Terug
Plenair · tweeminutendebat Gecorrigeerd beschikbaar

China

Tweeminutendebat China (CD 12/2)

9 april 2025 30 min

Document

Verslag

9 sprekers · 87 bijdragen

Relevant

China

China

Aan de orde is het tweeminutendebat China (CD d.d. 12/02).

Zij krijgt nr. 83 (35207).

D66De heer PaternotteD66

De naam van de heer Oostenbrink moet er nog even bijgeschreven worden.

De voorzitterVoorzitter

Ik heropen. Aan de orde is het tweeminutendebat China.

Een hartelijk woord van welkom aan de minister van Buitenlandse Zaken. We hebben zeven deelnemers aan dit

debat en ik geef als eerste graag het woord aan de heer

Paternotte van de fractie van D66.

De voorzitterVoorzitter

Dat doen wij voor u.

D66De heer PaternotteD66

Voorzitter.

D66De heer PaternotteD66

Voorzitter. Vorige week zagen we de grootste militaire

oefeningen rondom Taiwan tot nu toe. Een enorm intimiderende oefening voor een blokkade of misschien zelfs voor

een invasie van Taiwan; een democratische samenleving

die op deze manier geïntimideerd en bedreigd wordt. Als

dit ook echt zou gebeuren, zou het voor de wereldeconomie

een grote klap zijn en voor Nederland een enorme dreun.

Ons land is via de halfgeleiderindustrie heel direct verbonden met Taiwan. Elke keer als de wereldgemeenschap zich

niet uitspreekt tegen dit soort oefeningen en dit soort intimidatie, wordt de kans groter dat Xi Jinping de daad bij

het woord gaat voegen.

Voorzitter. Daarom de volgende motie.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat China de militaire dreiging richting Taiwan niet alleen opvoert in woorden, maar ook in daden als

grootschalige militaire oefeningen en de aanschaf van een

enorme kabelknipper;

overwegende dat een (militaire) blokkade van Taiwan

desastreus zou zijn voor de Europese en Nederlandse economie;

verzoekt het kabinet zich altijd uit te spreken tegen Chinese

escalatie, zoals grootschalige militaire oefeningen, en in

EU-verband te pleiten voor het voorbereiden van een

sanctiepakket ten behoeve van afschrikking voor een militaire invasie of blokkade;

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat het Tibetaanse volk al vele jaren ernstig

wordt onderdrukt door China en Chinese machthebbers

geen stappen zetten richting een politieke oplossing;

constaterende dat de Verenigde Staten vorig jaar unaniem

de Resolve Tibet Act hebben aangenomen, waarin onder

andere het recht op zelfbeschikking is opgenomen;

verzoekt het kabinet zich in te zetten voor een speciale EUvertegenwoordiger en een gezamenlijke EU-Tibetstrategie,

naar voorbeeld van de Amerikaanse Resolve Tibet Act, en

de Kamer hierover te informeren,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Paternotte en

Boswijk.

Zij krijgt nr. 84 (35207).

De volgende spreker is de heer Ceder van de ChristenUnie.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Dank u wel, voorzitter. Naar aanleiding van het debat heb

ik twee moties, eentje over de spionage via apparaten en

tech en eentje over de geopolitieke invloed van China.

verzoekt het kabinet tevens actief bij te dragen aan

afschrikking door de aanwezigheid in de regio voort te zetten, bijvoorbeeld door een nieuwe "freedom of navigation

operation" door de Straat van Taiwan,

Motie

De Kamer,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Paternotte, Van

der Lee, Kahraman, Boswijk, Stoffer, Dassen, Ceder, Van

der Burg, Eerdmans, Van Baarle en Oostenbrink.

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat apparaten en apps van Chinese makelij,

van DeepSeek tot TikTok en airfryers, nietsvermoedende

burgers bespioneren door zeer veel persoonsgegevens te

verzamelen van Europese burgers en in China op te slaan,

China

9 april 2025

TK 74

74-9-1

en TikTok naar verluidt al een boete van meer dan 500

miljoen tegemoetziet;

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Voorzitter, dank u wel.

constaterende dat de Europese Commissie het toezicht op

TikTok recent heeft aangescherpt vanwege mogelijke

overtredingen bij de presidentsverkiezingen in Roemenië;

De voorzitterVoorzitter

De heer Van der Lee, GroenLinks-PvdA.

overwegende dat er zeer grote zorgen zijn over zowel de

omgang met data als andere risico's voor gebruikers, en

ambtenaren reeds wordt afgeraden om TikTok en DeepSeek

te gebruiken;

verzoekt de regering om in Europees verband aan Byte-

Dance harde voorwaarden te stellen om een verbod op

TikTok te voorkomen, waarbij de garantie dat er geen

gegevens meer naar China worden gestuurd er een van is;

verzoekt de regering tevens om in Europees verband aan

te dringen op stevige handhaving van de privacywetgeving

en uit te werken wanneer overgegaan wordt tot het ontzeggen van toegang van een apparaat of applicatie tot de

Europese markt,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Ceder.

Zij krijgt nr. 85 (35207).

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Voorzitter.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat er wereldwijd door westerse landen

wordt bezuinigd op ontwikkelingssamenwerking, waaronder

door Nederland;

GroenLinks-PvdADe heer Van der LeeGroenLinks-PvdA

Dank u wel, voorzitter. De heer Paternotte had al een hele

duidelijke inleiding over de onacceptabele intimidatie die

vanuit China richting Taiwan plaatsvindt: systematisch en

met alle risico's, ook voor Nederland. Daarom de volgende

moties.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat de Amerikaanse president een importtarief van 32% heeft opgeworpen tegen goederen uit Taiwan;

overwegende dat de handel tussen Nederland en Taiwan

van grote strategische en economische waarde is en moet

worden beschermd;

verzoekt het kabinet om de handelsrelatie met Taiwan te

verstevigen, bijvoorbeeld in de chipindustrie,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Van der Lee,

Hirsch, Paternotte, Van der Burg en Boswijk.

Zij krijgt nr. 87 (35207).

GroenLinks-PvdADe heer Van der LeeGroenLinks-PvdA

Dan nog een tweede motie.

overwegende dat hiermee de geopolitieke invloed van het

Westen naar verwachting afneemt en de verwachting is dat

China in dat vacuüm gaat springen;

Motie

De Kamer,

verzoekt de regering om onafhankelijk advies in te winnen

over de gevolgen van de bezuinigingen voor de invloed

van China op het wereldtoneel en welke maatregelen

Nederland nationaal of in internationaal verband kan nemen

om die groeiende invloed, zowel op geopolitiek als economisch gebied, tegen te gaan,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Ceder en Boswijk.

Zij krijgt nr. 86 (35207).

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat Nederland 401 jaar bilaterale contacten

kent met Taiwan, het eiland een bloeiende democratie is

en bovendien de tweede handelspartner van Nederland in

Azië;

constaterende dat onder andere Duitsland op regeringsniveau een delegatie naar Taiwan heeft afgevaardigd onder

leiding van de federale minister van Onderwijs en Wetenschap;

overwegende dat het belangrijk is duidelijk te maken dat

Nederland hecht aan het zelfbestuur van de Taiwanezen en

aan de handelsbetrekkingen;

China

9 april 2025

TK 74

74-9-2

verzoekt de regering naar Duits voorbeeld ook te streven

naar een delegatiebezoek aan Taiwan op regeringsniveau,

Deze motie is voorgesteld door de leden Van Baarle en

Paternotte.

en gaat over tot de orde van de dag.

Zij krijgt nr. 89 (35207).

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Van der Lee,

Paternotte en Boswijk.

Zij krijgt nr. 88 (35207).

GroenLinks-PvdADe heer Van der LeeGroenLinks-PvdA

Dan heb ik nog een vraag aan de minister. We hebben op

initiatief van de heer Paternotte een brief gekregen over de

berichten dat er Chinezen en mogelijk ook Chinese militairen

meevechten voor Rusland aan het front in Oekraïne. Ik vraag

aan de minister wat de Nederlandse regering zelf heeft

gedaan om uit te zoeken hoe dat nou zit, want hier waren

al eerder berichten over. Gaat Nederland nu zelf bijvoorbeeld ook via de Chinese ambassadeur hier om opheldering

vragen? Of wachten we af totdat elders, door Zelensky of

anderen, is vastgesteld dat het daadwerkelijk om Chinese

militairen gaat, en is dat niet te passief? Graag meer informatie over hoe Nederland uitzoekt wat hier echt aan de

hand is, want de potentiële risico's hiervan zijn gigantisch.

Dank, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

De heer Van Baarle van DENK.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Voorzitter, dank. De positie van verschillende minderheden

in China is buitengewoon zorgwekkend. We zullen de motie

die gaat over de Tibetanen naar alle waarschijnlijkheid

steunen. Als er pleidooien zijn voor het beschermen van

de positie van christenen, zullen we die steunen. Ik zal een

aantal moties indienen over de Oeigoeren.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat de EU in 2021 sancties heeft opgelegd

tegen Chinese functionarissen voor het schenden van de

mensenrechten door China van de Oeigoeren;

overwegende dat Nederland een rol zou moeten hebben

in het een halt toeroepen van deze mensenrechtenschendingen;

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat Oeigoeren momenteel op grote schaal

gedwongen worden tot het verrichten van arbeid onder het

regime van China;

overwegende dat het van belang is om de schaal van de

producten die voortkomen uit deze dwangarbeid in kaart

te brengen;

verzoekt de regering bij de Europese Commissie te bepleiten

om in EU-verband monitoring en rapportage in te stellen

voor beter zicht op de import van producten die voortkomen

uit de dwangarbeid door Oeigoeren in China;

verzoekt de regering om bij de Europese Commissie te

pleiten voor maatregelen voor het weren van producten

die tot stand zijn gekomen met Oeigoerse dwangarbeid

binnen de implementatie van de Anti-dwangarbeidverordening, en hierbij de Europese Commissie te wijzen op de lijst

van organisaties op de Uyghur Forced Labor Prevention

Act Entity List,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Van Baarle.

Zij krijgt nr. 90 (35207).

DENKDe heer Van BaarleDENK

Voorzitter. Tot slot de derde motie.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat de naam Oost-Turkestan een historische

aanduiding voor de provincie Xinjiang is;

van mening dat de naam Xinjiang een koloniale naam is;

verzoekt de regering bij de EU aan te dringen op het uitbreiden van sancties gericht op de plegers van mensenrechtenschendingen tegen Oeigoeren,

overwegende dat een groot deel van de Oeigoeren de naam

Oost-Turkestan prefereert;

en gaat over tot de orde van de dag.

verzoekt de regering de naam Oost-Turkestan te hanteren

in al haar communicatie verwijzende naar deze regio,

De voorzitterVoorzitter

en gaat over tot de orde van de dag.

China

9 april 2025

TK 74

74-9-3

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Van Baarle.

Zij krijgt nr. 91 (35207).

DENKDe heer Van BaarleDENK

Dank, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

De heer Kahraman, Nieuw Sociaal Contract.

NSCDe heer KahramanNSC

Voorzitter. China wordt steeds meer de systeemrivaal van

het Westen. We zien een toenemende militaire dreiging

vanuit de Volksrepubliek China naar Taiwan. Afgelopen

week werd het eiland omsingeld tijdens een militaire oefening door de marine van China. Daarover hebben wij een

motie gesteund van de heer Paternotte. Hoe Nederland en

Europa zich in dit geopolitieke krachtenveld moeten positioneren, is op dit moment nog onduidelijk. We roepen de

minister op om een nieuwe Chinastrategie te ontwikkelen.

Ook de mensenrechtensituatie is zorgwekkend. Vooral de

positie van etnische en religieuze minderheden baart mij

grote zorgen. Daarom de volgende moties.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat China zich veelvuldig aan mensenrechtenschendingen schuldig maakt, en in het bijzonder religieuze en etnische minderheden, zoals Oeigoeren, Tibetanen,

Mongolen, christenen en anderen, slachtoffer worden van

discriminatie, intimidatie, criminalisering, heropvoeding

en opsluiting;

concluderende dat het regime zich niets van de internationale kritiek over zijn handelen lijkt aan te trekken;

roept de regering op bij alle internationale en bilaterale

ontmoetingen met China deze mensenrechtenschendingen

steeds weer ter sprake te brengen en haar ongenoegen

over dit handelen duidelijk te maken,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Kahraman, Paternotte, Stoffer, Ceder, Oostenbrink en Boswijk.

Zij krijgt nr. 92 (35207).

NSCDe heer KahramanNSC

De tweede motie.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat de dalai lama dit jaar zijn 90ste verjaardag

zal vieren waardoor het gesprek over zijn opvolger als hoofd

van het Tibetaans boeddhisme op gang is gekomen;

overwegende dat er onder de Tibetanen en de Tibetaanse

regering in ballingschap zorgen leven over de inmenging

van de Chinese Communistische Partij bij het aanwijzen

van een opvolger;

van mening dat inmenging in Tibetaanse gebruiken met

betrekking tot hun geestelijk leider ongewenst is;

spreekt uit dat de Chinese Communistische Partij geen stem

mag hebben in de opvolging van de dalai lama;

verzoekt het kabinet dit signaal in bilaterale en multilaterale

gremia uit te dragen,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Kahraman, Paternotte en Boswijk.

Zij krijgt nr. 93 (35207).

NSCDe heer KahramanNSC

Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

De heer Van der Burg, VVD.

VVDDe heer Van der BurgVVD

Eén motie, voorzitter.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat de Kamer zich in grote meerderheid heeft

uitgesproken voor deelname van Taiwan aan internationale

organisaties;

overwegende dat Taiwan door als eerste te waarschuwen

voor de risico's van de corona-uitbraak in Wuhan heeft

bewezen een verantwoordelijk lid van de internationale

gemeenschap te zijn;

overwegende dat verschillende landen zich hebben uitgesproken voor de status van Taiwan als observer bij de

Wereldgezondheidsorganisatie (WHO);

China

9 april 2025

TK 74

74-9-4

verzoekt het kabinet zich bij de World Health Assembly in

mei uit te spreken voor betekenisvolle deelname van Taiwan

aan de WHO,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Van der Burg en

Paternotte.

Zij krijgt nr. 94 (35207).

De laatste spreker van de zijde van de Kamer is de heer

Boswijk van het CDA.

CDADe heer BoswijkCDA

Dank u wel, voorzitter. Ik sluit me allereerst even aan bij de

woorden van collega Paternotte en collega Van der Lee

over Taiwan, en gezien de tijd ook bij de woorden gesproken door de heren Kahraman, Van Baarle en Ceder over de

aanpak van minderheden, of het nu Oeigoeren of Tibetanen

zijn.

Ik heb aan deze minister nog wel een vraag die de actualiteit

raakt. Die gaat over de handelsoorlogen. Wat gaat Nederland in Europees verband doen om te voorkomen dat zo

meteen nog meer Chinese producten op de Europese markt

worden gedumpt? Ik ben daar heel benieuwd naar en in

het licht daarvan dien ik de volgende motie in.

Motie

De Kamer,

CDADe heer BoswijkCDA

De volgende motie.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat twee van de drie vormen om een misdaad te bevestigen als genocide bestaan uit een uitspraak

van het Internationaal Strafhof of een vaststelling door de

VN;

overwegende dat de Volksrepubliek China geen partij is bij

het Statuut van Rome en over uitspraken van de Veiligheidsraad een veto kan uitspreken, en beide routes derhalve

onbegaanbaar zijn;

verzoekt de regering opdracht tot een wetenschappelijk

onderzoek uit te vaardigen over de vraag of de Chinese

aanpak van sterilisatie, internering en dwangarbeid in de

Oeigoerse regio als genocide kan worden gedefinieerd,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Boswijk en Paternotte.

Zij krijgt nr. 96 (32507).

Ik schors twintig minuten. Dan gaan we luisteren naar de

minister.

gehoord de beraadslaging,

De vergadering wordt van 15.55 uur tot 16.13 uur geschorst.

constaterende dat onderzoek bevestigt dat slimme elektrische voertuigen een risico zijn op het gebied van spionage

en sabotage;

De voorzitterVoorzitter

Ik heropen. Het woord is aan de minister.

constaterende dat bijvoorbeeld de VS om deze reden een

verbod hebben aangekondigd op het gebruik van Russische

en Chinese hardware en software in alle in de VS verkochte

voertuigen;

constaterende dat zelfs China intern het gebruik van

bepaalde voertuigen strenger is gaan reguleren;

verzoekt de regering het vervolgonderzoek naar de vraag

welke verstrekkende beveiligingsmaatregelen genomen

moeten worden rond bijvoorbeeld vitale infrastructuur met

spoed uit te voeren, en de Kamer voor de zomer van 2025

over de uitkomsten te informeren,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Boswijk, Van der

Burg, Paternotte, Van der Lee en Ceder.

Zij krijgt nr. 95 (35207).

Minister VeldkampMinister

Voorzitter. De appreciatie van de moties.

De motie op stuk nr. 83 van de heer Paternotte en anderen.

Ik kom tot "oordeel Kamer", maar wel met de onderstaande

aantekening. Ik wil wel de vrijheid behouden om me uit te

spreken tegen Chinese actie, indien opportuun en in goede

afstemming met partners, want samen sta je sterker in

Europa. Ten tweede heeft de EU huiswerk te doen om

voorbereid te zijn op eventuele escalatie rond de status quo

met betrekking tot Taiwan. Maar dat gaan we nu niet in het

openbaar doen. Dan kom ik op het laatste element — er

zaten namelijk veel elementen in deze motie — namelijk

freedom of navigation operations. Ik loop niet vooruit op

de operationele planning, maar het is de Nederlandse inzet

om in de Pacific qua maritieme veiligheid iedere twee jaar

in ieder geval een marineschip te sturen, zoals Zr.Ms. Tromp

afgelopen jaar, en twee jaar daarvoor Zr.Ms. Evertsen in

Brits geleid verband. Maar de motie op stuk nr. 83 krijgt

oordeel Kamer.

China

9 april 2025

TK 74

74-9-5

Voorzitter. De motie op stuk nr. 84 van Paternotte en Boswijk

over Tibet: ontraden. We staan namelijk voor de rechten

van Tibetanen. Dat coördineren we samen met gelijkstemde

landen. Omdat we daarvoor in de EU op dit terrein onvoldoende de handen op elkaar krijgen, doen we dat met een

andere groep landen, waaronder de VS.

Voorzitter. De motie op stuk nr. 85.

De voorzitterVoorzitter

Er is een vraag van de heer Paternotte. Kort.

D66De heer PaternotteD66

Dat het in de EU nog geen draagvlak zou hebben … Ik weet

het niet, maar over het algemeen is hiervoor in het Europees

Parlement wel degelijk draagvlak. Wil de minister het niet

in ieder geval proberen?

Minister VeldkampMinister

Zoiets is al eens geprobeerd. We krijgen er echt de handen

niet voor op elkaar, ook niet voor een speciale EU-vertegenwoordiger. Ik denk dat het heel weinig impact heeft als ik

het nog eens opbreng in de Raad.

Voorzitter. De motie op stuk nr. 85 met betrekking tot TikTok

en privacywetgeving. Daarvan moet ik toch echt zeggen:

ontijdig. Dit gaat toch echt de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aan, de heer Szabó, die

ook voor digitalisering en dergelijke verantwoordelijk is.

De motie op stuk nr. 86, de motie-Ceder/Boswijk, krijgt

oordeel Kamer in de zin dat Nederland in contact is met

partners over de gevolgen van de bezuinigingen en daarbij

goed oog houdt voor de invloed van China. We kijken veel

breder dan de bezuinigingen van Europese landen. We

nemen daar bijvoorbeeld ook de VS, USAID en dergelijke

in mee. Met die aantekening kan ik motie op stuk nr. 86

oordeel Kamer geven.

De voorzitterVoorzitter

De heer Van der Burg, op de vorige motie neem ik aan.

VVDDe heer Van der BurgVVD

Ja, want het argument voor de appreciatie ontijdig is nu

dat een andere bewindspersoon erover gaat. Maar dat een

andere bewindspersoon erover gaat, maakt volgens mij

een motie niet ontijdig. Als er in de komende weken iets

komt waardoor het nu ontijdig is, is dat wel een argument.

Maar het kabinet spreekt hier met één mond, welke

bewindspersoon hier ook staat.

De voorzitterVoorzitter

Ja, maar onder het kopje ontijdig valt ook: ik ga er niet over;

u moet bij mijn collega-minister van XXX zijn. Inhoudelijk

heb ik er natuurlijk geen mening over …

De voorzitterVoorzitter

… maar qua stempeltje erop klopt het.

Minister VeldkampMinister

Dat lees ik hier ook, voorzitter.

D66De heer PaternotteD66

Het dossier TikTok valt onder het Chinabeleid, dus ik denk

dat iedereen wel had kunnen verwachten dat er vandaag

iets over zou komen. Aanstaande dinsdag zijn de stemmingen. Kan de minister er niet gewoon voor zorgen dat er hier

voor de stemmingen een appreciatie kan komen?

De voorzitterVoorzitter

Dat kan altijd, maar de minister gaat daarover.

Minister VeldkampMinister

Ik ga dat aan de staatssecretaris verzoeken.

De voorzitterVoorzitter

Heel goed. Dan de motie op stuk nr. 88, dacht ik.

Minister VeldkampMinister

De motie op stuk nr. 87, voorzitter, over de handelsrelatie

met Taiwan verstevigen, bijvoorbeeld in de chipsindustrie.

Die kan ik oordeel Kamer geven, mede omdat het commissiedebat waar dit tweeminutendebat bij hoort met de

minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp

was en die verklaart dat we dit ook inderdaad nastreven.

Dan de motie op stuk nr. 88 van Van der Lee en anderen

over het streven naar een delegatiebezoek aan Taiwan op

regeringsniveau. Als het woordje "woordje" streven nou

"overwegen" zou zijn geweest, kan ik de motie oordeel

Kamer geven. Nu er "streven" staat, zeggen we: ontraden.

Want dit doen we. Er vinden hoogambtelijke bezoeken

plaats, dus zeker op een adequaat niveau, overigens. Maar

het zou echt een hele nieuwe diplomatieke stap zijn voor

Nederland als we dat vervolgens op regeringsniveau zouden

doen.

GroenLinks-PvdADe heer Van der LeeGroenLinks-PvdA

Ik hoor collega Van der Burg vragen om te volgen wat de

minister zegt. Dat wil ik ook best overwegen, maar ik vind

wel dat het dan ook echt moet worden overwogen. Kijk, de

belofte die Nederland heeft gedaan aan China, om niet meer

op regeringsniveau naar Taiwan te gaan, vloeit voort uit

de duikbotenaffaire en dat speelde in 1980. Dat is dus al 45

jaar geleden. Volgens mij vinden meerdere partijen in de

Kamer dat het tijd wordt om daar eens wat anders naar te

kijken. Als de toezegging van de minister om het te overwegen betekent dat we het ook serieus gaan overwegen, dan

wil ik het aanpassen. Maar als hij zegt: nee, we gaan het

absoluut niet veranderen …

VVDDe heer Van der BurgVVD

Uiteraard niet.

De voorzitterVoorzitter

Dus overwegen moet ook overwegen betekenen, zegt u?

China

9 april 2025

TK 74

74-9-6

GroenLinks-PvdADe heer Van der LeeGroenLinks-PvdA

Ja, dan moet het ook wel echt overwegen zijn.

Ja, voorzitter. Ik wilde nog een vraag stellen over mijn

motie, maar wellicht kan de minister zijn beantwoording

afronden en kan ik dat op het einde doen.

Minister VeldkampMinister

Doen we dat.

GroenLinks-PvdADe heer Van der LeeGroenLinks-PvdA

Ja? Dan pas ik de motie aan.

De voorzitterVoorzitter

Dan krijgen we een bijgewerkte versie van de heer Van der

Lee en dan wordt het oordeel van minister?

Minister VeldkampMinister

Oordeel Kamer.

De voorzitterVoorzitter

Heel goed.

Minister VeldkampMinister

De motie op stuk nr. 89 van Van Baarle en Paternotte over

mensenrechtenschendingen tegen Oeigoeren krijgt oordeel

Kamer.

De motie op stuk nr. 90 van Van Baarle, ook over Oeigoerse

dwangarbeid, krijgt ook oordeel Kamer.

De motie op stuk nr. 91 verzoekt de regering de naam "Oost-

Turkestan" te hanteren. Het zal de heer Van Baarle misschien niet verbazen, maar ik moet 'm ontraden. Xinjiang

is de internationaal gangbare term en voor zover bekend

zijn er geen landen of internationale organisaties zoals de

VN die de term "Oost-Turkestan" hanteren.

De motie op stuk nr. 92 van Kahraman en anderen roept

de regering op bij China de mensenrechtenschendingen

steeds ter sprake te brengen. Als ik kijk naar het dictum, zie

ik dat ik die oordeel Kamer kan geven. Dat doen we en dat

blijven we ook doen. Ik heb dat onlangs ook weer gedaan

bij de Chinese vicepremier toen hij Den Haag bezocht.

De voorzitterVoorzitter

En meneer Boswijk, waar gaat uw vraag over?

CDADe heer BoswijkCDA

Ik ga het hebben over de motie op stuk nr. 95, die zojuist

het oordeel "ontijdig" krijgt te horen. Het verbaast mij wel

enigszins. We hebben hierover eerder twee moties aangenomen, vorig jaar. Een was unaniem. Beide moties waren

toen trouwens ook ontraden. Daar kwam vervolgens een

onderzoek uit, naar aanleiding van die moties, waarin werd

aangegeven: er is een probleem; we moeten hiermee aan

de gang. Deze motie is een vervolg daarop. Dan vind ik het

toch een beetje raar dat er op deze motie "ontijdig" wordt

gegeven, want ik denk dat juist de minister van Buitenlandse

Zaken integraal over alle dossiers heen kan denken. Ik doe

dus toch het verzoek om 'm oordeel Kamer te geven. Zo

niet, dan wil ik graag hetzelfde als de eerdere motie — ik

weet even niet meer van wie die was; ik geloof van de heer

Ceder — die ontijdig kreeg, namelijk een appreciatie van

de minister die er wel over gaat. Maar ik zou zeggen:

minister, pak uw rol, want u gaat hier ook over; u kan het.

Minister VeldkampMinister

Ik ben blij dat de heer Boswijk de minister van Buitenlandse

Zaken veel bevoegdheden toedenkt, maar dit gaat echt over

infrastructuur, vitale infrastructuur. Dat valt toch echt onder

de portefeuille van de minister van Infrastructuur en

Waterstaat. Ik kan niet anders dan deze motie toch ontijdig

verklaren.

VVDDe heer Van der BurgVVD

Ik snap de redenering, zeker gezien de uitleg van de minister. Maar toen de heer Paternotte zojuist vroeg of de

minister aan zijn collega kon vragen om voor komende

dinsdag een advies te geven op een andere ontijdige motie

met hetzelfde argument, zei de minister ja. Ik neem aan dat

de minister contact kan hebben met meer dan één collega,

dus dat hij ook diezelfde vraag bij déze motie kan stellen.

De motie op stuk nr. 93 van de heer Kahraman en ook weer

anderen gaat over de dalai lama. Het is een kwestie van

religieuze vrijheden dat religieuze gemeenschappen hun

eigen leiders mogen kiezen. Die krijgt dus oordeel Kamer.

Minister VeldkampMinister

Dat zal ik doen.

De motie op stuk nr. 94, Van der Burg en Paternotte, over

de World Health Organization en de World Health Assembly.

Ja, oordeel Kamer.

Van de motie op stuk nr. 95 van Boswijk en anderen over

vitale infrastructuur moet ik "ontijdig" zeggen. Dit is namelijk

echt iets voor de minister van Infrastructuur en Waterstaat.

De voorzitterVoorzitter

Er is een vraag van de heer Van Baarle, neem ik aan.

DENKDe heer Van BaarleDENK
De voorzitterVoorzitter

Dan was er nog een vraag van de heer Van Baarle.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Ja. Die gaat over mijn motie die vraagt om de terminologie

"Oost-Turkestan" te gebruiken. De minister reageert daar

heel formeel op en dat begrijp ik wel. Tegelijkertijd hebben

we te maken met een overheid, namelijk de Chinese overheid, die er doelbewust beleid op nahield en er nog steeds

op nahoudt om de culturele identiteit van de Oeigoeren uit

te wissen. Ik spreek met heel veel mensen uit de Oeigoerse

diaspora. Zij hanteren de naam "Oost-Turkestan". Zij zouden

er heel veel waarde aan hechten als ook anderen die naam

zouden hanteren, louter om te erkennen dat ze bestaan en

China

9 april 2025

TK 74

74-9-7

bestaansrecht hebben. Waarom beredeneert de minister

dit zo formeel? Heeft de minister geen oog voor die erkenning waar die mensen om vragen?

besteld door met name bijvoorbeeld de VN-Mensenrechtenraad. Op dit terrein zien we momenteel gewoon niet de

mogelijkheid dat de handen op elkaar komen om een dergelijk verzoek te doen.

Minister VeldkampMinister

Ik hoor wat de heer Van Baarle hier zegt. Ik neem de situatie

met betrekking tot de Oeigoeren buitengewoon serieus.

Dat blijkt bijvoorbeeld ook uit het feit dat wij de situatie

omtrent de Oeigoeren onlangs bij het bezoek van de Chinese vicepremier ook specifiek aan de orde hebben gesteld.

Maar ik zeg u wel: als wij deze motie nu zouden uitvoeren

en voortaan in internationaal verband en in communicatie

verwijzend naar die regio de naam "Oost-Turkestan" zouden

hanteren, dan vrees ik dat dat toch wel symboolpolitiek zal

zijn. Die zal maximale irritatie opwekken in de relatie met

China, maar zal niets doen voor de mensen om wie het daar

gaat. Ik wil die deur naar China om het er wél over te hebben graag openhouden om daarmee de zorgen over die

mensen ook aan de orde te kunnen stellen.

De voorzitterVoorzitter

We hebben nog één motie. Dat is de motie op stuk nr. 96.

Minister VeldkampMinister

De motie op stuk nr. 96 van de leden Boswijk en Paternotte,

die gaat over de Chinese aanpak inzake sterilisatie definiëren als genocide, moet ik ontraden. Op dit moment zie ik

heel weinig mogelijkheden voor een nieuw onderzoek.

Daarvoor bestaat geen meerderheid in de VN-Mensenrechtenraad, weet ik. De situatie in Xinjiang vinden we buitengewoon zorgwekkend, dat zeker. Maar de meerwaarde van

zo'n nieuw onderzoek zien we als beperkt. We leggen samen

met gelijkgezinde landen de nadruk op zaken waarvoor we

wel bredere steun kunnen krijgen, zoals de implementatie

van de aanbevelingen van het rapport van de Hoge Commissaris voor Mensenrechten van enkele jaren geleden op

het gebied van respect voor vrijheid van religie en levensovertuiging.

De voorzitterVoorzitter

Meneer Paternotte, kort.

D66De heer PaternotteD66

Het antwoord van de minister op de vraag van de heer

Boswijk is: het meeste gewicht zou natuurlijk de VN-Mensenrechtenraad hebben. Dat terwijl de minister zelf al aangeeft dat dit natuurlijk never nooit gaat gebeuren. De enige

route om genocide vast te kunnen stellen in Xinjiang is dat

wetenschappelijk onderzoek. Hij gaf zelf aan in het debat

dat dit dan wel opgestart moet worden. Dat is in feite de

vraag van deze motie, namelijk om iets te doen.

Minister VeldkampMinister

Niemand in de wetenschap staat iets in de weg om een

dergelijk onderzoek te doen, om vervolgonderzoeken te

doen. Ik kan me bijvoorbeeld het onderzoek van de universiteit van Sheffield herinneren, waarover de afgelopen jaren

veel is gesproken. Maar om nu vanuit de Nederlandse

regering specifiek een onderzoek te entameren, het lijkt mij

verstandig om dat samen met anderen te doen. Daarvoor

zie ik op dit moment helaas niet de handen op elkaar komen.

Ik kom uiteindelijk toch uit op ontraden.

De voorzitterVoorzitter

Heel goed. Tot zover dit debat. Dinsdag stemmen wij over

de moties.

Minister VeldkampMinister

Voorzitter, ik heb nog twee vragen die moeten worden

beantwoord.

De voorzitterVoorzitter

We moeten echt door naar het volgende debat.

De voorzitterVoorzitter

Sorry, ik was iets te snel, iets te ontijdig.

CDADe heer BoswijkCDA

We zitten hier een beetje in een cirkeltje waar we nooit uitkomen. Er zijn drie manieren om genocide te bestempelen

als genocide. Twee manieren heb ik in de motie genoemd.

Een daarvan noemt de minister nu zelf. Daarvoor zit de deur

dicht omdat China óf geen lid is óf de stemmingen blokkeert. De derde manier is wetenschappelijk onderzoek.

Alleen, iemand moet wel het initiatief gaan nemen voor dat

wetenschappelijk onderzoek. Dan zou ik zeggen: minister,

u constateert het zelf, pak die handschoen op en laat het

onafhankelijk wetenschappelijk onderzoeken of zoek een

manier hoe we dat kunnen doen. Doe in ieder geval iets.

Want niks doen, ja, dat doen we nu eigenlijk al 30 jaar.

Minister VeldkampMinister

Er was nog één vraag van de heer Van der Lee over Chinese

soldaten die in Oekraïne zouden zijn gevonden. We laten

dit op dit moment nagaan. De komende dagen vragen we

het met name ook bij Oekraïne uit. De stand vanochtend,

nadat ik navraag had gedaan, was dat het niet duidelijk is

of het Chinese staatsburgers betreft en of het misschien

Chinese huurlingen betreft, zoals er ook wel huurlingen uit

andere landen zijn aangetroffen aan de Russische zijde in

de verschrikkelijke oorlog van Rusland tegen Oekraïne. Dat

is dus bij mijn weten nog niet vastgesteld. Deze informatie

zoeken we uit. We zijn er uiteraard ook met andere landen

over in contact en nemen dit buitengewoon serieus.

Minister VeldkampMinister

Onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek vindt in principe

al plaats. Daarover hebben we de afgelopen jaren ook rapporten gezien. Ik zeg er wel bij dat zoiets natuurlijk het

meeste gezag heeft als een dergelijk onderzoek wordt

Dan was er een vraag van de heer Boswijk over Chinese

goederen in relatie tot buitengewoon hoge Amerikaanse

tarieven op Chinese goederen, of "heffingen", moet ik zeggen. Komen die goederen vanuit China dan niet bij ons

terecht? Er zijn vrijwaringsmaatregelen jegens derde landen

vanuit de EU, inclusief jegens China. Die zijn er bijvoorbeeld

China

9 april 2025

TK 74

74-9-8

als het gaat om staal. Er wordt nu gekeken of er ook andere

maatregelen moeten worden ingesteld om te voorkomen

dat de EU-markt wordt overspoeld door Chinese producten.

Daar wordt op dit moment naar gekeken door de minister

van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp. Die zal dit

in EU-verband verder bespreken. Het is inderdaad, zoals

de heer Boswijk met zijn vraag al aangaf, een actueel thema.

De voorzitterVoorzitter

Tot zover dit debat.

De beraadslaging wordt gesloten.

De voorzitterVoorzitter

Dinsdag stemmen wij over de moties.

China

9 april 2025

TK 74

74-9-9