het gevoel dat we, als we niet uitkijken, de discussie\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gaan overdoen. Ik wil wel heel kort iets zeggen over de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dierenartsentarieven. De hele dierengezondheidszorgmarkt\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>is op dit moment een vrije markt. Ik kan niet zomaar ingrijpen in een vrije markt en zeggen dat er geen overnames\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>meer mogen plaatsvinden. Dat is juist de reden waarom\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wij een onderzoek naar het kostenniveau van de dieren\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>doen. Wij delen dezelfde zorgen — daar gaat het niet om\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>— maar ik wil het wel op een zorgvuldige manier doen. Ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kan niet zomaar ingrijpen in de markt, dus we doen eerst\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat onderzoek. Ondertussen kijken we wat we aan regulering zouden kunnen doen. Ik kom daarmee terug naar uw\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Kamer en dan gaan we stappen zetten. Dat is de volgorde\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>die ik net heb aangegeven in de beantwoording. Die hou\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ik graag vast.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dan gaan we door naar de visserij.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ja, de visserij. Mevrouw Van der Plas heeft gisteren een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>vurig betoog gehouden over de landbouw, de visserij en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>haar bewogenheid daarmee. Ook wij hebben die bewogenheid. Die heeft mijn collega die hier zit en die heb ikzelf ook.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De visserij heeft het ongelofelijk moeilijk, naast de landbouw. Het is ook niet zo dat één partij het patent heeft op\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>bewogenheid met die sectoren. Ik spreek heel vaak vissers\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>en zie hoe moeilijk zij het hebben. Ik merk dat ze soms geen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>toekomstperspectief zien. Als het gaat om ruimtegebruik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>op zee zien we dat de belangenafweging af en toe wat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>scherper kan, bijvoorbeeld als het gaat om het plaatsen van\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>windmolenparken. Bij veel vissers leidt dat tot grote zorgen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>We hebben ook een discussie gehad over de tongquota en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hebben gezegd: we moeten, ook als het gaat om het vaststellen van quota, naar een betere balans tussen de quota\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>en de bedrijfseconomische aspecten.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Begroting Landbouw, Natuur en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Voedselkwaliteit 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>1 februari 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>TK 37\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>37-4-20\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Wij hebben inderdaad een regeling voor de compensatie\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van brandstofkosten. Die regeling is inmiddels volledig\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>afgehandeld. Dat was in lijn met de motie-Grinwis en de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>motie-Stoffer\u002FVan der Plas. Die is dus uitgevoerd. Dat de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>visserij nog steeds zorgen heeft over de hoge brandstofkosten, is natuurlijk heel pijnlijk. Wij hebben namelijk fantastisch vistuig aan wal liggen, het pulstuig, dat zorgt voor\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>40% brandstofbesparing en minder bodemberoering. Maar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat kan niet worden toepast in Europa. Ik ben hard bezig\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>met de visserij om te kijken of we niet door kunnen innoveren en met een nieuw soort tuig aan de slag kunnen gaan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>om de duurzaamheid en de brandstofbesparing op een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>goede manier met elkaar te regelen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dan de vraag van … Sorry.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Nijhof-Leeuw. Dit is uw laatste interruptie.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Nijhof-Leeuw (PVV):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik ben blij dat de minister de pulsvisserij aanstipt. Die had\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ik ook al in de voorbereiding na vorige week op mijn lijstje\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>staan. Ik zie dat Frankrijk toch best wel grote stappen maakt.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Kunnen wij gas geven om de pulsvisserij weer voor elkaar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>te krijgen?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ten eerste. Mijn les die ik leer van hoe het is gelopen met\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de pulsvisserij, is dat we onze innovaties veel eerder en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>veel meer moeten leren delen. Ik heb met een aantal landen,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>bijvoorbeeld met mijn Franse collega, gesproken. Eigenlijk\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zouden wij visserijinnovatie en tuiginnovatie veel meer\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>internationaal moeten aanpakken. Het is een relatief kleine\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>sector. Ze hebben elkaar ook nodig. Dat geeft ook meer\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>draagvlak voor die innovaties. U weet dat de pulsvisserij\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>niet direct is afgeschoten door de Landbouw- en Visserijraad\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>of door de Commissie, maar door het Europees Parlement.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Het Europees Parlement heeft nog steeds dezelfde samenstelling. We zullen dus echt moeten afwachten hoe het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>straks gaat met de verkiezingen. Ik heb hier wel gesprekken\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>over met de Commissie, kan ik u vertellen. Maar als het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Europees Parlement morgen een resolutie zou aannemen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>om dit type innovatieve visserijtechnieken weer toe te\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>passen, dan ben ik er morgen met de Commissie ook uit.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Alleen, het ligt echt bij het Europees Parlement. Daarbij\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hebben we op dit moment niet de ruimte om dit te kunnen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>doen, want die heeft daar een resolutie over aangenomen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>U zegt: Frankrijk, grote woorden. Dit kan als het lukt bij het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Europees Parlement, want daar zit het.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De minister vervolgt zijn betoog.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Meneer Flach van de SGP had het over de vlootvernieuwing.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Het is belangrijk dat de vissersvloot vernieuwt en dat die\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>met innovatieve, nieuwe ideeën komt. Ik ben heel aangenaam verrast door visser Jacob, dacht ik; ik weet zijn achternaam even niet meer. Hij heeft het project Octopus en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gaat toe naar een multifunctioneel schip. Hij voorziet dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hij in de toekomst misschien het hele jaar niet meer kan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>vissen. Hij wil een nieuw schip bouwen met modules erop,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>bijvoorbeeld voor onderzoek. Het schip kan dan elke maand\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de zee op om onderzoek te doen. Hij kan die modules ook\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wijzigen, dus het schip ombouwen. Dan kan dat schip met\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>andere functies de zee opgaan. Dat vind ik buitengewoon\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>innovatief. Dat soort initiatieven moeten wij van harte\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ondersteunen. Er zit dus ook wel heel veel creativiteit in de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>sector. Gelukkig maar.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Wij hebben een subsidiepot van 14,9 miljoen voor duurzame\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>visserij voorzien. Er is 6,1 miljoen gereserveerd in het kader\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van het NVAF. Het betreft middelen die ingezet worden\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voor maatregelen op het gebied van innovatie, investeringen en onderzoek. Er komen ook nieuwe innovatieregelingen voor visserij en aquacultuur. Het budget daarvoor is\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>9,9 miljoen. Wij proberen er op die manier voor te zorgen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat er middelen beschikbaar zijn om juist die innovaties\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ruimte te geven om zo te komen tot vernieuwing van de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>vloot.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De heer Flach (SGP):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik ben blij met die innovatieregelingen zoals die er zijn. Dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>stimuleert de creativiteit in de sector. Maar het hangt er wel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>om of de sector kan voortbestaan, of de kritische massa er\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>nog is om in de toekomst nog een vissersvloot te kunnen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hebben. Ik ben benieuwd of de minister met de sector wil\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>werken aan een strategie waarin de sector in de toekomst,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>door verduurzaming en innovatie, gaat groeien, waardoor\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>we niet blijven hangen in een innovatieproject hier of daar.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dat is mooi, maar dat is vaak het begin. Wil de minister\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>echt werken aan een strategie om de groei weer in te zetten?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik ben met de sector bezig met het ontwikkelen van een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voedselvriezer. Die is bijna klaar; die komt naar de Kamer\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>toe. Wij zullen deze sector perspectief moeten bieden. Dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zal op een duurzame manier moeten en het zal ook een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kleinere sector zijn. De sector is nu al kleiner. 50 kotters zijn\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>al uit de vaart genomen met een saneringsregeling. Dat is\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>best veel. Dat zorgt bijvoorbeeld ook voor extensivering.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Prima. Ik heb altijd gezegd dat de visserij voor Nederland\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>een belangrijke sector is. Die hoort ook cultureel bij\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Nederland. We zijn bijvoorbeeld een land met een hele\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>grote Noordzeekust. Het zou toch gek zijn als wij geen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>robuuste visserij hadden. Die visserij moet dus verduurzamen. Er ligt een grote opgave wat betreft CO2-uitstoot,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>stikstofuitstoot, vistuig en dat soort zaken, maar het is ook\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>een sector die we willen helpen om die slag te kunnen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>maken, zodat we ook in de toekomst een duurzame visserij\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hebben. Voor een deel is dat actieve visserij en voor een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>deel passieve visserij. We willen ook bekijken hoe we het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>multifunctioneel ruimtegebruik, de windmolenparken,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kunnen versterken, zodat er daar bijvoorbeeld ook mogelijkheden zijn voor actieve visserij en dat soort zaken. In de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voedselvisie staat ook dat we daarmee bezig zijn. Dit is\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>namelijk nodig, want ook die sector heeft perspectief nodig.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De minister vervolgt zijn betoog.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dan nog het laatste kopje, markt en keten. Ik ken het keurmerk Farmer Friendly van Farmers Defence Force en ik heb\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Begroting Landbouw, Natuur en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Voedselkwaliteit 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>1 februari 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>TK 37\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>37-4-21\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zelfs producten gehad van het keurmerk. Die werden aangeboden door Farmers Defence Force. Wij willen ook graag\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat er keurmerken zijn waarbij er verduurzaamd wordt,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>maar er ondertussen ook een eerlijke prijs wordt geboden\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voor het product. Er zijn op dit moment 140 keurmerkinitiatieven. Het is niet aan ons om te beoordelen of een keurmerk wel of niet kan worden toegepast. Dat is echt aan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Milieu Centraal. Dat doet de afhandeling en de certificering\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van de topkeurmerken. Dat betekent ook dat nieuwe keurmerken die graag gecertificeerd willen worden, zich kunnen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>melden bij Milieu Centraal. Maar dan moeten ze natuurlijk\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wel aan de voorwaarden van Milieu Centraal voldoen. Daar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hebben wij in principe geen rol in. Dat zijn private keurmerken.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dan nog de vraag van Volt over het creëren van een gelijk\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>speelveld in de Europese Unie en allereerst de ideeën voor\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de biologische landbouw. Ik vind het ongelofelijk belangrijk\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat er ook voor biologische boeren een gelijk speelveld is.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Het is ook goed dat u daar aandacht voor vraagt, want dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>is buitengewoon belangrijk, maar ik ben er niet van overtuigd dat er echt een commissie nodig is. Dan gaan we weer\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>iets extra&#x27;s optuigen. Ik heb zeer regelmatig overleg met\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de biologische sector. Daarin spreken we regelmatig over\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>alle ontwikkelingen en de dingen waar ze tegen aanlopen,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zoals certificering, kosten en de markt. Zoals u weet, gaan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>we ook met een intensiveringsplan biologische sector aan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de slag om de markt te laten trekken en om een goede\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voorlichtingscampagne te starten. De kaders en het speelveld worden in de Europese Unie bepaald.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Koekkoek van Volt stelde ook een vraag over\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>prijsafspraken. In de keten kunnen verticale prijsafspraken\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>worden gemaakt. Die mogelijkheid is er. Ik heb u gezegd\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat wij aan de overlegtafel duurzame landbouw ook over\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de verduurzaming van de keten praten. Dit komt daarbij\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ook aan de orde. Wij als overheid kunnen dat niet regelen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dat moet echt tussen de partijen gebeuren, maar wij stimuleren het zo veel mogelijk en wij zijn daarover met elkaar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>in gesprek. Dat is buitengewoon belangrijk.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Sowieso is dat natuurlijk belangrijk, maar ook in het kader\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van de Europese voedselstrategie. Dat was ook een vraag\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van de ChristenUnie. Als wij voor een Europese voedselstrategie gaan, moeten we ook zorgen voor een Europees\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>speelveld en voor internationale belemmeringen, zodat de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>standaarden die wij in Europa hebben, niet alleen gelden\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voor onze boeren, maar ook voor producten die we hiernaartoe halen. Als je praat over de Europese voedselstrategie, gaat het over thema&#x27;s als voedselzekerheid, verduurzaming en weerbaarheid. Ook de keten is dan weer aan de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>orde. De Europese Commissie is hiermee bezig en we gaan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kijken waar men mee komt.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Koekkoek (Volt):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Om even met het laatste punt te beginnen: ik begrijp\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>natuurlijk dat de overheid geen directe invloed heeft op die\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>prijsafspraken. Tegelijkertijd zien we aan een voorbeeld in\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Frankrijk dat het daar in die zin wel wat meer gefaciliteerd\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wordt; laten we dat zo zeggen. Er is bijvoorbeeld een goede\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>informatievoorziening, zodat men ook weet dat men dingen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zoals prijsafspraken mag doen. Je kan ook denken aan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>onafhankelijke procesbegeleiders of iets in die richting. Ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>begrijp dat de overheid niet kan zeggen: dit zijn de afspraken\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>en daar ga je je aan houden. Zo werken wij niet. Maar ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>vraag me wel af of we wat meer het voorbeeld van bijvoorbeeld Frankrijk zouden kunnen volgen, zodat dit wat meer\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gebeurt. De ACM zegt zelf ook: dit is nodig en in Nederland\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zouden we dat wat meer kunnen doen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dat is een terechte vraag van mevrouw Koekkoek, maar we\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hebben daar een prachtig platform voor in Nederland: de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Overlegtafel Duurzame Landbouw. Daar zitten de agrarische\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>partijen aan tafel, maar ook de ketenpartijen. Dat is niet\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>alleen de verwerkende industrie maar ook de retail. Daar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>is ook de wil om te werken aan verduurzaming met een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>goed verdienmodel. Dat is ook naar aanleiding van de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gesprekken die we vorig jaar hebben gevoerd; dat hebben\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>we doorgezet. Dat gebeurt nu nog steeds en dan gaat het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>bijvoorbeeld ook over de positie van biologisch, want ook\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>biologisch zit daar aan tafel. Die praten daarin mee; Biohuis\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zit daar aan tafel en praat mee. Ik hoop dat dat ook gaat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>leiden tot resultaat. Maar dat mooie, sterke platform is er\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>juist om het te gaan regelen in de markt.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Koekkoek (Volt):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dat begrijp ik ook. Tegelijkertijd denk ik dan wel het volgende, maar dat ligt misschien aan het gebrek aan kennis\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>aan mijn kant. Die gesprekken lopen en dat platform is er,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>maar waarom lopen wij dan, zowel bij de prijsafspraken als\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>bij het aandeel biologisch, achter op de rest van Europa?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik denk dus dat het nuttig is als wij instrumenten zoals een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>platform hebben, maar tegelijk moeten we ergens kunnen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>monitoren of we de vooruitgang maken die we willen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>maken en, als dat eventueel niet zo is, of er andere dingen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zijn die we kunnen of moeten gaan doen. Dat geldt eigenlijk\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voor beide zaken die ik adresseer.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Het is nog niet zo heel lang dat de ACM hier nadrukkelijk\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>uitspraken over doet. Maar ik ben wel bereid om mevrouw\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Koekkoek toe te zeggen dat als dat straks tot afspraken leidt,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>we ook de monitoring daarvan goed gaan regelen en dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>we daar op regelmatige basis aan de Kamer over rapporteren.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Nog een vraag, mevrouw Koekkoek?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Koekkoek (Volt):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Uiteraard ben ik blij met de toezegging. Misschien mag ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>daaraan het volgende toevoegen. Wil de minister dan ook\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>toezeggen dat we het niet alleen monitoren en rapporteren\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>maar dat we onszelf ook doelen stellen en dat we als we\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>die doelen niet bereiken, op de een of andere manier toch\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>een ander instrument moeten bedenken? Want nogmaals,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>een platform is een goed beginpunt, maar dat kan niet het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>slotstuk zijn.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Zeker niet. Goed beleid stelt doelen om naartoe te werken.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dat geldt dus ook voor verduurzaming en de doelen die we\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>daarmee willen bereiken, in percentages en noem maar op.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Laat helder zijn: het gaat daarbij niet alleen om biologisch.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Het gaat om de verduurzaming van de totale productieketen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Overigens waren er vorig jaar ook al doelen voor gesteld.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Begroting Landbouw, Natuur en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Voedselkwaliteit 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>1 februari 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>TK 37\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>37-4-22\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Het landbouwakkoord bijvoorbeeld had daar ook doelen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voor. Want je moet weten waar je naartoe gaat werken met\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>z&#x27;n allen. De sectoren zijn bereid om die afspraken te gaan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>maken.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De minister rondt bijna zijn betoog af?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dat hoop ik, meneer de voorzitter. Dan heb ik de vraag van\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de SGP of ook voedsel uit zee onderdeel kan zijn van de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Europese landbouwstrategie. Dat zit er niet in en kan er ook\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>niet aan worden toegevoegd. Het gaat echt over de landbouw. Dat neemt niet weg dat ik vis een belangrijke en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>duurzame vorm van voedsel vind. Vanzelfsprekend zijn ook\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>mariene eiwitten andere eiwitten dan dierlijke eiwitten van\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>landdieren. Maar het kan niet hierin meegenomen worden,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>want het gaat echt over de landbouw.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dan nog even iets over het internationaal speelveld. Er zijn\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>vragen gesteld over Mercosur door de SP en de Partij voor\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de Dieren. Wij hebben bij de Europese Commissie onder\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de aandacht gebracht dat wij graag willen dat het ongesplitst gaat en dat het dus ook behandeld kan worden in\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het Nederlandse parlement. Dat vinden wij buitengewoon\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>belangrijk. De Kamer heeft ook een hele stevige uitspraak\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gedaan over de positie van de landbouw daarin. Ik steun\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat ook van harte. Op dit moment zitten we nog niet in een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>fase dat wij die onderhandelingen en besprekingen op die\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>manier kunnen voeren. De verwachting is dat de Europese\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Commissie geen voorstellen meer voor de verkiezingen zal\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>aandragen. Ik weet niet of het echt vertraging is, maar het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>komt niet meer op korte termijn. De inzet van de Kamer is\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>helder. Die is ook mijn inzet. De inzet is ook om het een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>niet-gesplitst verdrag te laten zijn, zodat we het ook in de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Kamer kunnen behandelen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dan was er nog een vraag over de vestigingssteun voor\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>jonge boeren. De vraag was: zitten in de regeling die we\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>daarvoor hebben ook duurzaamheidsaspecten? Zoals u\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>weet, is een deel van het geld beschikbaar gesteld via het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>transitiefonds. Dat is natuurlijk gerelateerd aan de NPLGdoelen. Dat betekent dat de vestigingssteunregeling ook\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>verduurzamingsdoelen zal hebben, gebaseerd op het NPLG.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik heb de eerste ontwerpregelingen voorbij zien komen en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>daarin worden nadrukkelijk doelen gesteld op het gebied\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van duurzaamheid. Die willen we daar nadrukkelijk in\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>meenemen, absoluut.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>sessies van kweekvlees mogelijk. We lopen hierin dus echt\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voorop.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dan de vraag van Volt over de voorbereiding van het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>nieuwe GLB. Wij gaan dat nu natuurlijk voorbereiden. We\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hebben ook al verkennende gesprekken over het toekomstige GLB. Wij vinden het belangrijk dat we, als het erom\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gaat de juiste zaken in het GLB te krijgen, aan goede coalitievorming met meerdere landen doen om te kijken of we\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het GLB de goede kant op kunnen krijgen. Ik heb al wat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gezegd over flexibiliteit en dat soort zaken. Er is op dit\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>moment nog geen formele planning van de Europese\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Commissie op het GLB.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dan de vraag om de eco-regeling ook in 2024 te voorzien\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van extra middelen. We zijn nu bezig om de situatie van\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>2023 uit te werken. Zoals u weet ben ik met de sectoren in\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gesprek om te komen tot een goede invulling voor dit jaar.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Daarbij zijn we ook met de Europese Commissie in gesprek\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>om te kijken of we binnen de regeling meer flexibiliteit\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kunnen krijgen zodat je kunt schuiven tussen bijvoorbeeld\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de basishectarepremies en eco-regelingen. Op dit moment\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>is het niet aan de orde om voor 2024 extra middelen ter\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>beschikking te stellen. We proberen het nu echt, vanzelfsprekend samen met de sector, op een andere manier op te\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>lossen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dan heb ik nog de laatste vraag, namelijk over de bescherming van zaadveredelingsbedrijven. Ik zie de heer Meulenkamp al een tijdje onrustig heen en weer lopen door de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zaal, zo van: gaat hij die vraag nog beantwoorden en krijg\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ik nog wat of …? Nou, u hangt in dit geval misschien aan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de laatste mem, zoals we dat soms durven te zeggen, maar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>u bent last but not least. Ik vind het een belangrijke vraag\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>die u stelt. We zien daar namelijk wel een ontwikkeling. Het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>is belangrijk dat we onze sector voor uitgangsmaterialen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>… Ik ben gestart met die conferentie met 70 landen en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>daarmee is het cirkeltje weer rond. Daaraan zie je hoe\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>belangrijk onze zaadveredelingssector is voor Nederland\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>en vooral voor de wereld. Dat geldt ook direct voor de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wereldvoedselvoorziening. Dan praat ik over zaadmateriaal\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>en pootgoed. Dat gaat echt de hele wereld over. Daar worden honderden miljoenen mensen mee gevoed. Zo simpel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>is het gewoon. Het is belangrijk dat we die technologie in\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Nederland beschermen en bij ons houden. Ik zie inderdaad\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>die ontwikkeling van opschaling en van overnames.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>U vraagt of het ook mogelijk is om …\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De vragen over braaklegging hebben we al gehad.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De heer Meulenkamp.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dan nog een vraag van D66 over kweekvlees. Wij zien\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kweekvlees als een waardevolle aanvulling op het huidige\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voedselvoorzieningssysteem. We hebben het ook steeds\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gestimuleerd. Als land willen we dat onderzoek ook stimuleren. We willen ook die proeverij gaan stimuleren. Wij zien\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het als een aanvulling. Ook in het kader van Europese\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voedselzekerheid en wereldvoedselzekerheid biedt het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kansen. We zien het wel als een aanvulling en niet als vervanging. Wij zetten ons er al heel lang binnen Europa voor\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>in om het draagvlak voor deze innovatieve technologie te\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>vergroten. Dat blijven we doen. Wij investeren door middel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van het Nationaal Groeifonds en Invest-NL in kweekvleestechnologieën. Als eerste land in Europa maken we proef-\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Sorry, voorzitter. De heer Meulenkamp vraagt om deze\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>sector ook onder de Wet vifo te laten vallen. Op dit moment\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>valt die niet binnen dat kader. Op dit moment kunnen we\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>die er niet onder laten vallen. Ik zou zeggen: ik wil best met\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de minister van EZK en de minister van Justitie en Veiligheid het gesprek hierover aangaan. Maar het is ook goed\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>om het in debatten die u heeft met deze twee ministers aan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de orde te stellen, zodat we het ook langs die lijn proberen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Op dit moment valt de sector niet onder dat kader.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Begroting Landbouw, Natuur en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Voedselkwaliteit 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>1 februari 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>TK 37\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>37-4-23\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De heer Meulenkamp (VVD):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik ben blij met het enthousiasme van de minister om deze\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>sector beter te beschermen. Dat is eigenlijk ook mijn primaire oproep. Ik ben een positief mens. Ik snap dat de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>minister het soms lastig heeft en moet zeggen: het kan niet\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>door Brussel en ik ben demissionair. Nu verwijst hij weer\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>naar een ander ministerie. Mijn oproep is: los het gewoon\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>op met elkaar. Wij moeten deze sector beter gaan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>beschermen. Die motie probeer ik hier Kamerbreed bij u\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>neer te leggen vandaag. Dan hoop ik dat u het met uw collega&#x27;s gaat oplossen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>U hoopt dat de minister dat gaat doen. De minister geef ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de kans daarop ja te zeggen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik begrijp de oproep van de heer Meulenkamp. Ik steun die\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ook. Maar we moeten ook realistisch zijn. Op dit moment\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>is zaadveredeling niet geclassificeerd als een sensitieve\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>technologie of als vitale infrastructuur. Daarover gaat het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>bij de Wet vifo. Dat is hier niet aan de orde. Je praat hier\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>meer over een economische ordening dan over een ordening van vitale infrastructuur. Ik wil u toezeggen dat ik met\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de collega-ministers het gesprek hierover aanga. Maar ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ga u geen toezegging doen dat we dat gaan regelen, want\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het valt niet binnen het kader. Ik kan het niet anders maken\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dan het is, helaas.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De heer Meulenkamp (VVD):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ja, &quot;binnen het kader&quot;... Ik snap uw probleem, maar ik vraag\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>u om linksom of rechtsom u hier heel hard voor te maken.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dat ga ik in mijn motie opnemen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>U vraagt het aan de minister en de minister spreekt over\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>&quot;de heer Meulenkamp&quot;.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik dank u, meneer de voorzitter. Ik ben klaar.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Oké. We gaan … Ik wilde bijna zeggen &quot;we gaan schorsen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voor de lunch&quot;, maar de heer Van Campen heeft andere\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>plannen, dus hij mag nog een vraag stellen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De heer Van Campen (VVD):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik had het al eerder even over de moties en de uitvoering\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>daarvan. Dan zou ik er graag even één concreet bij de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>horens vatten, om maar even in landbouwtermen te blijven.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dat is de motie op stuk nr. 304 (33576). Ik snap dat de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>minister die niet meteen paraat heeft. De datum is 23 juni\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>2022. Toen was de minister nog niet eens in ons midden,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>meen ik.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De heer Van Campen (VVD):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ja, oké. Heel goed. Gelukkig, anders was het wel heel snel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gegaan.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Met de nieuwe genomische technieken weet je het maar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>nooit!\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De heer Van Campen (VVD):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Zeker weten. Nu Brussel nog! Zonder gekheid: die motie\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>vraagt eigenlijk drie dingen in het kader van innovaties,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>namelijk juridische onzekerheden in beeld brengen, vervolgens rapporteren over wat nodig is om die onzekerheden\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>weg te nemen en de Kamer vervolgens daarover informeren. Ik hoor vooral wat er allemaal niet kan en welke onzekerheden er bestaan rondom die innovaties. Maar hoe gaat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de minister deze motie uitvoeren?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De onzekerheden kunnen we wegnemen op het moment\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat de innovaties zodanig zijn dat ze ook geborgd kunnen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>worden. Daarover hebben we hier vaker discussie gehad.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik heb in mijn innovatiebrief aangegeven dat het op dit\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>moment ongelofelijk lastig is om dat te doen, gezien de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>staat van de innovaties. We zullen dus eerst goede innovaties moeten hebben die te borgen zijn. Mijn innovatiebrief\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>maakt dat duidelijk. Pas dan kunnen we ook echt stappen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>verbinden aan het toepassen van innovaties. Dus wat er\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>nodig is, is niet zo heel ingewikkeld. Het moeten innovaties\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zijn die bewezen werken en op die manier juridisch geborgd\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kunnen worden, zeker als het bij vergunningverlening, waar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>mijn collega veel mee aan de slag is, een plek zou kunnen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>hebben. Natuurlijk kijken we wel hoe we innovaties kunnen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>toepassen. Er is ook een handreiking die naar de gebiedsprocessen gaat voor een passende beoordeling om te kijken:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kun je innovaties toepassen? Dat wordt wel meegenomen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>daarin. Maar het is niet zo dat we vandaag een lijst kunnen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>vrijgeven: gaat u maar investeren.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De heer Van Campen (VVD):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Er zit nog wel een stap tussen het formuleren van de onzekerheden en het afleveren van een lijst met innovaties. Aan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het kabinet zou ik gewoon even heel praktisch willen vragen:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wie is er eigenlijk van? Ik meen dat binnen het Nationaal\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Kennisprogramma Stikstof innovatie onder de minister van\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Landbouw valt, maar staatssecretaris Heijnen van IenW is\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>weer verantwoordelijk voor de borging van de Rav-lijst.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Misschien is dit naïef, maar als eenvoudig Kamerlid zou ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het kabinet gewoon heel concreet en heel plat het volgende\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>willen vragen. Staan er bijvoorbeeld op dit moment ergens\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>twintig Lely Spheres of twintig JOZ-krakers geïnstalleerd\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>met toezicht en meetsystematiek, waarvan het kabinet\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>vervolgens kan zeggen dat er in Q3 een brief komt over wat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat heeft opgeleverd en waarmee in Q4 de Rav-lijst wordt\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>verfijnd, zodat er vergunningverlening op die innovaties\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kan plaatsvinden? Dat is eigenlijk de concreetheid waar ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>niet alleen op het terrein van innovaties naar op zoek ben,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>maar ook op het terrein van alle moties die het kabinet van\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>deze Kamer al heeft gekregen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Nou, wel in ons midden, maar niet hier in ons midden.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Begroting Landbouw, Natuur en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Voedselkwaliteit 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>1 februari 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>TK 37\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>37-4-24\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>U noemt een paar concrete voorbeelden van innovaties die\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>we natuurlijk allemaal kennen. Overigens moeten we ons\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wel realiseren dat er niet voor alle problemen een oplossing\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>is in de vorm van een innovatie. U noemt concreet bijvoorbeeld de Lely Sphere. Ik hoor veel boeren zeggen: geef me\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>maar een Lely Sphere en het is opgelost. Dan hebben we\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het probleem niet opgelost. Dan is het stikstofprobleem\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>opgelost, maar dan is nog steeds het CO2- en klimaatprobleem niet opgelost. Er zijn soms dus meerdere innovaties\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>nodig om te kunnen voldoen aan de doelen. Wij voeren\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gesprekken met bedrijven als Lely Sphere. Kijk bijvoorbeeld\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>naar de investeerders, de banken. Die willen wel mee\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>investeren, bijvoorbeeld ook in het opschalen van Lely\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Sphere. En er wordt ook wel gemeten naar Lely Sphere.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dat gebeurt ook op dit moment. Alleen is het wel belangrijk\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat wij eerst die gegevens hebben. U weet ook dat Lely\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Sphere een soort voorlopige classificatie heeft gekregen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Voordat het definitief kan zijn, zullen we echt meer data\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>moeten hebben. Daar wordt hard aan gewerkt en daar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>overleggen we ook over met bedrijven als Lely Sphere. Ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ben het zeer met u eens: dat soort mogelijkheden moeten\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kunnen. Dat geldt overigens ook voor stikstofkrakers en dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>soort zaken. U weet ook dat wij in Europa een verwoede\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>poging doen om RENURE op de agenda te krijgen, want\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat soort innovaties geven heel veel ruimte en mogelijkheden.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Mevrouw Bromet (GroenLinks-PvdA):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik ben eigenlijk helemaal niet zo blij met het verloop van\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dit debat. Wij zitten namelijk te luisteren naar eindeloze\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>stromen van woorden, zonder dat er acties in zitten. Ik heb\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>net even geteld welke moties van mij zijn aangenomen op\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het terrein van LNV die niet uitgevoerd zijn: dat zijn er\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>negentien. Ik weet niet hoe het met de moties van andere\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Kamerleden zit. Ik had net het idee dat ik net zo goed alvast\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>naar de lunch kon gaan, want het maakt toch allemaal niet\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>uit. Een hartenkreet.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik heb daar geen vragen in gehoord, dus ik hoef volgens\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>mij niet te reageren.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De heer Pierik (BBB):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dit is op het gevaar af dat ik dingen ga herhalen, maar die\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>innovaties zijn natuurlijk wel cruciaal. Hoe kunnen we iets\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>meer perspectief bieden aan de boeren? Door ze toch ook\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>een beetje zicht te geven, wat de heer Van Campen ook\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>aangaf, op welke innovaties bijdragen aan de oplossing\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van welke problemen en wanneer dit juridisch geborgd kan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>worden. Ik snap dat er innovaties zijn die op dit moment\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>nog niet juridisch geborgd kunnen worden omdat er nog\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>geen wetenschappelijke onderbouwing voor is en je er dus\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>nog niet veel mee kan. Maar we zijn op zoek naar een routekaart, naar een stappenplan om na te gaan welke innovaties het meest kansrijk zijn. Daar zou ik nog graag een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>bespiegeling over willen hebben.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Helder. De minister.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Het is natuurlijk aan het bedrijfsleven zelf om te komen met\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>innovaties. Ik heb al iets gezegd over innovaties rondom\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>managementmaatregelen en dat soort zaken. Als ze komen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>met innovatie en ze ook leveren wat ze beloven … Ik snap\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de roep om innovatie, want die willen we allemaal. Ik snap\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ook dat de agrarische sector er misschien wat wanhopig\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van wordt. Innovatie is overigens ook niet de silver bullet.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ook daarover wil ik reëel zijn naar de agrarische sector.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Natuurlijk, we moeten met elkaar investeren en ik hoop ook\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van harte dat de toenemende aandacht voor innovaties\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gaat leiden tot meer innovaties die overigens primair uit\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>het bedrijfsleven zelf moeten komen. Ik weet ook dat heel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>veel bedrijven heel erg bezig zijn met die innovaties, maar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>we hebben ook onze ervaringen met innovaties. Als wij\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>innovatieve systemen willen die iets teweeg kunnen brengen, bijvoorbeeld bij vergunningverlening, dan moeten ze\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>wel eerst goed juridisch geborgd zijn. Er zijn zo veel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>bedrijven die op dit moment met innovatie bezig zijn maar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ik kan u nu niet een nieuwe Rav-lijst aanbieden met allerlei\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>innovaties. Op dit moment zitten we nog niet in dat stadium,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>helaas.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>En de routekaart? Want dat was eigenlijk de vraag. Komt\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>er een soort routekaart?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Er wordt natuurlijk wel gekeken naar hoe we omgaan met\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>die Rav-lijst, ook met de collega van IenW. De innovatiebrief\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>geeft ook aan hoe we op dit moment bezig zijn met innovaties. Die brief is nog niet zo lang geleden naar de Kamer\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gestuurd. Ik wil u best op regelmatige basis rapporteren\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>over hoe het staat met innovaties. Daar gaat het verder niet\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>om. Maar het is ook niet zo dat wij als overheid het werk\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van het bedrijfsleven kunnen overnemen. Zij moeten echt\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>komen met innovaties. Daarna moet het juridisch geborgd\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>worden en moeten er goede metingen onder komen. Dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>soort zaken kunnen wij stimuleren en subsidiëren. Maar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voordat een boer een innovatie kan toepassen en zij daadwerkelijk leidt tot bijvoorbeeld mogelijkheden voor vergunningverlening, moet zij wel goed geborgd zijn. En zo ver\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zijn ze met een aantal innovaties gewoon nog niet. Zeker\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>als het gaat om stikstof is de Lely Sphere een hele kansrijke.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dat blijkt ook wel. Ik hoop dat er zo snel mogelijk cijfers en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>metingen komen die dat onderbouwen, zodat die kan worden toegepast. Maar eenvoudig is het niet.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Hopelijk tot slot voor de lunch, de heer Holman.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De heer Holman (NSC):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik wil de minister graag het volgende voorleggen. We hebben het over technische innovatie. Maar dat is moeilijk en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>duurt lang. U schetst een bijna hopeloze situatie.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Nou ...\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De heer Holman (NSC):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>&quot;Wanneer hebben we dat geborgd? Dat gaat jaren duren.&quot;\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Maar er is veel sneller winst te behalen, denk ik, op het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Begroting Landbouw, Natuur en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Voedselkwaliteit 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>1 februari 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>TK 37\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>37-4-25\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gebied van voeren en het aanwenden van mest. Die innovatie kost niks. Kijk maar naar de stikstofbodembalans: de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>een verliest 50 kilo per jaar, die de grond in gaat, en de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ander 200 kilo. Maar wie is daar vooral verantwoordelijk\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voor? U kunt dat niet regelen. Ik heb het gister in mijn\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>pleidooi gezegd: de industrie zal verantwoordelijkheid\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>moeten nemen. Het zijn de zuivel- en de voerindustrie die\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dit moeten doen. Wat kunnen wij, wat kunt u als minister,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>doen om te zorgen dat die industrieën in no time hun verantwoordelijkheid nemen en daar een plan voor maken?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dat kan vrij snel juridisch geborgd worden, als ze dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>opnemen in de leveringsvoorwaarden en dat soort dingen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Helder. De minister.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Er is één bedrijf op het gebied van voer dat heel graag wil.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Volgens mij kwam de naam daarvan gisteren ook voorbij:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Agrifirm. Bij andere voerbedrijven heb ik nog geen hoge\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ambitie gezien om hiermee aan de slag te gaan. We hebben\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>vorig jaar ook hele intensieve gesprekken gehad met de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voersector om te kijken of we tot verduurzaming kunnen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>komen. Dat zou namelijk enorm kunnen helpen. Want ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ben het zeer met de heer Holman eens dat een voermaatregel — ik noemde managementmaatregelen, maar een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voermaatregel is een managementmaatregel — echt kan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>bijdragen aan bijvoorbeeld het verlagen van methaanuitstoot. Dat voorbeeld heb ik gezien bij de Dairy Campus. Er\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zijn bedrijven die het goed willen. Op het gebied van duurzaamheid zou er eind vorig jaar ook een nulmeting worden\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gedaan door de sector. Er zouden ook doelen worden\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gesteld. Ik ben ronduit teleurgesteld dat dat niet gebeurt.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik kan u daarnaast verzekeren dat wij de sector niet kunnen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dwingen. Ook hier geldt — het is echt buitengewoon frustrerend, zeker op dit onderwerp, omdat er hier zo veel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>mogelijkheden liggen — dat wij hier niet op kunnen sturen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Er is een Europese verordening op het gebied van voer. Ik\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>heb daarover in deze Kamer discussies gehad met de heer\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De Groot, omdat we daar samen de kansen zagen. Maar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>op het gebied van voer kunnen wij niet gaan voorschrijven.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>We kunnen geen dwingende afspraken maken. Er is een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>verordening uit 2009 die ons de mogelijkheid niet biedt.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>We zijn natuurlijk wel in gesprek met de voerbedrijven,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>maar het is frustrerend, want behalve enkele bedrijven vind\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ik dat die zich niet van hun allerbeste kant hebben laten\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zien. Ik wil wel helder hebben dat ik respect heb voor een\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Agrifirm. Zo zie je, en dat is wel aardig, dat sommige boerencoöperaties gewoon vooruit willen en dat ook eventjes\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>doen. Je ziet het bijvoorbeeld ook in de akkerbouw, met\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Cosun, een fantastisch bedrijf met 8.000 boeren eraan verbonden. Dus het kan. Maar ik kan het niet afdwingen en dat\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>frustreert me mateloos.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>U blijft maar interrupties plegen, maar ik wil eigenlijk echt\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>naar de lunch toe. Dus ik wil de heer De Groot, die volgens\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>mij nog op dit onderwerp doorgaat, en daarna de heer\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Grinwis nog de kans geven. Daarna gaan we echt schorsen,\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>want anders komt er maar geen eind aan.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De heer Tjeerd de Groot (D66):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De minister heft maar weer eens de handen ten hemel. Hij\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kan het niet voorschrijven. Dat klopt, maar hij kan wel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>andere dingen doen. Daar hebben we het ook over gehad.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Het zou fijn zijn als de minister het hele verhaal vertelt. Je\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kunt namelijk wel zeggen: als je niet meedoet met die\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voermaatregelen, dan krijg je een heffing. En u mag wel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>nationaal een heffing opleggen en het principe van &quot;de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>vervuiler betaalt&quot; doorvoeren. Dus waarom doet de minister\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dat dan niet? Waarom heeft hij dat dan niet uitgewerkt en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>klaargelegd voor de formerende partijen?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Je kunt bijvoorbeeld wel een brede heffing invoeren in de\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voersector. Ten aanzien van ecosysteemdiensten hebben\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>we vorig jaar bijvoorbeeld gekeken of je een brede heffing\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zou kunnen invoeren in de keten om op die manier de keten\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>te laten betalen voor de verduurzaming van de boer en het\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>weer terug te laten vloeien naar de boer. Ik kan bij heffingen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>op dit moment niet eens een onderscheid maken tussen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>duurzame en niet duurzame bedrijven. Dat laat de verordening niet toe. Ik kan dat alleen maar in de breedte doen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Tot slot, de heer Grinwis.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De heer Grinwis (ChristenUnie):\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Ik heb nog een vraag over een ander onderwerp. Dat betreft\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de vogelgriep. De vogelgriep heeft met name afgelopen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>jaar enorm veel slachtoffers geëist. We hebben het dan niet\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>alleen over gehouden dieren, over pluimvee, maar ook over\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dieren en vogels in het wild. Ze vielen overal bij bosjes uit\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de lucht en kwamen in natuurterreinen terecht. Dat is\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>sowieso een heel nare situatie, maar dat heeft potentieel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ook nare consequenties voor mens en dier. Terreinbeherende organisaties zijn zo vriendelijk geweest om daar heel\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>veel vrijwilligerswerk in te stoppen en anderszins om die\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dieren te ruimen. Ik heb hier al eerder schriftelijke vragen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>over gesteld en er is ook een motie van de collega&#x27;s De\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Groot en Beckerman aangenomen om met een adequate\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>strategie te komen. De minister zegt hij daar voor de zomer\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>mee komt. Ik wil eigenlijk het volgende van hem horen. Kan\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>ik ervan op aan dat die terreinbeherende organisaties, die\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zich niet eindeloos zo kunnen inzetten als zij het afgelopen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>jaar hebben gedaan, fatsoenlijk ondersteund worden om\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>zo nodig adequaat wilde vogels die sneuvelen als gevolg\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van de vogelgriep, te ruimen?\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Minister Adema:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De coördinatie van en de regie bij de bestrijding van\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>vogelgriep ligt bij het Rijk, maar het is aan terreinbeherende\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>organisaties zelf om dieren op hun terreinen op te ruimen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>We hebben in het afgelopen jaar, mede naar aanleiding\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van moties die hier zijn ingediend, geld beschikbaar gesteld\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voor vrijwilligersorganisaties om hen te ondersteunen bij\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de extra kosten die zij maken voor het opruimen van kadavers. Dat is dus zo&#x27;n uitgevoerde motie. Daarnaast hebben\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>we natuurlijk te maken met terreinbeherende organisaties.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>We hebben een landelijk platform waarin we met elkaar op\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>een goede manier bespreken hoe we vogelgriep kunnen\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>bestrijden. Daar is ook een app voor beschikbaar. Er wordt\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>dus heel veel gedaan. Er zijn ook telefoonnummers. Terreinbeherende organisaties krijgen ook vaak subsidies. We\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kunnen ervan uitgaan dat in het kader van de bestrijding\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Begroting Landbouw, Natuur en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Voedselkwaliteit 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>1 februari 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>TK 37\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>37-4-26\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>van vogelgriep in de subsidie ook de kosten van het opruimen van kadavers moeten worden meegenomen. Ik ben\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>niet voornemens om terreinbeherende organisaties op dit\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>moment financieel gezien extra te gaan ondersteunen om\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>kadavers op te ruimen. Het kost heel veel als je dat echt\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>allemaal zou willen vergoeden. Ik denk dat we met elkaar\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>gezamenlijk de verantwoordelijkheid dragen. Wij hebben\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de nodige kosten rondom de vogelgriep. Wij hebben ook\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>beschermende materialen ter beschikking gesteld rondom\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>de vogelgriep. We zullen deze last met elkaar moeten dragen. Die kan niet alleen door de overheid gedragen worden.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Anders levert dat een heel groot financieel beslag op.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dank u wel, meneer de voorzitter.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Dank aan de minister.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De algemene beraadslaging wordt geschorst.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De voorzitter:\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>We gaan schorsen tot 14.25 uur. Daarna gaat de minister\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>voor Natuur en Stikstof haar beantwoording beginnen.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>De vergadering wordt van 13.54 uur tot 14.28 uur geschorst.\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Begroting Landbouw, Natuur en\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>Voedselkwaliteit 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>1 februari 2024\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>TK 37\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>37-4-27\u003C\u002Fp>\n\u003C\u002Fdiv>",null,[25,30,38,42,47,54,60,67,74,81,88,95,102,109,116,122,129],{"actor_naam":26,"actor_fractie":13,"relatie":27,"functie":28,"spreektijd":13,"volgorde":29,"person_slug":23,"person_thumbnail":23,"person_fullname":23},"P. Adema","Bewindspersoon c.a.","minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit",1,{"actor_naam":31,"actor_fractie":32,"relatie":33,"functie":34,"spreektijd":13,"volgorde":29,"person_slug":35,"person_thumbnail":36,"person_fullname":37},"J.M. Nijhof-Leeuw","PVV","Deelnemer","Tweede Kamerlid","jeanet-nijhof-leeuw","\u002Fmedia\u002Fpersons\u002Fperson_2931_thumb.webp","Jeanet Nijhof-Leeuw",{"actor_naam":39,"actor_fractie":13,"relatie":27,"functie":40,"spreektijd":13,"volgorde":41,"person_slug":23,"person_thumbnail":23,"person_fullname":23},"C. van der Wal","minister voor Natuur en Stikstof",2,{"actor_naam":43,"actor_fractie":32,"relatie":33,"functie":34,"spreektijd":13,"volgorde":41,"person_slug":44,"person_thumbnail":45,"person_fullname":46},"D.J.G. Graus","dion-graus","\u002Fmedia\u002Fpersons\u002Fperson_2787_thumb.webp","Dion Graus",{"actor_naam":48,"actor_fractie":49,"relatie":33,"functie":34,"spreektijd":13,"volgorde":50,"person_slug":51,"person_thumbnail":52,"person_fullname":53},"A.A.H. van Campen","VVD",3,"thom-van-campen","\u002Fmedia\u002Fpersons\u002Fperson_2870_thumb.webp","Thom van Campen",{"actor_naam":55,"actor_fractie":49,"relatie":33,"functie":34,"spreektijd":13,"volgorde":56,"person_slug":57,"person_thumbnail":58,"person_fullname":59},"W.J.H. Meulenkamp",4,"wim-meulenkamp","\u002Fmedia\u002Fpersons\u002Fperson_3042_thumb.webp","Wim Meulenkamp",{"actor_naam":61,"actor_fractie":62,"relatie":33,"functie":34,"spreektijd":13,"volgorde":63,"person_slug":64,"person_thumbnail":65,"person_fullname":66},"L. Bromet","GroenLinks-PvdA",5,"laura-bromet","\u002Fmedia\u002Fpersons\u002Fperson_2842_thumb.webp","Laura Bromet",{"actor_naam":68,"actor_fractie":69,"relatie":33,"functie":34,"spreektijd":13,"volgorde":70,"person_slug":71,"person_thumbnail":72,"person_fullname":73},"T.C. (Tjeerd) de Groot","D66",6,"tjeerd-de-groot","\u002Fmedia\u002Fpersons\u002Fperson_2776_thumb.webp","Tjeerd de Groot",{"actor_naam":75,"actor_fractie":76,"relatie":33,"functie":34,"spreektijd":13,"volgorde":77,"person_slug":78,"person_thumbnail":79,"person_fullname":80},"H. Holman","NSC",7,"harm-holman","\u002Fmedia\u002Fpersons\u002Fperson_2914_thumb.webp","Harm Holman",{"actor_naam":82,"actor_fractie":83,"relatie":33,"functie":34,"spreektijd":13,"volgorde":84,"person_slug":85,"person_thumbnail":86,"person_fullname":87},"E.C. Vedder","CDA",8,"eline-vedder","\u002Fmedia\u002Fpersons\u002Fperson_2894_thumb.webp","Eline Vedder",{"actor_naam":89,"actor_fractie":90,"relatie":33,"functie":34,"spreektijd":13,"volgorde":91,"person_slug":92,"person_thumbnail":93,"person_fullname":94},"C.A.M. van der Plas","BBB",9,"caroline-van-der-plas","\u002Fmedia\u002Fpersons\u002Fperson_2820_thumb.webp","Caroline van der Plas",{"actor_naam":96,"actor_fractie":97,"relatie":33,"functie":34,"spreektijd":13,"volgorde":98,"person_slug":99,"person_thumbnail":100,"person_fullname":101},"P.A. Grinwis","ChristenUnie",10,"pieter-grinwis","\u002Fmedia\u002Fpersons\u002Fperson_2826_thumb.webp","Pieter Grinwis",{"actor_naam":103,"actor_fractie":104,"relatie":33,"functie":34,"spreektijd":13,"volgorde":105,"person_slug":106,"person_thumbnail":107,"person_fullname":108},"S.M. Beckerman","SP",11,"sandra-beckerman","\u002Fmedia\u002Fpersons\u002Fperson_2864_thumb.webp","Sandra Beckerman",{"actor_naam":110,"actor_fractie":111,"relatie":33,"functie":34,"spreektijd":13,"volgorde":112,"person_slug":113,"person_thumbnail":114,"person_fullname":115},"E. Ouwehand","PvdD",12,"esther-ouwehand","\u002Fmedia\u002Fpersons\u002Fperson_2807_thumb.webp","Esther Ouwehand",{"actor_naam":117,"actor_fractie":111,"relatie":33,"functie":34,"spreektijd":13,"volgorde":118,"person_slug":119,"person_thumbnail":120,"person_fullname":121},"I. Kostic",13,"ines-kostic","\u002Fmedia\u002Fpersons\u002Fperson_2850_thumb.webp","Ines Kostić",{"actor_naam":123,"actor_fractie":124,"relatie":33,"functie":34,"spreektijd":13,"volgorde":125,"person_slug":126,"person_thumbnail":127,"person_fullname":128},"A.J. Flach","SGP",14,"andre-flach","\u002Fmedia\u002Fpersons\u002Fperson_2862_thumb.webp","André Flach",{"actor_naam":130,"actor_fractie":131,"relatie":33,"functie":34,"spreektijd":13,"volgorde":132,"person_slug":133,"person_thumbnail":134,"person_fullname":135},"M. Koekkoek","Volt",15,"marieke-koekkoek","\u002Fmedia\u002Fpersons\u002Fperson_2898_thumb.webp","Marieke Koekkoek",[137,142,147,151,157,169,178,187,195,204,213,221,230,239,247,255,264,271,278,285,294,301,310,319,328,337,344,351,360,368,377,384,391,400,406,413,419,428,437,444,453,462,468,475,482,491],{"nummer":138,"soort":139,"onderwerp":140,"document_id":23,"frontend_url":23,"tk_url":141,"voting":23,"is_palestine_relevant":10},"2023Z14465","Begroting","Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (XIV) en het Diergezondheidsfonds (F) voor het jaar 2024","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2023Z14465",{"nummer":143,"soort":144,"onderwerp":145,"document_id":23,"frontend_url":23,"tk_url":146,"voting":23,"is_palestine_relevant":10},"2023Z18208","Brief regering","Reactie op verzoek commissie over de opzet van de periodieke rapportage Kennis- en innovatiebeleid","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2023Z18208",{"nummer":148,"soort":144,"onderwerp":149,"document_id":23,"frontend_url":23,"tk_url":150,"voting":23,"is_palestine_relevant":10},"2023Z20987","Planning en Voortgang Algoritmeregister LNV","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2023Z20987",{"nummer":152,"soort":144,"onderwerp":153,"document_id":154,"frontend_url":155,"tk_url":156,"voting":23,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01560","Schriftelijke antwoorden op vragen gesteld tijdens de eerste termijn van de begrotingsbehandeling van Landbouw Natuur en Voedselkwaliteit en het Diergezondheidsfonds op 31 januari 2024",164954,"\u002Fdocumenten\u002Fbrief-regering\u002F164954-schriftelijke-antwoorden-op-vragen-gesteld-tijdens-de-eerste-termijn-van-de","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01560",{"nummer":158,"soort":159,"onderwerp":160,"document_id":161,"frontend_url":162,"tk_url":163,"voting":164,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01632","Motie","Motie van het lid Graus c.s. over een onderzoek naar een prijsplafond voor medisch noodzakelijke behandelingen door dierenartsen ",104330,"\u002Fmotie\u002F59438-een-onderzoek-naar-een-prijsplafond-voor-medisch-noodzakelijke-behandelingen","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01632",{"result":165,"voor":166,"tegen":167,"date":168},"AAN",78,72,"2024-02-06",{"nummer":170,"soort":159,"onderwerp":171,"document_id":172,"frontend_url":173,"tk_url":174,"voting":175,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01652","Motie van het lid Holman over uitspreken dat het wenselijk is om zo snel mogelijk te komen met een stikstofreductieplan",6467,"\u002Fmotie\u002F3570-uitspreken-dat-het-wenselijk-is-om-zo-snel-mogelijk-te-komen-met-een","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01652",{"result":165,"voor":176,"tegen":177,"date":168},94,56,{"nummer":179,"soort":159,"onderwerp":180,"document_id":181,"frontend_url":182,"tk_url":183,"voting":184,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01626","Motie van het lid Graus over one strike out bij dierenmishandeling ",93937,"\u002Fmotie\u002F52040-one-strike-out-bij-dierenmishandeling","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01626",{"result":165,"voor":185,"tegen":186,"date":168},106,44,{"nummer":188,"soort":159,"onderwerp":189,"document_id":190,"frontend_url":191,"tk_url":192,"voting":193,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01673","Motie van het lid Kostic c.s. over inventariseren hoe slachtoffers van huiselijk geweld en hun huisdieren in alle gemeenten kunnen worden geholpen ",96774,"\u002Fmotie\u002F53823-inventariseren-hoe-slachtoffers-van-huiselijk-geweld-en-hun-huisdieren-in-alle","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01673",{"result":165,"voor":194,"tegen":77,"date":168},143,{"nummer":196,"soort":159,"onderwerp":197,"document_id":198,"frontend_url":199,"tk_url":200,"voting":201,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01671","Motie van de leden Ouwehand en Grinwis over bij de Europese Commissie en in de Raad duidelijk maken dat Nederland een EU-Mercosur-verdrag waarin de landbouw is opgenomen zal blokkeren",94280,"\u002Fmotie\u002F52259-bij-de-europese-commissie-en-in-de-raad-duidelijk-maken-dat-nederland-een-eu","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01671",{"result":165,"voor":202,"tegen":203,"date":168},112,38,{"nummer":205,"soort":159,"onderwerp":206,"document_id":207,"frontend_url":208,"tk_url":209,"voting":210,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01666","Motie van de leden Beckerman en Kostic over alle btw-tarieven voor diergeneeskundige handelingen voor gezelschapsdieren vastzetten op 9% ",89124,"\u002Fmotie\u002F49225-alle-btw-tarieven-voor-diergeneeskundige-handelingen-voor-gezelschapsdieren","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01666",{"result":211,"voor":132,"tegen":212,"date":168},"VER",135,{"nummer":214,"soort":159,"onderwerp":215,"document_id":216,"frontend_url":217,"tk_url":218,"voting":219,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01633","Motie van de leden Graus en Kostic over geen exportvergunning afgeven voor de voorgenomen verplaatsing van dolfijnen, zeeleeuwen en walrussen naar een Chinees pretpark",94880,"\u002Fmotie\u002F52702-geen-exportvergunning-afgeven-voor-de-voorgenomen-verplaatsing-van-dolfijnen","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01633",{"result":220,"voor":11,"tegen":11,"date":168},"AGH",{"nummer":222,"soort":159,"onderwerp":223,"document_id":224,"frontend_url":225,"tk_url":226,"voting":227,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01678","Motie van het lid Koekkoek over meer prioriteit bij de adviescommissie Actieplan biologische landbouw voor het onderwerp \"gelijk EU-speelveld\"",102643,"\u002Fmotie\u002F58184-meer-prioriteit-bij-de-adviescommissie-actieplan-biologische-landbouw-voor-het","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01678",{"result":165,"voor":228,"tegen":229,"date":168},109,41,{"nummer":231,"soort":159,"onderwerp":232,"document_id":233,"frontend_url":234,"tk_url":235,"voting":236,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01646","Motie van het lid Tjeerd de Groot over de middelen voor de verplaatsingsregeling inzetten voor stikstofreducerende maatregelen ",12435,"\u002Fmotie\u002F6871-de-middelen-voor-de-verplaatsingsregeling-inzetten-voor-stikstofreducerende","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01646",{"result":211,"voor":237,"tegen":238,"date":168},59,91,{"nummer":240,"soort":159,"onderwerp":241,"document_id":242,"frontend_url":243,"tk_url":244,"voting":245,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01677","Motie van het lid Flach c.s. over afspraken over monitoring en beoordeling van de ontwikkeling van de natuurkwaliteit en het onderliggende ecosysteem ten opzichte van de referentiedatum ",99718,"\u002Fmotie\u002F55921-afspraken-over-monitoring-en-beoordeling-van-de-ontwikkeling-van-de","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01677",{"result":165,"voor":246,"tegen":50,"date":168},147,{"nummer":248,"soort":159,"onderwerp":249,"document_id":250,"frontend_url":251,"tk_url":252,"voting":253,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01637","Motie van het lid Meulenkamp c.s. over een voorstel uitwerken om de Nederlandse groente- en zaadveredeling onder de reikwijdte van de Wet vifo te laten vallen",96834,"\u002Fmotie\u002F53859-een-voorstel-uitwerken-om-de-nederlandse-groente-en-zaadveredeling-onder-de","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01637",{"result":165,"voor":254,"tegen":11,"date":168},150,{"nummer":256,"soort":159,"onderwerp":257,"document_id":258,"frontend_url":259,"tk_url":260,"voting":261,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01625","Motie van het lid Nijhof-Leeuw over het schrappen van de uitbreiding van de bufferzones rondom Natura 2000-gebieden en beekdalen ",42998,"\u002Fmotie\u002F23800-het-schrappen-van-de-uitbreiding-van-de-bufferzones-rondom-natura-2000-gebieden","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01625",{"result":211,"voor":262,"tegen":263,"date":168},68,82,{"nummer":265,"soort":159,"onderwerp":266,"document_id":267,"frontend_url":268,"tk_url":269,"voting":270,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01642","Motie van het lid Bromet c.s. over in kaart brengen van welke regelingen biologische boeren geen gebruik kunnen maken omdat ze voorloper zijn ",106448,"\u002Fmotie\u002F61088-in-kaart-brengen-van-welke-regelingen-biologische-boeren-geen-gebruik-kunnen","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01642",{"result":165,"voor":202,"tegen":203,"date":168},{"nummer":272,"soort":159,"onderwerp":273,"document_id":274,"frontend_url":275,"tk_url":276,"voting":277,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01670","Motie van het lid Ouwehand over het gat in de uitkoopregeling dichten dat het mogelijk maakt zowel uit te kopen als uit te breiden ",97564,"\u002Fmotie\u002F54433-het-gat-in-de-uitkoopregeling-dichten-dat-het-mogelijk-maakt-zowel-uit-te-kopen","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01670",{"result":165,"voor":176,"tegen":177,"date":168},{"nummer":279,"soort":159,"onderwerp":280,"document_id":281,"frontend_url":282,"tk_url":283,"voting":284,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01675","Motie van het lid Kostic c.s. over een plan van aanpak voor een einde aan het doden van gezonde dieren in dierentuinen ",101254,"\u002Fmotie\u002F57080-een-plan-van-aanpak-voor-een-einde-aan-het-doden-van-gezonde-dieren-in","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01675",{"result":165,"voor":11,"tegen":11,"date":168},{"nummer":286,"soort":159,"onderwerp":287,"document_id":288,"frontend_url":289,"tk_url":290,"voting":291,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01647","Motie van het lid Tjeerd de Groot over de bio-industrie uitfaseren en overgaan tot een dierwaardige veehouderij met als basis het familiebedrijf ",96765,"\u002Fmotie\u002F53814-de-bio-industrie-uitfaseren-en-overgaan-tot-een-dierwaardige-veehouderij-met","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01647",{"result":165,"voor":292,"tegen":293,"date":168},84,66,{"nummer":295,"soort":159,"onderwerp":296,"document_id":297,"frontend_url":298,"tk_url":299,"voting":300,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01641","Motie van het lid Bromet over continuering borgen van pachtgronden die reeds biologisch gecertificeerd zijn ",98149,"\u002Fmotie\u002F54861-continuering-borgen-van-pachtgronden-die-reeds-biologisch-gecertificeerd-zijn","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01641",{"result":165,"voor":263,"tegen":262,"date":168},{"nummer":302,"soort":159,"onderwerp":303,"document_id":304,"frontend_url":305,"tk_url":306,"voting":307,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01624","Motie van de leden Nijhof-Leeuw en Grinwis over een compleet overzicht van de algemene kosten van producten van eigen bodem ",96791,"\u002Fmotie\u002F53840-een-compleet-overzicht-van-de-algemene-kosten-van-producten-van-eigen-bodem","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01624",{"result":165,"voor":308,"tegen":309,"date":168},124,26,{"nummer":311,"soort":159,"onderwerp":312,"document_id":313,"frontend_url":314,"tk_url":315,"voting":316,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01627","Motie van de leden Graus en Kostic over verzamelde dierendata en DNA-gegevens koppelen aan de registratie van fokker tot eigenaar ",86840,"\u002Fmotie\u002F47927-verzamelde-dierendata-en-dna-gegevens-koppelen-aan-de-registratie-van-fokker","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01627",{"result":211,"voor":317,"tegen":318,"date":168},51,99,{"nummer":320,"soort":159,"onderwerp":321,"document_id":322,"frontend_url":323,"tk_url":324,"voting":325,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01640","Motie van het lid Bromet c.s. over biologisch onderwijs een integraal onderdeel maken van de curricula van landbouwscholen ",651,"\u002Fmotie\u002F358-biologisch-onderwijs-een-integraal-onderdeel-maken-van-de-curricula-van","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01640",{"result":211,"voor":326,"tegen":327,"date":168},50,100,{"nummer":329,"soort":159,"onderwerp":330,"document_id":331,"frontend_url":332,"tk_url":333,"voting":334,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01648","Motie van de leden Tjeerd de Groot en Grinwis over koersen op de omvang en de belangen van de Nederlandse melkveehouderij bij de inrichting van de kalverhouderij ",98228,"\u002Fmotie\u002F54925-koersen-op-de-omvang-en-de-belangen-van-de-nederlandse-melkveehouderij-bij-de","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01648",{"result":165,"voor":335,"tegen":336,"date":168},131,19,{"nummer":338,"soort":159,"onderwerp":339,"document_id":340,"frontend_url":341,"tk_url":342,"voting":343,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01665","Motie van het lid Beckerman c.s. over komen met maatregelen en\u002Fof wetgeving rondom kosten van behandelingen bij dierenartsen ",100013,"\u002Fmotie\u002F56150-komen-met-maatregelen-enof-wetgeving-rondom-kosten-van-behandelingen-bij","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01665",{"result":165,"voor":176,"tegen":177,"date":168},{"nummer":345,"soort":159,"onderwerp":346,"document_id":347,"frontend_url":348,"tk_url":349,"voting":350,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01643","Motie van de leden Bromet en Grinwis over de overheid ten minste twintig jaar garant laten staan voor het Aanvalsplan Grutto ",63715,"\u002Fmotie\u002F35160-de-overheid-ten-minste-twintig-jaar-garant-laten-staan-voor-het-aanvalsplan","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01643",{"result":211,"voor":177,"tegen":176,"date":168},{"nummer":352,"soort":159,"onderwerp":353,"document_id":354,"frontend_url":355,"tk_url":356,"voting":357,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01630","Motie van het lid Graus over geldstromen vanuit het Rijk naar Staatsbosbeheer korten zolang dieren in de Oostvaardersplassen een hongerdood sterven ",16067,"\u002Fmotie\u002F8884-geldstromen-vanuit-het-rijk-naar-staatsbosbeheer-korten-zolang-dieren-in-de","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01630",{"result":211,"voor":358,"tegen":359,"date":168},45,105,{"nummer":361,"soort":159,"onderwerp":362,"document_id":363,"frontend_url":364,"tk_url":365,"voting":366,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01680","Motie van het lid Koekkoek over een rol in de Europese voedselstrategie voor afspraken in de keten over verduurzaming en verdienvermogen ",96794,"\u002Fmotie\u002F53843-een-rol-in-de-europese-voedselstrategie-voor-afspraken-in-de-keten-over","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01680",{"result":165,"voor":367,"tegen":105,"date":168},139,{"nummer":369,"soort":159,"onderwerp":370,"document_id":371,"frontend_url":372,"tk_url":373,"voting":374,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01631","Motie van het lid Graus c.s. over ingrijpen in de massale overname van dierenartsenpraktijken door twee grote private-equitypartijen ",104329,"\u002Fmotie\u002F59437-ingrijpen-in-de-massale-overname-van-dierenartsenpraktijken-door-twee-grote","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01631",{"result":165,"voor":375,"tegen":376,"date":168},113,37,{"nummer":378,"soort":159,"onderwerp":379,"document_id":380,"frontend_url":381,"tk_url":382,"voting":383,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01657","Motie van het lid Vedder c.s. over de regeling vestigingssteun jonge boeren uiterlijk in het tweede kwartaal van 2024 openstellen voor het oorspronkelijk beoogde bedrag ",94881,"\u002Fmotie\u002F52703-de-regeling-vestigingssteun-jonge-boeren-uiterlijk-in-het-tweede-kwartaal-van","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01657",{"result":220,"voor":11,"tegen":11,"date":168},{"nummer":385,"soort":159,"onderwerp":386,"document_id":387,"frontend_url":388,"tk_url":389,"voting":390,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01634","Motie van het lid Graus over voorkomen dat er dieren achterblijven bij de agressor van huiselijk geweld",96775,"\u002Fmotie\u002F53824-voorkomen-dat-er-dieren-achterblijven-bij-de-agressor-van-huiselijk-geweld","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01634",{"result":165,"voor":263,"tegen":262,"date":168},{"nummer":392,"soort":159,"onderwerp":393,"document_id":394,"frontend_url":395,"tk_url":396,"voting":397,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01655","Motie van het lid Vedder c.s. over het hanteren van bufferstroken van maximaal 100 meter",93869,"\u002Fmotie\u002F51994-het-hanteren-van-bufferstroken-van-maximaal-100-meter","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01655",{"result":165,"voor":398,"tegen":399,"date":168},76,74,{"nummer":401,"soort":159,"onderwerp":402,"document_id":403,"frontend_url":404,"tk_url":405,"voting":23,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01645","Motie van de leden Bromet en Grinwis over het voorkomen van een tekort bij de eco-regelingvergoedingen ",93464,"\u002Fmotie\u002F51716-het-voorkomen-van-een-tekort-bij-de-eco-regelingvergoedingen","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01645",{"nummer":407,"soort":159,"onderwerp":408,"document_id":409,"frontend_url":410,"tk_url":411,"voting":412,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01628","Motie van het lid Graus over een pilot met de \"Stable Safe\"-systemen ",100015,"\u002Fmotie\u002F56152-een-pilot-met-de-stable-safe-systemen","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01628",{"result":165,"voor":238,"tegen":237,"date":168},{"nummer":414,"soort":159,"onderwerp":415,"document_id":416,"frontend_url":417,"tk_url":418,"voting":23,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01676","Motie van het lid Flach over de mogelijkheid van een derogatie voor bedrijven met alleen blijvend grasland voorleggen aan de Commissie Deskundigen Meststoffenwet ",51082,"\u002Fmotie\u002F28192-de-mogelijkheid-van-een-derogatie-voor-bedrijven-met-alleen-blijvend-grasland","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01676",{"nummer":420,"soort":159,"onderwerp":421,"document_id":422,"frontend_url":423,"tk_url":424,"voting":425,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01651","Motie van het lid Holman over uitspreken dat het wenselijk is om te komen tot een integrale visie op natuur, landbouw en platteland ",96429,"\u002Fmotie\u002F53591-uitspreken-dat-het-wenselijk-is-om-te-komen-tot-een-integrale-visie-op-natuur","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01651",{"result":165,"voor":426,"tegen":427,"date":168},89,61,{"nummer":429,"soort":159,"onderwerp":430,"document_id":431,"frontend_url":432,"tk_url":433,"voting":434,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01658","Motie van het lid Van der Plas c.s. over alsnog de aangenomen motie-Van Campen c.s. over innovatieve technologieën uitvoeren ",96771,"\u002Fmotie\u002F53820-alsnog-de-aangenomen-motie-van-campen-cs-over-innovatieve-technologieen","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01658",{"result":165,"voor":435,"tegen":436,"date":168},117,33,{"nummer":438,"soort":159,"onderwerp":439,"document_id":440,"frontend_url":441,"tk_url":442,"voting":443,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01667","Motie van het lid Beckerman c.s. over de mogelijkheden onderzoeken om de werkdruk voor dierenartsen te verlagen ",104327,"\u002Fmotie\u002F59435-de-mogelijkheden-onderzoeken-om-de-werkdruk-voor-dierenartsen-te-verlagen","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01667",{"result":165,"voor":254,"tegen":11,"date":168},{"nummer":445,"soort":159,"onderwerp":446,"document_id":447,"frontend_url":448,"tk_url":449,"voting":450,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01644","Motie van de leden Bromet en Vedder over het structureel alloceren van voldoende middelen voor aanleg en onderhoud van landschapselementen ",35123,"\u002Fmotie\u002F19419-het-structureel-alloceren-van-voldoende-middelen-voor-aanleg-en-onderhoud-van","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01644",{"result":211,"voor":451,"tegen":452,"date":168},58,92,{"nummer":454,"soort":159,"onderwerp":455,"document_id":456,"frontend_url":457,"tk_url":458,"voting":459,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01639","Motie van het lid Bromet c.s. over schoollunches die onderdeel zijn van de Rijke Schooldag standaard biologisch aanbieden ",74536,"\u002Fmotie\u002F41087-schoollunches-die-onderdeel-zijn-van-de-rijke-schooldag-standaard-biologisch","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01639",{"result":211,"voor":460,"tegen":461,"date":168},53,97,{"nummer":463,"soort":159,"onderwerp":464,"document_id":465,"frontend_url":466,"tk_url":467,"voting":23,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01659","Motie van de leden Grinwis en Van Campen over voortzetting van het meetinitiatief in de Regio Foodvalley mogelijk maken ",64978,"\u002Fmotie\u002F35871-voortzetting-van-het-meetinitiatief-in-de-regio-foodvalley-mogelijk-maken","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01659",{"nummer":469,"soort":159,"onderwerp":470,"document_id":471,"frontend_url":472,"tk_url":473,"voting":474,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01664","Motie van het lid Grinwis c.s. over gejojo met de vergoeding van de eco-regeling voorkomen ",95692,"\u002Fmotie\u002F53158-gejojo-met-de-vergoeding-van-de-eco-regeling-voorkomen","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01664",{"result":220,"voor":11,"tegen":11,"date":168},{"nummer":476,"soort":159,"onderwerp":477,"document_id":478,"frontend_url":479,"tk_url":480,"voting":481,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01649","Motie van het lid Tjeerd de Groot c.s. over een plan om het structureel inzetten en uitbuiten van arbeidsmigranten bij slachthuizen uit te bannen ",55948,"\u002Fmotie\u002F30882-een-plan-om-het-structureel-inzetten-en-uitbuiten-van-arbeidsmigranten-bij","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01649",{"result":211,"voor":326,"tegen":327,"date":168},{"nummer":483,"soort":159,"onderwerp":484,"document_id":485,"frontend_url":486,"tk_url":487,"voting":488,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01629","Motie van het lid Graus over dierenwelzijn laten prevaleren boven milieueisen en de voor dieren verstikkende luchtwassers ",68133,"\u002Fmotie\u002F37611-dierenwelzijn-laten-prevaleren-boven-milieueisen-en-de-voor-dieren-verstikkende","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01629",{"result":211,"voor":489,"tegen":490,"date":168},52,98,{"nummer":492,"soort":159,"onderwerp":493,"document_id":494,"frontend_url":495,"tk_url":496,"voting":497,"is_palestine_relevant":10},"2024Z01661","Motie van het lid Grinwis c.s. over de Maatregel Gebiedsgerichte Beëindiging zo vormgeven dat deze aantrekkelijker is dan de Lbv en de Lbv+ ",97350,"\u002Fmotie\u002F54252-de-maatregel-gebiedsgerichte-beeindiging-zo-vormgeven-dat-deze-aantrekkelijker","https:\u002F\u002Fwww.tweedekamer.nl\u002Fkamerstukken\u002Fdetail?id=2024Z01661",{"result":165,"voor":498,"tegen":56,"date":168},146,[500,505],{"id":501,"onderwerp":502,"datum":503,"frontend_url":504},179045,"Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (36410-XIV) 1e TK","2024-01-31","\u002Fdebatverslagen\u002F179045-begroting-landbouw-natuur-en-voedselkwaliteit-36410-xiv-1e-tk",{"id":506,"onderwerp":502,"datum":503,"frontend_url":507},179047,"\u002Fdebatverslagen\u002F179047-begroting-landbouw-natuur-en-voedselkwaliteit-36410-xiv-1e-tk",[],[],[],[],{"status":513,"source_url":514,"gewijzigd_op":515,"datum":8},"Gecorrigeerd","https:\u002F\u002Fgegevensmagazijn.tweedekamer.nl\u002FOData\u002Fv5\u002FVerslag(320cc881-4640-4c21-9e0a-5ee3897799de)\u002Fresource","2024-03-18T15:47:47.707163+00:00",[]]