Terug
Plenair · wetgeving Gecorrigeerd beschikbaar

Wetboek van Strafvordering en Tweede vaststellingswet Wetboek van Strafvordering

Vaststelling van het nieuwe Wetboek van Strafvordering (Wetboek van Strafvordering) (36327) + Tweede vaststellingswet Wetboek van Strafvordering (36 636)

19 maart 2025 8u 16m

Behandeld

Besproken in dit debat

6 stukken

Document

Verslag

16 sprekers · 386 bijdragen

Relevant

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van Strafvordering

Wetboek van Strafvordering en Tweede vaststellingswet

Wetboek van Strafvordering

Aan de orde is de behandeling van:

- het wetsvoorstel Vaststelling van het nieuwe Wetboek

van Strafvordering (Wetboek van Strafvordering) (36327);

- het wetsvoorstel Vaststelling van Boek 1, Hoofdstuk 10,

en de Boeken 7 en 8 van het nieuwe Wetboek van Strafvordering (Tweede vaststellingswet Wetboek van Strafvordering) (36636).

De voorzitterVoorzitter

We zijn nu toe aan een debat over de vaststelling van het

nieuwe Wetboek van Strafvordering en de Tweede vaststellingswet Wetboek van Strafvordering. Daar zijn al vijf wetgevingsoverleggen over geweest. Dit is het afrondende

plenaire debat. Naast de bewindspersonen heet ik ook de

heer Knigge, regeringscommissaris nieuw Wetboek van

Strafvordering, van harte welkom. De heer Knigge heeft de

beide bewindspersonen, de minister van Justitie en Veiligheid en de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid, tevens

ook van Rechtsbescherming, bijgestaan tijdens de vijf

wetgevingsoverleggen over het nieuwe wetboek en zal dat

vandaag ook doen door het beantwoorden van technische

vragen van de leden. Ik laat het aan de beide bewindspersonen wanneer zij de heer Knigge het woord willen geven

voor de beantwoording van een vraag. Dan maken zij even

plaats achter het rostrum, zodat de heer Knigge daar kan

staan en antwoord kan geven. We hebben gewoon twee

termijnen. Een aantal leden hebben zich ingeschreven,

welteverstaan acht, die ook allemaal een flink aantal minuten spreektijd willen hebben in eerste termijn.

De algemene beraadslaging wordt geopend.

De voorzitterVoorzitter

De eerste spreker is de heer Sneller. Hij voert het woord

namens de fractie van D66.

D66De heer SnellerD66

Dank, voorzitter. Dit wetboek staat aan de basis van onze

rechtsstaat en is het fundament van onze opsporing, vervolging en berechting. Dat vraagt om een zorgvuldige behandeling. Ik wil de staatssecretaris, de minister, de regeringscommissaris en de collega-Kamerleden bedanken voor de

mooie debatten die wij hierover de afgelopen tijd hebben

gevoerd. Deze waren wat mij betreft inhoudelijk van aard,

goed voorbereid, mede dankzij de rapporteurs, met name

de heer Ellian, die er nog steeds is, en mevrouw Helder. Ik

laat het ook aan hem om daar wat uitgebreider bij stil te

staan. Ook het ontspannen goed georganiseerde contact

met de ambtelijke ondersteuning en de ketenpartners liet

een mooie samenwerking zien, waarvoor veel dank. Ik denk,

zeg ik ook richting de heer Koops, dat we in deze periode

niet dichter in de buurt zijn gekomen van een artikelsgewijze

behandeling.

Maar vandaag bleek ook weer dat geen enkel proces

bestand is tegen de moedwillige wetgevingssabotage van

de PVV. Na een proces van dertien jaar komen ze in een

ochtendje even met een paar fundamentele wijzigingen die

niet eerder besproken zijn. Een behoorlijke middelvinger

naar de rest van de commissie en, veel belangrijker nog,

een middelvinger naar Nederlanders, die mogen rekenen

op zorgvuldige wetgeving.

Voorzitter. Tijdens de wetgevingsoverleggen heb ik zelf

geprobeerd om binnen dit nieuwe wetboek een aantal verbeteringen tot stand te brengen. Drie thema's stonden

daarbij centraal vanuit mijn perspectief. Eén: slimmer

omgaan met detentie. Twee: begrijpelijke rechtspraak voor

de samenleving en professionals. Drie: de uitvoerbaarheid,

de uitvoering, de praktische werkbaarheid van het wetboek.

Ik wilde die even aflopen.

Voorzitter. De afgelopen tijd is heel duidelijk geworden dat

we op een andere manier moeten kijken naar detentie en

de beschikbare capaciteit binnen ons gevangeniswezen.

Het is code zwart in onze gevangenissen. DJI zit op 99,5%

van zijn capaciteit en de staatssecretaris, niet deze, maar

de andere op JenV, ziet zichzelf genoodzaakt gevangenen

tot veertien dagen eerder vrij te laten. Ik zeg het al langer:

we moeten op een andere manier gaan kijken naar detentie,

met name naar die korte detenties, waarbij wel sprake is

van detentieschade bij veroordeelden, maar de duur van

de gevangenisstraf geen mogelijkheid biedt voor resocialisatie en serieus werken aan re-integratie. In dat licht heb ik

een aantal voorstellen gedaan om slimmer om te gaan met

detentie.

Laat ik beginnen met de voorlopige hechtenis. Voorlopige

hechtenis wordt in Nederland te vaak en te gemakkelijk

opgelegd. Onze gevangenissen zijn op dit moment dan ook

voor ongeveer 40% gevuld met gevangenen die zich in

voorlopige hechtenis bevinden en dus nog niet daadwerkelijk veroordeeld zijn tot een gevangenisstraf. Niet alleen is

dat natuurlijk moeilijk te verteren gezien het huidige cellentekort, het is ook een percentage dat ver boven het Europees

gemiddelde ligt. Daarbij komt ook nog dat het achteraf vaak

ten onrechte blijkt te zijn opgelegd. Ex-gedetineerden kunnen hier compensatie voor krijgen. Boven op de €438 per

dag die voorlopige hechtenis sowieso al kost, betaalde de

overheid vorig jaar ook nog 8,9 miljoen euro aan schadevergoeding aan ongeveer 4.200 mensen.

Echter, de detentieschade en alle gevolgen van dien zijn

daarmee nog niet weggenomen. Ik heb daarom vier

amendementen ingediend — ik zal ze kort aflopen — met

als doelstelling de toepassing van voorlopige hechtenis

terug te dringen, zoals ook de wens was van de regering.

Mijn uitgangspunt daarbij is dat voorlopige hechtenis alleen

moet worden opgelegd als het strikt noodzakelijk is. Er is

geen minder vergaand alternatief voorhanden dat hetzelfde

doel kan bereiken. Het amendement op stuk nr. 40 verankert

precies die gedachte in de wet. We brengen het wetboek

daarmee ook in lijn met de aanbeveling van de Europese

Commissie.

In het amendement op stuk nr. 41 vraag ik rechters om beter

te motiveren waarom in het specifieke geval het opleggen

van voorlopige hechtenis noodzakelijk is, zodat de specifieke

omstandigheden van het geval explicieter kunnen worden

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-1

afgewogen en we geen vinklijstjes of afvinklijstjes meer

hebben.

Het amendement op stuk nr. 42 geeft daar in feite het

complement van. In dit amendement wordt gezegd dat de

officier van justitie na het vorderen van voorlopige hechtenis ook direct moet bekijken of schorsing onder voorwaarden mogelijk is. Het doel is wederom om invulling te geven

aan het ultimum remediumkarakter — het laatste redmiddel

— van voorlopige hechtenis.

Ik dank de bewindspersonen voor hun positieve oordeel

over deze amendementen, die ook gewijzigd zijn naar aanleiding van eerder commentaar daarop tijdens de wetgevingsoverleggen.

Het laatste amendement — ik ben de tel kwijt; het was het

amendement op stuk nr. 50, maar ik meen dat het nu het

amendement op stuk nr. 56 is geworden — probeert de

gronden voor voorlopige hechtenis te verduidelijken. Ook

dit amendement is gewijzigd na de inhoudelijke appreciatie

van de minister en na het overleg dat we daaropvolgend

gevoerd hebben. Dat wil zeggen dat niet alleen kan worden

gezegd dat voorlopige hechtenis strikt noodzakelijk is, maar

dat er ook direct gevaar moet zijn voor vlucht of het frustreren van het onderzoek of de maatschappij.

Al deze aanpassingen beogen bij te dragen aan een zorgvuldigere, doelmatigere toepassing van voorlopige hechtenis, waarbij er hopelijk ook op de langere termijn meer

ruimte ontstaat in ons gevangeniswezen. Wij vragen in dit

debat aan de bewindspersoon of in de aanloop naar de

invoering van het nieuwe wetboek ook al gekeken kan

worden naar hoe de toepassing van voorlopige hechtenis

kan worden verminderd. Wat kunnen we nu al doen voor

april 2029, wanneer dit wetboek moet ingaan, om voorlopige hechtenis terug te dringen, bijvoorbeeld in de processen of de advisering van de reclassering?

De voorzitterVoorzitter

Dat leidt tot een vraag van de heer Ellian. Ga uw gang.

VVDDe heer EllianVVD

Uiteraard heb ik de gewijzigde amendementen van collega

Sneller goed bestudeerd. Ze zijn wat gewijzigd ten opzichte

van de eerste versie, met inachtneming van een aantal

suggesties vanuit de regering. Wel zit ik nog met een vraag

over het amendement op stuk nr. 42. Als voorlopige hechtenis gevorderd wordt, moet de officier ook meteen kijken

naar alternatieven. Zo begrijp ik het amendement tenminste.

Ik vraag me dan het volgende af. De argumentatie die ten

grondslag ligt aan de vordering van de officier moet in de

regel natuurlijk gericht zijn op deze specifieke verdachte,

die in dit specifieke geval voorlopig gehecht moet worden,

gelet op deze omstandigheden. Hoe verhoudt zich dat dan

tot het ook meteen beargumenteren van de alternatieven?

Als iemand vluchtgevaarlijk is, dan zal die voorlopig gehecht

moeten worden in een huis van bewaring. Het liefst hebben

we dan voldoende plekken, benadruk ik ook maar even.

Maar dat verhoudt zich dan moeilijk tot het vragen om een

enkelband. Zou collega Sneller dat nog kunnen toelichten?

D66De heer SnellerD66

De systematiek in het wetboek is dat de rechter wordt verplicht om dat steeds af te wegen op de momenten dat er

aanleiding kan zijn om de voorlopige hechtenis te schorsen.

Dat is immers de systematiek: het wordt opgelegd en dan

wordt het geschorst. In het wetboek is er dus niet voor

gekozen om de systematiek helemaal om te gooien en het

meteen een oplegging van voorwaarden te laten zijn. Daar

ben ik ook bij aangesloten in de amendering. Dat is eigenlijk

wat de officier van justitie zich steeds moet afvragen — dat

is ook wat het amendement zegt — hetzij onmiddellijk,

hetzij na een bepaald tijdsverloop. Het is dus een inspanningsverplichting die doorloopt in dat proces. Dat kan het

geval zijn bij een wijziging in de omstandigheden, of in de

proportionaliteit van het blijven opleggen van die voorlopige hechtenis.

VVDDe heer EllianVVD

Fijn, want ik wil het even goed begrijpen in het licht van

het stemadvies dat ik mijn fractie moet geven. Het is zo dat

de officier in eerste instantie beargumenteert, specifiek en

goed gemotiveerd: deze verdachte moet voorlopig gehecht

worden. De strekking en ook de intentie van het amendement is: kijk daarna — dat hoeft niet direct op dat moment

maar kan op een later moment — of voorlopige hechtenis

in een huis van bewaring nodig is of dat het op een andere

manier kan. Waar ik mee zit, is dat ik het gek vind als het

meteen aan het begin allebei moet. Ik hoop dat mijn vraag

zo duidelijk is.

D66De heer SnellerD66

Het is duidelijk. Nog één nuancering. Aan het begin is het

ook aan de officier van justitie om erover na te denken of

er een andere manier is om hetzelfde doel te bereiken. Kijk,

als de officier van justitie tot de slotsom komt dat voorlopige

hechtenis uiteindelijk het minst vergaande middel is dat

het doel nog kan bereiken, dan is dat de uitkomst. Maar het

is ook bij de allereerste afweging — "hetzij onmiddellijk" —

aan de officier van justitie om na te gaan of er andere

manieren zijn om hetzelfde doel te bereiken.

De voorzitterVoorzitter

De heer Sneller vervolgt zijn betoog.

D66De heer SnellerD66

Ik vroeg het kabinet: zijn er mogelijkheden om vooruitlopend op de nieuwe wetboek tot minder voorlopige hechtenis te komen, even huiselijk gezegd? Richting rechters denk

ik dat binnen de huidige wettelijke kaders ook nu al de

mogelijkheid bestaat om hierin terughoudender te zijn. Ik

hoop dat daar ook over na wordt gedacht aan die kant van

de trias.

Voorzitter. Naast het terugdringen van voorlopige hechtenis

heb ik samen met de collega's Six Dijkstra, Boswijk, Ellian

en Mutluer een amendement ingediend om een vervangende taakstraf bij een onbetaalde geldboete mogelijk te

maken. Dat is het amendement op stuk nr. 12. Ik zie dit

amendement als een mooie poging om een van de vele

hardheden uit onze wetgeving weg te werken, een doelstelling die door veel partijen in deze Kamer wordt onderschreven. In plaats van mensen met financiële problemen nog

verder de afgrond in te helpen en hen in de gevangenis te

plaatsen, met alle gevolgen die ik zojuist schetste onder

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-2

het kopje detentieschade — zoals het verlies van een uitkering, van de woonplaats, van werk en sociale contacten —

geven we hen de mogelijkheid zich middels een taakstraf

in te zetten. Een mooie vernieuwing die ook kan zorgen

voor wat extra ruimte in onze gevangenissen.

Voorzitter. Dan mijn tweede aandachtspunt.

De voorzitterVoorzitter

Ogenblik. Op dit punt heeft de heer Van Nispen een vraag

aan u.

SPDe heer Van NispenSP

Volgens mij gaf dit amendement toen aanleiding tot een

discussie, van: wat is het nou toch jammer dat we moeten

wachten tot 2029 voordat de invoering van deze maatregel

lukt; een maatregel die we al veel eerder hadden moeten

invoeren. Ik heb in dat wetgevingsoverleg nog een compliment gegeven voor dit amendement. Mede dit amendement, want het betrof meerdere amendementen. Het antwoord van de regering op onze gezamenlijke vraag of het

echt met geen mogelijkheid eerder kan — dat heeft de heer

Sneller ongetwijfeld gezien — komt neer op "nee, dat kan

niet". Deels vanwege de uitvoering, deels vanwege wetten.

Ik was benieuwd hoe de heer Sneller naar dit antwoord

heeft gekeken en of hij misschien nog een manier heeft

kunnen bedenken waarop het zorgvuldig en rechtsstatelijk

toch eerder zou kunnen.

D66De heer SnellerD66

Ik zou willen dat ik dat bedacht had, maar helaas. Ik denk

dat we hier niet moeten onderschatten wat het vraagt van

de uitvoering om dit allemaal in te regelen en daar op een

goede manier mee om te gaan. Ik denk dat dit nog steeds

de snelste en de zorgvuldigste route is die daarvoor voor

handen is. We hebben gezamenlijk het verzoek gedaan om

vooruitlopend op een wet iets te bedenken om hier toch

gevolg aan te kunnen geven. Maar ook wat dat betreft heb

ik geen mogelijkheid gezien om tegen rechters te zeggen

"doe het maar vast, ook al is er nog geen wet". Helaas, zeg

ik erbij.

De voorzitterVoorzitter

De heer Sneller vervolgt zijn betoog.

D66De heer SnellerD66

Voorzitter. Dan het tweede aandachtspunt bij dit nieuwe

wetboek: begrijpelijke rechtspraak voor burgers en professionals. Een goede rechtsstaat vereist een begrijpelijk wetboek en begrijpelijke rechtspraak. Het wetboek moet praktisch uitvoerbaar zijn voor politie, justitie en de rechterlijke

macht. Maar we moeten er ook voor zorgen dat vonnissen

begrijpelijk zijn voor burgers, procespartijen en de maatschappij, zodat personen in de rechtbank voldoende

mogelijkheden hebben om zich te verdedigen. Dat begint

met begrijpelijke taal, iets om in eerste instantie aan de

rechtspraak te laten. Ik heb de regeringscommissaris goed

gehoord. In het wetgevingsoverleg gaf de staatssecretaris

ook aan dat de rechtspraak zich de komende jaren verder

zal inzetten voor het bieden van begrijpelijkere, proactieve

en consistente informatie. De inzet is er ook op gericht dat

uitspraken in klare taal de norm worden. Ik reken erop dat

zij daarbij ook op de steun van de staatssecretaris kunnen

rekenen als dat nodig is.

Met het amendement op stuk nr. 18 heb ik geprobeerd om

de eisen die aan de motivering van rechtelijke beslissingen

gesteld worden, nog wat verder aan te scherpen. Daarbij

heb ik ook in de wetgevingsoverleggen gerefereerd aan de

eventuele uitbreiding van het sanctie-instrumentarium dat

rechters ter beschikking komt te staan. In het kader van dat

slimmer straffen is het extra belangrijk hoe er tot een

bepaalde straf is gekomen. Juist als er in plaats van een

gevangenisstraf voor een andere straf wordt gekozen dan

die we nu al kennen, zoals elektronische detentie, maar ook

voorwaardelijke straffen met bijvoorbeeld een educatieve

maatregel die we nu al wel kennen, is het cruciaal dat de

rechter de motivering voor juist díe straf duidelijk maakt.

Het gaat dan om motivering van zowel de strafmaat als de

-vorm. Dit met het doel dat het voor zowel de verdachte en

andere procespartijen als voor de samenleving inzichtelijk

wordt waarom voor die straf gekozen is. Tijdens de wetgevingsoverleggen gaf de regeringscommissaris aan dat er

ook nog andere artikelen in het wetboek zijn die zien op de

motivering van beslissingen. Hij verwees specifiek naar

4.3.25. Ik heb daarnaar gekeken. Mijn conclusie is toch dat

artikel 4.3.22 een alomvattend artikel is, dat ziet op de

gehele motivering vanwege de verwijzingen naar 4.3.21,

waarin weer verwezen wordt naar 4.3.1 en verder, en waarin

ook de andere vragen staan die in het vonnis behandeld

en beantwoord moeten worden. Ik ga er dan ook van uit

dat het zo toch voldoende is. Ik kijk dus met een schuin oog

ook naar de regeringscommissaris voor een bevestiging of

een ontkenning. De nuances laten we achter ons: een

bevestiging of een ontkenning.

Voorzitter. Een deugdelijke invoering en een daadwerkelijk

succes maken van dit nieuwe wetboek vereist ook randvoorwaarden. Wetten kunnen mooie kathedralen zijn, maar het

gaat uiteindelijk om wat de mensen die ermee werken,

ermee kunnen en ermee doen. Zij moeten voldoende ruimte

en middelen krijgen om hun werk goed uit te voeren.

Daarom heb ik in amendementen op de stukken nrs. 15 en

16 geprobeerd om ook sancties te verbinden en termijnen

te verlengen als termijnen worden overschreden, bijvoorbeeld voor het indienen van onderzoeksverzoeken. In de

appreciatie lees ik het volgende. "Het spoedig verstrekken

van processtukken wordt soms bemoeilijkt door capaciteitsproblemen en achterstanden. In plaats van door wettelijke

sancties", zoals ik voorstelde, "die de verdachte niet helpen

en alleen tot uitstel leiden, zijn deze problemen eerder te

verhelpen door een beter georganiseerd werkproces." Ik

ben het geheel eens met het kabinet dat capaciteitsproblemen en achterstanden ervoor kunnen zorgen dat de verdachte niet op tijd inzage krijgt in de stukken. Ik zou willen

dat dat risico ook zonder sanctie kan worden opgelost.

Tegelijkertijd zie ik nou niet welke extra maatregelen worden

genomen vanuit het kabinet om aan die capaciteitsproblemen en achterstanden ook echt iets te doen. Ik ben, gelet

op de opmerkingen en de inhoudelijke appreciatie, bereid

om deze amendementen in te trekken, want ik zie ook de

negatieve bijwerkingen en de negatieve prikkels die ervan

uit kunnen gaan. Maar ten eerste hoor ik dan wel graag

welke maatregelen het kabinet van plan is te nemen om

die achterstanden weg te werken en te verminderen, en

ook welke middelen daarvoor beschikbaar worden gemaakt

als dat nodig is. Twee. Welke niet-wettelijke mogelijkheden

ziet het kabinet om ervoor te zorgen dat verdachten binnen

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-3

de afgesproken termijn toegang krijgen tot die processtukken? Drie. Ik hoor graag ook in dit plenaire debat de

bevestiging dat het de expliciete bedoeling is dat de positie

van de verdediging niet verslechtert maar juist verbetert

met dit nieuwe wetboek, als het daarom gaat. Daarbij zou

ik het mooi vinden — ik zeg daar zo meteen ook nog wat

over — als we dit kunnen monitoren en ook expliciet in de

evaluatie zouden kunnen laten terugkomen wat dit nou

heeft gedaan met het overschrijden van termijnen en het

moment dat er wordt verzocht om bijvoorbeeld getuigenverzoeken in te dienen.

Voorzitter. Die zorg over de waarborgen of het nu gaat doen

zoals het bedoeld is, zien we ook vanuit de rechtspraak bij

de beweging vooruit. Zij vinden, zo schrijven ze aan de

Kamer, dat de staatssecretaris in reactie op vragen van

collega Ellian de regierol van de rechter-commissaris niet

afdoende heeft geduid en hem niet heeft neergezet als

bewaker van het proces met de daarbij wellicht benodigde

instrumenten en sanctiemogelijkheden. Dat vinden zij zorgelijk, omdat er een zekere vrijblijvendheid van uitgaat ten

aanzien van de beweging naar voren, terwijl dat commitment van partijen om de beweging naar voren tot een

succes te maken nu juist zo belangrijk is, mede gelet op het

ontbreken van een afdwingbaar instrumentarium. Ik kijk

uiteraard uit naar de appreciatie van het amendement van

collega Ellian op dit punt, dat ik gelezen heb als een antwoord op die zorg. Maar ik hoor op dit punt ook graag een

bredere reflectie van de staatssecretaris over hoe hij die

kloof tussen praktijk en papier ziet, want volgens mij was

het ook zijn bedoeling om die beweging naar voren ook

inhoudelijk gestalte te geven.

Voorzitter. Die vraagtekens gelden ook voor de sociale

advocatuur. Ik heb tijdens het wetgevingsoverleg samen

met onder anderen de heer Van Nispen een motie ingediend

om voldoende structurele middelen beschikbaar te maken

voor de sociale advocatuur en de reclassering, zodat zij de

werkzaamheden die uit dit wetboek voortkomen, ook op

een degelijke manier kunnen uitvoeren. Inmiddels hebben

we natuurlijk de commissie-Van der Meer II gezien, die zegt

dat er 40 miljoen extra nodig is om sociaal advocaten een

adequate vergoeding te bieden. Maar de commissievoorzitter zegt daar zelf in de krant bij: "Of het allemaal genoeg

is? Ik verwacht het niet." Uit elk onderzoek blijkt dat het

verder achteruitkachelt en dat we ons echt zorgen moeten

maken. Het maakt uit wat je verdient en wat je postcode is

voor hoe goed je rechtsbijstand is. Dat is een zorgelijke

ontwikkeling. Ik hoor graag van de staatssecretaris wat zijn

inspanning en resultaatsverplichting is. Ik sluit me bij

voorbaat aan bij alle ongetwijfeld verstandige dingen die

collega Van Nispen hier zo meteen nog over gaat zeggen.

Voorzitter. Dan het advies van de Autoriteit Persoonsgegevens van afgelopen week. Ik wil daar, ook gezien de late

fase in het proces van de huidige twee wetten die hier

voorliggen, graag een reactie op vragen en ik wil ook vragen

hoe dat nou wordt meegenomen — want volgens mij is het

een advies over een wetsvoorstel dat nog naar de Kamer

moet komen — en verder wordt vormgegeven.

Voorzitter, tot slot. Dit wetboek is een noodzakelijke en grote

stap vooruit, maar het werk is zeker nog niet af. De komende

jaren zal de implementatie ons allemaal nog bezighouden.

Dat geldt ook voor de wetgeving die daarmee samenhangt,

de invoeringswet, de procesafspraken en de aanvullingen.

Wat betreft de evaluatie zou ik graag bij een van deze volgende wetsvoorstellen een plan krijgen. Welke gegevens

moeten er verzameld worden zodat we zo meteen naar

hetzelfde kijken als we die evaluatie krijgen? Wat zijn de

criteria waarnaar gekeken wordt? Et cetera. Dat hoeft dus

niet in deze beantwoording, maar wel graag bij een van de

volgende wetsvoorstellen.

Ik vertrouw erop dat we samen met de professionals in de

strafrechtketen deze modernisering succesvol kunnen laten

landen. Tegelijkertijd ben ik me er ook van bewust dat we

bij het gemoderniseerde Wetboek van Strafvordering pas

ergens at the end of the beginning staan van een lang

wetgevingsproces, dat nog veel tijd en inspanning zal kosten. Het zal dus ook nog een aantal jaren duren voordat dit

zijn vruchten kan afwerpen. Ik kijk uit naar de rest van de

behandeling.

Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank voor uw inbreng. Dan gaan we nu luisteren

naar de heer Van Nispen. Hij spreekt zijn inbreng uit namens

de fractie van de Socialistische Partij.

SPDe heer Van NispenSP

Dank u wel, voorzitter. Het 100 jaar oude Wetboek van

Strafvordering, waarin is geregeld hoe strafbare feiten

worden opgespoord, vervolgd en berecht, wordt fundamenteel herzien en gemoderniseerd. En het is historisch en

uiterst belangrijk voor iedereen die ermee te maken krijgt,

de praktijk voorop. Ik heb het ook in een van de wetgevingsoverleggen gezegd, maar ik zeg het hier nog een keer: ik

maak een compliment over hoe dit wetboek tot stand is

gekomen, over hoe de praktijk hierbij is betrokken en hoe

dit is opgebouwd en vormgegeven.

Ook de parlementaire behandeling was voorbeeldig, na

een uitstekende voorbereiding van staf, externe expertise

en de rapporteurs. Nogmaals: dank allen. We hebben hier

heel veel uren, 22,5 uur, over gedebatteerd. Ook dank aan

de bewindspersonen en de regeringscommissaris. Er waren

vijf wetgevingsoverleggen op vier maandagen en dat waren

goede debatten. Die gaan we hier hopelijk vandaag niet

overdoen, al was het maar omdat we daar de tijd niet voor

hebben. Maar het waren goede debatten.

Ik ga wel kort herhalen dat, hoe goed dit wetboek ook is,

veel problemen hiermee nog niet zijn opgelost. Denk aan

de tekorten in de rechtsbescherming bij de sociale structuur.

Dat wordt niet opgelost met dit wetboek. Of de grote

capaciteitsproblemen en de werkdruk bij de politie, het OM

en de rechtspraak. Of de grote tekorten in het gevangeniswezen. Die basis moet wel op orde zijn en ik stel toch nog

één keer de vraag: de invoering van deze nieuwe regels is

één ding, voldoende capaciteit voor de uitvoering bij alle

betrokken partijen is zeker zo belangrijk. Delen de

bewindspersonen deze opvatting? Hoe dragen zij eraan bij

dat de politie, het OM, de rechtspraak, de reclassering, de

advocatuur en het gevangeniswezen allemaal in staat

worden gesteld hun werk goed te doen, tijdig een zaak op

te pakken, te adviseren, recht te spreken of rechtsbescherming te bieden, en dat ook snel en zorgvuldig te doen?

Anders hebben we op papier een goed nieuw strafproces,

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-4

maar doet dat nog steeds geen recht aan maatschappij,

slachtoffers en verdachten. Graag een uitgebreide reactie

hierop.

De voorzitterVoorzitter

De heer Van Nispen vervolgt zijn betoog.

NSCDe heer KoopsNSC

Naar aanleiding van deze vraag van de heer Van Nispen,

die ik volkomen onderschrijf, is wel mijn vraag aan de heer

Van Nispen of hij verwacht dat er een enorme toename in

werklast gaat ontstaan als gevolg van de invoering van het

nieuwe wetboek. Of is de heer Van Nispen vooralsnog van

mening, van oordeel dat dit de werklast helemaal niet vergroot, en zijn het dus meer algemene opmerkingen die hij

maakt?

SPDe heer Van NispenSP

Volgens mij heeft dit wetboek grote gevolgen voor de

praktijk. De beweging naar voren verschuift. Het probeert

de administratieve lasten te reduceren, maar er zitten ook

maatregelen in die voor de ene procespartij prettig zijn en

voor de ander de druk juist laten toenemen. Het heeft dus

allerlei gevolgen en verschuivingen. Dat is zo goed mogelijk

in kaart gebracht. Hier wordt al jaren achtereen aan gewerkt,

hè? Nogmaals, complimenten voor de zorgvuldigheid. Er

is ook een spaarpotje voor opgebouwd. Er zijn financiële

consequenties. Die zijn ook gedekt. Tegelijkertijd zitten mijn

zorgen nog op twee punten. Ten eerste moet de praktijk

hierin helemaal opgeleid en geschoold worden. Zij hebben

ons gevraagd om nu te zorgen voor een beleidsluwe periode. Nou, daar zijn wij hier in de Tweede Kamer niet zo

goed in. Dat is dus nogal een uitdaging. Ik snap die vraag

wel, want de hele opleiding moet opnieuw. Dat legt beslag

op de capaciteit. En inderdaad — volgens mij noemt de

heer Koops dat het "algemene punt" — ik beschrijf de huidige staat van de politie die niet meer in de wijk is, van de

reclassering die tekorten heeft, van de rechtspraak met te

lange doorlooptijden, van de code pikzwart in het gevangeniswezen. Ik ga niet alle actualiteiten bespreken in dit debat,

maar als ik kijk naar hoe de strafrechtketen er nu voor staat,

dan is mijn algemene opmerking: we kunnen de wetten

herschrijven, verbeteren, herzien en moderniseren, maar

we moeten er ook voor zorgen dat de basis op orde is.

NSCDe heer KoopsNSC

Maar het gaat hier dus ook specifiek om de beoogde datum

van inwerkingtreding van het nieuwe wetboek. Die is in

2029. Vraagt de heer Van Nispen hier nu ook om daarop

vooruitlopend budgetten vrij te maken om bijvoorbeeld

aan scholing te gaan doen bij alle betrokken procespartijen?

SPDe heer Van NispenSP

Zoals ik het begrepen heb, is in die budgetten voor scholing

et cetera voorzien. Dat hoef ik hier dus niet meer te vragen,

anders had ik dat wel gedaan. Maar volgens mij is dat

allemaal geregeld. Ik ga hier ook niet vragen: fiks vandaag

even het gevangeniswezen. Ik ga wel iets vragen over de

sociale advocatuur trouwens; daar kunt u op rekenen. Maar

wij hebben natuurlijk dagelijks debatten over al die tekorten.

Daarin doe ik die voorstellen en stel ik die vragen. Ik ben

zeer benieuwd waar de heer Koops mee gaat komen, want

volgens mij onderschrijven wij beiden het punt dat de

capaciteit en de basis op orde moeten zijn om hier überhaupt een succes van te maken. Dat neemt niks weg van

het grote belang van deze hele moderniseringsoperatie.

SPDe heer Van NispenSP

Ik gaf net een compliment aan dit kabinet en aan het vorige.

Het kan dus wel: zorgvuldig wetten maken, de uitvoering

betrekken, de Kamer serieus nemen, zorgen voor voldoende

budget voor de invoering en daar allemaal over nadenken.

Maar dit kabinet is natuurlijk hartstikke schizofreen, want

deze zelfde bewindspersonen hebben in de ministerraad

ingestemd met de wetten van de minister van Asiel en

Migratie. Die doet het tegenovergestelde: slordig haastwerk

tot en met, de uitvoering niet betrekken, niet raadplegen,

niet luisteren, de Tweede Kamer proberen te omzeilen of

negeren en de uitvoering kapotbezuinigen, zodat je zeker

weet dat het een ramp wordt. Hoe kan deze zelfde regering

nou zo twee gezichten hebben? De staatssecretaris die trots

verantwoordelijk is voor wetgevingskwaliteit en de minister

die zou moeten staan voor de rechtsstatelijkheid hebben

het allemaal laten gebeuren.

Voorzitter. Het erge is dat het niet een ander beleidsterrein

is of ver van uw bed. Nee, dit raakt bijvoorbeeld ook de

rechtspraak keihard. Waar we dus hier ons best doen om

na te denken over die beweging naar voren, de belasting

van de rechtspraak en de rol van de rechter, ondermijnt

ditzelfde kabinet de rechtspraak met de asielwetten. De

rechtspraak is nu al overbelast en heeft nu al te maken met

personeelstekorten. Die extra belasting van rechters en

griffiers straks in vreemdelingenzaken zal onherroepelijk

ten koste gaan van hun inzet in andere zaken, ook buiten

het vreemdelingenrecht. Een citaat vanuit de rechtspraak,

die ons als Kamer heeft aangeschreven: "Het gaat daarbij

ook om rechtszaken op andere terreinen waaraan de regering prioriteit wil geven en waarin het voor mensen van

groot belang is snel duidelijkheid te krijgen." Dat kunnen

we dus lezen in de stukken vanuit de rechtspraak. Dat is

een flinke waarschuwing. Dit heeft dus ook gevolgen voor

het strafrecht. Dit kunnen de minister en de staatssecretaris

volgens mij niet negeren, dus graag een uitgebreide reactie

over wat dit überhaupt met wetgevingskwaliteit te maken

heeft, hoe het kan dat de eenheid van kabinetsbeleid zo ver

te zoeken is, wat de gevolgen zijn voor de rechtspraak en

hoe dit opgevangen wordt.

Voorzitter. Een van de belangrijke pijlers van dit nieuwe

Wetboek van Strafvordering is de beweging naar voren:

meer nadruk op het opsporingsonderzoek, zodat het beter

is voorbereid voor de zittingsrechter. Dat is een heel mooi

streven. Onderzoekswensen moeten dus vroeg worden

ingebracht, maar als dat niet gebeurt, is er geen gevolg of

sanctie. De rechter-commissaris kan dan vrij weinig, terwijl

de rechter-commissaris toch de bewaker van het proces

zou moeten zijn. Ik wil mij eigenlijk aansluiten bij de heer

Sneller, die hierover vroeg waarom er niet voor is gekozen

om de rechter-commissaris wel die rol te geven of die regie

te laten voeren. Is de regering nog van plan om in de eerste

aanvullingswet duidelijk te maken hoe de rechter-commissaris zijn rol als bewaker van de voortgang van het strafproces kan waarmaken? Omdat de vraag al is gesteld, kan ik

me daar dus bij aansluiten. Ik hoop echt dat dat nog

opnieuw gewogen en bekeken kan worden. Ik weet niet

zeker of dat vandaag al moet met het amendement-Ellian,

maar ik ga zo luisteren naar wat hij daar in zijn toelichting

over te zeggen heeft.

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-5

Het belang van goede rechtsbijstand is heel erg groot.

Goede rechtsbijstand is altijd cruciaal; u hoort mij daar vaak

over. Zeker als je een succes wil maken van die beweging

naar voren in een strafproces, vraagt dat ook nogal wat van

de verdachte en van zijn advocaat. We maken ons al langere

tijd grote zorgen over de sociale advocatuur. Zijn er straks

nog voldoende advocaten om mensen bij te staan? Het

antwoord is nee. In sommige regio's is er geen advocaat

meer te vinden. Dat speelt in alle rechtsgebieden, dus ook

in het strafrecht. De beroepsgroep vergrijst en er is te weinig

jonge aanwas. In sommige regio's is er geen sociaal advocaat meer te vinden en al jaren is er te weinig waardering

van het kabinet voor de sociaal advocaat. We hadden

commissie-Van der Meer I. Die bleef jaren op de plank liggen. Inmiddels hebben we de commissie-Van der Meer II,

maar ook die heeft de staatssecretaris nog eventjes op de

plank gelegd. Waarom hebben we nog geen reactie?

Waarom wordt er niet alles op alles gezet om dit geld —

het is niet eens heel veel geld waar de commissie uiteindelijk op uitkomt — vrij te maken voor de Voorjaarsnota? Zijn

we daarmee straks niet te laat? Het is immers zo evident

en de nood is zo hoog. Ik mis de urgentie bij de staatssecretaris en dat doet pijn. Waarom is het noodplan van de Vereniging Sociale Advocatuur, waarin wordt voorgesteld om

per direct een financiële injectie te doen die zorgt voor 200

nieuwe sociaal advocaten, niet omarmd? Ik zal hier vandaag,

als het nodig is, moties indienen die het bredere belang

van de sociale advocatuur voor onze rechtsstaat in Nederland onderstrepen en het kabinet oproepen tot actie.

Daarnaast zijn er al enkele moties ingediend — de heer

Sneller verwees er al naar — die wel specifiek zijn gericht

op strafvordering en die de regering verzoeken goed te

onderzoeken wat er straks nodig is, hoeveel meer tijd de

sociaal advocaat bezig is om de zaak goed voor te bereiden,

zodat de advocaat voldoende uren vergoed krijgt per zaak.

Het aannemen van deze moties — ik heb het specifiek over

de moties op stukken nrs. 31 en 32 — is voor mijn fractie

erg belangrijk. De motie op stuk nr. 31 is van Sneller en Van

Nispen en die op stuk nr. 32 is van mij en is meeondertekend door de heer Sneller en mevrouw Mutluer.

Daarnaast is voor mijn fractie herstelrecht van groot belang.

Wij zeiden dat het kabinet heeft nagelaten om de kans aan

te grijpen om dit echt een prominentere rol te geven.

Daarom heb ik samen met mevrouw Mutluer een amendement gemaakt, of eigenlijk twee, namelijk ook nog één

specifiek amendement voor jeugdigen. Nogmaals, straf is

belangrijk. Dat hoort erbij. Maar ook belangrijk is dat mensen elkaar eens in de ogen kunnen kijken. Soms moeten

mensen daarna ook weer door met elkaar. Het herstelrecht

is op vrijwillige basis, waarna er rekening kan worden

gehouden met het gesprek of zelfs de gemaakte afspraken.

De verdachte, die de kans krijgt in sommige situaties zijn

oprechte excuses aan te bieden. Het slachtoffer, dat kan

zien dat het monster eigenlijk ook maar een mens is met

een verhaal. Misschien is het een heel slecht verhaal, maar

het kan wel zijn dat de slapeloze nachten voorbij zijn als je

een keer gehoord hebt dat je grote pech hebt gehad en dat

de beroving niet specifiek op jou gemunt was, maar dat jij

toevallig op de verkeerde plaats was. Dan kun je nog steeds

boos blijven, maar de angst is daarna misschien wel weg.

Het kan echt van grote betekenis zijn in de levens van

mensen. Volgens mij hebben we de technische knelpunten

opgelost. We hopen van harte dat dit amendement, dat

oordeel Kamer heeft gekregen, een meerderheid gaat halen.

Ik zal vandaag de verleiding proberen te weerstaan om de

discussie over de OM-strafbeschikking te gaan voeren. Dat

doen wij volgens mij op een ander moment. Maar er is

natuurlijk wel actualiteit: de recente aankondiging vanuit

het OM om voortaan vrijwel alle zaken, te beginnen met

vermogenszaken tot zes jaar, met een OM-strafbeschikking

af te doen en niet meer voor te leggen aan de rechter. Dat

is nogal fundamenteel. Maar waar ik op 10 februari, toen

ik deze actualiteit nog niet eens kende, al aandacht voor

vroeg, was dat de wetgever er wel voor heeft gekozen om

heel precies uit te schrijven welke procedure er geldt voor

de rechter en de weg daarnaartoe, maar de procedure die

leidt tot een OM-strafbeschikking, kent veel minder regels

en voorschriften. Dat terwijl ook dat nogal van belang kan

zijn voor verdachte, slachtoffer en samenleving.

Ik heb daar de motie op stuk nr. 38 over ingediend, met de

leden Mutluer en Sneller, die de regering verzoekt om de

voorgeschreven procedures rondom de OM-strafbeschikkingen nader uit te werken in het wetboek via de aanvullingswet dan wel via een algemene maatregel van bestuur.

De minister noemde deze motie "ontijdig", maar dat is

eigenlijk vreemd. Ik zou juist zeggen dat het een supertijdige

motie is; zie de actualiteit van deze discussie. Grijp nu, of

straks, dus in die aanvullingswet de kans om dit goed en

zorgvuldig te regelen, zou ik zeggen. Misschien heb ik hier

nu een appreciatie toegevoegd aan het spectrum van

appreciaties, maar het is echt een supertijdige motie. Ik

hoop dus op een herzien oordeel.

Een belangrijk vraagstuk waar we in de wetgevingsoverleggen nog niet helemaal uit zijn gekomen, is hoe je nou de

rechtsbescherming in hoger beroep waarborgt. Het hof

gaat zich namelijk in beginsel in hoger beroep beperken tot

de bezwaren die tegen het vonnis zijn ingebracht. De rechter

wordt dus minder actief. Daarnaast worden enkelvoudige

zaken ook in hoger beroep in beginsel enkelvoudig afgedaan, dus door maar één rechter. Hier is kritiek op, ook

vanuit de advocatuur en de rechtspraak. Kamerleden

voegden daar nog aan toe dat je dan ook nog de gevallen

hebt waarin er zonder advocaat wordt geprocedeerd. Dat

is al helemaal riskant, en dan moet je ook nog binnen

veertien dagen hoger beroep instellen. Volgens mij is die

samenloop niet goed. Dit kent risico's. Ik wil de minister

vragen wat hij hier inmiddels op heeft bedacht.

Dan de tenuitvoerlegging. Straffen moeten ten uitvoer

worden gelegd. Dat willen we allemaal. Maar de praktijk is

weerbarstiger, bijvoorbeeld omdat er onvoldoende detentiecapaciteit is, tot mijn grote onvrede. Daar gaan we het

dus morgen weer over hebben. Maar het komt bijvoorbeeld

ook doordat er geen redelijk doel meer is voor het tot de

laatste cent ten uitvoer leggen van een boete. Over de tenuitvoerlegging herhaal ik dat er een belangrijk onderscheid

bestaat waar de SP al jaren op hamert, namelijk dat we

verschil moeten blijven maken tussen wie niet wil betalen

en wie niet kan betalen. Bij betalingsonwil geldt: aanpakken.

Daar hebben we dwangmiddelen voor. Bij betalingsonmacht

heeft dat weinig zin, weinig nut. Dan kies je de verstandigere

aanpak. Ik noem het voorstel van D66 om de vervangende

taakstraf te kunnen toepassen bij het niet betalen van een

geldboete. Dat is veel zinniger dan vervangende hechtenis.

Ik sta daar ook achter. De SP heeft zelf amendementen

ingediend die gaan over de rol van het CJIB en de mogelijkheid om maatwerk te kunnen toepassen bij de wat kleinere

straffen. Die amendementen zijn ontleend aan de stand van

de uitvoering en het gesprek dat wij met het CJIB hadden.

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-6

Ze komen eigenlijk neer op: geef het Centraal Justitieel

Incassobureau nou iets meer ruimte in de uitvoering om

een geldboete te kunnen beëindigen, om de verhogingen

van boetes niet te innen en om ook de kleine boetes in het

kader van de OM-strafbeschikking te kunnen beëindigen.

Volgens mij doen we echt iets goeds als we deze amendementen, waarvan er twee van de drie oordeel Kamer hebben

gekregen, straks ook gaan aannemen.

Mijn laatste punt, voorzitter. Wat nog niet in dit wetboek

zat, omdat ze later worden uitgewerkt, zijn de procesafspraken. Daar heb ik grote zorgen over; dat heb ik al eerder

gezegd. Procesafspraken zijn afspraken tussen het OM en

de verdediging om de procedure te bespoedigen. Het

onderzoek ter terechtzitting dreigt dan, oneerbiedig gezegd,

een soort rituele dans te worden. Dat staat volgens mij

haaks op de uitgangspunten die we in het nieuwe wetboek

vastleggen. We komen hier echt nog over te spreken, maar

een van de zaken die mij al wel dwarszit, is dat straks wellicht de mogelijkheid bestaat dat een crimineel zijn misdaadgeld mag houden en dit dus niet wordt afgepakt, als gevolg

van bepaalde procesafspraken. Dat stuit mij tegen de borst.

Ik wil dus wel alvast de volgende richting meegeven. Het

uitgangspunt moet zijn dat misdaadgeld in beginsel altijd

moet worden afgepakt, en dat je dus niet in procesafspraken

kunt afspreken dat wederrechtelijk verkregen voordeel niet

ontnomen zal worden. Graag een reactie daarop.

NSCDe heer KoopsNSC

Ik ben zeer zeker ook benieuwd naar de reactie van het

kabinet, maar ik heb een vraag ter verduidelijking. Je hebt

in het huidige wetboek artikel 511c. Dat artikel maakt het

mogelijk om te onderhandelen en te komen tot een soort

van regeling waar geen rechter aan te pas komt, over de

hoogte van het te ontnemen wederrechtelijk verkregen

voordeel. Dat is dus een schikking, zal ik maar zeggen. Dat

ding bestaat, en op het moment dat dat ding wordt gesloten,

kan je ook niet meer naar de rechter. De heer Van Nispen

sprak prachtige woorden over het niet mogen houden van

misdaadgeld, waar ik me volledig achter schaar. Maar hoe

verhoudt zich nu het voorstel van de heer Van Nispen over

een procesafspraak daarover tot die schikkingsbevoegdheid,

die allang bestaat en ook blijft bestaan?

SPDe heer Van NispenSP

Ik moet bekennen dat ik het betreffende wetsartikel hier

niet voor me heb liggen. Ik ga dat zo opzoeken. Ik denk ook

dat de heer Koops met zijn praktijkervaring meer verstand

heeft van hoe dat in de praktijk werkt. Ik ben wel iemand

die een opvatting heeft over hoe het zou moeten werken.

Als het zo is dat mensen op dit moment al kunnen onderhandelen over de hoeveelheid misdaadgeld die zou worden

ontnomen, en dat mensen dus, omgekeerd gezegd, ook

een bepaald deel van het met criminaliteit verdiend geld

zouden mogen houden, om wat voor reden dan ook, omdat

dat komt uit de onderhandelingen of omdat ze zo netjes

hebben meegewerkt, dan veroordeel ik dat nu al. "Veroordeel" is niet het goede woord; dan vind ik dat nu al verkeerd.

Wat mij betreft zou dat ook een vraag aan de regering zijn:

vindt die praktijk dan nu al plaats? Ik denk niet dat de heer

Koops het raar vindt dat ik dit koppel aan de mogelijkheid

dat er straks met procesafspraken nog veel ruimere

afspraken mogelijk worden over van alles en nog wat. Hoe

dat er precies uit komt te zien, gaan wij nog vernemen van

het kabinet. Die praktijk wordt op dit moment al ontwikkeld.

Maar ik vind dit wel het moment om te zeggen: het uitgangspunt is misdaadgeld altijd ontnemen, en niet onderhandelen

over welk deel van het met criminaliteit verdiend geld je

mag houden.

NSCDe heer KoopsNSC

Mag ik het dan zo vragen aan de heer Van Nispen? Ik schaar

mij volledig achter alles wat u zojuist zegt. Waar ik dan wel

over nadenk, is dit. De schikkingsbevoegdheid die al bestaat,

vloeit voort uit het feit dat heel veel voordeel, misdaadgeld,

wordt geschat. Er wordt geen precieze boekhouding van

bijgehouden. Er wordt bijvoorbeeld gegokt dat er drie of

vier hennepoogsten in één jaar hebben plaatsgevonden.

Dat soort schattingen worden gemaakt. Daarvoor is het

tegenwicht dat artikel 511c. Een dergelijke marge voor het

doen van die schatting en het beïnvloeden van argumenten

over en weer, zou wat mij betreft gewoon keihard moeten

blijven bestaan. Daarmee schaar ik me nog steeds voor

honderd procent achter datgene wat u voor het overige zei.

SPDe heer Van NispenSP

Ik denk dat dergelijke schattingen onvermijdelijk blijven,

omdat doorgaans de crimineel niet een precieze administratie zal bijhouden van van alles en nog wat. Ik zeg ook niet

dat dat niet meer zou kunnen of zou mogen. Iets wat

onvermijdelijk is, moet je niet in de praktijk onmogelijk

maken. Maar het uitgangspunt moet wel als volgt zijn. Daar

hebben we in het verleden ook weleens voorbeelden van

gezien. Volgens mij speelde dat in de zaak van bepaalde

kroongetuigen. Toen werd er gezegd: we gaan het niet

ontnemen, want we maken het u niet moeilijker dan het al

is. Op dat soort afspraken heb ik het voorzien. Daar gaat

mijn vraag over en daar gaat mijn kritiek over.

De voorzitterVoorzitter

De heer Van Nispen vervolgt zijn betoog.

SPDe heer Van NispenSP

Ik was al klaar, voorzitter, tot uw grote verrassing.

De voorzitterVoorzitter

Ja, ik dacht: er komt nog een mooi slotwoord. Maar het

was een mooi betoog.

SPDe heer Van NispenSP

O! Nou, dat laat ik aan de volgende spreker over. Dat is de

heer Ellian. Die gaat volgens mij heel mooie dingen zeggen.

De voorzitterVoorzitter

Dank voor uw inbreng. Dan gaan we inderdaad luisteren

naar de heer Ellian. Hij voert het woord namens de fractie

van de VVD. Ik zeg er even bij: hij was ook rapporteur op

de wet, namens de hele commissie, net als mevrouw Helder, die geen lid meer is.

VVDDe heer EllianVVD

Ik ga mijn best doen om de verwachtingen waar te maken.

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-7

Voorzitter. Een bijzonder moment is aangebroken: de plenaire behandeling van het nieuwe Wetboek van Strafvordering, specifiek de vaststellingswet en de tweede vaststellingswet. Ik heb vaker vanaf deze plek gezegd dat het zijn

van Tweede Kamerlid voor mij een voorrecht is. Mijn ouders

kwamen met niets naar Nederland, gevlucht voor tirannie

en dictatuur. Regels voor de opsporing bestonden niet in

het islamitische Iran toen mijn vader moest vluchten. De

regel was: je doet wat de islamisten zeggen. Een eerlijk

proces hebben velen nooit gehad, niet eens een glimp

daarvan. De revolutionaire rechtbanken veroordeelden

willekeurige mensen ter dood, zonder eerlijk proces, zonder

vorm van een proces.

Om te begrijpen waarom Nederland een vreedzaam land

is, waarom het merendeel van de mensen zich aan de regels

houdt, waarom de rechtsstaat bestaat en de democratie

functioneert, gingen mijn ouders studeren, mijn vader

rechten en filosofie. Ik herinner me nog hoe mijn ouders in

de studieboeken zaten, in de handboeken materieel strafrecht, toentertijd nog van Kelk, en formeel strafrecht,

waarvan ik eigenlijk niet meer weet welk handboek het was.

Maar uiteraard stond in de kast een heel lange tijd het

befaamde boek van Geert Corstens.

Voorzitter. Jaren later ging ik zelf rechten studeren. Nu mag

ik hier een bijdrage leveren als Kamerlid aan het nieuwe

Wetboek van Strafvordering en moet ik dus denken aan het

verhaal van mijn ouders. Ik voel me dankbaar en bescheiden

dat ik in het land dat mijn ouders en mij een nieuw thuis

gaf, aan een heel belangrijk wetboek een kleine bijdrage

heb mogen leveren.

Voorzitter. Waarom is dat Wetboek van Strafvordering zo'n

belangrijk wetboek? Dat is omdat het de bevoegdheden

van de overheid regelt, bevoegdheden van de opsporing,

de meest vergaande die je kunt bedenken. Bevoegdheden

moeten duidelijk omschreven zijn, zodat burgers beschermd

worden. Maar het is ook een heel belangrijk wetboek omdat

het de regels geeft voor diezelfde opsporing, om burgers

te beschermen tegen de kwaadwillenden. Om de georganiseerde criminaliteit tegen te gaan, moeten die kwaadwillenden worden opgespoord en moeten die criminelen voor de

rechter worden gebracht.

Voorzitter. Criminelen werken niet met een Wetboek van

Strafvordering, of met aanwijzingen of met algemene

maatregelen van bestuur. Zij vragen geen advies aan de

Hoge Raad of aan de wetenschap. Georganiseerde criminelen plegen aanslagen, laten moorden uitvoeren, terroriseren

onschuldige wijken en inwoners, en bedreigen dienaren

van de rechtsstaat. En dit alles aan het einde van de dag

voor financieel gewin en persoonlijk gewin, ten koste van

de hardwerkende Nederlander, die eerlijk geld verdient en

door het leven probeert te komen. Dit wetboek beschermt

ook hen, door de opsporing in staat te stellen achter de

georganiseerde criminaliteit aan te gaan, die op te sporen

en voortvarend voor de rechter te brengen. Dat is wat ons

betreft waar het vandaag over gaat.

Voorzitter. Voordat ik wat inhoudelijke opmerkingen zal

maken over het wetboek, wil ik uiteraard eerst in mijn rol

als rapporteur nog een aantal personen bedanken. In de

eerste plaats wil ik de universiteiten bedanken die hebben

geholpen — de "samenwerkende universiteiten" moeten

we zeggen — bij de voorbereiding van deze wetsbehandeling. Zij hebben dat gedaan door ons te helpen bij de

schriftelijke inbrengen en door een eerste analyse voor ons

te maken. En ik wil graag even de betrokken wetenschappers noemen. Dat zijn: prof. mr. Pieter Verrest, prof. mr.

Marianne Hirsch Ballin, mr. dr. Joep Lindeman, prof. mr.

Masha Fedorova, mevrouw mr. dr. Sanne Buisman, tevens

onze projectsecretaris, mr. Ben Polman en mr. Marlies

Loenen. Veel dank voor de hulp die jullie ons geboden

hebben. Uiteraard wil ik ook onze eigen griffie bedanken:

Manon Julicher, Bas Paauwe, Anne Brood. Ook de kenniscoördinatoren: Tijkla Rijnten en Friederycke Haijer. Maar

uiteraard ook de ketenpartners, de politie, het Openbaar

Ministerie, de rechtspraak, de Nederlandse orde van advocaten, en slachtofferorganisaties. We hebben een heel

prettig contact gehad in de aanloop naar deze wetsbehandeling. Uiteraard mevrouw Lilian Helder; zij werd al

genoemd. Zij maakt helaas deze plenaire afronding niet

meer mee omdat zij afscheid heeft genomen, maar als

rapporteur heeft zij een belangrijke bijdrage in het voortraject geleverd. En dan uiteraard een dankzegging aan de

regeringscommissaris, de heer Knigge, maar vooral ook

aan alle anderen die twaalf, zelfs dertien jaar lang aan dit

wetboek gewerkt hebben. Ook voor jullie moet het vandaag

een bijzonder moment zijn. Ik dank jullie namens alle collega's voor alle inspanningen die jullie al die jaren, maar

ook nu op het laatste moment, verricht hebben.

Voorzitter. Het nieuwe wetboek moet voor de VVD-fractie

bij de tijd zijn en moet een verbetering zijn. Dat wil zeggen:

duidelijker en overzichtelijker en gemoderniseerd. Maar

ook moet de positie van slachtoffers en nabestaanden duidelijk verankerd zijn. En zoals ik net zei: het moet de

opsporing in staat stellen om voortvarend te werk te gaan.

Ik begin met de positie van het slachtoffer. Al eerder heb

ik namens de VVD-fractie gezegd dat wij vinden dat de

positie van het slachtoffer nog steeds onvoldoende geregeld

is. De rechten die slachtoffers nu al hebben, zijn op zich

helemaal niet verkeerd. Sommige rechten worden nu in

het nieuwe wetboek geconcretiseerd of gespecificeerd,

maar de belangrijkste omissie is dat deze rechten niet

afdwingbaar zijn. En van een niet-afdwingbaar recht kun je

je afvragen "wat heb je daaraan?", want de kracht ervan is

immers dat het recht uiteindelijk afdwingbaar is. Ik heb dan

ook een motie die de regering zal vragen om de afdeling

die ziet op de slachtofferrechten anders vorm te geven, en

dan met name om een belangrijke bouwsteen toe te voegen,

namelijk de afdwingbaarheid van de slachtofferrechten.

Daarbij zullen we ook aandacht vragen voor de positie van

het slachtoffer bij buitengerechtelijke afdoeningen door het

Openbaar Ministerie. Zeker gelet op de recente ontwikkelingen ten aanzien van de strafbeschikking is dit wel echt

hoogst relevant.

NSCDe heer KoopsNSC

Als we het hier hebben over de afdwingbaarheid van

slachtofferrechten, op exact welke rechten heeft de heer

Ellian dan zijn blik? Hebben we het hier dan bijvoorbeeld

over het simpele recht op aanwezigheid bij een zitting, het

tijdig opgeroepen worden en dat soort dingen, of hebben

we het over rechten op informatie en hoe het loket daar op

dit moment invulling aan geeft?

VVDDe heer EllianVVD

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-8

Ik zou zeggen: in het geheel gaat het om de rechten die het

nieuwe wetboek aan slachtoffers toekent. Overigens, de

meeste rechten kent het huidige wetboek ook. Het wordt

alleen overzichtelijker bij elkaar gebracht en enkele worden

geconcretiseerd. Maar ik zou zeggen dat die op zich allemaal

afdwingbaar moeten zijn. Het nieuwe wetboek kent

natuurlijk voor het kennisnemen van stukken specifieke

regelingen. Daar heb ik zelf ook op geamendeerd. Dus ik

denk dat in die regelingen op zichzelf al een bepaalde

sanctionering zit. Daar zit een toets in. Voor de gevallen

waarin de officier bijvoorbeeld uiteindelijk niet overgaat tot

vervolging, wordt er nu een regeling voorgesteld waarin

beschreven staat hoe en wanneer je kennis kunt nemen

van stukken. Maar ik denk inderdaad — hoe gek dat misschien ook klinkt, of nee, het klinkt helemaal niet gek in het

grote geheel der dingen — dat het voor slachtoffers enorm

frustrerend is als je niet correct wordt opgeroepen of als

inderdaad toch, om welke reden dan ook, het spreekrecht

niet uitgeoefend kan worden. Ik denk dat er over het geheel

goed naar gekeken moet worden.

De rechtens relevante vraag waar nu niemand een antwoord

op heeft, is namelijk wat je doet als het slachtoffer zegt: de

wet geeft mij bepaalde rechten, maar ik heb ze niet kunnen

uitoefenen. Dus ik zou zeggen: over het geheel. Ik kan me

wel voorstellen dat het ene onderdeel, bijvoorbeeld het

kennisnemen van stukken, wat duidelijker is geregeld dan

de andere rechten. Daarom doe ik het ook in een motie,

want dit vraagt precisiewerk. Dan denk ik: laat de regering

even goed kijken. Het uitgangspunt moet zijn dat het

slachtoffer iets moet kunnen als het recht niet geëffectueerd

kan worden.

NSCDe heer KoopsNSC

Ik begrijp helemaal waar dat vandaan komt, maar ik ben

bang dat ik toch even moet aandringen: welke vorm van

afdwingbaarheid heeft het lid Ellian dan voor ogen? Dat is

iets waar ik me ook suf over gepiekerd heb. Als het antwoord in die motie staat, zou ik het graag horen. Ik zou ook

graag zien dat het kabinet dat voorstel dan betrekt bij de

beantwoording van de vraag die nu voorligt.

VVDDe heer EllianVVD

Ah, ik snap de vraag nu beter. Misschien snapte ik de vraag

in eerste instantie niet helemaal goed. Er zijn natuurlijk

diverse vormen van afdwingbaarheid in het recht. In het

strafrecht werkt dat anders dan bijvoorbeeld in het civiele

procesrecht, en helemaal anders dan in het bestuursprocesrecht. Dat is absoluut een relevante vraag. Daarom is er

ook sprake van een onderscheid. Als je bijvoorbeeld kennis

wil nemen van stukken, moet je een verzoek doen. De wet

moet een criterium geven aan de hand waarvan dan

beoordeeld kan worden of je recht hebt op die stukken of

niet. Dat is inderdaad iets anders dan dat je gewoon niet

opgeroepen wordt voor de zitting. Dan is de vraag hoe je

dat recht afdwingt. Dat zou bijvoorbeeld kunnen door je

schriftelijk te wenden, of dat de advocaat van het slachtoffer

zich wendt, tot de betreffende combinatie van de rechtbank.

Heel eerlijk, er zijn hier best wel wat smaken. Ik heb op dit

moment geen uitgesproken mening over de mate van

afdwingbaarheid. Ik kan me voorstellen dat een slachtoffer

het prettig vindt dat het misschien niet bij het OM wordt

belegd, maar bij de rechtbank. Ik denk dat dat ook prettiger

voelt, in de zin van: ik word serieus genomen en ik weet

dat nu iemand echt goed naar mijn verzoek gaat kijken. Er

zijn verschillende smaken voor, maar het gaat er vooral

om, denk ik, dat het slachtoffer dat de stelling inneemt

"maar ik kan nu niet een recht uitoefenen dat de wet mij

wel toekent" zich kan wenden tot de rechtbank en kan zeggen: maar hier moet nu wel beslist worden. Let op, misschien ook voor de Handelingen: ik ben dus geen voorstander van het uitbreiden van het slachtofferrecht in die zin

dat het slachtoffer een volledige procespartij wordt. Dat

bedoel ik zeker niet. Ik denk dat de vraag van de heer Koops

ook een beetje daarop ziet. Dus ergens daartussenin hoop

ik dat de regering de komende twee jaar er iets moois van

kan maken. Dan kunnen we daar later samen naar kijken.

De voorzitterVoorzitter

De heer Ellian vervolgt zijn betoog.

VVDDe heer EllianVVD

Dat ga ik doen. Dan kom ik bij de kwestie van de vlucht naar

voren. Collega Sneller vroeg er net aandacht voor, en ik

denk collega Van Nispen ook. Deze kwestie blijft de VVDfractie wat verwonderen. Oorspronkelijk was de gedachte

toch echt dat de strafzaak zo klaar als mogelijk zou zijn bij

de opening van het onderzoek ter terechtzitting. Dat blijkt

ook gewoon uit de wetsgeschiedenis. Dat zou namelijk een

besparing opleveren in zittingstijd en dat zou een bijdrage

leveren aan de vastgelopen strafrechtelijke keten.

Voorzitter. Tijdens de wetgevingsoverleggen bleek echter

dat besparing of snelheid niet per se een doel is van het

nieuwe wetboek. Oké, dat kan dan zo zijn, maar we moeten

wel duidelijk hebben met elkaar wat dan de toegevoegde

waarde is van die vlucht naar voren. Ik heb die term en dat

idee niet bedacht; dat is toch echt wat ons is voorgelegd.

Hoe wordt die toegevoegde waarde dan daadwerkelijk

geëffectueerd?

Voorzitter. Het blijft ons dan ook verbazen dat de rechtercommissaris een veel zwaardere rol krijgt en conform de

voorgestelde wetstekst wel degelijk de regie moet bewaken,

maar dat hem dan geen handvatten worden gegeven om

die regie te bewaken en te bewaren. Het argument dat

vanuit de regering wordt gegeven, is dat het onderzoeksdossier gewoon nog niet altijd klaar is in de fase bij de

rechter-commissaris. In voorkomende gevallen kunnen

onderzoekswensen nog niet worden ingediend. Oké, maar

de essentie is wel dat je die onderzoekswensen ook moet

indienen wanneer je dat, laten we zeggen, "objectiveerbaar"

hád kunnen doen, omdat anders die voorfase niet heel

anders wordt dan de huidige pro-formakwestie. Dan kijkt

iedereen elkaar aan, wordt de procesinleiding betekend,

heb je het onderzoek ter terechtzitting en gaat de hele toestand — volgens mij mag ik het zo noemen; sommige

strafzaken zijn hele toestanden — alsnog beginnen. De

gedachte is juist dat je een deel van het inhoudelijke

onderzoekswerk naar voren haalt. Daarom heb ik een

amendement ingediend. Dat was een beetje op het laatste

moment, maar ik heb er natuurlijk wel uitvoerig aandacht

voor gevraagd bij het wetgevingsoverleg. Ik ben natuurlijk

benieuwd naar de appreciatie vanuit het kabinet. Ik zie dat

diverse collega's daar ook in geïnteresseerd zijn.

Voorzitter. Zolang het opsporingsonderzoek nog loopt en

er nog geen vervolgingsbeslissing is genomen, heeft ook

niet iedereen er belang bij om onderzoekswensen spoedig

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-9

in te dienen of definitieve standpunten in te nemen. De

verdediging kan daartoe ook niet worden verplicht. De

verdachte is namelijk vrij om zijn procespositie te bepalen.

Misschien wil hij wel afwachten welk bewijs het OM precies

tegen hem verzamelt.

Voorzitter. Hoe zorg je er dan dus voor dat de kaarten niet

onnodig lang tegen de borst worden gehouden? Dat is nu

juist wat het nieuwe wetboek beoogde te voorkomen. Het

criterium dat uiteindelijk van toepassing is bij het onderzoek

ter terechtzitting is het noodzaakcriterium. Dan moet wel

ergens helder blijken dat het tot een strengere beoordeling

leidt als onderzoekswensen eerder ingediend hadden kúnnen worden. Anders heeft het nog steeds geen zin om als

uitgangspunt te nemen dat onderzoekswensen zo veel

mogelijk in een eerdere fase moeten worden ingediend.

Als we dit niet op een andere manier regelen, is er wat ons

betreft eerlijk gezegd ook geen reden om enthousiast te

zijn dat een vlucht naar voren gaat plaatsvinden. Dat is

eerlijk gezegd ook niet echt onderbouwd.

Voorzitter. Dan loop ik even mijn ingediende amendementen langs. Ik dank uiteraard het kabinet en degenen die het

kabinet daarbij ondersteunen voor het prettige contact dat

er over en weer is geweest om de amendementen tot een

beter inhoudelijk geheel te brengen.

Het slachtoffer ontvangt een goede en volledige motivering.

We zijn blij dat dat amendement oordeel Kamer heeft

gekregen.

Ook krijgt het slachtoffer bij niet-vervolging de mogelijkheid

om kennis te nemen van processtukken. Daar wil ik een

belangrijke opmerking bij maken. In de voorgestelde wetstekst, in artikel 1.5.5, staat nog wel dat bescherming van de

persoonlijke levenssfeer een grond kan zijn om geen processtukken te verschaffen. Ik wil benadrukken dat die grond

wat de VVD-fractie betreft terughoudend moeten worden

toegepast. Immers, je kan ook anonimiseren, waarmee je

recht doet aan dit belang, indien dat belang aan de orde is.

Maar bescherming van de persoonlijke levenssfeer is

natuurlijk een makkelijke grond om in te roepen om zo hele

dossiers niet te hoeven verschaffen. Dit hoor je op bijeenkomsten met slachtoffers en nabestaanden ook regelmatig.

Het is hun ook een doorn in het oog. Zeker bij cold cases

willen nabestaanden het dossier inzien. Het is ongelofelijk

frustrerend als bescherming van de persoonlijke levenssfeer

van iemand die in het dossier zit telkens de doorslag geeft.

Voorzitter. Wij zijn blij met het amendement over het

gebruik van de videoconferentie. De hoofdregel wordt eindelijk voor een hele grote groep gevaarlijke criminelen: u

bent aanwezig ter terechtzitting via de videoverbinding. We

zijn erg tevreden dat het toch gelukt is om de Afdelingen

Intensief Toezicht mee te nemen. Het gaat een enorme

besparing opleveren voor de politie en alle andere diensten

die betrokken zijn bij het transport of de beveiliging van de

zitting. Als het gaat om besparingen realiseren voor de

samenleving, dan zien we hier echt een verbetering.

Voorzitter. We zijn er ook tevreden over dat we de oude

regeling van artikel 496a Sv hebben kunnen gieten in een

amendement, dat nu positief beoordeeld wordt door het

kabinet. Dat amendement bevat het uitgangspunt dat ouders

in beginsel aanwezig zijn bij de behandeling van de strafzaak tegen de minderjarige verdachte. Dat amendement

heeft oordeel Kamer gekregen.

Dat geldt ook voor de positieve beoordeling van het doen

van conservatoir beslag, waarbij die bevoegdheid wat ruimer kan worden toegepast.

Voorzitter. Maar dan wordt het even wat pittiger: de

amendementen waar we nog niet over uit zijn. Over het

beklag zijn we nog niet uit. De regering stelt dat er geen

alternatieven zijn voor een betrokkene om te klagen over

na de inbeslagneming overgenomen gegevens. Het amendement van de VVD ziet erop dat je niet meer zou moeten

kunnen klagen over overgenomen gegevens. Mogelijkheden

om daarover te klagen zijn er uiteindelijk wel, maar staan

in een andere wet, namelijk de Wet politiegegevens. Het

ontgaat ons waarom in het Wetboek van Strafvordering

dan nog steeds de mogelijkheid zou moeten bestaan om

te klagen over overgenomen gegevens. Het gaat erom of

de inbeslagname rechtmatig was. Mochten gegevens

doorzocht worden? Dit is nog actueler, en ingewikkelder,

geworden sinds het Landeck-arrest. Ik maak van de gelegenheid gebruik om de minister er nogmaals op te wijzen dat

hij aan de bak moet. Daar roep ik hem ook uitdrukkelijk toe

op. Gisteren is volgens mij een arrest gewezen door de

Hoge Raad. De Hoge Raad schrijft zelf: de Hoge Raad stelt

naar aanleiding daarvan zijn eigen rechtspraak, in afwachting van een wettelijke regeling, enigszins bij. Er is dus een

duidelijke wettelijke regeling nodig, met wat ons betreft zo

veel mogelijk ruimte om in het licht van een rechtmatig

opsporingsbelang telefoons te kunnen doorzoeken. Dit is

actueel en prangend en hiermee kan niet gewacht worden.

Voorzitter. Dan het amendement waar we ook nog niet over

uit zijn, namelijk het amendement over de algemene

opsporingsbevoegdheid. Vooropgesteld: die bestaat al heel,

heel, heel lang. Dat is artikel 181 Sv. Laten we dus alsjeblieft

niet doen alsof de afgelopen decennia in strijd met het

legaliteitsbeginsel is gehandeld indien de rechter-commissaris een machtiging op dit wetsartikel heeft gebaseerd.

Het gaat ons om de snelheid waarmee criminelen zich

ontwikkelen en de middelen die zij gebruiken, die er allemaal op gericht zijn om uit handen van de politie te blijven.

Die ontwikkelingen gaan bij hen razendsnel. Terwijl wij hier

vergaderen, worden er al nieuwe communicatiemiddelen

gebruikt door de criminelen. We kunnen de opsporing niet

telkens op jaren achterstand zetten. Natuurlijk moet het

legaliteitsbeginsel worden gerespecteerd en dat doen we

ook met ons amendement. Het gaat erom dat de inbreuk

op het grondrecht centraal staat. Wordt er een vergelijkbare

inbreuk gemaakt op het grondrecht en is de onderzoekshandeling ook vergelijkbaar, dan moet er een algemene

grondslag, een algemene bevoegdheid, zijn om uiteindelijk

toch de machtiging aan de officier van justitie te verlenen,

ook al past de betreffende onderzoeksbevoegdheid niet

precies bij de omschrijving uit het wetboek. Uiteraard, als

de inbreuk anders is en als de handeling volstrekt anders

is, is het logisch dat een dergelijke onderzoekshandeling

niet kan plaatsvinden.

Voorzitter. In het amendement is nu ook gecodificeerd dat

uiterlijk drie jaar nadat de Hoge Raad heeft geoordeeld dat

het bevel op de algemene onderzoeksbevoegdheid gebaseerd kan worden, een specifieke wettelijke grondslag

gemaakt moet worden. Gebeurt dat niet, dan vervalt de

mogelijkheid tot het geven van een bevel. Wij vinden echt

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-10

dat we hiermee — wij danken het kabinet uiteraard voor

het meedenken — een inhoudelijk goed voorstel hebben

gedaan. We snappen daarom ook niet helemaal waarom

de appreciatie nog steeds "ontraden" is. Aan de ene kant

doen we recht aan het opsporingsbelang en de grote wens

van de opsporing om het bestaande artikel 181 Sv een plek

te geven in het nieuwe wetboek; aan de andere kant doen

we recht aan het legaliteitsbeginsel. Ontwikkelingen in de

opsporing kunnen snel gaan, technologisch en forensisch.

Laten we die ontwikkelingen alsjeblieft niet belemmeren

en de criminelen niet een te grote voorsprong geven.

Voorzitter, tot slot op dit punt. Ik zal er niet een heel groot

punt van maken. Ik vind het niet zo prettig dat een advies

van de Hoge Raad is meegestuurd met een Kamerbrief,

terwijl er ook andere adviezen zijn. Het wekt een beetje de

indruk dat er alles aan wordt gedaan om ervoor te zorgen

dat dit amendement niet positief beoordeeld wordt door

mijn collega's. Ik hoef er geen groot punt van te maken,

maar het viel mij wel op dat er bij één amendement een

advies van de Hoge Raad wordt meegestuurd. Bij geen

enkel ander amendement werd een advies meegestuurd.

Dat viel mij een beetje op, maar daar hoeven we niet een

groot punt van te maken.

Voorzitter. Dan de motie over de procesafspraken. Collega

Van Nispen benoemde die net al. De essentie daarvan is

dat crimineel geld moet worden ontnomen. Bij procesafspraken moet dat ook het uitgangspunt zijn. Over die procesafspraken heb ik wel echt zorgen. Het is uiteindelijk aan

de wetgever om die kaders te stellen. Er rust dus ook een

verantwoordelijkheid op ons. Dat moeten we gaan doen.

De motie van collega Van Nispen en mijzelf geeft vast een

eerste richting.

Voorzitter. Ik heb vanaf deze plek en in de commissiezalen

herhaaldelijk zorgen uitgesproken over de procesafspraken

met de kopstukken uit het criminele samenwerkingsverband

van Ridouan Taghi. Meerdere keren heb ik gevraagd, zowel

mondeling als schriftelijk, of dit nou verstandige afspraken

zijn. Waarom doet het Openbaar Ministerie dit? Hoe verhoudt dit zich tot het uitgangspunt dat we de criminele

machtsstructuren ontmantelen? Waarom maak je procesafspraken met iemand van wie je niet weet waar die vastzit

en of hij echt de straf ondergaat of als een koning in de

bajes leeft. Ik heb het dan natuurlijk over Edin G., die de

laatste dagen in het nieuws was. Met hem zijn namelijk

procesafspraken gemaakt, maar wat blijkt? Hij zat niet eens

vast. Ik weet dat de minister niet op individuele gevallen

reageert, maar ik vind dat hij er nu — ik heb er herhaaldelijk

naar gevraagd — wel iets over kan zeggen, in ieder geval

over hoe hij nu de positie van Nederland in dit geheel ziet.

positie van de zwaarste criminelen, maar gewoon op

iedereen die onder het regime van de nieuwe strafvordering

komt te vallen?

VVDDe heer EllianVVD

Wat de VVD betreft is er dus veel werk aan de winkel om

de nieuwe regeling, die dan gemaakt moet worden, hele

duidelijke kaders te laten bieden. Eén grens is wat mij

betreft dus de volgende. Voor criminelen die tientallen

miljoenen hebben verdiend met internationale drugshandel

zou er een grens — laat ik het zo noemen — kunnen zijn:

met dit type criminelen maak je geen procesafspraken. Dat

laat dus uiteraard onverlet dat je dat met allerlei andere

criminelen wel kan. Het probleem dat ik nu constateer en

signaleer, en dat zich dus ook materialiseert, is dat het kader

niet duidelijk is. We zijn daar zelf bij. Procesafspraken kunnen zeker een mooi instrument zijn. Ik vind het zelf ook echt

een hele fundamentele kwestie dat iemand geen schuld

bekent. We hebben hier geen plea bargaining. We hebben

een heel ander systeem dan in Amerika. Ik vind alleen echt

dat wij hier in de plenaire zaal aan de hand van een duidelijk

wetsvoorstel echt de kaders moeten geven en de grenzen

moeten stellen: in welk geval wel en in welk geval niet. Er

zijn allerlei zaken waarin procesafspraken geschikt kunnen

zijn. Uiteraard wil je misschien wel nog een toets van de

rechter. Maar ik maak principieel bezwaar tegen het volgende. Ik zie dat vanwege capaciteitsproblemen met hele

grote criminelen afspraken worden gemaakt. Ik vind dat je

daaraan wel een aantal voorwaarden moet stellen. Die

hoeven uiteraard niet noodzakelijk te gelden voor een winkeldiefstal. Ik denk dat dat juist het mooie is. Op dat punt

rust er een verantwoordelijkheid bij ons. Wij moeten deze

onduidelijkheid uiteindelijk gaan wegnemen en een helder

kader neerzetten.

NSCDe heer KoopsNSC

We hebben het systeem van het doen van een schikking

over te ontnemen voordeel; die bestaat gewoon echt al heel

erg lang. Ik wil het hier echt heel helder hebben. Ik veronderstel dat de heer Ellian niet bedoelt om die praktijk af te

schaffen, dus de praktijk van een 511c-schikking. Daarover

heeft een enorme discussie plaatsgevonden. Het ziet met

name ook op het gegeven dat je bijvoorbeeld niet je straf

moet kunnen afkopen. Het is gewoon zo simpel als dat.

Daar kan ik de heer Ellian echt volledig in volgen. Ik blijf

alert op het per ongeluk hier dingen bespreken, en met

stemmingen aannemen, die van directe invloed kunnen

zijn op bijvoorbeeld de huidige praktijk van het komen tot

een transactie, een schikking, in de zin van 511c. De vraag

aan de heer Ellian is dan natuurlijk of hij verwacht dat de

minister ook op dat punt ingaat.

NSCDe heer KoopsNSC

Ik heb al benadrukt dat ik met belangstelling en vreugde

kennisgenomen heb van het amendement dat is voorgesteld

over de procesafspraken, maar zeker gelet op de toelichting

van het lid Ellian hier zeg ik het volgende. Procesafspraken

en de regelingen die erover moeten worden getroffen,

kunnen niet alleen worden afgestemd op de Ridouan

Taghi's en zijn hulpjes in deze wereld. Ze moeten ook worden afgestemd op de veel simpelere, eenvoudigere en

overzichtelijkere zaken waarbij ze — laat ik het eenvoudigweg zeggen — wel mogelijk zijn. Laat ik het gieten in een

vraag aan de heer Ellian. Is hij het met mij eens dat de

regeling dus niet alleen moet worden afgestemd op de

VVDDe heer EllianVVD

Ik verwacht echt … Deze minister kan dat prima; daar twijfel

ik niet aan. Ik vind dat we vandaag echt, even gelet op de

ontwikkelingen van de afgelopen dagen, waarmee ons land

wel voor schut staat wat betreft deze grote crimineel … Ik

vind dat die zaak — de minister hoeft niet gedetailleerd op

die zaak in te gaan — laat zien dat je er wel heel goed naar

moet kijken, want die zaak geeft natuurlijk heel sterk het

gevoel, zeg ik tegen collega Koops, dat meneer procesafspraken maakt waaraan de handel van 2.500 kilo cocaïne

ten grondslag ligt. Maak de rekensom: dat zijn tientallen

miljoenen. Meneer betaalt een miljoen. Het OM gaat

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-11

akkoord met zeven jaar, terwijl het twaalf jaar had kunnen

vorderen. Ik begrijp dat de gewone mensen op straat denken: huh, hij heeft hier al zo veel geld mee verdiend en nu

kan hij een deel van de straf afkopen. Zeker, het uitgangspunt is dat je niet een lagere straf moet kunnen kopen wat

betreft 511c van het Wetboek van Strafvordering. Dat gaat

over de transactiepraktijk ten aanzien van wederrechtelijk

verkregen voordeel. Het is de ontnemingspraktijk. Het probleem bij de procesafspraken is dat alles nu op een hoop

gegooid wordt. Bij internationale drugshandelaren speelt

natuurlijk het strafbare feit op zichzelf. Hij heeft drugs

Nederland in- en uitgevoerd. Daarnaast spelen de kwesties

hoeveel hij daaraan heeft verdiend, van wat voor organisatie

hij lid was en welke andere strafbare feiten hij mogelijk

heeft gepleegd. Mijn bezwaar is dat dat hele geheel op een

hoop wordt gegooid. Zie dit geval. De persoon in kwestie

zit niet eens vast. Hij betaalt een miljoen. Daar maak ik

bezwaar tegen. Maar de praktijk van 511c, waar je specifiek

op het voordeel een schikking wilt treffen, is niet zo oud als

Rome, maar wel heel oud. Het gaat mij om de procesafspraken waarin alles op een hoop wordt gegooid.

D66De heer SnellerD66

Dit moeten we eigenlijk bij een ander wetsvoorstel aan de

orde stellen, maar ik snap dat de heer Ellian een kader mee

wil geven. Ik probeer te begrijpen hoe strikt dit uitgangspunt

voor de heer Ellian nou is. Als hij praat over de motie, hoor

ik woorden als "beginsel" en "uitgangspunt". Dat is de ene

vraag: mag het nou coûte que coûte nooit of wordt er wel

ruimte gelaten? Mijn andere vraag heeft betrekking op de

kroongetuigeregeling. Daarin mag soms ook wederrechtelijk

verkregen voordeel behouden worden als onderdeel van

de deal. Wordt dat nou ook onmogelijk gemaakt wat de

heer Ellian betreft?

VVDDe heer EllianVVD

Het heerlijkste antwoord dat ik gaf voordat ik dit mooie vak

van politicus ging beoefenen, was altijd: dat hangt af van

de omstandigheden van het geval. Als civilist zei je dan ook

nog: het hangt af van wat de redelijkheid en billijkheid met

zich meebrengt. Het is niet zwart-wit. In beginsel is het uitgangspunt dat je geld dat je verdiend hebt met misdaad,

waarbij je de wet bewust overtreedt en de samenleving

schade berokkent, niet zou moeten mogen behouden. Maar

ja, op elk uitgangspunt kun je natuurlijk uitzonderingen

bedenken. De kroongetuigeregeling is daar een voorbeeld

van. Die heeft natuurlijk weer een heel andere aard, want

de betreffende kroongetuige verschaft informatie waarmee

de samenleving gediend kan zijn en waarmee bijvoorbeeld

liquidaties worden opgelost. Er loopt nu bijvoorbeeld weer

een nieuwe strafzaak die heel weinig aandacht krijgt en een

voorbeeld is van een strafzaak met een kroongetuige die

heel behoorlijk loopt, de Eftermid-zaak. Het uitgangspunt

is dus "in beginsel". Ik herhaal dat mijn bezwaar erin zit dat

er bij een groot crimineel samenwerkingsverband met de

meest gevreesde crimineel van Nederland en drie kopstukken afspraken worden gemaakt. Die zijn allemaal veroordeeld. De procesafspraken zijn uiteindelijk bekrachtigd door

de rechtbank. Ze krijgen allemaal een lagere straf en doen

een betaling. Dat heeft me aan het denken gezet. De eerste

keer vroeg ik me vooral af waarom er geen afspraken

gemaakt worden over detentie. Dat kan niet in het huidige

kader. Dat is een grote omissie, want we zien nu dat iemand

zegt: toedeledokie, ik zit ergens anders en jullie, OM, denken

maar dat ik vastzit. Maar bij de derde keer dacht ik: dit is

wel gek. Er is geen vaststelling van schuld. Mensen krijgen

een lagere straf. Je weet helemaal niet hoeveel ze verdiend

hebben. Dat komt wel heel mager over en roept gevoelens

van onrechtvaardigheid op. Maar het is een "uitgangspunt

in beginsel". Ik denk dat we met de specifieke regeling straks

juist mooi met elkaar kunnen kijken in welke gevallen het

wel en niet kan. Ik weet dat de rechtspraak gaat zeggen:

laat dat aan ons. Daarvan zeg ik: nee, ik vind echt dat dit

aan ons is. Het is aan de wetgever om de kaders te schetsen.

Ik denk dat je zult moeten werken met bepaalde categorieën

en absoluut duidelijk met elkaar moet hebben in welk heel

uitzonderlijk geval je bijvoorbeeld iets van een voordeel

zou mogen houden. Maar ik zeg er heel duidelijk bij:

behoudens de kroongetuigeregeling, waar ik eerlijk gezegd

nogal moeite mee heb. Maar ik wil daar nu niet op vooruitlopen. Uitgangspunt is: misdaadgeld wordt afgenomen.

De voorzitterVoorzitter

De heer Ellian vervolgt zijn betoog.

VVDDe heer EllianVVD

Zeker, voorzitter. Waar was ik? O ja, bij de meneer die in

de Emiraten zit. We gaan even kijken of ik de minister nu

eindelijk een keertje voldoende heb kunnen prikkelen — ik

zie hem lachen. De mensen thuis zullen denken waarom er

nu wordt gelachen, maar dit geeft aan hoe prettig dit

wetstraject verloopt en hoe prettig de gedachtewisseling

is die we met elkaar hebben. Ik hoop dat de mensen die

later terugkijken naar deze wetsbehandeling zullen denken:

de Kamer nam, op een enkel incidentje na, deze wetsbehandeling uitermate serieus.

Voorzitter. Ik ben aan het einde van mijn betoog. Ik kijk

terug op een heel mooi en intensief traject. De Tweede

Kamer heeft zich zorgvuldig kunnen buigen over de eerste

en de tweede vaststellingswet. Maar we zijn er nog niet.

De eerste aanvullingswet komt nog. Daarin zitten onderwerpen waarover de meningen uiteen kunnen lopen. Maar we

zetten wel een belangrijke stap.

En dan heb ik helemaal tot slot nog één opmerking. Ik wil

zelf nog een kader geven bij een amendement van een

ander — dat klinkt gek, maar dat zal ik toelichten. Ik zie

echter dat collega Sneller een vraag wil stellen.

De voorzitterVoorzitter

De heer Sneller wacht even tot u klaar bent.

VVDDe heer EllianVVD

Oké. Ik heb allerlei amendementen gezien van collega's. Ik

wil iets zeggen over het amendement op stuk nr. 51, inzake

mediation en herstelrecht. Dan hoef ik dat niet in een

interruptie te doen. Ik vind ook dat de collega's die duidelijkheid verdienen. Ik wil er vijf opmerkingen over maken.

Eén. Voor ons is de instemming van het slechtoffer essentieel. Twee. Straf moet het uitgangspunt zijn. Drie. Wat vindt

het Openbaar Ministerie in dit geheel? Dat is een procesopmerking; het Openbaar Ministerie heeft er positief over

geadviseerd. Vier. Voor ons is essentieel dat de mediators

wel gereguleerd worden, in het licht van de eerdere motie-

Ellian/Knops. Die regulering is er niet, maar aan de mediation in het strafrecht wordt een steeds belangrijkere rol

gegeven. Ik kijk nu even een oud-advocaat in ons midden

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-12

aan. Advocaten zijn superstreng gereguleerd, maar voor

mediators geldt dat niet. Ik weet dat de meeste mediators

zorgvuldig hun werk doen, maar het blijft een ongereguleerd beroep. Ik blijf dat ingewikkeld vinden. En dan zijn er

zaken waarvan de VVD-fractie het ongewenst vindt dat ze

voor herstelrechtelijke voorzieningen in aanmerking komen.

Ik vind dat de grote georganiseerde criminaliteit niet in

aanmerking moet komen voor herstelrecht. Ook heel ernstige grote zedenzaken komen daarvoor niet in aanmerking.

Dat mis ik nog wel in het amendement. Ik hoop dat

mevrouw Mutluer hier iets over kan zeggen.

Ik sta niet onwelwillend tegenover de gewijzigde versie van

het amendement op stuk nr. 51, maar ik wilde deze

opmerkingen wel graag meegeven.

D66De heer SnellerD66

Eens met alle recensies over het proces. Maar nu liggen ze

er en we gaan de indiener natuurlijk zo meteen vragen om

ze in te trekken, maar we weten allebei wat er dan gaat

gebeuren. Het is een beetje een tweesplitsing wat mij

betreft. Of de heer Ellian en zo meteen ook anderen zeggen:

we zijn er toch tegen. Dan worden ze dinsdag weggestemd

en kunnen we het allemaal vergeten. Of er zijn fracties die

serieus overwegen om ze te steunen. Welk voorstel doet

de heer Ellian dan qua proces? Hij benoemt nu een amendement waarvan hij snapt wat erachter steekt. Maar er liggen er drie en ik wil inderdaad voorkomen dat we dinsdag,

aan het einde van zo'n lang traject, dat we zo zorgvuldig

hebben voorbereid en doorlopen, opeens een stemming

hebben waarin een wet uit 2008 heel vergaand wordt aangepast zonder die goede beraadslaging.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank voor uw inbreng. U krijgt nog een vraag van

de heer Sneller.

D66De heer SnellerD66

Wij hebben nog drie amendementen gekregen waarin de

voorwaarden voor de strafbeschikking behoorlijk worden

aangepast. Ik wil aan de heer Ellian vragen wat hij van die

amendementen vindt, maar ik vraag hem ook hoe wij procedureel het beste met die amendementen kunnen omgaan.

VVDDe heer EllianVVD

Een vraag over de inhoud — wat vind ik ervan? — en een

vraag over het proces. Ik had het prettig gevonden — dat

had ook gepast bij de wijze waarop wij deze grote wetgevingsoperatie samen vorm hebben gegeven — als die

amendementen eerder waren ingediend, of als tijdens een

wetgevingsoverleg deze wens van een politieke fractie geuit

was. In dat geval hadden we er al eerder een gedachtewisseling over kunnen hebben.

Dan een opmerking over de aard van de amendementen.

Dit is niet klein. In gewonemensentaal: dit is mega. Je verandert de huidige strafbeschikkingspraktijk enorm, even

los van een wens van het Openbaar Ministerie en even los

van het nieuwe beleid om meer af te doen via de strafbeschikking. Je verandert gewoon een lang bestaande

bestendige praktijk. Ik begrijp best dat je vanuit de PVVfractie kunt vinden dat je ten opzichte van criminele asielzoekers of overlastgevende asielzoekers streng en stevig

moet handelen. Daar zijn we het over eens. Ik ben vrijdagmiddag bij de rechtbank Amsterdam geweest. Daar stonden

alleen maar vreemdelingen voor de rechter die strafbare

feiten hadden gepleegd, waar de hardwerkende Nederlander echt last van heeft. Dat kost de samenleving ook een

hoop geld. Ik begrijp de intentie best, maar dit? In alle eerlijkheid, ik kan dit amendement gewoon niet eens goed

beoordelen. Wat ik ook gek vind, is dat er binnen nu en vijf

weken een plenair debat komt over de strafbeschikkingspraktijk — ik denk eveneens met deze twee bewindspersonen. Ook qua volgorde der dingen zeg ik dus tegen collega

Van Dijk vanaf hier: had nou eerst dat debat gevoerd met

de betreffende bewindspersonen. Hoor even hoe zij aankijken tegen de huidige praktijk en als je dan ontevreden bent,

zijn er nog genoeg momenten ... We stellen nu immers niet

alles definitief vast. We krijgen eigenlijk het hele pakket nog

een keer te zien. Dan had je die amendementen ook dan

nog kunnen indienen.

VVDDe heer EllianVVD

Een paar opmerkingen. Ik begrijp de vragen goed. De eerlijkheid gebiedt mij te zeggen dat ik vanochtend gewoon

nog heel druk bezig was met het voorbereiden van dit debat

en met het bekijken van de amendementen van collega's,

zodat ik collega Mutluer van een aantal opmerkingen kon

voorzien. Ik pak de amendementen van Van Dijk er nu bij,

maar heb er in alle eerlijkheid gewoon nog niet goed naar

kunnen kijken. Ik ga luisteren naar collega Van Dijk. Zo doe

ik dat altijd met collega's. Hij gaat in zijn bijdrage zo meteen

uitleggen hoe en wat en wat de achtergrond is van zijn

amendementen.

Laat ik één opmerking maken over de strafbeschikkingspraktijk. Er staat nu ook in de amendementen "indiener is van

mening dat de regering de officier van justitie te veel ruimte

heeft gegeven bij het opleggen van strafbeschikkingen". Ik

zie dat niet zo. In de ideale wereld, als er oneindige capaciteit zou zijn bij de rechtspraak, zou uiteraard elke verdachte

voor de rechter gebracht moeten worden. Alleen, onze

voorgangers 20 jaar geleden en onze voorgangers 40 jaar

geleden werden geconfronteerd met dezelfde vraagstukken.

Die strafbeschikkingspraktijk is dus echt wel heel behoorlijk

ingericht, waarbij ik altijd heb gezegd: opletten op de positie

van het slachtoffer; opletten op contra-indicaties.

Ik begrijp wel dat je bij overlastgevende en criminele asielzoekers goed moet kijken of de strafbeschikking de geëigende weg is. Dat vinden wij zelf ook. Als je de strafbeschikkingspraktijk steeds intensiever gaat toepassen — ik zeg

"intensiever", want het is niet zo dat het OM buiten de wet

treedt — moet je wel goed opletten dat de slachtoffers mee

worden genomen, maar ook dat de verdachten adequate

rechtsbijstand hebben. Dat zijn wat algemene overwegingen

op de zorg van collega Sneller. Ik was niet van plan om nu

op een woensdagmiddag opeens het hele wetboek overhoop te gooien. Dat zou niet verstandig zijn.

NSCDe heer KoopsNSC

Nieuw Sociaal Contract heeft over de huidige strafbeschikkingspraktijk schriftelijke vragen gesteld, heeft een rondetafelgesprek laten organiseren en er komt een debat aan naar

aanleiding van de aldus vergaarde informatie. Dan is mijn

vraag aan het lid Ellian of hij van plan is om deel te nemen

aan dat rondetafelgesprek en dat debat. Bovendien vraag

ik hem of hij enig verband ziet tussen het moment waarop

er met de inhoud van deze amendementen zou moeten

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-13

worden omgegaan en het debat zoals dat dus nu al is aangevraagd en ook nagenoeg gepland.

VVDDe heer EllianVVD

Zeker, maar ik vind ook wel ... Laat ik eerst even luisteren

naar collega Van Dijk en naar wat hij zo gaat zeggen. Dat

is één. Twee. Ik begrijp de zorgen. Mensen hebben gewoon

echt tabak van die overlastgevende asielzoekers. Ik begrijp

dat. Het is absoluut beter om eerst die rondetafel te doen

en dan het plenaire debat, dat denk ik binnen een paar

weken hier gevoerd kan worden. Dan kun je hierover uitgebreid wisselen met de minister van Justitie. Ik zou gelet op

het vraagstuk van de overlastgevende vreemdeling of

asielzoeker zeggen: nodig ook de minister van Asiel en

Migratie uit bij dat debat. Ofwel ik ga meedoen of iemand

van mijn fractie. Uiteraard zal de VVD vertegenwoordigd

zijn. Ik gaf net al een klein doorkijkje. Wij zitten er echt wat

minder kritisch in dan de NSC-fractie, ook om een andere

reden, namelijk als mensen nu jarenlang moeten wachten

op een straf die al dan niet én wordt opgelegd én nog uitgevoerd moet worden. Ik denk dat de woorden van de

voorzitter van het College van het OM wat verkeerd begrepen worden. Ik denk dat hij juist bedoelde: "in het licht van

het regeerprogramma" — strenger straffen zeg ik even voor

de buitenwereld — "ga ik proberen zo snel mogelijk mensen

ook daadwerkelijk straf te geven, binnen de grenzen die de

wet OM-afdoening mij toestaat." Ik denk dus dat zijn woorden ook wat verkeerd begrepen zijn, maar dat debat komt

nog. Ik denk dat de amendementen van collega Van Dijk

wat voortijdig of ontijdig zijn, maar het is ook zijn recht. Dat

wil ik ook zeggen: het is zijn recht. Als rapporteur vind ik

het wel jammer, gelet op het wetgevingsproces. Het is wat

het is, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Dank voor uw inbreng en de antwoorden op de interrupties.

Dan gaan we nu luisteren naar de heer Koops. Hij voert het

woord namens de fractie van Nieuw Sociaal Contract. Gaat

uw gang.

NSCDe heer KoopsNSC

Voorzitter. Het handboek Het Nederlands strafprocesrecht

is hier al eerder genoemd in deze zaal. Iedereen die rechten

heeft gestudeerd, in ieder geval van een zekere leeftijd,

heeft dat boek tot zich moeten nemen, met de grote lettertjes met de algemene lijnen en de kleine lettertjes met alle

details erop. Helemaal voorin dat handboek staat een motto.

Dat motto luidt als volgt: There but for the grace of God,

goes John Bradford. Een lekker kritische uitspraak in het

Engels — dat moet je eigenlijk niet uitspreken in het

Nederlandse parlement — maar wat er eigenlijk staat is:

het is bijna toeval dat je daar zelf niet loopt. Wie was die

meneer John Bradford? Dat was een meneer die vastzat in

de Tower of London. Hij zag elke ochtend opnieuw de

mensen naar het galgenveld lopen om te worden opgehangen. Elke ochtend opnieuw dacht hij: het is maar net toeval

dat ik daar niet loop. Ik vond dat prachtig. Het is een

prachtige illustratie van hoe je moet omgaan met strafvordering.

Strafvordering moet je op zo'n manier vormgeven en op

zo'n manier toepassen dat je het kan verantwoorden aan

jezelf, of je nu een dader bent, een slachtoffer, een verdachte of een toeschouwer. Al die groepen moeten zich

kunnen vinden in de manier waarop het strafrecht, via

strafvordering, wordt toegepast. Dat is nogal een opgave,

als je bedenkt dat er honderdduizenden strafzaken per jaar

worden berecht, en nog veel meer op een andere manier

worden afgedaan, en als je bedenkt dat nagenoeg heel

Nederland vroeger of later in zijn leven — het is jammer,

jongens — toch echt een keer te maken krijgt met dat

strafrecht, al dan niet ten onrechte, als verdachte of simpelweg omdat je een fout hebt gemaakt. Dat is waar je rekening

mee moet houden. Tegelijkertijd moet je rekening houden

met de zwaarst mogelijke vormen van criminaliteit, die

volgens precies dezelfde strafvordering ook moeten worden

berecht. Daarom is het zo heerlijk, ronduit, om te zien met

hoeveel zorgvuldigheid dit hele wetgevingstraject nu tot

stand is gekomen, waarbij, als ik het goed zie, alleen de

heer Knigge in deze zaal het héle traject, vanaf het begin

tot aan het einde, heeft bijgewoond. Het is voor mijzelf een

voorrecht om deel te mogen nemen aan de beraadslagingen

over dat wetboek.

Wat hier past, is een woord van dank aan de ondersteuning,

aan de bewindspersonen, aan de regeringscommissaris en

aan rapporteurs. En ja, dit is nu de derde keer geloof ik, of

het wordt de vierde keer vandaag, dat u hoort dat de

debatten uitermate prettig waren. Ze waren als het ware

boven politieke standpunten verheven omdat iedereen die

deelnam aan de debatten, het nut en de noodzaak ervan

zag dat dit ding in één keer voor de komende honderd jaar

dan ook echt op een goede manier vorm wordt gegeven.

Dat is ook de reden dat het wetgevingstraject zo lang heeft

geduurd. Ik moet daarbij denken aan de vergelijking met

een olietanker. Op het moment dat de Tweede Kamer aan

een dergelijk wetgevingsproject zelf gaat meesleutelen in

een heel aantal wetgevingsoverleggen … Ik hoorde 22 uur

zoveel, nou ja daar was ik dan dus bij, en dan hebben we

vandaag. Maar zo'n olietanker doet er gewoon heel lang

over voordat hij een paar graden van koers wijzigt. Soms

kan ik mij niet aan de indruk onttrekken dat we het hier

vandaag in de zaal ook weer over die paar graden hebben.

Er wordt een reeks aan onderwerpen die elk van ons aan

het einde bezighoudt, naar voren gebracht, maar laten we

hier even vaststellen dat meer dan 1.000 artikelen uit het

nieuwe Wetboek van Strafvordering niet eens genoemd

worden, door wie dan ook in deze zaal. Het compliment dat

zich uitstrekt over dat hele wetgevingstraject gaat dus ook

over die 1.000 artikelen die geen nadere bespreking

behoeven.

Ik begin met een aantal concrete opmerkingen. De eerste

betreft een zeer recent advies van de Autoriteit Persoonsgegevens. Op het moment dat je met z'n allen dat hele wetboek bent doorgeakkerd, is het bijna mosterd na de maaltijd

als je daarna van zo'n gezaghebbend instituut als de Autoriteit Persoonsgegevens nadere informatie krijgt. Ik ga om

die reden dus ook niet in op wat in dat rapport staat. Laat

ik zeggen: schoenmaker, blijf bij je leest. We hebben een

heel aantal standpunten uitgediscussieerd. Het is de

bedoeling dat we daar nu beslissingen over gaan nemen.

Ik ga wel vragen aan het kabinet om zo spoedig mogelijk

terug te komen met een reactie op de inhoud van dat rapport, waarbij zich natuurlijk de vraag opdringt of de commentaren en kritieken die nu in dat rapport zijn verwoord,

te verwerken vallen in de tweede innovatiewet, de aanvullingswet; vergeef me als ik de verkeerde term gebruik.

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-14

De voorzitterVoorzitter

Kan ik op dit punt mevrouw Mutluer het woord geven?

Want die heeft een vraag aan u.

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Wij hadden hier tijdens de behandeling van het wetboek al

een motie over ingediend, omdat we eigenlijk al voordat

de AP met een dergelijke omvangrijke wetgevingstoets

kwam, voorzagen dat het spaak kan lopen wanneer in het

Wetboek van Strafvordering wel de mogelijkheden voor

politie en justitie worden uitgebreid om grote hoeveelheden

persoonsgegevens te verzamelen, maar nagelaten wordt

om de rechten en vrijheden voldoende te beschermen. We

kunnen niet vier jaar lang wachten. NSC is voor mij een

partij die juist ook privacy heel erg belangrijk vindt. Het

gaat om grondrechten. Ik hoor collega Koops ook duidelijk

zeggen: ik ga nu niet in op de conclusies van de AP. Dat

vind ik jammer, want ze zijn best helder en concreet. Het

raakt de grondrechten. Zegt hij daarmee dan ook: laten we

dan vier jaar wachten voordat de aanbevelingen waar de

commissie uiteindelijk mee naar buiten komt, geïmplementeerd kunnen worden? Vindt hij dat verantwoord?

NSCDe heer KoopsNSC

Allereerst neem ik, namens mijn fractie, graag het compliment in ontvangst en zeg daarvoor dank, voor zover het

gaat over dat we ons druk maken over privacy. Want dat is

inderdaad een feit en we doen ons uiterste best om daar

op een zorgvuldige en goede manier mee om te gaan.

Verder is het volledig juist dat wij al onderweg onderkend

hebben dat privacy een probleem kan zijn op het moment

dat er grote hoeveelheden informatie over burgers worden

verzameld. Het is wat dat betreft ook niet heel verrassend

dat de Autoriteit Persoonsgegevens nou met specifiek dit

rapport, met deze inhoud, aan komt zetten.

Niettemin, ook voor de mensen die pas net zijn begonnen

te kijken naar de beraadslaging over dit wetboek: de tweede

aanvullingswet — ik hoop dat ik het goed zeg, dus niet de

innovatiewet — is specifiek bedoeld om alle dingen onderweg, terwijl dit wetboek als olietanker zijn koers vervolgt,

op te pikken en tijdig te kunnen verwerken. Op het moment

dat het hele wetboek van kracht wordt, zijn dan alle kritieken

en commentaren en nieuwe ontwikkelingen daarin meegenomen. Ik zet dus helemaal mijn pijlen erop dat het kabinet

ervoor zorgt dat het ook daadwerkelijk gebeurt en dat de

kritiek op zo'n manier wordt verwerkt, dat we inderdaad

wel degelijk een evenwichtig wetboek hebben aan het eind.

Want dat is hier waar we met z'n allen op mikken, zeer zeker

ook mevrouw Mutluer, dat heb ik zelf gezien.

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Dit is voor mij fijn om te horen. Dus eigenlijk zegt de heer

Kops: we wachten de ...

De voorzitterVoorzitter

De heer Koops.

NSCDe heer KoopsNSC

Er is een meneer Kops. Dat is nadrukkelijk een ander persoon.

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Ja, dat klopt. Dat was niet de bedoeling. De heer Koops. Ik

krijg ook weleens opmerkingen over mijn achternaam. Een

foutje is snel gemaakt.

De heer Koops geeft nadrukkelijk aan: wellicht moet dat in

de aanvullingswet meegenomen worden. Ik ben dat helemaal met hem eens. De AP kwam vrij laat met haar conclusie en met die omvangrijke wetgevingstoets. Dat had veel

eerder moeten en mogen gebeuren. Maar toen wij dat debat

hadden, gaven de bewindspersonen aan: daar gaan we niks

mee gaan doen tot na 2029, omdat wij de politie, het OM

en de rechtspraak niet te veel willen belasten. Enerzijds

snap ik dat, maar wat mij betreft weegt dat nooit en te

nimmer op tegen de grondrechten die eventueel geschonden zouden kunnen worden op het moment dat die gegevens zo omvangrijk kunnen worden verzameld. Er ligt een

motie. Ik ga ervan uit dat de heer Koops daar welwillend

naar zal kijken. Ik verwacht — meneer Koops wellicht niet;

ik weet het niet, dus die vraag stel ik dan — dat de

bewindspersonen gaan zeggen: "Nee, we gaan het niet

doen. Het moet allemaal beleidsarm zijn, zodat we de justitiële keten niet te veel belasten." Ik ben even benieuwd naar

hoe hij daarnaar kijkt.

NSCDe heer KoopsNSC

Wat mevrouw Mutluer doet, is als het ware een witte biljartbal wegstoten tegen een heel veel andere balletjes aan. Ik

voel mij in dit geheel min of meer de band van de snookertafel die de witte bal doorketst naar de bewindslieden die

hier vandaag aanwezig zijn. Daar laat ik mijn commentaar

eventjes bij, als u dat goedvindt. Ik heb simpelweg onvoldoende verstand van privacy en kritiek in een dergelijk

algemene vorm om daar onmiddellijk en concreet iets mee

te kunnen doen. Dit komt gewoon op het bordje van de

bewindspersonen te liggen. Daar gaan we samen lekker

voor zorgen, lijkt me zo.

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Dat snap ik. Dit is mijn laatste interruptie. Ik ga ervan uit

dat NSC hier ook iets van vindt. Ik zal in de tweede termijn

na de beantwoording van de bewindspersonen in de eerste

termijn de vraag mogelijk wederom stellen.

De voorzitterVoorzitter

Dan de heer El Abassi. Een interruptie op hetzelfde punt?

Nee. Dan verzoek ik de heer Koops om zijn betoog te vervolgen.

NSCDe heer KoopsNSC

In der Beschränkung zeigt sich der Meister. Dat moet ik dus

niet doen …

De voorzitterVoorzitter

Van mij mag het, hoor. In de beperking toont zich de

meester, had ook gekund. Maar het is oorspronkelijk een

Duits citaat.

NSCDe heer KoopsNSC

Ja, en het slaat zeer zeker niet op mij. Ik heb gewoon

geprobeerd me te beperken. Dat is het hele punt. Maar aan

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-15

het woord "rechtsbijstand", zoals eerder door de heer Van

Nispen in de mond is genomen, kan ik niet voorbij. Strikt

genomen heb je de Wet op de rechtsbijstand en is het een

kwestie van budgetten en begrotingen en de manier waarop

de Wet op de rechtsbijstand nader vorm heeft gegeven en

overal in voorziet. Feit is wel dat ik mij levendig herinner

hoe de strafbeschikking werd ingevoerd als fenomeen. Enig

recht op bijstand van een advocaat in het proces dat leidde

tot de strafbeschikking of in het proces dat erop volgde

middels verzet, was eigenlijk helemaal niet zo goed voorzien

in termen van budget voor de Raad voor Rechtsbijstand.

Als we daarnaast letten op het aangekondigde rondetafelgesprek over het rapport van de commissie-Van der Meer

II, dan ga ik vandaag wel de bewindspersonen vragen om

heel expliciet te reflecteren op hoe zij de budgetten voor

de invoering van dit nieuwe systeem van strafvordering

voor ogen zien. Dat woord is namelijk wel degelijk van

toepassing op dit nieuwe wetboek.

Dan kom ik te spreken over …

De voorzitterVoorzitter

Een ogenblik, want dit leidt tot een interruptie van de heer

Van Nispen.

SPDe heer Van NispenSP

Volgens mij was dit het wat de rechtsbijstand betreft.

NSCDe heer KoopsNSC

Ja.

SPDe heer Van NispenSP

Ik hoor wat de heer Koops zegt. Ik herinner me ook dat

gedoe rondom die rechtsbijstand met die OM-strafbeschikking. Daar hebben we toen vanuit de Kamer vaak naar

moeten vragen en uiteindelijk is dat enigszins gerepareerd.

Ik denk dat de heer Koops die praktijk herkent. Nu staan we

aan de vooravond van strafvordering. We hebben diverse

moties ingediend. Die liggen er al en ik denk dat we daar

volgende week over gaan stemmen. Er is ook de toezegging

gedaan dat er goed gekeken gaat worden naar wat het

betekent voor de rechtsbijstand. Als advocaten dus meer

uren moeten werken als gevolg van de wijziging in het

wetboek, dan horen ze die vergoed te krijgen. Maar dit gaat

over 2029. De heer Koops weet als geen ander dat dat gaat

over de problemen van vandaag de dag. Hij verwees zelf

ook naar het rapport van de commissie-Van der Meer II en

naar de mogelijke technische briefing die we volgende week

hebben en het debat de week erna. De heer Koops kent ook

als geen ander het grote probleem dat sociaal advocaten

in sommige regio's in geen velden of wegen meer te

bekennen zijn, waardoor rechtszoekenden in de kou blijven

staan. Ik denk dat ik dat allemaal niet hoef te vertellen. Waar

ik naartoe wil is: wat doen wij nu? Dus niet: hoeveel punten

krijgt de advocaat straks vergoed als die als gevolg van de

beweging naar voren of welke andere ontwikkeling dan ook

met het nieuwe Wetboek van Strafvordering te maken

krijgt? Maar: hoe zorgen wij dat er volgende week, over een

halfjaar et cetera überhaupt nog sociaal advocaten zijn die

dit werk gaan doen? Wat kan ik dan op de korte termijn van

de heer Koops verwachten?

NSCDe heer KoopsNSC

Als de heer Van Nispen het heeft over de vooravond van

het nieuwe wetboek, dan heeft hij het wel over een zeer

noordelijke schemering. Het is namelijk inderdaad nog vier

jaar voordat dat ding van toepassing wordt. Specifiek gelet

op de vragen en opmerkingen van de heer Van Nispen zelf,

heb ik mij vandaag dus echt heel erg duidelijk beperkt tot

de extra hulp die voor rechtsbijstand en dergelijke wordt

geregeld in de vier jaren die ons nog voor de boeg liggen.

Daarnaast hoop ik met de heer Van Nispen dat de sociale

advocatuur het inderdaad nog minstens een week volhoudt,

want in de week erna komen wij uitgebreid te spreken over

alles wat mogelijk is en alles wat we willen. Ik ben ervan

overtuigd dat we daar een zeer constructief overleg over

zullen hebben.

SPDe heer Van NispenSP

Ik wil daar alvast een klein beetje mee beginnen vandaag;

ik hoop dat u mij dat vergeeft. Het nieuwe Wetboek van

Strafvordering duurt nog lang. Ook dan hebben we nog

sociaal advocaten nodig. Het is dus van groot belang dat

we de beroepsgroep de komende vier jaar en lang daarna

nog in leven weten te houden, want de nood is hoog. We

zouden dat debat vorige week hebben. Dat is niet gelukt,

want er ligt nog geen beleidsreactie. We gaan dat debat

over twee weken hebben. Dat lijkt kort, maar dat is nog vrij

lang. Ik weet niet precies hoe het zit. Ook al heb ik de vraag

gesteld, daar heb ik nog geen antwoord op gekregen.

Wanneer sluiten de onderhandelingen over de Voorjaarsnota? Wanneer kan deze staatssecretaris nog extra geld

bedingen? Ik weet het niet. Volgens mij is het wel degelijk

acuut, tenzij de heer Koops of de staatssecretaris mij straks

ervan weet te overtuigen: "Nee, het is geen enkel probleem.

Wanneer we dat debat hebben op ik meen 2 april, of 1 april,

is er nog tijd genoeg en is het geen enkel probleem, want

dan gaan we het alsnog bij de Voorjaarsnota regelen." Dan

kan ik mij vandaag wellicht een beetje gedeisd houden —

ook al kost me dat moeite. Maar dat is de reden dat wij

vandaag deze discussie moeten voeren.

NSCDe heer KoopsNSC

Ik beschouw dat als een uitnodiging aan ondergetekende

om de vraag door te passen naar de bewindspersonen.

Daarbij heb ik echt de heel concrete vraag of de beraadslagingen, de overleggen die nu gepland zijn over het rapport

van de commissie-Van der Meer II, met het rondetafelgesprek dat eraan voorafgaat, nog tijdig zijn om een daadwerkelijke invloed te kunnen hebben op de Voorjaarsnota en

op het gebruik van de informatie en conclusies uit het rapport van Van der Meer II.

Met uw welnemen zou ik dan graag mijn betoog hervatten,

voorzitter, maar ik zie de heer Van Nispen nog staan.

SPDe heer Van NispenSP

Ik ben nooit weg te krijgen hier, hè. Nee hoor, dit is mijn

laatste poging op dit thema. Zou de heer Koops alstublieft

al een kleine inzage willen geven in hoe hij ernaar kijkt,

zodat we, in aanloop naar … Ik ga straks toch moties

indienen, want ik denk niet dat ik straks helemaal gerustgesteld word door het antwoord van de staatssecretaris.

Tenzij ik verrast word; dan doe ik het niet. Maar ik denk dat

we die discussie ook vandaag moeten voeren. Ik heb net

toegelicht waarom. Zou de heer Koops kort in willen gaan

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-16

op hoe hij heeft gekeken naar het rapport van de commissie-

Van der Meer II, het noodplan van de Vereniging Sociale

Advocatuur Nederland, en een klein licht willen schijnen

op zijn inbreng in het debat over twee weken? Het is toch

wel belangrijk dat we allemaal een beetje weten waar we

aan toe zijn, voor de sociale advocatuur niet in de laatste

plaats.

NSCDe heer KoopsNSC

Ik zal daar echt heel kort op ingaan. Om te beginnen héb ik

ernaar gekeken, en echt heel uitgebreid. Ik heb nog een

heel aantal heel concrete vragen naar aanleiding van zowel

de conclusies in het rapport en de voorstellen die daarin

worden gedaan als de alternatieven voor die voorstellen

zoals die door de Vereniging Sociale Advocatuur naar voren

zijn gebracht. Geen van die voorstellen is op zichzelf onredelijk. Ik heb ook gekeken naar de hoeveelheid geld die er

telkens mee is gemoeid en ik ben er simpelweg nog niet

uit. Ik kan er op dit moment nog niks zinnigs over zeggen,

behalve dan dat ik met groot gejuich kennis heb genomen

van het bespreken van een aantal hele praktische onrechtvaardigheden in de uitvoering van de Wet op de rechtsbijstand, en van het voorstel om op een heel praktisch niveau

een aantal puntentoekenningen enigszins aan te passen en

te veranderen. Maar dat is eigenlijk het enige wat ik er

vandaag over zou willen zeggen. Tegelijkertijd zeg ik de

heer Van Nispen bij dezen toe, hoewel toezeggingen aan

de bewindspersoon zijn, dat ik hier zeer zeker nog met hem

over ga zitten voorafgaand aan het debat en het rondetafelgesprek van volgende week.

DENKDe heer El AbassiDENK

Ik merk dat de heer Koops wel heel veel doorgeleidt vandaag. De Raad voor Rechtsbijstand zegt namelijk zelf ook:

nu is de rechtsbijstand voor een verdachte niet of niet

gemakkelijk bereikbaar; dit moet echt beter. De NOvA vindt

er ook wat van. We hebben genoeg terug kunnen lezen. Ik

hoorde zonet ook een doorgeleiding toen het ging om privacy. Ik ben wel benieuwd naar de mening van de heer

Koops zelf als dit soort instanties aan de bel trekt.

NSCDe heer KoopsNSC

Ik heb het grootste gedeelte van mijn leven besteed aan

het optreden op basis van toevoeging. Voor alle noodkreten

die worden geslaakt, heb ik een intrinsiek begrip en ook

echt een hele grote empathie. Van het begin tot het eind

houd ik mij ook daadwerkelijk bezig, echt van binnenuit,

met de vraag: waar moet nou echt per se onmiddellijk geld

naartoe? Hoe je de sociale advocatuur redt, wat daarvoor

nodig is en op welke wijze dat vorm gaat krijgen, vind ik

daadwerkelijk niet een voetnootje bij een debat over strafvordering, maar iets wat een zelfstandig debat rechtvaardigt. Ik kan ook tegen dit Kamerlid zeggen dat ik nogal

makkelijk bereikbaar ben over dit onderwerp en dat ik heel

graag in overleg ga om standpunten uit te wisselen om het

debat in een dusdanig goede vorm te leiden dat het daadwerkelijk iets oplevert. Dat er dingen moeten worden verbeterd is zo klaar als een klontje. Het is ook zo klaar als een

klontje dat de heer Van der Meer zelf heeft gezegd: dit is

niet het soort rapport waarbij je er 157 miljoen bij moet

gaan doen in plaats van de 42 miljoen waar ik het zelf over

had. En de manier waarop die 42 miljoen uit elkaar valt en

een gedeelte daarvan voor de kantoororganisatie is bedoeld

en een ander gedeelte voor de reparatie van onrechtvaardigheden, is gewoon heel erg duidelijk. Ik kan er hier op dit

moment niet meer over zeggen dan dat dit ook hoog op de

agenda van Nieuw Sociaal Contract staat.

DENKDe heer El AbassiDENK

Ik hoop in ieder geval dat we richting kunnen geven. Ik ben

nog steeds op zoek naar welke richting NSC op wil, behalve

dat NSC dit nog wil bespreken. Volgens mij heb je hier al

gedachten over. Maar ik wil een andere vraag stellen, over

privacy. Mijn collega gaf aan dat NSC privacy hoog in het

vaandel heeft staan. Ik weet niet of dat helemaal zo is. Dat

zeg ik omdat ik de heer Koops zelf heb horen zeggen dat

hij er weinig van afwist terwijl het wel veel ter sprake is

geweest in dit huis. Dat ging bijvoorbeeld over cloudbeleid

bij de overheid, de financiële gegevens bij de AFM, de

Centrale Database Taxivervoer, de algoritmes van overheidsdiensten en nu het wetboek. En dan noem ik nog niet eens

de CTER-lijsten. Het kabinet wordt constant op de vingers

getikt en ik vind dat NSC als rechtsstatelijke partij hier vrij

rustig over is.

NSCDe heer KoopsNSC

Ik kan antwoorden dat de ogenschijnlijke rust over dergelijke

onderwerpen kan afleiden van wat er achter de gesloten

fractiedeuren allemaal wordt besproken. Maar dat is een

heel algemene opmerking. Door te zeggen dat ik niet zo

heel veel verstand heb van privacy, wilde ik zeggen dat ik

onvoldoende deskundig ben om echt forse kritiek te geven

op of instemmend te luisteren naar datgene wat de Autoriteit Persoonsgegevens ons op dit moment heeft voorgeschoteld over het Wetboek van Strafvordering. Waar ik wél

iets van afweet, is hoe moeilijk het is om aan stukken te

komen in een zaak die niet je eigen cliënt betreft, bijvoorbeeld gewoon in de rechtspraktijk. Maar het kan ook zomaar

zijn dat ik te vastgeroest ben in hoe dingen in de afgelopen

25 jaar hebben gelopen in de strafvordering, en ik dus als

het ware opnieuw moet gaan beginnen met nadenken over

de vraag of de privacy wel voldoende gewaarborgd is

geweest en of dat in de toekomst nog zo is. In die hoedanigheid heeft het onderwerp juist zozeer de volle aandacht dat

ik niet vind dat we deze middag moeten besteden aan de

punten die daar zijn opgesomd door de Autoriteit Persoonsgegevens.

De voorzitterVoorzitter

De heer El Abassi, tot slot.

DENKDe heer El AbassiDENK

Zoals ik al zei: het is vaker gebeurd. Er is vaker aan de bel

getrokken. We hebben hier vaker debatten gehad. We

hebben als het gaat om CTER-registratie gevallen gehad

waarbij mensen drie maanden in de gevangenis hebben

moeten zitten terwijl ze onschuldig waren. We hebben

artikelen zien langskomen waarin tienduizenden mensen

onschuldig op lijsten stonden. En het kabinet gaat gewoon

door. Nu krijgen we een kritisch, zeer kritisch rapport van

de AP. NSC, als redelijk grote partij op dit moment, geleidt

het door naar de minister. Is dat niet veel te slap, wil ik toch

aan NSC vragen.

NSCDe heer KoopsNSC

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-17

Ik moet hier niet verkeerd geciteerd worden. Van het probleem blijven we als Kamer eigenaar, en dus ook als NSCfractie. Maar de vraag naar hoe om te gaan met die kritieken, wanneer daarmee om te gaan en of de tweede aanvullingswet zich daar het beste voor leent, is wel degelijk een

vraag die thuishoort bij de bewindspersonen, want die

moeten daar op dit moment mee omgaan. Gelijktijdig zeg

ik: het is net als het onderwerp discriminatie, dat op allerlei

verschillende plekken in de maatschappij opdoemt, niet

onder één bewindspersoon of één departement, maar op

heel veel plekken. Dan heb je een vorm van coördinatie

nodig om te zorgen dat het effectief wordt bestreden. Een

effectieve omgang met privacy vereist precies eenzelfde

aanpak. Hier is de Autoriteit Persoonsgegevens de eerste

aangewezen persoon. Ik vind het met name betreurenswaardig dat ik de inhoud van het rapport niet heb kunnen

betrekken bij de 22,5 uur waarin we wel overlegd hebben

over deze strafvordering, en ik u overigens ook niet gezien

heb.

De voorzitterVoorzitter

Dit wordt een herhaling van zetten. U hebt drie keer geïnterrumpeerd op dit punt, meneer El Abassi. De laatste keer

dan. Daarna gaat de heer Koops verder met zijn betoog.

DENKDe heer El AbassiDENK

Ik wil vooral op het laatste als eerste ingaan. Volgens mij

hebben we verschillende artikelen zien langskomen over

de aanwezigheid van Kamerleden bij debatten hier. Dan

kan NSC nog de vingers aflikken bij en leren van de aanwezigheid van DENK. Alleen, wij kunnen niet bij twee, drie

debatten tegelijk aanwezig zijn. Dat betekent dat we keuzes

moeten maken en vaak debatten van een afstand meekijken.

We zijn aanwezig bij debatten waarbij we juist zien dat

partijen hun mond houden, bijvoorbeeld als het gaat om

privacygevoelige informatie. Daar zijn we namelijk wel

aanwezig geweest. Daar horen we NSC keer op keer niet

en dat vind ik jammer.

NSCDe heer KoopsNSC

Het enige wat ik daarop terug kan zeggen, is dat ik me er

zeer bewust van ben hoe DENK invulling geeft aan het werk

van de Kamerfractie, en daar ook respect voor heb, zonder

meer. Niettemin is het zo dat dit debat gaat over strafvordering, waarbij privacy slechts een van de onderwerpen is.

Zo komt het dat we hier staan.

De voorzitterVoorzitter

De heer Koops vervolgt zijn betoog.

NSCDe heer KoopsNSC

Bijna als vanzelf is dit een soort vloeiende overgang, gelet

op de vorige drie, vier interrupties, en ga ik een vraag stellen

over de tweede aanvullingswet. Hoe heeft het kabinet op

dit moment voor ogen dat dat ding wordt geüpdatet en

wordt gemaakt? Ik hecht eraan daarbij op te merken dat

ook vandaag het onderwerp procesafspraken nadrukkelijk

aan de orde is geweest en opnieuw zal komen, en terecht.

Het is namelijk een buitengewoon belangrijk onderwerp.

We hebben het vandaag al gehad over de afdwingbaarheid

van slachtofferrechten. We hebben het gehad over de veranderingen zoals geconstateerd in het beleid rond de toepassing van strafbeschikkingen. Dat zijn allemaal nogal

grote onderwerpen. De tweede aanvullingswet is er volgens

mij voor bedoeld om die daarin te verwerken. Maar als je

let op de actualiteit van elk van die onderwerpen, zoals ook

vandaag hier wordt benadrukt, dan dringt zich op dat we

het niet moeten uitstellen tot 2028 voordat we hiermee

doorgaan. Dus staat de tweede aanvullingswet op de

agenda? Wat zijn daar dan de termijnen voor? Wanneer

wordt een aanvang gemaakt daarmee? En hoe wordt bij de

onderwerpen in die aanvullingswet ook rekening gehouden

met het vooruitlopen op de inwerkingtreding van het

nieuwe wetboek? Met "vooruitlopen" bedoel ik: als er nu

iets veranderd moet worden in de praktijk van de procesafspraken of in de praktijk van de toepassing van strafbeschikkingen, moeten we dan per se wachten tot 2029? Of kunnen

we door de discussie over de aanvullingswet de huidige

strafvordering al aanpassen?

Daarmee kom ik aan een volgend onderwerpje, iets waarin

ik bijna wil echoën wat de heer Van Nispen heeft gezegd.

Het gaat over wat problematisch blijft. Een enkelvoudige

eerste aanleg, een politierechter waar je naartoe gaat omdat

je iets verkeerds hebt gedaan. En je moet er gewoon heen,

maar je hebt het geld niet voor een advocaat of het organisatietalent niet, of je kunt zelf de zaak niet doen. Je gaat in

je eentje. Vervolgens gebeurt er iets wat je niet goed

begrijpt, en je gaat in hoger beroep. Dan ga je dus weer in

je eentje en weer zonder advocaat. Je komt dan nu in dit

voorgestelde Wetboek van Strafvordering terecht bij een

alleensprekende rechter die met name kijkt wat je bezwaren

zijn en als uitgangspunt neemt de bezwaren tegen wat die

eerste rechter heeft gedaan. Dat klinkt als een verschraling

van de rechtsbijstand over de gehele keten. En gelijktijdig

is het ook duidelijk dat er een verzwaring van de taak van

een advocaat optreedt bij de inwerkingtreding van het

nieuwe wetboek. Die verschraling bestaat eruit dat hij

uitermate goed de grieven moet formuleren die hij heeft

tegen het vonnis in eerste aanleg. De hele beweging daarvoor houdt ook een proactievere houding van een advocaat

in, en drukt — laat ik het zo zeggen — als het ware een

zwaarder stempel op de procedure als geheel. Dus de vraag

aan de bewindspersonen is om hierop te reflecteren, voor

zover er sprake is van een verschraling, en op hoe erin

wordt voorzien dat die verschraling niet wordt afgewenteld

op de dader, de onschuldige, de verdachte.

De voorzitterVoorzitter

Een ogenblik. De heer Van Nispen heeft een vraag op dit

punt.

SPDe heer Van NispenSP

Ik had op dit punt vergelijkbare vragen gesteld aan het

kabinet. We hebben dat in het wetgevingsoverleg ook

gedaan. Toen kwamen we er niet helemaal uit. Volgens mij

heeft de heer Koops op dit punt dat amendement ingediend

voor een langere tijd om in hoger beroep te gaan, als ik het

me goed herinner. Maar voor het overige zijn er noch door

mij, noch door de heer Koops en volgens mij noch door

anderen concrete voorstellen of amendementen ingediend

om te zeggen dat het dan toch meervoudige rechtspraak

moet worden in hoger beroep, of dat het een volle toetsing

moet zijn en niet alleen maar tegen de zaken die zijn ingebracht. Kortom, de vraag is: hoe gaan wij hier nou verder

mee om? Want als het kabinet straks iets zegt — en volgens

mij is het amendement ook nog ontraden — dan is dit het,

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-18

en dan moeten we elkaar toch nog eens aankijken of we

daar wel genoegen mee nemen, en of we zeggen dat dit

wat ons betreft goed genoeg is. Ik ben gewoon benieuwd.

Nogmaals, van mij zijn die voorstellen er ook nog niet, maar

ik ben echt benieuwd hoe de heer Koops naar dat scenario

kijkt.

NSCDe heer KoopsNSC

Ik heb er dus eentje uit geplukt, bij wijze van amendement,

waarvan ik echt denk dat dat het grootste verschil zou

kunnen maken. Dat was ook na goed overleg met alles en

iedereen die ik hierover heb kunnen bellen en spreken om

me te laten voorlichten en om niet alleen maar op mijn

eigen intuïtie af te gaan. En dat is dus voorlopig mijn antwoord. Dat laat echter onverlet hetgeen het lid Van Nispen

zojuist ook aan de orde stelde: er is sprake van een verschraling door die combinatie van die alleensprekende eerste en

alleensprekende tweede, en de verandering van die toetsing. En zonder nou het hele nieuwe wetsvoorstel overhoop

te gooien door terug te gaan naar de huidige situatie, is dit

wel de voorlopige constatering van, inderdaad, meer dan

één Kamerlid. Daarom de vraag. Voor zover er een verschraling optreedt in de berechting van, laat ik zeggen, simpele

strafzaken, is het de vraag hoe daarvoor wordt gecompenseerd; die vraag blijft zonder meer staan. Ik ben ook heel

benieuwd naar het antwoord en ik zal ook goed letten op

hoe we daarmee in de tweede termijn moeten omgaan en

in het vervolg daarop.

SPDe heer Van NispenSP

Dank. En slechts een open vraag: het procederen zonder

advocaat. Als ik me goed herinner, was dat ook het vraagstuk dat hiermee verband hield, en was dat ook mogelijk.

Is dat ook nog een oplossingsrichting waar de heer Koops

naar kijkt? Moet dat dan wel of niet mogelijk blijven?

NSCDe heer KoopsNSC

Ja, daar heb ik zeker naar gekeken. En daarbij: er zijn

gewoon ook echt heel veel gevallen waarin een advocaat

niet de noodzakelijke meerwaarde heeft, dus niet een

noodzakelijk element is. Die gevallen bestaan gewoon. Ik

zou er dus veel eerder aan denken dat de in hoger beroep

oordelende rechter zichzelf rekenschap geeft van of iets nu

een zaak is waarbij de verdediging eigenlijk door een professional zou moeten worden gevoerd in plaats van door

de verdachte zelf. Dat zou een van de dingen zijn. Dus dat

je zegt: "De rechter in hoger beroep moet hier wel eventjes

opletten: moet die meneer dit wel in zijn eentje gaan doen

allemaal?" En dat is dan alleen al een mogelijkheid waar

de wet op zichzelf in voorziet in voorkomende gevallen. Het

zou dus de toepassing kunnen zijn van een voorziening die

al bestaat, waarmee wordt voorzien in een leemte, zoals

we die nu samen constateren. Tegen het in het algemeen

toevoegen van een advocaat in alle gevallen, dus een verplichte procesvertegenwoordiging, zo u wilt, in hoger

beroep, zijn ook argumenten in te brengen, die ik zwaar

vind wegen.

De voorzitterVoorzitter

De heer Koops gaat zijn betoog vervolgen.

NSCDe heer KoopsNSC

Meneer de voorzitter. Dit is wederom een vloeiende overgang en wel naar de amendementen die zijn voorgesteld

namens Nieuw Sociaal Contract. Ik licht er als eerste eentje

uit: het verlengen van de termijn van hoger beroep naar

drie maanden. Dat is het amendement op stuk nr. 48. Ik

weet dat dit amendement ontraden is. Soms is het zo dat

je dan niet opeens de handdoek maar in de ring moet

gooien, ook niet als je geen medestand voelt zo hier en daar

in de Kamer, maar dat je gewoon keihard moet staan voor

wat je echt vindt. Dit is zo'n moment voor mij.

De situatie in de dagelijkse praktijk van de strafrechtspleging

is dat de dader teleurgesteld is door het vonnis waarin hij

wordt veroordeeld. Ik gebruik expres het woord "dader".

We gaan er gewoon eventjes van uit dat hij verweer heeft

gevoerd en dat het verweer in zijn geheel is verworpen. Hij

verlaat als het ware de zaal met gevoelens van opstandigheid. Gevoelens van opstandigheid die heel gemakkelijk

kunnen worden gedeeld door die persoon die hem bijstond,

zijn advocaat dus. Dit komt doordat de advocaat zich verongelijkt kan voelen, omdat zijns inziens niet goed naar hem

is geluisterd bij het voeren van een verweer namens de

verdachte. Die gevoelens, de ernst ervan, de intensiteit

ervan, variëren natuurlijk van zaak tot zaak, maar er zijn

veel te veel gevallen waarin dat nog niet helemaal geluwd

is na een maand of twee. Pardon, ik zeg het verkeerd: na

een week of twee. Ik vind dat wij met z'n allen moeten

werken aan een systeem waarin er zo min mogelijk nutteloos hoger beroep wordt ingesteld omdat emoties een te

grote rol spelen, omdat de psychologie in het hoofd van

de dader, dan wel diens rechtsbijstandverlener, in die twee

weken nog niet afgelopen is. Iedereen brengt naar de Kamer

mee wat hij hiervoor heeft gedaan. In mijn geval is dat dus

dat ik strafzaken heb gedraaid.

Dan dringt zich dus de eerste vraag op: is dit nou omdat ik

zelf een opgewonden standje ben, die veel te graag gelijk

krijgt? Kortom: is it me die zich daaraan ergert? Daarom

heb ik grootschalig om mij heen gevraagd, bij werkelijk

alles en iedereen, bij alle advocaten die ik maar kon vinden.

Dat is niet een empirisch onderzoek. Het is ook helemaal

niet iets wat empirisch onmiddellijk onderzocht moet worden. Het is gewoon iets waar iedereen het roerend over

eens is: twee weken is te kort om koeltjes te kijken of zo'n

zaak per se een hoger beroep verdient. Als het stof is

neergedaald, als de consequenties van een eenmaal geveld

vonnis duidelijk zijn voor de dader — dat kost gewoon tijd

— dan is dat het moment waarop je op een rationele manier

kunt beslissen om al dan niet in hoger beroep te gaan.

Welke argumenten zijn er dan in te brengen tegen het verlengen van de termijn naar drie maanden? De vraag is of

die bestaan. In het civiele recht is het drie maanden. Het

klinkt ook helemaal niet zo gek wat ik zeg, om iemand

gewoon even de tijd te gunnen voordat die al dan niet

doorgaat en ons rechtssysteem daarmee blijft belasten.

Wat is een argument tegen? Nou, dat de hele procedure in

zijn totaliteit langer duurt, maar dat is eenvoudigweg niet

waar. Dat is gewoon niet zo. Er bestaat een termijn waarbinnen de rechter in eerste aanleg zijn hele dossier in hoger

beroep bij de hogerberoepsrechter moet hebben ingeleverd.

Dat is een termijn van acht maanden. Als je díé termijn

verlengt, krijg je een vertraging van de gehele procedure.

Als je de termijn oprekt van twee weken tot drie maanden,

krijg je die vertraging eenvoudigweg echt helemaal niet.

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-19

Tijdens de wetgevingsoverleggen heb ik er alles al over

naar voren gebracht wat ik toen maar te melden had. Wat

dat betreft spreek ik tegen Kamerleden die het allemaal al

een keertje hebben gehoord, maar ik kan niet anders dan

dit nog één keer plenair herhalen. Ik zou zeggen: Tweede

Kamer, alstublieft, steunt u mij hierin. Dit alles krijgt ook

de vorm van een vraag om reconsideratie aan de kant van

de bewindspersonen.

NSCDe heer KoopsNSC

Ja, in die zin wil ik dat dan ook graag hier aan de bewindslieden en aan de regeringscommissaris voorleggen. Daarbij

denk ik: de termijn waarin een strafdossier in eerste aanleg

voor hoger beroep moet worden ingezonden, bepaalt hoeveel vertraging er optreedt tussen de eerste en de tweede

aanleg. Dat is waarom die termijn bestaat. De termijn voor

het uitwerken van een vonnis bepaalt dat dus niet.

De voorzitterVoorzitter

De heer Sneller wil het geloof ik nog een keer horen.

De voorzitterVoorzitter

De heer Koops vervolgt zijn betoog.

D66De heer SnellerD66

Ik krijg er geen genoeg van, voorzitter. Als het om passie

zou gaan, dan zou hij die steun hebben. Het argument dat

door de staatssecretaris wordt ingebracht, is inderdaad de

grote negatieve consequenties voor de doorlooptijden. De

heer Koops zegt: dat is absoluut niet waar. Maar het gaat

hier natuurlijk niet zozeer om het geval waarin het hoger

beroep wel wordt doorgezet, maar ook om het feit dat het

langer duurt voordat er een uitvoerbaar vonnis ligt en het

duidelijk is dat het naar de executiefase gebracht kan worden. Dat is bezwaarlijk voor de maatschappij, voor de verdachte en voor het slachtoffer, schrijft de staatssecretaris.

Ik hoor graag nog iets meer van de inhoudelijke weerlegging van met name het eerste argument. Er worden vijf

argumenten gegeven tegen het amendement, maar ik zou

met name graag horen wat de heer Koops antwoordt op

het eerste argument.

NSCDe heer KoopsNSC

Laten we het puur praktisch bekijken. Het uur U is aangebroken. Het vonnis wordt geveld. Het wordt voorgelezen

of het wordt mondeling medegedeeld. Dat is het moment

waarop de teleurstelling bij de gemiddelde dader inslaat,

en soms ook bij slachtoffers. Dat is dat moment. Dan zegt

de wet dat je binnen acht maanden na dat moment de

stukken, het dossier als geheel, moet hebben ingeleverd

bij de hogerberoepsrechter. De vraag is wat er in die acht

maanden nou moet gebeuren. Er moet, in voorkomende

gevallen, een aanvulling op het vonnis worden gemaakt.

Er moeten dus bewijsmiddelen worden verzameld en vrij

letterlijk gewoon dossierstukken worden samengepakt en

vervolgens digitaal worden verstrekt. Het wil er bij mij niet

in dat een rechter er acht maanden voor nodig heeft om

een aanvulling te maken op zijn vonnis. Dat kan ik me niet

voorstellen. Kortom, de werkzaamheden die worden verwacht van de rechterlijke macht bij het voorbereiden van

het opsturen naar het hoger beroep kunnen uitstekend

worden gedaan in de periode die daarvoor staat: na drie

maanden, maar voor acht maanden. Ik hoop dat ik me helder uitdruk. Anders zie ik meneer Sneller er absoluut toe in

staat daar nog iets over te vragen.

NSCDe heer KoopsNSC

Ik kom terecht bij het verlengen van de verzetstermijn bij

een strafbeschikking. Daarbij is het voorstel om die van

twee naar zes weken op te schuiven. Daar kom ik zo meteen

nog even op terug.

Ik kom bij mijn derde amendement, dat ik hier alleen maar

wil aanstippen. Dat betreft de controleerbaarheid van de

rechter. We hebben het tijdens de wetgevingsoverleggen

gehad over het ingaan op uitdrukkelijk voorgedragen

standpunten van de verdediging. Ik herinner me levendig

hoe de regeringscommissaris mij van de repliek diende, of

misschien was het dupliek, dat het simpelweg te veel werk

is als je moet ingaan op de bewijsconstructie en op verweren die daarop zien. Ik blijf erbij dat ik dat antwoord — als

enige antwoord ongeveer, meneer Knigge — niet overtuigend vond. Het is heel gek om dat te zeggen tegen een

persoon die dat andersom regelmatig over mijn eigen cassatiemiddelen heeft gezegd. Dat voelt gewoon gek. Maar

het is wel echt waar. Voor mij staat voorop, en daarmee

ook voor Nieuw Sociaal Contract, dat een vonnis dat af is

begrijpelijk moet zijn voor eenieder die het leest: voor het

slachtoffer, voor de veroordeelde persoon, voor de vrijgesproken persoon en voor het publiek. Dat kan alleen maar

op het moment dat je in dat vonnis ingaat op uitdrukkelijk

voorgedragen standpunten. Je moet geen aparte categorie

aanbrengen waardoor dat allemaal niet hoeft als er minder

dan een jaar wordt opgelegd. Dat geldt namelijk voor het

overgrote gedeelte van de zaken: in het overgrote gedeelte

van de zaken wordt helemaal geen jaar opgelegd maar veel

minder. In alle gevallen waarin een straf wordt opgelegd,

kan dat diep ingrijpend zijn, ook als die straf minder dan

een jaar is. Dan heb je het niet over de grote criminelen,

maar wel over mensen die het dagelijks leven verliezen.

Vandaar dat amendement.

Dan heb ik nog het amendement op stuk nr. 29. Ik moet

daarover formeel opmerken dat ik dat intrek. Dat ging over

...

De voorzitterVoorzitter

Dat gaan we even noteren, want dat is belangrijk.

D66De heer SnellerD66

De heer Koops heeft het de hele tijd over acht maanden.

Hier gaat het over: van twee weken naar drie maanden.

Volgens mij gaat het over andere casuïstiek, maar misschien

dat we nog even de reactie en de mondelinge toelichting

van het kabinet op dit argument moeten afwachten. Dan

komen we er in de tweede termijn even op terug.

NSCDe heer KoopsNSC

Dat schiet tenminste op, hè?

De voorzitterVoorzitter

Ja, ja.

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-20

Het amendement-Koops (stuk nr. 29) is ingetrokken.

NSCDe heer KoopsNSC

Dan overweegt Nieuw Sociaal Contract nog een aantal

moties in tweede termijn in te dienen, heel bewust omdat

sommige dingen te ingewikkeld zijn om te regelen met een

amendement.

De eerste motie betreft de informatievoorziening bij het

uitvaardigen van een strafbeschikking. Wij achten die op

dit moment onvoldoende toereikend. We hebben hier de

woorden "klare taal" en "begrijpelijke taal" al eerder zien

langskomen. Wij zijn van oordeel dat degene aan wie een

strafbeschikking wordt uitgevaardigd moet weten wat hij

moet doen, wat zijn rechten zijn en dat hij in verzet kan

komen. Hij moet ook weten hoe hij dat kan doen, dat hij

recht heeft op een advocaat, dat hij recht heeft op de stukken en dat hij andere dergelijke rechten heeft.

Een tweede motie die wij overwegen betreft wel degelijk

het verband tussen de strafbeschikking en het taakstrafverbod. Dat is inderdaad een directe consequentie van de

ontwikkelingen die op dit moment gaande zijn. Die blijken

onder andere uit de reactie van het Openbaar Ministerie,

die vanochtend is gepubliceerd, op het bekend worden van

een interne richtlijn waarmee een externe richtlijn buiten

werking treedt. Wat het ook zei van die hele problematiek;

hier komt het aan het licht. We hebben niet voor niks taakstrafverboden aanvaard. Daar is hier in de Kamer ook een

felle discussie over geweest. Maar voor die specifieke

categorieën in artikel 22b bestaan ze. Ze bestaan gewoon.

Het lijkt er nu op dat een dergelijk taakstrafverbod omzeild

kan worden door het uitvaardigen van een strafbeschikking.

We overwegen daarom een motie die ziet op dat onderwerp:

het omzeilen van een taakstrafverbod middels een strafbeschikking. Dat zou toch niet mogelijk moeten zijn?

Dan hebben we over dezelfde strafbeschikking ook bij wijze

van motie …

De voorzitterVoorzitter

Een ogenblik. Op dit punt heeft de heer Van Nispen een

vraag.

SPDe heer Van NispenSP

Ik weet niet of ik dit punt nou helemaal goed begrijp. Als

er in ander verband wordt gesproken over het omzeilen

van een taakstrafverbod, dan bedoelen mensen daar soms

ook mee dat er geen gevangenisstraf wordt opgelegd voor

een bepaald delict terwijl bepaalde Kamerleden dat wel

zouden willen. Er wordt bijvoorbeeld genoegen genomen

met de voorlopige hechtenis of er zijn andere modaliteiten.

Een van die modaliteiten kan een OM-strafbeschikking zijn.

Is "omzeilen" hier eigenlijk wel het goede woord? Of gaat

het om het gebruikmaken van de mogelijkheden die de wet

nu biedt? Nog even los van wat ik daarvan vind: is "omzeilen" wel het goede woord of begrijp ik de vraag niet goed?

NSCDe heer KoopsNSC

Ik gebruik dat woord deze keer echt expres, en ook op een

provocatieve wijze. Ik gebruik dit ook echt naar de

bewindspersonen toe, want op het moment dat een strafbeschikking wordt uitgevaardigd om een taakstrafverbod

te omzeilen, dan is dat de situatie die wenselijk is, die niet

beoogd is door deze Tweede Kamer. Dat betreft dus niet

alle gevallen waar het lid Van Nispen het zojuist over had,

maar dat betreft het geval waarbij er om die reden een

strafbeschikking wordt uitgevaardigd. Dat is waarom we

die motie overwegen. Dat is ook waarom ik dat in de vorm

van een vraag voorlegde aan de bewindspersonen.

De voorzitterVoorzitter

De heer Koops vervolgt zijn betoog.

NSCDe heer KoopsNSC

Ik wou nog wat opmerken over de verzetstermijn van zes

weken voor een strafbeschikking. Er is dus een onderzoek

naar die strafbeschikking. De vraag is of ik daar een motie

voor moet indienen. Of zou het kabinet bereid zijn daar een

toezegging op te doen? Dat betreft de vraag of de verzetstermijn van zes weken kan worden betrokken bij het

onderzoek naar de strafbeschikking, dat al loopt en binnenkort wordt afgerond. Dat zou een motie wellicht overbodig

maken.

Dan kom ik bij mijn laatste twee moties. Dan is het klaar,

meneer de voorzitter. Een daarvan betreft de doorverwijzingsbevoegdheid voor slachtoffers. Alleen al gelet op alle

commentaren die hier zijn gedebiteerd en alle voorstellen

die zijn gedaan: een daarvan is de afdwingbaarheid van

slachtofferrechten. Zeker ook in het licht van de opmerkingen die hier gemaakt zijn, begin ik opnieuw over de doorverwijzingsbevoegdheid naar een civiele rechter. Heel

concreet gaat het hierom: op het moment dat een slachtoffer

zich meldt in een strafzaak maar niet ontvankelijk wordt

verklaard in zijn vordering, omdat die vordering te complex

van aard is, dus een te zware belasting van het strafproces

is, dan vertrekt hij met lege handen. Dat wil zeggen, zonder

executoriale titel en met de verplichting een dagvaarding

uit te brengen. Daarvoor moet hij een advocaat vinden, de

civiele rechter adiëren en de stukken op een juiste wijze

laten betekenen. Kortom, hij haalt zich een onnoemelijke

hoeveelheid werk op de hals. Dat krijgt hij gewoon. Het

komt mij voor dat dat een volmaakt onredelijk verschil is

tussen de positie van het slachtoffer dat ontvankelijk wordt

verklaard in de strafzaak en het slachtoffer dat niet ontvankelijk wordt verklaard omdat zijn vordering te complex is

of te belastend voor het strafproces. Die posities behoren

gewoon gelijkgetrokken te worden. Dat heeft bij dezen dus

niet de vorm van een amendement gekregen maar die van

een motie. Als de bewindspersonen op dit onderwerp zouden willen reflecteren, dan kan ik daar in de tweede termijn

rekening mee houden.

Mijn laatste onderwerp betreft de zogenaamde zaaksgebonden strafrechter. Daar hebben we het ook over gehad. De

hele rechterlijke macht, begrijp ik, heeft zich fanatiek

gekeerd tegen het voorstel om binnen de rechterlijke macht

voor elke strafzaak een probleemeigenaar aan te wijzen.

Tegelijk loopt daarmee wel een pilot in de rechtbank Rotterdam. Als ik het goed begrepen heb, loopt die eigenlijk

hartstikke goed. Ik stel dus bij wijze van motie voor om te

onderzoeken of een zaaksgebonden strafrechter aangewezen kan worden, dus een probleemeigenaar. De vraag is

dus: kunnen de bewindspersonen ook op dat onderwerp

reflecteren?

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-21

Daarmee kom ik aan het einde van mijn inbreng. Ik veroorloof mij deze ene opmerking: ik heb het zelf in alle wetgevingsoverleggen ontzettend fantastisch gevonden dat een

politieke kleur volmaakt ondergeschikt was aan het hogere

belang dat kennelijk iedereen als zodanig onderkende,

namelijk dat dit ding op een goeie manier tot stand komt.

Dat vond ik een verademing en ik vond het een eer om daar

deel van uit te mogen maken.

Dank u.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank voor uw inbreng. We zijn halverwege de

eerste termijn. Ik stel voor dat we even vijf minuten pauze

houden, ook voor een sanitaire stop. We zijn vijf minuten

geschorst.

De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

De voorzitterVoorzitter

Ik heropen de vergadering. We gaan verder met de behandeling van het nieuwe Wetboek van Strafvordering. We zijn

halverwege de eerste termijn van de zijde van de Kamer.

De heer Diederik van Dijk gaat nu het woord voeren en dat

doet hij namens de fractie van de SGP. Gaat uw gang.

SGPDe heer Diederik van DijkSGP

Dank u wel, voorzitter. Bij het kennisnemen van het

indrukwekkende wettelijke systematische bouwwerk waarover wij vandaag spreken, moest ik spontaan denken aan

dichtregels van T.S. Eliot, uit The Rock. Ik dacht dat dit debat

wel een heel klein beetje poëzie kan gebruiken; dat zeg ik

met een knipoog. De dichtregels gaan als volgt.

They constantly try to escape

From the darkness outside and within

By dreaming of systems so perfect that no one will need

to be good.

Ik vertaal het: "Ze" — politici, wetgevers, juristen — "proberen voortdurend te ontsnappen, aan duisternis buiten en

aan duisternis binnen, door te dromen van systemen die

zo perfect zijn dat niemand goed hoeft te zijn." Dit gedicht

zegt dat er uiteindelijk geen systeem is, of het nu een

democratische rechtsorde is of een imposant juridisch

bouwwerk, dat kan garanderen wat mensen zullen doen.

We verlaten ons op dergelijke systemen, maar uiteindelijk

draait het om de keuze die een individueel mens maakt.

Het is iedere keer weer de keuze tussen goed en kwaad.

Voorzitter. Nergens blijkt duidelijker dat mensen als vanzelf

geneigd zijn om het kwade te kiezen dan op het terrein van

het strafrecht. Het is de taak van de overheid om recht en

gerechtigheid te bevorderen en het kwaad in de samenleving te bestrijden. Zij draagt de zwaardmacht. In dat licht

beziet de SGP dit wetsvoorstel. Het wetsvoorstel bepaalt

hoe recht wordt gedaan in ons land. Het raakt aan de kern

van gerechtigheid, de bescherming van slachtoffers en de

waarborging van de rechtsstaat.

De herziening van dit wetboek is een majeure en complexe

operatie, die jaren in beslag heeft genomen. Ik wil daarom

mijn respect uitspreken naar alle betrokken ministers,

staatssecretarissen, ambtenaren, de heer Knigge, niet te

vergeten, maar ook naar de uitvoeringsinstanties die hier

doordacht aan hebben gewerkt. Ik maak ook een diepe

buiging voor de collega's die hieraan veel tijd hebben

besteed en tal van amendementen hebben ingediend om

deze wet zo mogelijk nog beter te maken.

Voorzitter. De SGP hecht groot belang aan een rechtvaardig

strafproces dat daadkrachtig optreedt tegen misdaad, maar

ook de rechtszekerheid van de burger bewaakt. Rechtvaardigheid en effectiviteit moeten hand in hand gaan. Daarbij

hoort een strafklimaat dat past bij de ernst van de gepleegde

misdrijven. Een fundamenteel uitgangspunt van ons strafrecht is dat het ten principale een reactie of normering

vanuit de samenleving is, gericht op de gedraging van de

dader. Het strafrecht behelst naast het voorkomen van

recidive ook vergelding en moet daarbij een afschrikwekkende werking hebben.

Voorzitter. Aan een rechtvaardig strafproces is onvermijdelijk de positie van slachtoffers verbonden. Slachtoffers

verdienen een volwaardige plaats in ons strafproces. De

SGP steunt maatregelen die hun positie versterkt, zoals een

betere informatievoorziening en snellere procedures. Ook

de uitvoering van het nieuwe wetboek moet hierin voorzien.

Slachtoffers mogen niet verdwalen in een bureaucratisch

doolhof, maar moeten serieus genomen worden en hun

rechten kunnen uitoefenen.

Wat de SGP betreft is de uitvoering van dit voorstel cruciaal.

De herziening van het Wetboek van Strafvordering moet

niet slechts een papieren werkelijkheid zijn. In de praktijk

moet het leiden tot een snellere, eerlijkere en goed uitvoerbare strafrechtspleging.

In de criminele wereld wordt volop geïnnoveerd, waarbij

zeker in de digitale wereld ontwikkelingen elkaar in hoog

tempo opvolgen. Dat vereist dat zowel de politie als het

OM de ruimte moet hebben om met zaken te experimenteren om de ontwikkelingen bij te benen. Daarom mijn concrete vraag: in hoeverre voorziet het voorgestelde wetboek

in die behoefte? Wat de SGP betreft moet er expliciet ruimte

zijn voor het experimenteren met nieuwe technologieën en

opsporingsmogelijkheden, waarbij we de randen opzoeken

van de bestaande praktijk door in te spelen op nieuwe ontwikkelingen. Graag hoor ik van de minister hoe hij dit ziet.

De SGP vraagt ook aandacht voor gegevensdeling tussen

diensten in de uitvoering. Het is onwenselijk dat onderzoeken opnieuw moeten worden uitgevoerd of dat belangrijke

bewijsstukken niet geldig zijn, omdat er een vinkje in de

AVG ontbreekt. Kan de minister verzekeren dat we dit goed

hebben geregeld in dit voorstel?

De SGP legt de vinger bij de capaciteit en de middelen van

politie, OM en rechtspraak. Goede wetgeving blijft immers

zonder kracht als de uitvoering tekortschiet. Ik doe daarom

een klemmend beroep op dit kabinet om echt de benodigde

middelen vrij te maken om de opsporing, vervolging en

rechtspraak robuust toe te rusten voor de taak die dit

voorstel aan hen toebedeelt. De SGP waarschuwt voor het

gevaar om door te schieten in een te bureaucratische

benadering. De uitvoerende instanties moeten met werkbare

en begrijpelijke regels kunnen werken, zonder onnodige

complexiteit. Meer ruimte voor de agent in de wijk en

minder blauw achter het bureau!

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-22

Daarnaast hoopt de SGP dat we met dit voorstel een

belangrijke stap kunnen zetten in het laten slinken van de

stapels zedenzaken, die al te lang wachten op behandeling.

Het OM voldoet al te lang niet aan haar eigen norm om 80%

van alle zedenaangiften binnen zes maanden in behandeling

te nemen. We zullen daarbij ook recht moeten doen aan

slachtoffers. Voorkom secundaire victimisatie door een

traag vervolgingsproces! Laten we werkelijk recht doen en

zaken afronden, want een papieren rechtvaardigheid is geen

echte rechtvaardigheid.

Tot zover. Dank u, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank voor uw inbreng. Dan gaan we nu luisteren

naar de heer Emiel van Dijk. Hij voert het woord namens

de fractie van de PVV.

PVVDe heer Emiel van DijkPVV

Dank u wel, voorzitter. In dit debat spreken we over het

nieuwe Wetboek van Strafvordering. De PVV staat welwillend en positief tegenover veel van de vernieuwingen en

de moderniseringsslag die de regering met dit nieuwe

Wetboek realiseert. In het nieuwe Wetboek van Strafvordering is het beginsel van strafbeschikkingen onverminderd

overgenomen uit het oude wetboek. Hierdoor behoudt het

OM de bevoegdheid om strafbeschikkingen uit te vaardigen

tegen misdrijven waarop een maximumstraf van zes jaar

staat. Misdrijven zoals mishandeling en aanranding, maar

ook het verspreiden van kinderporno, kunnen hierdoor

worden afgedaan met een taakstraf of een geldboete, omdat

het OM geen vrijheidsbenemende straffen, zoals celstraffen,

mag opleggen.

Voorzitter. Recent lazen we in het nieuws dat het OM veelvuldig gebruikmaakt van die bevoegdheid. Op 1 februari is

de zogenaamde "tijdelijke instructie intensivering strafbeschikkingen bij veelvoorkomende vermogensdelicten" van

het Openbaar Ministerie in werking getreden. Deze werkinstructie ziet toe op een ruimere inzet van de strafbeschikking

bij verdenking van diefstal, verduistering, oplichting en

heling. Maar dit blijkt, zoals de rechtspraak opmerkt, slechts

een eerste stap. Uiteindelijk is het de bedoeling om de

instructie gefaseerd uit te breiden, totdat — ik citeer daarbij

het OM — "het doel van zo min mogelijk dagvaardingen

voor feiten met een strafmaximum van zes jaar of minder

is bereikt". Met andere woorden, het Openbaar Ministerie

is voornemens de wettelijke ruimte maximaal te benutten

en alle delicten waarop tot zes jaar gevangenisstraf staat,

af te doen met een strafbeschikking. Deze trend zagen wij

gisteren bevestigd in het nieuws: De Telegraaf kopte dat

criminele asielzoekers door het nieuwe beleid van het

Openbaar Ministerie minder vaak de cel in hoeven voor

serieuze misdrijven zoals mishandeling of wapenbezit.

Voorzitter. Dit kunnen wij niet laten gebeuren. Het mag niet

zo zijn dat criminelen die een gevangenisstraf verdienen,

niet meer worden opgesloten onder het mom van het verlichten van de druk op de rechtspraak of het bestrijden van

het celtekort. Het mag niet zo zijn dat criminele asielzoekers

niet meer de gevolgen voor hun asielstatus ervaren. In

beginsel heb je daar namelijk een veroordeling met een

vrijheidsbenemende sanctie voor nodig.

Voorzitter. Wanneer het gaat om het ondermijnen van de

rechtsstaat en het in de kou laten staan van slachtoffers,

dan moet men vooral zo doorgaan met het niet meer voor

de rechter brengen van criminelen. Niet alleen de PVV is

hiertegen; ook de Raad voor de rechtspraak is keihard in

zijn oordeel. Het OM, dat al verkeerde prioriteiten stelt

doordat het publieke omroepen vervolgt om vacaturetekstjes, cabaretiers aanpakt om flauwe grappen en daarentegen

voor de 40ste keer besluit om demonstranten van Extinction

Rebellion niet te vervolgen, doet afbraak aan de geloofwaardigheid van onze rechtsstaat. Als het OM dan wél een keer

vervolgt, eist het slechts elf dagen cel, bijvoorbeeld tegen

een van de Jodenjagers in Amsterdam. Als iemand zich

dan nog afvraagt waarom de rechtsstaat onder druk staat

en burgers het vertrouwen verliezen, dan is het antwoord:

echte criminelen komen er in Nederland veel te makkelijk

mee weg. Met dit soort beleidsrichtingen van het Openbaar

Ministerie wordt dat alleen maar erger.

De PVV komt daarom met een drietal amendementen. In

het eerste amendement willen wij artikel 3.3.1 wijzigen en

de termijn van zes jaar waarvoor het OM in de toekomst

misdrijven met een strafbeschikking mag afdoen, halveren.

Hierdoor vallen veel meer zware delicten buiten deze

bevoegdheid en zullen deze criminelen in volle transparantie

en openheid, met alle rechterlijke middelen, keihard kunnen

worden aangepakt.

Met het tweede amendement willen wij de bevoegdheid

schrappen om strafbeschikkingen uit te vaardigen bij misdrijven die vallen onder titel 14, misdrijven tegen de zeden,

titel 18, mishandeling, en titel 20, misdrijven tegen de persoonlijke vrijheid, van het Wetboek van Strafrecht. Dat doen

wij door een lid toe te voegen dat deze titels uit het Wetboek

van Strafrecht uitzondert van het uitvaardigen van strafbeschikkingen door het Openbaar Ministerie. Juist criminaliteit

zoals straatterreur, stalking, bedreiging, mishandeling en

aanranding heeft de grootste gevolgen voor de veiligheid

en het veiligheidsgevoel van slachtoffers en de samenleving. Met dit amendement kan voor deze misdrijven nooit

meer een strafbeschikking worden uitgevaardigd. Deze

delicten mogen wat de PVV betreft nooit worden afgedaan

met zo'n strafbeschikking. De daders van dergelijke misdrijven moeten gewoon voor de rechter komen en lang in de

cel verdwijnen.

Voorzitter. Dan het derde amendement. Wat de PVV betreft

moeten asielzoekers die tijdens hun verblijf misdaden plegen, krachtig aangepakt worden.

De voorzitterVoorzitter

Ogenblik, ogenblik. Ik ga u even onderbreken, want volgens

mij heeft de heer Koops vragen over het vorige amendement.

NSCDe heer KoopsNSC

Het gaat mij even over het amendement dat ziet op het

halveren van het strafmaximum waarvoor een strafbeschikking uitgevaardigd mag worden. Van dat voorstel heb ik

vandaag kennisgenomen. Dan schiet door mijn hoofd dat

op een eenvoudige winkeldiefstaf maximaal vier jaar

gevangenisstraf staat. Dan is de vraag in dit verband of het

nou de bedoeling is dat je geen strafbeschikking meer mag

opleggen voor een eenvoudige winkeldiefstal.

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-23

PVVDe heer Emiel van DijkPVV

Dat is niet de bedoeling van dit amendement. Ik heb zojuist

toegelicht wat de bedoeling is van dit amendement. De

bedoeling van dit amendement is om zwaardere misdrijven,

misdrijven tegen de persoonlijke vrijheid, zedenmisdrijven,

verkrachting — ik heb het trouwens niet over verkrachting

— aanranding, mishandeling, bedreiging en alles wat

daarmee samenhangt, aan te pakken. Diefstal wordt nu al

vaak niet voor de rechter gebracht. Dat doet het OM niet,

want die hebben in hun selectiviteitskader een afspraak

met de politie en het Openbaar Ministerie dat ze daar in de

meeste gevallen niks mee doen. Die worden gewoon

heengezonden en daar gebeurt verder niks mee. Dat heeft

dus geen enkele verandering wat dat betreft.

NSCDe heer KoopsNSC

Is het duidelijk dat er strafbeschikkingen worden uitgevaardigd voor winkeldiefstal of is de veronderstelling nu dat

dat in het geheel niet gebeurt?

gehad van die ene mevrouw, ik geloof ergens in Brabant,

wier kluis bij de Etos was leeggehaald. Er was €4.200

gestolen. Het OM heeft die vrouw gewoon in de kou laten

staan. Daar is geen strafbeschikking aan te pas gekomen.

Die man is daar zelfs niet voor vervolgd, want hij was al

erg genoeg gestraft voor een ander voorgaand feit. Die

mevrouw zit met de gebakken peren van €4.200, en dit terwijl het OM middels die strafbeschikkingen nu al de

mogelijkheid heeft om het geld van die dader te vorderen

ten faveure van het slachtoffer, in dit geval die mevrouw

waarbij de kluis met de hele omzet van haar winkel was

leeggehaald. Er zitten dus nog een aantal kanttekeningen

bij. Daar moeten we goed over nadenken, maar ik sta niet

negatief tegenover hier en daar schuiven met een termijn

zodat daar wat flexibiliteit in zit. Het gaat ons erom dat het

niet meer zo kan zijn dat je voor mishandeling, bedreiging,

aanranding en dergelijke feiten naar huis kan worden

gestuurd zonder dat je voor de rechter hoeft te verschijnen,

en dat je met een geldboete kan wegkomen. Dat is ongehoord. Dat is de reden waarom wij dit amendement hebben

ingediend.

PVVDe heer Emiel van DijkPVV

Dat zal ongetwijfeld gebeuren.

NSCDe heer KoopsNSC

Dringt zich dan niet het volgende risico op als je de boel

halverwege ... Het gaat er dus om dat je de situatie krijgt

dat iemand voor de rechter moet worden gebracht. Ik heb

het puur eventjes over de verlaging van die termijn van zes

jaar naar drie jaar. Verduistering valt er niet meer onder,

net als andere vermogensdelicten die ook, laat ik zeggen,

in een situatie kunnen voorkomen dat iemand er zeer zeker

niet de gevangenis voor in gaat, gewoon omdat de ernst

van het concrete geval dat niet rechtvaardigt. Die gevallen

heb je nou eenmaal ook. Is het lid dan niet bang dat er

überhaupt helemaal niks meer met zo'n zaak gebeurt? Is

het niet zo dat het OM wordt gedwongen om helemaal niks

meer te doen als het niet anders kan dan een zaak aanhangig te maken bij de rechtbank?

PVVDe heer Emiel van DijkPVV

Nee, dat is niet het geval.

D66De heer SnellerD66

Ik probeer het even te begrijpen, want de heer Koops is

duidelijk beter ingevoerd in het Wetboek van Strafrecht dan

de heer Van Dijk, en dan ik trouwens. Artikel 310: ten

hoogste vier jaar op diefstal. Het amendement zegt dat het

maximum van zes naar drie moet. De consequentie is dus

dat dit niet meer kan. De heer Van Dijk zegt: het is niet de

bedoeling dat het niet meer kan. Maar dat is wel de consequentie. Wat gaat de heer Van Dijk dan doen?

D66De heer SnellerD66

De heer Van Dijk noemt het "een kleinigheidje". Ik denk dat

het probleem als volgt is. We proberen deze wet zorgvuldig

te behandelen. We proberen wetgeving überhaupt zorgvuldig te doen. De heer Van Dijk komt hier vandaag mee en

lijkt de consequenties van wat hij eigenlijk voorstelt, niet

te kunnen overzien. Ik vraag hem ook om een reflectie op

wat daarvoor al is gezegd, ook door mij, namelijk dat dit

eigenlijk een middelvinger is naar het hele proces dat we

tot nu toe gehad hebben als het gaat om dit wetsvoorstel.

Niet eens het begin van de consequenties daarvan zijn

duidelijk voor de heer Van Dijk, laat staan voor de rest van

de Kamer.

PVVDe heer Emiel van DijkPVV

Ik zie dat toch echt anders. De gevoelens van opstandigheid

van de heer Sneller heb ik gezien op het internet, maar ik

deel die niet. Ik denk dat dit, nu wij staan te debatteren over

de wijziging van dit wetboek, juist hét moment is om die

wijzigingen door te voeren. Wij gaan als partij zelf over het

moment waarop we dat amendement indienen. We zijn

gewoon perfect binnen de tijd. Het kan via het Reglement

van Orde. Het is gewoon een normale procedure. Je dient

een amendement in en daar hebben we een debat over,

zoals ik nu met u in debat ben. Vervolgens wordt daarover

gestemd. Laten we niet overdrijven: de implementatie van

het hele gebeuren is pas in 2029, pas over vier jaar. Laten

we nu niet doen alsof wij met iets zijn gekomen wat schromelijk te laat is en alsof daar niet over gepraat kan worden

en dergelijke. We hebben tijd zat om alles goed door te

voeren. Daarom liggen onze amendementen er ook.

PVVDe heer Emiel van DijkPVV

Nee, ik heb gezegd dat het niet de intentie is. Als blijkt dat

dat inderdaad van drie naar vier jaar zou moeten, dan is

dat ook prima. Dat is geen enkel probleem. Dat is een kleinigheidje. Ik wil best een gewijzigd amendement daarvoor

indienen als we daarmee het probleem oplossen dat diefstal

voortaan eventueel met een strafbeschikking kan. Dan wil

ik daarbij wel de kanttekening maken dat het OM dat dan

ook echt moet doen. We hebben laatst bijvoorbeeld de zaak

D66De heer SnellerD66

Als de heer Van Dijk ze allemaal intrekt, hebben we tijd

genoeg om het er nog een keer goed over te hebben. Nu

gaan we in principe gewoon dinsdag stemmen. Het is aan

de PVV om helemaal terug te komen op het stemgedrag

van de Groep Wilders, die gewoon heeft ingestemd met

het wetsvoorstel en een OM-afdoening en die tegen een

horizonbepaling was. Die draai staat de PVV volledig vrij.

Maar het staat de PVV niet vrij om te zeggen: we hebben

geen idee van de uitvoeringsconsequenties en dinsdag

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-24

moeten we gaan stemmen, met dit soort vergaande wijzigingen. Dan denk ik dat er ook een verantwoordelijkheid is

richting de rest van de Kamer om daar iets serieuzer mee

om te gaan. Mijn vraag is als volgt. DJI zit al met code zwart.

Dit leidt, wat de heer Van Dijk betreft, tot een grotere

bezetting van gevangenissen, doorlooptijden bij de rechterlijke macht et cetera, et cetera. Wat gaan we doen om ervoor

te zorgen dat we dat soort consequenties nog wat beter in

beeld krijgen? Wat is nou het voorstel van de heer Van Dijk?

Of zegt hij gewoon: dit zijn de voorstellen, dinsdag stemmen, zoek maar uit?

PVVDe heer Emiel van DijkPVV

Dat is een beetje kort door de bocht, maar er staat gewoon

in het hoofdlijnenakkoord dat er strenger gestraft gaat

worden. Dit is een van de dingen waarmee we strenger

gaan straffen. Wij zien dat het OM nu te vaak steken laat

vallen. Terwijl wij hier het debat voeren — dat is het verwijt

dat de heer Sneller mij maakt — heeft het OM in alle stilte

ineens een beleidswijziging doorgevoerd, waarin ze zeggen:

alles en iedereen die eigenlijk zes jaar de bak in zou moeten

kunnen, gaan we nu gewoon met een taakstraf naar huis

sturen of met een geldboete. Dat is compleet de omgekeerde wereld. Dat is niet goed. Als gevolg van die houding

van het OM — ik doel op het zwalken van de ene naar de

andere kant — gaan we asielzoekers die voor enorm veel

overlast zorgen in de asielzoekerscentra en die in de criminaliteit zitten, waarmee zij de hele regio, buurten en

woonwijken onveilig maken en waardoor mensen zich daar

niet meer thuis voelen, met deze beleidswijziging van het

OM niet meer voor de rechter krijgen. Wij vinden als partij

dat wij daar paal en perk aan moeten stellen. U kunt het

niet met mij mee eens zijn, maar dit is juist het moment om

daar wat mee te doen. We bespreken vandaag de wijziging

van het Wetboek van Strafvordering en in dat Wetboek van

Strafvordering hebben wij als wetgever de mogelijkheid

om de speelruimte die het Openbaar Ministerie nu veel te

veel pakt, met negatieve consequenties, te beperken.

Daarover ligt er dat amendement. En heel veel meer dan

een "zes" in een "drie" veranderen is het niet.

NSCDe heer KoopsNSC

Ik ben zelf helemaal niet zo van het verwijten maken, en al

helemaal niet in dit huis. Dat is ook niet waarom ik bij deze

microfoon sta. Ik haak wel aan bij iets anders. Net als de

heer Van Dijk was ik tamelijk geschokt door het bestaan

van een interne richtlijn van het Openbaar Ministerie die

een externe richtlijn buiten werking stelde. Dat vond ik echt

heel gek. Ik kan me heel goed voorstellen wat ik daarmee

gedaan zou hebben als ik advocaat was geweest van

iemand die in strijd met die richtlijn toch voor de rechter

was gekomen. Dat is waarom ik dat zo gek vond. En dat

dan in combinatie met het punt dat voorzien wordt dat dit

wetboek in werking treedt in 2029. Hoe ziet de heer Van

Dijk het voor zich om in de komende vier jaar iets te doen

met deze interne richtlijn of met het voornemen om die

strafbeschikkingen te gebruiken in bepaalde gevallen?

Kortom, hoe zouden we er eerder iets aan moeten doen?

Dat is mijn hoofdvraag. Ik koppel daaraan dat we niet voor

niets een rondetafelgesprek hebben aangevraagd en een

debat expliciet over dit onderwerp.

We debatteren vandaag over alle WGO's die we over dit

onderwerp hebben gehad. Dat het rondetafelgesprek pas

over twee weken plaatsvindt, hoeft niets af te doen aan de

reden dat wij hier vandaag een amendement indienen. Dat

kan gewoon. Dus ik snap alle, misschien wel geveinsde,

ophef niet zo. Het zijn drie heel simpele amendementen. Er

wordt een artikel ingevoerd en er wordt één cijfer veranderd, namelijk van zes jaar naar drie jaar. We beperken

daarmee de speelruimte van het OM, dat op dit moment

veel te veel speelruimte heeft. We hebben al meerdere

malen de minister zelf gevraagd om iets te doen aan het

OM als het niet vervolgt, als het Extinction Rebellion niet

vervolgt, als het de Jodenhaters in Amsterdam veel te zacht

aanpakt. De minister zegt dat het OM zelf over de vervolgingsbeslissing gaat en dat hij zich daar niet mee bemoeit.

Dan is het toch echt aan ons om daar paal en perk aan te

stellen. Dat doen wij middels deze amendementen.

Ik vind het eigenlijk een beetje gerommel in de marge om

hier te praten over de procedures en dergelijke. Het gaat

om wat wij beogen hiermee beter te maken voor de

samenleving. Wat we beter gaan maken, is dat we straks

asielzoekers wél voor de rechter krijgen en dat we notoire

overlastgevers dus wél het land uit kunnen zetten. Het lijkt

mij toch echt de omgekeerde wereld als we hier gaan lopen

emmeren over de procedure en dergelijke en zeggen "dat

het eigenlijk wel een goed amendement is, maar omdat het

allemaal zo laat is ingediend, gaan we er maar tegenstemmen" met als gevolg dat we straks asielzoekers niet meer

het land uit krijgen; het lijkt me een verkeerde gang van

zaken als dat de insteek zou zijn van de collega's — en dan

heb ik het niet alleen tegen de heer Koops.

NSCDe heer KoopsNSC

We hebben het over een wetboek dat over vier jaar van

kracht zou gaan worden. De vraag was hoe de heer Van

Dijk aankijkt tegen de tussenliggende periode.

PVVDe heer Emiel van DijkPVV

Het lijkt mij dat voor de tussenliggende periode een overgangsregeling moet worden gemaakt, zodat het misschien

stapsgewijs kan worden ingevoerd. Ik neem aan dat je niet

van de ene op de andere dag, in één klap, al die acht boeken

ongeldig verklaart. Ik neem aan dat je dat rustig, gefaseerd

en gestructureerd doet. Ik ben gerust bereid om daarover

mee te denken, dat is geen enkel probleem.

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Volgens mij heeft de heer Van Dijk drie amendementen die

niet doordacht zijn en die in mijn beleving niet goed zijn.

De nadrukkelijke vraag die er ligt, is of de heer Van Dijk die

amendementen even on hold wil zetten en in ieder geval

wil afwachten wat de appreciaties zijn, dan wel bij de

tweede aanvullingswet hier verder over wil doorpraten.

Maar ik kan mij ook heel goed voorstellen dat je dit meeneemt in het plenaire debat dat er komt en bij het rondetafelgesprek. Ook ik vind het ontijdig en voorbarig en niet

goed. Daarom nogmaals de vraag, ook van mijn kant: is de

heer Van Dijk bereid om deze amendementen vandaag on

hold te zetten, gelet ook op het feit dat de tweede aanvullingswet er komt evenals een plenair debat?

PVVDe heer Emiel van DijkPVV
PVVDe heer Emiel van DijkPVV

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-25

Dat ben ik niet. Er liggen al een stuk of 40 amendementen

van de collega's, dus ik zie niet in waarom mijn amendementen, die van de PVV, ontijdig zouden zijn. Wij beogen

precies hetzelfde als andere collega's: wetgeving beter

maken voor de Nederlanders. Dit zijn onze drie voorstellen.

Het zijn maar drie voorstellen, drie hele simpele voorstellen:

om aan artikel 3.3.1 een extra lid toe te voegen en de grens

te verlagen van zes naar drie jaar. Het is vrij simpel.

De voorzitterVoorzitter

De heer Van Dijk vervolgt zijn betoog.

PVVDe heer Emiel van DijkPVV

Voorzitter. Ik was gebleven bij het derde amendement, dat

gaat over asielzoekers. Wat de PVV betreft moeten asielzoekers die tijdens hun verblijf misdaden plegen krachtig aangepakt worden en direct het land uitgezet kunnen worden.

De nieuwe beleidsrichtlijn van het Openbaar Ministerie

zorgt er echter voor dat criminele asielzoekers minder vaak

voor ernstige misdrijven, zoals mishandeling of wapenbezit,

voor de rechter verschijnen. In plaats daarvan worden deze

zaken straks afgedaan met een strafbeschikking. Aangezien

het OM geen vrijheidsbenemende straffen mag opleggen

terwijl dit volgens asielwetgeving wel nodig is om een

asielaanvraag af te kunnen wijzen, gaat dit voor enorme

problemen zorgen. De criminele asielzoeker ontloopt hiermee zijn straf en mogelijke gevolgen voor zijn asielstatus.

Daarom willen we ook met dit amendement artikel 3.3.1

aanpassen door een nieuw lid toe te voegen. Met de introductie van dit lid wordt de bevoegdheid van de officier van

justitie om strafbeschikkingen uit te vaardigen beperkt,

wanneer de verdachte een vreemdeling is in de zin van

artikel 1 van de Vreemdelingenwet 2000. Dit alles is uiteraard volledig in lijn met het hoofdlijnenakkoord, dat inzet

op harder straffen, aanpak van straatterreur, een harde

aanpak van criminele asielzoekers en het eerder al stopzetten van een asielprocedure. In het hoofdlijnenakkoord staat:

aanhouden, berechten en straffen. Dat garanderen wij nu

ook middels deze amendementen, waarvoor tot slot ook

nog een kort woord van dank aan Bureau Wetgeving van

de Tweede Kamer voor de juridische ondersteuning in de

totstandkoming hiervan.

Dank u wel, voorzitter.

DENKDe heer El AbassiDENK

Ik weet niet of het hoofdlijnenakkoord zo doordacht is.

Artikel 6 EVRM, het recht op een eerlijk proces, garandeert

dat iedereen recht heeft op een eerlijk proces en gelijke

behandeling voor de rechter. Als asielzoekers uitgesloten

worden van de mogelijkheid van een strafbeschikking en

gedwongen worden om voor de rechter te verschijnen terwijl anderen dit niet hoeven, zou dit als een schending van

hun recht op een gelijke procesgang kunnen worden gezien.

Zo leg ik 'm even uit.

Artikel 14 EVRM, het verbod op discriminatie, zou ik ook zo

kunnen lezen. Het artikel verbiedt discriminatie in de uitoefening van de rechten en vrijheden die het EVRM garandeert. Een wet — zo leg ik 'm dan weer uit — die asielzoekers strenger behandelt dan andere verdachten met een

strafbeschikking zou een vorm van discriminatie kunnen

zijn.

Dan hebben we nog artikel 3 EVRM. Heeft de PVV daar wel

naar gekeken? Of wil de PVV uit de EU stappen?

PVVDe heer Emiel van DijkPVV

Ik reageer eerst even op alle mooie artikelen die de heer El

Abassi heeft opgesomd. Het is momenteel staand beleid

van het OM om asielzoekers uit te zonderen van strafbeschikkingen. Dat is momenteel staand beleid. Dat is pas

stilletjes een week of drie, vier weken geleden door het OM

aangepast. Dat is jarenlang staand beleid geweest, dus daar

is niks onrechtsstatelijk aan, ongeacht hoe u uw eigen draai

geeft aan alle EVRM-artikelen. Die vlieger gaat dus helaas

niet op.

DENKDe heer El AbassiDENK

Ten slotte. Ik geef nergens een draai aan. Ik haal die artikelen erbij. De PVV wil een uitzondering op een eerlijk proces

voor iedereen. Die wil afwijken van artikel 14 EVRM, een

verbod op discriminatie, op het ongelijk behandelen van

mensen. De PVV wil daar met dit amendement iets anders

mee doen. Artikel 3 EVRM had ik ook benoemd. De PVV

wijkt daar gewoon van af. Daar bevraag ik de PVV op. Ik

vraag gewoon of ze kritisch naar die artikelen hebben

gekeken, of dat überhaupt wel mogelijk is met hun amendementen.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Er is nog een vraag van de heer El Abassi.

PVVDe heer Emiel van DijkPVV

Voorzitter …

DENKDe heer El AbassiDENK

Ik hoor de PVV aangeven dat dit in lijn is met het akkoord

van het kabinet. Ik zou de PVV willen vragen of het ook in

lijn is met Europees recht.

De voorzitterVoorzitter

Ik geef u het woord. Nu mag u.

PVVDe heer Emiel van DijkPVV

Dat zal best. Het staat zo in het hoofdlijnenakkoord en daar

zijn ze tot in den treure over in conclaaf geweest. Zes, zeven

maanden hebben ze alles doordacht wat wel en wat niet

mogelijk was. Als in het hoofdlijnenakkoord staat dat we

het zo gaan doen, dan heb ik er honderd procent vertrouwen

in dat dat volgens Europese wetgeving prima kan.

PVVDe heer Emiel van DijkPVV

Dank u wel. Dank u. Ongelijke behandeling in ongelijke

gevallen is geen discriminatie. Dat is een. Het is inderdaad

ongelijke behandeling op het moment dat asielzoekers de

dans zouden ontspringen of de kans zou worden ontnomen

om zich voor de rechter te moeten verantwoorden voor

criminele daden en de kans zouden moeten ontspringen

op een hele prachtige celstraf waarna een uitzetting zal

volgen. Dat zou ik ze inderdaad niet willen ontnemen, als

je het vanuit dat perspectief bekijkt.

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-26

Dank u wel, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Dank voor uw inbreng. Dan gaan we nu luisteren naar

mevrouw Mutluer. Zij voert het woord namens de fractie

van GroenLinks-Partij van de Arbeid.

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Dank, voorzitter. Na jarenlange voorbereiding van het

nieuwe Wetboek van Strafvordering, de ruggengraat van

het Nederlandse strafprocesrecht, en zelfs tientallen jaren

rapportages van universiteiten, vele schriftelijke rondes, tig

wetgevingsoverleggen, komen we nu tot een afronding in

de Tweede Kamer. Ik moet bekennen dat ik het eigenlijk

heel fijn vindt dat ik hier onderdeel van uit mag maken

samen met mijn collega's.

Een van mijn collega's zei al: misschien heeft deze herziening van Wetboek van Strafvordering niet zo heel veel

aandacht gehad in de media. Onterecht, zou ik stellen.

Echter, dit is wel waar het Kamerwerk om gaat. Dit is waar

wij eigenlijk ooit voor op de wereld zijn gezet: om deze

wetten gewoon te controleren, voorstellen te doen, suggesties te doen. En dat is exact hetgeen wat wij vandaag hier

doen. Ook echt complimenten aan de collega's, want ik

vond de vele wetgevingsoverleggen vrij inhoudelijk en dat

is hoe het ook in deze Kamer hoort te zijn. Mijn enorme

dank ook aan de regeringscommissaris voor al de keren

dat hij erbij zat en voor zijn nuttige input en aan iedereen

die dit heeft voorbereid, ook intern bij ons binnen de fracties.

Deze herziening van het wetboek heeft grote gevolgen voor

burgers, zowel voor verdachten als voor slachtoffers. De

nieuwe regels moeten zorgen voor een moderner, efficiënter

en eerlijker strafproces en als de voortekenen niet bedriegen, gaat de wet het met een grote meerderheid halen. Al

heb ik zo dadelijk nog wel wat noten op mijn zang en zijn

we benieuwd naar de antwoorden van de bewindspersonen

in vak K, zou ik toch best kunnen spreken van mijlpaal, een

belangrijke stap, in een betere, effectievere strafvordering.

Uiteraard moet de Eerste Kamer zich over deze wet gaan

buiten en ik weet dat er nog een aanvullingswet en een

invoeringswet gaan volgen en dan rest er nog de grote klus

om alle ketenpartners gereed te krijgen voor de inwerkingtreding over vier jaar. Maar toch wordt er vandaag een

grote wetgevingshobbel weggenomen.

Dan over de noten die ik op mijn zang heb. Te beginnen

met de bescherming van privacy. U zag net al het interruptiedebatje tussen mij en de heer Koops. Ik heb daarover bij

een van wetgevingsoverleggen al een motie ingediend.

Daarin vroeg ik om ervoor te zorgen dat de regels over

gegevensverwerking door de politie en het OM ook gemoderniseerd zijn op het moment dat het wetboek in werking

treedt in 2029. Wat mij betreft is het niet genoeg als de

bestaande regels uit het huidige wetboek vrijwel een-opeen in het nieuwe terechtkomen, want de wereld van

gegevensvergaring en daaraan gekoppeld gegevensverwerking staat niet stil. De opsporing moderniseert ook en dat

is nodig. Dat gaat door digitalisering en technologische

ontwikkelingen om steeds meer hoeveelheden gegevens

en daarbij kunnen — dat moeten de bewindspersonen denk

ik ook toegeven — gegevens zitten van totaal onschuldige,

niet-verdachte burgers.

Voorzitter. Het nieuwe Wetboek van Strafvordering moet

toekomstbestendig worden. Dat is het uitgangspunt van

de regering en van de praktijk die ermee moet gaan werken.

Die toekomstbestendigheid geldt voor mij ook voor de

gegevensverwerking en dat daar knelpunten liggen die

weggenomen moeten worden, erkent ook de minister van

Justitie en Veiligheid. Die gaat zelfs een commissie in het

leven roepen om zich te buigen over de aanpassing van de

regels over die gegevensverwerking, zeg maar om dat

toekomstbestendig maken. Dat is goed, maar ik vind dat je

niet mag wachten tot 2029 voordat die regels aangepast

gaan worden. Dat is het enige waar ik om vroeg: pas die

regels uiterlijk in 2029 aan. In reactie op mijn motie heeft

de minister aangegeven dat hij de commissie niet op die

deadline wil vastleggen. Hij wil de ketenpartners die het

nieuwe wetboek moeten implementeren niet eerder lastigvallen met nieuwe regels over gegevensverwerking. Dan

dreigt de bescherming van de privacy toch achter te gaan

lopen op de mogelijkheden van de politie en het OM om

gegevens te vergaren en te verwerken. Ik ben niet de enige

die zich daar de nodige zorgen om maakt. De Autoriteit

Persoonsgegevens heeft vorige week op de valreep, te laat

wellicht, op dat punt een omvangrijke wetgevingstoets

uitgebracht. Ook dat kwam even terug in ons interruptiedebatje. De AP komt tot dezelfde conclusie, namelijk dat het

nieuwe Wetboek van Strafvordering wel de mogelijkheden

voor politie en justitie biedt om grote hoeveelheden persoonsgegevens te verzamelen, maar nalaat om de belangrijke rechten en vrijheden voldoende te beschermen. In dat

verband wijs ik ook op de recente voorlichting van de Raad

van State over het feit dat de politie langer gegevens

bewaart dan op grond van de Wet politiegegevens toegestaan is. Als je wilt dat dat soort gegevens voor de aanpak

van onder andere cold cases — dat is een belangrijk

onderwerp waar mijn hart echt wel naar uit gaat — bewaard

moet worden, kun je niet anders dan die wet aanpassen.

Het is ook niet zo dat dit onderwerp uit de lucht komt vallen.

Dat de modernisering nodig is, was al vóór mijn motie en

de wetgevingstoets van de AP duidelijk. Er was immers

eerder al sprake van het moderniseren van de Wet politiegegevens en de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens,

en er is ook al jaren door de ketenpartners nagedacht over

hoe het beter kan.

Voorzitter. Mijn vraag is gewoon simpel. Wil de desbetreffende bewindspersoon de appreciatie van mijn motie herzien in "oordeel Kamer" of de motie overnemen? En

belangrijker nog: kan hij ervoor zorgen dat over vier jaar

de regels gemoderniseerd zijn? In mijn beleving is dat niet

te veel gevraagd.

VVDDe heer EllianVVD

Dat is op zich een duidelijke vraag aan de minister. We gaan

het antwoord afwachten. Bij het wetgevingsoverleg stelde

collega Mutluer ook een vrij concrete vraag met de motie.

Maar in het betoog van mevrouw Mutluer lopen wel wat

dingen door elkaar en ik merk dat dat tijdens deze plenaire

behandeling ook bij anderen wel gebeurt. En dat allemaal

omdat de Autoriteit Persoonsgegevens een wetgevingstoets

heeft uitgebracht waarin naar mijn mening wel een vrij

brisante stelling wordt ingenomen, namelijk dat het wetsvoorstel in strijd zou zijn met het Europees recht en jurisprudentie van onder andere het EHRM. Dus mijn eerste

vraag aan mevrouw Mutluer is de volgende. Zij vraagt naar

de Wet politiegegevens en de Wet gegevensverwerking,

de Wjsg. Dat is iets anders dan het Wetboek van Strafvor-

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-27

dering dat nu voorligt. Dus ik probeer het even scherp te

krijgen. Wil collega Mutluer voor die gegevensverwerking

een toets en een commissie? Helder. Zijn we het er dan dus

over eens dat op zich het wetboek dat voorligt voldoet aan

de eisen en de waarborgen die je bij de bescherming van

privacy mag verwachten?

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Voor nu wel. Aan de andere kant biedt deze wet ook

mogelijkheden om extra gegevens te vergaren en te verzamelen. Als je kijkt naar de digitalisering en naar technologie

… Er gebeurt ontzettend veel in de samenleving. U heeft

net in uw eigen bijdrage ook het Landeck-arrest genoemd.

In mijn beleving moet je dus toekomstbestendig zijn. Dan

vind ik het onverantwoord om vier jaar te wachten. Ik vind

het heel goed dat die commissie er komt en dat die gaat

bekijken hoe dat uiteindelijk moet gaan landen. Maar de

argumentatie van de bewindspersonen is: ja, die beleidsluwe periode willen we in acht houden, en we willen de

politie en het OM niet te veel belasten. Dat weegt voor mij

niet op tegen het belang van de bescherming van privacy.

We weten namelijk allemaal dat die ontwikkelingen zo hard

en snel gaan dat je het goed moet borgen, ook in deze wet,

dan wel straks in de aanvullingswet, dan wel eerder dan

de inwerkingtreding van dit Wetboek van Strafvordering in

2029. Ik wil niet wachten tot na 2029. Eigenlijk is dat de

conclusie.

VVDDe heer EllianVVD

Dan lopen er volgens mij toch zaken door elkaar. Het Wetboek van Strafvordering regelt opsporingsbevoegdheden.

Er kan sprake zijn van een rechtmatig onderzoeksbelang.

Er kan een toetsing zijn van de rechter-commissaris als er

een bevel wordt gevorderd door de officier van justitie. Dan

heb je uiteraard nog het onderzoek ter terechtzitting, waar

de rechtmatigheid van verkregen bewijs beoordeeld wordt.

Even heel globaal gezegd zijn dat de fundamenten van

strafvordering. Het volgende verwondert me zo aan de bijdrage van GroenLinks-PvdA. Ik ken de partij van mevrouw

Mutluer juist als een partij die er erg stond voor dat we het

die criminelen moeilijk moeten maken. Denk bijvoorbeeld

aan voormalig fractievoorzitter Attje Kuiken. Ook meer

principieel verbaast het standpunt van GroenLinks-PvdA

mij dus een beetje. Volgens mij is niemand ertegen dat je

zorgvuldig moet omgaan met gegevens, zeker van

onschuldige burgers, nietsvermoedende burgers die misschien in een web verweven raken. Dat is helder. Criminelen

zijn slim en communiceren op allerlei manieren met elkaar.

Die moeten we aanpakken en daarvoor is het belangrijk dat

de opsporingsbevoegdheden ook met de tijd meegaan.

Staat GroenLinks-PvdA daar nog wel achter? Ik mis dat

onderdeel namelijk in het betoog van GroenLinks-PvdA.

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Collega Ellian kent me goed. Als het gaat om de bestrijding

van criminaliteit en georganiseerde criminaliteit, vindt hij

mij naast zich. Je moet alles op alles zetten om ze te frustreren. Aan de andere kant ben ik niet blind voor een uitvoerige wetgevingstoets die door een autoriteit wordt verricht

ten aanzien van dit Wetboek van Strafvordering. Ik had al

gewaarschuwd in die motie. Er ligt nu een wetgevingstoets.

Hoe gaan we hiermee om? In mijn beleving is dat een hele

terechte vraag. Ik wil ook criminelen frustreren. Daarom

vraag ik: kunnen we voorkomen dat onschuldigen als verdachten worden neergezet terwijl dat niet nodig is? Dat

moet je zien te tackelen. Daarom zeg ik dat er niet gewacht

moet worden tot na 2029. Geef de opdracht aan de commissie om voor 2029, voor de implementatie van dit wetsvoorstel, met een aantal suggesties te komen. Ik vind dat een

hele redelijke vraag, zonder daarmee gezegd te hebben dat

ik criminelen niet zou willen frustreren. Sterker nog, dat is

volgens mij een van mijn grootste prioriteiten hier in deze

Kamer als woordvoerder van GroenLinks-PvdA.

VVDDe heer EllianVVD

Ik denk dat het wel belangrijk is om dat vast te stellen,

omdat de inbreng van mevrouw Mutluer net wel degelijk

gericht was op het beschermen van de privacy. Heel eerlijk

gezegd is privacy het beste wat de criminelen is overkomen.

Ik vind dat dit debat daar in essentie niet over gaat. Maar

het is volgens mij van belang om te markeren dat nieuwe

en moderne opsporingsbevoegdheden echt van groot

belang zijn om de criminaliteit aan te pakken. Mevrouw

Mutluer stelt zeker geen gekke vraag over de gegevensverwerking, hetgeen voornamelijk geregeld wordt in twee

aparte wetten. We moeten de zaken niet door elkaar halen,

want, nogmaals, de Autoriteit Persoonsgegevens neemt

nogal een stelling in alsof het voorliggende wetsvoorstel

in strijd zou zijn met het recht op privacy. Ik vind dat je

daarmee een heleboel mensen die aan dit wetsvoorstel

gewerkt hebben, in de kou zet. Volgens mij bedoelt

mevrouw Mutluer dat ook niet. Dus nogmaals de volgende

vraag. Zij wil die commissie hebben. Maar dat gaat dan

over de Wet politiegegevens en de Wjsg. Daar gaat het haar

om. Kunnen we van strafvordering op zichzelf, zoals die

voorligt, vaststellen dat die behoorlijk in elkaar steekt, of

hebben de rechtspraak, de advocatuur, het Openbaar

Ministerie en slachtofferorganisaties het allemaal niet

gezien?

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Voordat dingen in mijn mond worden gelegd, ook voor de

Handelingen: ik neem de conclusies van deze autoriteit

serieus. Ik ben benieuwd naar de appreciatie van de

staatssecretaris op de conclusies van de Autoriteit Persoonsgegevens, die zegt: het nieuwe Wetboek van Strafvordering

biedt wel de mogelijkheden voor de politie en justitie om

grote hoeveelheden persoonsgegevens te verzamelen, maar

laat na om belangrijke rechten en vrijheden voldoende te

beschermen. Dat vind ik een hele cruciale conclusie en ik

wil daar een reactie op. Dit sluit ook aan op een motie die

ik eerder heb ingediend. Dat we daarnaast de Wet politiegegevens en de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens

moeten moderniseren, is voor mij een vaststaand gegeven

en is een andere stap, maar ik stel beide vragen. Ik denk

dat ik de wens nu heel helder heb gemaakt. Het gaat met

name om het werk van de commissie, die even naar voren

moet worden gehaald. Meer niet, maar ook niet minder.

Dan het tweede onderwerp, voorzitter, met uw permissie.

De voorzitterVoorzitter

Jazeker, gaat u door.

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Dit is ook een aanvulling op wat ik al eerder in het WGO

aan de orde heb gesteld over de positie van jeugdige

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-28

delinquenten. Voor hen geldt het pedagogische uitgangspunt: niet het vergelden staat bij het straffen voorop, maar

het opvoeden, het corrigeren en het op het rechte pad

terugbrengen en houden. Dat dat uitgangspunt onder druk

staat, bleek ook uit een eerder rapport van de Inspectie

Justitie en Veiligheid van vorig jaar september. Daaruit

blijkt namelijk dat er sprake is van een hoge recidive van

jongens die al vroeg in aanraking komen met criminaliteit.

Uit het Kinderrechtenverdrag volgt dat vrijheidsbeneming

van jeugdigen alleen aan de orde mag zijn als er geen

minder ingrijpende alternatieven mogelijk zijn; het uitgangspunt is dat zij een ultimum remedium is. Ook al is dit volgens de minister staande praktijk, mijn vraag is waarom dit

niet expliciet in de Nederlandse wet is opgenomen. Mijn

concrete vraag is of het niet een overweging zou kunnen

zijn om dit op te nemen in de tweede aanvullingswet.

We hebben het amendement op stuk nr. 11 inmiddels al

ingediend. Dat gaat over herstelrecht. Ook dat, herstel en

mediation, is een belangrijk onderwerp voor ons, temeer

omdat wij denken dat je daarmee de betrokkenheid van

slachtoffers en verdachten in een proces kunt verbeteren.

Dit kan bijdragen aan gerechtigheid en aan minder recidive.

Tijdens de bijdrage van de heer Ellian heb ik een aantal

vragen gekregen. Dank daarvoor, want dat gaf mij de kans

om daar even goed over na te denken. Een van de vragen

die hij stelde … Ik zal even op een aantal punten ingaan.

Als het gaat om herstelrecht en mediation, kan dat alleen

plaatsvinden na instemming van de partijen. Ik kan mij nog

een interruptiedebatje met de heer Van Dijk herinneren, in

een van die WGO's, waarin hij zei: je gaat iets opdringen.

Nee, dit kan alleen als zowel slachtoffer als dader daarmee

instemmen. We hebben het ambtshalve onderzoek van de

officier van justitie en de rechter uit het amendement

gehaald. Daarom heeft die uiteindelijk ook de appreciatie

"oordeel Kamer" gekregen. Dat hebben we dus weggehaald.

Niet elke zaak is geschikt voor mediation en herstelrecht;

dat weten we allemaal. Voor de hele zware zaken lijkt het

mij heel onverstandig, tenzij een slachtoffer heel graag met

een dader wil praten; dat moet je toelaten. Maar het is niet

voor elke zaak geschikt. Indien mediation tot een overeenkomst leidt, houd je daar rekening mee, maar ook dat is

staande praktijk op basis van wetgeving. Met dit amendement leggen wij niet op wat de rechter moet doen als het

gaat om de afhandeling van de zaak. Dat doen we overigens

wel in het amendement op stuk nr. 37, dat gaat om jeugdigen. Daar hebben we wél gekozen voor dat ambtshalve

onderzoek en hebben we ervoor gekozen dat de officier van

justitie op enig moment dwingender rekening moet gaan

houden met de uitkomsten van mediation. Dat onderscheid

wil ik dus gaan maken. Het amendement op stuk nr. 37 gaat

veel verder dan dat op stuk nr. 51.

Tot slot vroeg de collega ook iets over mediation. Ik wil zo

graag, net als de heer Ellian, mediation gaan reguleren. We

hebben nu in de toelichting opgenomen dat bij toekomstige

verzoeken de zaak wordt voorbereid door één of twee MfNregistermediators met de specialisatie strafrecht. Daarmee

hebben we het nu geprobeerd te tackelen. We hebben het

dus heel clean en zuiver gehouden. We zijn verder gegaan

in ons amendement op stuk nr. 37, dat ging over herstelrecht bij jeugdige verdachten, waarbij wij het uitgangspunt

hebben willen benadrukken dat vrijheidsbeneming van

jeugdigen de uitzondering moet zijn, en het pedagogische

uitgangspunt de regel.

Ik hoop op steun van de heer Ellian, maar getuige zijn bijdrage denk ik dat er voor het amendement op stuk nr. 37

iets minder steun is. Ik hoop dat hij ons amendement op

stuk nr. 51 wel op een positieve wijze kan appreciëren.

VVDDe heer EllianVVD

Ik waardeer de antwoorden van de collega. Die helpen bij

de afweging die ik kan maken. Ik kan het dus erg waarderen

dat mijn vragen op deze manier beantwoord worden. Ik wil

meegeven dat ik echt niet onwelwillend tegenover het

amendement op stuk nr. 51 sta.

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Mijn dank ook aan de heer Ellian dat hij mij even de kans

gaf om hier uitgebreid over na te denken zodat ik hem van

een antwoord kon voorzien.

Voorzitter, met uw permissie ga ik verder over de slachtofferrechten. Onder andere wanneer het gaat over OM-strafbeschikkingen, worden de belangen van slachtoffers nog

niet goed gediend. Ook het OM zelf doet soms spreekrechtwaardige zaken af zonder dat het slachtoffer het spreekrecht

heeft kunnen uitoefenen. Van het Fonds Slachtofferhulp

begreep ik dat er in het eerste halfjaar van 2023 bij 435

spreekrechtwaardige zaken toch een strafbeschikking is

opgelegd, terwijl ernstige spreekrechtwaardige zaken volgens de OM-richtlijn naar de rechter doorverwezen moeten

worden. Misschien zit de afwijking van die regels in het

woord "ernstig", maar ik vind dat bij iedere spreekrechtwaardige zaak het slachtoffer heeft moeten kunnen spreken als

het slachtoffer dat had gewild. Die zaken zijn niet voor niks

spreekwaardig, ook al staat er een straf van maximaal zes

jaar op. Kan hierover door de bewindspersonen duidelijkheid worden gegeven? Zeker nu het OM heeft aangekondigd

meer strafbeschikkingen te gaan opleggen, moeten we

meer aandacht voor de rechten van slachtoffers gaan hebben. Ik hoor heel graag van vak K hoe er bij OM-strafbeschikkingen beter rekening gehouden gaat worden met slachtoffers, en wat daarvoor nodig is.

Voorzitter. Ik vind verder — ook hierover kan ik me een

debat herinneren tijdens de WGO's — dat slachtoffers die

spreekrecht hebben een derde procespartij zouden moeten

worden. Dat wil ik niet; dat gaat hartstikke ver. Ik wil wel

dat zij de rechten die ze hebben ook kunnen uitoefenen. Ik

heb het dan over het bestaande spreekrecht in de rechtszaal.

Het komt vaak voor dat een slachtoffer niet aanwezig is bij

een rechtszaak terwijl die dat wel had gewild en spreekrecht

had. Dit gebeurt onder andere als slachtoffers niet goed op

de hoogte zijn gesteld van de zittingsdatum of wanneer er

geen rekening mee is gehouden dat zij op een bepaalde

datum niet kunnen. Mijn vraag aan de bewindspersonen

in vak K is hoe dat verbeterd kan worden. Je kunt denken

aan een zelfstandig oproepingsrecht voor slachtoffers met

dezelfde oproepingsvereisten als voor verdachten. Dan

wordt de zaak niet behandeld, als het slachtoffer dat van

het spreekrecht gebruik wil maken, niet bij de zitting is. Wat

mij betreft zou dat allemaal niet nodig hoeven te zijn, als

de praktijk van het uitnodigen van een slachtoffer verbeterd

zou worden. Nogmaals, deze suggesties zijn best vergaand,

maar ik denk dat u mijn intentie en doel snapt, dus graag

een reactie hierop.

Voorzitter. Als deze wet door de Tweede Kamer en straks

door de Eerste Kamer is gekomen, zijn we er nog niet. Dan

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-29

staat het goed op papier, maar zoals u weet hebben we niks

aan een papieren werkelijkheid. De wet moet in de praktijk

gaan werken. Voordat het zover is, moeten alle ketenpartners zich daarvoor klaar gaan maken. We hebben het eerder

gehad over de inhaalslag die nog moet worden gemaakt

om ervoor te zorgen dat de ICT op orde komt. In de nota

naar aanleiding van het verslag wordt door de bewindspersonen zelf al genoemd dat een aantal organisaties een grote

operatie heeft lopen om het verouderde ICT-landschap te

vervangen, zodat beter kan worden aangesloten op de

huidige eisen van privacy en informatiebeveiliging. Gegeven

het feit dat er nu op plekken in de strafrechtketen nog met

papieren dossiers wordt gewerkt of de uitwisseling van

gegevens via dvd's of andere achterhaalde gegevensdragers

plaatsvindt en het OM bijvoorbeeld grote ICT-problemen

kent, snap ik dat er een grote operatie moet plaatsvinden.

Dat lijkt me zelfs een understatement. Nog afgezien van de

huidige stand van zaken denk ik ook aan de mislukte

pogingen uit het verleden om het ICT-landschap bij de

rechterlijke macht verbeteren. Ik ben gewoon helder: ik

maak me enorme zorgen over dit onderdeel. Het gaat

namelijk niet vanzelf goedkomen.

De bewindspersonen hebben het over de door het

Bestuurlijk Ketenberaad vastgestelde Ketendoelarchitectuur

met bijbehorende afspraken en standaarden. Dat klinkt best

gewichtig, maar ik heb enkele vragen. Wie houdt de vinger

aan de pols? Wie rapporteert daarover? Wie kan, als dat

nodig is, tijdig bijsturen? Hoe wordt de Kamer over de

voortgang van de ICT op de hoogte gesteld?

Voorzitter, ik ga richting afronding. Wat de gevolgen van

het wetboek voor de uitvoering zijn, weten we nu nog niet.

Dat krijgen we te horen in de invoeringswet. Ik neem aan

dat dit voor alle ketenpartners afzonderlijk in beeld wordt

gebracht. Wat betekent dit expliciet voor de politie, voor

het OM, voor de rechters, voor de reclassering et cetera?

Komt er ook meer zicht op de financiële consequenties?

Komen er extra middelen voor de sociale advocatuur? Ik

sluit me aan bij de heer Van Nispen die daar een gloedvol

betoog over heeft gehouden; collega Sneller overigens ook.

Ik ben benieuwd naar de antwoorden van de minister en

de staatssecretaris. Nogmaals mijn enorme dank. Fijn dat

ik als enige vrouwelijke woordvoerder — ik mis mevrouw

Helder enorm — hier vandaag ook mijn bijdrage mocht

leveren.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank. Dan gaan we luisteren naar de heer El Abassi.

Hij is de laatste spreker in de eerste termijn van de Kamer

en voert het woord namens de fractie DENK.

DENKDe heer El AbassiDENK

Dank, voorzitter. Het Wetboek van Strafvordering vormt de

ruggengraat van de strafrechtspleging in ons land. Met de

inleiding van het nieuwe Wetboek van Strafvordering komt

er een einde aan een tijdperk. Het huidige Wetboek van

Strafvordering werd in 1926 ingevoerd en is inmiddels bijna

100 jaar oud. Een groot aantal wijzigingen in het wetboek

heeft dit wetboek voor rechters, advocaten en vooral voor

burgers onbegrijpelijk gemaakt. Het is van wezenlijk belang

dat vooral deze laatste groep mensen, de Nederlandse

burger, in staat is om zijn rechten en plichten te kennen.

Het verbeteren van dit wetboek door het begrijpelijker en

toegankelijker te maken is daarom noodzakelijk.

Het schrijven van een nieuw wetboek brengt niet alleen

veel kansen met zich mee, maar ook een aantal uitdagingen.

We moeten ons ervan bewust zijn dat we niet leven in een

papieren werkelijkheid. Wat er in dit boek komt te staan,

zal immers grote gevolgen hebben voor onze samenleving.

Het allerbelangrijkste doel dat we voor ogen moeten houden

met dit nieuwe wetboek, is het versterken van de rechtspositie van de burger, met name van de allerzwaksten in de

samenleving. Zij moeten beschermd worden tegen de

oppermachtige overheid. Het wetboek moet als wapen

dienen om onrechtvaardigheid en machtsmisbruik te

bestrijden.

Dit nieuwe Wetboek van Strafvordering is gepresenteerd

als een modernisering van ons strafproces, bedoeld om de

rechtsgang sneller en efficiënter te maken. Maar modernisering mag nooit ten koste gaan van de fundamentele

rechten van burgers. Helaas constateren wij in dit voorstel

ernstige tekortkomingen die de rechtsbescherming, privacy

en het recht op een eerlijk proces ondermijnen. Het nieuwe

wetboek bevat verruimde opsporingsbevoegdheden, zonder

voldoende waarborgen tegen machtsmisbruik. De Autoriteit

Persoonsgegevens heeft gewaarschuwd voor een forse

toename van de massasurveillance en het gebrek aan

waarborgen tegen willekeurige dataverzameling. Wij moeten voorkomen dat Nederland nog meer verandert in een

politiestaat, waar de gegevens van onschuldige burgers

onnodig worden opgeslagen en hergebruikt.

Voorzitter. Deze zorgen zijn niet hypothetisch. Wij hebben

in het verleden al te vaak gezien hoe ongebreidelde dataverzameling leidt tot schrijnende onrechtvaardigheid. Neem

de CETR-lijsten, waarop personen zonder bewijs als terrorismeverdachte werden geregistreerd. Dit leidde tot reisbeperkingen, geblokkeerde bankrekeningen en maatschappelijke uitsluiting. Mensen kwamen zonder proces of verweer

op deze lijst, en zelfs nadat hun onschuld was bewezen,

werden hun gegevens niet verwijderd. Dit illustreert hoe

gevaarlijk en schadelijk willekeurige dataverzameling is.

Een ander voorbeeld is de zaak van een Nederlander die

onterecht in een Spaanse cel belandde vanwege een verkeerde vermelding in een internationale-opsporingsdatabase. Hij werd onterecht opgepakt en maandenlang vastgezet, zonder dat hij wist waarvoor. Zijn leven werd volledig

ontwricht, puur door nalatigheid en een gebrek aan controle

op de verzameling en uitwisseling van persoonsgegevens.

Voorzitter. Ik maak me dan ook ernstige zorgen over de

uitbreiding van digitale opsporingsmethoden in dit nieuwe

wetboek. De politie krijgt namelijk verregaande bevoegdheden om gegevens van burgers te verzamelen, zonder dat

er voldoende controlemechanismen zijn ingesteld. Dit raakt

direct aan de fundamentele rechten van onze burgers. Zo

maakt het nieuwe wetboek het mogelijk dat gegevens uit

telefoongesprekken, e-mails en social media zonder duidelijke verdenking worden opgeslagen. Dit betekent dat burgers zonder ooit iets strafbaars te hebben gedaan, in politiedatabases terecht kunnen komen. Dit is een gevaarlijke

ontwikkeling, die Nederland een stap dichter bij een surveillancestaat brengt.

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-30

Daarnaast ontbreekt een duidelijke vernietigingsplicht voor

persoonsgegevens. Dit betekent dat mensen die volledig

onterecht als verdachte zijn aangemerkt, jarenlang geconfronteerd kunnen worden met de gevolgen van deze registratie. Dit is volstrekt onaanvaardbaar. Er moet dan ook

een expliciete wettelijke bepaling komen die voorkomt dat

gegevens van onschuldige burgers langdurig worden

opgeslagen en misbruikt kunnen worden. Ik heb dan ook

een motie, waarin ik vraag dat niet-relevante persoonsgegevens onmiddellijk worden vernietigd, zodra deze niet

meer van belang zijn voor het onderzoek. Ik hoop op steun

daarvoor.

Voorzitter. Uit meerdere onderzoeken blijkt dat jongeren

met een migratieachtergrond vaker worden geregistreerd

als verdachte, zonder dat hiervoor een objectieve rechtvaardiging is. Dit probleem wordt verergerd door predictive

policing en preventief fouilleren; methoden die in de praktijk

vaak leiden tot discriminatie. In steden als Amsterdam en

Rotterdam zijn er talloze klachten van jongeren die zonder

reden worden aangehouden en gefouilleerd. In sommige

gevallen gebeurt dit structureel. Het nieuwe wetboek bevat

geen waarborgen om deze vorm van etnisch profileren te

voorkomen. Dit betekent dat discriminatie binnen het

strafproces wordt geïnstitutionaliseerd. Ook dat is onacceptabel. Er moet dan ook een expliciete antidiscriminatiebepaling in het wetboek opgenomen worden, die garandeert

dat opsporingsbevoegdheden uitsluitend worden ingezet

op basis van objectieve criteria en niet op basis van etniciteit.

Voorzitter. Iedereen heeft recht op een eerlijk proces, maar

zonder juridische bijstand is dat een lege belofte. Het

nieuwe wetboek legt steeds meer verantwoordelijkheid bij

de verdachte om actief deel te nemen aan het strafproces,

maar biedt tegelijkertijd geen structurele financiering voor

sociale advocatuur. Dit betekent dat burgers met een laag

inkomen slechter worden verdedigd dan rijke burgers. Dat

leidt tot rechtsongelijkheid. Het kan ook niet zo zijn dat

straffen afhankelijk zijn van de dikte van iemands portemonnee in plaats van gedrag. Het aantal sociaal advocaten is

de afgelopen jaren fors afgenomen. Advocaten geven aan

dat de vergoeding die ze krijgen niet voldoende is om hun

werk uit te voeren. Dit zou betekenen dat steeds meer verdachten zich zonder advocaat moeten verdedigen. Dat is

een direct gevolg van jarenlang wanbeleid van onze overheid. De minister moet dan ook met structurele investeringen komen voor de sociale advocatuur. Graag hoor ik van

de minister of hij hiertoe bereid is en hoeveel hij bereid is

te investeren. Anders overweeg ik om ook met een motie

te komen die de regering oproept om voldoende middelen

vrij te maken voor de gesubsidieerde rechtsbijstand. Een

collega had dat al aangegeven; die heeft volgens mij al

twee moties klaarliggen.

Voorzitter. De politie krijgt met dit nieuwe wetboek meer

bevoegdheden om burgers zonder concrete verdenking te

fouilleren en digitaal te volgen. Dit is een inbreuk op de

privacy van onschuldige mensen en kan leiden tot misbruik

van macht. Uit onderzoek blijkt dat de effectiviteit van preventief fouilleren bijzonder laag is. In slechts 2% van de

gevallen wordt daadwerkelijk een verboden of illegaal

voorwerp gevonden. Desondanks worden duizenden

onschuldige burgers hiermee jaarlijks geconfronteerd, onder

het mom van veiligheid.

Voorzitter. Dit nieuwe Wetboek van Strafvordering is

gepresenteerd als een noodzakelijke modernisering, maar

het vergroot de ongelijkheid en geeft justitie en politie te

veel macht, zonder voldoende controle. Dit is geen modernisering, maar eerder een carte blanche voor machtsmisbruik.

Voorzitter, dat was het. Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank voor uw inbreng. Dat is ook het einde van de

eerste termijn van de Kamer. We gaan schorsen, zodat de

bewindslieden en de commissaris zich kunnen voorbereiden. We gaan ook de dinerpauze doen, dus we schorsen

een uur en gaan om 18.50 uur verder.

De vergadering wordt van 17.51 uur tot 18.54 uur geschorst.

De voorzitterVoorzitter

Ik heropen de vergadering. Aan de orde is de voortzetting

van de behandeling van het nieuwe Wetboek van Strafvordering. We zijn toe aan de eerste termijn van de zijde van

de regering. Ik geef het woord aan de staatssecretaris

Rechtsbescherming, tevens staatssecretaris van Justitie en

Veiligheid. Gaat uw gang.

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

Voorzitter. Vandaag is de afsluitende plenaire behandeling

van het nieuwe Wetboek van Strafvordering. Het gaat om

twee wetsvoorstellen: de eerste vaststellingswet met de

Boeken 1 tot en met 6 en de tweede vaststellingswet met

de Boeken 7 en 8 van het nieuwe Wetboek van Strafvordering. Dat wordt een actueel Wetboek van Strafvordering,

waarin de regels voor opsporing, vervolging en berechting

zijn neergelegd. Een dergelijk actueel Wetboek van Strafvordering is een onmisbaar element in een democratische

rechtsstaat. De heer Sneller heeft dat tot uitdrukking

gebracht, net als de heer Ellian, die dat deed vanuit zijn

persoonlijke perspectief.

Wij voldoen met dit wetboek weer aan de codificatieopdracht van artikel 107 van de Grondwet. Dit artikel draagt

de wetgever op om onder andere het strafprocesrecht in

een algemeen wetboek te regelen. De codificatieopdracht

omvat harmonisatie en integratie van bestaande regelingen

en het wettelijk vastleggen van de in de rechtsstaat ontwikkelde normen. Het belang van elke codificatie is dat het

recht meer geordend wordt en daardoor beter toegankelijk

is. Als het gaat om wettelijke vastlegging van in de rechtspraak ontwikkelde normen dient codificatie ook de

rechtszekerheid. Dat zijn de in een democratische rechtsstaat belangrijke waarden. Met het nieuwe Wetboek van

Strafvordering geven we dus opnieuw invulling aan de

fundamentele codificatieopdracht.

De wetsvoorstellen zijn in intensieve samenwerking met

de organisaties in de strafrechtketen voorbereid. Deze

organisaties zijn de toekomstige gebruikers van het nieuwe

wetboek. Die samenwerking heeft bijgedragen aan de uitvoerbaarheid van het nieuwe wetboek, en ook aan het

draagvlak daarvoor. Ik wil dan ook als staatssecretaris

namens het kabinet vandaag onze grote dank uitspreken

voor alle inspanningen die de organisaties in de strafrecht-

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-31

keten hebben geleverd bij de voorbereiding van het nieuwe

wetboek, en vooruitkijkend ook voor wat ze allemaal nog

gaan doen bij de implementatie ervan. Graag wil ik ook de

Kamerleden uit de vaste commissie voor Justitie en Veiligheid, danken. Meer in het bijzonder wil ik het lid Ellian, de

rapporteur van de Kamercommissie, danken voor de zorgvuldige behandeling van deze wetsvoorstellen.

We hebben dit traject zorgvuldig voorbereid in samenwerking met vier universiteiten. Die werden ook terecht door

het lid Ellian genoemd en bedankt voor hun grote betrokkenheid. Dat is hun bijdrage vanuit de strafrechtswetenschap aan de kwaliteit van onze rechtsstaat. Dat is belangrijk. In de maanden januari en februari hebben we vijf keer

een wetgevingsoverleg gevoerd over de wetsvoorstellen

en de ingediende amendementen en moties. Vervolgens

hebben de betrokken Kamerleden ruim voor de behandeling

van vandaag hun amendementen bijgesteld en nieuwe

amendementen ingediend. Dat stelde de minister en mij in

staat om tijdig, voor de behandeling van vandaag, een brief

aan uw Kamer te sturen met onze appreciatie van de bijgestelde en nieuwe amendementen. Door deze aanpak kunnen

we het debat van vandaag goed voorbereid voeren en onze

gedachtewisseling toespitsen op de hoofdpunten en de

nog openstaande punten.

Zoals eerder het geval was, verdedigen de minister en ik

vandaag de twee wetsvoorstellen. Wij worden opnieuw

ondersteund door de regeringscommissaris, professor

Knigge, die van meet af aan van grote betekenis is geweest

voor het optekenen van het nieuwe wetboek. Voordat ik

overga tot de behandeling van de vragen, merk ik nog op

dat we in de genoemde brief aan uw Kamer de amendementen en moties al van een appreciatie hebben voorzien. Die

zullen we niet herhalen, behoudens de appreciaties die

vandaag ter discussie zijn gesteld.

Ik heb een aantal onderwerpen in de volgende volgorde. Ik

zal een aantal vragen over de beweging naar voren

behandelen. Dan behandel ik de vragen over de motivering

van het vonnis, het hoger beroep, de rechtsbijstand, het

slachtoffer. Dan behandel ik een vraag over het jeugdstrafprocesrecht en ten slotte is er nog een resterende vraag

over ICT.

De beweging naar voren. Ik zeg met nadruk "de beweging

naar voren", omdat de woorden "vlucht naar voren" misschien een verkeerde indruk geven. De beweging naar voren

is een kernelement van de nieuwe strafvordering. Althans,

het is een gevleugelde uitdrukking die beter doet begrijpen

wat de insteek van het nieuwe wetboek is en in zekere zin

ook de kern vormtvan de verbeteringen die we trachten

door te voeren.

De heer Sneller gaf aan de appreciaties van de amendementen op de stukken nrs. 15 en 16 te begrijpen, maar vroeg

daarbij wel om drie verduidelijkingen. Dat zijn belangrijke

verduidelijkingen, dus die zal ik uitvoerig behandelen. De

heer Sneller vroeg ten eerste naar de wettelijke verbetering

voor het verstrekken van processtukken. Het nieuwe wetboek bevat verschillende bepalingen die gericht zijn op de

verbetering van de spoedige actieve verstrekking van processtukken.

In de tweede plaats vroeg de heer Sneller welke niet-wettelijke maatregelen het kabinet neemt om processtukken tijdig

beschikbaar te krijgen. Het antwoord daarop is dat in het

nieuwe wetboek het uitgangspunt is dat berichten langs

elektronische weg worden uitgewisseld, per e-mail en met

gebruikmaking van een daartoe aangewezen elektronische

voorziening. Deze werkwijze zal bijdragen aan een meer

efficiënte informatie-uitwisseling. Daarnaast wordt hard

gewerkt aan een realisatie van een digitaal strafdossier, en

daarmee aan het terugdringen van papierstromen. Ook kan

het verbeteren van werkprocessen bijdragen aan het

spoedig verstrekken van processtukken en het voorkomen

van achterstanden.

Ten derde vroeg de heer Sneller naar de verbetering van

de positie van de verdachte in het nieuwe wetboek met

betrekking tot de beschikking over processtukken. Zoals

tijdens het eerste wetgevingsoverleg uitvoerig aan bod is

gekomen, wordt juist op dit punt de positie van de verdachte verbeterd. Naast de gebruikelijke WODC-evaluatie

vijf jaar na de inwerkingtreding, wordt voorzien in een

invoeringstoets na één jaar en na drie jaar na de inwerkingtreding. Een invoeringstoets is de meer lichte toets van een

wetsevaluatie, die met name ziet op onbedoelde neveneffecten. Momenteel worden daartoe voorbereidingen

getroffen, waaronder selectie van de te onderzoeken

onderwerpen, en ook vindt een nulmeting met de huidige

praktijk plaats. Bij die voorbereiding betrek ik uw vraag of

het onderwerp van de positie van de verdachte kan worden

betrokken bij het verkrijgen van processtukken. Wij verwachten uw Kamer over de invoeringstoets, dus over de wijze

waarop die wordt vormgegeven, nader te kunnen informeren in de eerstvolgende voortgangsbrief.

Dat brengt mij dus vanuit de inhoud op het amendement

op stuk nr. 57 — dat is een amendement van de heer Ellian

— en de appreciatie daarvan, en op de regievoering door

de rechter-commissaris.

D66De heer SnellerD66

Dan zeg ik, ook voor de Handelingen, dat ik de amendementen op de stukken nrs. 15 en 16 intrek.

De voorzitterVoorzitter

De amendementen-Sneller (stukken nrs. 15 en 16) zijn

ingetrokken.

D66De heer SnellerD66

Dan reken ik erop dat al deze toezeggingen gestand wordt

gedaan, en dan zien we dat terug bij het plan van aanpak

van de invoeringstoets.

De voorzitterVoorzitter

Heel goed. De staatssecretaris vervolgt zijn betoog.

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

De heer Ellian vroeg naar de regievoering door de rechtercommissaris. Dat is een belangrijk thema dat op verschillende momenten is teruggekomen. Het amendement van

de heer Ellian beoogt te regelen dat termijnen die door een

rechter-commissaris worden gesteld, goed worden nageleefd. De omstandigheid dat een verzoek wordt gedaan na

het verstrijken van een door hem gestelde termijn zou de

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-32

rechter-commissaris volgens dat amendement moeten

betrekken bij de beslissing over dat verzoek. Uit de toelichting op het amendement blijkt dat dit dan een argument

kan zijn om het verzoek tot nader onderzoek af te wijzen.

Dit is in onze visie problematisch omdat de rechter-commissaris verzoeken niet definitief kan afwijzen. Het opsporingsonderzoek loopt nog op het moment dat de rechter-commissaris met verzoeken wordt benaderd. De verdediging

beschikt op dat moment nog niet over alle processtukken

en ook nog niet over de definitieve tenlastelegging. Een

verzoek dat door de rechter-commissaris is afgewezen kan

daarom na indiening van de procesinleiding bij de rechtbank

opnieuw worden gedaan, en dan kan dit alsnog worden

toegewezen.

Ik stel voor dat we de regeringscommissaris vragen om

vanuit technisch perspectief iets te zeggen over de regierol

van de rechter-commissaris.

De voorzitterVoorzitter

Het woord is aan de heer Knigge, de regeringscommissaris.

De heer Knigge:

Dank u wel, meneer de voorzitter. Ik heb een beetje de

indruk dat achter het voorstel van de heer Ellian niet het

beeld heerst van de rol van de rechter-commissaris zoals

die in het wetsvoorstel is voorzien. De positie van de rechter-commissaris is heel uitdrukkelijk die van rechter in het

opsporingsonderzoek. De leiding van het opsporingsonderzoek berust bij de officier van justitie, en ook het bewaken

van de voortgang van het opsporingsonderzoek berust bij

de officier van justitie. Het is een hele principiële keuze dat

je de rechter-commissaris zuiver in zijn rol van rechter

houdt, van bewaker van de rechtsstatelijkheid van het

opsporingsonderzoek, en dat je hem niet duwt in de rol van

degene die verantwoordelijk is voor de voortgang, de volledigheid en de snelheid van het opsporingsonderzoek.

Die rol van de rechter-commissaris als rechter, dus als

waarborger van de rechtsbescherming en van de volledigheid van het onderzoek is het uitgangspunt zoals u dat vindt

in artikel 1.2.25, lid 2. De rechter-commissaris treedt alleen

op in bij de wet bepaalde gevallen. De rechter-commissaris

kan worden ingeschakeld door de officier van justitie en

door de verdachte, maar hij kan uitdrukkelijk niet worden

ingeschakeld om alleen de regie te voeren. De bevoegdheid

om regie te voeren is geregeld in titel 10.6 en wordt in

artikel 2.10.1, waarin die inschakeling van de rc is geregeld,

niet genoemd. Waar is regievoering dan alleen voor

bedoeld? Die bevoegdheid om regie te voeren is eigenlijk

alleen maar bedoeld voor de gevallen waarin de rechtercommissaris al is ingeschakeld, hetzij door de officier van

justitie, hetzij door de verdachte. Dan kan de rechter-commissaris de procespartijen als het ware bij zich roepen en

zeggen: "Dit is van mij gevraagd. Is er nog meer wat jullie

van mij verwachten? Zo ja, geef dat dan binnen een

bepaalde termijn op." De sanctie die erop staat, is niet meer

dan dat de rechter-commissaris zijn werkzaamheden

beëindigt als er geen nieuwe verzoeken komen. Dat is de

regeling zoals die nu is. Het zou wat vreemd zijn om daar

verdergaande consequenties aan te verbinden dan alleen

maar dat.

De staatssecretaris heeft eigenlijk al uiteengezet dat dergelijke consequenties toch wel haaks zouden staan op het

uitgangspunt bij de hele beweging naar voren wat het horen

van getuigen in het vooronderzoek betreft, namelijk dat je

de verdachte daar niet toe kan dwingen en dat je die

mogelijkheid alleen maar kan faciliteren, aantrekkelijk kan

maken voor de verdediging. Wil je verdergaan dan dat, dan

kom je onherroepelijk in strijd met de eisen van een eerlijk

proces, zeker als het gaat om getuigen à charge, want de

getuige heeft gewoon het recht om die te ondervragen.

Zelfs als die in een laat stadium van het geding daarmee

aankomt, is er heel weinig ruimte om een dergelijk verzoek

te weerleggen.

Er is wel degelijk een duidelijke markering van wanneer

verzoeken kunnen worden gedaan, opdat ze nog met de

nodige welwillendheid worden bekeken. Dat is de termijn

die de verdediging krijgt nadat de procesinleiding is uitgebracht. Dan krijgt de verdediging in het voorliggende

voorstel een maand de tijd om getuigenverzoeken te doen

en eventueel kan die termijn verlengd worden op verzoek

van de verdediging. Maar voor alle verzoeken die binnen

die termijn gedaan worden, geldt, ook al zouden ze niet

door de voorzitter worden gehonoreerd, dat de rechtbank

die moet beoordelen op basis van het verdedigingsbelang.

Alleen verzoeken die duidelijk niet in het belang van de

verdediging zijn, chicaneuze verzoeken, kun je afwijzen.

Voor later gedane verzoeken geldt een strenger criterium.

Dus binnen dat geheel past, zou ik zeggen, het voorstel niet

om uitdrukkelijk sancties te verbinden aan het niet indienen

van een verzoek binnen de door de rechter-commissaris

gestelde termijn. Iets anders is dat een raadsman misschien

weleens wat heeft uit te leggen als hij zo'n verzoek niet

gedaan heeft terwijl er wel om werd gevraagd. Maar er

kunnen allerlei goede redenen zijn om dat in een later stadium te doen. Dat is toch ook best een verdedigingsstrategie

die de verdachte kan voeren.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel voor deze uitleg. Dan is het woord weer aan de

staatssecretaris.

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

Ik vat het in mijn woorden aldus samen: de rol van de

rechter-commissaris is er met name een die stimuleert dat

wordt nagedacht over het onderzoek en de voortgang van

het onderzoek, maar dat daar een sanctiebevoegdheid niet

goed bij past. Ik zeg dat ook mede gezien de mogelijkheid

die er onvermijdelijk is om dat verzoek later alsnog te doen,

zeker binnen de wettelijke termijn na de procesinleiding.

Dus op deze basis ontraad ik dit amendement.

De voorzitterVoorzitter

Daarmee is het amendement op stuk nr. 57 ontraden.

VVDDe heer EllianVVD

Ik kan volgen dat de systematiek van de voorgestelde

bepalingen dusdanig is dat je erg moet uitkijken dat je

onbedoeld — ik benadruk "onbedoeld" — de positie van de

rechter-commissaris verandert. Dat begrijp ik. De rechtercommissaris is rechter en is niet degene die verantwoordelijk is voor het opsporingsonderzoek. Dus ik begrijp en

waardeer ook dat de regeringscommissaris bereid is om

zijn kennis en inzichten met ons te delen. Waar het mij

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-33

politiek dan wel om gaat, is dat je dan niet anders kunt dan

vaststellen dat de beweging naar voren, zoals het wordt

genoemd, eigenlijk met weinig te effectueren middelen en

ook met weinig argumenten onderbouwd is. De memorie

gaat wel heel duidelijk uit van de gedachte dat zaken beter

voorbereid bij de zittingsrechter terecht moeten komen.

Dat is de hele gedachte, gegeven de praktijk van de vele

pro-formazittingen, de vele onderzoekswensen en de lange

duur van strafzaken.

Dat staat op meerdere plekken in de memorie van toelichting. Het is dan wel mijn rol om nu vast te stellen dat de

beweging naar voren op geen enkele wijze te substantiëren

is. Ik begrijp dat dat vanwege de positie van de rechtercommissaris moeilijk is om te doen in ons systeem. Je kunt

er dus op geen enkele wijze van uitgaan dat de verdediging

of het Openbaar Ministerie dat gaat doen in de eerste fase,

waarvan nu wordt gedacht dat daarin het merendeel van

het onderzoekswerk moet worden verricht. Dat hoeft geen

ramp te zijn, maar ik vind het, gelet op de verwachtingen

die het wetsvoorstel wekt, wel relevant om daar met elkaar

bij stil te staan. Die verwachting moet dus worden getemperd. Afhankelijk van de relatie tussen de officier en de

raadsman, zullen een heleboel dingen uiteindelijk nog

steeds in grote mate worden bediscussieerd tijdens de

hoorzitting. De tijdswinst is dus twijfelachtig. Ziet de

staatssecretaris dat ook op die manier?

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

Volgens mij verwoordt de heer Ellian het uitstekend. De

heer Sneller heeft die zorgen ook verwoord: "Wat betekent

die beweging naar voren? Wat is daarvan de kern? Is dat

een nieuw regime met afdwingbare sancties?" Nee, dat is

het niet. Het is meer een faciliterend, stimulerend kader,

waarbij we ook afstappen van een aantal hobbels die de

huidige procedure van strafvordering kent. In het wetgevingsdebat hebben we al aangegeven dat de crux van de

beweging naar voren is dat de maatregelen moeten

bevorderen dat strafzaken beter voorbereid bij de zittingsrechter komen. Dat heeft te maken met de kwaliteit van

berechting, en dus niet primair met het terugdringen van

de doorlooptijden. Het staat niet helemaal los van elkaar,

want als de zaak kwalitatief beter is doordat die eerder is

voorbereid, kan dat er wel toe leiden dat zaken sneller

worden afgedaan. In zoverre is er dus wel een verband met

de doorlooptijden, maar het terugdringen van de doorlooptijden is niet het hoofddoel. Het hoofddoel is: een kwalitatief

betere rechtspleging.

De heer Ellian noemde ook de pro-formazittingen. Een

belangrijke maatregel van de beweging naar voren is dat

de 90 dagenregel, die de pro-formazitting noodzakelijk

maakt, wordt afgeschaft. De 90 dagenregel leidt namelijk

tot stagnaties en staat een goede en voortvarende organisatie van de berechting in de weg. De beweging naar voren

is dus ook een reflectie op het afschaffen van het obstakel

dat nu bestaat.

Ik heb het al eerder gezegd: de beweging naar voren is meer

gericht op faciliteren en stimuleren dan op afdwingbare

regelgeving, in ieder geval in de fase van het opsporingsonderzoek. Het is inderdaad zo dat de positieve effecten

van de beweging naar voren vooral worden bereikt als alle

actoren — dat wil zeggen: de officier van justitie, de rechtercommissaris, de verdediging en de zittingsrechter — de

mogelijkheden benutten. Het is aan de rechtspraak om in

samenspraak met het Openbaar Ministerie en de advocatuur

te komen tot goede werkprocessen rond de zittingsvoorbereiding. We bieden hiermee een kader voor nieuwe werkprocessen en nemen een aantal bestaande formele hordes

weg. Het is onze overtuiging dat dit er samen met de best

practices toe kan leiden dat de kwaliteit van de rechtspleging wordt verbeterd. Dat is de crux van de beweging naar

voren.

VVDDe heer EllianVVD

Daarom is het volgens mij ook zo goed en belangrijk dat

we dit rustig met elkaar kunnen bespreken en daarover van

gedachten kunnen wisselen. Ik denk even na over het

amendement, want ik begrijp de technische … "Technische"

klinkt ook weer een beetje oneerbiedig, toch? Ik begrijp de

juridisch-inhoudelijke en wetstechnische bezwaren. Ik proef

heel duidelijk dat de staatssecretaris de zorgen die een deel

van de Kamer heeft geuit, ook begrijpt. Ik kijk er dus nog

even naar. Wellicht trek ik het amendement in. Dat kan ik

in de tweede termijn doen. Ik wil daar nog heel even over

nadenken. Wellicht kan ik het herformuleren tot een wat

eenvoudigere motie die de regering vraagt om de vlucht

naar voren nog eens tegen het licht te houden. Vlucht? Ik

bedoel natuurlijk "de beweging naar voren"! Ik zal het nooit

meer zeggen. Ik mocht "nieuw" ook al niet meer zeggen;

eigenlijk moeten we praten over "modernisering van strafvordering". Wellicht maak ik dan een motie om dit onderdeel tegen het licht te houden en vraag ik aan de regering

of het dan een idee is om ook het noodzakelijkheidscriterium

tegen het licht te houden voor zover daar ruimte voor is.

De essentie is namelijk dat je een proceshouding wil sanctioneren. Dat houdt dan in: als verzoeken eerder gedaan

hadden kunnen worden, dan had je dat ook moeten doen.

Dat zit deels in het noodzakelijkheidscriterium of het noodzaakcriterium. Wellicht kan ik dat in een motie gieten. Dan

kan de regering met alle deskundigen daarnaar kijken en

kunnen we bij de volgende aanvullingswet daarover ... Ik

kom er dus op terug in de tweede termijn.

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

Misschien helpt in dit kader ook het antwoord dat ik nog

voornemens was te geven aan het Kamerlid Van Nispen

specifiek met betrekking tot de regierol van de rechtercommissaris. Ik ben het met de heer Van Nispen eens dat

het nuttig is om goed in de gaten te houden hoe de regeling

rond de regievoering door de rechter-commissaris uitwerkt

in de praktijk. Dat zullen we uiteraard uitvoerig bespreken

met de rechtspraak. Maar we zijn ook voornemens om juist

dit, dus de gang van zaken in het kabinet van een rechtercommissaris, goed te monitoren. We zijn voornemens dit

te betrekken bij de invoeringstoets. Als de uitkomsten

daartoe aanleiding geven, dan zullen we kijken of die

regeling en daarmee dus de positionering van de rechtercommissaris in het bijzonder nog aanpassing verdienen,

dus als onderdeel van een invoeringstoets.

Ik denk dat ik wel kan zeggen dat dat niet alleen specifiek

voor de rol van de rechter-commissaris geldt, maar eigenlijk

voor het hele kader van de beweging naar voren. We zullen

moeten bezien of dat wat de crux is, namelijk de kwaliteit

van de rechtspleging bevorderen door te faciliteren en te

stimuleren dat het onderzoek zo goed mogelijk in een

vroege fase wordt verricht, op deze manier werkt. Het kan

zijn dat we dat nog meer nodig hebben, maar ik denk dat

dat zal blijken uit de evaluatie na een aantal jaren. De

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-34

praktijk moet hier natuurlijk naartoe groeien. Het is wel de

gedachte dat de actoren op een andere manier omgaan

met de procedure en met elkaar.

SPDe heer Van NispenSP

Ik ga niet de hele discussie overdoen. Het enige wat ik hier

nog op wil zeggen, is dat ik de toezegging of de toenaderingspoging van de staatssecretaris wel waardeer en ook

begrijp. Ik vond het amendement namelijk ook wat spannend, moet ik eerlijk zeggen, alhoewel ik diezelfde vraag

heb gesteld. De staatssecretaris zegt: bij de evaluatie of de

invoeringstoets. Maar dan zijn we daar al mee bezig. Dan

is er toch een risico. Stel, de conclusie is dat er van die

gewenste beweging naar voren en het stimuleren van het

vroegtijdig inbrengen van onderzoekswensen weinig is

terechtgekomen. Dan zit ik toch iets meer op de lijn-Ellian,

die zegt: probeer dat nog van tevoren te bekijken en bijvoorbeeld te spreken met de rechtspraak, met de advocatuur of

met de belanghebbenden om te zien of dit inderdaad de

juiste route is, of je nu voldoende doet om dat te stimuleren.

Ik heb ook het woord "sancties" gebruikt. Misschien dat is

dan net niet meteen de route. Dat wil ik nog begrijpen. Maar

hoe stimuleer je dit nou zo? Kan dat wellicht van tevoren

nog meelopen in een van de aanvullingswetten? Dat zou

misschien toch wel aan te raden zijn.

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

Ik denk dat het gesprek met de diverse actoren niet vandaag

ophoudt. Ik denk dat juist in de komende jaren ter voorbereiding op de implementatie van het wetboek — op de

inwerkingtreding van het wetboek, moet ik zeggen — die

werkafspraken, die best practices, de protocollen of hoe je

ze ook noemt, een reflectie zullen krijgen in de opleiding

van de verschillende actoren die er zijn. Het is mijn hoop,

maar ook mijn verwachting dat dat ertoe zal leiden dat het

nieuwe werken — laten we het zo noemen — voortvarend

zal worden geïmplementeerd. Er zullen zeker hiccups zijn

in de eerste periode, kleine belemmeringen. Daar kunnen

we wat aan doen. Het past gewoon niet zo goed bij het

voorstel zoals het er ligt om daar nu al vooraf sancties aan

te verbinden. Dat kan op een later moment. Ik begrijp en

aanvaard wat de heer Van Nispen zegt, namelijk dat we dan

al een paar jaar onderweg zijn. Dat is dan jammer, want

dan blijkt het niet goed te werken. Maar ik heb er vertrouwen in dat het wel gaat werken en dat het niet nodig is om

op die manier toch betrekkelijk fundamenteel de bakens te

verzetten.

De voorzitterVoorzitter

De staatssecretaris vervolgt zijn betoog.

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

Tot zover de beweging naar voren.

Wat hiermee misschien verband houdt, is een vraag van

de heer Koops. Hij refereerde aan een pilot, een experiment,

bij de rechtbank Rotterdam. Daarin wordt gewerkt met een

zaaksgebonden strafrechter. Dat is strikt genomen niet een

beweging naar voren, maar het raakt wel aan het thema

van de kwaliteit van de rechtspleging, waarbij al vroegtijdig

kenbaar is wie de leiding heeft, kort gezegd. Het uitgangspunt is dat de voorzitter van de kamer die de zaak inhoudelijk behandelt, als voorzitter in de zin van de wet kan fungeren. Maar dit uitgangspunt zal niet in alle zaken nodig zijn

en ook niet in alle zaken haalbaar zijn; dat zijn twee verschillende situaties. Soms doet de zogenaamde poortrechter de

zittingsvoorbereiding, bijvoorbeeld in kleine standaardzaken

met veelvoorkomende criminaliteit. Die rechter is dan niet

de voorzitter van een zittingscombinatie die de zaak

inhoudelijk gaat behandelen. Ik onderschrijf dat in de

praktijk voor de procespartijen duidelijk moet zijn wie de

voorzitter van een zittingscombinatie zal zijn of tot wie men

zich kan wenden ter voorbereiding van de terechtzitting.

Daarom ben ook ik erg benieuwd naar de uitkomsten van

het experiment in Rotterdam. We zijn gaarne bereid om

daar lering uit te trekken.

Voorzitter. Dan kom ik op een ander punt, waar we eerder

ook al over gesproken hebben in het wetgevingsoverleg,

namelijk de motivering van het vonnis en de sanctie. Daar

heeft de heer Sneller aandacht voor gevraagd. Dit is een

betrekkelijk complex en technisch punt, dus ik zou u, voorzitter, op dit punt opnieuw willen uitnodigen om het woord

te geven aan de regeringscommissaris.

De voorzitterVoorzitter

Ja, dat zal ik doen. Het woord is aan de regeringscommissaris, de heer Knigge.

De heer Knigge:

Als ik het goed begrijp, gaat het om de vraag van de heer

Sneller of ik nog steeds van mening ben dat er meer motiveringsvoorschriften moeten worden gewijzigd dan alleen

waar zijn amendement betrekking op heeft, namelijk artikel

4.3.22, lid 1. Ik kan mij niet herinneren dat ik dat heb gezegd

in het wetgevingsoverleg. Het nalezen van de betreffende

verslagen heeft dat ook niet direct aan het licht gebracht.

Ik heb wel gelezen dat u zelf de vraag heeft opgeworpen of

er ten aanzien van de strafmotivering, artikel 4.3.25, lid 2,

niet een extra haakje zou moeten komen, waarmee de

rechter min of meer gedwongen wordt — ik gebruik dat

woord maar even — of aangezet wordt om aan te geven

welke strafrechtstheorie, welk strafrechtdoel, hij met de

strafoplegging voor ogen heeft gehad. Ik heb gezien dat ik

daar geen rechtstreeks antwoord op heb gegeven. Ik zou

nu willen zeggen: dat lijkt mij niet nodig. Uw amendement

over artikel 4.3.22, lid 1 heeft betrekking op alle motiveringen en zet aan om over de hele linie zodanig te motiveren

dat het inzichtelijk en begrijpelijk is.

Aan de andere kant denk ik: je moet de rechter niet overvragen. In de wetenschap wordt al eeuwenlang gediscussieerd

over de strafdoelen. Daar is nog nooit consensus over ontstaan, behalve dat we een soort verenigingstheorie aanhouden. Maar het is een illusie te menen dat drie rechters in

een raadkamer wel een idee hebben over welk strafdoel ze

met de straf voor ogen hebben. Als er bijvoorbeeld speciaal

preventieve argumenten zijn om een voorwaardelijke straf

op te leggen en de verdachte voorwaardelijk te behandelen,

zullen die natuurlijk zeker gehoor vinden en meewegen bij

het opleggen van een straf. Maar in het algemeen bekijken

rechters welke sanctie in vergelijkbare gevallen wordt

opgelegd. Het lijkt mij wel zo wezenlijk dat het gelijkheidsbeginsel in acht wordt genomen en dat de maatstaf is: wat

is in dit soort gevallen een gebruikelijke sanctieoplegging?

Ik bedoel dat je dat niet afhankelijk maakt van de toevallige

ideeën die de rechter erop nahoudt met betrekking tot de

strafdoelen. Natuurlijk is dat debat over de strafdoelen op

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-35

de achtergrond van het hele straftoemetingsbeleid wezenlijk. Maar ik denk dat je de rechter zou overvragen als die

telkens in zijn vonnis uiteen zou zetten hoe hij aankijkt tegen

de strafdoelen en hoe zijn visie over die strafdoelen heeft

doorgewerkt en uitgepakt in de concreet opgelegde sanctie.

Ik hoop dat ik u daarmee heb beantwoord.

De voorzitterVoorzitter

De heer Sneller knikt instemmend. Dan geef ik weer het

woord aan de staatssecretaris.

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

Voorzitter. Ik kom op de appreciatie van het amendement

op stuk nr. 49 van de heer Koops. De appreciatie in de brief

luidt "ontraden". De heer Koops heeft zich echter niet laten

overtuigen door de reactie die op het amendement is

gegeven, zeg ik met alle respect en waardering. Het amendement beoogt ervoor te zorgen dat de strafrechter indien

hij in afwijking van een uitdrukkelijk voorgedragen standpunt tot een bewezenverklaring komt, de motivering daarvan direct moet geven in het vonnis en niet pas in de aanvulling op het vonnis. In de appreciatiebrief heb ik aangegeven dat ik de wenselijkheid van het doel van dit amendement onderschrijf. Idealiter zou de verdediging op ieder

bewijsverweer direct een reactie moeten krijgen en niet pas

bij aanvulling op het vonnis. Ik benadruk nogmaals dat dit

met het nieuwe wetboek vaker het geval zal zijn, maar

inderdaad, omwille van de capaciteit bij de rechtspraak is

die verplichting niet nog verder uitgebreid naar alle zaken.

De capaciteit bij de rechtspraak is een realiteit waar we niet

omheen kunnen. De werklastverzwaring die het amendement oplevert, is naar onze verwachting echt heel fors en

staat in onze optiek niet in verhouding tot de voordelen die

ervan mogen worden verwacht, ook al zou ik, als gezegd,

ook liever zien dat alle vonnissen direct volledig worden

uitgewerkt, in ieder geval daar waar het nadrukkelijk naar

voren gebrachte standpunten betreft.

Ik moet uw Kamer er daarnaast op wijzen dat het amendementen ook een aantal technische onvolkomenheden bevat.

De belangrijkste daarvan is dat het amendement veel verder

lijkt te gaan dan beoogd, want zoals het nu is vormgegeven,

wordt daarmee de mogelijkheid van het wijzen van een

verkort vonnis volledig afgeschaft, ook in zaken waarin de

verdachte geen verweer heeft gevoerd of zaken waarin de

verdachte het feit zelfs heeft bekend. Technische onvolkomenheden zouden misschien kunnen worden geredresseerd, maar de inhoud van het bezwaar weegt veel zwaarder

en op die basis persisteer ik in het ontraden van dit amendement.

NSCDe heer KoopsNSC

Ik dank de staatssecretaris hartelijk voor zijn toelichting en

ik zal knutselen om te proberen de technische onvolkomenheden alsnog weg te halen. Maar feitelijk loopt ik daar niet

voor naar voren. Dat doe ik omdat er altijd een soort van

vertraging in mijn hoofd plaatsvindt als ik naar u luister.

Dat ligt dus niet aan u, maar aan mijn hoofd. Ik kom terug

op een motie die ik al heb uitgetikt en die ik van plan was

om voor te gaan lezen. Ik vraag mij namelijk af of ik dat nou

wel moet doen. Bij wijze van interruptie lees ik u het dictum

voor: verzoekt de regering in overleg te treden met de Raad

voor de rechtspraak om te kijken welke lessen uit het

experiment in Rotterdam kunnen worden getrokken en om

de resultaten van dit experiment landelijk als vast beleid te

laten implementeren indien de ervaringen positief zijn. Dat

is wat ik van plan was om in te dienen. Maar de staatssecretaris zit daar zo dicht bij met wat hij net zei, namelijk dat hij

gaat bestuderen en lering gaat trekken uit wat er nu gebeurt

met dat experiment in Rotterdam. Ik vraag dus maar

gewoon of de staatssecretaris kan toezeggen dat hij het zal

implementeren indien de resultaten zo positief zijn als in

te schatten is?

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

Dit betreft het experiment in Rotterdam met de zaaksgebonden strafrechter, herhaal ik nogmaals. Wij zijn enthousiast

over die pilot en we kijken er graag naar om er lessen uit

te trekken. In zoverre kan ik meegaan met het verzoek van

de heer Koops. Ik maak echter wel een voorbehoud voor

de uitvoeringsconsequenties. Het is denkbaar dat het goed

werkt, maar er toch forse uitvoeringsconsequenties aan

zitten met ook een prijskaartje. Ik kan dus niet toezeggen

dat als we er enthousiast over zijn, we het dús landelijk

gaan doen, want ik moet nog wel een slag om de arm

houden. Maar het ligt wel voor de hand dat als blijkt dat

het goede effecten heeft, we ons inzetten om het binnen

de grenzen van wat mogelijk is ook door te voeren.

NSCDe heer KoopsNSC

Dit komt net niet dicht genoeg bij het woord toezegging,

dus ik trek mij terug en wacht het verder af.

De voorzitterVoorzitter

Dan geef ik weer het woord aan de staatssecretaris.

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

Ik kom op een ander heikel punt, in ieder geval vanuit het

perspectief van de heer Koops, vermoed ik: het hoger

beroep en de termijn daarvoor. De heer Koops vroeg een

reactie op het standpunt dat de verlenging van de

beroepstermijn van twee weken naar drie maanden geen

vertraging oplevert. In verband daarmee bracht de heer

Koops een argument naar voren dat we nog niet eerder

hadden gehoord, namelijk de termijn voor het aanleveren

van het dossier in hoger beroep, kort gezegd de achtmaandentermijn. De wettelijke inzendtermijn is nu drie maanden.

Echter, de praktijk is dat een verkort vonnis wordt uitgewerkt, alleen maar in de gevallen waarin hoger beroep is

ingesteld. Met andere woorden, als de termijn voor het

instellen van hoger beroep wordt verlengd naar drie

maanden, dan verschuift het tijdsblok waarin de rechtbank

het verkort vonnis uitwerkt en inzendt bij het gerechtshof

naar een later moment. Het valt dus niet binnen de achtmaandentermijn, die thans gebruikelijk is op basis van de

jurisprudentie van de Hoge Raad; het verschuift die achtmaandentermijn. Vandaar onze overtuiging dat verlenging

van de termijn voor hoger beroep wel leidt tot een dienovereenkomstige vertraging in de procedure.

Zowel de heer Koops als de heer Van Nispen vroegen aandacht voor de rechtsbescherming bij een stapeling van

omstandigheden die zou kunnen leiden tot een verminderde

rechtsbescherming. In dat kader werd het woord verschraling gebruikt. Wij hebben daar goed naar geluisterd, maar

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-36

we denken dat de zorgen onterecht zijn. Ik zal bij de verschillende aspecten stilstaan.

Ten eerste het voortbouwend appel. Een hogerberoepprocedure waarbij de rechter zich vooral richt op bezwaren

tegen het eindvonnis is niet nieuw. Het voortbouwend appel

is al in 2007 ingevoerd in het huidige, nu geldende Wetboek

van Strafvordering. Wat nieuw is in het nieuwe Wetboek

van Strafvordering, is het beslismodel in hoger beroep.

Daar zal de regeringscommissaris misschien iets nader over

willen zeggen.

De heer Van Nispen en de heer Koops noemden ook de

termijn voor het instellen van hoger beroep, die thans

veertien dagen is. Als de termijn zo blijft, dan is die veertien

dagen. Maar de portee daarvan is dat het aan de korte kant

is als het gaat om de rechtsbescherming van de verdachte

die in eerste instantie is veroordeeld. Ik zal straks nog apart

ingaan op de opmerkingen ten aanzien van het amendement over de beroepstermijn. Daar kom ik zo nog op terug.

Ik wil nu in het kader van de rechtsbescherming benadrukken dat na het instellen van hoger beroep er geruime tijd

is voor de verdachte om te overwegen of het hoger beroep

wel moet worden doorgezet. Hiervoor is ook alle ruimte en

tijd, als de verdachte na het instellen van hoger beroep van

advocaat wisselt. De gedachte aan onze kant is dat de korte

termijn er wellicht toe leidt dat verdachten genoopt zijn

snel hoger beroep in te stellen en dat ook doen, maar dat

dat later alsnog kan resulteren, zoals ook veel gebeurt, in

het intrekken van het ingestelde hoger beroep. Deze periode

biedt dus ruim de tijd voor een verdachte om al dan niet

met een advocaat na te denken over de bezwaren tegen

het vonnis van de rechtbank. Met andere woorden, het

tijdsverloop dat ook na die termijn van twee weken er

onvermijdelijk is, draagt ook bij aan de rechtsbescherming,

want dat biedt ruimte voor de verdachte om erover na te

denken en eventueel ook voor overleg met een alsnog te

kiezen advocaat.

Er zijn nog situaties dat de verdachte zonder advocaat het

hoger beroep doet. De verdachte die een hoger beroep

heeft ingesteld, mag, maar hoeft niet een schriftuur in te

dienen. Hij mag ook mondeling op de terechtzitting

bezwaren opgeven. Dat staat uitdrukkelijk vermeld in artikel

5.4.27, lid 3. Van de verdachte zonder advocaat wordt niet

verwacht dat deze een juridisch onderbouwd betoog houdt.

Dat is nu niet zo en dat zal in de toekomst ook niet zo zijn.

De ervaring leert dat het gerechtshof in die gevallen juist

nog meer gespitst is op het gesprek met de verdachte en

dat het gerechtshof er hierbij op let dat de verdedigingsrechten van de verdachte kunnen worden uitgeoefend. Heel

praktisch betekent dat dat het hof doorvraagt als de verdachte geen bezwaren opgeeft of als de verdachte deze

bezwaren niet duidelijk toelicht. Te denken valt ook aan de

praktijk dat het hof informatie geeft die de verdachte voor

zijn verdediging nodig heeft. Dus de rol van de rechter is

dan actiever in dergelijke situaties. Dat is een van de argumenten waarom wij ons geen grote zorgen maken over de

rechtsbescherming in dit soort situaties.

Een volgend element van het pakket dat leidt tot de angst

voor verschraling is het enkelvoudig afdoen in hoger

beroep. Veel zaken de bij de rechtbank als eenvoudig worden aangemerkt en door de politierechter worden behandeld, veranderen niet van aard in hoger beroep. Die zijn

ook in hoger beroep eenvoudig. Daarom blijft het uitgangspunt dat in hoger beroep hetzelfde geldt als in eerste

instantie, namelijk "enkelvoudig, tenzij". Dit neemt niet weg

dat een zaak alsnog kan worden verwezen naar een meervoudige kamer als daartoe aanleiding bestaat. Dat wat

betreft het enkelvoudig afdoen in hoger beroep.

Voordat ik de regeringscommissaris laat uitnodigen door

de voorzitter om nog even iets te zeggen over het nieuwe

beslismodel, besluit ik het antwoord op deze vraag met de

conclusie dat wij minder zorgen hebben over de rechtsbescherming van de verdachte in hoger beroep, dat wij niet

de zorg hebben dat sprake zal zijn van een verschraling. Ik

hoop dat wij de zorgen in uw Kamer hebben kunnen wegnemen.

Als u het goedvindt, zal de regeringscommissaris iets zeggen over het beslismodel in hoger beroep.

De voorzitterVoorzitter

Een ogenblik nog, want er is nog een vraag van de heer

Van Nispen aan de staatssecretaris.

SPDe heer Van NispenSP

We kwamen er in het wetgevingsoverleg niet helemaal uit

en eerlijk gezegd wat mij betreft nu ook niet, ondanks de

uitleg van de staatssecretaris. Ik wil dan toch afsluiten met

een vraag. De rechtspraak en de advocatuur hebben hier

ook voor gewaarschuwd. Ik zie op vrijwel alle onderdelen

van dit Wetboek van Strafvordering dat de praktijk het er

grosso modo over eens is. Hier en daar is er een accentverschil, net nog dat punt van de beweging naar voren en waar

de rechtspraak er dan nog iets van vindt. Grosso modo is

vrijwel overal gelijkluidend "nou, zo kan het wel en zo is er

een goede balans gevonden", maar volgens mij op dit punt

nou juist niet. Hier zijn we door de rechtspraak en de

advocatuur gewaarschuwd. Hoe komt het dan dat de

staatssecretaris zegt "nou, dat zie ik toch anders" en dat het

dan goed zit?

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

Bij mijn weten is er niet één element waarvan rechtspraak

of advocatuur zegt: dat moet anders. Het lastige van deze

gedachtewisseling is dat het gaat om allerlei verschillende

omstandigheden en dat aan elk van die omstandigheden

een afweging ten grondslag ligt. De vraag of het totaalpakket leidt tot verschraling is dus een optelsom van afwegingen en inschattingen. Onze inschatting is dat van verschraling niet sprake zal zijn in een mate die zorgelijk is. Tegelijkertijd zijn er ook zorgen als het gaat om enkelvoudig of

meervoudig hoger beroep. Dan is dat ook een afweging die

te maken heeft met de capaciteitsdruk in de rechtspraak en

een beoogde verbetering, dus van een verlichting van de

druk. Het is dus een optelsom van keuzes die in combinatie

zodanig positieve effecten hebben zonder dat de gevreesde

negatieve effecten naar onze inschatting zo zwaar wegen

dat andere keuzes moeten worden gemaakt. Dat zeg ik in

de overtuiging dat daar waar dit in de praktijk toch spaak

loopt, daar waar een verdachte helemaal alleen voor de

rechter komt te staan ... Dat is dus die verdachte die misschien wel een cliënt van de heer Koops in zijn vorige leven

is geweest, of juist niet eigenlijk, want hij sprak over de

verdachte die geen advocaat had. Het gaat over de verdachte die alleen bij de politierechter staat en die wel in

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-37

beroep gaat, maar niet op een heel onderbouwde wijze, en

die dan ook in hoger beroep door onkunde, onwetendheid

of overschatting daar weer alleen staat en dan voor een

rechter alleen. Mijn overtuiging is dat als dat in een bepaald

geval ontspoort, de strafrechters in Nederland ook binnen

het nieuwe wettelijk kader in staat zijn toch te bewerkstelligen dat de benodigde rechtsbescherming er is. Ik geloof

dus wel in — hoe moet ik dat zeggen? — de zelfreinigende

werking, maar dat is hier geen mooi beeld. Laat ik dan zo

zeggen: ik geloof wel in de rechtsbeschermende werking

van het nieuwe systeem, namelijk dat de rechter, ook de

appelrechter, een manier zal vinden om die rechtsbescherming op peil te houden. Het is namelijk mijn overtuiging

dat dat uiteindelijk het ultieme doel is van elke rechter en

appelrechter in de strafwereld.

SPDe heer Van NispenSP

Ik denk op zich ook wel dat dat het doel is van de strafrechter. Toch hebben wij hier als medewetgever te maken met

een stapeling van maatregelen die ons zorgen baart. Dat

begrijpt de staatssecretaris ook. Misschien heeft de heer

Koops hier nog een intelligentere oplossing voor, maar

mijn vraag is hierbij dan toch hoe we dit dan in de gaten

gaan houden. Is dit nu ook iets dat bij de invoeringstoets

al na redelijk korte tijd opnieuw bekeken kan worden? Kan

er in de gaten gehouden worden of die positieve blik van

de staatssecretaris terecht is, of dat er wellicht toch iets

meer aandacht geschonken had moeten worden aan mijn

iets zorgelijkere kijk op de zaak? Kortom, wanneer en hoe

houden we dit dan in de gaten?

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

Ik denk dat dit zonder meer onderdeel zal zijn van de evaluatie. We moeten een onderscheid maken tussen de invoeringstoets en de evaluatie. Dat zijn vanuit mijn portefeuille

bezien verschillende dingen. De invoeringstoets is een toets

die ziet op de onbedoelde neveneffecten. De evaluatie gaat

wat verder. Die toetst ook de beleidsdoelen, het Beleidskompas kort gezegd. Dus dat zijn twee toetsingsmomenten.

Uiteraard is het nu zo — dat is namelijk altijd zo — dat als

al voortijdig blijkt dat er een groot probleem is, we dat

moeten oplossen. In concreto rijst dan de vraag wat we dan

anders moeten doen. Kijk, dat voortbouwend appel is al

staande praktijk. Ik denk niet dat we daar snel iets in zouden

moeten willen veranderen. De termijn voor het instellen

van een hoger beroep is een bestaande situatie. Ik weet

niet of dat de factor is of het verlengen van de termijn voor

hoger beroep. Als over een aantal jaren blijkt dat die

rechtsbescherming te veel op de tocht staat, kan het zo zijn

dat we alsnog zouden willen besluiten tot het verlengen

van de termijn. Maar ik verwacht niet dat dat het verschil

zal maken. Wat dan overblijft is dat de verdachte in hoger

beroep zonder advocaat kán verschijnen. Dat is een keuze.

De andere keuze is de enkelvoudige afdoening als uitgangspunt in hoger beroep, niet als regel, maar als uitgangspunt.

Het is namelijk enkelvoudig tenzij erom verzocht wordt, of

de keuze wordt gemaakt door de betreffende rechter, dat

er door meer rechters naar wordt gekeken. Dat zijn een

beetje de variabelen naast het nieuwe beslismodel. Daaraan

durf ik mijn vingers niet te branden, maar daar kan zo iets

over gezegd worden.

SPDe heer Van NispenSP

Toch nog heel kort. Zegt de staatssecretaris nou dat als die

zorgen terecht zijn, dat dan blijkt bij de evaluatie — dat zal

dan vijf jaar na de invoering zijn; even zonder gekkigheid,

dat is dus in 2034 — en we dan eigenlijk alsnog niet zo goed

weten hoe we dat dan kunnen oplossen? Dat is dan eigenlijk

de conclusie die ik nu hoor.

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

Dat was niet de strekking van wat ik bedoelde te zeggen. Ik

bedoelde te verhelderen dat er een onderscheid is tussen

de invoeringstoets en de evaluatie. Ik bedoelde niet te zeggen dat dit pas bij de evaluatie aan de orde komt. Ik zei

namelijk ook dat als er een probleem blijkt en dat breed

geconstateerd wordt, we uiteraard al eerder in actie komen.

Dat kan heel goed zijn ten tijde van de invoeringstoets. Het

kan ook al eerder zo zijn. Dit is nou typisch ... Het zeer grote

aantal strafzaken zal maken dat we een knelpunt al betrekkelijk snel zien. Dat wordt dan namelijk op grote schaal

geconstateerd. Ik bedoel het dus niet vooruit te schuiven.

Het tweede element van mijn beschouwing was: de zorg is

gebaseerd op een combinatie van omstandigheden. Als we

afzonderlijk naar die omstandigheden gaan kijken, wat zijn

dan de factoren waar je wat aan kunt doen? Vandaar mijn

beschouwing op de vraag waar je wat aan kunt doen. Dan

zie ik maar twee punten, als echt blijkt dat de verschraling

een zorg is. Dat is: toch nadenken over de verplichte procesvertegenwoordiging voor het appel, dus een advocatenbijstand. Dat is een variabele. Een andere variabele zou het

uitgangspunt voor de rechtspleging door een enkelvoudige

kamer in hoger beroep zijn. Dat zijn de twee variabelen. Dat

is het enige wat ik wilde constateren. Ik zeg niet dat er niks

aan gedaan kan worden. Als er namelijk nou echt een

structurele verschraling blijkt, dan zullen we ook over

andere maatregelen moeten nadenken. Er mag namelijk

geen twijfel over bestaan dat rechtsbescherming de crux

is van een nieuw Wetboek van Strafvordering. Vanuit dat

perspectief zullen we dus altijd moeten blijven nadenken

over maatregelen om de rechtsbescherming op peil te

houden, daar waar een ondergrens wordt bereikt.

NSCDe heer KoopsNSC

Ik houd het kort. De bevoegdheid bestaat, en blijft volgens

mij ook bestaan, voor het bestuur van het gerecht om een

advocaat toe te wijzen of om een last te geven aan de Raad

voor Rechtsbijstand om een advocaat toe te voegen. Dat

lijkt me een vangnetbepaling voor de gevallen die knap

lastig lijken of waarbij de verdachte in hoger beroep niet

goed uit zijn woorden komt. Over deze vangnetbepaling

heb ik de staatssecretaris nog niet gehoord. Mijn vraag is

om erop te reflecteren.

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

Ik dank de heer Koops voor deze toevoeging. Inderdaad.

De heer Koops gebruikt het woord "vangnet". Ik gebruikte

dat woord net niet, maar daar gaat het wel om. Het gaat

om een vangnet voor de rechtsstaat, een vangnet voor de

rechtsbescherming. Dit kan daar een element van zijn.

De voorzitterVoorzitter

Ja, zo komt de regeringscommissaris.

De voorzitterVoorzitter

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-38

Heel goed. Volgens mij is de beurt nu weer even aan de

regeringscommissaris. Hij spreekt over het beslismodel,

geloof ik. Gaat uw gang.

De heer Knigge:

Het beslismodel vormt een van de elementen van het pakket

aan maatregelen dat volgens sommige Kamerleden tot een

verschraling zou leiden. Heel in het algemeen gesproken

denk ik dat daarvan geen sprake is. Laat ik dat vooropstellen. Kijk, dit wetboek is een vertaling van een rechtsontwikkeling die al decennialang gaande is. We verschuiven

namelijk van een puur inquisitoir model, waarin de rechter

de zaak op de zitting onderzoekt, naar een model waarbij

het proces zich richt op de dingen die ter discussie staan.

Dat is in dit wetboek uitdrukkelijk tot uitgangspunt genomen. Maar dat is geen fundamentele verandering van het

recht zoals dat nu al lang werkt. Het is waar dat deze verandering vraagt om goeie rechtsbijstand. Het is ook heel goed

dat de Kamer daar aandacht voor vraagt, denk ik. Maar het

is een probleem dat ook al het bestaande recht en de

bestaande procescultuur aankleeft. Het wordt niet veroorzaakt door het nieuwe wetboek.

Ik wil daar ook het volgende bij zeggen. Hoewel de aandacht

zich in het hoger beroep richt op dat wat partijen verdeeld

houdt en op dat wat ter discussie staat, neemt dat niets af

van het uitgangspunt dat de rechter in het proces, ook de

rechter in hoger beroep, een eigen verantwoordelijkheid

heeft voor de juiste uitkomst van het geding. Als er

wezenlijke punten niet zijn aangevoerd door de verdediging

of door de officier van justitie, ligt het nog altijd op de weg

van de rechter om die zelf aan te snijden en desnoods om

het vonnis ambtshalve om die reden in eerste aanleg te

vernietigen.

De rechter heeft ook in die zin een verantwoordelijkheid —

de heer Koops wees er, dacht ik, ook al even op — om

ervoor te zorgen dat als een verdachte afstand doet van dat

recht en dus ter zitting verschijnt zonder raadsman, dat een

weloverwogen keuze is geweest. Als blijkt dat dat niet zo

is, dan heeft hij een eigen verantwoordelijkheid om ervoor

te zorgen dat er wel rechtsbijstand komt. Het is ook zo dat

een rechter zich anders opstelt als een verdachte zonder

raadsman komt. De rechter treedt dan als het ware compenserend op en vraagt uitdrukkelijk of de punten die niet door

de niet van juridische bijstand voorziene verdachte naar

voren zijn gebracht, toch geen punten zijn die voor hem

spelen. Ook in die zin moet, althans in mijn ogen, dat hele

beeld bijgesteld worden dat er sprake zou zijn van een

enorme verschraling. Het hangt natuurlijk wel af van de

wijze waarop de rechter zijn taak vervult. Wij zijn ervan

uitgegaan dat de rechter zijn taak met het nodige verantwoordelijkheidsbesef zal uitvoeren en dus niet eenvoudigweg zal zeggen: er wordt niet over geklaagd, dus het hoger

beroep wordt afgewezen.

Dan nu dat nieuwe beslismodel. Dat is een heel technisch

verhaal. Ik zal dat proberen zo kort mogelijk af te doen. Het

is op papier een enorme verschuiving, maar het sluit aan

bij het voortbouwend appel. De vraag is namelijk of de

beslissingen die de rechter in eerste aanleg heeft genomen

in stand kunnen blijven of niet. Dat is de centrale vraag in

het nieuwe beslismodel. Dat is in het bestaande beslismodel

niet het geval. Daarbij gaat het om de vraag: bevestigen of

vernietigen? Kan het vonnis in eerste aanleg bevestigd

worden? De dogmatiek daarachter is dat je een vonnis in

eerste aanleg alleen kunt bevestigen als het puntgaaf is,

niet alleen wat de motiveringen betreft, maar ook wat het

daaraan voorafgaande onderzoek ter zitting betreft. In 1993

oordeelde de Hoge Raad over een zaak waarin een getuige

die in eerste aanleg was gehoord niet was beëdigd; althans,

volgens het proces-verbaal van de zitting. De verklaring

van die getuige was niet alleen door de rechtbank niet voor

het bewijs gebruikt, maar was ook door het hof in hoger

beroep niet voor het bewijs gebruikt. Toch werd er in cassatie over geklaagd dat die getuige niet beëdigd was en dat

het hof het vonnis van de rechtbank dus niet had mogen

bevestigen. De beslissingen waren allemaal in orde, maar

bevestigen was hier niet nodig, want het onderzoek ter zitting was nietig. Dat leidde dan ook tot een nietig vonnis.

Dat had dus niet bevestigd mogen worden; dat had vernietigd moeten worden. Het hof had best allemaal dezelfde

beslissingen kunnen nemen, maar bevestigen was fout. De

Hoge Raad casseerde inderdaad om die reden.

Dit leidt tot een hele formalistische benadering. Als er

motiveringsgebreken in het vonnis zaten, dan moest het

hof dat vonnis vernietigen, alhoewel het de beslissing

helemaal tot de zijne maakte, een nieuw arrest wees en

daar precies dezelfde beslissing nam. Dat is sinds de Wijzigingswet Wetboek van Strafvordering, de Wet stroomlijnen

hoger beroep, in 2007 enigszins bijgesteld. Nu is het zo dat

je dan wel mag bevestigen, mits je de motivering maar

verbetert. Laat je dat na, dan is het hoe dan ook weer een

dodelijke fout, die in beginsel tot cassatie zou kunnen leiden.

Als het hof in de bewezenverklaring op onderdelen wat

anders oordeelt, bijvoorbeeld "er is bewezen verklaard dat

er naast zakken met geld, computers enzovoort drie lepels

zijn gestolen, terwijl het niet drie lepels maar drie vorken

waren", en het hof zegt "nou, dan maak ik er in de bewezenverklaring drie vorken van", dan is dat fout. Dat mag niet,

want dan verander je de beslissing. Dan had je de beslissing

dus niet mogen bevestigen. Je had niet alleen de bewezenverklaring moeten vernietigen, maar ook alle beslissingen

die daarop gebaseerd zijn, dus eigenlijk het hele vonnis.

Dat is een formalisme waar we in dit wetsvoorstel afstand

van nemen en waarvan door de Hoge Raad in feite al

afstand is genomen, want als je met dit soort klachten in

cassatie komt, vraagt de Hoge Raad zich nu af: welk belang

heeft u erbij om vernietiging van het arrest van het hof om

deze reden te verlangen? Als dat belang er niet is, dan

casseert de Hoge Raad niet. Hetzelfde geldt als het hof in

hoger beroep dit soort fouten zou maken en zelf een arrest

zou wijzen waarin bijvoorbeeld een ondeugdelijk bewijsmiddel zou staan. Dat is op zichzelf fout, maar de Hoge Raad

zegt heel vaak dat er genoeg bewijsmiddelen overblijven,

dat je dat bewijsmiddel weg kunt denken en dat er dus geen

reden of onvoldoende belang is om te casseren. Zo gaat

het ook als er ten onrechte bewezen is verklaard dat het om

drie lepels gaat terwijl het drie vorken moeten zijn. Dan zegt

de Hoge Raad: wat is uw belang om het hele arrest om die

reden over de kop te laten gaan en de zaak opnieuw te laten

behandelen bij het hof?

Eigenlijk is dit beslismodel dus ook de vertaling van een

deformaliseringstendens die alweer jarenlang gaande is

en waarvan je kan zeggen: als je serieus neemt dat het in

hoger beroep moet gaan om datgene waar het werkelijk

om gaat, namelijk of in eerste aanleg wel of niet een goede

beslissing is genomen, moet je afscheid nemen van al dit

soort formalistische rompslomp, zodat er voor de rechter

juist ruimte komt om zich te concentreren op datgene wat

er werkelijk toe doet. In mijn ogen bevordert dit dus alleen

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-39

maar goede beslissingen en besluitvorming in hoger

beroep. Dat wilde ik zeggen.

De voorzitterVoorzitter

Dank. Dan is nu weer het woord aan de staatssecretaris.

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

Voorzitter. Ik zou over willen gaan tot het blokje slachtoffers.

Dat is een onderwerp waar vandaag door mevrouw Mutluer

aandacht voor is gevraagd, en niet alleen vandaag, want

wij kennen mevrouw Mutluer als iemand die elke keer weer

…

De voorzitterVoorzitter

Mag ik u even onderbreken? U kondigde eerder het onderwerp rechtsbijstand aan.

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

Mijn mapjes zijn in de war geraakt. Zal ik dan eerst over de

rechtsbijstand praten?

De voorzitterVoorzitter

U gaat zelf over de volgorde, maar dat was uw aankondiging. Het lijkt me dus prima als u die aanhoudt.

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

We kunnen het de heer Van Nispen niet aandoen dat ik dat

niet doe. Nu wil het geval dat ik over de rechtsbijstand niet

veel te zeggen heb. Het gaat vandaag over het nieuwe

Wetboek van Strafvordering. Het is inderdaad een belangrijke vraag wat de effecten daarvan zullen zijn op de mate

waarin er rechtsbijstand moet worden verleend door een

sociaal advocaat, met name in de sfeer van het strafrecht.

Het werd eerder vandaag al in herinnering gebracht dat ik

de toezegging heb gedaan dat die effecten in kaart worden

gebracht. Ik zeg daarbij: uiteraard. Het gaat dan om de

effecten op de inzet van gefinancierde rechtsbijstand als

gevolg van de wijzigingen in de nieuwe strafprocedure,

meer specifiek in verband met de beweging naar voren.

Daarbij hebben we al geconstateerd dat de rechtsbijstand

van advocaten opportuun is, ook bij de zogenaamde nietgedetineerde of niet-gehechte verdachten. Dat wordt in

kaart gebracht.

Morgen vindt een derde overleg met de Nederlandse orde

van advocaten plaats, precies met dit doel, dus om te

inventariseren of er effecten zijn op de mate waarin een

strafrechtadvocaat in de toekomst op basis van een toevoeging rechtsbijstand moet verlenen. Deze effecten brengen

wij in kaart in de loop van dit jaar, met hulp van een extern

bureau. Dat zou kunnen leiden tot nadere besluitvorming

hierover.

Het debat van vandaag ging echter in belangrijke mate niet

over het nieuwe Wetboek van Strafvordering en de effecten

daarvan, maar over de staat van de sociale advocatuur op

dit moment. U weet dat daar grote zorgen over bestaan,

ook bij mij. U weet ook dat ik mij in de afgelopen maanden

herhaaldelijk heb uitgelaten over het belang van de gefinancierde rechtsbijstand voor onze rechtsstaat. Daar hoeft dus

geen twijfel over te bestaan. Dan hebben we het meer

concreet over het rapport van de commissie-Van der Meer

II dat onlangs is verschenen. Dat advies over maatregelen

die thans nodig zijn, bespreek ik met uw Kamer tijdens het

commissiedebat hierover, op 1 april aanstaande. Voordien

zal ik een eerste reflectie op de bevindingen van de commissie-Van der Meer II aan uw Kamer sturen.

SPDe heer Van NispenSP

In het vorige blok zei de staatssecretaris nog zo mooi dat

rechtsbescherming de crux is van het nieuwe Wetboek van

Strafvordering. Nou hebben we het over rechtsbescherming, de toegang tot het recht en de sociaal advocaat, die

daarvoor zo belangrijk is, en dan is het wel heel beknopt.

De staatssecretaris zegtStaatssecretaris

ik heb toegezegd dat we in kaart

gaan brengen wat de gevolgen zijn van het nieuwe Wetboek

van Strafvordering voor het aantal punten en de vergoedingen. Het zou nogal wat zijn als de staatssecretaris dat niet

had toegezegd. Dat is nogal evident. Dat hoort er gewoon

bij, natuurlijk.

Mijn punt is: als we zo doorgaan, is de vraag of we dan nog

wel sociaal advocaten hebben. De staatssecretaris wekt de

indruk dat hij voor die beroepsgroep vecht als een leeuw.

Maar is dat ook echt zo? Wat heeft hij tot nu toe gedaan

met het rapport van de commissie-Van der Meer II? Het is

vijf over twaalf; dat weet de staatssecretaris volgens mij

als geen ander. De hele concrete vraag die ik hem nu even

als eerste wil stellen, is tot wanneer hij claims kan indienen

voor de Voorjaarsnota. De reden dat ik er vandaag over

begin, is namelijk dat ik niet zeker weet of ik twee weken

kan wachten. Ik vrees dat ik dan het antwoord krijg dat de

onderhandelingen eraan kwamen, dat de claims al moesten

worden ingediend en dat dus ik te laat ben. Dat gaat mij

niet overkomen. Vandaar deze concrete vraag. Tot wanneer

kan dit? Of heeft de staatssecretaris dit al gedaan? Dat zou

ook kunnen.

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

De geldvraag, de dekkingsvraag, vergt eerst een aantal

beleidsmatige keuzes. Dat is de eerste stap. Die beleidsmatige keuzes en de situatie van het heden bespreken we op

1 april. Voordien zal ik mijn eerste reflectie geven, zodat we

op 1 april met uw Kamer van gedachten kunnen wisselen

over wat wel en niet verstandig is en de financiële consequenties daarvan. Ik ga daar niet op vooruitlopen. Vandaag

spreken we over de toekomst. De zorgen over het heden

zijn terecht nog veel groter, maar die zijn niet vandaag aan

de orde. Die bespreken we op 1 april.

SPDe heer Van NispenSP

Ik betwist echt dat je het op dit punt niet over de zorgen

van het heden kunt hebben. Als we straks geen sociale

advocatuur meer hebben, dan hebben we helemaal niks

aan de beweging naar voren, want dan komt er zo ongeveer

geen rechtsbescherming meer voor in dat nieuwe Wetboek

van Strafvordering. Het is dus wel degelijk relevant.

Voorzitter, ik kreeg geen antwoord op mijn vraag en daarom

stel ik die opnieuw. Ik weet niet of ik wel kan wachten tot 1

april. De staatssecretaris zegt dat we dan een debat hebben.

Dat klopt. Dat staat geagendeerd, maar dat zou eigenlijk

vorige week zijn. Toen had de staatssecretaris een

agendaverplichting en kon het niet doorgaan. Anders hadden we dat debat vorige week al gehad. Nu komt dat debat

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-40

drie weken later, helaas, maar dit komt er tussendoor. Dit

is voor mij de gelegenheid om te zeggen: ook voor het

nieuwe Wetboek van Strafvordering is de toegang tot het

recht, de rechtsbescherming, de beroepsgroep van de

sociale advocatuur, zo belangrijk dat ik er vandaag over

begin. Als de staatssecretaris dat niet wil, dan mag dat,

maar dan wil ik wel antwoord op de vraag tot wanneer de

staatssecretaris bij de ministerraad of bij de minister van

Financiën — of weet ik hoe dat precies werkt via de lijnen

die er zijn — claims kan indienen voor de Voorjaarsnota

om de beroepsgroep die dat zo hard nodig heeft, zo snel

mogelijk de reddingsboei toe te werpen?

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

Het is duidelijk dat wij op zoek moeten naar geld op het

moment dat we hebben vastgesteld welke keuzes we gaan

maken in antwoord op het rapport van de commissie-Van

der Meer. Over de besluitvorming en de voorbereiding van

de besluitvorming van het voorjaarsoverleg doe ik geen

mededeling, net zomin als andere leden van dit kabinet.

Het is echter wel mijn verwachting dat wij voor de zomer

duidelijkheid hebben over wat we kunnen gaan doen om

de — ik zoek het woord; de netelige situatie, nee, er is een

ander woord — nijpende situatie binnen de sociale advocatuur te adresseren. Laten we dus op 1 april eerst spreken

over de keuzes die we maken. Ik verwacht dan voor de

zomer de financiële gevolgen daarvan en de dekkingsmogelijkheden in kaart te hebben.

SPDe heer Van NispenSP

Iedereen weet dat "voor de zomer" te laat is om nog iets te

repareren in de Voorjaarsnota en de begroting van dit jaar.

Dat weten we allemaal. Ik heb er geen verstand van hoe

die lijnen precies lopen, maar dit weet ik wel. Dit is de

staatssecretaris Rechtsbescherming; formeel van Justitie

en Veiligheid, maar hij laat zich volgens mij graag "staatssecretaris Rechtsbescherming" noemen. Dat is wel een titel

die je moet verdienen. Ik wil zien dat deze staatssecretaris

ervoor gaat knokken, maar ik heb dat nog niet gezien. De

staatssecretaris heeft dat rapport al best een poosje. Volgens mij had hij het veel eerder dan dat het formeel werd

aangeboden en gepresenteerd. De staatssecretaris wist dus

wat erin stond. Het kan geen verrassing zijn dat het geld

ging kosten. Volgens mij was 40 miljoen voor iedereen een

meevaller. Het was minder dan waar rekening mee was

gehouden. Ik vind het echt onbestaanbaar dat we hier

vandaag staan en dat de staatssecretaris nog steeds niet

weet wat hij daarvan over gaat nemen, wat het wat hem

betreft mag kosten en wat hij in gaat dienen als claim bij

de onderhandelingen over de Voorjaarsnota. Ik ben niet

geïnteresseerd in de uitkomst, maar ik wil wel een staatssecretaris zien die hiervoor knokt en die vandaag tegen mij

zegt: meneer Van Nispen, op 1 april bent u nog op tijd, want

dan hebben we het nog steeds over de Voorjaarsnota. Maar

zelfs dat hoor ik niet van deze staatssecretaris en dat vind

ik echt teleurstellend.

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

Het verbaast me dat de heer Van Nispen niet geïnteresseerd

is in de uitkomst, want daar gaat het om. Die uitkomst heb

ik u aangekondigd voor de zomer. Voor de zomer kan ik u

melden of en waar we geld hebben gevonden. Dat is alles

wat ertoe doet. Als u van mij wilt weten of ik ervoor vecht,

dan zeg ik: ja, dat is deels achter de schermen, dus daar

doe ik geen mededeling over. Dat is ook niet nodig. Laten

we op 1 april doorspreken over de verstandige koers naar

de toekomst toe. Op die basis kunnen we dan constateren

hoeveel geld er nodig is. Dan kan ik op die basis op zoek

naar dekking.

De voorzitterVoorzitter

Echt afrondend, want het wordt anders een herhaling van

zetten.

SPDe heer Van NispenSP

Dit is het allerlaatste, voorzitter, mijn conclusie. Ik vind het

echt teleurstellend dat deze staatssecretaris Rechtsbescherming — ik laat die flauwe sneer even, want zo bedoelde ik

die natuurlijk niet — zich vandaag niet heeft voorbereid op

het voeren van de inhoudelijke discussie en dat hij die

vooruitschuift, met als risico dat we straks gewoon kansloos

zijn bij de Voorjaarsnota. Ik vind dat onacceptabel. De rest

slik ik even in.

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

Dit debat wordt voortgezet op 1 april, in het commissiedebat. Dat is het juiste moment. Dan kunnen we dat ook doen

op basis van mijn initiële reactie op de commissie-Van der

Meer.

Ik stel voor dat ik doorga. Nou hoop ik dat op uw lijstje het

volgende blokje "slachtoffers" is.

De voorzitterVoorzitter

Dat klopt. Gaat u daarmee verder.

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

Ik was begonnen met mijn complimenten aan mevrouw

Mutluer, omdat zij steeds weer aandacht vraagt voor de

slachtoffers, en dat is terecht. Daarmee staat zij in een traditie van ook andere Kamerleden. Die traditie heeft ertoe

geleid dat wij in de afgelopen jaren de positie van het

slachtoffer in ons strafproces op een hele andere manier

zijn gaan zien en daar veel meer basis aan hebben verleend.

Dat is mede in het licht van Europese richtlijnen. Het is mij

duidelijk geworden dat wij in Nederland vooroplopen, maar

desalniettemin moeten we daarnaar blijven kijken.

De zorg die mevrouw Mutluer uitsprak, ziet op de uitoefening van het spreekrecht en de verbeteringen die daar

mogelijk zijn. Dan gaat het eigenlijk niet zozeer over de

nieuwe wet, en ook niet over de huidige wet, want die is

wel duidelijk, maar meer over de wijze waarop daaraan

uitvoering wordt gegeven in de praktijk. Het is voor mij

evident dat de wettelijke rechten van de slachtoffers

gerespecteerd moeten worden. Daar waar blijkt dat dat

tekortschiet, ga ik in gesprek met de diverse partijen, de

ketenpartners, om te zorgen dat dat nog gebeurt. Als dat

uitvoeringsconsequenties heeft, moet ik die natuurlijk daarin

betrekken. Die heb ik nu niet in beeld, maar het is duidelijk

dat we daaraan moeten blijven werken.

DENKDe heer El AbassiDENK

Ik hoorde net het antwoord van de staatssecretaris met

betrekking tot sociale advocatuur. De indruk werd bij mij

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-41

gewekt dat de staatssecretaris twee dingen uit elkaar wil

trekken: waar we in de huidige situatie van de sociale

advocatuur al last van hebben en de situatie in de toekomst

door de wijzigingen die nu via de wet plaatsvinden. Daarmee lijkt hij die twee dingen uit elkaar te halen, maar dat

is niet wat de Nederlandse orde van advocaten zegt. Die

waarschuwt en zegt dat de verdachte dreigt te moeten

inleveren ten faveure van de stroomlijning van het strafproces. "Concreet betekent dit dat een verdachte binnen zeer

korte tijd, binnen een maand na de procesinleiding, moet

aangeven welke getuigen hij wil horen. Die termijn is erg

krap en veronderstelt dat de verdachte zeer vroeg zich verdiept in het dossier, met behulp van een advocaat. In de

praktijk hebben de meeste verdachten in het opsporingsstadium echter nog geen raadsman, zeker niet wanneer ze

vastzitten. De NOvA en de rechtspraak signaleren dat als

er onvoldoende wordt geïnvesteerd in rechtsbijstand, de

rechter in feite meeprocedeert om de ongelijkheid te compenseren. Dit schuurt met het beginsel van equality of arms

tussen Openbaar Ministerie en de verdediging."

Dus het feit is dat er een tekort is aan sociale advocatuur.

Daar zijn al problemen; mensen worden niet goed genoeg

ondersteund. En dan komt er nog zo'n wet die ten nadele

is van in dit geval de verdachte. Die twee dingen zijn dan

toch niet uit elkaar te trekken, zou ik de staatssecretaris

willen vragen.

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

Ik ga het toch ontrafelen en uit elkaar trekken in dit antwoord, in verschillende elementen. Wat geconstateerd is

en naar voren is gebracht door de verschillende beroepsorganisaties, met name de Nederlandse orde van advocaten,

is dat die beweging naar voren alleen maar goed werkt als

meer dan thans het geval is, de verdachte wordt bijgestaan

door een advocaat, omdat alleen dan te verwachten is dat

gebruikgemaakt zal gaan worden van de bevoegdheden

om al in een eerdere fase onderzoekshandelingen te laten

verrichten en ook getuigen te horen. Ik zie dat als onderdeel

van een advies: wil je die beweging naar voren een succes

laten zijn, dan moet je ook voorzien in adequate rechtsbijstand. Dat is genoteerd. Mede op die basis heb ik ook

gezegd dat we ervoor moeten zorgen dat al eerder in meer

gevallen voldoende rechtsbijstand beschikbaar is. Dat is

één.

Het tweede is dat er dan wel voldoende sociaal advocaten

moeten zijn en dat die ook vanuit de gesubsidieerde

rechtsbijstand, waar daar recht op is, beschikbaar moeten

worden gesteld. Dat is dus een kwestie van aanpassing van

regelgeving, maar ook van waarborgen van voldoende

sociaal advocaten die die strafrechtsbijstand kunnen verlenen. Daar zit de link tussen het een en het ander. Maar de

zorgen die door de NOvA zijn verwoord in verband met het

nieuwe Wetboek van Strafvordering zien op die nieuwe

procedure en op het nieuwe kader. Daarvan heb ik gezegd:

uiteraard moet er worden geanalyseerd in hoeverre het

nieuwe Wetboek van Strafvordering ertoe leidt dat een

advocaat meer tijd moet gaan besteden aan de procedure.

Dat is een vraag. Het kan ook zijn dat de advocaat eerder

in de procedure tijd besteedt, maar dat dat wordt gecompenseerd door minder tijd te besteden in latere instantie.

Dat kan zijn. Maar dat zijn we aan het onderzoeken. Dat

onderzoek is al gaande en moet zeker voltooid worden. Dan

moet het zich vertalen in aanpassing van het aantal punten

dat een strafrechtadvocaat krijgt voor gesubsidieerde

rechtsbijstand. Het kan ertoe leiden dat er meer punten

worden toegekend voor de bijstand in strafzaken dan thans

het geval is, naast de aanpassingen in het aantal punten

die op basis van commissie-Van der Meer II zullen worden

doorgevoerd.

De voorzitterVoorzitter

Meneer El Abassi, we zitten eigenlijk al in het volgende

blok.

DENKDe heer El AbassiDENK

Ik hoor de staatssecretaris over dingen die kunnen. Maar

we zouden het moeten omdraaien. We zouden eerst op

zoek moeten gaan naar geld. We hebben inderdaad een

andere knop waar we ook aan kunnen draaien, want we

kunnen zeggen: we proberen het een en ander te vervroegen. Maar je zou ook die termijn van een maand, waarbinnen gereageerd moet worden, langer kunnen maken, zodat

de verdachte meer tijd heeft in het proces. Dat hoor ik de

staatssecretaris ook niet zeggen.

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

Dit ziet volgens mij op het punt dat gaat gelden dat je, nadat

de procesinleiding is uitgebracht, binnen een maand verzoeken tot het horen van getuigen moet doen. Na ommekomst van die maand kun je alsnog die verzoeken doen. Er

wordt dan alleen een ander criterium gehanteerd om te

beoordelen of het verzoek moet worden toegewezen,

namelijk het zogenaamde noodzakelijkheidscriterium.

Vandaar dat je zou kunnen zeggen: die bijstand van de

advocaat moet er zo vroeg mogelijk zijn, om te voorkomen

dat de verdachte pas een maand nadat de procesinleiding

is uitgebracht rechtsbijstand krijgt, want dan gaat een

strenger criterium gelden voor de toewijzing van onderzoeksverzoeken van de verdachte. Dat is dat element van

die maand. Nogmaals, die termijn van een maand, die pas

gaat gelden vanaf het uitbrengen van de procesinleiding,

staat er niet aan in de weg dat verzoeken worden toegewezen, maar ze worden anders beoordeeld. In het bredere

kader is het dus van belang dat verzoeken tijdig worden

gedaan. De hele insteek van de beweging naar voren is dat

verdachten en anderen worden gestimuleerd om die verzoeken al te gaan doen voordat de procesinleiding wordt

uitgebracht. Dat is daar onderdeel van. Dan doet het probleem zich minder snel voor. Maar dat is, denk ik, de link

die gelegd is met de termijn van één maand. Ik voeg daar

nog aan toe — dat wordt me ingefluisterd — dat die termijn

in de toekomst dus langer is dan de termijn die thans geldt.

In zekere zin zit daar dus een versoepeling in. Ik zie dus niet

dat er een verband is tussen de staat van de sociale advocatuur nu en deze aanpassing in het proces van strafvordering.

De voorzitterVoorzitter

Afrondend, de heer El Abassi.

DENKDe heer El AbassiDENK

Mijn laatste vraag, voorzitter. De staatssecretaris heeft het

over het proces naar voren toe trekken, als ik dat goed heb

begrepen. Tegelijkertijd zie ik een beweging de andere kant

op, bijvoorbeeld als het gaat om de officier van justitie, die

normaal 90 dagen krijgt. Maar de officier van justitie krijgt

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-42

meer regie in het vooronderzoek. De verplichting vervalt

om bij een in voorlopige hechtenis verkerende verdachte

de zaak binnen 90 dagen op de zitting te brengen. Daar zie

je een beweging de andere kant op. De officier van justitie

krijgt dus juist meer ruimte. We willen alles naar voren

halen. Dat doen we ten nadele van de verdachte. Maar als

we het hebben over het OM, dan versoepelen we het weer.

Vindt de staatssecretaris dit eerlijk?

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

Dit heeft volgens mij geen betrekking meer op de sociale

advocatuur.

De voorzitterVoorzitter

Nee, en dit is ook eerder in een ander blok besproken. Ik

vind het ook ingewikkeld worden. Nu lopen er heel veel

dingen door elkaar en dit gaat niet meer over de sociale

advocatuur, inderdaad.

DENKDe heer El AbassiDENK

Sorry, maar het ging om het naar voren trekken van het

proces. We willen dat zo vroeg mogelijk doen. De staatssecretaris heeft dat meerdere malen als antwoord gegeven.

Daar wil ik op inhaken. Als we alles naar voren willen trekken, waarom doen we dat dan niet ook voor de officier van

justitie, die zich normaal aan de 90 dagen moet houden?

Want daar maken we een beweging de andere kant op. Dat

is volgens mij niet eerder aan bod gekomen.

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

We spraken over de sociale advocatuur en de gevolgen van

de beweging naar voren voor de behoefte aan bijstand door

een advocaat. Die beweging naar voren als zodanig heb ik

in mijn eerste blok besproken. De positie van de officier

van justitie staat in dat kader helemaal los van de sociale

advocatuur.

De voorzitterVoorzitter

Het hele eerste blok ging over de beweging naar voren.

DENKDe heer El AbassiDENK

Dan kan ik niet anders dan constateren dat we voor de

verdachte een beweging naar voren maken, maar in het

geval van de officier van justitie maken we de beweging

andersom, achteruit. Dat is wat ik constateer.

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

Ik kan die conclusie helemaal niet doorzien. Die kan ik niet

omarmen.

De voorzitterVoorzitter

Mevrouw Mutluer. Dan gaat het weer over de slachtoffers.

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Mag ik het weer over slachtofferrechten hebben, voorzitter?

De voorzitterVoorzitter

Ja, graag, want dat is het onderwerp waar we eigenlijk bij

waren gebleven. Gaat uw gang.

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Ik vind onze Justitie en Veiligheid zelf altijd heel dadergericht, met harder straffen. Maar we mogen de slachtofferrechten nooit en te nimmer uit het oog verliezen. Ik heb een

vraag gesteld over spreekrechtwaardige zaken waarbij het

slachtoffer dat spreekrecht niet heeft kunnen uitoefenen. Ik

weet dat ik in het verleden ooit een motie heb ingediend

om bij spreekrechtwaardige feiten slachtoffers altijd de

mogelijkheid te geven om te spreken tijdens een OMhoorgesprek. Ik weet dat die motie het toen niet heeft

gehaald en niet werd uitgevoerd. Daarom beperkte ik mij

nu in mijn bijdrage tot de strafbeschikkingen, ook naar

aanleiding van datgene wat Fonds Slachtofferhulp ons

meegaf: bij 435 zaken die spreekrechtwaardig waren, is

toch een strafbeschikking opgelegd, terwijl het bij enkele

ernstige zaken misschien logischer was geweest als die

zouden zijn doorverwezen naar de rechter, waarbij het

slachtoffer dus ook spreekrecht zou hebben. Dat heeft me

verrast. Als je nu kijkt naar de beweging die het OM maakt

om meer strafbeschikkingen op te leggen, dan zie je dat

dat op enig moment mogelijk ten koste gaat van slachtoffers. Concreet is mijn vraag dus: als de praktijk daadwerkelijk afwijkt van de regels, moet je die regels dan niet gewoon

aanpassen in de wet en afdwingbaar maken, bijvoorbeeld

bij de tweede aanvullingswet? Ik maak de vraag heel concreet. Ik zie een zorgelijke ontwikkeling. Wat vindt de

staatssecretaris ervan? Kunnen we dat anders regelen in

de tweede aanvullingswet?

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

Meer in het bijzonder gaat het dan over de wijze waarop

nu uitvoering wordt gegeven aan de regels en de richtlijnen

voor het aangaan van strafbeschikkingen, juist als het

delicten betreft waarbij een slachtoffer spreekrecht heeft.

Dat betreft dus de uitvoering in de huidige praktijk. Maar

mevrouw Mutluer koppelt het ook aan de vormgeving van

regelgeving naar de toekomst toe, in het bijzonder voor de

strafbeschikking. Die is inderdaad onderdeel van de tweede

vaststellingswet. Die maakt onderdeel uit van de bredere

herziening, waar de minister straks ook nog iets over zal

gaan zeggen. Het element van de slachtofferrechten is daar

evident een prominent onderdeel van, zowel bij de beoordeling van de huidige praktijk als bij de vormgeving van de

strafbeschikking in de toekomst.

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Deelt de staatssecretaris mijn zorg?

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

Ik vind het van belang dat de afspraken, de regels en de

richtlijnen die gesteld zijn wat betreft de positie van

slachtoffers ook in de praktijk tot uitvoering komen. Dat zijn

gewoon de afspraken en de regels die we met elkaar hebben

afgesproken, dus die moeten ook uitgevoerd worden. Ik

vind het zorgelijk als blijkt dat er een substantieel aantal …

U noemde een aantal van 476, als ik me niet vergis. Dat

klinkt als een groot aantal en strikt genomen is het dat ook,

maar in relatie tot het totaal aantal zaken is het, denk ik,

een betrekkelijk klein percentage. Desalniettemin gaat het

om een groot aantal betrekkelijk ernstige situaties, want

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-43

het zijn per definitie situaties waarin de positie van het

slachtoffer een bepaalde mate van erkenning verdient, zoals

we ook in onze regels hebben neergelegd.

nomen worden in de juniversie van de Meerjarenagenda

Slachtofferbeleid.

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Tot slot. Samen met de SP-collega kom ik nog met een

motie ten aanzien van strafbeschikkingen. Eigenlijk wil ik

de staatssecretaris de toezegging ontlokken om te kijken

of we hier bij de tweede aanvullingswet nog iets op kunnen

bedenken. Is hij daartoe bereid?

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

Ik ben er in ieder geval toe bereid om deze problematiek

terug te laten komen in de Meerjarenagenda Slachtofferbeleid. Uw Kamer besteedt in het kader van het commissiedebat Slachtofferbeleid geregeld aandacht aan de positie van

slachtoffers. Dat mag best vermeld worden, want alleen al

door dat commissiedebat is er structureel aandacht voor

de positie van het slachtoffer. Dat reflecteert zich ook in de

regelmatige updates voor de Meerjarenagenda Slachtofferbeleid. Er zal er een verschijnen in juni van dit jaar. Daarin

geven we dus eigenlijk een totaalbeeld van de positie van

het slachtoffer en daarin zal dit zeker worden meegenomen.

Tegelijkertijd verwacht ik dat het nadenken over de vormgeving van de strafbeschikking uiteraard mede dit element

zal omvatten; dat kan bijna niet anders. Het is een kernelement van de problematiek.

De voorzitterVoorzitter

Als het echt een vervolg is.

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Er komt nog een rondetafelgesprek en een debat over

strafbeschikking. We gaan juni afwachten, maar weet dat

wij gaan overwegen om bij de tweede aanvullingsset

eventueel met nieuwe voorstellen te komen. Ik laat het

echter even afhangen van de komende ontwikkelingen en

de gesprekken die we nog gaan voeren.

De voorzitterVoorzitter

De staatssecretaris vervolgt zijn betoog.

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

Ik noemde dus de Meerjarenagenda Slachtofferbeleid en

die was ik voornemens te gaan noemen in reactie op het

verzoek van de heer Koops om na te gaan denken over een

doorverwijzingsbevoegdheid. Dat gaat dus over situaties

waarin het slachtoffer in het kader van de strafprocedure

een schadeclaim indient, maar de zaak te complex is voor

de strafprocedure en het slachtoffer dan moet terugvallen

op een civiele procedure. Laat ik vooropstellen dat we ons

ervoor moeten inspannen om ervoor te zorgen dat slachtoffers in het kader van die strafprocedure makkelijker hun

schade vergoed kunnen zien. Een kernelement van onze

benadering om dat te verbeteren is dat we onderzoeken in

hoeverre we die schadevergoeding kunnen gaan normeren

en standaardiseren, zodat in veel minder situaties dan thans

het geval is de vordering van het slachtoffer niet ontvankelijk wordt verklaard. Dat zal het probleem al in belangrijke

mate verkleinen. Daar wordt door de rechtspraak onderzoek

naar verricht en deze onderzoeksresultaten zullen meege-

Ik wil dan ook aandacht gaan besteden aan het voorstel dat

de heer Koops heeft gedaan. Ik vind het een interessante

gedachte: de doorverwijzingsmogelijkheid voor de strafrechter naar de civiele rechter. Dat vind ik met name omdat dat

voor het slachtoffer een aantal nogal substantiële hordes

wegneemt. Die hordes liggen met name besloten in het

moeten uitbrengen van een dagvaarding, in griffierechten

en dergelijke. Vanuit dat perspectief zal ik die doorverwijzingsbevoegdheid nader onderzoeken. Ik maak wel een

voorbehoud voor de andere aspecten: de tenuitvoerlegging,

dus het verhaal, van een eventuele schadeactie. Het overige

kader dat van toepassing is wanneer nu in het kader van

een strafprocedure een schadevergoeding wordt toegekend:

ik weet niet of dat alles ook mogelijk zou kunnen zijn na

doorverwijzing naar een civiele procedure. Ik denk echter

dat het wegnemen van de horde van de dagvaarding en

alles wat daarbij komt kijken, al een hele belangrijke verbetering zou kunnen zijn. Op die basis neem ik dit graag mee.

NSCDe heer KoopsNSC

Toch laat ik hier het woord "schadevergoedingsmaatregel"

even vallen. Is dat nou precies waar de staatssecretaris het

oog op heeft? Denkt u dat dat sowieso geen mogelijkheid

is? Dat is namelijk natuurlijk wel waar het om gaat: dat er

een incassomanier bestaat waarvoor het slachtoffer geen

zorg heeft.

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

Met deze toevoeging worden de uitvoeringsconsequenties

wel een stuk substantiëler. Dan gaat het namelijk niet alleen

meer over het wegnemen van de formele heuvel van het

moeten hebben van een advocaat om een dagvaarding te

kunnen uitbrengen, met griffierechten en dergelijke. Dan

wordt het veel meer. Dan wordt het ook zo dat het slachtoffer het hele instrumentarium van een voorschot, bijstand

bij verhaal en dergelijke ter beschikking krijgt. Dan wordt

die doorverwijzing naar de civiele rechter veel meer dan

alleen maar het wegnemen van die formele hobbel. Daar

maak ik wel uitdrukkelijk een voorbehoud bij. Ik kan me

daar nu niet aan committeren. Ik wil niet meer zeggen dan

dat we het verbeteren van de mogelijkheden voor slachtoffers om hun schade vergoed te krijgen binnen een strafprocedure, maar eventueel ook daarbuiten, en het verbeteren

van die mogelijkheden, geheel of ten dele, gaarne gaan

onderzoeken. De doorverwijzingsmogelijkheid als zodanig

zullen we daarin meenemen.

NSCDe heer KoopsNSC

Om dat heel helder te krijgen. Ik ben overigens heel blij met

de reactie die ik zojuist hoorde, hoor. Dat is even het punt

niet. De staatssecretaris kondigt onderzoek aan naar de

uitvoeringsconsequenties van de schadevergoedingsmaatregel, maar kan dat dan wel worden meegenomen in dat

onderzoek? Wat zijn de consequenties van het toepasselijk

laten zijn van de schadevergoedingsmaatregel? En dat al

dan niet met een voorschot, want dat kan je ook doen zonder voorschot.

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-44

Het onderzoek ziet op het standaardiseren en normeren.

Het ziet dus op normbedragen en dat is een ander heel

belangrijk element, want dan kan er veel meer binnen de

strafprocedure worden afgehandeld met alle verwante

maatregelen ten voordele van het slachtoffer. Dit betreft

situaties waarbij er toch verwezen moet worden naar de

civiele rechter. We zullen dat in die zin onderzoeken dat we

het onderdeel zullen laten zijn van onze eigen analyses in

het kader van de meerjarenagenda. En dan zullen we ook

aandacht besteden aan de gevolgen van de volledige

bescherming van slachtoffers, zoals die thans bestaat wat

het schadeverhaal betreft binnen de strafprocedure. We

zullen uiteraard meenemen in hoeverre die consequenties

ook verbonden kunnen worden aan die civiele procedure

na doorverwijzing.

Dat is in feite onderdeel van het rapport van de commissie-

Donner van enige tijd geleden. Als ik me niet vergis, is dat

rapport verschenen mede op basis van een verzoek van de

heer Ellian, maar ik kan me vergissen. Ik vergis me niet, zie

ik! Daarvan weten we dat we daarnaar moeten blijven kijken, maar we kennen ook het getal dat daarbij hoorde. Als

ik het over de uitvoeringsconsequenties heb, gaat het ook

juist over het onderwerp dat we net bespraken. Maar de

nuance die nog werd aangebracht, is: al dan niet een

voorschot. Dus dat zijn allemaal modaliteiten die in de uitvoering en in de kosten meegenomen moeten worden. Ik

reageerde vooral op de suggestie die u uitdrukkelijk deed

zonder deze toevoegingen over het wegnemen van de formele hobbel door doorverwijzing.

VVDDe heer EllianVVD

Kort op dit punt. Nee, de commissie-Donner zou te veel eer

zijn voor mij. De commissie-Donner vloeide voort uit een

motie van een collega, want ik was toen nog geen Kamerlid.

Ik ben in tegenstelling tot collega Koops helemaal niet blij

met dit antwoord. Ik neem het de staatssecretaris geenszins

kwalijk, maar dat rapport van de commissie-Donner is een

heel degelijk rapport met hele duidelijke aanbevelingen.

Het is eigenlijk een soort palet aan ... Dat rapport ligt er nu

al vier jaar. De commissie adviseerde om te kijken naar een

aparte aftakking binnen het strafproces, namelijk dat bijvoorbeeld een aantal civiele rechters de beoordeling doen van

die vordering. Nou, dat wilde de rechtspraak niet. Enfin, ik

ben helemaal niet blij met dit antwoord, want hier wordt

al heel lang over gesproken. Volgens mij hebben de collega's Van Nispen en Sneller er ook weleens naar gevraagd.

Wat nu? De staatssecretaris is het aan het onderzoeken,

maar volgens mij moeten we met elkaar afspreken wanneer

er concrete voorstellen komen om uiteindelijk het stelsel

van schadevergoeding voor slachtoffers te verbeteren, te

veranderen. Dat is een uitgangspunt dat hier in de Kamer

ook is vastgelegd.

Het rapport van de commissie-Donner is niet van tafel en

het is ook niet helemaal niet uitgevoerd. Een aantal van de

maatregelen uit het rapport van de commissie-Donner zijn

al doorgevoerd. Een aantal andere zijn nog niet uitgevoerd,

mede gezien de financiële consequenties. Maar we blijven

ernaar kijken en we komen er in juni op terug.

De voorzitterVoorzitter

Kunnen we nu door naar het jeugdstrafrecht?

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

Voorzitter, dat zou ik graag willen, maar er ligt nog een

andere pregnante kwestie: de afdwingbaarheid van de

slachtofferrechten. Daar hebben we over gesproken bij het

eerste wetgevingsoverleg. Dat is een belangrijke, maar ook

best wel lastige kwestie. Uit het debat dat eerder vandaag

plaatsvond, bleek al dat daarvoor een beeld nodig is van

de rechten waarover we het hebben en hoe we daar op

passende wijze een vorm van — ik ga toch het woord

gebruiken — sanctie of gevolg aan kunnen verbinden. Ik

heb al kenbaar gemaakt dat ik het belang daarvan onderken

en dat we bezig zijn met een verkenning over wat daarbij

mogelijk is. We hebben daarover afstemming met de

ketenpartners. Eventuele wijzigingsvoorstellen die ertoe

strekken de slachtofferrechten meer tanden te geven — ik

noem het maar even zo — kunnen deel gaan uitmaken van

de tweede aanvullingswet. Ik merk daar nog bij op dat we

ook oog moeten hebben voor Brussel, omdat ook in Europa

gewerkt wordt aan een nieuwe richtlijn voor de bescherming van slachtoffers in de strafprocedure. Die zal uiteraard

ook medebepalend zijn voor de vormgeving van de positie

van slachtoffers.

Voorzitter. Daarmee ben ik bijna bij het eind gekomen van

dit blokje over slachtoffers.

De voorzitterVoorzitter

Ja? Was dit het einde? Of was het een anticiperende

opmerking over de interruptie van mevrouw Mutluer?

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Er komt nog iets! Ik heb in mijn eigen bijdrage een suggestie

gedaan voor een zelfstandig oproepingsrecht voor slachtoffers, met dezelfde oproepingsvereisten voor verdachten.

Je merkt namelijk dat slachtoffers vaak wel graag naar de

zitting willen, maar niet zijn uitgenodigd. Of ze wisten er

niet van, terwijl ze wellicht wel hadden kunnen en willen

spreken. Ik realiseer me dat dit een vergaande suggestie

is, maar mijn concrete vraag was: hoe kijkt de minister

daartegen aan? Hij kan nu waarschijnlijk zeggen: ik neem

het in juni mee in de Kamerbrief over slachtofferbeleid. Dat

kan, maar ik wil in ieder geval een reactie van de minister,

want daar is hij niet op ingegaan.

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

Die voorstellen komen dus in de Meerjarenagenda Slachtofferbeleid. We hebben een meerjarenagenda en in juni

komt daar een nieuwe versie van. Dan gaan we verder in

op de concrete stappen die we gaan zetten om de positie

van het slachtoffer te verbeteren.

De voorzitterVoorzitter

U bedoelt de staatssecretaris.

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Ja.

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-45

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

Ik doorzie niet precies genoeg wat dit behelst, ook niet in

de uitvoering ervan. Het principe is duidelijk. Wij vinden

allemaal dat slachtoffers goed beschermd moeten worden.

We zijn het er volgens mij in belangrijke mate over eens

dat het slachtoffer geen procespartij moet worden. Dat zou

de dynamiek van de strafprocedure radicaal veranderen.

Dat past niet in onze strafvordering. Maar we zijn het over

beide punten eens. Het gaat nu over het eerste punt,

namelijk dat we de positie van het slachtoffer zo veel als

mogelijk moeten beschermen. Dat principe is duidelijk. De

pijn zit in de uitvoering. Dat heeft altijd ook een kostencomponent. Trouwens, dat is niet altijd zo. De uitvoering kent

een praktische component en een kostencomponent. De

precieze impact van het voorstel of de suggestie van

mevrouw Mutluer kan ik nu niet helemaal doorzien. Maar

het is evident dat deze suggestie aandacht verdient bij de

meerjarenagenda.

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Dat zie ik dan als toezegging. Ik ben het namelijk met de

staatssecretaris eens dat slachtoffers geen derde procespartij moeten worden, maar ik wil wel dat de praktijk van het

uitnodigen van slachtoffers wordt verbeterd. Ik zie het als

toezegging dat de suggestie van een onafhankelijk

oproeprecht zal worden bekeken en dat we hierover terugkoppeling zullen ontvangen. Als dat wordt toegezegd, neem

ik daar nu genoegen mee.

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

Die toezegging doe ik graag.

De voorzitterVoorzitter

Dan gaan we nu naar het jeugdstrafrecht.

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

Mevrouw Mutluer had daar ook een vraag over, namelijk

waarom we niet uitdrukkelijk in de wet hebben vastgelegd

dat vrijheidsbeneming bij jeugdige verdachten een ultimum

remedium is. Het uitgangspunt is inderdaad dat een jeugdige verdachte zijn proces in vrijheid mag afwachten en

dat voorlopige hechtenis alleen mag worden toegepast als

het niet anders kan. Dit ultimumremediumbeginsel volgt

onder meer uit artikel 10 van de Europese richtlijn uit 2016

en artikel 37 van het Internationaal Verdrag inzake de

rechten van het kind. Zeker bij jeugdige verdachten wordt

vrijheidsbeneming dan ook altijd zo veel mogelijk beperkt,

ook qua duur. In het wetsvoorstel is geen expliciete verwijzing opgenomen naar de Europeesrechtelijke en verdragsrechtelijke artikelen, maar deze artikelen hebben zonder

meer doorwerking in het Nederlandse recht.

Het nieuwe wetboek bevat twee voorschriften waaruit

voortvloeit dat de fase van ophouden voor onderzoek en

inverzekeringstelling slechts zo lang duurt als nodig is in

het belang van het onderzoek. Dat is artikel 2.5.11 voor het

ophouden van onderzoek en artikel 2.5.14 voor de inverzekeringstelling. Hier staat dat de verdachte zodra het belang

van het onderzoek het toelaat, in vrijheid wordt gesteld. Dit

geldt ook als de termijn voor het ophouden van onderzoek

of de inverzekeringstelling nog niet is verstreken. Voor de

toepassing van voorlopige hechtenis volgt dit het ultimumremediumbeginsel uit artikel 2.5.31. In dit artikel is bepaald

dat bij het bevelen van voorlopige hechtenis moet worden

nagegaan of het bevel onmiddellijk kan worden geschorst.

Ook in artikel 6.1.13, eerste lid is reeds opgenomen dat de

voorlopige hechtenis voor een zo kort mogelijke passende

duur wordt bevolen.

In de systematiek van het nieuwe wetboek gelden de algemene voorschriften uit Boek 2 ook voor het jeugdstrafprocesrecht in Boek 6. Een additioneel voorschrift in Boek 6

dat inhoudt dat vrijheidsbeneming bij jeugdige verdachten

slechts als ultimum remedium wordt toegepast, zou weinig

toevoegen aan de al in het wetsvoorstel vastgelegde uitgangspunten in Boek 2. Het ligt al zozeer besloten in het

stelsel, mede in het licht van het Europees verdrag, dat het

niet nodig is dit te expliciteren in verband met jeugdigen.

Dan kom ik aan bij het laatste blokje. Dat zijn nog een

beperkt aantal vragen van diverse aard. Om te beginnen

kom ik op de appreciatie van het amendement op stuk nr.

58 van de heer Ellian ter vervanging van het amendement

op stuk nr. 24. Dat betreft het doen vervallen van beklag

over het overnemen van gegevens en het bevelen gegevens

te verstrekken. Het amendement op stuk nr. 58 komt in de

plaats van het amendement op stuk nr. 24 na een technische

wijziging en een aanvulling in de toelichting. Maar de kern

van het amendement is niet veranderd, namelijk dat er geen

beklag meer is met betrekking tot gegevens. De toelichting

maakt duidelijk dat hiermee een werklastverlichting voor

de politie, het Openbaar Ministerie en de rechtspraak wordt

beoogd. Als deze beklagmogelijkheid zou vervallen als

gevolg van het amendement, dan bestaat er volgens de

heer Ellian nog steeds een effectief rechtsmiddel op grond

van de Wet politiegegevens.

Ik ben er voorstander van dat waar werk en capaciteit kunnen worden bespaard, dit uiteraard zo veel mogelijk moet

gebeuren. Dat is een open deur. Maar anders dan de heer

Ellian stelt, volgt uit de kritische adviezen van met name

de Raad voor de rechtspraak en de Nederlandse orde van

advocaten dat de Wet politiegegevens niet een voldoende

alternatief biedt voor strafvorderlijk beklag. Dat betekent

dus dat de rechtsbescherming niet voldoende is gewaarborgd. Ik geef een paar voorbeelden. De Wet politiegegevens heeft in de eerste plaats alleen betrekking op gegevens

van natuurlijke personen. Gegevens van rechtspersonen

vallen er niet onder. Dat betekent dat rechtspersonen geen

beroep kunnen doen op de Wet politiegegevens. Daarnaast

biedt de Wet politiegegevens geen mogelijkheid om gegevens terug te vragen en terug te geven. De beklagregeling

voorziet wél in deze mogelijkheid.

Zoals ik tijdens het vierde overleg heb aangegeven, is de

beklagregeling over gegevens weloverwogen tot stand

gebracht. Er is telkens een afweging gemaakt tussen de

diverse betrokken belangen, zoals het belang van rechtsbescherming enerzijds en het belang van stroomlijning van

het strafproces anderzijds. De beklagregeling draagt ook

bij aan de bescherming van de privacy van onverdachte

burgers, op wie de overgenomen of verstrekte gegevens

ook betrekking kunnen hebben. Hieraan zou ik niet willen

afdoen. We blijven daarom bij het ontraden van het amendement, ook in de gewijzigde vorm op stuk nr. 58.

Dan twee vragen van mevrouw Mutluer, die zien op de

invoering. Allereerst de zorg over de ICT-voorzieningen bij

de ketenpartners. Een van de doelstellingen van het nieuwe

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-46

wetboek is het faciliteren van een digitaal strafproces. De

vernieuwingsambities ten aanzien van de informatievoorziening in de strafrechtketen worden gerealiseerd via interne

projecten en diverse programma's bij de strafrechtketenorganisaties. Denk bijvoorbeeld aan het programma EMMA,

bij het Openbaar Ministerie, en het programma Basisplan

Straf — dat klinkt toch anders — bij de rechtspraak. Die

strekken hiertoe en hebben beide tot doel om de informatievoorziening van de strafrechtketen te verbeteren en

wendbaarder te maken.

De voorbereiding van de inwerkingtreding is een operatie

die plaatsvindt in samenhang met deze aanpassingen van

de systemen. Het een is dus niet zonder het ander te zien.

Niet voor niets krijgen de strafrechtketenorganisaties voldoende tijd, namelijk tot 2029, tot aan de geplande inwerkingtredingsdatum. In de afstemmingsoverleggen, zoals

het Bestuurlijk Ketenberaad en het Informatieberaad, houden de betrokken ketenorganisaties in eerste instantie zelf

zicht op de samenhang en de voortgang van de werkzaamheden. Daarnaast worden in de reguliere planning en de

begrotingscyclus tussen de strafrechtketenorganisaties en

het ministerie ook steeds aandacht besteed aan de digitale

veranderopgave. Dat betekent dat langs die weg ook door

mijn ministerie kan worden bijgestuurd. Uw Kamer wordt

over de voortgang van de voorbereiding van de inwerkingtreding van het nieuwe wetboek geïnformeerd door middel

van voortgangsbrieven. De volgende voortgangsbrief is

voorzien voor deze zomer.

Voorzitter, ik denk dat ik hiermee alle aan mij gestelde vragen heb beantwoord.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank daarvoor, staatssecretaris. Dan gaan we nu

over naar de minister, die misschien iets minder blokjes

heeft. Maar hij moet volgens mij ook nog vier amendementen van een oordeel voorzien. Ik wens hem alvast succes

in zijn inbreng.

Minister Van WeelMinister

Dank, voorzitter. Je vraagt je waarschijnlijk af: wat heeft die

minister nog toe te voegen aan alle inhoud die al gepasseerd is? Ik zal in ieder geval mijn inleiding overslaan, gelet

op de tijd. Ik sluit mij natuurlijk aan bij de complimenten

voor het proces.

Ik heb slechts drie blokjes: de strafbeschikking, de voorlopige hechtenis en de opsporing, en de procesafspraken. Ik

begin met de strafbeschikking. Hoewel dit een heel lang

traject is, zie je dat de actualiteit zich af en toe vermengt

met een zorgvuldig wetgevingsproces. Ik denk dat dit hierbij

ook het geval is, want we hebben de afgelopen weken

natuurlijk in de media gezien dat er discussies zijn losgebrand over de nieuwe tijdelijke richtlijn van het OM. Daar

komen wij nog over te spreken, in meerdere fora. Meerdere

leden hebben daar ook op gewezen. Zo is er volgende week

een rondetafel. Daaraan zullen het OM, de NOvA, de Raad

voor de rechtspraak en de politie deelnemen, met uw

Kamer. Daarnaast heeft u nog Kamervragen tegoed van

mij, en ook nog een Kamerbrief. Inmiddels is er ook een

debat gepland voor 8 april, waarin we uitgebreid zullen

stilstaan bij de strafbeschikking. Maar ik hecht er toch aan

om al enige duiding te geven in dit debat.

Het doel van het vaker toepassen van de strafbeschikking

is om de doorlooptijden van strafzaken te verkorten, de

rechtspraak te ontlasten en voorraden af te bouwen. Daarnaast streeft het OM er ook naar om hiermee meer strafzaken af te kunnen handelen. Dit streven heeft ook betrekking

op strafbare feiten die door asielzoekers of recidivisten zijn

gepleegd. Het opheffen van de contra-indicatie om ten

aanzien van asielzoekers of recidivisten een strafbeschikking

uit te vaardigen, is juist bedoeld om via de strafbeschikking

een instrument te hebben bij lichte strafbare feiten, die nu

soms onbestraft blijven omdat er wordt geseponeerd. Ik

kan daar nog heel lang bij stilstaan, maar dat zal ik nu niet

doen, omwille van de tijd. Maar daarmee wil ik even het

beeld rechtzetten dat met deze tijdelijke richtlijn over is

gegaan tot een wijziging van het doelgroepenbeleid, of dat

er ingezet wordt op minder of lichtere straffen. Dat is

namelijk absoluut nooit de insteek geweest van de strafbeschikking, ook niet in dit geval. Het bijgestelde strafvorderingsbeleid leidt er dus toe dat er meer criminaliteit kan

worden aangepakt, en dat dit juist ook sneller kan.

PVVDe heer Emiel van DijkPVV

De minister zegt wel dat dit niet het doel en de insteek is

van deze strafbeschikkingen, maar dit is wel de consequentie. De consequentie is straks als volgt. Als asielzoekers nu

strafbare feiten begaan waar een maximumstraf tot zes jaar

op staat en waarvoor zij in principe naar de gevangenis

kunnen worden gestuurd, dan kunnen er vervolgens

maatregelen worden getroffen tegen die mensen door hun

asielstatus in te trekken en ze uit te zetten. Die mogelijkheid

wordt nu weggenomen door die strafbeschikkingen van

het Openbaar Ministerie. Dat mag dan wel niet het doel

zijn, maar dat is wel de consequentie. Hoe gaan we nou

voorkomen dat we asielzoekers die crimineel gedrag hebben

vertoond en die daarvoor veroordeeld zijn, straks het land

niet meer uit krijgen?

Minister Van WeelMinister

Dat is niet het doel en dat wordt ook niet de consequentie.

Daarvoor verwijs ik ook naar de wat de woordvoering van

het OM vandaag zelf op de website heeft gezet. Ik denk dat

dat qua duidelijkheid niets te wensen overlaat.

Waar moet u aan denken? Als er gebruik wordt gemaakt

van een strafbeschikking, bijvoorbeeld in het geval van

asielzoekers, dan gaat het om lichte vergrijpen, zoals winkeldiefstal. Daarvoor zou een asielzoeker nooit de gevangenis in draaien. Nog sterker: in een heleboel gevallen zou

die zaak gewoon geseponeerd worden en zou er dus helemaal geen rechtsgevolg zitten aan het strafbare feit dat

wordt gepleegd. De huidige regeling voorzag al een uitzonderingsgrond voor die contra-indicatie, om dan toch gebruik

te kunnen maken van de strafbeschikking. Hier wordt

gesteld: gebruik daar nou juist de strafbeschikking voor.

Dit gaat niet om gevallen. Het is niet zo dat elke zaak met

een maximale gevangenisstraf van zes jaar niet meer voor

de rechter komt. Ik denk dat dat een misvatting is wat betreft

de inzet van het instrument van de strafbeschikking; het zal

altijd een afweging van het OM zijn of de zwaarte van een

vergrijp zich leent voor het afdoen van dat vergrijp met een

strafbeschikking — dan zou het dus gaan om lichte vergrijpen — of dat hiervoor een rechtsgang en het eisen van een

gevangenisstraf aangewezen is.

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-47

Ik voorzie wat dit betreft dus helemaal geen afname, maar

we ontlasten het rechtssysteem wel als het gaat om zaken

die ofwel tot niks zouden leiden ofwel helemaal niet voorkomen vanwege het gebrek aan zittingscapaciteiten. Ik wijs

er daarbij op dat het nu al om 14.000 zaken gaat. Dus tegen

iedereen die zegt "we moeten nu kappen met dat instrument", zou ik zeggen: succes met uw zedenzaak, want u

bent over tien jaar een keer aan de beurt. Dit is gewoon een

instrument dat nu al zijn nut bewijst wat betreft het ontlasten van de strafketen als het gaat om zaken waarin anders

ook niet het soort straffen worden opgelegd die de heer

Van Dijk graag zou zien.

PVVDe heer Emiel van DijkPVV

Ik heb het idee dat de minister er nu heel willekeurig een

bepaalde situatie uitpikt. Dan zegt hij: weet je, voor een

onschuldige winkeldiefstal zouden ze eigenlijk toch niet

vervolgd worden. Maar het gaat er hier om dat het OM zegt

dat het voornemens is om alles waar een strafmaximum

tot zes jaar op staat, niet meer voor de rechter te brengen.

Dit was alleen nog maar het begin. Dat heeft het OM zelf

gezegd; dat is ook de conclusie van de rechtspraak. Dat is

dus niet alleen mijn conclusie: zelfs de rechtspraak zegt dat

het doel is om voortaan over te gaan tot strafbeschikkingen

bij alles wat onder de maximumstraf tot zes jaar valt. Dat

werkt ondermijnend. Daarnaast krijgen we straks ook nog

eens die asielzoekers niet meer uitgezet. Als we op het OM

moeten gaan varen wat betreft de vraag of zij al dan niet

heil zien in het vervolgen van mensen, hebben we een

gigantisch probleem. Kijk maar naar Extinction Rebellion.

Kijk naar de prioriteiten die het OM heeft; dan heb ik het

over het vervolgen van publieke omroepen vanwege vacatureteksten. Ik heb het in mijn eigen inbreng al aangesneden: men heeft daar echt niet de juiste prioriteiten. Het OM

is dus wel de laatste waar ik dit van zou willen laten afhangen.

Minister Van WeelMinister

Ik denk dat het wel gezond is om niet als politiek te bepalen

wie we vervolgen; daar hebben we een OM voor. Het is

gezond als er een zekere afstand tussen die beide zaken zit.

Wij gaan wel over de wetten en bepalen wat strafbaar is.

Het OM houdt zich daaraan. In sommige gevallen zijn er

gewoon afspraken gemaakt. Dat is bijvoorbeeld het geval

bij asielzoekers, veelplegers en mobiel banditisme. Er is

een specifiek doelgroepenbeleid. Dan doel ik op de manier

waarop het OM bijvoorbeeld de overlast van asielzoekers

in locaties zoals Budel tegengaat. Dat doelgroepenbeleid,

dat ook wordt ondersteund door het lokaal bestuur en de

rechtspraak, verandert niet met de tijdelijke richtlijn die nu

wordt opgelegd. Ik bestrijd ook het beeld dat alles wat

normaal gesproken zou leiden tot een gevangenisstraf van

zes jaar, nu niet meer voor gaat komen bij de rechter. Dat

is absoluut niet wat het OM hiermee beoogt. Echt: als het

OM denkt dat u zes jaar gevangenisstraf verdient, komt u

echt niet weg met een strafbeschikking. Dat is niet wat het

OM gaat doen. Het gaat om vergrijpen die een maximumstraf kennen in het Wetboek van Strafrecht van zes jaar. Als

het OM denkt dat dat niet zou leiden tot een gevangenisstraf, dan kan het OM besluiten om in die gevallen, dus bij

een delict waarop een maximum van zes jaar staat, te kiezen

voor het middel van een strafbeschikking. Dat hoeft het OM

niet te doen. Ik kan u garanderen dat als het OM denkt dat

u een gevangenisstraf verdient, u alsnog voor de rechter

terechtkomt. Ik kan daar nog veel meer over zeggen, maar

ik denk dat het daarvoor juist nuttig is dat die rondetafel

volgende week plaatsvindt. Dan heeft u alle diverse actoren

aan tafel. Dan kunt u van de Raad voor de rechtspraak, van

de NOvA, van de politie en van het OM horen wat hun

bezwaren zijn tegen het fundamentele instrument van de

strafbeschikking. Ik denk dat we op basis daarvan weer een

inhoudelijke politieke discussie kunnen voeren op 8 april.

De voorzitterVoorzitter

Afrondend op dit punt.

PVVDe heer Emiel van DijkPVV

Toch nog afsluitend, hoor. Ik heb hier de bijdrage van Rinus

Otte; die zal u wel bekend zijn. "Andere vormen van veel

voorkomende criminaliteit, maar ook ernstiger feiten —

feiten waarop een strafmaximum staat van zes jaar —

kunnen volgens de wet met een strafbeschikking worden

afgedaan, en dus anders worden bestraft dan met een

gevangenisstraf. Ook dat willen we meer gaan doen." Wat

de minister hier zegt, klopt dus gewoon niet. Het hoofd van

het OM zegt duidelijk in zijn eigen betoog op zijn eigen

website of in zijn eigen vakblad: wij willen meer met strafbeschikkingen gaan werken, ook voor ernstige straffen. En

dan zegt hij er wel bij: we hebben het natuurlijk niet over

moord. Nee, we hebben het niet over moord, maar we

hebben het wel over geweldpleging. We hebben het wel

over bedreiging. We hebben het wel over aanranding. We

hebben het wel over handel in kinderporno. We hebben

het over prostitutie met minderjarige jongens en meisjes.

Allemaal minder dan zes jaar, en als het aan het OM ligt

komen ze in aanmerking voor een strafbeschikking. Dat kan

echt niet de weg zijn.

Dan kom ik weer terug op ons punt met betrekking tot de

asielzoekers. Better safe than sorry. Breng ze voor de rechter. Laat de rechter zich daarover uitspreken. De rechters

hebben kritiek op deze voorstellen. Die zeggen: we gaan

bij wijze van spreken gewoon de gevangenisstraf voor alles

minder dan zes jaar op deze manier afschaffen. Dat moeten

we niet doen. Breng ze voor de rechter. Geef ons de

mogelijkheid om overlastgevende asielzoekers het land uit

te knikkeren nadat ze zijn veroordeeld voor hun daden. Door

hier in te zetten op de strafbeschikking ontneemt u ons deze

mogelijkheid en dat kunnen we niet laten gebeuren. Want

om nou te zeggen dat het zo'n gigantisch succes is om de

overlast van asielzoekers in al die wijken te bestrijden? Daar

hebben we ook weer een heel ander debat voor nodig, want

dat is dus echt niet zo.

Minister Van WeelMinister

Ik herhaal, maar dat doe ik dan ook voor de laatste keer,

dat dat beleid ten aanzien van asielzoekers niet verandert.

Het opheffen van de contra-indicatie is juist bedoeld om

meer dingen te kunnen bestraffen dan nu gebeurt omdat

een heleboel lichtere zaken gewoon niet voorkomen. De

strafbeschikkingen die daarvoor worden uitgedeeld, kunnen

ook bijdragen aan een uitzettingsprocedure, omdat dat kan

worden meegewogen naast een veroordeling met vrijheidsbeneming als een verzwarende grond. In die zin denk ik dat

het zelfs kan bijdragen aan het strengere beleid dat de heer

Van Dijk graag zou zien. Verder merkt hij in zijn laatste

interventie wel terecht op dat de bepaling "kan" heel bepalend is in dit geval. Het is niet zo dat in absolute zin alles

waarvoor een gevangenisstraf tot zes jaar kan worden geëist

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-48

niet meer voor de rechter komt. Dat is niet het geval. Dat

betoogt het OM ook niet. Voor zover dat gelezen wordt in

de stukken, is het denk ik ontzettend goed dat die rondetafel

plaatsvindt, zodat dit soort misverstanden kunnen worden

weggenomen.

De voorzitterVoorzitter

Nee, we gaan er nu niet meer op door. U gaat er de

komende weken nog apart over doorspreken.

PVVDe heer Emiel van DijkPVV

Wat de minister zegt, klopt gewoon niet …

De voorzitterVoorzitter

Nee, maar u heeft net al het citaat voorgelezen.

PVVDe heer Emiel van DijkPVV
De minister zegt nuMinister

om vreemdelingen uit te kunnen zetten,

kunnen we het gewoon met een strafbeschikking afdoen.

Maar de Vreemdelingencirculaire zegt dat daarvoor een

ernstig misdrijf moet worden gepleegd waarbij hij veroordeeld is tot een gevangenisstraf of een vrijheidsbenemende

maatregel. Laat nou juist het probleem zijn dat met die

strafbeschikking niet tot een vrijheidsbenemende maatregel

of gevangenisstraf kan worden overgegaan. Als de minister

dit handhaaft, zet hij het Nederlands kabinet of de Nederlandse minister van Asiel en Migratie buitenspel om asielzoekers die criminaliteit hebben gepleegd en daarvoor

veroordeeld zijn het land uit te zetten. Dat staat gewoon in

de Vreemdelingencirculaire; ik verzin dat hier niet. De

minister moet dus wel bij de feiten blijven.

Minister Van WeelMinister

Dat kan deze minister heel goed, want ik heb me hier ook

in verdiept. Ik heb gezegd dat een strafbeschikking in aanvulling op een veroordeling voor een strafbaar feit waarop

een vrijheidsbeneming staat een verzwarende grond kan

zijn in een uitzettingsprocedure. Die strafbeschikking vervangt niet het staande beleid, waarbij asielzoekers voor

strafbare feiten waar een gevangenisstraf voor wordt geëist

gewoon voorkomen. Het vult daarop aan dat lichte vergrijpen waar nu niks mee gebeurt, die nu worden geseponeerd

of niet eens voor de rechter komen, wel met een strafbeschikking kunnen worden bestraft. Die strafbeschikking kan

dan vervolgens worden meegenomen in een proces. Dus

ja, je hebt wel altijd dat eerste nodig, maar daar doet deze

circulaire dus niks aan af en het kan, ten tweede, zelfs bijdragen aan de dossiervorming. Er is heel veel meer over

te zeggen.

De voorzitterVoorzitter

Ja, maar dat gaat u op een ander moment doen dan.

Minister Van WeelMinister

Dit is denk ik voor nu de kern. Ik kom dus nog met antwoorden op de Kamervragen zoals die zijn gesteld. Ik kom nog

met een brief.

We hadden al eerder aangekondigd, ook in het regeerprogramma en in het hoofdlijnenakkoord, dat we het hele

instrument van de strafbeschikking nog een keer tegen het

licht gaan houden en daarvoor het WODC gaan vragen om

onderzoek te verrichten. Dat onderzoek is nog niet van start

gegaan en dat is in dit geval maar goed ook, want dat

betekent dat we de uitkomsten van het debat van 8 april en

de eventuele wensen die u daarbij nog op ons afvuurt

kunnen meegeven aan het WODC om te kijken naar de

consequenties en wat dat uiteindelijk in de wetgeving zal

moeten doen. Dat zou dan vervolgens kunnen landen, zeg

ik tegen de Kamerleden, in de tweede aanvullingswet, zodat

het dan ook in de consultatie met alle betrokkenen kan

worden besproken. Ik denk dat dat ook het zorgvuldige

traject is dat we moeten doorlopen als het gaat om het

herzien van het beleid van de strafbeschikking. Daarom

ontraad ik bij dezen de drie amendementen van de heer

Van Dijk op dit punt. Ik denk dat we dit traject zorgvuldig

moeten uitlopen.

De voorzitterVoorzitter

Daarmee zijn de amendementen op de stukken nrs. 59, 60

en 61 ontraden.

D66De heer SnellerD66

Dat snap ik helemaal. Maar omdat het zo'n gratuite actie

is, zou ik het wel fijn vinden om voor de stemmingen toch

iets van een inschatting te krijgen van wat de consequenties

hiervan zijn voor de doorlooptijden, voor DJI. Is dat mogelijk?

Minister Van WeelMinister

Ik ga kijken wat ik daarop kan doen. Ik heb u al verteld dat

er nu 14.000 zaken worden afgedaan. Overigens, om het

even te relativeren: de inschatting van het OM is dat we

met deze nieuwe tijdelijke richtlijn gaan naar ongeveer

17.000 zaken. Het is dus echt niet zo dat de hele rechtspraak

niks meer te doen heeft zo meteen naar aanleiding van deze

circulaire. Het is echt incrementeel beleid. Ik zal kijken in

hoeverre we de amendementen kunnen appreciëren op

wat de impact mogelijk zou kunnen zijn op de doorlooptijden door het verder verstoppen van de keten.

SPDe heer Van NispenSP

Ik kom nog even terug op die supertijdige motie die ik had

ingediend over die OM-strafbeschikking.

Minister Van WeelMinister

Daar kom ik nu ook op.

SPDe heer Van NispenSP

O, excuus. Weer te snel, hè.

Minister Van WeelMinister

Ja, of een goed bruggetje.

De voorzitterVoorzitter

Heel proactief. Misschien moet u het een proactieve motie

noemen.

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-49

Minister Van WeelMinister

De eerder ontijdig verklaarde motie. Ik herhaal wat ik eerder

heb gezegd — daar verschillen wij gewoon van mening —

namelijk dat ik het op dit moment niet nodig of opportuun

vind om de procedures van de strafbeschikking op te nemen

in de wet of een AMvB. Ik ben van mening dat de procedures zoals die nu gelden voldoende inzichtelijk zijn, want dat

is natuurlijk wel het doel. Daarom heb ik 'm het oordeel

"ontijdig" gegeven in het wetgevingsoverleg. Een andere

reden daarvoor was dat het WODC nog zijn onderzoek gaat

doen. Daarbij kunnen we natuurlijk ook kijken of de regelgeving moet worden aangescherpt. Dus als ik de motie zo

mag begrijpen dat de voorgeschreven procedures nader

moeten worden uitgewerkt als het WODC-onderzoek zou

uitwijzen dat die procedures nu als onduidelijk worden

ervaren, dan kan ik 'm oordeel Kamer geven. Dat is toch

een kleine knieval, zou ik zeggen.

De voorzitterVoorzitter

Meneer Van Nispen, vindt u dat een voldoende toezegging?

SPDe heer Van NispenSP

Ik moet overleggen met de mede-indieners, dus dat kan ik

nu nog niet zeggen.

De voorzitterVoorzitter

Oké. Dan blijft het oordeel staan, tenzij de heer Van Nispen

aangeeft dat hij kan leven met de duiding van de minister.

Dan wordt het oordeel Kamer. De minister vervolgt zijn

betoog.

Minister Van WeelMinister

De heer Koops heeft nog geen motie ingediend, maar heeft

wel aangekondigd er een te overwegen over het verlengen

van de verzetstermijn inzake de strafbeschikking. Ook daar

zou ik willen zeggen dat we de duur van de verzetstermijn

ook kunnen betrekken bij het WODC-onderzoek naar de

strafbeschikking. Mogelijk helpt dat hem in zijn oordeelsvorming over of een motie op dit moment nodig is op dit vlak.

NSCDe heer KoopsNSC

Heel kort, want het wordt een lange dag al met al. Ik weet

niet hoeveel lange dagen het nog gaat duren voordat dat

WODC-rapport er is. Heeft u iets van een inschatting van

de termijn waarop dat dan iets concreets wordt?

Minister Van WeelMinister

We gaan dat uitzetten. Dat staat in de steigers. We wachten

nu op 8 april en het debat, zodat we daarin de aanvullende

wensen kunnen meenemen. Dan zetten we dat uit, dus ik

verwacht dat dat nog dit jaar resultaat gaat opleveren vanuit

het WODC.

De voorzitterVoorzitter

De minister vervolgt zijn betoog.

streven is wel dat we ook het onderwerp strafbeschikking

daarmee afhandelen.

Dan had mevrouw Mutluer nog vragen over de slachtofferrechten met betrekking tot de OM-strafbeschikking. Uiteraard weegt de officier van justitie ook nadrukkelijk de

belangen van de slachtoffers mee bij de strafbeschikking.

Dat is ook in lijn met het nieuwe beginsel dat strafvordering

plaatsvindt op een wijze die recht doet aan de belangen

van het slachtoffer. Als de zaak wordt afgedaan met een

strafbeschikking, kan de officier van justitie in de strafbeschikking de schadevergoedingsmaatregel opleggen,

waarbij ook de voorschotregeling van toepassing is. Voor

het spreekrecht geldt dat het slachtoffer dat inderdaad

alleen op een terechtzitting kan uitoefenen, maar wel geldt

daar volgens het OM-beleid een contra-indicatie, daar is-ie

weer, voor de afdoening van ernstig spreekwaardige feiten

met een strafbeschikking als het slachtoffer van zijn

spreekrecht gebruik kan maken. Daarnaast wordt het

slachtoffer ook expliciet gewezen op de mogelijkheid om

een schriftelijke slachtofferverklaring in te dienen. Tot slot

wijst de officier van justitie een slachtoffer ook uitdrukkelijk

op de mogelijkheid om tegen de afdoening met een strafbeschikking een klacht in te dienen bij het gerechtshof. Het

nieuwe beleid van het OM, waarin meer zaken met een

strafbeschikking worden afgedaan, brengt geen verandering

in de positie van het slachtoffer in die strafbeschikkingsprocedure. De tijdelijke instructie waar we het hier vanavond

over hebben, ziet niet op spreekrechtwaardige feiten, en

de betreffende contra-indicatie die ik net noemde wordt

daarin ook niet opgeschort. Ernstige spreekrechtwaardige

feiten worden in de praktijk dus niet met een strafbeschikking afgedaan als het slachtoffer zijn spreekrecht wil uitoefenen.

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Is de praktijk niet weerbarstiger? Dus misschien is de wil

er wel, maar gebeurt dat wellicht nog wat vrijblijvender en

wordt het begrip "ernstig" niet door iedereen op dezelfde

wijze geïnterpreteerd. Is dat een correcte aanname?

Minister Van WeelMinister

Dat weet ik niet, mevrouw Mutluer. Daar heb ik de data niet

voor, maar het zou wel interessant zijn om dit mee te geven

aan het WODC voor zijn appreciatie van het instrument als

zodanig. Het gaat om de beleving van het instrument

strafbeschikking van zowel de daders als de slachtoffers.

Daar valt dit naar mijn mening onder. Zo staat het ook in

regeerprogramma, zeg ik uit mijn hoofd.

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Ik vind dat in iedere spreekrechtwaardige zaak het slachtoffer dat dat wil ook de mogelijkheid zou moeten krijgen om

te spreken. Ik vind het dus inderdaad belangrijk dat het

WODC dan toch gaat kijken — daarin wil ik dan wel meegaan met de minister — naar het afwijken van de regels.

Wellicht ligt dat in de interpretatie van het woordje "ernstig".

Ik denk dat dit zo in de Handelingen kan komen en dat ik er

dan alle vertrouwen in kan hebben dat dit wordt meegenomen.

Minister Van WeelMinister

Zoals ik eerder zei, zou het dan dus ook met de tweede

aanvullingswet nog kunnen worden meegenomen. Mijn

Minister Van WeelMinister

Ik denk dat het in lijn is met hetgeen ik aanbood.

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-50

De voorzitterVoorzitter

Heel goed. De minister vervolgt zijn betoog.

Minister Van WeelMinister

Dan was er nog een vraag van de heer Koops en hij overwoog nog een motie. Ook hierbij zal ik bekijken wat ik voor

hem kan doen. Het gaat over het omzeilen van het taakstrafverbod door het OM door een OM-strafbeschikking uit te

vaardigen. Een taakstrafverbod betekent dat de officier van

justitie sowieso geen taakstraf kan opleggen in een strafbeschikking. Dus op die wijze kan hij het niet omzeilen in dit

soort gevallen. Daarnaast kan hij daarmee de zaak überhaupt niet afdoen met een strafbeschikking, want hij kan

het ook niet afdoen met een geldboete. Dus in die zin is

hetgeen u vraagt al gedekt. Overweegt u een motie op dat

punt, dan kan ik die oordeel Kamer geven, omdat die in

wezen al in lijn is met het staande beleid.

Dat brengt mij op het kopje voorlopige hechtenis en

opsporing. Dat begint met het aangepaste amendement

van de heer Sneller. Dat is het amendement op stuk nr. 56,

voorheen het amendement op stuk nr. 50, over het verduidelijken en aanscherpen van de gronden voor voorlopige

hechtenis. Ik kan dat heel kort doen, als de heer Sneller

daarmee tevreden is. Ik geef het in deze vorm oordeel

Kamer.

De voorzitterVoorzitter

Daar is hij blij mee, zo te zien.

Minister Van WeelMinister

Dan was er nog een vraag van de heer Sneller. Wat doen

we in aanloop naar de invoering van het wetboek? Wat kan

er nu al gebeuren om de toepassing te verminderen? Officieren van justitie en rechter-commissarissen zijn zich ervan

bewust dat voorlopige hechtenis een zwaar dwangmiddel

is, dat terughoudend moet worden ingezet. Het middel mag

alleen worden bevolen indien aan strenge vereisten is voldaan. De rechtspraak en het OM hebben naar aanleiding

van het WODC-onderzoek actie ondernomen om ervoor te

zorgen dat de motivering van beslissingen over voorlopige

hechtenis verbetert, onder andere door het vaststellen van

professionele standaarden waarin het belang van een

deugdelijke motivering van beslissingen wordt onderschreven.

Het overwegen van alternatieven voor voorlopige hechtenis

is ook nu al onderdeel van de beleidsregels van het Openbaar Ministerie. Zo wordt met enige regelmaat als voorwaarde voor schorsing van de voorlopige hechtenis elektronisch toezicht opgelegd. Per zaak zal de officier van justitie

afwegen of een advies van de reclassering meerwaarde

heeft, gegeven de omstandigheden van het geval en de

persoon van de verdachte. We zijn zojuist gestart met een

pilot in Rotterdam om de rechter-commissaris ten behoeve

van deze beoordeling nog beter te informeren. In het kader

van deze pilot gaat reclassering vaker een advies uitbrengen

over de mogelijkheden en de onmogelijkheden van schorsing van de voorlopige hechtenis onder voorwaarden. De

pilot zal voor een jaar lopen. Hij wordt daarna geëvalueerd.

Bij de evaluatie zullen we nadrukkelijk kijken naar de effecten op het aantal keren dat voorlopige hechtenis wordt

opgelegd.

Gelet op de maatregelen die ik hier net toelicht, denk ik dat

er de afgelopen jaren al veel werk is gestoken in ervoor

zorgen dat voorlopige hechtenis alleen wordt toegepast als

dat echt nodig is. Daarom denk ik dat nog meer aanvullende

maatregelen, anders dan de evaluatie van de pilot en het

mogelijk breder uitrollen daarvan, in aanloop naar de

inwerkingtreding van het nieuwe wetboek niet nodig zijn

op dit punt.

Meerdere leden vroegen naar de reactie op het consultatieadvies van de AP. Ik moet daar meteen bij opmerken dat

dat ging over de eerste aanvullingswet. Maar qua timing

kwam het natuurlijk wel heel dicht op de behandeling hier.

Ik heb dus alle begrip voor de vragen die u daarover heeft,

maar ik zal nog niet de volledige antwoorden kunnen geven.

Ik schets u dus het proces en hoe wij het voor ons zien om

dat te verwerken in de diverse trajecten van de hele invoering van het Wetboek van Strafvordering.

Ik stel voorop dat het nieuwe Wetboek van Strafvordering,

ook tegen de achtergrond van recente ontwikkelingen in

het EU-recht, voorziet in een adequaat stelsel van waarborgen ter bescherming van de rechten en vrijheden van burgers. Vandaag spreken we over de twee vaststellingswetten

van het nieuwe wetboek. Daarin zijn geen bepalingen over

strafvorderlijke gegevensverwerking opgenomen. Zoals ik

heb aangegeven in het tweede wetgevingsoverleg dat we

samen hadden, gebeurt dat in de aanvullingswetgeving.

Het consultatieadvies van de AP bij de eerste aanvullingswet

staat dan ook sterk in de sleutel van recente rechtspraak

van het Hof van Justitie van de EU over gegevensbescherming. De kern van het advies van de AP is dat het nieuwe

wetboek zou achterblijven bij deze rechtspraak. Ik stel

voorop dat de waarborgen waarop de AP wijst, onderdeel

zijn van rechtstreeks werkend EU-recht. Hiermee zijn deze

waarborgen nu al van toepassing in het strafprocesrecht.

Maar dat neemt niet weg dat ik de oproep van de AP om

de recente ontwikkelingen in het EU-recht te codificeren in

het nieuwe wetboek, deel. Dat komt de toegankelijkheid en

de voorzienbaarheid van het recht ten goede.

Zoals aangekondigd in de memorie van toelichting bij de

eerste vaststellingswet wordt de recente rechtspraak van

het Hof van Justitie van de EU in het nieuwe wetboek

gecodificeerd zodra deze voldoende is uitgekristalliseerd.

Met de eerste aanvullingswet bij het nieuwe wetboek wordt

daarmee een begin gemaakt. Die gaat binnenkort naar de

Raad van State. Onderdelen van het EU-recht die meer

recent zijn uitgekristalliseerd worden met de tweede aanvullingswet in het nieuwe wetboek verwerkt. Daarbij kunnen

we bijvoorbeeld denken aan het door velen van u genoemde

Landeck-arrest en het arrest in de zaak-Prokuratuur.

Verder wordt er een commissie ingesteld — daar refereerde

mevrouw Mutluer al aan — met de taak om te adviseren

over een nadere regeling van de strafvorderlijke gegevensverwerking. Deze stapsgewijze aanpak zorgt voor een

zorgvuldige verwerking van de rechtspraak van het Hof van

Justitie van de EU en van het EVRM. Naar aanleiding hiervan vroeg mevrouw Mutluer of we de appreciatie van haar

motie, de motie op stuk nr. 36, willen herzien.

U heeft in het wetgevingsoverleg over Boek 2 een motie

ingediend waarmee de regering wordt verzocht om ervoor

zorg te dragen dat de aangepaste wet- en regelgeving

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-51

uiterlijk gelijktijdig in werking treedt met het nieuwe Wetboek van Strafvordering. Ik heb die motie ontraden, omdat

ik begreep dat de motie betrekking heeft op aanbevelingen

van de beoogde commissie strafvorderlijke gegevensverwerking. Daarvoor gelden op dit moment ook nog dezelfde

redenen. De eerste reden is dat de ketenpartners zelf hebben

verzocht om een beleidsluwe periode, zodat ze zich kunnen

richten op de implementatie van het nieuwe wetboek. Die

ruimte wil ik ze eigenlijk geven. De tweede reden is dat zo'n

deadline te veel druk kan leggen op de commissie, want

het gaat dan niet alleen maar over dat advies dat ze moeten

uitbrengen, ze moeten immers ook rekening houden met

het hele wetgevingstraject dat daarna nog mogelijk volgt

in de aanloop naar de inwerkingtreding. Daarvoor vind ik

het onderwerp eigenlijk, zeg ik tegen mevrouw Mutluer,

een te belangrijke opgave.

Dat brengt me ook een beetje bij de herziening van de Wet

politiegegevens en de Wet justitiële en strafvorderlijke

gegevens. Volgens mij moeten we die zaken namelijk in

samenhang bezien. Onze ambtsvoorgangers hebben ervan

afgezien om deze wetten te herzien, omdat er geen financi-

ële middelen beschikbaar waren gesteld. Maar de behoefte

aan deze herziening bestaat onverminderd. Ik kan me dus

zomaar voorstellen dat naar aanleiding van de uitkomsten

van de commissie en naar aanleiding van de recente voorlichting van de Raad van State, onder andere over het

bewaren van politiegegevens, wij aan het einde van dat

traject gezamenlijk wel tot de conclusie komen dat wij vinden dat een herziening van deze twee wetten aangewezen

is. Alsdan zou ik er nog steeds voor willen pleiten om dat

nu niet haastig te doen in de aanloop naar de implementatie

van het nieuwe Wetboek van Strafvordering. Zoals gezegd

worden de noodzakelijke dingen om de wetgeving in lijn

te brengen met EU-rechtspraak, in de eerste en de tweede

aanvullingswet geregeld. Er is dus geen lacune op dit

moment. Desondanks denk ik dat de commissie ons wellicht

gaat adviseren om deze wetten wel te herzien. Dan zou dat

een traject kunnen zijn dat we meteen in gang zetten als

dat advies er is. Ik ben het dus eens met mevrouw Mutluer.

Het belang is mij helder. Ik loop daar ook zelf tegenaan,

getuige ook de voorlichting van de Raad van State als heel

recent voorbeeld. Ik wil daar ook wat mee, maar ik wil het

graag gefaseerd doen en in een tempo dat ook de ketenpartners mee kunnen dragen.

De voorzitterVoorzitter

De minister vervolgt zijn betoog.

Minister Van WeelMinister

De heer Ellian zei dat hij het vervelend vond dat het kabinet

nou juist bij zijn verzoek een advies van de Hoge Raad heeft

meegezonden. Ik zou willen zeggen: het tegendeel is waar.

Ik zou het toch als een eer willen beschouwen dat wij de

pg van de Hoge Raad hebben gevraagd om een persoonlijk

advies op uw onderwerp uit te vaardigen. Dat is gedaan

omdat ik zelf ook voorstander ben van de vangnetbepaling.

In mijn vorige functies heb ik veel met innovatie te maken

gehad, dus ik zie ook waar de heer Ellian vandaan komt.

We hebben echt geprobeerd met hem mee te denken.

Daarom hebben we ook gevraagd om een advies van de

president en de procureur-generaal om te kijken of we nu

op deze korte termijn iets konden formuleren wat ook juridisch houdbaar zou blijken. Die juridische houdbaarheid is

nou juist datgene waar ook de Hoge Raad op dit moment

twijfels bij heeft. Daarom moet ik het amendement dus op

dit moment ontraden. Maar ik beloof de heer Ellian nogmaals dat ik een vangnetbepaling ga opnemen in de tweede

aanvullingswet. Dat geeft iets meer tijd om niet alleen met

de betrokken organisaties uit de strafrechtketen, maar ook

met de Raad van State te kijken naar de mogelijkheden om

die bepaling zo vorm te geven dat die met een grote mate

van zekerheid overeenkomt met het strafvorderlijk legaliteitsbeginsel en het hogere recht. Ik merk daarbij ook op

dat de route via amendering nu niet sneller gaat dan de

route via de tweede aanvullingswet, omdat beide gelijktijdig

in werking zullen treden. Ik hoop dat ik hem daarmee deels

tegemoetkom, hoewel ik zijn amendement op dit moment

ontraad.

Dan vroeg de heer Diederik van Dijk, die op dit moment

niet meer onder ons is, …

De voorzitterVoorzitter

Niet in de zaal dan, hè?

Minister Van WeelMinister

Op dit moment. In hoeverre voorziet het wetboek in de

behoefte om te experimenteren met nieuwe technologie in

de opsporingsmogelijkheden? Dat sluit natuurlijk nauw aan

bij wat ik net zei in reactie op het amendement van de heer

Ellian. Waar mogelijk is in de wettelijke regeling van de

bevoegdheden zo veel mogelijk techniekonafhankelijk

geformuleerd, zodat bestaande opsporingsmethoden en -

bevoegdheden kunnen meegroeien met de technologische

ontwikkelingen. Maar de grens van toekomstbestendig

formuleren wordt bereikt wanneer als gevolg van technologische ontwikkelingen opsporingsmethoden worden ontwikkeld die zeer verschillen van bestaande opsporingsmethoden. Het strafvorderlijk legaliteitsbeginsel en grond- en

mensenrechten vereisen namelijk dat opsporingshandelingen die een meer dan beperkte inbreuk maken op grondrechten, altijd een specifieke wettelijke basis hebben. Je

kunt dus niet zomaar experimenteren met nieuwe opsporingshandelingen als daar geen basis voor is. Maar zoals

ik net zei, kijken we wel naar een vangnetbepaling in de

tweede aanvullingswet, waarmee we, zo veel als dat

mogelijk is, in ieder geval een opening kunnen creëren in

overeenstemming met het bestaande recht.

Er werd door de heer Diederik van Dijk ook aandacht

gevraagd voor de gegevensdeling tussen diensten en de

uitvoering. De eerste en de tweede vaststellingswet hebben

geen bepalingen over de strafvorderlijke gegevenswerking.

Maar zoals ik eerder zei, zullen de eerste aanvullingswet en

later ook de tweede aanvullingswet bepalingen hierover

uit het huidige wetboek alsnog overnemen in het nieuwe

wetboek. Daarbij gaat het onder meer om de bepaling die

regelt dat gegevens worden verstrekt ten behoeve van een

ander opsporingsonderzoek dan het opsporingsonderzoek

waartoe de bevoegdheid is uitgeoefend. Voor zover die

regels uit het Wetboek van Strafvordering niet van toepassing zijn, geldt dat de Wpg en de Wjsg grondslagen kunnen

bieden voor een dergelijke verstrekking van gegevens.

Daarvoor is instemming van het gezag vereist. Daarmee

kan ik uw Kamer ervan verzekeren dat de gegevensverstrekking op dit moment goed is geregeld binnen het voorziene

traject.

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-52

Dan had de heer El Abassi nog een vraag, over het risico

dat politie en justitie met het nieuwe wetboek grotere hoeveelheden gegevens vergaren. Hij vroeg dit met het oog

op onschuldige burgers en het vraagstuk rondom etnisch

profileren. Ik kan daar kort over zijn. Het nieuwe wetboek

voorziet, ook tegen de achtergrond van recente ontwikkelingen in het EU-recht, in een adequaat stelsel van waarborgen ter bescherming van de rechten en vrijheden van burgers. Zo heb ik ook geantwoord op vragen van andere leden

van uw Kamer. Ik herken dus niet het beeld dat de heer El

Abassi schetste, namelijk dat de risico's die hij noemde,

met metaforen zoals surveillancestaten, met dit Wetboek

van Strafvordering gestand zouden worden gedaan, of dat

die risico's zich zouden aandienen. Daarmee wilde ik het

kortheidshalve afdoen.

Dan kom ik bij de procesafspraken. Dat is mijn laatste blokje.

Daar kan ik ook redelijk kort over zijn. Zoals u weet, komen

wij daarop terug in latere fases van dit wetstraject. Laat ik

wel antwoorden op twee vragen, eentje van de heer Van

Nispen en eentje van de heer Ellian, vooruitlopend op de

eerste aanvullingswet die daar regelingen op zal voorstellen.

We zetten stevig in op het doorbreken van het verdienmodel

van criminelen, door het afpakken van crimineel vermogen.

Misdaad mag niet lonen, ongeacht of er procesafspraken

zijn gemaakt. Dat ben ik geheel eens met de heer Van Nispen. Omdat we op dit moment bezig zijn met de verwerking

van de consultatieadviezen, kan ik nog niet vertellen hoe

de regeling er precies uit gaat zien. Ik kan wel zeggen dat

we daarbij nadrukkelijk aandacht zullen besteden aan wat

er vandaag naar voren is gebracht over het uitgangspunt

dat het niet ontnemen van wederrechtelijk verkregen

voordeel geen onderdeel kan uitmaken van de procesafspraken, en dat misdaadgeld in beginsel altijd moet worden

afgepakt. Ik voeg daar ook aan toe dat de wettelijke regeling

stevige waarborgen bevat om te voorkomen dat verdachten

onevenredig kunnen profiteren van het maken van procesafspraken. De rechter zal steeds moeten toetsen of de

sanctie die in de procesafspraken wordt voorgesteld in dat

concrete geval proportioneel is. De rechter zal afspraken

over het te ontnemen crimineel voordeel dus heel serieus

op proportionaliteit moeten toetsen.

Het is waar: ook nu al wordt van de mogelijkheid gebruikgemaakt om afspraken te maken over de hoogte van het te

ontnemen bedrag. Dat gebeurt ofwel door een ontnemingsschikking te treffen op basis van artikel 5.11, onderdeel c,

van het Wetboek van Strafvordering, ofwel in het kader van

procesafspraken over de strafzaak als geheel. Die ontnemingsschikking wordt op dit moment niet aan de rechter

voorgelegd. Afspraken over de hoogte van het te ontnemen

crimineel voordeel kunnen bijdragen aan de voortvarendheid waarmee die opbrengsten kunnen worden ontnomen,

omdat langdurig onderzoek naar de exacte hoogte van de

criminele opbrengst achterwege kan blijven. Daar werd al

aan gerefereerd in het voorbeeld dat de heer Koops noemde

over het vermoede aantal oogsten bij een hennepkwekerij.

Daarom is het niet wenselijk om het maken van procesafspraken over de hoogte van het te ontnemen crimineel

voordeel volledig uit te sluiten.

Dan de heer Ellian. Hij had het over een reflectie op het

maken van procesafspraken met criminele kopstukken. Die

moeten worden aangepakt; daarover zijn wij het eens, maar

dat zal geen verrassing zijn voor de heer Ellian. In de door

de heer Ellian genoemde zaak heeft het OM het wenselijk

geacht om met de verdachte procesafspraken te maken.

Zoals u weet, ga ik individuele zaken niet becommentariëren. Maar ik vind wel dat het aan de wetgever is om principiële vragen die samenhangen met het fenomeen procesafspraken te beantwoorden, en daarmee richting te geven

aan de praktijk. Dat is waarom we het daar in de eerste

aanvullingswet gezamenlijk over kunnen hebben. Denk

bijvoorbeeld aan de vraag of in alle soorten strafzaken

procesafspraken moeten kunnen worden gemaakt. Denk

ook aan de vraag wat de maximale strafvermindering is die

een verdachte daarbij zou mogen krijgen.

In april gaat het wetsvoorstel naar de Raad van State. Na

verwerking van het advies van de Raad van State zal het

bij de Tweede Kamer worden ingediend, en dan gaan wij

het er verder over hebben.

VVDDe heer EllianVVD

Dank voor het antwoord. Uiteindelijk zullen we hier met

elkaar de voorwaarden en de kaders heel helder moeten

vastleggen. Ik heb samen met collega Van Nispen een motie

die richting kan geven aan het wetsvoorstel waar de

minister aan refereert. Helpt het als ik daar vandaag nog

een element aan toevoeg, gebaseerd op de zaak die ik wel

kan noemen, maar de minister niet, namelijk de zaak van

Edin G.? Die zaak heeft volgens mij opgeleverd dat je ook

afspraken moet kunnen maken over de detentie van iemand,

juist gelet op wat we de afgelopen zes, zeven jaar op hele

pijnlijke wijze hebben moeten leren. We hebben geleerd

dat criminelen in de bajes niet gewoon een boekje gaan

lezen, maar kunnen doorgaan met criminele activiteiten.

Dit is een element dat ik graag toegevoegd zou zien aan

het kader van de procesafspraken. Helpt het als ik daar een

motie voor indien?

Minister Van WeelMinister

Ik zou allereerst willen zeggen: eind goed, al goed. In ieder

geval zit hij nu vast. Ik denk dat wij dat allemaal voor ogen

hadden. Ik kan u wel toezeggen dat we het element van de

procesafspraken en detentie mede zullen wegen in de

opstelling van het conceptwetsvoorstel. U hoeft daar geen

motie over in te dienen.

Dat brengt mij aan het einde van de beantwoording van de

vragen.

De voorzitterVoorzitter

Dank aan de minister, de staatssecretaris en aan de regeringscommissaris voor hun antwoorden in eerste termijn.

We gaan wat mij betreft gelijk door met de tweede termijn.

Het woord is als eerste weer aan de heer Sneller. Hij spreekt

namens de fractie van D66.

D66De heer SnellerD66

Dank, voorzitter. Geen pogingen tot recensering of samenvatting! Dank voor de beantwoording. Ik zal de amendementen en de appreciaties daarvan zorgvuldig bekijken. Ik zou

nog wel een streep willen zetten onder de rechtsbijstand

en de interrupties daarover door de heer Van Nispen, ook

richting de staatssecretaris. Toekomst en heden zijn

natuurlijk niet helemaal uit elkaar te trekken, want alles wat

je in de toekomst gaat bouwen als gevolg van extra werk-

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-53

last, komt op een fundament. Dat fundament moet dan

sterk zijn, dus dan hangt het wel degelijk direct met elkaar

samen.

Dank ook voor de beantwoording over de beweging vooruit

en het faciliterende karakter. De heer Ellian zal hierover een

motie indienen en ik heb die medeondertekend. Ik heb ook

goed gehoord wat de regeringscommissaris zei over de

motivering. Ik hoop toch dat we de heilige graal een keer

vinden.

van mening dat het nu reeds van belang is de richting mee

te geven dat misdaadgeld in beginsel altijd dient te worden

ontnomen omdat misdaad niet mag lonen;

verzoekt de regering bij de nadere uitwerking van de procesafspraken als uitgangspunt te hanteren dat het niet

ontnemen van wederrechtelijk verkregen voordeel geen

onderdeel uit kan maken van procesafspraken en dat misdaadgeld in beginsel altijd moet worden afgepakt,

Dank.

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Dan is het woord aan de heer Van Nispen. Hij

spreekt namens de Socialistische Partij.

SPDe heer Van NispenSP

Dank u wel. Aan die 22,5 uur aan wetgevingsoverleggen

hebben we vandaag nog een aantal uren toegevoegd, maar

het gaat niet over het aantal uren. Het was echt zorgvuldige

wetgeving, zeg ik hier toch nog een keer. Ik ga ook nog een

keer zeggen dat dit natuurlijk in schril contrast staat met

hoe het is gegaan of nu gaat met de asielwet. Daar is door

beide bewindspersonen niet op gereageerd. Het feit dat er

niet op gereageerd is, noch door de staatssecretaris, noch

door de minister, bewijst volgens mij dat ze het ermee eens

dat zijn dat dit gewoon een kabinet met twee gezichten is.

Het is gewoon een schizofreen kabinet dat eigenlijk bijzonder weinig te maken heeft met wetgevingskwaliteit. Er zit

geen eenheid in het regeringsbeleid en de gevolgen daarvan

zijn voor de rechtspraak wel degelijk groot. Ik heb dat citaat

niet voor niks gebruikt. Daar is gewoon niet op gereageerd.

Dat is natuurlijk een enorm pijnpunt. Maar goed, wellicht

komt het nog in tweede termijn en anders zullen ze het er

wel mee eens zijn.

Dan kom ik op de procesafspraken. De minister zei: we gaan

aandacht besteden aan het uitgangspunt dat misdaad niet

mag lonen en we verwerken nu de consultatiereacties. Dat

is mooi. Je zou dan kunnen zeggen dat de Kamer nu even

moet afwachten. Ik denk echter dat de heer Ellian en ik nou

juist zeggen: ik denk dat het voor de minister interessant,

goed en efficiënt is om niet alleen de consultatiereacties te

verwerken, maar om ook mee te nemen wat mogelijk een

meerderheid van de Kamer ervan vindt; in ieder geval de

leden Ellian en ik. Namens ons dien ik nu de volgende motie

in.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat de mogelijkheid van afspraken tussen

OM en verdediging voor de toekomst nadrukkelijk wordt

opengelaten;

constaterende dat de discussie over dergelijke procesafspraken op een later moment inhoudelijk zal worden gevoerd

en aan de Kamer in een wetsvoorstel zal worden voorgelegd;

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Van Nispen en

Ellian.

Zij krijgt nr. 62 (36327).

SPDe heer Van NispenSP

Voorzitter. De beantwoording van de staatssecretaris

Rechtsbescherming over de rechtsbijstand vond ik echt te

mager. Ik vind het wel heel erg makkelijk, na alles wat er

gebeurd is met die commissie-Van der Meer I, dat deze

staatssecretaris het rapport van de commissie-Van der Meer

II eigenlijk ook nog even op de plank heeft gelegd. Hij zegt

tegen ons: heeft u maar even geduld; we hebben het er

over twee weken wel over. Nee, dat geduld heb ik niet.

Volgens mij heb ik duidelijk uiteengezet waarom. De

staatssecretaris had hier inhoudelijk het debat kunnen

aangaan over wat er niet deugt aan het rapport van de

commissie-Van der Meer II of aan het noodplan van de

Vereniging Sociale Advocatuur Nederland, dat ook bepaald

niet gisteren is verschenen. De nood is hoog. In bepaalde

regio's zijn er nu al nauwelijks sociaal advocaten. De heer

Sneller heeft helemaal gelijk: als je het fundament nu laat

instorten, dan kun je in de toekomst onderzoeken totdat je

een ons weegt en kun je de puntenvergoeding wel gaan

verhogen, maar dan heb je geen sociale advocatuur meer.

Die beroepsgroep is cruciaal voor de toegang tot het recht.

Dat is hét fundament van onze rechtsstaat. Nou, ja, goed,

ik kan er nog veel meer over zeggen, maar ik ga gewoon

twee moties daarover indienen, mede namens GroenLinks-

PvdA en DENK.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat recent het rapport Veranderde tijden van

de commissie-Van der Meer II is uitgebracht, waarin de

noodklok wordt geluid voor de sociaal advocatuur in

Nederland en waarin duidelijk wordt gemaakt dat er op

korte termijn investeringen nodig zijn omdat de vergoedingen nu te laag zijn;

constaterende dat de maatregelen die worden voorgesteld

bij elkaar ongeveer 40 miljoen euro structureel kosten, maar

absoluut noodzakelijk zijn om snel in te voeren om de

sociale advocatuur in Nederland te redden;

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-54

verzoekt de regering bij de Voorjaarsnota budget uit te

trekken voor de uitwerking van de voorstellen uit het rapport

van de commissie-Van der Meer II en dit te dekken uit incidentele middelen, de algemene onderuitputting of specifiek

de onderuitputting op het dossier gesubsidieerde rechtsbijstand,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Van Nispen, Lahlah

en El Abassi.

Zij krijgt nr. 63 (36327).

SPDe heer Van NispenSP

Speciaal voor de collega's die daaraan hechten, heb ik een

dekking, dat onderstreep ik even zelf.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat het momenteel vijf over twaalf is in de

sociaal advocatuur in alle rechtsgebieden, waaronder het

strafrecht, en dat er scherpe maatregelen nodig zijn om het

tij te keren;

overwegende dat de Vereniging Sociale Advocatuur

Nederland (VSAN) een noodplan heeft gemaakt waarin er

op korte termijn middels een begeleidingsvergoeding voor

patroons, een kredietvoorziening voor stagiair-ondernemers

en een terugkeer van de voorschotregeling, ongeveer 200

nieuwe sociaal advocaten jaarlijks bij zouden kunnen

komen;

wachten nog wel even twee weken. Wellicht zegt de

staatssecretaris danStaatssecretaris

u bent te laat, het kan niet meer, de

Voorjaarsnota is geen optie meer.

Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Dank voor uw inbreng. Dan gaan we luisteren naar de heer

Ellian, namens de fractie van de VVD.

VVDDe heer EllianVVD

Dank, voorzitter. Uiteraard dank ik de regering voor

wederom een prettige gedachtewisseling en de antwoorden.

Het is complexe materie en het gaat ook ergens over, dus

ik kan het erg waarderen dat ook tijdens zo'n plenair wetgevingsdebat erg inhoudelijke antwoorden teruggegeven

worden, in reactie op onze vragen.

Ik heb twee moties; laat ik daarmee beginnen. De eerste

motie ziet op de positie van slachtoffers en nabestaanden.

Dan gaat het uiteraard om het principiële punt dat ik zowel

tijdens het wetgevingsoverleg als vandaag plenair naar

voren heb gebracht: wat nu als de rechten van slachtoffers

niet effectueerbaar zijn voor hen, welke sanctie is daar dan

aan verbonden? Met andere woorden: hoe kunnen delen

van rechten die ze hebben, wel afdwingbaar gemaakt worden?

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat de afgelopen jaren de positie van

slachtoffers en nabestaanden is verbeterd maar zij desondanks in een aanzienlijk aantal gevallen hun bestaande

rechten niet of onvoldoende kunnen uitoefenen;

overwegende dat dit ook belangrijke maatregelen zijn om

de trend van vergrijzing in de sociaal advocatuur te verzachten en het plan betaalbaar is met 3 miljoen euro aan

(structurele) kosten;

constaterende dat er momenteel onvoldoende toezicht

wordt uitgeoefend op de naleving van de bestaande

slachtofferrechten;

verzoekt de regering het noodplan van de VSAN te omarmen en te bezien hoe deze maatregelen op korte termijn

een plek kunnen krijgen in het beleid om de gesubsidieerde

rechtsbijstand en daarmee de toegang tot het recht overeind

te houden,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Van Nispen, Lahlah

en El Abassi.

Zij krijgt nr. 64 (36327).

SPDe heer Van NispenSP

Nogmaals, voorzitter, collega's die dit ook een warm hart

toedragen, zouden er goed aan doen om dinsdag bij de

stemming voor te stemmen en niet te zeggen: ach, we

van mening zijnde dat slachtoffers hun rechten gedurende

het gehele strafproces, bij buitengerechtelijke afdoening

en tijdens de fase van tenuitvoerlegging effectief moeten

kunnen uitoefenen;

overwegende dat dit onder andere tot uitdrukking wordt

gebracht in artikel 1.1.4, waarin is opgenomen dat strafvordering plaats heeft op een wijze die recht doet aan de

belangen van het slachtoffer;

overwegende dat de organisatie van de strafrechtspleging

zodanig moet zijn ingericht dat de uitoefening van de in het

nieuwe Wetboek van Strafvordering opgenomen rechten

van slachtoffers in de praktijk daadwerkelijk wordt

gewaarborgd;

verzoekt de regering om effectieve remedies of rechtsmiddelen voor slachtoffers te introduceren in de tweede aanvullingswet en daarbij als uitgangspunt te hanteren dat het

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-55

toekennen van een remedie, sanctie of rechtsmiddel evenredig moet zijn aan de ernst van de niet-naleving van het

betreffende wettelijke voorschrift en toegevoegde waarde

moet hebben voor slachtoffers,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Ellian.

Zij krijgt nr. 65 (36327).

VVDDe heer EllianVVD

Dan een motie over — even kijken of het er goed staat —

de beweging naar voren en niet de vlucht naar voren, want

dat zal ik na vandaag nooit meer zeggen. Ik begrijp heel

goed de uitleg van de regering en uiteraard ook de inhoudelijke nadere toelichting van de regeringscommissaris.

Feit blijft wel — je kunt er niet omheen — dat het zwaartepunt verleggen naar die fase bij de rechter-commissaris

wel wat mager aangekleed is, in de zin dat je de verwachting

uitspreekt dat procespartijen zich zodanig zullen gedragen

dat zaken uiteindelijk zo gereed als mogelijk op de zitting

komen. Ik weet dat het geen wensdenken is, maar het is

wel mijn rol om die spiegel voor te houden. Vandaar de

volgende motie.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat een belangrijke doelstelling van het

nieuwe Wetboek van Strafvordering is dat strafzaken beter

voorbereid op zitting komen en de strafzaak dus zo "zittingsklaar" mogelijk moet zijn;

constaterende dat deze beweging naar voren niet

afdwingbaar is omdat de rechter-commissaris geen mogelijkheden heeft om consequenties te verbinden aan het te

laat indienen van onderzoekswensen;

van mening dat om dit nieuwe wetboek tot een succes te

maken de beweging naar voren steviger verankerd moet

zijn door bijvoorbeeld het noodzaakcriterium aan te scherpen of op andere wijze een sanctie te kunnen verbinden in

de situatie dat onderzoekswensen al bij de rechter-commissaris hadden kunnen worden ingediend;

verzoekt de regering om bij de tweede aanvullingswet de

beweging naar voren duidelijker te verankeren,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Ellian en Sneller.

Zij krijgt nr. 66 (36327).

VVDDe heer EllianVVD

Tot slot twee punten. Ik dank de minister voor zijn toezegging, hoewel ik eigenlijk ook een motie had kunnen indienen, bedenk ik me, maar in het licht van moties beperken

is dat ook prima.

Fijn dat de minister meeneemt dat je bij de detentie van

criminele kopstukken, als je al procesafspraken met deze

figuren gaat maken, heel duidelijk moet vastleggen hoe,

waar en vooral in welke beperkingen diegene de detentie

ondergaat. Maar dat gaan we afwachten.

Dan de kwestie van het amendement op stuk nr. 46. Prima,

ik zal vanaf nu ... Het feit dat het advies van de Hoge Raad

is meegestuurd beschouw ik als een enorm compliment in

mijn richting, al ga ik het niet boven mijn bed hangen. Dus

dank daarvoor. Ik ga het amendement nog niet intrekken.

Ik heb namelijk net nog even gekeken naar de correspondentie die tot nu toe heeft plaatsgevonden tussen de regering en ondergetekende. We zitten niet heel ver uit elkaar.

Ik ben ook wel een beetje verbaasd omdat het amendement

nog steeds ontraden wordt. Het amendement is anders dan

wat ik heb teruggekregen van het departement omdat aan

het amendement hoofdstuk 6, dat gaat over onderzoek aan

het lichaam, is toegevoegd. Forensische opsporing staat

ook niet stil, dus het is heel goed te voorzien dat een

bepaalde inbreuk, in dit geval inbreuk op iemands lichaam,

op een vergelijkbare manier plaatsvindt, maar net niet past

in de letterlijke omschrijving zoals de voorgestelde wet die

nu kent. Dan is het onnodig en wordt het voor de opsporing

toch ook een vermindering, omdat in de huidige situatie,

op grond van artikel 181 Strafvordering, een dergelijke

onderzoeksbevoegdheid wel toegestaan kan worden door

de rechter-commissaris. Volgens mij is dat dus de halszaak

niet. Ik vraag me dan af wat dan nog het probleem met het

amendement is, omdat het volgens mij iets heel moois

introduceert en dus mede tot stand is gekomen in overleg

met de ambtelijke ondersteuning. De Hoge Raad wordt erin

genoemd. Als er geen voorstel van wet wordt ingediend

na een oordeel van de Hoge Raad, vervalt de mogelijkheid

ook; dat is heel duidelijk.

Kort en goed, ik vind het juist een heel leuk amendement,

dat in samenwerking tot stand is gekomen. Volgens mij

voldoet dit echt aan de eisen die je eraan mag stellen vanuit

het legaliteitsbeginsel. Ik wil dus aan de minister vragen of

we er niet toch uit kunnen komen. Wat zou er dan nog

aangepast moeten worden? Het verschil van inzicht is toch

niet zo groot? Ik hoop dat de minister daar positief op kan

antwoorden. Zo niet, dan kan intrekken altijd nog. Daar ga

ik dan nog een nachtje over slapen.

Dank, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Er zijn nog meer amendementen ontraden, maar ik laat het

verder aan u om daarover na te denken. We gaan nu luisteren naar de heer Koops, die weer spreekt namens Nieuw

Sociaal Contract. Gaat uw gang.

NSCDe heer KoopsNSC

Voorzitter. Als een strafzaak 30,5 uur duurt, heb je het over

een zogenaamde megazaak. Dan heb je aan het eind

meestal meer geschilpunten dan aan het begin. Dan is er

bovendien een derde partij, namelijk de rechter, die ergens

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-56

een klap op geeft en die gewoon zegt hoe de boel gaat

aflopen. Dat is, los van het mega-aspect, nogal een groot

verschil met de voorliggende situatie. Er blijken gewoon

steeds minder geschilpunten te bestaan tussen de partijen

die hier aanwezig zijn. Daar staat tegenover dat niet alle

geschilpunten zijn weggenomen. Ik heb dus een drietal

moties voor mij liggen. Meneer de voorzitter, ik moet mij

nog beraden op het intrekken van een amendement over

de verlenging van de verzetstermijn bij strafbeschikkingen

tot zes weken. Dat amendement ligt er namelijk nog, maar

ik ga er nu ook een motie over indienen. Dat is niet heel

onverwachts, schat ik zo. Daar komen ze. De eerste gaat

over de zaaksgebonden strafrechter.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat in het wetsvoorstel verscheidene

bevoegdheden worden toegekend aan de "voorzitter", om

ervoor te zorgen dat het strafproces efficiënt blijft verlopen

en om regie te houden, ofwel om vorm te geven aan de

gewenste beweging naar voren;

overwegende dat dit naar verwachting alleen efficiënt werkt

als iedere strafzaak een duidelijke probleemeigenaar heeft

die de regie houdt over het verloop van de strafzaak en die

ook toegankelijk is voor alle procespartijen;

constaterende dat de rechtbank Rotterdam gaat experimenteren met een zaaksgebonden strafrechter en gerechtsjurist,

waarbij een strafzaak bij binnenkomst in de rechtbank in

een zo vroeg mogelijk stadium wordt gekoppeld aan een

koppel bestaande uit een strafrechter en gerechtsjurist dat

de regie voert over de zaak en in contact staat met de

andere procespartijen;

verzoekt de regering in overleg te treden met de Raad voor

de rechtspraak om te kijken welke lessen uit dit experiment

kunnen worden getrokken en om de resultaten van dit

experiment landelijk als vast beleid te laten implementeren

indien de ervaringen in Rotterdam positief zijn,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Koops.

Zij krijgt nr. 67 (36327).

NSCDe heer KoopsNSC

Dan kom ik meteen bij mijn tweede motie. Die betreft een

betere informatieverstrekking over strafbeschikking. Vandaag zijn er weinig woorden aan gewijd, maar dit lijkt mij

de meest praktische manier om de regering hiervoor als

het ware een instructie te geven, hoe eigenaardig dat ook

klinkt.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat het aanvaarden van een strafbeschikking

vergaande gevolgen kan hebben, zoals het krijgen van een

strafblad, waardoor de betrokkene minder kans maakt op

bijvoorbeeld een verklaring omtrent het gedrag of een

reisvisum;

overwegende dat de informatie die schriftelijk wordt verstrekt als een strafbeschikking wordt aangeboden onvoldoende duidelijk maakt wat de rechten en positie van de

betrokkene zijn en wat de gevolgen kunnen zijn als de

strafbeschikking wordt aanvaard;

van mening dat betrokkenen proactief en expliciet moeten

worden gewezen op de mogelijkheden van rechtsbescherming tegen een strafbeschikking en de consequenties van

het al dan niet aanvaarden daarvan;

verzoekt de regering om in overleg te treden met het

Openbaar Ministerie om ervoor te zorgen dat de schriftelijke

informatie die het OM verstrekt aan ontvangers van een

strafbeschikking expliciet en op de meest begrijpelijke wijze

gaat bevatten wat de rechten en positie van de betrokkene

zijn en wat de gevolgen zijn als de betrokkene de strafbeschikking aanvaardt, en dat dit een prominente plek in de

brief krijgt,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Koops.

Zij krijgt nr. 68 (36327).

NSCDe heer KoopsNSC

Dan kom ik bij mijn derde motie. Dit is eigenlijk het enige

wat overblijft in dit stadium van de vergadering van de

Kamer. Deze gaat over het taakstrafverbod en opnieuw over

de strafbeschikking. Dit is wel zo belangrijk dat er een motie

aan gewijd wordt.

NSCDe heer KoopsNSC

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat artikel 22b van het Wetboek van Strafrecht een aantal taakstrafverboden bevat waarbij de achterliggende gedachte is dat in de gevallen waarin een taakstrafverbod geldt in principe een gevangenisstraf wordt opgelegd;

constaterende dat het OM wel een strafbeschikking kan

opleggen als een taakstrafverbod geldt en dat het OM dit

ook als beleid hanteert, terwijl in een strafbeschikking geen

gevangenisstraf kan worden opgelegd;

van mening dat de achterliggende gedachte van het taakstrafverbod op deze manier kan worden …

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-57

Hier staat "wordt omzeild". Meneer de voorzitter, ik wil er

"kan worden omzeild" van maken. Ik moet eraan wennen

dat het hier wel echt heel mondeling is.

De voorzitterVoorzitter

Ja, en het wordt voor eeuwig vastgelegd. Dat is ook nog

eens zo.

NSCDe heer KoopsNSC

Zelfs die tussenzin …

De voorzitterVoorzitter

Ja, dat komt allemaal in de Handelingen.

NSCDe heer KoopsNSC

Soms moet een mens gewoon zijn mond houden!

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat artikel 22b van het Wetboek van Strafrecht een aantal taakstrafverboden bevat waarbij de achterliggende gedachte is dat in de gevallen waarin een taakstrafverbod geldt in principe een gevangenisstraf wordt opgelegd;

constaterende dat het OM wel een strafbeschikking kan

opleggen als een taakstrafverbod geldt en dat het OM dit

ook als beleid hanteert, terwijl in een strafbeschikking geen

gevangenisstraf kan worden opgelegd;

van mening dat de achterliggende gedachte van het taakstrafverbod op deze wijze kan worden omzeild en dat in

gevallen waarin een taakstrafverbod geldt daarom geen

strafbeschikking moet worden uitgevaardigd;

verzoekt de regering via de tweede aanvullingswet wettelijk

te verankeren dat er geen strafbeschikking mag worden

uitgevaardigd in gevallen waarin een taakstrafverbod geldt;

verzoekt de regering dit ook, vooruitlopend op de inwerkingtreding van het nieuwe Wetboek van Strafvordering, in het

huidige Wetboek van Strafrecht te verankeren,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Koops.

Zij krijgt nr. 69 (36327).

Dat leidt zo te zien tot een vraag van de heer Van Nispen.

Ik vond het optreden van de heer Koops leuk, maar de

inhoud wel iets minder. Gaan we nou echt in het Wetboek

van Strafvordering precies opschrijven wat de heer Koops

nu zegt? Dat is toch merkwaardig, ook nog even procedureel

vooruitlopend op het debat dat we gaan hebben over de

OM-strafbeschikking en op het rondetafelgesprek. Het

voorstel dat ik heb gedaan om de procedure rondom de

strafbeschikking überhaupt uit te schrijven, kon ook niet

rekenen op goedkeuring van de regering. Dit punt dat toch

een beetje neerkomt op een soort minimumstraf — het

verbaast me dat de heer Koops zich daar zo hartstochtelijk

voor wil opstellen — moet dan precies zo in het Wetboek

van Strafvordering worden opgeschreven! Het verbaast

me.

NSCDe heer KoopsNSC

Ik moest eerst lachen, omdat ik dacht dat het over mijn

onderbreking van mijn eigen motie ging; ik wilde mezelf

daar helemaal niet onderbreken. Ik kom to the point, want

meneer Van Nispen stelt een buitengewoon serieuze vraag.

Vandaag hebben we het enkel en alleen over dit ding. Als

in het Wetboek van Strafrecht onder zware druk van deze

gevallen een taakstrafverbod geldt, dan is het niet meer

dan logisch dat ook de verhouding van die bepaling die

alleen maar ziet op veroordelingen, wordt gekwalificeerd

als je het hebt over strafbeschikkingen. Dat is de directe

achtergrond om nu op dit moment alleen met dit ene punt

te komen, in de volle zekerheid dat we een inhoudelijke

discussie gaan krijgen over wat er met strafbeschikking wel

en niet nog meer kan. Dat is de reden waarom ik deze hier

en nu doe: omdat ik vind dat die hier en nu thuishoort.

SPDe heer Van NispenSP

Ik merk dat ik niet de enige ben die dit antwoord niet helemaal kan volgen, en dat kan ook aan mij liggen. Wat is nu

de motivatie om precies nu dit ene punt op te schrijven? Er

komt een WODC-onderzoek over de OM-strafbeschikkingen.

Het punt dat de heer Koops maakt, kan ook prima aan de

orde komen in het, volgens mij door NSC aangevraagde,

debat over de OM-strafbeschikking. Waarom moet nou

precies dit ene punt, dat volgens mij toch ook eerder in het

Wetboek van Strafrecht … Het ontgaat me waarom dit nu

moet en waarom het via dit traject in dit wetboek mee moet

lopen.

NSCDe heer KoopsNSC

Specifiek hierom, namelijk omdat dit het enige ding is

waarvan ik zeker weet dat je het nu op dit moment kan

codificeren en kan vastleggen. Heel andere dingen die over

een strafbeschikking gaan en die worden besproken, zijn

een kwestie van beleid. Dat geldt niet voor dit ene specifieke

ding. Ik vind het gewoon een tekortkoming in de wet zoals

die nu op dit moment voorligt en zoals die ervoor staat. In

het nieuwe Wetboek van Strafvordering is de verhouding

van de strafbeschikking tot het taakstrafverbod niet geregeld. Dat, in combinatie met de discussie die we hier hebben gevoerd, brengt mij ertoe dit hier nu naar voren te

brengen.

SPDe heer Van NispenSP
SPDe heer Van NispenSP

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-58

Dan blijven we het echt oneens en dan weet ik nog steeds

niet zeker of ik de heer Koops goed snap. We blijven het

echter volgens mij wel oneens, want ik zie dit echt niet zo.

De voorzitterVoorzitter

De heer Sneller, of wil de heer Koops nog een reactie

geven?

NSCDe heer KoopsNSC

Ik wil alleen maar benadrukken dat hier de stemmingen

uiteindelijk bepalen wat er gebeurt en niet de rechter.

D66De heer SnellerD66

Dat klopt. Bij een taakstrafverbod wordt de rechterlijke

vrijheid ook beperkt en dat is waarom NSC juist tegen dat

taakstrafverbod is en we proberen om het juist niet uit te

breiden. NSC was ook tegen die uitbreiding en dus is de

inhoudelijke argumentatie daarmee nog niet gegeven in

de antwoorden op de vragen van de heer Van Nispen.

NSCDe heer KoopsNSC

Ik doe niets meer of minder dan uitgaan van wat er nu in

artikel 22b staat en proberen om de wet iets te verbeteren.

Dat doen we volgens mij hier al de hele dag. Eigenlijk doen

we dat al in ieder geval tien jaar plus de afgelopen vijf

wetgevingsoverleggen. Dit is wat er voor mij uit kwam. Als

dat zo verrassend is, dan verbaast mij dat, want ik probeer

helemaal niet iets te zeggen over wat ik vind van een taakstrafverbod. Ik stel gewoon vast dat die in de wet is opgenomen en dat daarvan de logische consequentie is dat je

ook dit wettelijk verankert.

naar voren is gekomen dat wij de slachtofferrechten echt

goed in de wet willen borgen, ook bij spreekrechtwaardige

zaken waarbij het OM die strafbeschikkingen oplegt. We

hebben samen met collega Van Nispen ook een motie

ingediend om de procedures die zijn voorgeschreven voor

de strafbeschikkingen nader uit te werken in de wet. En

daarin kan dat worden opgenomen.

Ook willen we dat slachtoffers de processtukken kunnen

inzien, nadat het OM heeft beslist niet te vervolgen dan wel

nadat er besloten is tot een strafbeschikking. In die zin volgen wij dus het amendement van collega Ellian op — ik zeg

het uit mijn hoofd — stuk nr. 52.

Ik heb een oproep gedaan om te kijken naar het zelfstandige

oproepingsrecht van slachtoffers. Ik heb daarvoor een motie

en ik zeg tegen de staatssecretaris: zie het als een steuntje

in de rug.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat slachtoffers die spreekrecht hebben dat

moeten kunnen uitvoeren als zij dat willen;

van mening dat het te vaak voorkomt dat een slachtoffer

desondanks niet aanwezig is, omdat het niet op zorgvuldige

wijze geïnformeerd wordt over de zitting;

van mening dat het oproepen van slachtoffers die gebruik

willen maken van hun spreekrecht, zorgvuldiger moet;

De voorzitterVoorzitter

De heer Koops rondt zijn betoog af. Of bent u klaar, meneer

Koops?

verzoekt de regering maatregelen te nemen die ervoor

moeten zorgen dat het oproepen van slachtoffers met meer

waarborgen gaat worden ingericht,

NSCDe heer KoopsNSC

Als vanzelf ben ik nu gewoon klaar, maar je krijgt het gevoel

dat het meer een adempauze is dan iets anders. Maar wat

betreft dit plenaire debat ben ik aan het einde van mijn

betoog gekomen.

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Mutluer.

Zij krijgt nr. 70 (36327).

De voorzitterVoorzitter

Dank daarvoor. Dan gaan we luisteren naar mevrouw

Mutluer. Zij spreekt namens de fractie van GroenLinks-

Partij van de Arbeid. Gaat uw gang, mevrouw Mutluer.

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Voorzitter. Dank voor de beantwoording van de vragen door

de bewindspersonen en de regeringscommissaris.

We zijn hier inderdaad de hele avond bezig om de wet beter

te maken. Dat deden we overigens ook tijdens de WGO's.

Maar toch wil ik in mijn tweede termijn nog ingaan op een

viertal punten en twee moties indienen boven op de moties

die ik al eerder heb ingediend.

In de eerste plaats wil ik het even hebben over de slachtofferrechten. Ik denk dat uit het interruptiedebatje duidelijk

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Ook hebben we het uitvoerig gehad over rechtsbijstand,

toegang tot het recht en de sociale advocatuur. Eerder

hebben wij een motie ingediend, juist over het punt dat

gesubsidieerde rechtsbijstand tijdig en adequaat beschikbaar moet zijn voor alle verdachten, ongeacht hun detentiestatus. We hebben de regering verzocht te onderzoeken

welke aanvullende maatregelen nodig zijn om de positie

van verdachten zonder financiële draagkracht te versterken.

Volgens mij is die eerder ingediende motie positief geapprecieerd.

Dan het jeugdstrafrecht. Wij hechten heel veel waarde aan

herstelrecht en mediation. Ik heb dat uitgelegd. We hebben

daarvoor twee amendementen ingediend, het amendement

op stuk nr. 51, waarover de discussie met de heer Ellian

ging, en het amendement op stuk nr. 57 over jeugdigen. Ik

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-59

zag in de appreciatie van de staatssecretaris dat hij er zelf

ook wel wat waarde aan hecht om te kijken naar de rol van

de Raad voor de Kinderbescherming. Ik zag dat ik werd

verleid om daar een motie over in te dienen. Nou, die heb

ik ook gemaakt.

maakt. Ik wil dit dus ter overweging aan de minister meegeven. Ik hoop dat hij daar nog op reageert.

Dat gezegd hebbende, dank ik nogmaals iedereen. Volgens

mij hebben we vanavond geschiedenis geschreven. We

gaan het allemaal meemaken.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank voor uw inbrenging. Als laatste spreker in de

tweede termijn van de Kamer is het woord aan de heer El

Abassi namens de fractie van DENK.

overwegende dat voor jeugdige delinquenten zo veel als

mogelijk sancties en maatregelen moeten worden genomen

die erop gericht zijn deze jongeren te heropvoeden en te

weerhouden van een verdere criminele carrière;

van mening dat de inzet van herstelrechtvoorzieningen

daarbij een belangrijkere rol kan spelen, mits het slachtoffer

daar ook mee instemt;

DENKDe heer El AbassiDENK

Voorzitter, dank. Allereerst de vernietigingsplicht. De vernietigingsplicht voor verzamelde data is zeer beperkt

vormgegeven. Het kabinet wil die alleen laten gelden voor

data die is verkregen door hacken, en niet voor gegevens

uit bijvoorbeeld in beslag genomen smartphones of laptops.

Daar wijst de Autoriteit Persoonsgegevens op, vandaar mijn

eerste motie.

van mening dat de Raad voor de Kinderbescherming een

adviserende rol omtrent de inzet van herstelrechtvoorzieningen moet krijgen;

verzoekt de regering om in de tweede aanvullingswet een

adviesrol voor de Raad voor de Kinderbescherming ten

aanzien van herstelrechtvoorzieningen voor jeugdige

delinquenten op te nemen,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Mutluer en Van

Nispen.

Zij krijgt nr. 71 (36327).

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Voorzitter. Tot slot wil ik het kort hebben over privacy, het

advies van de Autoriteit Persoonsgegevens en de

omvangrijke wetgevingstoets die is verricht. Enerzijds ben

ik heel erg blij met de opmerking van de minister dat hij de

uitspraken van het Hof van Justitie zal codificeren in de wet.

Anderzijds ben ik zeer teleurgesteld dat hij mijn motie niet

wil herwaarderen. Ik vind namelijk nog steeds dat het

Wetboek van Strafvordering toekomstbestendig moet zijn.

Dat geldt wat mij betreft ook voor gegevensverwerking. Die

knelpunten zouden wat mij betreft voor 2029 weg moeten

worden genomen.

Mijn laatste vragen zijn dan ook als volgt. Moeten de politie

en het OM zich onder de verantwoordelijkheid van deze

minister dan niet juist aan de grondrechten in het handvest

houden? Wil de minister de politie en het OM dan

onrechtmatig laten werken? Die vraag is misschien heel

hard, maar ik ben op zoek naar de mogelijkheid om de

commissie voor 2029 een terugkoppeling te laten geven

over de voortgang en de uitkomsten van hun ideeën, zodat

we eventueel over een jaar of twee een ander besluit kunnen nemen. Eventueel kan dat jaarlijks. Ik ben ook even

zoekende, vandaar deze concrete vraag aan de minister. Je

wilt namelijk niet dat de Eerste Kamer hier veel heisa over

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat het huidige wetsvoorstel onvoldoende

waarborgen biedt tegen de onbeperkte opslag van strafrechtelijke persoonsgegevens, inclusief gegevens van onschuldige burgers;

overwegende dat de Autoriteit Persoonsgegevens heeft

vastgesteld dat er geen harde termijn bestaat voor de vernietiging van forensische kopieën en andere niet-relevante

persoonsgegevens, wat leidt tot onnodige inbreuken op

privacy;

overwegende dat de AP adviseert om een vernietigingsplicht voor strafrechtelijke persoonsgegevens vast te leggen,

vergelijkbaar met de termijn die geldt voor gegevens verkregen via hackbevoegdheid, wat inhoudt dat niet-relevante

gegevens onmiddellijk na constatering van irrelevantie

vernietigd dienen te worden;

overwegende dat regulering van de vernietigingsplicht

binnen het Wetboek van Strafvordering op zichzelf geen

garantie biedt voor consistente naleving, zolang de bredere

gegevensverwerking in het strafrecht niet integraal wordt

aangepakt;

verzoekt de regering:

- een expliciete vernietigingsplicht in te stellen voor nietrelevante persoonsgegevens en forensische kopieën,

waarbij deze onmiddellijk na irrelevantie worden vernietigd

in lijn met het advies van de AP;

- bulkverzamelde persoonsgegevens die niet langer

noodzakelijk zijn voor opsporingsdoeleinden eveneens

direct te verwijderen;

- deze wijziging op te nemen in de invoeringswet van het

nieuwe Wetboek van Strafvordering,

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-60

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid El Abassi.

Zij krijgt nr. 72 (36327).

DENKDe heer El AbassiDENK

Voorzitter. Dan een motie die iets korter is maar wel meer

omvat, namelijk de andere adviezen van de Autoriteit Persoonsgegevens. De Autoriteit Persoonsgegevens is met

heel veel mooie adviezen gekomen. Wij zien graag dat die

allemaal overgenomen worden. Vandaar de volgende motie.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat de Autoriteit Persoonsgegevens van

oordeel is dat het nieuwe Wetboek van Strafvordering de

mogelijkheid voor politie en justitie om grote hoeveelheden

van persoonsgegevens te verzamelen flink uitbreidt;

overwegende dat de Autoriteit Persoonsgegevens van

mening is dat het nieuwe wetboek belangrijke rechten en

vrijheden onvoldoende beschermt;

verzoekt de regering alle adviezen van de Autoriteit Persoonsgegevens over te nemen,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid El Abassi.

Zij krijgt nr. 73 (36327).

DENKDe heer El AbassiDENK

Voorzitter, dat was het. Dank u.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Dan gaan we vijf à tien minuten schorsen. De

bewindslieden proberen het snel te doen. Dan krijgen we

ook een appreciatie van de twaalf ingediende moties. We

zijn even geschorst.

De vergadering wordt van 21.53 uur tot 22.00 uur geschorst.

De voorzitterVoorzitter

Ik heropen de vergadering. Aan de orde is de voortzetting

van de behandeling van het nieuwe Wetboek van Strafvordering en de Tweede vaststellingswet Wetboek van Strafvordering. We zijn toe aan de tweede termijn van de zijde

van de regering. Ik zie dat de minister al klaarstaat. Die gaat

nu als eerste het woord voeren namens de regering.

Minister Van WeelMinister

Dank, voorzitter. Ik zal proberen dat zo snel mogelijk te

doen. Ik had twee vragen. Een daarvan was van de heer

Ellian en ging over zijn amendement over de vangnetbetaling. Hij vroeg of we dat niet alsnog willen doen. Ik ben echt

welwillend op de inhoud; dat weet u. Ik wil dat heel graag

regelen. Ik wil het goed doen. Dat is de reden waarom ik

nu liever niet naar de Eerste Kamer ga met het amendement

in deze vorm en met de appreciatie van de Hoge Raad. Ik

ben gewoon bang dat we daar tegen problemen aan lopen.

Ik doe dat dus liever in de komende trajecten en niet in de

twee vaststellingswetten, zoals we hebben gezegd. Ik blijf

daarbij.

Over erbij blijven gesproken: ik wil in de richting van

mevrouw Mutluer het volgende vooropstellen. Zij suggereerde dat ik nu de politie en het OM onrechtmatig zou laten

werken, maar dat doe ik niet, nooit. Dat is ook niet het geval

met deze vaststellingswetten, want de huidige Wet politiegegevens en de Wjsg bieden op dit moment gewoon

waarborgen. Daarnaast hebben we gezegd dat we de relevante codificatie van EU-wetgeving en jurisprudentie meenemen in de eerste en de tweede aanvullingswet. We zijn

dus volledig in lijn met alles wat we moeten doen. We gaan

het nog hebben over het advies van de AP, maar dat doen

we in het kader van de eerste aanvullingswet, waar het

advies bij geschreven is. Daar hoeft u zich geen zorgen over

te maken. Dat neemt niet weg dat we voor de langere termijn natuurlijk wel moeten bekijken of we kunnen volstaan

met de huidige wetten of dat we toch over moeten gaan

naar een volledige herziening. Overigens denk ik niet dat

de commissie zelf tot 2029 bezig is. Maar als u zegt dat het

gelijktijdig in werking moet treden, moeten we ook het hele

wetgevingstraject voor die periode afronden. Daarin zit het

knelpunt. Ik denk echt dat de commissie eerder zal komen

met adviezen, maar dan moeten we zorgvuldig dat traject

ingaan.

Dan kom ik bij de moties, voorzitter. Ik begin bij de motie

op stuk nr. 62, van de heren Van Nispen en Ellian. Misdaad

mag niet lonen; daar werden we het al over eens in de

eerste termijn. De vraag is wat dit nou betekent voor de

mogelijke procesafspraken die mede de ontneming betreffen. De leden roepen de regering op om in de uitwerking

van de regeling procesafspraken als uitgangspunt te hanteren dat het niet ontnemen van wederrechtelijk verkregen

voordeel geen onderdeel kan uitmaken van procesafspraken

en dat misdaadgeld in beginsel altijd moet worden afgepakt.

Nogmaals, ik heb gezegd dat ik een meerwaarde zie in de

mogelijkheid om afspraken te maken over de hoogte, en

dat ik het niet wenselijk vind om die volledig uit te sluiten

als onderdeel van de procesafspraken. Als ik de motie zo

moet begrijpen dat in de wet zou moeten worden vastgelegd dat procesafspraken nimmer, dus onder geen enkele

omstandigheid, de hoogte van het te ontnemen crimineel

voordeel kunnen omvatten, moet ik 'm ontraden. Maar uit

de woorden "in beginsel", die in de motie zijn toegevoegd,

en ook uit wat eerder vandaag is gewisseld, begrijp ik dat

het volledig uitsluiten ook niet de bedoeling is van de motie

van u beiden. Het is vooral belangrijk om procesafspraken

over de hoogte van de ontnemingsvordering te laten toetsen door de rechter. De rechter toetst dan zorgvuldig of het

sanctiepakket dat wordt voorgesteld, proportioneel is. Als

ik de motie dus zo mag begrijpen dat dergelijke afspraken

heel serieus door de rechter op proportionaliteit moeten

worden getoetst, kan ik 'm oordeel Kamer geven. Zoals ik

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-61

al zei, zullen daarvoor waarborgen worden ingebouwd in

het wetsvoorstel.

inhoudelijk behandelen. Ik wil niet op voorhand zeggen dat

ik alle adviezen volledig overneem.

SPDe heer Van NispenSP

Ik dacht even: dit gaat de goede kant uit. Maar nu zegt de

minister op het laatstMinister

ik wil toch de ruimte behouden om

dit soort afspraken wel te maken, en dan is het aan de

rechter om dat proportioneel te toetsen. Maar we hebben

niet voor niks opgeschreven dat er een uitgangspunt moet

zijn, namelijk: misdaad mag niet lonen. We spreken over

een wederrechtelijk verkregen voordeel. Misdaadgeld wordt

dus in principe gewoon ontnomen. "Nimmer", "nooit",

"altijd" en dat soort absolute termen staan er juist niet in.

Maar we geven wel het uitgangspunt mee dat het geen

onderdeel moet zijn van de procesafspraken, bij het maken

van die afspraken al niet. Het moet niet zo zijn dat de rechter

zegt: hoho, er was ooit een Tweede Kamerlid dat een motie

had ingediend, en daar lijkt dit mee in strijd. Het is ook een

opdracht om die afspraken niet te maken en dat uitgangspunt neer te leggen.

Minister Van WeelMinister

Als ik dat absolutisme er nog steeds vanaf mag halen. Dan

doel ik op het beginsel dat volledig uitsluiten niet de

bedoeling is. Ik refereer ook aan een eerder interruptiedebat

dat ik met de heer Koops had. Dat ging erover dat je soms

met een schatting wel snel tot procesafspraken kunt komen.

Daarmee kun je niet uitsluiten dat er toch iets van voordeel

overblijft, maar dat kun je dan vervolgens weer laten toetsen. Met die ruimte kan ik 'm oordeel Kamer geven. Dan

zit dit niet alleen maar aan het einde, maar ook in het uitgangspunt dat misdaad niet mag lonen en dat al dat voordeel in beginsel al wordt afgepakt.

SPDe heer Van NispenSP

Hier kunnen beide indieners mee leven.

De voorzitterVoorzitter

Dan krijgt de motie op stuk nr. 62 oordeel Kamer.

Minister Van WeelMinister

Dan kom ik op de motie op stuk nr. 68 van de heer Koops,

over betere informatieverstrekking. Die geef ik oordeel

Kamer. Dan laat ik kortheidshalve ook de motivatie daarvoor

achterwege.

Dat geldt ook voor de motie op stuk nr. 69 van de heer

Koops, over de strafbeschikking en het taakstrafverbod.

De volgende motie op mijn lijstje is de motie op stuk nr. 72

van de heer El Abassi. Overigens, vanzelfsprekend apprecieert de staatssecretaris de rest van de moties. Deze motie

is overbodig: er worden alleen gegevens verzameld indien

nodig en voor zover dat noodzakelijk is voor de opsporing.

Daarnaast bestaan er, conform artikel 3, lid 1 van de Wet

politiegegevens, afspraken over de vernietiging.

De motie op stuk nr. 73 van de heer El Abassi moet ik ontraden. Het is niet zo dat ik niet serieus wil kijken naar de

adviezen van de Autoriteit Persoonsgegevens. Ik heb eerder

al gezegd dat we daar later over komen te spreken, in het

kader van de eerste aanvullingswet. Dan wil ik ze graag ook

Dat waren de moties.

De voorzitterVoorzitter

Dank aan de minister. Dan gaan we nu luisteren naar de

staatssecretaris.

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

Voorzitter. De motie op stuk nr. 63 van het lid Van Nispen

betreft het rapport van de commissie-Van der Meer II. Het

zal u niet verbazen dat ik deze motie ontraad. De commissie-

Van der Meer II doet een aantal aanbevelingen. Ik acht het

van belang dat er een integrale weging van deze aanbevelingen plaatsvindt. Nog voor het commissiedebat over

gesubsidieerde rechtsbijstand op 1 april aanstaande zal ik

uw Kamer een brief sturen met een eerste appreciatie van

dit rapport. Een deel van die aanbevelingen heeft financiële

consequenties. Daarvoor heb ik geen middelen vrij op mijn

begroting. Hiervoor zal ik het gesprek met het kabinet

moeten voeren. Wat de dekking betreft: ik kan niet vooruitlopen op de voorjaarsbesluitvorming. Daarom ontraad ik

deze motie.

Dat geldt niet helemaal voor de motie op stuk nr. 64. Die

ziet op het noodplan dat door de Vereniging Sociale Advocatuur Nederland is gepresenteerd. Ik vind de voorstellen

van de VSAN interessant; dat zeg ik vooruitlopend op dat

commissiedebat alvast. Ook dit moet echter onderdeel zijn

van een integrale afweging van de verschillende opties die

er zijn om de sociale advocatuur te versterken. Ik zal de

maatregelen uit het voorstel van de VSAN betrekken in het

visietraject voor de toekomst van de sociale advocatuur. In

diezelfde brief, die vóór 1 april wordt verstuurd, zal ik u

daarover informeren. Op deze basis acht ik deze motie

ontijdig. Dat betekent dat ik u verzoek om de motie aan te

houden. Als die niet wordt aangehouden, verzoek ik u dan,

met de appreciatie ontijdig, om daar niet voor te stemmen.

SPDe heer Van NispenSP

Dat de staatssecretaris nog niet zo ver is om te zeggen dat

dit goede en belangrijke maatregelen zijn die we over zouden moeten nemen, wil niet zeggen dat de Kamer zich daar

niet nu al over uit kan spreken. Ik zou juist, tegen de

appreciatie van de staatssecretaris in, tegen alle collega's

willen zeggen: steun die motie nou juist wel, want dan doen

we iets heel belangrijks voor de sociale advocatuur.

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

Ik handhaaf de appreciatie "ontijdig".

De motie op stuk nr. 65 van de heer Ellian betreft de

afdwingbaarheid van slachtofferrechten. De motie verzoekt

de regering om effectieve remedies of rechtsmiddelen voor

slachtoffers te introduceren. Het is uw Kamer bekend dat

ik de algemene gedachte ondersteun. Ik heb aangekondigd

een verkenning uit te voeren omtrent de vraag op welke

wijze dat mogelijk zal zijn. Daarbij zal ik de Europese ontwikkelingen ook meenemen. Als uit die verkenning blijkt dat

er zinvolle mogelijkheden zijn, zal ik daar gaarne gevolg

aan geven. Als uit die verkenning komt dat er zinvolle

mogelijkheden zijn, dan zal ik daar gaarne gevolg aan

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-62

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

Voorzitter. Dan kom ik bij de motie op stuk nr. 67 van de

heer Koops over de zaaksgebonden strafrechter: oordeel

Kamer.

De motie op stuk nr. 70 van mevrouw Mutluer: oordeel

Kamer.

De motie op stuk nr. 71 van mevrouw Mutluer en de heer

Van Nispen: oordeel Kamer.

Ik denk dat we dan alle moties op de lijst hebben geapprecieerd.

De voorzitterVoorzitter

Dat is correct. Dank ook aan de staatssecretaris. Heel veel

dank aan de beide bewindslieden, maar natuurlijk ook aan

de regeringscommissaris, de heer Knigge, en aan alle

mensen die hen hebben geholpen in dit langjarige wetgevingstraject. Dat geldt ook voor de leden en hun ondersteuning en voor Bureau Wetgeving, de Griffie en de bodes.

De algemene beraadslaging wordt gesloten.

De voorzitterVoorzitter

We gaan aanstaande dinsdag, 25 maart, stemmen over de

amendementen en de moties, maar over de wet stemmen

we een week later. Er zijn natuurlijk heel veel amendementen ingediend en we hebben de afspraak gemaakt in het

kader van zorgvuldige wetgeving dat we er een week tussen

doen, zodat de fracties zich nog kunnen beraden naar aanleiding van de aangenomen amendementen.

Op 8 april is het debat over de strafbeschikkingen. Dan kunt

u weer uitvoerig met elkaar van gedachten wisselen. U

heeft ook nog andere momenten, heb ik gehoord. Ik wens

u daar heel veel plezier en succes mee, maar voor vandaag

zijn we er echt klaar mee. We gaan de vergadering sluiten.

geven. Als ik de motie van de heer Ellian op die manier mag

uitleggen, dan geef ik de motie op stuk nr. 65 oordeel

Kamer.

VVDDe heer EllianVVD

Het is ingewikkeld, de handel in appreciaties. Ik vind zelf

dat je gewoon duidelijk moet zijn. Ik vind het ingewikkeld,

omdat de essentie van de motie is: ga nu aan de slag met

het realiseren van de afdwingbaarheid van de slachtofferrechten. Dat kan op meerdere manieren. Dat kan via een

toezichthouder. Dat kan via een rechtsmiddel. Dat kan op

een andere wijze door beklag te doen bij de rechtbank. De

staatssecretaris zegtStaatssecretaris

ik ga kijken of en later hoort u hoe.

Dat is niet de essentie van de motie, dus …

De voorzitterVoorzitter

Dan is het aan de staatssecretaris om zijn oordeel uit te

spreken.

Staatssecretaris StruyckenStaatssecretaris

De motie vooronderstelt dat er effectieve remedies of

rechtsmiddelen denkbaar zijn die dus ingevoerd moeten

worden via de tweede aanvullingswet. Ik ben nog niet zover.

Vandaar dat ik het voorbehoud wil maken dat we dat verkennen. Het is niet evident; dat is wel gebleken uit het

overleg vandaag en ook in een eerder wetgevingsoverleg.

Ik kan dus niet zonder meer ervan uitgaan dat er effectieve

remedies denkbaar zijn die dus ingevoerd gaan worden.

Vandaar mijn voorbehoud, maar we zitten heel dicht bij

elkaar. Daarom wil ik dat voorbehoud erin lezen. In het licht

van de gedeelde wens om de rechten van het slachtoffer

meer tanden te geven, hoopte ik dat we daarmee toch tot

consensus en een oordeel Kamer zouden kunnen komen.

Het wordt oordeel Kamer.

Dan de motie op stuk nr. 66. Met deze motie weet ik mij

geen raad en daarom zal ik 'm ontraden. We hebben vandaag uitvoerig over dit onderwerp gesproken: de beweging

naar voren. In de considerans van de motie worden suggesties gedaan. Eigenlijk voorzien wij niet nu al dat we dat op

een duidelijke manier kunnen doen die past in het stelsel.

Wij ondersteunen de wens om die beweging naar voren

werkelijk te laten plaatsvinden. Ik heb al verwoord dat wij

er vertrouwen in hebben dat dat ook gaat gebeuren. Wij

begrijpen de wens om dat scherper neer te zetten, maar

we zien niet goed hoe dat op een goede manier kan.

Daarom aarzel ik over wat hiermee te doen. Ik zou het liefst

de indieners verzoeken 'm aan te houden. Dat is het eerste

verzoek. Als zij niet besluiten tot aanhouden, dan val ik toch

terug op het oordeel "ontraden".

VVDDe heer EllianVVD

Het is een faire gedachtewisseling. Ik constateer dan maar

dat de staatssecretaris zegt: wij hebben er vertrouwen in

dat de vlucht naar voren goed zal uitpakken. Nee, de

beweging. "Vlucht" klinkt gewoon beter dan "beweging".

Wat ik nu zeg moet geenszins persoonlijk worden opgevat

door wie dan ook, maar dat vertrouwen is eerlijk gezegd

nergens op gebaseerd, anders dan dat er hoop is dat de

houding van procespartijen zo zal zijn. Dat stel ik maar vast.

Ik begrijp de appreciatie "ontraden". Daar kan ik best mee

leven.

Wetboek van Strafvordering en Tweede

vaststellingswet Wetboek van

Strafvordering

19 maart 2025

TK 65

65-12-63