Aanwezig
Sprekers · 10








Vaststelling van het nieuwe Wetboek van Strafvordering (Wetboek van Strafvordering) (36327) + Tweede vaststellingswet Wetboek van Strafvordering (36 636)
Aanwezig








Behandeld
Document
16 sprekers · 386 bijdragen
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van Strafvordering
Wetboek van Strafvordering en Tweede vaststellingswet
Wetboek van Strafvordering
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Vaststelling van het nieuwe Wetboek
van Strafvordering (Wetboek van Strafvordering) (36327);
- het wetsvoorstel Vaststelling van Boek 1, Hoofdstuk 10,
en de Boeken 7 en 8 van het nieuwe Wetboek van Strafvordering (Tweede vaststellingswet Wetboek van Strafvordering) (36636).
We zijn nu toe aan een debat over de vaststelling van het
nieuwe Wetboek van Strafvordering en de Tweede vaststellingswet Wetboek van Strafvordering. Daar zijn al vijf wetgevingsoverleggen over geweest. Dit is het afrondende
plenaire debat. Naast de bewindspersonen heet ik ook de
heer Knigge, regeringscommissaris nieuw Wetboek van
Strafvordering, van harte welkom. De heer Knigge heeft de
beide bewindspersonen, de minister van Justitie en Veiligheid en de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid, tevens
ook van Rechtsbescherming, bijgestaan tijdens de vijf
wetgevingsoverleggen over het nieuwe wetboek en zal dat
vandaag ook doen door het beantwoorden van technische
vragen van de leden. Ik laat het aan de beide bewindspersonen wanneer zij de heer Knigge het woord willen geven
voor de beantwoording van een vraag. Dan maken zij even
plaats achter het rostrum, zodat de heer Knigge daar kan
staan en antwoord kan geven. We hebben gewoon twee
termijnen. Een aantal leden hebben zich ingeschreven,
welteverstaan acht, die ook allemaal een flink aantal minuten spreektijd willen hebben in eerste termijn.
De algemene beraadslaging wordt geopend.
De eerste spreker is de heer Sneller. Hij voert het woord
namens de fractie van D66.
De heer SnellerD66Dank, voorzitter. Dit wetboek staat aan de basis van onze
rechtsstaat en is het fundament van onze opsporing, vervolging en berechting. Dat vraagt om een zorgvuldige behandeling. Ik wil de staatssecretaris, de minister, de regeringscommissaris en de collega-Kamerleden bedanken voor de
mooie debatten die wij hierover de afgelopen tijd hebben
gevoerd. Deze waren wat mij betreft inhoudelijk van aard,
goed voorbereid, mede dankzij de rapporteurs, met name
de heer Ellian, die er nog steeds is, en mevrouw Helder. Ik
laat het ook aan hem om daar wat uitgebreider bij stil te
staan. Ook het ontspannen goed georganiseerde contact
met de ambtelijke ondersteuning en de ketenpartners liet
een mooie samenwerking zien, waarvoor veel dank. Ik denk,
zeg ik ook richting de heer Koops, dat we in deze periode
niet dichter in de buurt zijn gekomen van een artikelsgewijze
behandeling.
Maar vandaag bleek ook weer dat geen enkel proces
bestand is tegen de moedwillige wetgevingssabotage van
de PVV. Na een proces van dertien jaar komen ze in een
ochtendje even met een paar fundamentele wijzigingen die
niet eerder besproken zijn. Een behoorlijke middelvinger
naar de rest van de commissie en, veel belangrijker nog,
een middelvinger naar Nederlanders, die mogen rekenen
op zorgvuldige wetgeving.
Voorzitter. Tijdens de wetgevingsoverleggen heb ik zelf
geprobeerd om binnen dit nieuwe wetboek een aantal verbeteringen tot stand te brengen. Drie thema's stonden
daarbij centraal vanuit mijn perspectief. Eén: slimmer
omgaan met detentie. Twee: begrijpelijke rechtspraak voor
de samenleving en professionals. Drie: de uitvoerbaarheid,
de uitvoering, de praktische werkbaarheid van het wetboek.
Ik wilde die even aflopen.
Voorzitter. De afgelopen tijd is heel duidelijk geworden dat
we op een andere manier moeten kijken naar detentie en
de beschikbare capaciteit binnen ons gevangeniswezen.
Het is code zwart in onze gevangenissen. DJI zit op 99,5%
van zijn capaciteit en de staatssecretaris, niet deze, maar
de andere op JenV, ziet zichzelf genoodzaakt gevangenen
tot veertien dagen eerder vrij te laten. Ik zeg het al langer:
we moeten op een andere manier gaan kijken naar detentie,
met name naar die korte detenties, waarbij wel sprake is
van detentieschade bij veroordeelden, maar de duur van
de gevangenisstraf geen mogelijkheid biedt voor resocialisatie en serieus werken aan re-integratie. In dat licht heb ik
een aantal voorstellen gedaan om slimmer om te gaan met
detentie.
Laat ik beginnen met de voorlopige hechtenis. Voorlopige
hechtenis wordt in Nederland te vaak en te gemakkelijk
opgelegd. Onze gevangenissen zijn op dit moment dan ook
voor ongeveer 40% gevuld met gevangenen die zich in
voorlopige hechtenis bevinden en dus nog niet daadwerkelijk veroordeeld zijn tot een gevangenisstraf. Niet alleen is
dat natuurlijk moeilijk te verteren gezien het huidige cellentekort, het is ook een percentage dat ver boven het Europees
gemiddelde ligt. Daarbij komt ook nog dat het achteraf vaak
ten onrechte blijkt te zijn opgelegd. Ex-gedetineerden kunnen hier compensatie voor krijgen. Boven op de €438 per
dag die voorlopige hechtenis sowieso al kost, betaalde de
overheid vorig jaar ook nog 8,9 miljoen euro aan schadevergoeding aan ongeveer 4.200 mensen.
Echter, de detentieschade en alle gevolgen van dien zijn
daarmee nog niet weggenomen. Ik heb daarom vier
amendementen ingediend — ik zal ze kort aflopen — met
als doelstelling de toepassing van voorlopige hechtenis
terug te dringen, zoals ook de wens was van de regering.
Mijn uitgangspunt daarbij is dat voorlopige hechtenis alleen
moet worden opgelegd als het strikt noodzakelijk is. Er is
geen minder vergaand alternatief voorhanden dat hetzelfde
doel kan bereiken. Het amendement op stuk nr. 40 verankert
precies die gedachte in de wet. We brengen het wetboek
daarmee ook in lijn met de aanbeveling van de Europese
Commissie.
In het amendement op stuk nr. 41 vraag ik rechters om beter
te motiveren waarom in het specifieke geval het opleggen
van voorlopige hechtenis noodzakelijk is, zodat de specifieke
omstandigheden van het geval explicieter kunnen worden
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-1
afgewogen en we geen vinklijstjes of afvinklijstjes meer
hebben.
Het amendement op stuk nr. 42 geeft daar in feite het
complement van. In dit amendement wordt gezegd dat de
officier van justitie na het vorderen van voorlopige hechtenis ook direct moet bekijken of schorsing onder voorwaarden mogelijk is. Het doel is wederom om invulling te geven
aan het ultimum remediumkarakter — het laatste redmiddel
— van voorlopige hechtenis.
Ik dank de bewindspersonen voor hun positieve oordeel
over deze amendementen, die ook gewijzigd zijn naar aanleiding van eerder commentaar daarop tijdens de wetgevingsoverleggen.
Het laatste amendement — ik ben de tel kwijt; het was het
amendement op stuk nr. 50, maar ik meen dat het nu het
amendement op stuk nr. 56 is geworden — probeert de
gronden voor voorlopige hechtenis te verduidelijken. Ook
dit amendement is gewijzigd na de inhoudelijke appreciatie
van de minister en na het overleg dat we daaropvolgend
gevoerd hebben. Dat wil zeggen dat niet alleen kan worden
gezegd dat voorlopige hechtenis strikt noodzakelijk is, maar
dat er ook direct gevaar moet zijn voor vlucht of het frustreren van het onderzoek of de maatschappij.
Al deze aanpassingen beogen bij te dragen aan een zorgvuldigere, doelmatigere toepassing van voorlopige hechtenis, waarbij er hopelijk ook op de langere termijn meer
ruimte ontstaat in ons gevangeniswezen. Wij vragen in dit
debat aan de bewindspersoon of in de aanloop naar de
invoering van het nieuwe wetboek ook al gekeken kan
worden naar hoe de toepassing van voorlopige hechtenis
kan worden verminderd. Wat kunnen we nu al doen voor
april 2029, wanneer dit wetboek moet ingaan, om voorlopige hechtenis terug te dringen, bijvoorbeeld in de processen of de advisering van de reclassering?
Dat leidt tot een vraag van de heer Ellian. Ga uw gang.
De heer EllianVVDUiteraard heb ik de gewijzigde amendementen van collega
Sneller goed bestudeerd. Ze zijn wat gewijzigd ten opzichte
van de eerste versie, met inachtneming van een aantal
suggesties vanuit de regering. Wel zit ik nog met een vraag
over het amendement op stuk nr. 42. Als voorlopige hechtenis gevorderd wordt, moet de officier ook meteen kijken
naar alternatieven. Zo begrijp ik het amendement tenminste.
Ik vraag me dan het volgende af. De argumentatie die ten
grondslag ligt aan de vordering van de officier moet in de
regel natuurlijk gericht zijn op deze specifieke verdachte,
die in dit specifieke geval voorlopig gehecht moet worden,
gelet op deze omstandigheden. Hoe verhoudt zich dat dan
tot het ook meteen beargumenteren van de alternatieven?
Als iemand vluchtgevaarlijk is, dan zal die voorlopig gehecht
moeten worden in een huis van bewaring. Het liefst hebben
we dan voldoende plekken, benadruk ik ook maar even.
Maar dat verhoudt zich dan moeilijk tot het vragen om een
enkelband. Zou collega Sneller dat nog kunnen toelichten?
De heer SnellerD66De systematiek in het wetboek is dat de rechter wordt verplicht om dat steeds af te wegen op de momenten dat er
aanleiding kan zijn om de voorlopige hechtenis te schorsen.
Dat is immers de systematiek: het wordt opgelegd en dan
wordt het geschorst. In het wetboek is er dus niet voor
gekozen om de systematiek helemaal om te gooien en het
meteen een oplegging van voorwaarden te laten zijn. Daar
ben ik ook bij aangesloten in de amendering. Dat is eigenlijk
wat de officier van justitie zich steeds moet afvragen — dat
is ook wat het amendement zegt — hetzij onmiddellijk,
hetzij na een bepaald tijdsverloop. Het is dus een inspanningsverplichting die doorloopt in dat proces. Dat kan het
geval zijn bij een wijziging in de omstandigheden, of in de
proportionaliteit van het blijven opleggen van die voorlopige hechtenis.
De heer EllianVVDFijn, want ik wil het even goed begrijpen in het licht van
het stemadvies dat ik mijn fractie moet geven. Het is zo dat
de officier in eerste instantie beargumenteert, specifiek en
goed gemotiveerd: deze verdachte moet voorlopig gehecht
worden. De strekking en ook de intentie van het amendement is: kijk daarna — dat hoeft niet direct op dat moment
maar kan op een later moment — of voorlopige hechtenis
in een huis van bewaring nodig is of dat het op een andere
manier kan. Waar ik mee zit, is dat ik het gek vind als het
meteen aan het begin allebei moet. Ik hoop dat mijn vraag
zo duidelijk is.
De heer SnellerD66Het is duidelijk. Nog één nuancering. Aan het begin is het
ook aan de officier van justitie om erover na te denken of
er een andere manier is om hetzelfde doel te bereiken. Kijk,
als de officier van justitie tot de slotsom komt dat voorlopige
hechtenis uiteindelijk het minst vergaande middel is dat
het doel nog kan bereiken, dan is dat de uitkomst. Maar het
is ook bij de allereerste afweging — "hetzij onmiddellijk" —
aan de officier van justitie om na te gaan of er andere
manieren zijn om hetzelfde doel te bereiken.
De heer Sneller vervolgt zijn betoog.
De heer SnellerD66Ik vroeg het kabinet: zijn er mogelijkheden om vooruitlopend op de nieuwe wetboek tot minder voorlopige hechtenis te komen, even huiselijk gezegd? Richting rechters denk
ik dat binnen de huidige wettelijke kaders ook nu al de
mogelijkheid bestaat om hierin terughoudender te zijn. Ik
hoop dat daar ook over na wordt gedacht aan die kant van
de trias.
Voorzitter. Naast het terugdringen van voorlopige hechtenis
heb ik samen met de collega's Six Dijkstra, Boswijk, Ellian
en Mutluer een amendement ingediend om een vervangende taakstraf bij een onbetaalde geldboete mogelijk te
maken. Dat is het amendement op stuk nr. 12. Ik zie dit
amendement als een mooie poging om een van de vele
hardheden uit onze wetgeving weg te werken, een doelstelling die door veel partijen in deze Kamer wordt onderschreven. In plaats van mensen met financiële problemen nog
verder de afgrond in te helpen en hen in de gevangenis te
plaatsen, met alle gevolgen die ik zojuist schetste onder
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-2
het kopje detentieschade — zoals het verlies van een uitkering, van de woonplaats, van werk en sociale contacten —
geven we hen de mogelijkheid zich middels een taakstraf
in te zetten. Een mooie vernieuwing die ook kan zorgen
voor wat extra ruimte in onze gevangenissen.
Voorzitter. Dan mijn tweede aandachtspunt.
Ogenblik. Op dit punt heeft de heer Van Nispen een vraag
aan u.
De heer Van NispenSPVolgens mij gaf dit amendement toen aanleiding tot een
discussie, van: wat is het nou toch jammer dat we moeten
wachten tot 2029 voordat de invoering van deze maatregel
lukt; een maatregel die we al veel eerder hadden moeten
invoeren. Ik heb in dat wetgevingsoverleg nog een compliment gegeven voor dit amendement. Mede dit amendement, want het betrof meerdere amendementen. Het antwoord van de regering op onze gezamenlijke vraag of het
echt met geen mogelijkheid eerder kan — dat heeft de heer
Sneller ongetwijfeld gezien — komt neer op "nee, dat kan
niet". Deels vanwege de uitvoering, deels vanwege wetten.
Ik was benieuwd hoe de heer Sneller naar dit antwoord
heeft gekeken en of hij misschien nog een manier heeft
kunnen bedenken waarop het zorgvuldig en rechtsstatelijk
toch eerder zou kunnen.
De heer SnellerD66Ik zou willen dat ik dat bedacht had, maar helaas. Ik denk
dat we hier niet moeten onderschatten wat het vraagt van
de uitvoering om dit allemaal in te regelen en daar op een
goede manier mee om te gaan. Ik denk dat dit nog steeds
de snelste en de zorgvuldigste route is die daarvoor voor
handen is. We hebben gezamenlijk het verzoek gedaan om
vooruitlopend op een wet iets te bedenken om hier toch
gevolg aan te kunnen geven. Maar ook wat dat betreft heb
ik geen mogelijkheid gezien om tegen rechters te zeggen
"doe het maar vast, ook al is er nog geen wet". Helaas, zeg
ik erbij.
De heer Sneller vervolgt zijn betoog.
De heer SnellerD66Voorzitter. Dan het tweede aandachtspunt bij dit nieuwe
wetboek: begrijpelijke rechtspraak voor burgers en professionals. Een goede rechtsstaat vereist een begrijpelijk wetboek en begrijpelijke rechtspraak. Het wetboek moet praktisch uitvoerbaar zijn voor politie, justitie en de rechterlijke
macht. Maar we moeten er ook voor zorgen dat vonnissen
begrijpelijk zijn voor burgers, procespartijen en de maatschappij, zodat personen in de rechtbank voldoende
mogelijkheden hebben om zich te verdedigen. Dat begint
met begrijpelijke taal, iets om in eerste instantie aan de
rechtspraak te laten. Ik heb de regeringscommissaris goed
gehoord. In het wetgevingsoverleg gaf de staatssecretaris
ook aan dat de rechtspraak zich de komende jaren verder
zal inzetten voor het bieden van begrijpelijkere, proactieve
en consistente informatie. De inzet is er ook op gericht dat
uitspraken in klare taal de norm worden. Ik reken erop dat
zij daarbij ook op de steun van de staatssecretaris kunnen
rekenen als dat nodig is.
Met het amendement op stuk nr. 18 heb ik geprobeerd om
de eisen die aan de motivering van rechtelijke beslissingen
gesteld worden, nog wat verder aan te scherpen. Daarbij
heb ik ook in de wetgevingsoverleggen gerefereerd aan de
eventuele uitbreiding van het sanctie-instrumentarium dat
rechters ter beschikking komt te staan. In het kader van dat
slimmer straffen is het extra belangrijk hoe er tot een
bepaalde straf is gekomen. Juist als er in plaats van een
gevangenisstraf voor een andere straf wordt gekozen dan
die we nu al kennen, zoals elektronische detentie, maar ook
voorwaardelijke straffen met bijvoorbeeld een educatieve
maatregel die we nu al wel kennen, is het cruciaal dat de
rechter de motivering voor juist díe straf duidelijk maakt.
Het gaat dan om motivering van zowel de strafmaat als de
-vorm. Dit met het doel dat het voor zowel de verdachte en
andere procespartijen als voor de samenleving inzichtelijk
wordt waarom voor die straf gekozen is. Tijdens de wetgevingsoverleggen gaf de regeringscommissaris aan dat er
ook nog andere artikelen in het wetboek zijn die zien op de
motivering van beslissingen. Hij verwees specifiek naar
4.3.25. Ik heb daarnaar gekeken. Mijn conclusie is toch dat
artikel 4.3.22 een alomvattend artikel is, dat ziet op de
gehele motivering vanwege de verwijzingen naar 4.3.21,
waarin weer verwezen wordt naar 4.3.1 en verder, en waarin
ook de andere vragen staan die in het vonnis behandeld
en beantwoord moeten worden. Ik ga er dan ook van uit
dat het zo toch voldoende is. Ik kijk dus met een schuin oog
ook naar de regeringscommissaris voor een bevestiging of
een ontkenning. De nuances laten we achter ons: een
bevestiging of een ontkenning.
Voorzitter. Een deugdelijke invoering en een daadwerkelijk
succes maken van dit nieuwe wetboek vereist ook randvoorwaarden. Wetten kunnen mooie kathedralen zijn, maar het
gaat uiteindelijk om wat de mensen die ermee werken,
ermee kunnen en ermee doen. Zij moeten voldoende ruimte
en middelen krijgen om hun werk goed uit te voeren.
Daarom heb ik in amendementen op de stukken nrs. 15 en
16 geprobeerd om ook sancties te verbinden en termijnen
te verlengen als termijnen worden overschreden, bijvoorbeeld voor het indienen van onderzoeksverzoeken. In de
appreciatie lees ik het volgende. "Het spoedig verstrekken
van processtukken wordt soms bemoeilijkt door capaciteitsproblemen en achterstanden. In plaats van door wettelijke
sancties", zoals ik voorstelde, "die de verdachte niet helpen
en alleen tot uitstel leiden, zijn deze problemen eerder te
verhelpen door een beter georganiseerd werkproces." Ik
ben het geheel eens met het kabinet dat capaciteitsproblemen en achterstanden ervoor kunnen zorgen dat de verdachte niet op tijd inzage krijgt in de stukken. Ik zou willen
dat dat risico ook zonder sanctie kan worden opgelost.
Tegelijkertijd zie ik nou niet welke extra maatregelen worden
genomen vanuit het kabinet om aan die capaciteitsproblemen en achterstanden ook echt iets te doen. Ik ben, gelet
op de opmerkingen en de inhoudelijke appreciatie, bereid
om deze amendementen in te trekken, want ik zie ook de
negatieve bijwerkingen en de negatieve prikkels die ervan
uit kunnen gaan. Maar ten eerste hoor ik dan wel graag
welke maatregelen het kabinet van plan is te nemen om
die achterstanden weg te werken en te verminderen, en
ook welke middelen daarvoor beschikbaar worden gemaakt
als dat nodig is. Twee. Welke niet-wettelijke mogelijkheden
ziet het kabinet om ervoor te zorgen dat verdachten binnen
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-3
de afgesproken termijn toegang krijgen tot die processtukken? Drie. Ik hoor graag ook in dit plenaire debat de
bevestiging dat het de expliciete bedoeling is dat de positie
van de verdediging niet verslechtert maar juist verbetert
met dit nieuwe wetboek, als het daarom gaat. Daarbij zou
ik het mooi vinden — ik zeg daar zo meteen ook nog wat
over — als we dit kunnen monitoren en ook expliciet in de
evaluatie zouden kunnen laten terugkomen wat dit nou
heeft gedaan met het overschrijden van termijnen en het
moment dat er wordt verzocht om bijvoorbeeld getuigenverzoeken in te dienen.
Voorzitter. Die zorg over de waarborgen of het nu gaat doen
zoals het bedoeld is, zien we ook vanuit de rechtspraak bij
de beweging vooruit. Zij vinden, zo schrijven ze aan de
Kamer, dat de staatssecretaris in reactie op vragen van
collega Ellian de regierol van de rechter-commissaris niet
afdoende heeft geduid en hem niet heeft neergezet als
bewaker van het proces met de daarbij wellicht benodigde
instrumenten en sanctiemogelijkheden. Dat vinden zij zorgelijk, omdat er een zekere vrijblijvendheid van uitgaat ten
aanzien van de beweging naar voren, terwijl dat commitment van partijen om de beweging naar voren tot een
succes te maken nu juist zo belangrijk is, mede gelet op het
ontbreken van een afdwingbaar instrumentarium. Ik kijk
uiteraard uit naar de appreciatie van het amendement van
collega Ellian op dit punt, dat ik gelezen heb als een antwoord op die zorg. Maar ik hoor op dit punt ook graag een
bredere reflectie van de staatssecretaris over hoe hij die
kloof tussen praktijk en papier ziet, want volgens mij was
het ook zijn bedoeling om die beweging naar voren ook
inhoudelijk gestalte te geven.
Voorzitter. Die vraagtekens gelden ook voor de sociale
advocatuur. Ik heb tijdens het wetgevingsoverleg samen
met onder anderen de heer Van Nispen een motie ingediend
om voldoende structurele middelen beschikbaar te maken
voor de sociale advocatuur en de reclassering, zodat zij de
werkzaamheden die uit dit wetboek voortkomen, ook op
een degelijke manier kunnen uitvoeren. Inmiddels hebben
we natuurlijk de commissie-Van der Meer II gezien, die zegt
dat er 40 miljoen extra nodig is om sociaal advocaten een
adequate vergoeding te bieden. Maar de commissievoorzitter zegt daar zelf in de krant bij: "Of het allemaal genoeg
is? Ik verwacht het niet." Uit elk onderzoek blijkt dat het
verder achteruitkachelt en dat we ons echt zorgen moeten
maken. Het maakt uit wat je verdient en wat je postcode is
voor hoe goed je rechtsbijstand is. Dat is een zorgelijke
ontwikkeling. Ik hoor graag van de staatssecretaris wat zijn
inspanning en resultaatsverplichting is. Ik sluit me bij
voorbaat aan bij alle ongetwijfeld verstandige dingen die
collega Van Nispen hier zo meteen nog over gaat zeggen.
Voorzitter. Dan het advies van de Autoriteit Persoonsgegevens van afgelopen week. Ik wil daar, ook gezien de late
fase in het proces van de huidige twee wetten die hier
voorliggen, graag een reactie op vragen en ik wil ook vragen
hoe dat nou wordt meegenomen — want volgens mij is het
een advies over een wetsvoorstel dat nog naar de Kamer
moet komen — en verder wordt vormgegeven.
Voorzitter, tot slot. Dit wetboek is een noodzakelijke en grote
stap vooruit, maar het werk is zeker nog niet af. De komende
jaren zal de implementatie ons allemaal nog bezighouden.
Dat geldt ook voor de wetgeving die daarmee samenhangt,
de invoeringswet, de procesafspraken en de aanvullingen.
Wat betreft de evaluatie zou ik graag bij een van deze volgende wetsvoorstellen een plan krijgen. Welke gegevens
moeten er verzameld worden zodat we zo meteen naar
hetzelfde kijken als we die evaluatie krijgen? Wat zijn de
criteria waarnaar gekeken wordt? Et cetera. Dat hoeft dus
niet in deze beantwoording, maar wel graag bij een van de
volgende wetsvoorstellen.
Ik vertrouw erop dat we samen met de professionals in de
strafrechtketen deze modernisering succesvol kunnen laten
landen. Tegelijkertijd ben ik me er ook van bewust dat we
bij het gemoderniseerde Wetboek van Strafvordering pas
ergens at the end of the beginning staan van een lang
wetgevingsproces, dat nog veel tijd en inspanning zal kosten. Het zal dus ook nog een aantal jaren duren voordat dit
zijn vruchten kan afwerpen. Ik kijk uit naar de rest van de
behandeling.
Dank u wel.
Hartelijk dank voor uw inbreng. Dan gaan we nu luisteren
naar de heer Van Nispen. Hij spreekt zijn inbreng uit namens
de fractie van de Socialistische Partij.
De heer Van NispenSPDank u wel, voorzitter. Het 100 jaar oude Wetboek van
Strafvordering, waarin is geregeld hoe strafbare feiten
worden opgespoord, vervolgd en berecht, wordt fundamenteel herzien en gemoderniseerd. En het is historisch en
uiterst belangrijk voor iedereen die ermee te maken krijgt,
de praktijk voorop. Ik heb het ook in een van de wetgevingsoverleggen gezegd, maar ik zeg het hier nog een keer: ik
maak een compliment over hoe dit wetboek tot stand is
gekomen, over hoe de praktijk hierbij is betrokken en hoe
dit is opgebouwd en vormgegeven.
Ook de parlementaire behandeling was voorbeeldig, na
een uitstekende voorbereiding van staf, externe expertise
en de rapporteurs. Nogmaals: dank allen. We hebben hier
heel veel uren, 22,5 uur, over gedebatteerd. Ook dank aan
de bewindspersonen en de regeringscommissaris. Er waren
vijf wetgevingsoverleggen op vier maandagen en dat waren
goede debatten. Die gaan we hier hopelijk vandaag niet
overdoen, al was het maar omdat we daar de tijd niet voor
hebben. Maar het waren goede debatten.
Ik ga wel kort herhalen dat, hoe goed dit wetboek ook is,
veel problemen hiermee nog niet zijn opgelost. Denk aan
de tekorten in de rechtsbescherming bij de sociale structuur.
Dat wordt niet opgelost met dit wetboek. Of de grote
capaciteitsproblemen en de werkdruk bij de politie, het OM
en de rechtspraak. Of de grote tekorten in het gevangeniswezen. Die basis moet wel op orde zijn en ik stel toch nog
één keer de vraag: de invoering van deze nieuwe regels is
één ding, voldoende capaciteit voor de uitvoering bij alle
betrokken partijen is zeker zo belangrijk. Delen de
bewindspersonen deze opvatting? Hoe dragen zij eraan bij
dat de politie, het OM, de rechtspraak, de reclassering, de
advocatuur en het gevangeniswezen allemaal in staat
worden gesteld hun werk goed te doen, tijdig een zaak op
te pakken, te adviseren, recht te spreken of rechtsbescherming te bieden, en dat ook snel en zorgvuldig te doen?
Anders hebben we op papier een goed nieuw strafproces,
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-4
maar doet dat nog steeds geen recht aan maatschappij,
slachtoffers en verdachten. Graag een uitgebreide reactie
hierop.
De heer Van Nispen vervolgt zijn betoog.
De heer KoopsNSCNaar aanleiding van deze vraag van de heer Van Nispen,
die ik volkomen onderschrijf, is wel mijn vraag aan de heer
Van Nispen of hij verwacht dat er een enorme toename in
werklast gaat ontstaan als gevolg van de invoering van het
nieuwe wetboek. Of is de heer Van Nispen vooralsnog van
mening, van oordeel dat dit de werklast helemaal niet vergroot, en zijn het dus meer algemene opmerkingen die hij
maakt?
De heer Van NispenSPVolgens mij heeft dit wetboek grote gevolgen voor de
praktijk. De beweging naar voren verschuift. Het probeert
de administratieve lasten te reduceren, maar er zitten ook
maatregelen in die voor de ene procespartij prettig zijn en
voor de ander de druk juist laten toenemen. Het heeft dus
allerlei gevolgen en verschuivingen. Dat is zo goed mogelijk
in kaart gebracht. Hier wordt al jaren achtereen aan gewerkt,
hè? Nogmaals, complimenten voor de zorgvuldigheid. Er
is ook een spaarpotje voor opgebouwd. Er zijn financiële
consequenties. Die zijn ook gedekt. Tegelijkertijd zitten mijn
zorgen nog op twee punten. Ten eerste moet de praktijk
hierin helemaal opgeleid en geschoold worden. Zij hebben
ons gevraagd om nu te zorgen voor een beleidsluwe periode. Nou, daar zijn wij hier in de Tweede Kamer niet zo
goed in. Dat is dus nogal een uitdaging. Ik snap die vraag
wel, want de hele opleiding moet opnieuw. Dat legt beslag
op de capaciteit. En inderdaad — volgens mij noemt de
heer Koops dat het "algemene punt" — ik beschrijf de huidige staat van de politie die niet meer in de wijk is, van de
reclassering die tekorten heeft, van de rechtspraak met te
lange doorlooptijden, van de code pikzwart in het gevangeniswezen. Ik ga niet alle actualiteiten bespreken in dit debat,
maar als ik kijk naar hoe de strafrechtketen er nu voor staat,
dan is mijn algemene opmerking: we kunnen de wetten
herschrijven, verbeteren, herzien en moderniseren, maar
we moeten er ook voor zorgen dat de basis op orde is.
De heer KoopsNSCMaar het gaat hier dus ook specifiek om de beoogde datum
van inwerkingtreding van het nieuwe wetboek. Die is in
2029. Vraagt de heer Van Nispen hier nu ook om daarop
vooruitlopend budgetten vrij te maken om bijvoorbeeld
aan scholing te gaan doen bij alle betrokken procespartijen?
De heer Van NispenSPZoals ik het begrepen heb, is in die budgetten voor scholing
et cetera voorzien. Dat hoef ik hier dus niet meer te vragen,
anders had ik dat wel gedaan. Maar volgens mij is dat
allemaal geregeld. Ik ga hier ook niet vragen: fiks vandaag
even het gevangeniswezen. Ik ga wel iets vragen over de
sociale advocatuur trouwens; daar kunt u op rekenen. Maar
wij hebben natuurlijk dagelijks debatten over al die tekorten.
Daarin doe ik die voorstellen en stel ik die vragen. Ik ben
zeer benieuwd waar de heer Koops mee gaat komen, want
volgens mij onderschrijven wij beiden het punt dat de
capaciteit en de basis op orde moeten zijn om hier überhaupt een succes van te maken. Dat neemt niks weg van
het grote belang van deze hele moderniseringsoperatie.
De heer Van NispenSPIk gaf net een compliment aan dit kabinet en aan het vorige.
Het kan dus wel: zorgvuldig wetten maken, de uitvoering
betrekken, de Kamer serieus nemen, zorgen voor voldoende
budget voor de invoering en daar allemaal over nadenken.
Maar dit kabinet is natuurlijk hartstikke schizofreen, want
deze zelfde bewindspersonen hebben in de ministerraad
ingestemd met de wetten van de minister van Asiel en
Migratie. Die doet het tegenovergestelde: slordig haastwerk
tot en met, de uitvoering niet betrekken, niet raadplegen,
niet luisteren, de Tweede Kamer proberen te omzeilen of
negeren en de uitvoering kapotbezuinigen, zodat je zeker
weet dat het een ramp wordt. Hoe kan deze zelfde regering
nou zo twee gezichten hebben? De staatssecretaris die trots
verantwoordelijk is voor wetgevingskwaliteit en de minister
die zou moeten staan voor de rechtsstatelijkheid hebben
het allemaal laten gebeuren.
Voorzitter. Het erge is dat het niet een ander beleidsterrein
is of ver van uw bed. Nee, dit raakt bijvoorbeeld ook de
rechtspraak keihard. Waar we dus hier ons best doen om
na te denken over die beweging naar voren, de belasting
van de rechtspraak en de rol van de rechter, ondermijnt
ditzelfde kabinet de rechtspraak met de asielwetten. De
rechtspraak is nu al overbelast en heeft nu al te maken met
personeelstekorten. Die extra belasting van rechters en
griffiers straks in vreemdelingenzaken zal onherroepelijk
ten koste gaan van hun inzet in andere zaken, ook buiten
het vreemdelingenrecht. Een citaat vanuit de rechtspraak,
die ons als Kamer heeft aangeschreven: "Het gaat daarbij
ook om rechtszaken op andere terreinen waaraan de regering prioriteit wil geven en waarin het voor mensen van
groot belang is snel duidelijkheid te krijgen." Dat kunnen
we dus lezen in de stukken vanuit de rechtspraak. Dat is
een flinke waarschuwing. Dit heeft dus ook gevolgen voor
het strafrecht. Dit kunnen de minister en de staatssecretaris
volgens mij niet negeren, dus graag een uitgebreide reactie
over wat dit überhaupt met wetgevingskwaliteit te maken
heeft, hoe het kan dat de eenheid van kabinetsbeleid zo ver
te zoeken is, wat de gevolgen zijn voor de rechtspraak en
hoe dit opgevangen wordt.
Voorzitter. Een van de belangrijke pijlers van dit nieuwe
Wetboek van Strafvordering is de beweging naar voren:
meer nadruk op het opsporingsonderzoek, zodat het beter
is voorbereid voor de zittingsrechter. Dat is een heel mooi
streven. Onderzoekswensen moeten dus vroeg worden
ingebracht, maar als dat niet gebeurt, is er geen gevolg of
sanctie. De rechter-commissaris kan dan vrij weinig, terwijl
de rechter-commissaris toch de bewaker van het proces
zou moeten zijn. Ik wil mij eigenlijk aansluiten bij de heer
Sneller, die hierover vroeg waarom er niet voor is gekozen
om de rechter-commissaris wel die rol te geven of die regie
te laten voeren. Is de regering nog van plan om in de eerste
aanvullingswet duidelijk te maken hoe de rechter-commissaris zijn rol als bewaker van de voortgang van het strafproces kan waarmaken? Omdat de vraag al is gesteld, kan ik
me daar dus bij aansluiten. Ik hoop echt dat dat nog
opnieuw gewogen en bekeken kan worden. Ik weet niet
zeker of dat vandaag al moet met het amendement-Ellian,
maar ik ga zo luisteren naar wat hij daar in zijn toelichting
over te zeggen heeft.
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-5
Het belang van goede rechtsbijstand is heel erg groot.
Goede rechtsbijstand is altijd cruciaal; u hoort mij daar vaak
over. Zeker als je een succes wil maken van die beweging
naar voren in een strafproces, vraagt dat ook nogal wat van
de verdachte en van zijn advocaat. We maken ons al langere
tijd grote zorgen over de sociale advocatuur. Zijn er straks
nog voldoende advocaten om mensen bij te staan? Het
antwoord is nee. In sommige regio's is er geen advocaat
meer te vinden. Dat speelt in alle rechtsgebieden, dus ook
in het strafrecht. De beroepsgroep vergrijst en er is te weinig
jonge aanwas. In sommige regio's is er geen sociaal advocaat meer te vinden en al jaren is er te weinig waardering
van het kabinet voor de sociaal advocaat. We hadden
commissie-Van der Meer I. Die bleef jaren op de plank liggen. Inmiddels hebben we de commissie-Van der Meer II,
maar ook die heeft de staatssecretaris nog eventjes op de
plank gelegd. Waarom hebben we nog geen reactie?
Waarom wordt er niet alles op alles gezet om dit geld —
het is niet eens heel veel geld waar de commissie uiteindelijk op uitkomt — vrij te maken voor de Voorjaarsnota? Zijn
we daarmee straks niet te laat? Het is immers zo evident
en de nood is zo hoog. Ik mis de urgentie bij de staatssecretaris en dat doet pijn. Waarom is het noodplan van de Vereniging Sociale Advocatuur, waarin wordt voorgesteld om
per direct een financiële injectie te doen die zorgt voor 200
nieuwe sociaal advocaten, niet omarmd? Ik zal hier vandaag,
als het nodig is, moties indienen die het bredere belang
van de sociale advocatuur voor onze rechtsstaat in Nederland onderstrepen en het kabinet oproepen tot actie.
Daarnaast zijn er al enkele moties ingediend — de heer
Sneller verwees er al naar — die wel specifiek zijn gericht
op strafvordering en die de regering verzoeken goed te
onderzoeken wat er straks nodig is, hoeveel meer tijd de
sociaal advocaat bezig is om de zaak goed voor te bereiden,
zodat de advocaat voldoende uren vergoed krijgt per zaak.
Het aannemen van deze moties — ik heb het specifiek over
de moties op stukken nrs. 31 en 32 — is voor mijn fractie
erg belangrijk. De motie op stuk nr. 31 is van Sneller en Van
Nispen en die op stuk nr. 32 is van mij en is meeondertekend door de heer Sneller en mevrouw Mutluer.
Daarnaast is voor mijn fractie herstelrecht van groot belang.
Wij zeiden dat het kabinet heeft nagelaten om de kans aan
te grijpen om dit echt een prominentere rol te geven.
Daarom heb ik samen met mevrouw Mutluer een amendement gemaakt, of eigenlijk twee, namelijk ook nog één
specifiek amendement voor jeugdigen. Nogmaals, straf is
belangrijk. Dat hoort erbij. Maar ook belangrijk is dat mensen elkaar eens in de ogen kunnen kijken. Soms moeten
mensen daarna ook weer door met elkaar. Het herstelrecht
is op vrijwillige basis, waarna er rekening kan worden
gehouden met het gesprek of zelfs de gemaakte afspraken.
De verdachte, die de kans krijgt in sommige situaties zijn
oprechte excuses aan te bieden. Het slachtoffer, dat kan
zien dat het monster eigenlijk ook maar een mens is met
een verhaal. Misschien is het een heel slecht verhaal, maar
het kan wel zijn dat de slapeloze nachten voorbij zijn als je
een keer gehoord hebt dat je grote pech hebt gehad en dat
de beroving niet specifiek op jou gemunt was, maar dat jij
toevallig op de verkeerde plaats was. Dan kun je nog steeds
boos blijven, maar de angst is daarna misschien wel weg.
Het kan echt van grote betekenis zijn in de levens van
mensen. Volgens mij hebben we de technische knelpunten
opgelost. We hopen van harte dat dit amendement, dat
oordeel Kamer heeft gekregen, een meerderheid gaat halen.
Ik zal vandaag de verleiding proberen te weerstaan om de
discussie over de OM-strafbeschikking te gaan voeren. Dat
doen wij volgens mij op een ander moment. Maar er is
natuurlijk wel actualiteit: de recente aankondiging vanuit
het OM om voortaan vrijwel alle zaken, te beginnen met
vermogenszaken tot zes jaar, met een OM-strafbeschikking
af te doen en niet meer voor te leggen aan de rechter. Dat
is nogal fundamenteel. Maar waar ik op 10 februari, toen
ik deze actualiteit nog niet eens kende, al aandacht voor
vroeg, was dat de wetgever er wel voor heeft gekozen om
heel precies uit te schrijven welke procedure er geldt voor
de rechter en de weg daarnaartoe, maar de procedure die
leidt tot een OM-strafbeschikking, kent veel minder regels
en voorschriften. Dat terwijl ook dat nogal van belang kan
zijn voor verdachte, slachtoffer en samenleving.
Ik heb daar de motie op stuk nr. 38 over ingediend, met de
leden Mutluer en Sneller, die de regering verzoekt om de
voorgeschreven procedures rondom de OM-strafbeschikkingen nader uit te werken in het wetboek via de aanvullingswet dan wel via een algemene maatregel van bestuur.
De minister noemde deze motie "ontijdig", maar dat is
eigenlijk vreemd. Ik zou juist zeggen dat het een supertijdige
motie is; zie de actualiteit van deze discussie. Grijp nu, of
straks, dus in die aanvullingswet de kans om dit goed en
zorgvuldig te regelen, zou ik zeggen. Misschien heb ik hier
nu een appreciatie toegevoegd aan het spectrum van
appreciaties, maar het is echt een supertijdige motie. Ik
hoop dus op een herzien oordeel.
Een belangrijk vraagstuk waar we in de wetgevingsoverleggen nog niet helemaal uit zijn gekomen, is hoe je nou de
rechtsbescherming in hoger beroep waarborgt. Het hof
gaat zich namelijk in beginsel in hoger beroep beperken tot
de bezwaren die tegen het vonnis zijn ingebracht. De rechter
wordt dus minder actief. Daarnaast worden enkelvoudige
zaken ook in hoger beroep in beginsel enkelvoudig afgedaan, dus door maar één rechter. Hier is kritiek op, ook
vanuit de advocatuur en de rechtspraak. Kamerleden
voegden daar nog aan toe dat je dan ook nog de gevallen
hebt waarin er zonder advocaat wordt geprocedeerd. Dat
is al helemaal riskant, en dan moet je ook nog binnen
veertien dagen hoger beroep instellen. Volgens mij is die
samenloop niet goed. Dit kent risico's. Ik wil de minister
vragen wat hij hier inmiddels op heeft bedacht.
Dan de tenuitvoerlegging. Straffen moeten ten uitvoer
worden gelegd. Dat willen we allemaal. Maar de praktijk is
weerbarstiger, bijvoorbeeld omdat er onvoldoende detentiecapaciteit is, tot mijn grote onvrede. Daar gaan we het
dus morgen weer over hebben. Maar het komt bijvoorbeeld
ook doordat er geen redelijk doel meer is voor het tot de
laatste cent ten uitvoer leggen van een boete. Over de tenuitvoerlegging herhaal ik dat er een belangrijk onderscheid
bestaat waar de SP al jaren op hamert, namelijk dat we
verschil moeten blijven maken tussen wie niet wil betalen
en wie niet kan betalen. Bij betalingsonwil geldt: aanpakken.
Daar hebben we dwangmiddelen voor. Bij betalingsonmacht
heeft dat weinig zin, weinig nut. Dan kies je de verstandigere
aanpak. Ik noem het voorstel van D66 om de vervangende
taakstraf te kunnen toepassen bij het niet betalen van een
geldboete. Dat is veel zinniger dan vervangende hechtenis.
Ik sta daar ook achter. De SP heeft zelf amendementen
ingediend die gaan over de rol van het CJIB en de mogelijkheid om maatwerk te kunnen toepassen bij de wat kleinere
straffen. Die amendementen zijn ontleend aan de stand van
de uitvoering en het gesprek dat wij met het CJIB hadden.
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-6
Ze komen eigenlijk neer op: geef het Centraal Justitieel
Incassobureau nou iets meer ruimte in de uitvoering om
een geldboete te kunnen beëindigen, om de verhogingen
van boetes niet te innen en om ook de kleine boetes in het
kader van de OM-strafbeschikking te kunnen beëindigen.
Volgens mij doen we echt iets goeds als we deze amendementen, waarvan er twee van de drie oordeel Kamer hebben
gekregen, straks ook gaan aannemen.
Mijn laatste punt, voorzitter. Wat nog niet in dit wetboek
zat, omdat ze later worden uitgewerkt, zijn de procesafspraken. Daar heb ik grote zorgen over; dat heb ik al eerder
gezegd. Procesafspraken zijn afspraken tussen het OM en
de verdediging om de procedure te bespoedigen. Het
onderzoek ter terechtzitting dreigt dan, oneerbiedig gezegd,
een soort rituele dans te worden. Dat staat volgens mij
haaks op de uitgangspunten die we in het nieuwe wetboek
vastleggen. We komen hier echt nog over te spreken, maar
een van de zaken die mij al wel dwarszit, is dat straks wellicht de mogelijkheid bestaat dat een crimineel zijn misdaadgeld mag houden en dit dus niet wordt afgepakt, als gevolg
van bepaalde procesafspraken. Dat stuit mij tegen de borst.
Ik wil dus wel alvast de volgende richting meegeven. Het
uitgangspunt moet zijn dat misdaadgeld in beginsel altijd
moet worden afgepakt, en dat je dus niet in procesafspraken
kunt afspreken dat wederrechtelijk verkregen voordeel niet
ontnomen zal worden. Graag een reactie daarop.
De heer KoopsNSCIk ben zeer zeker ook benieuwd naar de reactie van het
kabinet, maar ik heb een vraag ter verduidelijking. Je hebt
in het huidige wetboek artikel 511c. Dat artikel maakt het
mogelijk om te onderhandelen en te komen tot een soort
van regeling waar geen rechter aan te pas komt, over de
hoogte van het te ontnemen wederrechtelijk verkregen
voordeel. Dat is dus een schikking, zal ik maar zeggen. Dat
ding bestaat, en op het moment dat dat ding wordt gesloten,
kan je ook niet meer naar de rechter. De heer Van Nispen
sprak prachtige woorden over het niet mogen houden van
misdaadgeld, waar ik me volledig achter schaar. Maar hoe
verhoudt zich nu het voorstel van de heer Van Nispen over
een procesafspraak daarover tot die schikkingsbevoegdheid,
die allang bestaat en ook blijft bestaan?
De heer Van NispenSPIk moet bekennen dat ik het betreffende wetsartikel hier
niet voor me heb liggen. Ik ga dat zo opzoeken. Ik denk ook
dat de heer Koops met zijn praktijkervaring meer verstand
heeft van hoe dat in de praktijk werkt. Ik ben wel iemand
die een opvatting heeft over hoe het zou moeten werken.
Als het zo is dat mensen op dit moment al kunnen onderhandelen over de hoeveelheid misdaadgeld die zou worden
ontnomen, en dat mensen dus, omgekeerd gezegd, ook
een bepaald deel van het met criminaliteit verdiend geld
zouden mogen houden, om wat voor reden dan ook, omdat
dat komt uit de onderhandelingen of omdat ze zo netjes
hebben meegewerkt, dan veroordeel ik dat nu al. "Veroordeel" is niet het goede woord; dan vind ik dat nu al verkeerd.
Wat mij betreft zou dat ook een vraag aan de regering zijn:
vindt die praktijk dan nu al plaats? Ik denk niet dat de heer
Koops het raar vindt dat ik dit koppel aan de mogelijkheid
dat er straks met procesafspraken nog veel ruimere
afspraken mogelijk worden over van alles en nog wat. Hoe
dat er precies uit komt te zien, gaan wij nog vernemen van
het kabinet. Die praktijk wordt op dit moment al ontwikkeld.
Maar ik vind dit wel het moment om te zeggen: het uitgangspunt is misdaadgeld altijd ontnemen, en niet onderhandelen
over welk deel van het met criminaliteit verdiend geld je
mag houden.
De heer KoopsNSCMag ik het dan zo vragen aan de heer Van Nispen? Ik schaar
mij volledig achter alles wat u zojuist zegt. Waar ik dan wel
over nadenk, is dit. De schikkingsbevoegdheid die al bestaat,
vloeit voort uit het feit dat heel veel voordeel, misdaadgeld,
wordt geschat. Er wordt geen precieze boekhouding van
bijgehouden. Er wordt bijvoorbeeld gegokt dat er drie of
vier hennepoogsten in één jaar hebben plaatsgevonden.
Dat soort schattingen worden gemaakt. Daarvoor is het
tegenwicht dat artikel 511c. Een dergelijke marge voor het
doen van die schatting en het beïnvloeden van argumenten
over en weer, zou wat mij betreft gewoon keihard moeten
blijven bestaan. Daarmee schaar ik me nog steeds voor
honderd procent achter datgene wat u voor het overige zei.
De heer Van NispenSPIk denk dat dergelijke schattingen onvermijdelijk blijven,
omdat doorgaans de crimineel niet een precieze administratie zal bijhouden van van alles en nog wat. Ik zeg ook niet
dat dat niet meer zou kunnen of zou mogen. Iets wat
onvermijdelijk is, moet je niet in de praktijk onmogelijk
maken. Maar het uitgangspunt moet wel als volgt zijn. Daar
hebben we in het verleden ook weleens voorbeelden van
gezien. Volgens mij speelde dat in de zaak van bepaalde
kroongetuigen. Toen werd er gezegd: we gaan het niet
ontnemen, want we maken het u niet moeilijker dan het al
is. Op dat soort afspraken heb ik het voorzien. Daar gaat
mijn vraag over en daar gaat mijn kritiek over.
De heer Van Nispen vervolgt zijn betoog.
De heer Van NispenSPIk was al klaar, voorzitter, tot uw grote verrassing.
Ja, ik dacht: er komt nog een mooi slotwoord. Maar het
was een mooi betoog.
De heer Van NispenSPO! Nou, dat laat ik aan de volgende spreker over. Dat is de
heer Ellian. Die gaat volgens mij heel mooie dingen zeggen.
Dank voor uw inbreng. Dan gaan we inderdaad luisteren
naar de heer Ellian. Hij voert het woord namens de fractie
van de VVD. Ik zeg er even bij: hij was ook rapporteur op
de wet, namens de hele commissie, net als mevrouw Helder, die geen lid meer is.
De heer EllianVVDIk ga mijn best doen om de verwachtingen waar te maken.
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-7
Voorzitter. Een bijzonder moment is aangebroken: de plenaire behandeling van het nieuwe Wetboek van Strafvordering, specifiek de vaststellingswet en de tweede vaststellingswet. Ik heb vaker vanaf deze plek gezegd dat het zijn
van Tweede Kamerlid voor mij een voorrecht is. Mijn ouders
kwamen met niets naar Nederland, gevlucht voor tirannie
en dictatuur. Regels voor de opsporing bestonden niet in
het islamitische Iran toen mijn vader moest vluchten. De
regel was: je doet wat de islamisten zeggen. Een eerlijk
proces hebben velen nooit gehad, niet eens een glimp
daarvan. De revolutionaire rechtbanken veroordeelden
willekeurige mensen ter dood, zonder eerlijk proces, zonder
vorm van een proces.
Om te begrijpen waarom Nederland een vreedzaam land
is, waarom het merendeel van de mensen zich aan de regels
houdt, waarom de rechtsstaat bestaat en de democratie
functioneert, gingen mijn ouders studeren, mijn vader
rechten en filosofie. Ik herinner me nog hoe mijn ouders in
de studieboeken zaten, in de handboeken materieel strafrecht, toentertijd nog van Kelk, en formeel strafrecht,
waarvan ik eigenlijk niet meer weet welk handboek het was.
Maar uiteraard stond in de kast een heel lange tijd het
befaamde boek van Geert Corstens.
Voorzitter. Jaren later ging ik zelf rechten studeren. Nu mag
ik hier een bijdrage leveren als Kamerlid aan het nieuwe
Wetboek van Strafvordering en moet ik dus denken aan het
verhaal van mijn ouders. Ik voel me dankbaar en bescheiden
dat ik in het land dat mijn ouders en mij een nieuw thuis
gaf, aan een heel belangrijk wetboek een kleine bijdrage
heb mogen leveren.
Voorzitter. Waarom is dat Wetboek van Strafvordering zo'n
belangrijk wetboek? Dat is omdat het de bevoegdheden
van de overheid regelt, bevoegdheden van de opsporing,
de meest vergaande die je kunt bedenken. Bevoegdheden
moeten duidelijk omschreven zijn, zodat burgers beschermd
worden. Maar het is ook een heel belangrijk wetboek omdat
het de regels geeft voor diezelfde opsporing, om burgers
te beschermen tegen de kwaadwillenden. Om de georganiseerde criminaliteit tegen te gaan, moeten die kwaadwillenden worden opgespoord en moeten die criminelen voor de
rechter worden gebracht.
Voorzitter. Criminelen werken niet met een Wetboek van
Strafvordering, of met aanwijzingen of met algemene
maatregelen van bestuur. Zij vragen geen advies aan de
Hoge Raad of aan de wetenschap. Georganiseerde criminelen plegen aanslagen, laten moorden uitvoeren, terroriseren
onschuldige wijken en inwoners, en bedreigen dienaren
van de rechtsstaat. En dit alles aan het einde van de dag
voor financieel gewin en persoonlijk gewin, ten koste van
de hardwerkende Nederlander, die eerlijk geld verdient en
door het leven probeert te komen. Dit wetboek beschermt
ook hen, door de opsporing in staat te stellen achter de
georganiseerde criminaliteit aan te gaan, die op te sporen
en voortvarend voor de rechter te brengen. Dat is wat ons
betreft waar het vandaag over gaat.
Voorzitter. Voordat ik wat inhoudelijke opmerkingen zal
maken over het wetboek, wil ik uiteraard eerst in mijn rol
als rapporteur nog een aantal personen bedanken. In de
eerste plaats wil ik de universiteiten bedanken die hebben
geholpen — de "samenwerkende universiteiten" moeten
we zeggen — bij de voorbereiding van deze wetsbehandeling. Zij hebben dat gedaan door ons te helpen bij de
schriftelijke inbrengen en door een eerste analyse voor ons
te maken. En ik wil graag even de betrokken wetenschappers noemen. Dat zijn: prof. mr. Pieter Verrest, prof. mr.
Marianne Hirsch Ballin, mr. dr. Joep Lindeman, prof. mr.
Masha Fedorova, mevrouw mr. dr. Sanne Buisman, tevens
onze projectsecretaris, mr. Ben Polman en mr. Marlies
Loenen. Veel dank voor de hulp die jullie ons geboden
hebben. Uiteraard wil ik ook onze eigen griffie bedanken:
Manon Julicher, Bas Paauwe, Anne Brood. Ook de kenniscoördinatoren: Tijkla Rijnten en Friederycke Haijer. Maar
uiteraard ook de ketenpartners, de politie, het Openbaar
Ministerie, de rechtspraak, de Nederlandse orde van advocaten, en slachtofferorganisaties. We hebben een heel
prettig contact gehad in de aanloop naar deze wetsbehandeling. Uiteraard mevrouw Lilian Helder; zij werd al
genoemd. Zij maakt helaas deze plenaire afronding niet
meer mee omdat zij afscheid heeft genomen, maar als
rapporteur heeft zij een belangrijke bijdrage in het voortraject geleverd. En dan uiteraard een dankzegging aan de
regeringscommissaris, de heer Knigge, maar vooral ook
aan alle anderen die twaalf, zelfs dertien jaar lang aan dit
wetboek gewerkt hebben. Ook voor jullie moet het vandaag
een bijzonder moment zijn. Ik dank jullie namens alle collega's voor alle inspanningen die jullie al die jaren, maar
ook nu op het laatste moment, verricht hebben.
Voorzitter. Het nieuwe wetboek moet voor de VVD-fractie
bij de tijd zijn en moet een verbetering zijn. Dat wil zeggen:
duidelijker en overzichtelijker en gemoderniseerd. Maar
ook moet de positie van slachtoffers en nabestaanden duidelijk verankerd zijn. En zoals ik net zei: het moet de
opsporing in staat stellen om voortvarend te werk te gaan.
Ik begin met de positie van het slachtoffer. Al eerder heb
ik namens de VVD-fractie gezegd dat wij vinden dat de
positie van het slachtoffer nog steeds onvoldoende geregeld
is. De rechten die slachtoffers nu al hebben, zijn op zich
helemaal niet verkeerd. Sommige rechten worden nu in
het nieuwe wetboek geconcretiseerd of gespecificeerd,
maar de belangrijkste omissie is dat deze rechten niet
afdwingbaar zijn. En van een niet-afdwingbaar recht kun je
je afvragen "wat heb je daaraan?", want de kracht ervan is
immers dat het recht uiteindelijk afdwingbaar is. Ik heb dan
ook een motie die de regering zal vragen om de afdeling
die ziet op de slachtofferrechten anders vorm te geven, en
dan met name om een belangrijke bouwsteen toe te voegen,
namelijk de afdwingbaarheid van de slachtofferrechten.
Daarbij zullen we ook aandacht vragen voor de positie van
het slachtoffer bij buitengerechtelijke afdoeningen door het
Openbaar Ministerie. Zeker gelet op de recente ontwikkelingen ten aanzien van de strafbeschikking is dit wel echt
hoogst relevant.
De heer KoopsNSCAls we het hier hebben over de afdwingbaarheid van
slachtofferrechten, op exact welke rechten heeft de heer
Ellian dan zijn blik? Hebben we het hier dan bijvoorbeeld
over het simpele recht op aanwezigheid bij een zitting, het
tijdig opgeroepen worden en dat soort dingen, of hebben
we het over rechten op informatie en hoe het loket daar op
dit moment invulling aan geeft?
De heer EllianVVDWetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-8
Ik zou zeggen: in het geheel gaat het om de rechten die het
nieuwe wetboek aan slachtoffers toekent. Overigens, de
meeste rechten kent het huidige wetboek ook. Het wordt
alleen overzichtelijker bij elkaar gebracht en enkele worden
geconcretiseerd. Maar ik zou zeggen dat die op zich allemaal
afdwingbaar moeten zijn. Het nieuwe wetboek kent
natuurlijk voor het kennisnemen van stukken specifieke
regelingen. Daar heb ik zelf ook op geamendeerd. Dus ik
denk dat in die regelingen op zichzelf al een bepaalde
sanctionering zit. Daar zit een toets in. Voor de gevallen
waarin de officier bijvoorbeeld uiteindelijk niet overgaat tot
vervolging, wordt er nu een regeling voorgesteld waarin
beschreven staat hoe en wanneer je kennis kunt nemen
van stukken. Maar ik denk inderdaad — hoe gek dat misschien ook klinkt, of nee, het klinkt helemaal niet gek in het
grote geheel der dingen — dat het voor slachtoffers enorm
frustrerend is als je niet correct wordt opgeroepen of als
inderdaad toch, om welke reden dan ook, het spreekrecht
niet uitgeoefend kan worden. Ik denk dat er over het geheel
goed naar gekeken moet worden.
De rechtens relevante vraag waar nu niemand een antwoord
op heeft, is namelijk wat je doet als het slachtoffer zegt: de
wet geeft mij bepaalde rechten, maar ik heb ze niet kunnen
uitoefenen. Dus ik zou zeggen: over het geheel. Ik kan me
wel voorstellen dat het ene onderdeel, bijvoorbeeld het
kennisnemen van stukken, wat duidelijker is geregeld dan
de andere rechten. Daarom doe ik het ook in een motie,
want dit vraagt precisiewerk. Dan denk ik: laat de regering
even goed kijken. Het uitgangspunt moet zijn dat het
slachtoffer iets moet kunnen als het recht niet geëffectueerd
kan worden.
De heer KoopsNSCIk begrijp helemaal waar dat vandaan komt, maar ik ben
bang dat ik toch even moet aandringen: welke vorm van
afdwingbaarheid heeft het lid Ellian dan voor ogen? Dat is
iets waar ik me ook suf over gepiekerd heb. Als het antwoord in die motie staat, zou ik het graag horen. Ik zou ook
graag zien dat het kabinet dat voorstel dan betrekt bij de
beantwoording van de vraag die nu voorligt.
De heer EllianVVDAh, ik snap de vraag nu beter. Misschien snapte ik de vraag
in eerste instantie niet helemaal goed. Er zijn natuurlijk
diverse vormen van afdwingbaarheid in het recht. In het
strafrecht werkt dat anders dan bijvoorbeeld in het civiele
procesrecht, en helemaal anders dan in het bestuursprocesrecht. Dat is absoluut een relevante vraag. Daarom is er
ook sprake van een onderscheid. Als je bijvoorbeeld kennis
wil nemen van stukken, moet je een verzoek doen. De wet
moet een criterium geven aan de hand waarvan dan
beoordeeld kan worden of je recht hebt op die stukken of
niet. Dat is inderdaad iets anders dan dat je gewoon niet
opgeroepen wordt voor de zitting. Dan is de vraag hoe je
dat recht afdwingt. Dat zou bijvoorbeeld kunnen door je
schriftelijk te wenden, of dat de advocaat van het slachtoffer
zich wendt, tot de betreffende combinatie van de rechtbank.
Heel eerlijk, er zijn hier best wel wat smaken. Ik heb op dit
moment geen uitgesproken mening over de mate van
afdwingbaarheid. Ik kan me voorstellen dat een slachtoffer
het prettig vindt dat het misschien niet bij het OM wordt
belegd, maar bij de rechtbank. Ik denk dat dat ook prettiger
voelt, in de zin van: ik word serieus genomen en ik weet
dat nu iemand echt goed naar mijn verzoek gaat kijken. Er
zijn verschillende smaken voor, maar het gaat er vooral
om, denk ik, dat het slachtoffer dat de stelling inneemt
"maar ik kan nu niet een recht uitoefenen dat de wet mij
wel toekent" zich kan wenden tot de rechtbank en kan zeggen: maar hier moet nu wel beslist worden. Let op, misschien ook voor de Handelingen: ik ben dus geen voorstander van het uitbreiden van het slachtofferrecht in die zin
dat het slachtoffer een volledige procespartij wordt. Dat
bedoel ik zeker niet. Ik denk dat de vraag van de heer Koops
ook een beetje daarop ziet. Dus ergens daartussenin hoop
ik dat de regering de komende twee jaar er iets moois van
kan maken. Dan kunnen we daar later samen naar kijken.
De heer Ellian vervolgt zijn betoog.
De heer EllianVVDDat ga ik doen. Dan kom ik bij de kwestie van de vlucht naar
voren. Collega Sneller vroeg er net aandacht voor, en ik
denk collega Van Nispen ook. Deze kwestie blijft de VVDfractie wat verwonderen. Oorspronkelijk was de gedachte
toch echt dat de strafzaak zo klaar als mogelijk zou zijn bij
de opening van het onderzoek ter terechtzitting. Dat blijkt
ook gewoon uit de wetsgeschiedenis. Dat zou namelijk een
besparing opleveren in zittingstijd en dat zou een bijdrage
leveren aan de vastgelopen strafrechtelijke keten.
Voorzitter. Tijdens de wetgevingsoverleggen bleek echter
dat besparing of snelheid niet per se een doel is van het
nieuwe wetboek. Oké, dat kan dan zo zijn, maar we moeten
wel duidelijk hebben met elkaar wat dan de toegevoegde
waarde is van die vlucht naar voren. Ik heb die term en dat
idee niet bedacht; dat is toch echt wat ons is voorgelegd.
Hoe wordt die toegevoegde waarde dan daadwerkelijk
geëffectueerd?
Voorzitter. Het blijft ons dan ook verbazen dat de rechtercommissaris een veel zwaardere rol krijgt en conform de
voorgestelde wetstekst wel degelijk de regie moet bewaken,
maar dat hem dan geen handvatten worden gegeven om
die regie te bewaken en te bewaren. Het argument dat
vanuit de regering wordt gegeven, is dat het onderzoeksdossier gewoon nog niet altijd klaar is in de fase bij de
rechter-commissaris. In voorkomende gevallen kunnen
onderzoekswensen nog niet worden ingediend. Oké, maar
de essentie is wel dat je die onderzoekswensen ook moet
indienen wanneer je dat, laten we zeggen, "objectiveerbaar"
hád kunnen doen, omdat anders die voorfase niet heel
anders wordt dan de huidige pro-formakwestie. Dan kijkt
iedereen elkaar aan, wordt de procesinleiding betekend,
heb je het onderzoek ter terechtzitting en gaat de hele toestand — volgens mij mag ik het zo noemen; sommige
strafzaken zijn hele toestanden — alsnog beginnen. De
gedachte is juist dat je een deel van het inhoudelijke
onderzoekswerk naar voren haalt. Daarom heb ik een
amendement ingediend. Dat was een beetje op het laatste
moment, maar ik heb er natuurlijk wel uitvoerig aandacht
voor gevraagd bij het wetgevingsoverleg. Ik ben natuurlijk
benieuwd naar de appreciatie vanuit het kabinet. Ik zie dat
diverse collega's daar ook in geïnteresseerd zijn.
Voorzitter. Zolang het opsporingsonderzoek nog loopt en
er nog geen vervolgingsbeslissing is genomen, heeft ook
niet iedereen er belang bij om onderzoekswensen spoedig
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-9
in te dienen of definitieve standpunten in te nemen. De
verdediging kan daartoe ook niet worden verplicht. De
verdachte is namelijk vrij om zijn procespositie te bepalen.
Misschien wil hij wel afwachten welk bewijs het OM precies
tegen hem verzamelt.
Voorzitter. Hoe zorg je er dan dus voor dat de kaarten niet
onnodig lang tegen de borst worden gehouden? Dat is nu
juist wat het nieuwe wetboek beoogde te voorkomen. Het
criterium dat uiteindelijk van toepassing is bij het onderzoek
ter terechtzitting is het noodzaakcriterium. Dan moet wel
ergens helder blijken dat het tot een strengere beoordeling
leidt als onderzoekswensen eerder ingediend hadden kúnnen worden. Anders heeft het nog steeds geen zin om als
uitgangspunt te nemen dat onderzoekswensen zo veel
mogelijk in een eerdere fase moeten worden ingediend.
Als we dit niet op een andere manier regelen, is er wat ons
betreft eerlijk gezegd ook geen reden om enthousiast te
zijn dat een vlucht naar voren gaat plaatsvinden. Dat is
eerlijk gezegd ook niet echt onderbouwd.
Voorzitter. Dan loop ik even mijn ingediende amendementen langs. Ik dank uiteraard het kabinet en degenen die het
kabinet daarbij ondersteunen voor het prettige contact dat
er over en weer is geweest om de amendementen tot een
beter inhoudelijk geheel te brengen.
Het slachtoffer ontvangt een goede en volledige motivering.
We zijn blij dat dat amendement oordeel Kamer heeft
gekregen.
Ook krijgt het slachtoffer bij niet-vervolging de mogelijkheid
om kennis te nemen van processtukken. Daar wil ik een
belangrijke opmerking bij maken. In de voorgestelde wetstekst, in artikel 1.5.5, staat nog wel dat bescherming van de
persoonlijke levenssfeer een grond kan zijn om geen processtukken te verschaffen. Ik wil benadrukken dat die grond
wat de VVD-fractie betreft terughoudend moeten worden
toegepast. Immers, je kan ook anonimiseren, waarmee je
recht doet aan dit belang, indien dat belang aan de orde is.
Maar bescherming van de persoonlijke levenssfeer is
natuurlijk een makkelijke grond om in te roepen om zo hele
dossiers niet te hoeven verschaffen. Dit hoor je op bijeenkomsten met slachtoffers en nabestaanden ook regelmatig.
Het is hun ook een doorn in het oog. Zeker bij cold cases
willen nabestaanden het dossier inzien. Het is ongelofelijk
frustrerend als bescherming van de persoonlijke levenssfeer
van iemand die in het dossier zit telkens de doorslag geeft.
Voorzitter. Wij zijn blij met het amendement over het
gebruik van de videoconferentie. De hoofdregel wordt eindelijk voor een hele grote groep gevaarlijke criminelen: u
bent aanwezig ter terechtzitting via de videoverbinding. We
zijn erg tevreden dat het toch gelukt is om de Afdelingen
Intensief Toezicht mee te nemen. Het gaat een enorme
besparing opleveren voor de politie en alle andere diensten
die betrokken zijn bij het transport of de beveiliging van de
zitting. Als het gaat om besparingen realiseren voor de
samenleving, dan zien we hier echt een verbetering.
Voorzitter. We zijn er ook tevreden over dat we de oude
regeling van artikel 496a Sv hebben kunnen gieten in een
amendement, dat nu positief beoordeeld wordt door het
kabinet. Dat amendement bevat het uitgangspunt dat ouders
in beginsel aanwezig zijn bij de behandeling van de strafzaak tegen de minderjarige verdachte. Dat amendement
heeft oordeel Kamer gekregen.
Dat geldt ook voor de positieve beoordeling van het doen
van conservatoir beslag, waarbij die bevoegdheid wat ruimer kan worden toegepast.
Voorzitter. Maar dan wordt het even wat pittiger: de
amendementen waar we nog niet over uit zijn. Over het
beklag zijn we nog niet uit. De regering stelt dat er geen
alternatieven zijn voor een betrokkene om te klagen over
na de inbeslagneming overgenomen gegevens. Het amendement van de VVD ziet erop dat je niet meer zou moeten
kunnen klagen over overgenomen gegevens. Mogelijkheden
om daarover te klagen zijn er uiteindelijk wel, maar staan
in een andere wet, namelijk de Wet politiegegevens. Het
ontgaat ons waarom in het Wetboek van Strafvordering
dan nog steeds de mogelijkheid zou moeten bestaan om
te klagen over overgenomen gegevens. Het gaat erom of
de inbeslagname rechtmatig was. Mochten gegevens
doorzocht worden? Dit is nog actueler, en ingewikkelder,
geworden sinds het Landeck-arrest. Ik maak van de gelegenheid gebruik om de minister er nogmaals op te wijzen dat
hij aan de bak moet. Daar roep ik hem ook uitdrukkelijk toe
op. Gisteren is volgens mij een arrest gewezen door de
Hoge Raad. De Hoge Raad schrijft zelf: de Hoge Raad stelt
naar aanleiding daarvan zijn eigen rechtspraak, in afwachting van een wettelijke regeling, enigszins bij. Er is dus een
duidelijke wettelijke regeling nodig, met wat ons betreft zo
veel mogelijk ruimte om in het licht van een rechtmatig
opsporingsbelang telefoons te kunnen doorzoeken. Dit is
actueel en prangend en hiermee kan niet gewacht worden.
Voorzitter. Dan het amendement waar we ook nog niet over
uit zijn, namelijk het amendement over de algemene
opsporingsbevoegdheid. Vooropgesteld: die bestaat al heel,
heel, heel lang. Dat is artikel 181 Sv. Laten we dus alsjeblieft
niet doen alsof de afgelopen decennia in strijd met het
legaliteitsbeginsel is gehandeld indien de rechter-commissaris een machtiging op dit wetsartikel heeft gebaseerd.
Het gaat ons om de snelheid waarmee criminelen zich
ontwikkelen en de middelen die zij gebruiken, die er allemaal op gericht zijn om uit handen van de politie te blijven.
Die ontwikkelingen gaan bij hen razendsnel. Terwijl wij hier
vergaderen, worden er al nieuwe communicatiemiddelen
gebruikt door de criminelen. We kunnen de opsporing niet
telkens op jaren achterstand zetten. Natuurlijk moet het
legaliteitsbeginsel worden gerespecteerd en dat doen we
ook met ons amendement. Het gaat erom dat de inbreuk
op het grondrecht centraal staat. Wordt er een vergelijkbare
inbreuk gemaakt op het grondrecht en is de onderzoekshandeling ook vergelijkbaar, dan moet er een algemene
grondslag, een algemene bevoegdheid, zijn om uiteindelijk
toch de machtiging aan de officier van justitie te verlenen,
ook al past de betreffende onderzoeksbevoegdheid niet
precies bij de omschrijving uit het wetboek. Uiteraard, als
de inbreuk anders is en als de handeling volstrekt anders
is, is het logisch dat een dergelijke onderzoekshandeling
niet kan plaatsvinden.
Voorzitter. In het amendement is nu ook gecodificeerd dat
uiterlijk drie jaar nadat de Hoge Raad heeft geoordeeld dat
het bevel op de algemene onderzoeksbevoegdheid gebaseerd kan worden, een specifieke wettelijke grondslag
gemaakt moet worden. Gebeurt dat niet, dan vervalt de
mogelijkheid tot het geven van een bevel. Wij vinden echt
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-10
dat we hiermee — wij danken het kabinet uiteraard voor
het meedenken — een inhoudelijk goed voorstel hebben
gedaan. We snappen daarom ook niet helemaal waarom
de appreciatie nog steeds "ontraden" is. Aan de ene kant
doen we recht aan het opsporingsbelang en de grote wens
van de opsporing om het bestaande artikel 181 Sv een plek
te geven in het nieuwe wetboek; aan de andere kant doen
we recht aan het legaliteitsbeginsel. Ontwikkelingen in de
opsporing kunnen snel gaan, technologisch en forensisch.
Laten we die ontwikkelingen alsjeblieft niet belemmeren
en de criminelen niet een te grote voorsprong geven.
Voorzitter, tot slot op dit punt. Ik zal er niet een heel groot
punt van maken. Ik vind het niet zo prettig dat een advies
van de Hoge Raad is meegestuurd met een Kamerbrief,
terwijl er ook andere adviezen zijn. Het wekt een beetje de
indruk dat er alles aan wordt gedaan om ervoor te zorgen
dat dit amendement niet positief beoordeeld wordt door
mijn collega's. Ik hoef er geen groot punt van te maken,
maar het viel mij wel op dat er bij één amendement een
advies van de Hoge Raad wordt meegestuurd. Bij geen
enkel ander amendement werd een advies meegestuurd.
Dat viel mij een beetje op, maar daar hoeven we niet een
groot punt van te maken.
Voorzitter. Dan de motie over de procesafspraken. Collega
Van Nispen benoemde die net al. De essentie daarvan is
dat crimineel geld moet worden ontnomen. Bij procesafspraken moet dat ook het uitgangspunt zijn. Over die procesafspraken heb ik wel echt zorgen. Het is uiteindelijk aan
de wetgever om die kaders te stellen. Er rust dus ook een
verantwoordelijkheid op ons. Dat moeten we gaan doen.
De motie van collega Van Nispen en mijzelf geeft vast een
eerste richting.
Voorzitter. Ik heb vanaf deze plek en in de commissiezalen
herhaaldelijk zorgen uitgesproken over de procesafspraken
met de kopstukken uit het criminele samenwerkingsverband
van Ridouan Taghi. Meerdere keren heb ik gevraagd, zowel
mondeling als schriftelijk, of dit nou verstandige afspraken
zijn. Waarom doet het Openbaar Ministerie dit? Hoe verhoudt dit zich tot het uitgangspunt dat we de criminele
machtsstructuren ontmantelen? Waarom maak je procesafspraken met iemand van wie je niet weet waar die vastzit
en of hij echt de straf ondergaat of als een koning in de
bajes leeft. Ik heb het dan natuurlijk over Edin G., die de
laatste dagen in het nieuws was. Met hem zijn namelijk
procesafspraken gemaakt, maar wat blijkt? Hij zat niet eens
vast. Ik weet dat de minister niet op individuele gevallen
reageert, maar ik vind dat hij er nu — ik heb er herhaaldelijk
naar gevraagd — wel iets over kan zeggen, in ieder geval
over hoe hij nu de positie van Nederland in dit geheel ziet.
positie van de zwaarste criminelen, maar gewoon op
iedereen die onder het regime van de nieuwe strafvordering
komt te vallen?
De heer EllianVVDWat de VVD betreft is er dus veel werk aan de winkel om
de nieuwe regeling, die dan gemaakt moet worden, hele
duidelijke kaders te laten bieden. Eén grens is wat mij
betreft dus de volgende. Voor criminelen die tientallen
miljoenen hebben verdiend met internationale drugshandel
zou er een grens — laat ik het zo noemen — kunnen zijn:
met dit type criminelen maak je geen procesafspraken. Dat
laat dus uiteraard onverlet dat je dat met allerlei andere
criminelen wel kan. Het probleem dat ik nu constateer en
signaleer, en dat zich dus ook materialiseert, is dat het kader
niet duidelijk is. We zijn daar zelf bij. Procesafspraken kunnen zeker een mooi instrument zijn. Ik vind het zelf ook echt
een hele fundamentele kwestie dat iemand geen schuld
bekent. We hebben hier geen plea bargaining. We hebben
een heel ander systeem dan in Amerika. Ik vind alleen echt
dat wij hier in de plenaire zaal aan de hand van een duidelijk
wetsvoorstel echt de kaders moeten geven en de grenzen
moeten stellen: in welk geval wel en in welk geval niet. Er
zijn allerlei zaken waarin procesafspraken geschikt kunnen
zijn. Uiteraard wil je misschien wel nog een toets van de
rechter. Maar ik maak principieel bezwaar tegen het volgende. Ik zie dat vanwege capaciteitsproblemen met hele
grote criminelen afspraken worden gemaakt. Ik vind dat je
daaraan wel een aantal voorwaarden moet stellen. Die
hoeven uiteraard niet noodzakelijk te gelden voor een winkeldiefstal. Ik denk dat dat juist het mooie is. Op dat punt
rust er een verantwoordelijkheid bij ons. Wij moeten deze
onduidelijkheid uiteindelijk gaan wegnemen en een helder
kader neerzetten.
De heer KoopsNSCWe hebben het systeem van het doen van een schikking
over te ontnemen voordeel; die bestaat gewoon echt al heel
erg lang. Ik wil het hier echt heel helder hebben. Ik veronderstel dat de heer Ellian niet bedoelt om die praktijk af te
schaffen, dus de praktijk van een 511c-schikking. Daarover
heeft een enorme discussie plaatsgevonden. Het ziet met
name ook op het gegeven dat je bijvoorbeeld niet je straf
moet kunnen afkopen. Het is gewoon zo simpel als dat.
Daar kan ik de heer Ellian echt volledig in volgen. Ik blijf
alert op het per ongeluk hier dingen bespreken, en met
stemmingen aannemen, die van directe invloed kunnen
zijn op bijvoorbeeld de huidige praktijk van het komen tot
een transactie, een schikking, in de zin van 511c. De vraag
aan de heer Ellian is dan natuurlijk of hij verwacht dat de
minister ook op dat punt ingaat.
De heer KoopsNSCIk heb al benadrukt dat ik met belangstelling en vreugde
kennisgenomen heb van het amendement dat is voorgesteld
over de procesafspraken, maar zeker gelet op de toelichting
van het lid Ellian hier zeg ik het volgende. Procesafspraken
en de regelingen die erover moeten worden getroffen,
kunnen niet alleen worden afgestemd op de Ridouan
Taghi's en zijn hulpjes in deze wereld. Ze moeten ook worden afgestemd op de veel simpelere, eenvoudigere en
overzichtelijkere zaken waarbij ze — laat ik het eenvoudigweg zeggen — wel mogelijk zijn. Laat ik het gieten in een
vraag aan de heer Ellian. Is hij het met mij eens dat de
regeling dus niet alleen moet worden afgestemd op de
De heer EllianVVDIk verwacht echt … Deze minister kan dat prima; daar twijfel
ik niet aan. Ik vind dat we vandaag echt, even gelet op de
ontwikkelingen van de afgelopen dagen, waarmee ons land
wel voor schut staat wat betreft deze grote crimineel … Ik
vind dat die zaak — de minister hoeft niet gedetailleerd op
die zaak in te gaan — laat zien dat je er wel heel goed naar
moet kijken, want die zaak geeft natuurlijk heel sterk het
gevoel, zeg ik tegen collega Koops, dat meneer procesafspraken maakt waaraan de handel van 2.500 kilo cocaïne
ten grondslag ligt. Maak de rekensom: dat zijn tientallen
miljoenen. Meneer betaalt een miljoen. Het OM gaat
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-11
akkoord met zeven jaar, terwijl het twaalf jaar had kunnen
vorderen. Ik begrijp dat de gewone mensen op straat denken: huh, hij heeft hier al zo veel geld mee verdiend en nu
kan hij een deel van de straf afkopen. Zeker, het uitgangspunt is dat je niet een lagere straf moet kunnen kopen wat
betreft 511c van het Wetboek van Strafvordering. Dat gaat
over de transactiepraktijk ten aanzien van wederrechtelijk
verkregen voordeel. Het is de ontnemingspraktijk. Het probleem bij de procesafspraken is dat alles nu op een hoop
gegooid wordt. Bij internationale drugshandelaren speelt
natuurlijk het strafbare feit op zichzelf. Hij heeft drugs
Nederland in- en uitgevoerd. Daarnaast spelen de kwesties
hoeveel hij daaraan heeft verdiend, van wat voor organisatie
hij lid was en welke andere strafbare feiten hij mogelijk
heeft gepleegd. Mijn bezwaar is dat dat hele geheel op een
hoop wordt gegooid. Zie dit geval. De persoon in kwestie
zit niet eens vast. Hij betaalt een miljoen. Daar maak ik
bezwaar tegen. Maar de praktijk van 511c, waar je specifiek
op het voordeel een schikking wilt treffen, is niet zo oud als
Rome, maar wel heel oud. Het gaat mij om de procesafspraken waarin alles op een hoop wordt gegooid.
De heer SnellerD66Dit moeten we eigenlijk bij een ander wetsvoorstel aan de
orde stellen, maar ik snap dat de heer Ellian een kader mee
wil geven. Ik probeer te begrijpen hoe strikt dit uitgangspunt
voor de heer Ellian nou is. Als hij praat over de motie, hoor
ik woorden als "beginsel" en "uitgangspunt". Dat is de ene
vraag: mag het nou coûte que coûte nooit of wordt er wel
ruimte gelaten? Mijn andere vraag heeft betrekking op de
kroongetuigeregeling. Daarin mag soms ook wederrechtelijk
verkregen voordeel behouden worden als onderdeel van
de deal. Wordt dat nou ook onmogelijk gemaakt wat de
heer Ellian betreft?
De heer EllianVVDHet heerlijkste antwoord dat ik gaf voordat ik dit mooie vak
van politicus ging beoefenen, was altijd: dat hangt af van
de omstandigheden van het geval. Als civilist zei je dan ook
nog: het hangt af van wat de redelijkheid en billijkheid met
zich meebrengt. Het is niet zwart-wit. In beginsel is het uitgangspunt dat je geld dat je verdiend hebt met misdaad,
waarbij je de wet bewust overtreedt en de samenleving
schade berokkent, niet zou moeten mogen behouden. Maar
ja, op elk uitgangspunt kun je natuurlijk uitzonderingen
bedenken. De kroongetuigeregeling is daar een voorbeeld
van. Die heeft natuurlijk weer een heel andere aard, want
de betreffende kroongetuige verschaft informatie waarmee
de samenleving gediend kan zijn en waarmee bijvoorbeeld
liquidaties worden opgelost. Er loopt nu bijvoorbeeld weer
een nieuwe strafzaak die heel weinig aandacht krijgt en een
voorbeeld is van een strafzaak met een kroongetuige die
heel behoorlijk loopt, de Eftermid-zaak. Het uitgangspunt
is dus "in beginsel". Ik herhaal dat mijn bezwaar erin zit dat
er bij een groot crimineel samenwerkingsverband met de
meest gevreesde crimineel van Nederland en drie kopstukken afspraken worden gemaakt. Die zijn allemaal veroordeeld. De procesafspraken zijn uiteindelijk bekrachtigd door
de rechtbank. Ze krijgen allemaal een lagere straf en doen
een betaling. Dat heeft me aan het denken gezet. De eerste
keer vroeg ik me vooral af waarom er geen afspraken
gemaakt worden over detentie. Dat kan niet in het huidige
kader. Dat is een grote omissie, want we zien nu dat iemand
zegt: toedeledokie, ik zit ergens anders en jullie, OM, denken
maar dat ik vastzit. Maar bij de derde keer dacht ik: dit is
wel gek. Er is geen vaststelling van schuld. Mensen krijgen
een lagere straf. Je weet helemaal niet hoeveel ze verdiend
hebben. Dat komt wel heel mager over en roept gevoelens
van onrechtvaardigheid op. Maar het is een "uitgangspunt
in beginsel". Ik denk dat we met de specifieke regeling straks
juist mooi met elkaar kunnen kijken in welke gevallen het
wel en niet kan. Ik weet dat de rechtspraak gaat zeggen:
laat dat aan ons. Daarvan zeg ik: nee, ik vind echt dat dit
aan ons is. Het is aan de wetgever om de kaders te schetsen.
Ik denk dat je zult moeten werken met bepaalde categorieën
en absoluut duidelijk met elkaar moet hebben in welk heel
uitzonderlijk geval je bijvoorbeeld iets van een voordeel
zou mogen houden. Maar ik zeg er heel duidelijk bij:
behoudens de kroongetuigeregeling, waar ik eerlijk gezegd
nogal moeite mee heb. Maar ik wil daar nu niet op vooruitlopen. Uitgangspunt is: misdaadgeld wordt afgenomen.
De heer Ellian vervolgt zijn betoog.
De heer EllianVVDZeker, voorzitter. Waar was ik? O ja, bij de meneer die in
de Emiraten zit. We gaan even kijken of ik de minister nu
eindelijk een keertje voldoende heb kunnen prikkelen — ik
zie hem lachen. De mensen thuis zullen denken waarom er
nu wordt gelachen, maar dit geeft aan hoe prettig dit
wetstraject verloopt en hoe prettig de gedachtewisseling
is die we met elkaar hebben. Ik hoop dat de mensen die
later terugkijken naar deze wetsbehandeling zullen denken:
de Kamer nam, op een enkel incidentje na, deze wetsbehandeling uitermate serieus.
Voorzitter. Ik ben aan het einde van mijn betoog. Ik kijk
terug op een heel mooi en intensief traject. De Tweede
Kamer heeft zich zorgvuldig kunnen buigen over de eerste
en de tweede vaststellingswet. Maar we zijn er nog niet.
De eerste aanvullingswet komt nog. Daarin zitten onderwerpen waarover de meningen uiteen kunnen lopen. Maar we
zetten wel een belangrijke stap.
En dan heb ik helemaal tot slot nog één opmerking. Ik wil
zelf nog een kader geven bij een amendement van een
ander — dat klinkt gek, maar dat zal ik toelichten. Ik zie
echter dat collega Sneller een vraag wil stellen.
De heer Sneller wacht even tot u klaar bent.
De heer EllianVVDOké. Ik heb allerlei amendementen gezien van collega's. Ik
wil iets zeggen over het amendement op stuk nr. 51, inzake
mediation en herstelrecht. Dan hoef ik dat niet in een
interruptie te doen. Ik vind ook dat de collega's die duidelijkheid verdienen. Ik wil er vijf opmerkingen over maken.
Eén. Voor ons is de instemming van het slechtoffer essentieel. Twee. Straf moet het uitgangspunt zijn. Drie. Wat vindt
het Openbaar Ministerie in dit geheel? Dat is een procesopmerking; het Openbaar Ministerie heeft er positief over
geadviseerd. Vier. Voor ons is essentieel dat de mediators
wel gereguleerd worden, in het licht van de eerdere motie-
Ellian/Knops. Die regulering is er niet, maar aan de mediation in het strafrecht wordt een steeds belangrijkere rol
gegeven. Ik kijk nu even een oud-advocaat in ons midden
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-12
aan. Advocaten zijn superstreng gereguleerd, maar voor
mediators geldt dat niet. Ik weet dat de meeste mediators
zorgvuldig hun werk doen, maar het blijft een ongereguleerd beroep. Ik blijf dat ingewikkeld vinden. En dan zijn er
zaken waarvan de VVD-fractie het ongewenst vindt dat ze
voor herstelrechtelijke voorzieningen in aanmerking komen.
Ik vind dat de grote georganiseerde criminaliteit niet in
aanmerking moet komen voor herstelrecht. Ook heel ernstige grote zedenzaken komen daarvoor niet in aanmerking.
Dat mis ik nog wel in het amendement. Ik hoop dat
mevrouw Mutluer hier iets over kan zeggen.
Ik sta niet onwelwillend tegenover de gewijzigde versie van
het amendement op stuk nr. 51, maar ik wilde deze
opmerkingen wel graag meegeven.
De heer SnellerD66Eens met alle recensies over het proces. Maar nu liggen ze
er en we gaan de indiener natuurlijk zo meteen vragen om
ze in te trekken, maar we weten allebei wat er dan gaat
gebeuren. Het is een beetje een tweesplitsing wat mij
betreft. Of de heer Ellian en zo meteen ook anderen zeggen:
we zijn er toch tegen. Dan worden ze dinsdag weggestemd
en kunnen we het allemaal vergeten. Of er zijn fracties die
serieus overwegen om ze te steunen. Welk voorstel doet
de heer Ellian dan qua proces? Hij benoemt nu een amendement waarvan hij snapt wat erachter steekt. Maar er liggen er drie en ik wil inderdaad voorkomen dat we dinsdag,
aan het einde van zo'n lang traject, dat we zo zorgvuldig
hebben voorbereid en doorlopen, opeens een stemming
hebben waarin een wet uit 2008 heel vergaand wordt aangepast zonder die goede beraadslaging.
Hartelijk dank voor uw inbreng. U krijgt nog een vraag van
de heer Sneller.
De heer SnellerD66Wij hebben nog drie amendementen gekregen waarin de
voorwaarden voor de strafbeschikking behoorlijk worden
aangepast. Ik wil aan de heer Ellian vragen wat hij van die
amendementen vindt, maar ik vraag hem ook hoe wij procedureel het beste met die amendementen kunnen omgaan.
De heer EllianVVDEen vraag over de inhoud — wat vind ik ervan? — en een
vraag over het proces. Ik had het prettig gevonden — dat
had ook gepast bij de wijze waarop wij deze grote wetgevingsoperatie samen vorm hebben gegeven — als die
amendementen eerder waren ingediend, of als tijdens een
wetgevingsoverleg deze wens van een politieke fractie geuit
was. In dat geval hadden we er al eerder een gedachtewisseling over kunnen hebben.
Dan een opmerking over de aard van de amendementen.
Dit is niet klein. In gewonemensentaal: dit is mega. Je verandert de huidige strafbeschikkingspraktijk enorm, even
los van een wens van het Openbaar Ministerie en even los
van het nieuwe beleid om meer af te doen via de strafbeschikking. Je verandert gewoon een lang bestaande
bestendige praktijk. Ik begrijp best dat je vanuit de PVVfractie kunt vinden dat je ten opzichte van criminele asielzoekers of overlastgevende asielzoekers streng en stevig
moet handelen. Daar zijn we het over eens. Ik ben vrijdagmiddag bij de rechtbank Amsterdam geweest. Daar stonden
alleen maar vreemdelingen voor de rechter die strafbare
feiten hadden gepleegd, waar de hardwerkende Nederlander echt last van heeft. Dat kost de samenleving ook een
hoop geld. Ik begrijp de intentie best, maar dit? In alle eerlijkheid, ik kan dit amendement gewoon niet eens goed
beoordelen. Wat ik ook gek vind, is dat er binnen nu en vijf
weken een plenair debat komt over de strafbeschikkingspraktijk — ik denk eveneens met deze twee bewindspersonen. Ook qua volgorde der dingen zeg ik dus tegen collega
Van Dijk vanaf hier: had nou eerst dat debat gevoerd met
de betreffende bewindspersonen. Hoor even hoe zij aankijken tegen de huidige praktijk en als je dan ontevreden bent,
zijn er nog genoeg momenten ... We stellen nu immers niet
alles definitief vast. We krijgen eigenlijk het hele pakket nog
een keer te zien. Dan had je die amendementen ook dan
nog kunnen indienen.
De heer EllianVVDEen paar opmerkingen. Ik begrijp de vragen goed. De eerlijkheid gebiedt mij te zeggen dat ik vanochtend gewoon
nog heel druk bezig was met het voorbereiden van dit debat
en met het bekijken van de amendementen van collega's,
zodat ik collega Mutluer van een aantal opmerkingen kon
voorzien. Ik pak de amendementen van Van Dijk er nu bij,
maar heb er in alle eerlijkheid gewoon nog niet goed naar
kunnen kijken. Ik ga luisteren naar collega Van Dijk. Zo doe
ik dat altijd met collega's. Hij gaat in zijn bijdrage zo meteen
uitleggen hoe en wat en wat de achtergrond is van zijn
amendementen.
Laat ik één opmerking maken over de strafbeschikkingspraktijk. Er staat nu ook in de amendementen "indiener is van
mening dat de regering de officier van justitie te veel ruimte
heeft gegeven bij het opleggen van strafbeschikkingen". Ik
zie dat niet zo. In de ideale wereld, als er oneindige capaciteit zou zijn bij de rechtspraak, zou uiteraard elke verdachte
voor de rechter gebracht moeten worden. Alleen, onze
voorgangers 20 jaar geleden en onze voorgangers 40 jaar
geleden werden geconfronteerd met dezelfde vraagstukken.
Die strafbeschikkingspraktijk is dus echt wel heel behoorlijk
ingericht, waarbij ik altijd heb gezegd: opletten op de positie
van het slachtoffer; opletten op contra-indicaties.
Ik begrijp wel dat je bij overlastgevende en criminele asielzoekers goed moet kijken of de strafbeschikking de geëigende weg is. Dat vinden wij zelf ook. Als je de strafbeschikkingspraktijk steeds intensiever gaat toepassen — ik zeg
"intensiever", want het is niet zo dat het OM buiten de wet
treedt — moet je wel goed opletten dat de slachtoffers mee
worden genomen, maar ook dat de verdachten adequate
rechtsbijstand hebben. Dat zijn wat algemene overwegingen
op de zorg van collega Sneller. Ik was niet van plan om nu
op een woensdagmiddag opeens het hele wetboek overhoop te gooien. Dat zou niet verstandig zijn.
De heer KoopsNSCNieuw Sociaal Contract heeft over de huidige strafbeschikkingspraktijk schriftelijke vragen gesteld, heeft een rondetafelgesprek laten organiseren en er komt een debat aan naar
aanleiding van de aldus vergaarde informatie. Dan is mijn
vraag aan het lid Ellian of hij van plan is om deel te nemen
aan dat rondetafelgesprek en dat debat. Bovendien vraag
ik hem of hij enig verband ziet tussen het moment waarop
er met de inhoud van deze amendementen zou moeten
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-13
worden omgegaan en het debat zoals dat dus nu al is aangevraagd en ook nagenoeg gepland.
De heer EllianVVDZeker, maar ik vind ook wel ... Laat ik eerst even luisteren
naar collega Van Dijk en naar wat hij zo gaat zeggen. Dat
is één. Twee. Ik begrijp de zorgen. Mensen hebben gewoon
echt tabak van die overlastgevende asielzoekers. Ik begrijp
dat. Het is absoluut beter om eerst die rondetafel te doen
en dan het plenaire debat, dat denk ik binnen een paar
weken hier gevoerd kan worden. Dan kun je hierover uitgebreid wisselen met de minister van Justitie. Ik zou gelet op
het vraagstuk van de overlastgevende vreemdeling of
asielzoeker zeggen: nodig ook de minister van Asiel en
Migratie uit bij dat debat. Ofwel ik ga meedoen of iemand
van mijn fractie. Uiteraard zal de VVD vertegenwoordigd
zijn. Ik gaf net al een klein doorkijkje. Wij zitten er echt wat
minder kritisch in dan de NSC-fractie, ook om een andere
reden, namelijk als mensen nu jarenlang moeten wachten
op een straf die al dan niet én wordt opgelegd én nog uitgevoerd moet worden. Ik denk dat de woorden van de
voorzitter van het College van het OM wat verkeerd begrepen worden. Ik denk dat hij juist bedoelde: "in het licht van
het regeerprogramma" — strenger straffen zeg ik even voor
de buitenwereld — "ga ik proberen zo snel mogelijk mensen
ook daadwerkelijk straf te geven, binnen de grenzen die de
wet OM-afdoening mij toestaat." Ik denk dus dat zijn woorden ook wat verkeerd begrepen zijn, maar dat debat komt
nog. Ik denk dat de amendementen van collega Van Dijk
wat voortijdig of ontijdig zijn, maar het is ook zijn recht. Dat
wil ik ook zeggen: het is zijn recht. Als rapporteur vind ik
het wel jammer, gelet op het wetgevingsproces. Het is wat
het is, voorzitter.
Dank voor uw inbreng en de antwoorden op de interrupties.
Dan gaan we nu luisteren naar de heer Koops. Hij voert het
woord namens de fractie van Nieuw Sociaal Contract. Gaat
uw gang.
De heer KoopsNSCVoorzitter. Het handboek Het Nederlands strafprocesrecht
is hier al eerder genoemd in deze zaal. Iedereen die rechten
heeft gestudeerd, in ieder geval van een zekere leeftijd,
heeft dat boek tot zich moeten nemen, met de grote lettertjes met de algemene lijnen en de kleine lettertjes met alle
details erop. Helemaal voorin dat handboek staat een motto.
Dat motto luidt als volgt: There but for the grace of God,
goes John Bradford. Een lekker kritische uitspraak in het
Engels — dat moet je eigenlijk niet uitspreken in het
Nederlandse parlement — maar wat er eigenlijk staat is:
het is bijna toeval dat je daar zelf niet loopt. Wie was die
meneer John Bradford? Dat was een meneer die vastzat in
de Tower of London. Hij zag elke ochtend opnieuw de
mensen naar het galgenveld lopen om te worden opgehangen. Elke ochtend opnieuw dacht hij: het is maar net toeval
dat ik daar niet loop. Ik vond dat prachtig. Het is een
prachtige illustratie van hoe je moet omgaan met strafvordering.
Strafvordering moet je op zo'n manier vormgeven en op
zo'n manier toepassen dat je het kan verantwoorden aan
jezelf, of je nu een dader bent, een slachtoffer, een verdachte of een toeschouwer. Al die groepen moeten zich
kunnen vinden in de manier waarop het strafrecht, via
strafvordering, wordt toegepast. Dat is nogal een opgave,
als je bedenkt dat er honderdduizenden strafzaken per jaar
worden berecht, en nog veel meer op een andere manier
worden afgedaan, en als je bedenkt dat nagenoeg heel
Nederland vroeger of later in zijn leven — het is jammer,
jongens — toch echt een keer te maken krijgt met dat
strafrecht, al dan niet ten onrechte, als verdachte of simpelweg omdat je een fout hebt gemaakt. Dat is waar je rekening
mee moet houden. Tegelijkertijd moet je rekening houden
met de zwaarst mogelijke vormen van criminaliteit, die
volgens precies dezelfde strafvordering ook moeten worden
berecht. Daarom is het zo heerlijk, ronduit, om te zien met
hoeveel zorgvuldigheid dit hele wetgevingstraject nu tot
stand is gekomen, waarbij, als ik het goed zie, alleen de
heer Knigge in deze zaal het héle traject, vanaf het begin
tot aan het einde, heeft bijgewoond. Het is voor mijzelf een
voorrecht om deel te mogen nemen aan de beraadslagingen
over dat wetboek.
Wat hier past, is een woord van dank aan de ondersteuning,
aan de bewindspersonen, aan de regeringscommissaris en
aan rapporteurs. En ja, dit is nu de derde keer geloof ik, of
het wordt de vierde keer vandaag, dat u hoort dat de
debatten uitermate prettig waren. Ze waren als het ware
boven politieke standpunten verheven omdat iedereen die
deelnam aan de debatten, het nut en de noodzaak ervan
zag dat dit ding in één keer voor de komende honderd jaar
dan ook echt op een goede manier vorm wordt gegeven.
Dat is ook de reden dat het wetgevingstraject zo lang heeft
geduurd. Ik moet daarbij denken aan de vergelijking met
een olietanker. Op het moment dat de Tweede Kamer aan
een dergelijk wetgevingsproject zelf gaat meesleutelen in
een heel aantal wetgevingsoverleggen … Ik hoorde 22 uur
zoveel, nou ja daar was ik dan dus bij, en dan hebben we
vandaag. Maar zo'n olietanker doet er gewoon heel lang
over voordat hij een paar graden van koers wijzigt. Soms
kan ik mij niet aan de indruk onttrekken dat we het hier
vandaag in de zaal ook weer over die paar graden hebben.
Er wordt een reeks aan onderwerpen die elk van ons aan
het einde bezighoudt, naar voren gebracht, maar laten we
hier even vaststellen dat meer dan 1.000 artikelen uit het
nieuwe Wetboek van Strafvordering niet eens genoemd
worden, door wie dan ook in deze zaal. Het compliment dat
zich uitstrekt over dat hele wetgevingstraject gaat dus ook
over die 1.000 artikelen die geen nadere bespreking
behoeven.
Ik begin met een aantal concrete opmerkingen. De eerste
betreft een zeer recent advies van de Autoriteit Persoonsgegevens. Op het moment dat je met z'n allen dat hele wetboek bent doorgeakkerd, is het bijna mosterd na de maaltijd
als je daarna van zo'n gezaghebbend instituut als de Autoriteit Persoonsgegevens nadere informatie krijgt. Ik ga om
die reden dus ook niet in op wat in dat rapport staat. Laat
ik zeggen: schoenmaker, blijf bij je leest. We hebben een
heel aantal standpunten uitgediscussieerd. Het is de
bedoeling dat we daar nu beslissingen over gaan nemen.
Ik ga wel vragen aan het kabinet om zo spoedig mogelijk
terug te komen met een reactie op de inhoud van dat rapport, waarbij zich natuurlijk de vraag opdringt of de commentaren en kritieken die nu in dat rapport zijn verwoord,
te verwerken vallen in de tweede innovatiewet, de aanvullingswet; vergeef me als ik de verkeerde term gebruik.
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-14
Kan ik op dit punt mevrouw Mutluer het woord geven?
Want die heeft een vraag aan u.
Mevrouw MutluerGroenLinks-PvdAWij hadden hier tijdens de behandeling van het wetboek al
een motie over ingediend, omdat we eigenlijk al voordat
de AP met een dergelijke omvangrijke wetgevingstoets
kwam, voorzagen dat het spaak kan lopen wanneer in het
Wetboek van Strafvordering wel de mogelijkheden voor
politie en justitie worden uitgebreid om grote hoeveelheden
persoonsgegevens te verzamelen, maar nagelaten wordt
om de rechten en vrijheden voldoende te beschermen. We
kunnen niet vier jaar lang wachten. NSC is voor mij een
partij die juist ook privacy heel erg belangrijk vindt. Het
gaat om grondrechten. Ik hoor collega Koops ook duidelijk
zeggen: ik ga nu niet in op de conclusies van de AP. Dat
vind ik jammer, want ze zijn best helder en concreet. Het
raakt de grondrechten. Zegt hij daarmee dan ook: laten we
dan vier jaar wachten voordat de aanbevelingen waar de
commissie uiteindelijk mee naar buiten komt, geïmplementeerd kunnen worden? Vindt hij dat verantwoord?
De heer KoopsNSCAllereerst neem ik, namens mijn fractie, graag het compliment in ontvangst en zeg daarvoor dank, voor zover het
gaat over dat we ons druk maken over privacy. Want dat is
inderdaad een feit en we doen ons uiterste best om daar
op een zorgvuldige en goede manier mee om te gaan.
Verder is het volledig juist dat wij al onderweg onderkend
hebben dat privacy een probleem kan zijn op het moment
dat er grote hoeveelheden informatie over burgers worden
verzameld. Het is wat dat betreft ook niet heel verrassend
dat de Autoriteit Persoonsgegevens nou met specifiek dit
rapport, met deze inhoud, aan komt zetten.
Niettemin, ook voor de mensen die pas net zijn begonnen
te kijken naar de beraadslaging over dit wetboek: de tweede
aanvullingswet — ik hoop dat ik het goed zeg, dus niet de
innovatiewet — is specifiek bedoeld om alle dingen onderweg, terwijl dit wetboek als olietanker zijn koers vervolgt,
op te pikken en tijdig te kunnen verwerken. Op het moment
dat het hele wetboek van kracht wordt, zijn dan alle kritieken
en commentaren en nieuwe ontwikkelingen daarin meegenomen. Ik zet dus helemaal mijn pijlen erop dat het kabinet
ervoor zorgt dat het ook daadwerkelijk gebeurt en dat de
kritiek op zo'n manier wordt verwerkt, dat we inderdaad
wel degelijk een evenwichtig wetboek hebben aan het eind.
Want dat is hier waar we met z'n allen op mikken, zeer zeker
ook mevrouw Mutluer, dat heb ik zelf gezien.
Mevrouw MutluerGroenLinks-PvdADit is voor mij fijn om te horen. Dus eigenlijk zegt de heer
Kops: we wachten de ...
De heer Koops.
De heer KoopsNSCEr is een meneer Kops. Dat is nadrukkelijk een ander persoon.
Mevrouw MutluerGroenLinks-PvdAJa, dat klopt. Dat was niet de bedoeling. De heer Koops. Ik
krijg ook weleens opmerkingen over mijn achternaam. Een
foutje is snel gemaakt.
De heer Koops geeft nadrukkelijk aan: wellicht moet dat in
de aanvullingswet meegenomen worden. Ik ben dat helemaal met hem eens. De AP kwam vrij laat met haar conclusie en met die omvangrijke wetgevingstoets. Dat had veel
eerder moeten en mogen gebeuren. Maar toen wij dat debat
hadden, gaven de bewindspersonen aan: daar gaan we niks
mee gaan doen tot na 2029, omdat wij de politie, het OM
en de rechtspraak niet te veel willen belasten. Enerzijds
snap ik dat, maar wat mij betreft weegt dat nooit en te
nimmer op tegen de grondrechten die eventueel geschonden zouden kunnen worden op het moment dat die gegevens zo omvangrijk kunnen worden verzameld. Er ligt een
motie. Ik ga ervan uit dat de heer Koops daar welwillend
naar zal kijken. Ik verwacht — meneer Koops wellicht niet;
ik weet het niet, dus die vraag stel ik dan — dat de
bewindspersonen gaan zeggen: "Nee, we gaan het niet
doen. Het moet allemaal beleidsarm zijn, zodat we de justitiële keten niet te veel belasten." Ik ben even benieuwd naar
hoe hij daarnaar kijkt.
De heer KoopsNSCWat mevrouw Mutluer doet, is als het ware een witte biljartbal wegstoten tegen een heel veel andere balletjes aan. Ik
voel mij in dit geheel min of meer de band van de snookertafel die de witte bal doorketst naar de bewindslieden die
hier vandaag aanwezig zijn. Daar laat ik mijn commentaar
eventjes bij, als u dat goedvindt. Ik heb simpelweg onvoldoende verstand van privacy en kritiek in een dergelijk
algemene vorm om daar onmiddellijk en concreet iets mee
te kunnen doen. Dit komt gewoon op het bordje van de
bewindspersonen te liggen. Daar gaan we samen lekker
voor zorgen, lijkt me zo.
Mevrouw MutluerGroenLinks-PvdADat snap ik. Dit is mijn laatste interruptie. Ik ga ervan uit
dat NSC hier ook iets van vindt. Ik zal in de tweede termijn
na de beantwoording van de bewindspersonen in de eerste
termijn de vraag mogelijk wederom stellen.
Dan de heer El Abassi. Een interruptie op hetzelfde punt?
Nee. Dan verzoek ik de heer Koops om zijn betoog te vervolgen.
De heer KoopsNSCIn der Beschränkung zeigt sich der Meister. Dat moet ik dus
niet doen …
Van mij mag het, hoor. In de beperking toont zich de
meester, had ook gekund. Maar het is oorspronkelijk een
Duits citaat.
De heer KoopsNSCJa, en het slaat zeer zeker niet op mij. Ik heb gewoon
geprobeerd me te beperken. Dat is het hele punt. Maar aan
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-15
het woord "rechtsbijstand", zoals eerder door de heer Van
Nispen in de mond is genomen, kan ik niet voorbij. Strikt
genomen heb je de Wet op de rechtsbijstand en is het een
kwestie van budgetten en begrotingen en de manier waarop
de Wet op de rechtsbijstand nader vorm heeft gegeven en
overal in voorziet. Feit is wel dat ik mij levendig herinner
hoe de strafbeschikking werd ingevoerd als fenomeen. Enig
recht op bijstand van een advocaat in het proces dat leidde
tot de strafbeschikking of in het proces dat erop volgde
middels verzet, was eigenlijk helemaal niet zo goed voorzien
in termen van budget voor de Raad voor Rechtsbijstand.
Als we daarnaast letten op het aangekondigde rondetafelgesprek over het rapport van de commissie-Van der Meer
II, dan ga ik vandaag wel de bewindspersonen vragen om
heel expliciet te reflecteren op hoe zij de budgetten voor
de invoering van dit nieuwe systeem van strafvordering
voor ogen zien. Dat woord is namelijk wel degelijk van
toepassing op dit nieuwe wetboek.
Dan kom ik te spreken over …
Een ogenblik, want dit leidt tot een interruptie van de heer
Van Nispen.
De heer Van NispenSPVolgens mij was dit het wat de rechtsbijstand betreft.
De heer KoopsNSCJa.
De heer Van NispenSPIk hoor wat de heer Koops zegt. Ik herinner me ook dat
gedoe rondom die rechtsbijstand met die OM-strafbeschikking. Daar hebben we toen vanuit de Kamer vaak naar
moeten vragen en uiteindelijk is dat enigszins gerepareerd.
Ik denk dat de heer Koops die praktijk herkent. Nu staan we
aan de vooravond van strafvordering. We hebben diverse
moties ingediend. Die liggen er al en ik denk dat we daar
volgende week over gaan stemmen. Er is ook de toezegging
gedaan dat er goed gekeken gaat worden naar wat het
betekent voor de rechtsbijstand. Als advocaten dus meer
uren moeten werken als gevolg van de wijziging in het
wetboek, dan horen ze die vergoed te krijgen. Maar dit gaat
over 2029. De heer Koops weet als geen ander dat dat gaat
over de problemen van vandaag de dag. Hij verwees zelf
ook naar het rapport van de commissie-Van der Meer II en
naar de mogelijke technische briefing die we volgende week
hebben en het debat de week erna. De heer Koops kent ook
als geen ander het grote probleem dat sociaal advocaten
in sommige regio's in geen velden of wegen meer te
bekennen zijn, waardoor rechtszoekenden in de kou blijven
staan. Ik denk dat ik dat allemaal niet hoef te vertellen. Waar
ik naartoe wil is: wat doen wij nu? Dus niet: hoeveel punten
krijgt de advocaat straks vergoed als die als gevolg van de
beweging naar voren of welke andere ontwikkeling dan ook
met het nieuwe Wetboek van Strafvordering te maken
krijgt? Maar: hoe zorgen wij dat er volgende week, over een
halfjaar et cetera überhaupt nog sociaal advocaten zijn die
dit werk gaan doen? Wat kan ik dan op de korte termijn van
de heer Koops verwachten?
De heer KoopsNSCAls de heer Van Nispen het heeft over de vooravond van
het nieuwe wetboek, dan heeft hij het wel over een zeer
noordelijke schemering. Het is namelijk inderdaad nog vier
jaar voordat dat ding van toepassing wordt. Specifiek gelet
op de vragen en opmerkingen van de heer Van Nispen zelf,
heb ik mij vandaag dus echt heel erg duidelijk beperkt tot
de extra hulp die voor rechtsbijstand en dergelijke wordt
geregeld in de vier jaren die ons nog voor de boeg liggen.
Daarnaast hoop ik met de heer Van Nispen dat de sociale
advocatuur het inderdaad nog minstens een week volhoudt,
want in de week erna komen wij uitgebreid te spreken over
alles wat mogelijk is en alles wat we willen. Ik ben ervan
overtuigd dat we daar een zeer constructief overleg over
zullen hebben.
De heer Van NispenSPIk wil daar alvast een klein beetje mee beginnen vandaag;
ik hoop dat u mij dat vergeeft. Het nieuwe Wetboek van
Strafvordering duurt nog lang. Ook dan hebben we nog
sociaal advocaten nodig. Het is dus van groot belang dat
we de beroepsgroep de komende vier jaar en lang daarna
nog in leven weten te houden, want de nood is hoog. We
zouden dat debat vorige week hebben. Dat is niet gelukt,
want er ligt nog geen beleidsreactie. We gaan dat debat
over twee weken hebben. Dat lijkt kort, maar dat is nog vrij
lang. Ik weet niet precies hoe het zit. Ook al heb ik de vraag
gesteld, daar heb ik nog geen antwoord op gekregen.
Wanneer sluiten de onderhandelingen over de Voorjaarsnota? Wanneer kan deze staatssecretaris nog extra geld
bedingen? Ik weet het niet. Volgens mij is het wel degelijk
acuut, tenzij de heer Koops of de staatssecretaris mij straks
ervan weet te overtuigen: "Nee, het is geen enkel probleem.
Wanneer we dat debat hebben op ik meen 2 april, of 1 april,
is er nog tijd genoeg en is het geen enkel probleem, want
dan gaan we het alsnog bij de Voorjaarsnota regelen." Dan
kan ik mij vandaag wellicht een beetje gedeisd houden —
ook al kost me dat moeite. Maar dat is de reden dat wij
vandaag deze discussie moeten voeren.
De heer KoopsNSCIk beschouw dat als een uitnodiging aan ondergetekende
om de vraag door te passen naar de bewindspersonen.
Daarbij heb ik echt de heel concrete vraag of de beraadslagingen, de overleggen die nu gepland zijn over het rapport
van de commissie-Van der Meer II, met het rondetafelgesprek dat eraan voorafgaat, nog tijdig zijn om een daadwerkelijke invloed te kunnen hebben op de Voorjaarsnota en
op het gebruik van de informatie en conclusies uit het rapport van Van der Meer II.
Met uw welnemen zou ik dan graag mijn betoog hervatten,
voorzitter, maar ik zie de heer Van Nispen nog staan.
De heer Van NispenSPIk ben nooit weg te krijgen hier, hè. Nee hoor, dit is mijn
laatste poging op dit thema. Zou de heer Koops alstublieft
al een kleine inzage willen geven in hoe hij ernaar kijkt,
zodat we, in aanloop naar … Ik ga straks toch moties
indienen, want ik denk niet dat ik straks helemaal gerustgesteld word door het antwoord van de staatssecretaris.
Tenzij ik verrast word; dan doe ik het niet. Maar ik denk dat
we die discussie ook vandaag moeten voeren. Ik heb net
toegelicht waarom. Zou de heer Koops kort in willen gaan
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-16
op hoe hij heeft gekeken naar het rapport van de commissie-
Van der Meer II, het noodplan van de Vereniging Sociale
Advocatuur Nederland, en een klein licht willen schijnen
op zijn inbreng in het debat over twee weken? Het is toch
wel belangrijk dat we allemaal een beetje weten waar we
aan toe zijn, voor de sociale advocatuur niet in de laatste
plaats.
De heer KoopsNSCIk zal daar echt heel kort op ingaan. Om te beginnen héb ik
ernaar gekeken, en echt heel uitgebreid. Ik heb nog een
heel aantal heel concrete vragen naar aanleiding van zowel
de conclusies in het rapport en de voorstellen die daarin
worden gedaan als de alternatieven voor die voorstellen
zoals die door de Vereniging Sociale Advocatuur naar voren
zijn gebracht. Geen van die voorstellen is op zichzelf onredelijk. Ik heb ook gekeken naar de hoeveelheid geld die er
telkens mee is gemoeid en ik ben er simpelweg nog niet
uit. Ik kan er op dit moment nog niks zinnigs over zeggen,
behalve dan dat ik met groot gejuich kennis heb genomen
van het bespreken van een aantal hele praktische onrechtvaardigheden in de uitvoering van de Wet op de rechtsbijstand, en van het voorstel om op een heel praktisch niveau
een aantal puntentoekenningen enigszins aan te passen en
te veranderen. Maar dat is eigenlijk het enige wat ik er
vandaag over zou willen zeggen. Tegelijkertijd zeg ik de
heer Van Nispen bij dezen toe, hoewel toezeggingen aan
de bewindspersoon zijn, dat ik hier zeer zeker nog met hem
over ga zitten voorafgaand aan het debat en het rondetafelgesprek van volgende week.
De heer El AbassiDENKIk merk dat de heer Koops wel heel veel doorgeleidt vandaag. De Raad voor Rechtsbijstand zegt namelijk zelf ook:
nu is de rechtsbijstand voor een verdachte niet of niet
gemakkelijk bereikbaar; dit moet echt beter. De NOvA vindt
er ook wat van. We hebben genoeg terug kunnen lezen. Ik
hoorde zonet ook een doorgeleiding toen het ging om privacy. Ik ben wel benieuwd naar de mening van de heer
Koops zelf als dit soort instanties aan de bel trekt.
De heer KoopsNSCIk heb het grootste gedeelte van mijn leven besteed aan
het optreden op basis van toevoeging. Voor alle noodkreten
die worden geslaakt, heb ik een intrinsiek begrip en ook
echt een hele grote empathie. Van het begin tot het eind
houd ik mij ook daadwerkelijk bezig, echt van binnenuit,
met de vraag: waar moet nou echt per se onmiddellijk geld
naartoe? Hoe je de sociale advocatuur redt, wat daarvoor
nodig is en op welke wijze dat vorm gaat krijgen, vind ik
daadwerkelijk niet een voetnootje bij een debat over strafvordering, maar iets wat een zelfstandig debat rechtvaardigt. Ik kan ook tegen dit Kamerlid zeggen dat ik nogal
makkelijk bereikbaar ben over dit onderwerp en dat ik heel
graag in overleg ga om standpunten uit te wisselen om het
debat in een dusdanig goede vorm te leiden dat het daadwerkelijk iets oplevert. Dat er dingen moeten worden verbeterd is zo klaar als een klontje. Het is ook zo klaar als een
klontje dat de heer Van der Meer zelf heeft gezegd: dit is
niet het soort rapport waarbij je er 157 miljoen bij moet
gaan doen in plaats van de 42 miljoen waar ik het zelf over
had. En de manier waarop die 42 miljoen uit elkaar valt en
een gedeelte daarvan voor de kantoororganisatie is bedoeld
en een ander gedeelte voor de reparatie van onrechtvaardigheden, is gewoon heel erg duidelijk. Ik kan er hier op dit
moment niet meer over zeggen dan dat dit ook hoog op de
agenda van Nieuw Sociaal Contract staat.
De heer El AbassiDENKIk hoop in ieder geval dat we richting kunnen geven. Ik ben
nog steeds op zoek naar welke richting NSC op wil, behalve
dat NSC dit nog wil bespreken. Volgens mij heb je hier al
gedachten over. Maar ik wil een andere vraag stellen, over
privacy. Mijn collega gaf aan dat NSC privacy hoog in het
vaandel heeft staan. Ik weet niet of dat helemaal zo is. Dat
zeg ik omdat ik de heer Koops zelf heb horen zeggen dat
hij er weinig van afwist terwijl het wel veel ter sprake is
geweest in dit huis. Dat ging bijvoorbeeld over cloudbeleid
bij de overheid, de financiële gegevens bij de AFM, de
Centrale Database Taxivervoer, de algoritmes van overheidsdiensten en nu het wetboek. En dan noem ik nog niet eens
de CTER-lijsten. Het kabinet wordt constant op de vingers
getikt en ik vind dat NSC als rechtsstatelijke partij hier vrij
rustig over is.
De heer KoopsNSCIk kan antwoorden dat de ogenschijnlijke rust over dergelijke
onderwerpen kan afleiden van wat er achter de gesloten
fractiedeuren allemaal wordt besproken. Maar dat is een
heel algemene opmerking. Door te zeggen dat ik niet zo
heel veel verstand heb van privacy, wilde ik zeggen dat ik
onvoldoende deskundig ben om echt forse kritiek te geven
op of instemmend te luisteren naar datgene wat de Autoriteit Persoonsgegevens ons op dit moment heeft voorgeschoteld over het Wetboek van Strafvordering. Waar ik wél
iets van afweet, is hoe moeilijk het is om aan stukken te
komen in een zaak die niet je eigen cliënt betreft, bijvoorbeeld gewoon in de rechtspraktijk. Maar het kan ook zomaar
zijn dat ik te vastgeroest ben in hoe dingen in de afgelopen
25 jaar hebben gelopen in de strafvordering, en ik dus als
het ware opnieuw moet gaan beginnen met nadenken over
de vraag of de privacy wel voldoende gewaarborgd is
geweest en of dat in de toekomst nog zo is. In die hoedanigheid heeft het onderwerp juist zozeer de volle aandacht dat
ik niet vind dat we deze middag moeten besteden aan de
punten die daar zijn opgesomd door de Autoriteit Persoonsgegevens.
De heer El Abassi, tot slot.
De heer El AbassiDENKZoals ik al zei: het is vaker gebeurd. Er is vaker aan de bel
getrokken. We hebben hier vaker debatten gehad. We
hebben als het gaat om CTER-registratie gevallen gehad
waarbij mensen drie maanden in de gevangenis hebben
moeten zitten terwijl ze onschuldig waren. We hebben
artikelen zien langskomen waarin tienduizenden mensen
onschuldig op lijsten stonden. En het kabinet gaat gewoon
door. Nu krijgen we een kritisch, zeer kritisch rapport van
de AP. NSC, als redelijk grote partij op dit moment, geleidt
het door naar de minister. Is dat niet veel te slap, wil ik toch
aan NSC vragen.
De heer KoopsNSCWetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-17
Ik moet hier niet verkeerd geciteerd worden. Van het probleem blijven we als Kamer eigenaar, en dus ook als NSCfractie. Maar de vraag naar hoe om te gaan met die kritieken, wanneer daarmee om te gaan en of de tweede aanvullingswet zich daar het beste voor leent, is wel degelijk een
vraag die thuishoort bij de bewindspersonen, want die
moeten daar op dit moment mee omgaan. Gelijktijdig zeg
ik: het is net als het onderwerp discriminatie, dat op allerlei
verschillende plekken in de maatschappij opdoemt, niet
onder één bewindspersoon of één departement, maar op
heel veel plekken. Dan heb je een vorm van coördinatie
nodig om te zorgen dat het effectief wordt bestreden. Een
effectieve omgang met privacy vereist precies eenzelfde
aanpak. Hier is de Autoriteit Persoonsgegevens de eerste
aangewezen persoon. Ik vind het met name betreurenswaardig dat ik de inhoud van het rapport niet heb kunnen
betrekken bij de 22,5 uur waarin we wel overlegd hebben
over deze strafvordering, en ik u overigens ook niet gezien
heb.
Dit wordt een herhaling van zetten. U hebt drie keer geïnterrumpeerd op dit punt, meneer El Abassi. De laatste keer
dan. Daarna gaat de heer Koops verder met zijn betoog.
De heer El AbassiDENKIk wil vooral op het laatste als eerste ingaan. Volgens mij
hebben we verschillende artikelen zien langskomen over
de aanwezigheid van Kamerleden bij debatten hier. Dan
kan NSC nog de vingers aflikken bij en leren van de aanwezigheid van DENK. Alleen, wij kunnen niet bij twee, drie
debatten tegelijk aanwezig zijn. Dat betekent dat we keuzes
moeten maken en vaak debatten van een afstand meekijken.
We zijn aanwezig bij debatten waarbij we juist zien dat
partijen hun mond houden, bijvoorbeeld als het gaat om
privacygevoelige informatie. Daar zijn we namelijk wel
aanwezig geweest. Daar horen we NSC keer op keer niet
en dat vind ik jammer.
De heer KoopsNSCHet enige wat ik daarop terug kan zeggen, is dat ik me er
zeer bewust van ben hoe DENK invulling geeft aan het werk
van de Kamerfractie, en daar ook respect voor heb, zonder
meer. Niettemin is het zo dat dit debat gaat over strafvordering, waarbij privacy slechts een van de onderwerpen is.
Zo komt het dat we hier staan.
De heer Koops vervolgt zijn betoog.
De heer KoopsNSCBijna als vanzelf is dit een soort vloeiende overgang, gelet
op de vorige drie, vier interrupties, en ga ik een vraag stellen
over de tweede aanvullingswet. Hoe heeft het kabinet op
dit moment voor ogen dat dat ding wordt geüpdatet en
wordt gemaakt? Ik hecht eraan daarbij op te merken dat
ook vandaag het onderwerp procesafspraken nadrukkelijk
aan de orde is geweest en opnieuw zal komen, en terecht.
Het is namelijk een buitengewoon belangrijk onderwerp.
We hebben het vandaag al gehad over de afdwingbaarheid
van slachtofferrechten. We hebben het gehad over de veranderingen zoals geconstateerd in het beleid rond de toepassing van strafbeschikkingen. Dat zijn allemaal nogal
grote onderwerpen. De tweede aanvullingswet is er volgens
mij voor bedoeld om die daarin te verwerken. Maar als je
let op de actualiteit van elk van die onderwerpen, zoals ook
vandaag hier wordt benadrukt, dan dringt zich op dat we
het niet moeten uitstellen tot 2028 voordat we hiermee
doorgaan. Dus staat de tweede aanvullingswet op de
agenda? Wat zijn daar dan de termijnen voor? Wanneer
wordt een aanvang gemaakt daarmee? En hoe wordt bij de
onderwerpen in die aanvullingswet ook rekening gehouden
met het vooruitlopen op de inwerkingtreding van het
nieuwe wetboek? Met "vooruitlopen" bedoel ik: als er nu
iets veranderd moet worden in de praktijk van de procesafspraken of in de praktijk van de toepassing van strafbeschikkingen, moeten we dan per se wachten tot 2029? Of kunnen
we door de discussie over de aanvullingswet de huidige
strafvordering al aanpassen?
Daarmee kom ik aan een volgend onderwerpje, iets waarin
ik bijna wil echoën wat de heer Van Nispen heeft gezegd.
Het gaat over wat problematisch blijft. Een enkelvoudige
eerste aanleg, een politierechter waar je naartoe gaat omdat
je iets verkeerds hebt gedaan. En je moet er gewoon heen,
maar je hebt het geld niet voor een advocaat of het organisatietalent niet, of je kunt zelf de zaak niet doen. Je gaat in
je eentje. Vervolgens gebeurt er iets wat je niet goed
begrijpt, en je gaat in hoger beroep. Dan ga je dus weer in
je eentje en weer zonder advocaat. Je komt dan nu in dit
voorgestelde Wetboek van Strafvordering terecht bij een
alleensprekende rechter die met name kijkt wat je bezwaren
zijn en als uitgangspunt neemt de bezwaren tegen wat die
eerste rechter heeft gedaan. Dat klinkt als een verschraling
van de rechtsbijstand over de gehele keten. En gelijktijdig
is het ook duidelijk dat er een verzwaring van de taak van
een advocaat optreedt bij de inwerkingtreding van het
nieuwe wetboek. Die verschraling bestaat eruit dat hij
uitermate goed de grieven moet formuleren die hij heeft
tegen het vonnis in eerste aanleg. De hele beweging daarvoor houdt ook een proactievere houding van een advocaat
in, en drukt — laat ik het zo zeggen — als het ware een
zwaarder stempel op de procedure als geheel. Dus de vraag
aan de bewindspersonen is om hierop te reflecteren, voor
zover er sprake is van een verschraling, en op hoe erin
wordt voorzien dat die verschraling niet wordt afgewenteld
op de dader, de onschuldige, de verdachte.
Een ogenblik. De heer Van Nispen heeft een vraag op dit
punt.
De heer Van NispenSPIk had op dit punt vergelijkbare vragen gesteld aan het
kabinet. We hebben dat in het wetgevingsoverleg ook
gedaan. Toen kwamen we er niet helemaal uit. Volgens mij
heeft de heer Koops op dit punt dat amendement ingediend
voor een langere tijd om in hoger beroep te gaan, als ik het
me goed herinner. Maar voor het overige zijn er noch door
mij, noch door de heer Koops en volgens mij noch door
anderen concrete voorstellen of amendementen ingediend
om te zeggen dat het dan toch meervoudige rechtspraak
moet worden in hoger beroep, of dat het een volle toetsing
moet zijn en niet alleen maar tegen de zaken die zijn ingebracht. Kortom, de vraag is: hoe gaan wij hier nou verder
mee om? Want als het kabinet straks iets zegt — en volgens
mij is het amendement ook nog ontraden — dan is dit het,
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-18
en dan moeten we elkaar toch nog eens aankijken of we
daar wel genoegen mee nemen, en of we zeggen dat dit
wat ons betreft goed genoeg is. Ik ben gewoon benieuwd.
Nogmaals, van mij zijn die voorstellen er ook nog niet, maar
ik ben echt benieuwd hoe de heer Koops naar dat scenario
kijkt.
De heer KoopsNSCIk heb er dus eentje uit geplukt, bij wijze van amendement,
waarvan ik echt denk dat dat het grootste verschil zou
kunnen maken. Dat was ook na goed overleg met alles en
iedereen die ik hierover heb kunnen bellen en spreken om
me te laten voorlichten en om niet alleen maar op mijn
eigen intuïtie af te gaan. En dat is dus voorlopig mijn antwoord. Dat laat echter onverlet hetgeen het lid Van Nispen
zojuist ook aan de orde stelde: er is sprake van een verschraling door die combinatie van die alleensprekende eerste en
alleensprekende tweede, en de verandering van die toetsing. En zonder nou het hele nieuwe wetsvoorstel overhoop
te gooien door terug te gaan naar de huidige situatie, is dit
wel de voorlopige constatering van, inderdaad, meer dan
één Kamerlid. Daarom de vraag. Voor zover er een verschraling optreedt in de berechting van, laat ik zeggen, simpele
strafzaken, is het de vraag hoe daarvoor wordt gecompenseerd; die vraag blijft zonder meer staan. Ik ben ook heel
benieuwd naar het antwoord en ik zal ook goed letten op
hoe we daarmee in de tweede termijn moeten omgaan en
in het vervolg daarop.
De heer Van NispenSPDank. En slechts een open vraag: het procederen zonder
advocaat. Als ik me goed herinner, was dat ook het vraagstuk dat hiermee verband hield, en was dat ook mogelijk.
Is dat ook nog een oplossingsrichting waar de heer Koops
naar kijkt? Moet dat dan wel of niet mogelijk blijven?
De heer KoopsNSCJa, daar heb ik zeker naar gekeken. En daarbij: er zijn
gewoon ook echt heel veel gevallen waarin een advocaat
niet de noodzakelijke meerwaarde heeft, dus niet een
noodzakelijk element is. Die gevallen bestaan gewoon. Ik
zou er dus veel eerder aan denken dat de in hoger beroep
oordelende rechter zichzelf rekenschap geeft van of iets nu
een zaak is waarbij de verdediging eigenlijk door een professional zou moeten worden gevoerd in plaats van door
de verdachte zelf. Dat zou een van de dingen zijn. Dus dat
je zegt: "De rechter in hoger beroep moet hier wel eventjes
opletten: moet die meneer dit wel in zijn eentje gaan doen
allemaal?" En dat is dan alleen al een mogelijkheid waar
de wet op zichzelf in voorziet in voorkomende gevallen. Het
zou dus de toepassing kunnen zijn van een voorziening die
al bestaat, waarmee wordt voorzien in een leemte, zoals
we die nu samen constateren. Tegen het in het algemeen
toevoegen van een advocaat in alle gevallen, dus een verplichte procesvertegenwoordiging, zo u wilt, in hoger
beroep, zijn ook argumenten in te brengen, die ik zwaar
vind wegen.
De heer Koops gaat zijn betoog vervolgen.
De heer KoopsNSCMeneer de voorzitter. Dit is wederom een vloeiende overgang en wel naar de amendementen die zijn voorgesteld
namens Nieuw Sociaal Contract. Ik licht er als eerste eentje
uit: het verlengen van de termijn van hoger beroep naar
drie maanden. Dat is het amendement op stuk nr. 48. Ik
weet dat dit amendement ontraden is. Soms is het zo dat
je dan niet opeens de handdoek maar in de ring moet
gooien, ook niet als je geen medestand voelt zo hier en daar
in de Kamer, maar dat je gewoon keihard moet staan voor
wat je echt vindt. Dit is zo'n moment voor mij.
De situatie in de dagelijkse praktijk van de strafrechtspleging
is dat de dader teleurgesteld is door het vonnis waarin hij
wordt veroordeeld. Ik gebruik expres het woord "dader".
We gaan er gewoon eventjes van uit dat hij verweer heeft
gevoerd en dat het verweer in zijn geheel is verworpen. Hij
verlaat als het ware de zaal met gevoelens van opstandigheid. Gevoelens van opstandigheid die heel gemakkelijk
kunnen worden gedeeld door die persoon die hem bijstond,
zijn advocaat dus. Dit komt doordat de advocaat zich verongelijkt kan voelen, omdat zijns inziens niet goed naar hem
is geluisterd bij het voeren van een verweer namens de
verdachte. Die gevoelens, de ernst ervan, de intensiteit
ervan, variëren natuurlijk van zaak tot zaak, maar er zijn
veel te veel gevallen waarin dat nog niet helemaal geluwd
is na een maand of twee. Pardon, ik zeg het verkeerd: na
een week of twee. Ik vind dat wij met z'n allen moeten
werken aan een systeem waarin er zo min mogelijk nutteloos hoger beroep wordt ingesteld omdat emoties een te
grote rol spelen, omdat de psychologie in het hoofd van
de dader, dan wel diens rechtsbijstandverlener, in die twee
weken nog niet afgelopen is. Iedereen brengt naar de Kamer
mee wat hij hiervoor heeft gedaan. In mijn geval is dat dus
dat ik strafzaken heb gedraaid.
Dan dringt zich dus de eerste vraag op: is dit nou omdat ik
zelf een opgewonden standje ben, die veel te graag gelijk
krijgt? Kortom: is it me die zich daaraan ergert? Daarom
heb ik grootschalig om mij heen gevraagd, bij werkelijk
alles en iedereen, bij alle advocaten die ik maar kon vinden.
Dat is niet een empirisch onderzoek. Het is ook helemaal
niet iets wat empirisch onmiddellijk onderzocht moet worden. Het is gewoon iets waar iedereen het roerend over
eens is: twee weken is te kort om koeltjes te kijken of zo'n
zaak per se een hoger beroep verdient. Als het stof is
neergedaald, als de consequenties van een eenmaal geveld
vonnis duidelijk zijn voor de dader — dat kost gewoon tijd
— dan is dat het moment waarop je op een rationele manier
kunt beslissen om al dan niet in hoger beroep te gaan.
Welke argumenten zijn er dan in te brengen tegen het verlengen van de termijn naar drie maanden? De vraag is of
die bestaan. In het civiele recht is het drie maanden. Het
klinkt ook helemaal niet zo gek wat ik zeg, om iemand
gewoon even de tijd te gunnen voordat die al dan niet
doorgaat en ons rechtssysteem daarmee blijft belasten.
Wat is een argument tegen? Nou, dat de hele procedure in
zijn totaliteit langer duurt, maar dat is eenvoudigweg niet
waar. Dat is gewoon niet zo. Er bestaat een termijn waarbinnen de rechter in eerste aanleg zijn hele dossier in hoger
beroep bij de hogerberoepsrechter moet hebben ingeleverd.
Dat is een termijn van acht maanden. Als je díé termijn
verlengt, krijg je een vertraging van de gehele procedure.
Als je de termijn oprekt van twee weken tot drie maanden,
krijg je die vertraging eenvoudigweg echt helemaal niet.
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-19
Tijdens de wetgevingsoverleggen heb ik er alles al over
naar voren gebracht wat ik toen maar te melden had. Wat
dat betreft spreek ik tegen Kamerleden die het allemaal al
een keertje hebben gehoord, maar ik kan niet anders dan
dit nog één keer plenair herhalen. Ik zou zeggen: Tweede
Kamer, alstublieft, steunt u mij hierin. Dit alles krijgt ook
de vorm van een vraag om reconsideratie aan de kant van
de bewindspersonen.
De heer KoopsNSCJa, in die zin wil ik dat dan ook graag hier aan de bewindslieden en aan de regeringscommissaris voorleggen. Daarbij
denk ik: de termijn waarin een strafdossier in eerste aanleg
voor hoger beroep moet worden ingezonden, bepaalt hoeveel vertraging er optreedt tussen de eerste en de tweede
aanleg. Dat is waarom die termijn bestaat. De termijn voor
het uitwerken van een vonnis bepaalt dat dus niet.
De heer Sneller wil het geloof ik nog een keer horen.
De heer Koops vervolgt zijn betoog.
De heer SnellerD66Ik krijg er geen genoeg van, voorzitter. Als het om passie
zou gaan, dan zou hij die steun hebben. Het argument dat
door de staatssecretaris wordt ingebracht, is inderdaad de
grote negatieve consequenties voor de doorlooptijden. De
heer Koops zegt: dat is absoluut niet waar. Maar het gaat
hier natuurlijk niet zozeer om het geval waarin het hoger
beroep wel wordt doorgezet, maar ook om het feit dat het
langer duurt voordat er een uitvoerbaar vonnis ligt en het
duidelijk is dat het naar de executiefase gebracht kan worden. Dat is bezwaarlijk voor de maatschappij, voor de verdachte en voor het slachtoffer, schrijft de staatssecretaris.
Ik hoor graag nog iets meer van de inhoudelijke weerlegging van met name het eerste argument. Er worden vijf
argumenten gegeven tegen het amendement, maar ik zou
met name graag horen wat de heer Koops antwoordt op
het eerste argument.
De heer KoopsNSCLaten we het puur praktisch bekijken. Het uur U is aangebroken. Het vonnis wordt geveld. Het wordt voorgelezen
of het wordt mondeling medegedeeld. Dat is het moment
waarop de teleurstelling bij de gemiddelde dader inslaat,
en soms ook bij slachtoffers. Dat is dat moment. Dan zegt
de wet dat je binnen acht maanden na dat moment de
stukken, het dossier als geheel, moet hebben ingeleverd
bij de hogerberoepsrechter. De vraag is wat er in die acht
maanden nou moet gebeuren. Er moet, in voorkomende
gevallen, een aanvulling op het vonnis worden gemaakt.
Er moeten dus bewijsmiddelen worden verzameld en vrij
letterlijk gewoon dossierstukken worden samengepakt en
vervolgens digitaal worden verstrekt. Het wil er bij mij niet
in dat een rechter er acht maanden voor nodig heeft om
een aanvulling te maken op zijn vonnis. Dat kan ik me niet
voorstellen. Kortom, de werkzaamheden die worden verwacht van de rechterlijke macht bij het voorbereiden van
het opsturen naar het hoger beroep kunnen uitstekend
worden gedaan in de periode die daarvoor staat: na drie
maanden, maar voor acht maanden. Ik hoop dat ik me helder uitdruk. Anders zie ik meneer Sneller er absoluut toe in
staat daar nog iets over te vragen.
De heer KoopsNSCIk kom terecht bij het verlengen van de verzetstermijn bij
een strafbeschikking. Daarbij is het voorstel om die van
twee naar zes weken op te schuiven. Daar kom ik zo meteen
nog even op terug.
Ik kom bij mijn derde amendement, dat ik hier alleen maar
wil aanstippen. Dat betreft de controleerbaarheid van de
rechter. We hebben het tijdens de wetgevingsoverleggen
gehad over het ingaan op uitdrukkelijk voorgedragen
standpunten van de verdediging. Ik herinner me levendig
hoe de regeringscommissaris mij van de repliek diende, of
misschien was het dupliek, dat het simpelweg te veel werk
is als je moet ingaan op de bewijsconstructie en op verweren die daarop zien. Ik blijf erbij dat ik dat antwoord — als
enige antwoord ongeveer, meneer Knigge — niet overtuigend vond. Het is heel gek om dat te zeggen tegen een
persoon die dat andersom regelmatig over mijn eigen cassatiemiddelen heeft gezegd. Dat voelt gewoon gek. Maar
het is wel echt waar. Voor mij staat voorop, en daarmee
ook voor Nieuw Sociaal Contract, dat een vonnis dat af is
begrijpelijk moet zijn voor eenieder die het leest: voor het
slachtoffer, voor de veroordeelde persoon, voor de vrijgesproken persoon en voor het publiek. Dat kan alleen maar
op het moment dat je in dat vonnis ingaat op uitdrukkelijk
voorgedragen standpunten. Je moet geen aparte categorie
aanbrengen waardoor dat allemaal niet hoeft als er minder
dan een jaar wordt opgelegd. Dat geldt namelijk voor het
overgrote gedeelte van de zaken: in het overgrote gedeelte
van de zaken wordt helemaal geen jaar opgelegd maar veel
minder. In alle gevallen waarin een straf wordt opgelegd,
kan dat diep ingrijpend zijn, ook als die straf minder dan
een jaar is. Dan heb je het niet over de grote criminelen,
maar wel over mensen die het dagelijks leven verliezen.
Vandaar dat amendement.
Dan heb ik nog het amendement op stuk nr. 29. Ik moet
daarover formeel opmerken dat ik dat intrek. Dat ging over
...
Dat gaan we even noteren, want dat is belangrijk.
De heer SnellerD66De heer Koops heeft het de hele tijd over acht maanden.
Hier gaat het over: van twee weken naar drie maanden.
Volgens mij gaat het over andere casuïstiek, maar misschien
dat we nog even de reactie en de mondelinge toelichting
van het kabinet op dit argument moeten afwachten. Dan
komen we er in de tweede termijn even op terug.
De heer KoopsNSCDat schiet tenminste op, hè?
Ja, ja.
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-20
Het amendement-Koops (stuk nr. 29) is ingetrokken.
De heer KoopsNSCDan overweegt Nieuw Sociaal Contract nog een aantal
moties in tweede termijn in te dienen, heel bewust omdat
sommige dingen te ingewikkeld zijn om te regelen met een
amendement.
De eerste motie betreft de informatievoorziening bij het
uitvaardigen van een strafbeschikking. Wij achten die op
dit moment onvoldoende toereikend. We hebben hier de
woorden "klare taal" en "begrijpelijke taal" al eerder zien
langskomen. Wij zijn van oordeel dat degene aan wie een
strafbeschikking wordt uitgevaardigd moet weten wat hij
moet doen, wat zijn rechten zijn en dat hij in verzet kan
komen. Hij moet ook weten hoe hij dat kan doen, dat hij
recht heeft op een advocaat, dat hij recht heeft op de stukken en dat hij andere dergelijke rechten heeft.
Een tweede motie die wij overwegen betreft wel degelijk
het verband tussen de strafbeschikking en het taakstrafverbod. Dat is inderdaad een directe consequentie van de
ontwikkelingen die op dit moment gaande zijn. Die blijken
onder andere uit de reactie van het Openbaar Ministerie,
die vanochtend is gepubliceerd, op het bekend worden van
een interne richtlijn waarmee een externe richtlijn buiten
werking treedt. Wat het ook zei van die hele problematiek;
hier komt het aan het licht. We hebben niet voor niks taakstrafverboden aanvaard. Daar is hier in de Kamer ook een
felle discussie over geweest. Maar voor die specifieke
categorieën in artikel 22b bestaan ze. Ze bestaan gewoon.
Het lijkt er nu op dat een dergelijk taakstrafverbod omzeild
kan worden door het uitvaardigen van een strafbeschikking.
We overwegen daarom een motie die ziet op dat onderwerp:
het omzeilen van een taakstrafverbod middels een strafbeschikking. Dat zou toch niet mogelijk moeten zijn?
Dan hebben we over dezelfde strafbeschikking ook bij wijze
van motie …
Een ogenblik. Op dit punt heeft de heer Van Nispen een
vraag.
De heer Van NispenSPIk weet niet of ik dit punt nou helemaal goed begrijp. Als
er in ander verband wordt gesproken over het omzeilen
van een taakstrafverbod, dan bedoelen mensen daar soms
ook mee dat er geen gevangenisstraf wordt opgelegd voor
een bepaald delict terwijl bepaalde Kamerleden dat wel
zouden willen. Er wordt bijvoorbeeld genoegen genomen
met de voorlopige hechtenis of er zijn andere modaliteiten.
Een van die modaliteiten kan een OM-strafbeschikking zijn.
Is "omzeilen" hier eigenlijk wel het goede woord? Of gaat
het om het gebruikmaken van de mogelijkheden die de wet
nu biedt? Nog even los van wat ik daarvan vind: is "omzeilen" wel het goede woord of begrijp ik de vraag niet goed?
De heer KoopsNSCIk gebruik dat woord deze keer echt expres, en ook op een
provocatieve wijze. Ik gebruik dit ook echt naar de
bewindspersonen toe, want op het moment dat een strafbeschikking wordt uitgevaardigd om een taakstrafverbod
te omzeilen, dan is dat de situatie die wenselijk is, die niet
beoogd is door deze Tweede Kamer. Dat betreft dus niet
alle gevallen waar het lid Van Nispen het zojuist over had,
maar dat betreft het geval waarbij er om die reden een
strafbeschikking wordt uitgevaardigd. Dat is waarom we
die motie overwegen. Dat is ook waarom ik dat in de vorm
van een vraag voorlegde aan de bewindspersonen.
De heer Koops vervolgt zijn betoog.
De heer KoopsNSCIk wou nog wat opmerken over de verzetstermijn van zes
weken voor een strafbeschikking. Er is dus een onderzoek
naar die strafbeschikking. De vraag is of ik daar een motie
voor moet indienen. Of zou het kabinet bereid zijn daar een
toezegging op te doen? Dat betreft de vraag of de verzetstermijn van zes weken kan worden betrokken bij het
onderzoek naar de strafbeschikking, dat al loopt en binnenkort wordt afgerond. Dat zou een motie wellicht overbodig
maken.
Dan kom ik bij mijn laatste twee moties. Dan is het klaar,
meneer de voorzitter. Een daarvan betreft de doorverwijzingsbevoegdheid voor slachtoffers. Alleen al gelet op alle
commentaren die hier zijn gedebiteerd en alle voorstellen
die zijn gedaan: een daarvan is de afdwingbaarheid van
slachtofferrechten. Zeker ook in het licht van de opmerkingen die hier gemaakt zijn, begin ik opnieuw over de doorverwijzingsbevoegdheid naar een civiele rechter. Heel
concreet gaat het hierom: op het moment dat een slachtoffer
zich meldt in een strafzaak maar niet ontvankelijk wordt
verklaard in zijn vordering, omdat die vordering te complex
van aard is, dus een te zware belasting van het strafproces
is, dan vertrekt hij met lege handen. Dat wil zeggen, zonder
executoriale titel en met de verplichting een dagvaarding
uit te brengen. Daarvoor moet hij een advocaat vinden, de
civiele rechter adiëren en de stukken op een juiste wijze
laten betekenen. Kortom, hij haalt zich een onnoemelijke
hoeveelheid werk op de hals. Dat krijgt hij gewoon. Het
komt mij voor dat dat een volmaakt onredelijk verschil is
tussen de positie van het slachtoffer dat ontvankelijk wordt
verklaard in de strafzaak en het slachtoffer dat niet ontvankelijk wordt verklaard omdat zijn vordering te complex is
of te belastend voor het strafproces. Die posities behoren
gewoon gelijkgetrokken te worden. Dat heeft bij dezen dus
niet de vorm van een amendement gekregen maar die van
een motie. Als de bewindspersonen op dit onderwerp zouden willen reflecteren, dan kan ik daar in de tweede termijn
rekening mee houden.
Mijn laatste onderwerp betreft de zogenaamde zaaksgebonden strafrechter. Daar hebben we het ook over gehad. De
hele rechterlijke macht, begrijp ik, heeft zich fanatiek
gekeerd tegen het voorstel om binnen de rechterlijke macht
voor elke strafzaak een probleemeigenaar aan te wijzen.
Tegelijk loopt daarmee wel een pilot in de rechtbank Rotterdam. Als ik het goed begrepen heb, loopt die eigenlijk
hartstikke goed. Ik stel dus bij wijze van motie voor om te
onderzoeken of een zaaksgebonden strafrechter aangewezen kan worden, dus een probleemeigenaar. De vraag is
dus: kunnen de bewindspersonen ook op dat onderwerp
reflecteren?
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-21
Daarmee kom ik aan het einde van mijn inbreng. Ik veroorloof mij deze ene opmerking: ik heb het zelf in alle wetgevingsoverleggen ontzettend fantastisch gevonden dat een
politieke kleur volmaakt ondergeschikt was aan het hogere
belang dat kennelijk iedereen als zodanig onderkende,
namelijk dat dit ding op een goeie manier tot stand komt.
Dat vond ik een verademing en ik vond het een eer om daar
deel van uit te mogen maken.
Dank u.
Hartelijk dank voor uw inbreng. We zijn halverwege de
eerste termijn. Ik stel voor dat we even vijf minuten pauze
houden, ook voor een sanitaire stop. We zijn vijf minuten
geschorst.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
Ik heropen de vergadering. We gaan verder met de behandeling van het nieuwe Wetboek van Strafvordering. We zijn
halverwege de eerste termijn van de zijde van de Kamer.
De heer Diederik van Dijk gaat nu het woord voeren en dat
doet hij namens de fractie van de SGP. Gaat uw gang.
De heer Diederik van DijkSGPDank u wel, voorzitter. Bij het kennisnemen van het
indrukwekkende wettelijke systematische bouwwerk waarover wij vandaag spreken, moest ik spontaan denken aan
dichtregels van T.S. Eliot, uit The Rock. Ik dacht dat dit debat
wel een heel klein beetje poëzie kan gebruiken; dat zeg ik
met een knipoog. De dichtregels gaan als volgt.
They constantly try to escape
From the darkness outside and within
By dreaming of systems so perfect that no one will need
to be good.
Ik vertaal het: "Ze" — politici, wetgevers, juristen — "proberen voortdurend te ontsnappen, aan duisternis buiten en
aan duisternis binnen, door te dromen van systemen die
zo perfect zijn dat niemand goed hoeft te zijn." Dit gedicht
zegt dat er uiteindelijk geen systeem is, of het nu een
democratische rechtsorde is of een imposant juridisch
bouwwerk, dat kan garanderen wat mensen zullen doen.
We verlaten ons op dergelijke systemen, maar uiteindelijk
draait het om de keuze die een individueel mens maakt.
Het is iedere keer weer de keuze tussen goed en kwaad.
Voorzitter. Nergens blijkt duidelijker dat mensen als vanzelf
geneigd zijn om het kwade te kiezen dan op het terrein van
het strafrecht. Het is de taak van de overheid om recht en
gerechtigheid te bevorderen en het kwaad in de samenleving te bestrijden. Zij draagt de zwaardmacht. In dat licht
beziet de SGP dit wetsvoorstel. Het wetsvoorstel bepaalt
hoe recht wordt gedaan in ons land. Het raakt aan de kern
van gerechtigheid, de bescherming van slachtoffers en de
waarborging van de rechtsstaat.
De herziening van dit wetboek is een majeure en complexe
operatie, die jaren in beslag heeft genomen. Ik wil daarom
mijn respect uitspreken naar alle betrokken ministers,
staatssecretarissen, ambtenaren, de heer Knigge, niet te
vergeten, maar ook naar de uitvoeringsinstanties die hier
doordacht aan hebben gewerkt. Ik maak ook een diepe
buiging voor de collega's die hieraan veel tijd hebben
besteed en tal van amendementen hebben ingediend om
deze wet zo mogelijk nog beter te maken.
Voorzitter. De SGP hecht groot belang aan een rechtvaardig
strafproces dat daadkrachtig optreedt tegen misdaad, maar
ook de rechtszekerheid van de burger bewaakt. Rechtvaardigheid en effectiviteit moeten hand in hand gaan. Daarbij
hoort een strafklimaat dat past bij de ernst van de gepleegde
misdrijven. Een fundamenteel uitgangspunt van ons strafrecht is dat het ten principale een reactie of normering
vanuit de samenleving is, gericht op de gedraging van de
dader. Het strafrecht behelst naast het voorkomen van
recidive ook vergelding en moet daarbij een afschrikwekkende werking hebben.
Voorzitter. Aan een rechtvaardig strafproces is onvermijdelijk de positie van slachtoffers verbonden. Slachtoffers
verdienen een volwaardige plaats in ons strafproces. De
SGP steunt maatregelen die hun positie versterkt, zoals een
betere informatievoorziening en snellere procedures. Ook
de uitvoering van het nieuwe wetboek moet hierin voorzien.
Slachtoffers mogen niet verdwalen in een bureaucratisch
doolhof, maar moeten serieus genomen worden en hun
rechten kunnen uitoefenen.
Wat de SGP betreft is de uitvoering van dit voorstel cruciaal.
De herziening van het Wetboek van Strafvordering moet
niet slechts een papieren werkelijkheid zijn. In de praktijk
moet het leiden tot een snellere, eerlijkere en goed uitvoerbare strafrechtspleging.
In de criminele wereld wordt volop geïnnoveerd, waarbij
zeker in de digitale wereld ontwikkelingen elkaar in hoog
tempo opvolgen. Dat vereist dat zowel de politie als het
OM de ruimte moet hebben om met zaken te experimenteren om de ontwikkelingen bij te benen. Daarom mijn concrete vraag: in hoeverre voorziet het voorgestelde wetboek
in die behoefte? Wat de SGP betreft moet er expliciet ruimte
zijn voor het experimenteren met nieuwe technologieën en
opsporingsmogelijkheden, waarbij we de randen opzoeken
van de bestaande praktijk door in te spelen op nieuwe ontwikkelingen. Graag hoor ik van de minister hoe hij dit ziet.
De SGP vraagt ook aandacht voor gegevensdeling tussen
diensten in de uitvoering. Het is onwenselijk dat onderzoeken opnieuw moeten worden uitgevoerd of dat belangrijke
bewijsstukken niet geldig zijn, omdat er een vinkje in de
AVG ontbreekt. Kan de minister verzekeren dat we dit goed
hebben geregeld in dit voorstel?
De SGP legt de vinger bij de capaciteit en de middelen van
politie, OM en rechtspraak. Goede wetgeving blijft immers
zonder kracht als de uitvoering tekortschiet. Ik doe daarom
een klemmend beroep op dit kabinet om echt de benodigde
middelen vrij te maken om de opsporing, vervolging en
rechtspraak robuust toe te rusten voor de taak die dit
voorstel aan hen toebedeelt. De SGP waarschuwt voor het
gevaar om door te schieten in een te bureaucratische
benadering. De uitvoerende instanties moeten met werkbare
en begrijpelijke regels kunnen werken, zonder onnodige
complexiteit. Meer ruimte voor de agent in de wijk en
minder blauw achter het bureau!
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-22
Daarnaast hoopt de SGP dat we met dit voorstel een
belangrijke stap kunnen zetten in het laten slinken van de
stapels zedenzaken, die al te lang wachten op behandeling.
Het OM voldoet al te lang niet aan haar eigen norm om 80%
van alle zedenaangiften binnen zes maanden in behandeling
te nemen. We zullen daarbij ook recht moeten doen aan
slachtoffers. Voorkom secundaire victimisatie door een
traag vervolgingsproces! Laten we werkelijk recht doen en
zaken afronden, want een papieren rechtvaardigheid is geen
echte rechtvaardigheid.
Tot zover. Dank u, voorzitter.
Hartelijk dank voor uw inbreng. Dan gaan we nu luisteren
naar de heer Emiel van Dijk. Hij voert het woord namens
de fractie van de PVV.
De heer Emiel van DijkPVVDank u wel, voorzitter. In dit debat spreken we over het
nieuwe Wetboek van Strafvordering. De PVV staat welwillend en positief tegenover veel van de vernieuwingen en
de moderniseringsslag die de regering met dit nieuwe
Wetboek realiseert. In het nieuwe Wetboek van Strafvordering is het beginsel van strafbeschikkingen onverminderd
overgenomen uit het oude wetboek. Hierdoor behoudt het
OM de bevoegdheid om strafbeschikkingen uit te vaardigen
tegen misdrijven waarop een maximumstraf van zes jaar
staat. Misdrijven zoals mishandeling en aanranding, maar
ook het verspreiden van kinderporno, kunnen hierdoor
worden afgedaan met een taakstraf of een geldboete, omdat
het OM geen vrijheidsbenemende straffen, zoals celstraffen,
mag opleggen.
Voorzitter. Recent lazen we in het nieuws dat het OM veelvuldig gebruikmaakt van die bevoegdheid. Op 1 februari is
de zogenaamde "tijdelijke instructie intensivering strafbeschikkingen bij veelvoorkomende vermogensdelicten" van
het Openbaar Ministerie in werking getreden. Deze werkinstructie ziet toe op een ruimere inzet van de strafbeschikking
bij verdenking van diefstal, verduistering, oplichting en
heling. Maar dit blijkt, zoals de rechtspraak opmerkt, slechts
een eerste stap. Uiteindelijk is het de bedoeling om de
instructie gefaseerd uit te breiden, totdat — ik citeer daarbij
het OM — "het doel van zo min mogelijk dagvaardingen
voor feiten met een strafmaximum van zes jaar of minder
is bereikt". Met andere woorden, het Openbaar Ministerie
is voornemens de wettelijke ruimte maximaal te benutten
en alle delicten waarop tot zes jaar gevangenisstraf staat,
af te doen met een strafbeschikking. Deze trend zagen wij
gisteren bevestigd in het nieuws: De Telegraaf kopte dat
criminele asielzoekers door het nieuwe beleid van het
Openbaar Ministerie minder vaak de cel in hoeven voor
serieuze misdrijven zoals mishandeling of wapenbezit.
Voorzitter. Dit kunnen wij niet laten gebeuren. Het mag niet
zo zijn dat criminelen die een gevangenisstraf verdienen,
niet meer worden opgesloten onder het mom van het verlichten van de druk op de rechtspraak of het bestrijden van
het celtekort. Het mag niet zo zijn dat criminele asielzoekers
niet meer de gevolgen voor hun asielstatus ervaren. In
beginsel heb je daar namelijk een veroordeling met een
vrijheidsbenemende sanctie voor nodig.
Voorzitter. Wanneer het gaat om het ondermijnen van de
rechtsstaat en het in de kou laten staan van slachtoffers,
dan moet men vooral zo doorgaan met het niet meer voor
de rechter brengen van criminelen. Niet alleen de PVV is
hiertegen; ook de Raad voor de rechtspraak is keihard in
zijn oordeel. Het OM, dat al verkeerde prioriteiten stelt
doordat het publieke omroepen vervolgt om vacaturetekstjes, cabaretiers aanpakt om flauwe grappen en daarentegen
voor de 40ste keer besluit om demonstranten van Extinction
Rebellion niet te vervolgen, doet afbraak aan de geloofwaardigheid van onze rechtsstaat. Als het OM dan wél een keer
vervolgt, eist het slechts elf dagen cel, bijvoorbeeld tegen
een van de Jodenjagers in Amsterdam. Als iemand zich
dan nog afvraagt waarom de rechtsstaat onder druk staat
en burgers het vertrouwen verliezen, dan is het antwoord:
echte criminelen komen er in Nederland veel te makkelijk
mee weg. Met dit soort beleidsrichtingen van het Openbaar
Ministerie wordt dat alleen maar erger.
De PVV komt daarom met een drietal amendementen. In
het eerste amendement willen wij artikel 3.3.1 wijzigen en
de termijn van zes jaar waarvoor het OM in de toekomst
misdrijven met een strafbeschikking mag afdoen, halveren.
Hierdoor vallen veel meer zware delicten buiten deze
bevoegdheid en zullen deze criminelen in volle transparantie
en openheid, met alle rechterlijke middelen, keihard kunnen
worden aangepakt.
Met het tweede amendement willen wij de bevoegdheid
schrappen om strafbeschikkingen uit te vaardigen bij misdrijven die vallen onder titel 14, misdrijven tegen de zeden,
titel 18, mishandeling, en titel 20, misdrijven tegen de persoonlijke vrijheid, van het Wetboek van Strafrecht. Dat doen
wij door een lid toe te voegen dat deze titels uit het Wetboek
van Strafrecht uitzondert van het uitvaardigen van strafbeschikkingen door het Openbaar Ministerie. Juist criminaliteit
zoals straatterreur, stalking, bedreiging, mishandeling en
aanranding heeft de grootste gevolgen voor de veiligheid
en het veiligheidsgevoel van slachtoffers en de samenleving. Met dit amendement kan voor deze misdrijven nooit
meer een strafbeschikking worden uitgevaardigd. Deze
delicten mogen wat de PVV betreft nooit worden afgedaan
met zo'n strafbeschikking. De daders van dergelijke misdrijven moeten gewoon voor de rechter komen en lang in de
cel verdwijnen.
Voorzitter. Dan het derde amendement. Wat de PVV betreft
moeten asielzoekers die tijdens hun verblijf misdaden plegen, krachtig aangepakt worden.
Ogenblik, ogenblik. Ik ga u even onderbreken, want volgens
mij heeft de heer Koops vragen over het vorige amendement.
De heer KoopsNSCHet gaat mij even over het amendement dat ziet op het
halveren van het strafmaximum waarvoor een strafbeschikking uitgevaardigd mag worden. Van dat voorstel heb ik
vandaag kennisgenomen. Dan schiet door mijn hoofd dat
op een eenvoudige winkeldiefstaf maximaal vier jaar
gevangenisstraf staat. Dan is de vraag in dit verband of het
nou de bedoeling is dat je geen strafbeschikking meer mag
opleggen voor een eenvoudige winkeldiefstal.
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-23
De heer Emiel van DijkPVVDat is niet de bedoeling van dit amendement. Ik heb zojuist
toegelicht wat de bedoeling is van dit amendement. De
bedoeling van dit amendement is om zwaardere misdrijven,
misdrijven tegen de persoonlijke vrijheid, zedenmisdrijven,
verkrachting — ik heb het trouwens niet over verkrachting
— aanranding, mishandeling, bedreiging en alles wat
daarmee samenhangt, aan te pakken. Diefstal wordt nu al
vaak niet voor de rechter gebracht. Dat doet het OM niet,
want die hebben in hun selectiviteitskader een afspraak
met de politie en het Openbaar Ministerie dat ze daar in de
meeste gevallen niks mee doen. Die worden gewoon
heengezonden en daar gebeurt verder niks mee. Dat heeft
dus geen enkele verandering wat dat betreft.
De heer KoopsNSCIs het duidelijk dat er strafbeschikkingen worden uitgevaardigd voor winkeldiefstal of is de veronderstelling nu dat
dat in het geheel niet gebeurt?
gehad van die ene mevrouw, ik geloof ergens in Brabant,
wier kluis bij de Etos was leeggehaald. Er was €4.200
gestolen. Het OM heeft die vrouw gewoon in de kou laten
staan. Daar is geen strafbeschikking aan te pas gekomen.
Die man is daar zelfs niet voor vervolgd, want hij was al
erg genoeg gestraft voor een ander voorgaand feit. Die
mevrouw zit met de gebakken peren van €4.200, en dit terwijl het OM middels die strafbeschikkingen nu al de
mogelijkheid heeft om het geld van die dader te vorderen
ten faveure van het slachtoffer, in dit geval die mevrouw
waarbij de kluis met de hele omzet van haar winkel was
leeggehaald. Er zitten dus nog een aantal kanttekeningen
bij. Daar moeten we goed over nadenken, maar ik sta niet
negatief tegenover hier en daar schuiven met een termijn
zodat daar wat flexibiliteit in zit. Het gaat ons erom dat het
niet meer zo kan zijn dat je voor mishandeling, bedreiging,
aanranding en dergelijke feiten naar huis kan worden
gestuurd zonder dat je voor de rechter hoeft te verschijnen,
en dat je met een geldboete kan wegkomen. Dat is ongehoord. Dat is de reden waarom wij dit amendement hebben
ingediend.
De heer Emiel van DijkPVVDat zal ongetwijfeld gebeuren.
De heer KoopsNSCDringt zich dan niet het volgende risico op als je de boel
halverwege ... Het gaat er dus om dat je de situatie krijgt
dat iemand voor de rechter moet worden gebracht. Ik heb
het puur eventjes over de verlaging van die termijn van zes
jaar naar drie jaar. Verduistering valt er niet meer onder,
net als andere vermogensdelicten die ook, laat ik zeggen,
in een situatie kunnen voorkomen dat iemand er zeer zeker
niet de gevangenis voor in gaat, gewoon omdat de ernst
van het concrete geval dat niet rechtvaardigt. Die gevallen
heb je nou eenmaal ook. Is het lid dan niet bang dat er
überhaupt helemaal niks meer met zo'n zaak gebeurt? Is
het niet zo dat het OM wordt gedwongen om helemaal niks
meer te doen als het niet anders kan dan een zaak aanhangig te maken bij de rechtbank?
De heer Emiel van DijkPVVNee, dat is niet het geval.
De heer SnellerD66Ik probeer het even te begrijpen, want de heer Koops is
duidelijk beter ingevoerd in het Wetboek van Strafrecht dan
de heer Van Dijk, en dan ik trouwens. Artikel 310: ten
hoogste vier jaar op diefstal. Het amendement zegt dat het
maximum van zes naar drie moet. De consequentie is dus
dat dit niet meer kan. De heer Van Dijk zegt: het is niet de
bedoeling dat het niet meer kan. Maar dat is wel de consequentie. Wat gaat de heer Van Dijk dan doen?
De heer SnellerD66De heer Van Dijk noemt het "een kleinigheidje". Ik denk dat
het probleem als volgt is. We proberen deze wet zorgvuldig
te behandelen. We proberen wetgeving überhaupt zorgvuldig te doen. De heer Van Dijk komt hier vandaag mee en
lijkt de consequenties van wat hij eigenlijk voorstelt, niet
te kunnen overzien. Ik vraag hem ook om een reflectie op
wat daarvoor al is gezegd, ook door mij, namelijk dat dit
eigenlijk een middelvinger is naar het hele proces dat we
tot nu toe gehad hebben als het gaat om dit wetsvoorstel.
Niet eens het begin van de consequenties daarvan zijn
duidelijk voor de heer Van Dijk, laat staan voor de rest van
de Kamer.
De heer Emiel van DijkPVVIk zie dat toch echt anders. De gevoelens van opstandigheid
van de heer Sneller heb ik gezien op het internet, maar ik
deel die niet. Ik denk dat dit, nu wij staan te debatteren over
de wijziging van dit wetboek, juist hét moment is om die
wijzigingen door te voeren. Wij gaan als partij zelf over het
moment waarop we dat amendement indienen. We zijn
gewoon perfect binnen de tijd. Het kan via het Reglement
van Orde. Het is gewoon een normale procedure. Je dient
een amendement in en daar hebben we een debat over,
zoals ik nu met u in debat ben. Vervolgens wordt daarover
gestemd. Laten we niet overdrijven: de implementatie van
het hele gebeuren is pas in 2029, pas over vier jaar. Laten
we nu niet doen alsof wij met iets zijn gekomen wat schromelijk te laat is en alsof daar niet over gepraat kan worden
en dergelijke. We hebben tijd zat om alles goed door te
voeren. Daarom liggen onze amendementen er ook.
De heer Emiel van DijkPVVNee, ik heb gezegd dat het niet de intentie is. Als blijkt dat
dat inderdaad van drie naar vier jaar zou moeten, dan is
dat ook prima. Dat is geen enkel probleem. Dat is een kleinigheidje. Ik wil best een gewijzigd amendement daarvoor
indienen als we daarmee het probleem oplossen dat diefstal
voortaan eventueel met een strafbeschikking kan. Dan wil
ik daarbij wel de kanttekening maken dat het OM dat dan
ook echt moet doen. We hebben laatst bijvoorbeeld de zaak
De heer SnellerD66Als de heer Van Dijk ze allemaal intrekt, hebben we tijd
genoeg om het er nog een keer goed over te hebben. Nu
gaan we in principe gewoon dinsdag stemmen. Het is aan
de PVV om helemaal terug te komen op het stemgedrag
van de Groep Wilders, die gewoon heeft ingestemd met
het wetsvoorstel en een OM-afdoening en die tegen een
horizonbepaling was. Die draai staat de PVV volledig vrij.
Maar het staat de PVV niet vrij om te zeggen: we hebben
geen idee van de uitvoeringsconsequenties en dinsdag
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-24
moeten we gaan stemmen, met dit soort vergaande wijzigingen. Dan denk ik dat er ook een verantwoordelijkheid is
richting de rest van de Kamer om daar iets serieuzer mee
om te gaan. Mijn vraag is als volgt. DJI zit al met code zwart.
Dit leidt, wat de heer Van Dijk betreft, tot een grotere
bezetting van gevangenissen, doorlooptijden bij de rechterlijke macht et cetera, et cetera. Wat gaan we doen om ervoor
te zorgen dat we dat soort consequenties nog wat beter in
beeld krijgen? Wat is nou het voorstel van de heer Van Dijk?
Of zegt hij gewoon: dit zijn de voorstellen, dinsdag stemmen, zoek maar uit?
De heer Emiel van DijkPVVDat is een beetje kort door de bocht, maar er staat gewoon
in het hoofdlijnenakkoord dat er strenger gestraft gaat
worden. Dit is een van de dingen waarmee we strenger
gaan straffen. Wij zien dat het OM nu te vaak steken laat
vallen. Terwijl wij hier het debat voeren — dat is het verwijt
dat de heer Sneller mij maakt — heeft het OM in alle stilte
ineens een beleidswijziging doorgevoerd, waarin ze zeggen:
alles en iedereen die eigenlijk zes jaar de bak in zou moeten
kunnen, gaan we nu gewoon met een taakstraf naar huis
sturen of met een geldboete. Dat is compleet de omgekeerde wereld. Dat is niet goed. Als gevolg van die houding
van het OM — ik doel op het zwalken van de ene naar de
andere kant — gaan we asielzoekers die voor enorm veel
overlast zorgen in de asielzoekerscentra en die in de criminaliteit zitten, waarmee zij de hele regio, buurten en
woonwijken onveilig maken en waardoor mensen zich daar
niet meer thuis voelen, met deze beleidswijziging van het
OM niet meer voor de rechter krijgen. Wij vinden als partij
dat wij daar paal en perk aan moeten stellen. U kunt het
niet met mij mee eens zijn, maar dit is juist het moment om
daar wat mee te doen. We bespreken vandaag de wijziging
van het Wetboek van Strafvordering en in dat Wetboek van
Strafvordering hebben wij als wetgever de mogelijkheid
om de speelruimte die het Openbaar Ministerie nu veel te
veel pakt, met negatieve consequenties, te beperken.
Daarover ligt er dat amendement. En heel veel meer dan
een "zes" in een "drie" veranderen is het niet.
De heer KoopsNSCIk ben zelf helemaal niet zo van het verwijten maken, en al
helemaal niet in dit huis. Dat is ook niet waarom ik bij deze
microfoon sta. Ik haak wel aan bij iets anders. Net als de
heer Van Dijk was ik tamelijk geschokt door het bestaan
van een interne richtlijn van het Openbaar Ministerie die
een externe richtlijn buiten werking stelde. Dat vond ik echt
heel gek. Ik kan me heel goed voorstellen wat ik daarmee
gedaan zou hebben als ik advocaat was geweest van
iemand die in strijd met die richtlijn toch voor de rechter
was gekomen. Dat is waarom ik dat zo gek vond. En dat
dan in combinatie met het punt dat voorzien wordt dat dit
wetboek in werking treedt in 2029. Hoe ziet de heer Van
Dijk het voor zich om in de komende vier jaar iets te doen
met deze interne richtlijn of met het voornemen om die
strafbeschikkingen te gebruiken in bepaalde gevallen?
Kortom, hoe zouden we er eerder iets aan moeten doen?
Dat is mijn hoofdvraag. Ik koppel daaraan dat we niet voor
niets een rondetafelgesprek hebben aangevraagd en een
debat expliciet over dit onderwerp.
We debatteren vandaag over alle WGO's die we over dit
onderwerp hebben gehad. Dat het rondetafelgesprek pas
over twee weken plaatsvindt, hoeft niets af te doen aan de
reden dat wij hier vandaag een amendement indienen. Dat
kan gewoon. Dus ik snap alle, misschien wel geveinsde,
ophef niet zo. Het zijn drie heel simpele amendementen. Er
wordt een artikel ingevoerd en er wordt één cijfer veranderd, namelijk van zes jaar naar drie jaar. We beperken
daarmee de speelruimte van het OM, dat op dit moment
veel te veel speelruimte heeft. We hebben al meerdere
malen de minister zelf gevraagd om iets te doen aan het
OM als het niet vervolgt, als het Extinction Rebellion niet
vervolgt, als het de Jodenhaters in Amsterdam veel te zacht
aanpakt. De minister zegt dat het OM zelf over de vervolgingsbeslissing gaat en dat hij zich daar niet mee bemoeit.
Dan is het toch echt aan ons om daar paal en perk aan te
stellen. Dat doen wij middels deze amendementen.
Ik vind het eigenlijk een beetje gerommel in de marge om
hier te praten over de procedures en dergelijke. Het gaat
om wat wij beogen hiermee beter te maken voor de
samenleving. Wat we beter gaan maken, is dat we straks
asielzoekers wél voor de rechter krijgen en dat we notoire
overlastgevers dus wél het land uit kunnen zetten. Het lijkt
mij toch echt de omgekeerde wereld als we hier gaan lopen
emmeren over de procedure en dergelijke en zeggen "dat
het eigenlijk wel een goed amendement is, maar omdat het
allemaal zo laat is ingediend, gaan we er maar tegenstemmen" met als gevolg dat we straks asielzoekers niet meer
het land uit krijgen; het lijkt me een verkeerde gang van
zaken als dat de insteek zou zijn van de collega's — en dan
heb ik het niet alleen tegen de heer Koops.
De heer KoopsNSCWe hebben het over een wetboek dat over vier jaar van
kracht zou gaan worden. De vraag was hoe de heer Van
Dijk aankijkt tegen de tussenliggende periode.
De heer Emiel van DijkPVVHet lijkt mij dat voor de tussenliggende periode een overgangsregeling moet worden gemaakt, zodat het misschien
stapsgewijs kan worden ingevoerd. Ik neem aan dat je niet
van de ene op de andere dag, in één klap, al die acht boeken
ongeldig verklaart. Ik neem aan dat je dat rustig, gefaseerd
en gestructureerd doet. Ik ben gerust bereid om daarover
mee te denken, dat is geen enkel probleem.
Mevrouw MutluerGroenLinks-PvdAVolgens mij heeft de heer Van Dijk drie amendementen die
niet doordacht zijn en die in mijn beleving niet goed zijn.
De nadrukkelijke vraag die er ligt, is of de heer Van Dijk die
amendementen even on hold wil zetten en in ieder geval
wil afwachten wat de appreciaties zijn, dan wel bij de
tweede aanvullingswet hier verder over wil doorpraten.
Maar ik kan mij ook heel goed voorstellen dat je dit meeneemt in het plenaire debat dat er komt en bij het rondetafelgesprek. Ook ik vind het ontijdig en voorbarig en niet
goed. Daarom nogmaals de vraag, ook van mijn kant: is de
heer Van Dijk bereid om deze amendementen vandaag on
hold te zetten, gelet ook op het feit dat de tweede aanvullingswet er komt evenals een plenair debat?
De heer Emiel van DijkPVV
De heer Emiel van DijkPVVWetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-25
Dat ben ik niet. Er liggen al een stuk of 40 amendementen
van de collega's, dus ik zie niet in waarom mijn amendementen, die van de PVV, ontijdig zouden zijn. Wij beogen
precies hetzelfde als andere collega's: wetgeving beter
maken voor de Nederlanders. Dit zijn onze drie voorstellen.
Het zijn maar drie voorstellen, drie hele simpele voorstellen:
om aan artikel 3.3.1 een extra lid toe te voegen en de grens
te verlagen van zes naar drie jaar. Het is vrij simpel.
De heer Van Dijk vervolgt zijn betoog.
De heer Emiel van DijkPVVVoorzitter. Ik was gebleven bij het derde amendement, dat
gaat over asielzoekers. Wat de PVV betreft moeten asielzoekers die tijdens hun verblijf misdaden plegen krachtig aangepakt worden en direct het land uitgezet kunnen worden.
De nieuwe beleidsrichtlijn van het Openbaar Ministerie
zorgt er echter voor dat criminele asielzoekers minder vaak
voor ernstige misdrijven, zoals mishandeling of wapenbezit,
voor de rechter verschijnen. In plaats daarvan worden deze
zaken straks afgedaan met een strafbeschikking. Aangezien
het OM geen vrijheidsbenemende straffen mag opleggen
terwijl dit volgens asielwetgeving wel nodig is om een
asielaanvraag af te kunnen wijzen, gaat dit voor enorme
problemen zorgen. De criminele asielzoeker ontloopt hiermee zijn straf en mogelijke gevolgen voor zijn asielstatus.
Daarom willen we ook met dit amendement artikel 3.3.1
aanpassen door een nieuw lid toe te voegen. Met de introductie van dit lid wordt de bevoegdheid van de officier van
justitie om strafbeschikkingen uit te vaardigen beperkt,
wanneer de verdachte een vreemdeling is in de zin van
artikel 1 van de Vreemdelingenwet 2000. Dit alles is uiteraard volledig in lijn met het hoofdlijnenakkoord, dat inzet
op harder straffen, aanpak van straatterreur, een harde
aanpak van criminele asielzoekers en het eerder al stopzetten van een asielprocedure. In het hoofdlijnenakkoord staat:
aanhouden, berechten en straffen. Dat garanderen wij nu
ook middels deze amendementen, waarvoor tot slot ook
nog een kort woord van dank aan Bureau Wetgeving van
de Tweede Kamer voor de juridische ondersteuning in de
totstandkoming hiervan.
Dank u wel, voorzitter.
De heer El AbassiDENKIk weet niet of het hoofdlijnenakkoord zo doordacht is.
Artikel 6 EVRM, het recht op een eerlijk proces, garandeert
dat iedereen recht heeft op een eerlijk proces en gelijke
behandeling voor de rechter. Als asielzoekers uitgesloten
worden van de mogelijkheid van een strafbeschikking en
gedwongen worden om voor de rechter te verschijnen terwijl anderen dit niet hoeven, zou dit als een schending van
hun recht op een gelijke procesgang kunnen worden gezien.
Zo leg ik 'm even uit.
Artikel 14 EVRM, het verbod op discriminatie, zou ik ook zo
kunnen lezen. Het artikel verbiedt discriminatie in de uitoefening van de rechten en vrijheden die het EVRM garandeert. Een wet — zo leg ik 'm dan weer uit — die asielzoekers strenger behandelt dan andere verdachten met een
strafbeschikking zou een vorm van discriminatie kunnen
zijn.
Dan hebben we nog artikel 3 EVRM. Heeft de PVV daar wel
naar gekeken? Of wil de PVV uit de EU stappen?
De heer Emiel van DijkPVVIk reageer eerst even op alle mooie artikelen die de heer El
Abassi heeft opgesomd. Het is momenteel staand beleid
van het OM om asielzoekers uit te zonderen van strafbeschikkingen. Dat is momenteel staand beleid. Dat is pas
stilletjes een week of drie, vier weken geleden door het OM
aangepast. Dat is jarenlang staand beleid geweest, dus daar
is niks onrechtsstatelijk aan, ongeacht hoe u uw eigen draai
geeft aan alle EVRM-artikelen. Die vlieger gaat dus helaas
niet op.
De heer El AbassiDENKTen slotte. Ik geef nergens een draai aan. Ik haal die artikelen erbij. De PVV wil een uitzondering op een eerlijk proces
voor iedereen. Die wil afwijken van artikel 14 EVRM, een
verbod op discriminatie, op het ongelijk behandelen van
mensen. De PVV wil daar met dit amendement iets anders
mee doen. Artikel 3 EVRM had ik ook benoemd. De PVV
wijkt daar gewoon van af. Daar bevraag ik de PVV op. Ik
vraag gewoon of ze kritisch naar die artikelen hebben
gekeken, of dat überhaupt wel mogelijk is met hun amendementen.
Dank u wel. Er is nog een vraag van de heer El Abassi.
De heer Emiel van DijkPVVVoorzitter …
De heer El AbassiDENKIk hoor de PVV aangeven dat dit in lijn is met het akkoord
van het kabinet. Ik zou de PVV willen vragen of het ook in
lijn is met Europees recht.
Ik geef u het woord. Nu mag u.
De heer Emiel van DijkPVVDat zal best. Het staat zo in het hoofdlijnenakkoord en daar
zijn ze tot in den treure over in conclaaf geweest. Zes, zeven
maanden hebben ze alles doordacht wat wel en wat niet
mogelijk was. Als in het hoofdlijnenakkoord staat dat we
het zo gaan doen, dan heb ik er honderd procent vertrouwen
in dat dat volgens Europese wetgeving prima kan.
De heer Emiel van DijkPVVDank u wel. Dank u. Ongelijke behandeling in ongelijke
gevallen is geen discriminatie. Dat is een. Het is inderdaad
ongelijke behandeling op het moment dat asielzoekers de
dans zouden ontspringen of de kans zou worden ontnomen
om zich voor de rechter te moeten verantwoorden voor
criminele daden en de kans zouden moeten ontspringen
op een hele prachtige celstraf waarna een uitzetting zal
volgen. Dat zou ik ze inderdaad niet willen ontnemen, als
je het vanuit dat perspectief bekijkt.
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-26
Dank u wel, voorzitter.
Dank voor uw inbreng. Dan gaan we nu luisteren naar
mevrouw Mutluer. Zij voert het woord namens de fractie
van GroenLinks-Partij van de Arbeid.
Mevrouw MutluerGroenLinks-PvdADank, voorzitter. Na jarenlange voorbereiding van het
nieuwe Wetboek van Strafvordering, de ruggengraat van
het Nederlandse strafprocesrecht, en zelfs tientallen jaren
rapportages van universiteiten, vele schriftelijke rondes, tig
wetgevingsoverleggen, komen we nu tot een afronding in
de Tweede Kamer. Ik moet bekennen dat ik het eigenlijk
heel fijn vindt dat ik hier onderdeel van uit mag maken
samen met mijn collega's.
Een van mijn collega's zei al: misschien heeft deze herziening van Wetboek van Strafvordering niet zo heel veel
aandacht gehad in de media. Onterecht, zou ik stellen.
Echter, dit is wel waar het Kamerwerk om gaat. Dit is waar
wij eigenlijk ooit voor op de wereld zijn gezet: om deze
wetten gewoon te controleren, voorstellen te doen, suggesties te doen. En dat is exact hetgeen wat wij vandaag hier
doen. Ook echt complimenten aan de collega's, want ik
vond de vele wetgevingsoverleggen vrij inhoudelijk en dat
is hoe het ook in deze Kamer hoort te zijn. Mijn enorme
dank ook aan de regeringscommissaris voor al de keren
dat hij erbij zat en voor zijn nuttige input en aan iedereen
die dit heeft voorbereid, ook intern bij ons binnen de fracties.
Deze herziening van het wetboek heeft grote gevolgen voor
burgers, zowel voor verdachten als voor slachtoffers. De
nieuwe regels moeten zorgen voor een moderner, efficiënter
en eerlijker strafproces en als de voortekenen niet bedriegen, gaat de wet het met een grote meerderheid halen. Al
heb ik zo dadelijk nog wel wat noten op mijn zang en zijn
we benieuwd naar de antwoorden van de bewindspersonen
in vak K, zou ik toch best kunnen spreken van mijlpaal, een
belangrijke stap, in een betere, effectievere strafvordering.
Uiteraard moet de Eerste Kamer zich over deze wet gaan
buiten en ik weet dat er nog een aanvullingswet en een
invoeringswet gaan volgen en dan rest er nog de grote klus
om alle ketenpartners gereed te krijgen voor de inwerkingtreding over vier jaar. Maar toch wordt er vandaag een
grote wetgevingshobbel weggenomen.
Dan over de noten die ik op mijn zang heb. Te beginnen
met de bescherming van privacy. U zag net al het interruptiedebatje tussen mij en de heer Koops. Ik heb daarover bij
een van wetgevingsoverleggen al een motie ingediend.
Daarin vroeg ik om ervoor te zorgen dat de regels over
gegevensverwerking door de politie en het OM ook gemoderniseerd zijn op het moment dat het wetboek in werking
treedt in 2029. Wat mij betreft is het niet genoeg als de
bestaande regels uit het huidige wetboek vrijwel een-opeen in het nieuwe terechtkomen, want de wereld van
gegevensvergaring en daaraan gekoppeld gegevensverwerking staat niet stil. De opsporing moderniseert ook en dat
is nodig. Dat gaat door digitalisering en technologische
ontwikkelingen om steeds meer hoeveelheden gegevens
en daarbij kunnen — dat moeten de bewindspersonen denk
ik ook toegeven — gegevens zitten van totaal onschuldige,
niet-verdachte burgers.
Voorzitter. Het nieuwe Wetboek van Strafvordering moet
toekomstbestendig worden. Dat is het uitgangspunt van
de regering en van de praktijk die ermee moet gaan werken.
Die toekomstbestendigheid geldt voor mij ook voor de
gegevensverwerking en dat daar knelpunten liggen die
weggenomen moeten worden, erkent ook de minister van
Justitie en Veiligheid. Die gaat zelfs een commissie in het
leven roepen om zich te buigen over de aanpassing van de
regels over die gegevensverwerking, zeg maar om dat
toekomstbestendig maken. Dat is goed, maar ik vind dat je
niet mag wachten tot 2029 voordat die regels aangepast
gaan worden. Dat is het enige waar ik om vroeg: pas die
regels uiterlijk in 2029 aan. In reactie op mijn motie heeft
de minister aangegeven dat hij de commissie niet op die
deadline wil vastleggen. Hij wil de ketenpartners die het
nieuwe wetboek moeten implementeren niet eerder lastigvallen met nieuwe regels over gegevensverwerking. Dan
dreigt de bescherming van de privacy toch achter te gaan
lopen op de mogelijkheden van de politie en het OM om
gegevens te vergaren en te verwerken. Ik ben niet de enige
die zich daar de nodige zorgen om maakt. De Autoriteit
Persoonsgegevens heeft vorige week op de valreep, te laat
wellicht, op dat punt een omvangrijke wetgevingstoets
uitgebracht. Ook dat kwam even terug in ons interruptiedebatje. De AP komt tot dezelfde conclusie, namelijk dat het
nieuwe Wetboek van Strafvordering wel de mogelijkheden
voor politie en justitie biedt om grote hoeveelheden persoonsgegevens te verzamelen, maar nalaat om de belangrijke rechten en vrijheden voldoende te beschermen. In dat
verband wijs ik ook op de recente voorlichting van de Raad
van State over het feit dat de politie langer gegevens
bewaart dan op grond van de Wet politiegegevens toegestaan is. Als je wilt dat dat soort gegevens voor de aanpak
van onder andere cold cases — dat is een belangrijk
onderwerp waar mijn hart echt wel naar uit gaat — bewaard
moet worden, kun je niet anders dan die wet aanpassen.
Het is ook niet zo dat dit onderwerp uit de lucht komt vallen.
Dat de modernisering nodig is, was al vóór mijn motie en
de wetgevingstoets van de AP duidelijk. Er was immers
eerder al sprake van het moderniseren van de Wet politiegegevens en de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens,
en er is ook al jaren door de ketenpartners nagedacht over
hoe het beter kan.
Voorzitter. Mijn vraag is gewoon simpel. Wil de desbetreffende bewindspersoon de appreciatie van mijn motie herzien in "oordeel Kamer" of de motie overnemen? En
belangrijker nog: kan hij ervoor zorgen dat over vier jaar
de regels gemoderniseerd zijn? In mijn beleving is dat niet
te veel gevraagd.
De heer EllianVVDDat is op zich een duidelijke vraag aan de minister. We gaan
het antwoord afwachten. Bij het wetgevingsoverleg stelde
collega Mutluer ook een vrij concrete vraag met de motie.
Maar in het betoog van mevrouw Mutluer lopen wel wat
dingen door elkaar en ik merk dat dat tijdens deze plenaire
behandeling ook bij anderen wel gebeurt. En dat allemaal
omdat de Autoriteit Persoonsgegevens een wetgevingstoets
heeft uitgebracht waarin naar mijn mening wel een vrij
brisante stelling wordt ingenomen, namelijk dat het wetsvoorstel in strijd zou zijn met het Europees recht en jurisprudentie van onder andere het EHRM. Dus mijn eerste
vraag aan mevrouw Mutluer is de volgende. Zij vraagt naar
de Wet politiegegevens en de Wet gegevensverwerking,
de Wjsg. Dat is iets anders dan het Wetboek van Strafvor-
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-27
dering dat nu voorligt. Dus ik probeer het even scherp te
krijgen. Wil collega Mutluer voor die gegevensverwerking
een toets en een commissie? Helder. Zijn we het er dan dus
over eens dat op zich het wetboek dat voorligt voldoet aan
de eisen en de waarborgen die je bij de bescherming van
privacy mag verwachten?
Mevrouw MutluerGroenLinks-PvdAVoor nu wel. Aan de andere kant biedt deze wet ook
mogelijkheden om extra gegevens te vergaren en te verzamelen. Als je kijkt naar de digitalisering en naar technologie
… Er gebeurt ontzettend veel in de samenleving. U heeft
net in uw eigen bijdrage ook het Landeck-arrest genoemd.
In mijn beleving moet je dus toekomstbestendig zijn. Dan
vind ik het onverantwoord om vier jaar te wachten. Ik vind
het heel goed dat die commissie er komt en dat die gaat
bekijken hoe dat uiteindelijk moet gaan landen. Maar de
argumentatie van de bewindspersonen is: ja, die beleidsluwe periode willen we in acht houden, en we willen de
politie en het OM niet te veel belasten. Dat weegt voor mij
niet op tegen het belang van de bescherming van privacy.
We weten namelijk allemaal dat die ontwikkelingen zo hard
en snel gaan dat je het goed moet borgen, ook in deze wet,
dan wel straks in de aanvullingswet, dan wel eerder dan
de inwerkingtreding van dit Wetboek van Strafvordering in
2029. Ik wil niet wachten tot na 2029. Eigenlijk is dat de
conclusie.
De heer EllianVVDDan lopen er volgens mij toch zaken door elkaar. Het Wetboek van Strafvordering regelt opsporingsbevoegdheden.
Er kan sprake zijn van een rechtmatig onderzoeksbelang.
Er kan een toetsing zijn van de rechter-commissaris als er
een bevel wordt gevorderd door de officier van justitie. Dan
heb je uiteraard nog het onderzoek ter terechtzitting, waar
de rechtmatigheid van verkregen bewijs beoordeeld wordt.
Even heel globaal gezegd zijn dat de fundamenten van
strafvordering. Het volgende verwondert me zo aan de bijdrage van GroenLinks-PvdA. Ik ken de partij van mevrouw
Mutluer juist als een partij die er erg stond voor dat we het
die criminelen moeilijk moeten maken. Denk bijvoorbeeld
aan voormalig fractievoorzitter Attje Kuiken. Ook meer
principieel verbaast het standpunt van GroenLinks-PvdA
mij dus een beetje. Volgens mij is niemand ertegen dat je
zorgvuldig moet omgaan met gegevens, zeker van
onschuldige burgers, nietsvermoedende burgers die misschien in een web verweven raken. Dat is helder. Criminelen
zijn slim en communiceren op allerlei manieren met elkaar.
Die moeten we aanpakken en daarvoor is het belangrijk dat
de opsporingsbevoegdheden ook met de tijd meegaan.
Staat GroenLinks-PvdA daar nog wel achter? Ik mis dat
onderdeel namelijk in het betoog van GroenLinks-PvdA.
Mevrouw MutluerGroenLinks-PvdACollega Ellian kent me goed. Als het gaat om de bestrijding
van criminaliteit en georganiseerde criminaliteit, vindt hij
mij naast zich. Je moet alles op alles zetten om ze te frustreren. Aan de andere kant ben ik niet blind voor een uitvoerige wetgevingstoets die door een autoriteit wordt verricht
ten aanzien van dit Wetboek van Strafvordering. Ik had al
gewaarschuwd in die motie. Er ligt nu een wetgevingstoets.
Hoe gaan we hiermee om? In mijn beleving is dat een hele
terechte vraag. Ik wil ook criminelen frustreren. Daarom
vraag ik: kunnen we voorkomen dat onschuldigen als verdachten worden neergezet terwijl dat niet nodig is? Dat
moet je zien te tackelen. Daarom zeg ik dat er niet gewacht
moet worden tot na 2029. Geef de opdracht aan de commissie om voor 2029, voor de implementatie van dit wetsvoorstel, met een aantal suggesties te komen. Ik vind dat een
hele redelijke vraag, zonder daarmee gezegd te hebben dat
ik criminelen niet zou willen frustreren. Sterker nog, dat is
volgens mij een van mijn grootste prioriteiten hier in deze
Kamer als woordvoerder van GroenLinks-PvdA.
De heer EllianVVDIk denk dat het wel belangrijk is om dat vast te stellen,
omdat de inbreng van mevrouw Mutluer net wel degelijk
gericht was op het beschermen van de privacy. Heel eerlijk
gezegd is privacy het beste wat de criminelen is overkomen.
Ik vind dat dit debat daar in essentie niet over gaat. Maar
het is volgens mij van belang om te markeren dat nieuwe
en moderne opsporingsbevoegdheden echt van groot
belang zijn om de criminaliteit aan te pakken. Mevrouw
Mutluer stelt zeker geen gekke vraag over de gegevensverwerking, hetgeen voornamelijk geregeld wordt in twee
aparte wetten. We moeten de zaken niet door elkaar halen,
want, nogmaals, de Autoriteit Persoonsgegevens neemt
nogal een stelling in alsof het voorliggende wetsvoorstel
in strijd zou zijn met het recht op privacy. Ik vind dat je
daarmee een heleboel mensen die aan dit wetsvoorstel
gewerkt hebben, in de kou zet. Volgens mij bedoelt
mevrouw Mutluer dat ook niet. Dus nogmaals de volgende
vraag. Zij wil die commissie hebben. Maar dat gaat dan
over de Wet politiegegevens en de Wjsg. Daar gaat het haar
om. Kunnen we van strafvordering op zichzelf, zoals die
voorligt, vaststellen dat die behoorlijk in elkaar steekt, of
hebben de rechtspraak, de advocatuur, het Openbaar
Ministerie en slachtofferorganisaties het allemaal niet
gezien?
Mevrouw MutluerGroenLinks-PvdAVoordat dingen in mijn mond worden gelegd, ook voor de
Handelingen: ik neem de conclusies van deze autoriteit
serieus. Ik ben benieuwd naar de appreciatie van de
staatssecretaris op de conclusies van de Autoriteit Persoonsgegevens, die zegt: het nieuwe Wetboek van Strafvordering
biedt wel de mogelijkheden voor de politie en justitie om
grote hoeveelheden persoonsgegevens te verzamelen, maar
laat na om belangrijke rechten en vrijheden voldoende te
beschermen. Dat vind ik een hele cruciale conclusie en ik
wil daar een reactie op. Dit sluit ook aan op een motie die
ik eerder heb ingediend. Dat we daarnaast de Wet politiegegevens en de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens
moeten moderniseren, is voor mij een vaststaand gegeven
en is een andere stap, maar ik stel beide vragen. Ik denk
dat ik de wens nu heel helder heb gemaakt. Het gaat met
name om het werk van de commissie, die even naar voren
moet worden gehaald. Meer niet, maar ook niet minder.
Dan het tweede onderwerp, voorzitter, met uw permissie.
Jazeker, gaat u door.
Mevrouw MutluerGroenLinks-PvdADit is ook een aanvulling op wat ik al eerder in het WGO
aan de orde heb gesteld over de positie van jeugdige
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-28
delinquenten. Voor hen geldt het pedagogische uitgangspunt: niet het vergelden staat bij het straffen voorop, maar
het opvoeden, het corrigeren en het op het rechte pad
terugbrengen en houden. Dat dat uitgangspunt onder druk
staat, bleek ook uit een eerder rapport van de Inspectie
Justitie en Veiligheid van vorig jaar september. Daaruit
blijkt namelijk dat er sprake is van een hoge recidive van
jongens die al vroeg in aanraking komen met criminaliteit.
Uit het Kinderrechtenverdrag volgt dat vrijheidsbeneming
van jeugdigen alleen aan de orde mag zijn als er geen
minder ingrijpende alternatieven mogelijk zijn; het uitgangspunt is dat zij een ultimum remedium is. Ook al is dit volgens de minister staande praktijk, mijn vraag is waarom dit
niet expliciet in de Nederlandse wet is opgenomen. Mijn
concrete vraag is of het niet een overweging zou kunnen
zijn om dit op te nemen in de tweede aanvullingswet.
We hebben het amendement op stuk nr. 11 inmiddels al
ingediend. Dat gaat over herstelrecht. Ook dat, herstel en
mediation, is een belangrijk onderwerp voor ons, temeer
omdat wij denken dat je daarmee de betrokkenheid van
slachtoffers en verdachten in een proces kunt verbeteren.
Dit kan bijdragen aan gerechtigheid en aan minder recidive.
Tijdens de bijdrage van de heer Ellian heb ik een aantal
vragen gekregen. Dank daarvoor, want dat gaf mij de kans
om daar even goed over na te denken. Een van de vragen
die hij stelde … Ik zal even op een aantal punten ingaan.
Als het gaat om herstelrecht en mediation, kan dat alleen
plaatsvinden na instemming van de partijen. Ik kan mij nog
een interruptiedebatje met de heer Van Dijk herinneren, in
een van die WGO's, waarin hij zei: je gaat iets opdringen.
Nee, dit kan alleen als zowel slachtoffer als dader daarmee
instemmen. We hebben het ambtshalve onderzoek van de
officier van justitie en de rechter uit het amendement
gehaald. Daarom heeft die uiteindelijk ook de appreciatie
"oordeel Kamer" gekregen. Dat hebben we dus weggehaald.
Niet elke zaak is geschikt voor mediation en herstelrecht;
dat weten we allemaal. Voor de hele zware zaken lijkt het
mij heel onverstandig, tenzij een slachtoffer heel graag met
een dader wil praten; dat moet je toelaten. Maar het is niet
voor elke zaak geschikt. Indien mediation tot een overeenkomst leidt, houd je daar rekening mee, maar ook dat is
staande praktijk op basis van wetgeving. Met dit amendement leggen wij niet op wat de rechter moet doen als het
gaat om de afhandeling van de zaak. Dat doen we overigens
wel in het amendement op stuk nr. 37, dat gaat om jeugdigen. Daar hebben we wél gekozen voor dat ambtshalve
onderzoek en hebben we ervoor gekozen dat de officier van
justitie op enig moment dwingender rekening moet gaan
houden met de uitkomsten van mediation. Dat onderscheid
wil ik dus gaan maken. Het amendement op stuk nr. 37 gaat
veel verder dan dat op stuk nr. 51.
Tot slot vroeg de collega ook iets over mediation. Ik wil zo
graag, net als de heer Ellian, mediation gaan reguleren. We
hebben nu in de toelichting opgenomen dat bij toekomstige
verzoeken de zaak wordt voorbereid door één of twee MfNregistermediators met de specialisatie strafrecht. Daarmee
hebben we het nu geprobeerd te tackelen. We hebben het
dus heel clean en zuiver gehouden. We zijn verder gegaan
in ons amendement op stuk nr. 37, dat ging over herstelrecht bij jeugdige verdachten, waarbij wij het uitgangspunt
hebben willen benadrukken dat vrijheidsbeneming van
jeugdigen de uitzondering moet zijn, en het pedagogische
uitgangspunt de regel.
Ik hoop op steun van de heer Ellian, maar getuige zijn bijdrage denk ik dat er voor het amendement op stuk nr. 37
iets minder steun is. Ik hoop dat hij ons amendement op
stuk nr. 51 wel op een positieve wijze kan appreciëren.
De heer EllianVVDIk waardeer de antwoorden van de collega. Die helpen bij
de afweging die ik kan maken. Ik kan het dus erg waarderen
dat mijn vragen op deze manier beantwoord worden. Ik wil
meegeven dat ik echt niet onwelwillend tegenover het
amendement op stuk nr. 51 sta.
Mevrouw MutluerGroenLinks-PvdAMijn dank ook aan de heer Ellian dat hij mij even de kans
gaf om hier uitgebreid over na te denken zodat ik hem van
een antwoord kon voorzien.
Voorzitter, met uw permissie ga ik verder over de slachtofferrechten. Onder andere wanneer het gaat over OM-strafbeschikkingen, worden de belangen van slachtoffers nog
niet goed gediend. Ook het OM zelf doet soms spreekrechtwaardige zaken af zonder dat het slachtoffer het spreekrecht
heeft kunnen uitoefenen. Van het Fonds Slachtofferhulp
begreep ik dat er in het eerste halfjaar van 2023 bij 435
spreekrechtwaardige zaken toch een strafbeschikking is
opgelegd, terwijl ernstige spreekrechtwaardige zaken volgens de OM-richtlijn naar de rechter doorverwezen moeten
worden. Misschien zit de afwijking van die regels in het
woord "ernstig", maar ik vind dat bij iedere spreekrechtwaardige zaak het slachtoffer heeft moeten kunnen spreken als
het slachtoffer dat had gewild. Die zaken zijn niet voor niks
spreekwaardig, ook al staat er een straf van maximaal zes
jaar op. Kan hierover door de bewindspersonen duidelijkheid worden gegeven? Zeker nu het OM heeft aangekondigd
meer strafbeschikkingen te gaan opleggen, moeten we
meer aandacht voor de rechten van slachtoffers gaan hebben. Ik hoor heel graag van vak K hoe er bij OM-strafbeschikkingen beter rekening gehouden gaat worden met slachtoffers, en wat daarvoor nodig is.
Voorzitter. Ik vind verder — ook hierover kan ik me een
debat herinneren tijdens de WGO's — dat slachtoffers die
spreekrecht hebben een derde procespartij zouden moeten
worden. Dat wil ik niet; dat gaat hartstikke ver. Ik wil wel
dat zij de rechten die ze hebben ook kunnen uitoefenen. Ik
heb het dan over het bestaande spreekrecht in de rechtszaal.
Het komt vaak voor dat een slachtoffer niet aanwezig is bij
een rechtszaak terwijl die dat wel had gewild en spreekrecht
had. Dit gebeurt onder andere als slachtoffers niet goed op
de hoogte zijn gesteld van de zittingsdatum of wanneer er
geen rekening mee is gehouden dat zij op een bepaalde
datum niet kunnen. Mijn vraag aan de bewindspersonen
in vak K is hoe dat verbeterd kan worden. Je kunt denken
aan een zelfstandig oproepingsrecht voor slachtoffers met
dezelfde oproepingsvereisten als voor verdachten. Dan
wordt de zaak niet behandeld, als het slachtoffer dat van
het spreekrecht gebruik wil maken, niet bij de zitting is. Wat
mij betreft zou dat allemaal niet nodig hoeven te zijn, als
de praktijk van het uitnodigen van een slachtoffer verbeterd
zou worden. Nogmaals, deze suggesties zijn best vergaand,
maar ik denk dat u mijn intentie en doel snapt, dus graag
een reactie hierop.
Voorzitter. Als deze wet door de Tweede Kamer en straks
door de Eerste Kamer is gekomen, zijn we er nog niet. Dan
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-29
staat het goed op papier, maar zoals u weet hebben we niks
aan een papieren werkelijkheid. De wet moet in de praktijk
gaan werken. Voordat het zover is, moeten alle ketenpartners zich daarvoor klaar gaan maken. We hebben het eerder
gehad over de inhaalslag die nog moet worden gemaakt
om ervoor te zorgen dat de ICT op orde komt. In de nota
naar aanleiding van het verslag wordt door de bewindspersonen zelf al genoemd dat een aantal organisaties een grote
operatie heeft lopen om het verouderde ICT-landschap te
vervangen, zodat beter kan worden aangesloten op de
huidige eisen van privacy en informatiebeveiliging. Gegeven
het feit dat er nu op plekken in de strafrechtketen nog met
papieren dossiers wordt gewerkt of de uitwisseling van
gegevens via dvd's of andere achterhaalde gegevensdragers
plaatsvindt en het OM bijvoorbeeld grote ICT-problemen
kent, snap ik dat er een grote operatie moet plaatsvinden.
Dat lijkt me zelfs een understatement. Nog afgezien van de
huidige stand van zaken denk ik ook aan de mislukte
pogingen uit het verleden om het ICT-landschap bij de
rechterlijke macht verbeteren. Ik ben gewoon helder: ik
maak me enorme zorgen over dit onderdeel. Het gaat
namelijk niet vanzelf goedkomen.
De bewindspersonen hebben het over de door het
Bestuurlijk Ketenberaad vastgestelde Ketendoelarchitectuur
met bijbehorende afspraken en standaarden. Dat klinkt best
gewichtig, maar ik heb enkele vragen. Wie houdt de vinger
aan de pols? Wie rapporteert daarover? Wie kan, als dat
nodig is, tijdig bijsturen? Hoe wordt de Kamer over de
voortgang van de ICT op de hoogte gesteld?
Voorzitter, ik ga richting afronding. Wat de gevolgen van
het wetboek voor de uitvoering zijn, weten we nu nog niet.
Dat krijgen we te horen in de invoeringswet. Ik neem aan
dat dit voor alle ketenpartners afzonderlijk in beeld wordt
gebracht. Wat betekent dit expliciet voor de politie, voor
het OM, voor de rechters, voor de reclassering et cetera?
Komt er ook meer zicht op de financiële consequenties?
Komen er extra middelen voor de sociale advocatuur? Ik
sluit me aan bij de heer Van Nispen die daar een gloedvol
betoog over heeft gehouden; collega Sneller overigens ook.
Ik ben benieuwd naar de antwoorden van de minister en
de staatssecretaris. Nogmaals mijn enorme dank. Fijn dat
ik als enige vrouwelijke woordvoerder — ik mis mevrouw
Helder enorm — hier vandaag ook mijn bijdrage mocht
leveren.
Hartelijk dank. Dan gaan we luisteren naar de heer El Abassi.
Hij is de laatste spreker in de eerste termijn van de Kamer
en voert het woord namens de fractie DENK.
De heer El AbassiDENKDank, voorzitter. Het Wetboek van Strafvordering vormt de
ruggengraat van de strafrechtspleging in ons land. Met de
inleiding van het nieuwe Wetboek van Strafvordering komt
er een einde aan een tijdperk. Het huidige Wetboek van
Strafvordering werd in 1926 ingevoerd en is inmiddels bijna
100 jaar oud. Een groot aantal wijzigingen in het wetboek
heeft dit wetboek voor rechters, advocaten en vooral voor
burgers onbegrijpelijk gemaakt. Het is van wezenlijk belang
dat vooral deze laatste groep mensen, de Nederlandse
burger, in staat is om zijn rechten en plichten te kennen.
Het verbeteren van dit wetboek door het begrijpelijker en
toegankelijker te maken is daarom noodzakelijk.
Het schrijven van een nieuw wetboek brengt niet alleen
veel kansen met zich mee, maar ook een aantal uitdagingen.
We moeten ons ervan bewust zijn dat we niet leven in een
papieren werkelijkheid. Wat er in dit boek komt te staan,
zal immers grote gevolgen hebben voor onze samenleving.
Het allerbelangrijkste doel dat we voor ogen moeten houden
met dit nieuwe wetboek, is het versterken van de rechtspositie van de burger, met name van de allerzwaksten in de
samenleving. Zij moeten beschermd worden tegen de
oppermachtige overheid. Het wetboek moet als wapen
dienen om onrechtvaardigheid en machtsmisbruik te
bestrijden.
Dit nieuwe Wetboek van Strafvordering is gepresenteerd
als een modernisering van ons strafproces, bedoeld om de
rechtsgang sneller en efficiënter te maken. Maar modernisering mag nooit ten koste gaan van de fundamentele
rechten van burgers. Helaas constateren wij in dit voorstel
ernstige tekortkomingen die de rechtsbescherming, privacy
en het recht op een eerlijk proces ondermijnen. Het nieuwe
wetboek bevat verruimde opsporingsbevoegdheden, zonder
voldoende waarborgen tegen machtsmisbruik. De Autoriteit
Persoonsgegevens heeft gewaarschuwd voor een forse
toename van de massasurveillance en het gebrek aan
waarborgen tegen willekeurige dataverzameling. Wij moeten voorkomen dat Nederland nog meer verandert in een
politiestaat, waar de gegevens van onschuldige burgers
onnodig worden opgeslagen en hergebruikt.
Voorzitter. Deze zorgen zijn niet hypothetisch. Wij hebben
in het verleden al te vaak gezien hoe ongebreidelde dataverzameling leidt tot schrijnende onrechtvaardigheid. Neem
de CETR-lijsten, waarop personen zonder bewijs als terrorismeverdachte werden geregistreerd. Dit leidde tot reisbeperkingen, geblokkeerde bankrekeningen en maatschappelijke uitsluiting. Mensen kwamen zonder proces of verweer
op deze lijst, en zelfs nadat hun onschuld was bewezen,
werden hun gegevens niet verwijderd. Dit illustreert hoe
gevaarlijk en schadelijk willekeurige dataverzameling is.
Een ander voorbeeld is de zaak van een Nederlander die
onterecht in een Spaanse cel belandde vanwege een verkeerde vermelding in een internationale-opsporingsdatabase. Hij werd onterecht opgepakt en maandenlang vastgezet, zonder dat hij wist waarvoor. Zijn leven werd volledig
ontwricht, puur door nalatigheid en een gebrek aan controle
op de verzameling en uitwisseling van persoonsgegevens.
Voorzitter. Ik maak me dan ook ernstige zorgen over de
uitbreiding van digitale opsporingsmethoden in dit nieuwe
wetboek. De politie krijgt namelijk verregaande bevoegdheden om gegevens van burgers te verzamelen, zonder dat
er voldoende controlemechanismen zijn ingesteld. Dit raakt
direct aan de fundamentele rechten van onze burgers. Zo
maakt het nieuwe wetboek het mogelijk dat gegevens uit
telefoongesprekken, e-mails en social media zonder duidelijke verdenking worden opgeslagen. Dit betekent dat burgers zonder ooit iets strafbaars te hebben gedaan, in politiedatabases terecht kunnen komen. Dit is een gevaarlijke
ontwikkeling, die Nederland een stap dichter bij een surveillancestaat brengt.
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-30
Daarnaast ontbreekt een duidelijke vernietigingsplicht voor
persoonsgegevens. Dit betekent dat mensen die volledig
onterecht als verdachte zijn aangemerkt, jarenlang geconfronteerd kunnen worden met de gevolgen van deze registratie. Dit is volstrekt onaanvaardbaar. Er moet dan ook
een expliciete wettelijke bepaling komen die voorkomt dat
gegevens van onschuldige burgers langdurig worden
opgeslagen en misbruikt kunnen worden. Ik heb dan ook
een motie, waarin ik vraag dat niet-relevante persoonsgegevens onmiddellijk worden vernietigd, zodra deze niet
meer van belang zijn voor het onderzoek. Ik hoop op steun
daarvoor.
Voorzitter. Uit meerdere onderzoeken blijkt dat jongeren
met een migratieachtergrond vaker worden geregistreerd
als verdachte, zonder dat hiervoor een objectieve rechtvaardiging is. Dit probleem wordt verergerd door predictive
policing en preventief fouilleren; methoden die in de praktijk
vaak leiden tot discriminatie. In steden als Amsterdam en
Rotterdam zijn er talloze klachten van jongeren die zonder
reden worden aangehouden en gefouilleerd. In sommige
gevallen gebeurt dit structureel. Het nieuwe wetboek bevat
geen waarborgen om deze vorm van etnisch profileren te
voorkomen. Dit betekent dat discriminatie binnen het
strafproces wordt geïnstitutionaliseerd. Ook dat is onacceptabel. Er moet dan ook een expliciete antidiscriminatiebepaling in het wetboek opgenomen worden, die garandeert
dat opsporingsbevoegdheden uitsluitend worden ingezet
op basis van objectieve criteria en niet op basis van etniciteit.
Voorzitter. Iedereen heeft recht op een eerlijk proces, maar
zonder juridische bijstand is dat een lege belofte. Het
nieuwe wetboek legt steeds meer verantwoordelijkheid bij
de verdachte om actief deel te nemen aan het strafproces,
maar biedt tegelijkertijd geen structurele financiering voor
sociale advocatuur. Dit betekent dat burgers met een laag
inkomen slechter worden verdedigd dan rijke burgers. Dat
leidt tot rechtsongelijkheid. Het kan ook niet zo zijn dat
straffen afhankelijk zijn van de dikte van iemands portemonnee in plaats van gedrag. Het aantal sociaal advocaten is
de afgelopen jaren fors afgenomen. Advocaten geven aan
dat de vergoeding die ze krijgen niet voldoende is om hun
werk uit te voeren. Dit zou betekenen dat steeds meer verdachten zich zonder advocaat moeten verdedigen. Dat is
een direct gevolg van jarenlang wanbeleid van onze overheid. De minister moet dan ook met structurele investeringen komen voor de sociale advocatuur. Graag hoor ik van
de minister of hij hiertoe bereid is en hoeveel hij bereid is
te investeren. Anders overweeg ik om ook met een motie
te komen die de regering oproept om voldoende middelen
vrij te maken voor de gesubsidieerde rechtsbijstand. Een
collega had dat al aangegeven; die heeft volgens mij al
twee moties klaarliggen.
Voorzitter. De politie krijgt met dit nieuwe wetboek meer
bevoegdheden om burgers zonder concrete verdenking te
fouilleren en digitaal te volgen. Dit is een inbreuk op de
privacy van onschuldige mensen en kan leiden tot misbruik
van macht. Uit onderzoek blijkt dat de effectiviteit van preventief fouilleren bijzonder laag is. In slechts 2% van de
gevallen wordt daadwerkelijk een verboden of illegaal
voorwerp gevonden. Desondanks worden duizenden
onschuldige burgers hiermee jaarlijks geconfronteerd, onder
het mom van veiligheid.
Voorzitter. Dit nieuwe Wetboek van Strafvordering is
gepresenteerd als een noodzakelijke modernisering, maar
het vergroot de ongelijkheid en geeft justitie en politie te
veel macht, zonder voldoende controle. Dit is geen modernisering, maar eerder een carte blanche voor machtsmisbruik.
Voorzitter, dat was het. Dank u wel.
Hartelijk dank voor uw inbreng. Dat is ook het einde van de
eerste termijn van de Kamer. We gaan schorsen, zodat de
bewindslieden en de commissaris zich kunnen voorbereiden. We gaan ook de dinerpauze doen, dus we schorsen
een uur en gaan om 18.50 uur verder.
De vergadering wordt van 17.51 uur tot 18.54 uur geschorst.
Ik heropen de vergadering. Aan de orde is de voortzetting
van de behandeling van het nieuwe Wetboek van Strafvordering. We zijn toe aan de eerste termijn van de zijde van
de regering. Ik geef het woord aan de staatssecretaris
Rechtsbescherming, tevens staatssecretaris van Justitie en
Veiligheid. Gaat uw gang.
Voorzitter. Vandaag is de afsluitende plenaire behandeling
van het nieuwe Wetboek van Strafvordering. Het gaat om
twee wetsvoorstellen: de eerste vaststellingswet met de
Boeken 1 tot en met 6 en de tweede vaststellingswet met
de Boeken 7 en 8 van het nieuwe Wetboek van Strafvordering. Dat wordt een actueel Wetboek van Strafvordering,
waarin de regels voor opsporing, vervolging en berechting
zijn neergelegd. Een dergelijk actueel Wetboek van Strafvordering is een onmisbaar element in een democratische
rechtsstaat. De heer Sneller heeft dat tot uitdrukking
gebracht, net als de heer Ellian, die dat deed vanuit zijn
persoonlijke perspectief.
Wij voldoen met dit wetboek weer aan de codificatieopdracht van artikel 107 van de Grondwet. Dit artikel draagt
de wetgever op om onder andere het strafprocesrecht in
een algemeen wetboek te regelen. De codificatieopdracht
omvat harmonisatie en integratie van bestaande regelingen
en het wettelijk vastleggen van de in de rechtsstaat ontwikkelde normen. Het belang van elke codificatie is dat het
recht meer geordend wordt en daardoor beter toegankelijk
is. Als het gaat om wettelijke vastlegging van in de rechtspraak ontwikkelde normen dient codificatie ook de
rechtszekerheid. Dat zijn de in een democratische rechtsstaat belangrijke waarden. Met het nieuwe Wetboek van
Strafvordering geven we dus opnieuw invulling aan de
fundamentele codificatieopdracht.
De wetsvoorstellen zijn in intensieve samenwerking met
de organisaties in de strafrechtketen voorbereid. Deze
organisaties zijn de toekomstige gebruikers van het nieuwe
wetboek. Die samenwerking heeft bijgedragen aan de uitvoerbaarheid van het nieuwe wetboek, en ook aan het
draagvlak daarvoor. Ik wil dan ook als staatssecretaris
namens het kabinet vandaag onze grote dank uitspreken
voor alle inspanningen die de organisaties in de strafrecht-
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-31
keten hebben geleverd bij de voorbereiding van het nieuwe
wetboek, en vooruitkijkend ook voor wat ze allemaal nog
gaan doen bij de implementatie ervan. Graag wil ik ook de
Kamerleden uit de vaste commissie voor Justitie en Veiligheid, danken. Meer in het bijzonder wil ik het lid Ellian, de
rapporteur van de Kamercommissie, danken voor de zorgvuldige behandeling van deze wetsvoorstellen.
We hebben dit traject zorgvuldig voorbereid in samenwerking met vier universiteiten. Die werden ook terecht door
het lid Ellian genoemd en bedankt voor hun grote betrokkenheid. Dat is hun bijdrage vanuit de strafrechtswetenschap aan de kwaliteit van onze rechtsstaat. Dat is belangrijk. In de maanden januari en februari hebben we vijf keer
een wetgevingsoverleg gevoerd over de wetsvoorstellen
en de ingediende amendementen en moties. Vervolgens
hebben de betrokken Kamerleden ruim voor de behandeling
van vandaag hun amendementen bijgesteld en nieuwe
amendementen ingediend. Dat stelde de minister en mij in
staat om tijdig, voor de behandeling van vandaag, een brief
aan uw Kamer te sturen met onze appreciatie van de bijgestelde en nieuwe amendementen. Door deze aanpak kunnen
we het debat van vandaag goed voorbereid voeren en onze
gedachtewisseling toespitsen op de hoofdpunten en de
nog openstaande punten.
Zoals eerder het geval was, verdedigen de minister en ik
vandaag de twee wetsvoorstellen. Wij worden opnieuw
ondersteund door de regeringscommissaris, professor
Knigge, die van meet af aan van grote betekenis is geweest
voor het optekenen van het nieuwe wetboek. Voordat ik
overga tot de behandeling van de vragen, merk ik nog op
dat we in de genoemde brief aan uw Kamer de amendementen en moties al van een appreciatie hebben voorzien. Die
zullen we niet herhalen, behoudens de appreciaties die
vandaag ter discussie zijn gesteld.
Ik heb een aantal onderwerpen in de volgende volgorde. Ik
zal een aantal vragen over de beweging naar voren
behandelen. Dan behandel ik de vragen over de motivering
van het vonnis, het hoger beroep, de rechtsbijstand, het
slachtoffer. Dan behandel ik een vraag over het jeugdstrafprocesrecht en ten slotte is er nog een resterende vraag
over ICT.
De beweging naar voren. Ik zeg met nadruk "de beweging
naar voren", omdat de woorden "vlucht naar voren" misschien een verkeerde indruk geven. De beweging naar voren
is een kernelement van de nieuwe strafvordering. Althans,
het is een gevleugelde uitdrukking die beter doet begrijpen
wat de insteek van het nieuwe wetboek is en in zekere zin
ook de kern vormtvan de verbeteringen die we trachten
door te voeren.
De heer Sneller gaf aan de appreciaties van de amendementen op de stukken nrs. 15 en 16 te begrijpen, maar vroeg
daarbij wel om drie verduidelijkingen. Dat zijn belangrijke
verduidelijkingen, dus die zal ik uitvoerig behandelen. De
heer Sneller vroeg ten eerste naar de wettelijke verbetering
voor het verstrekken van processtukken. Het nieuwe wetboek bevat verschillende bepalingen die gericht zijn op de
verbetering van de spoedige actieve verstrekking van processtukken.
In de tweede plaats vroeg de heer Sneller welke niet-wettelijke maatregelen het kabinet neemt om processtukken tijdig
beschikbaar te krijgen. Het antwoord daarop is dat in het
nieuwe wetboek het uitgangspunt is dat berichten langs
elektronische weg worden uitgewisseld, per e-mail en met
gebruikmaking van een daartoe aangewezen elektronische
voorziening. Deze werkwijze zal bijdragen aan een meer
efficiënte informatie-uitwisseling. Daarnaast wordt hard
gewerkt aan een realisatie van een digitaal strafdossier, en
daarmee aan het terugdringen van papierstromen. Ook kan
het verbeteren van werkprocessen bijdragen aan het
spoedig verstrekken van processtukken en het voorkomen
van achterstanden.
Ten derde vroeg de heer Sneller naar de verbetering van
de positie van de verdachte in het nieuwe wetboek met
betrekking tot de beschikking over processtukken. Zoals
tijdens het eerste wetgevingsoverleg uitvoerig aan bod is
gekomen, wordt juist op dit punt de positie van de verdachte verbeterd. Naast de gebruikelijke WODC-evaluatie
vijf jaar na de inwerkingtreding, wordt voorzien in een
invoeringstoets na één jaar en na drie jaar na de inwerkingtreding. Een invoeringstoets is de meer lichte toets van een
wetsevaluatie, die met name ziet op onbedoelde neveneffecten. Momenteel worden daartoe voorbereidingen
getroffen, waaronder selectie van de te onderzoeken
onderwerpen, en ook vindt een nulmeting met de huidige
praktijk plaats. Bij die voorbereiding betrek ik uw vraag of
het onderwerp van de positie van de verdachte kan worden
betrokken bij het verkrijgen van processtukken. Wij verwachten uw Kamer over de invoeringstoets, dus over de wijze
waarop die wordt vormgegeven, nader te kunnen informeren in de eerstvolgende voortgangsbrief.
Dat brengt mij dus vanuit de inhoud op het amendement
op stuk nr. 57 — dat is een amendement van de heer Ellian
— en de appreciatie daarvan, en op de regievoering door
de rechter-commissaris.
De heer SnellerD66Dan zeg ik, ook voor de Handelingen, dat ik de amendementen op de stukken nrs. 15 en 16 intrek.
De amendementen-Sneller (stukken nrs. 15 en 16) zijn
ingetrokken.
De heer SnellerD66Dan reken ik erop dat al deze toezeggingen gestand wordt
gedaan, en dan zien we dat terug bij het plan van aanpak
van de invoeringstoets.
Heel goed. De staatssecretaris vervolgt zijn betoog.
De heer Ellian vroeg naar de regievoering door de rechtercommissaris. Dat is een belangrijk thema dat op verschillende momenten is teruggekomen. Het amendement van
de heer Ellian beoogt te regelen dat termijnen die door een
rechter-commissaris worden gesteld, goed worden nageleefd. De omstandigheid dat een verzoek wordt gedaan na
het verstrijken van een door hem gestelde termijn zou de
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-32
rechter-commissaris volgens dat amendement moeten
betrekken bij de beslissing over dat verzoek. Uit de toelichting op het amendement blijkt dat dit dan een argument
kan zijn om het verzoek tot nader onderzoek af te wijzen.
Dit is in onze visie problematisch omdat de rechter-commissaris verzoeken niet definitief kan afwijzen. Het opsporingsonderzoek loopt nog op het moment dat de rechter-commissaris met verzoeken wordt benaderd. De verdediging
beschikt op dat moment nog niet over alle processtukken
en ook nog niet over de definitieve tenlastelegging. Een
verzoek dat door de rechter-commissaris is afgewezen kan
daarom na indiening van de procesinleiding bij de rechtbank
opnieuw worden gedaan, en dan kan dit alsnog worden
toegewezen.
Ik stel voor dat we de regeringscommissaris vragen om
vanuit technisch perspectief iets te zeggen over de regierol
van de rechter-commissaris.
Het woord is aan de heer Knigge, de regeringscommissaris.
De heer Knigge:
Dank u wel, meneer de voorzitter. Ik heb een beetje de
indruk dat achter het voorstel van de heer Ellian niet het
beeld heerst van de rol van de rechter-commissaris zoals
die in het wetsvoorstel is voorzien. De positie van de rechter-commissaris is heel uitdrukkelijk die van rechter in het
opsporingsonderzoek. De leiding van het opsporingsonderzoek berust bij de officier van justitie, en ook het bewaken
van de voortgang van het opsporingsonderzoek berust bij
de officier van justitie. Het is een hele principiële keuze dat
je de rechter-commissaris zuiver in zijn rol van rechter
houdt, van bewaker van de rechtsstatelijkheid van het
opsporingsonderzoek, en dat je hem niet duwt in de rol van
degene die verantwoordelijk is voor de voortgang, de volledigheid en de snelheid van het opsporingsonderzoek.
Die rol van de rechter-commissaris als rechter, dus als
waarborger van de rechtsbescherming en van de volledigheid van het onderzoek is het uitgangspunt zoals u dat vindt
in artikel 1.2.25, lid 2. De rechter-commissaris treedt alleen
op in bij de wet bepaalde gevallen. De rechter-commissaris
kan worden ingeschakeld door de officier van justitie en
door de verdachte, maar hij kan uitdrukkelijk niet worden
ingeschakeld om alleen de regie te voeren. De bevoegdheid
om regie te voeren is geregeld in titel 10.6 en wordt in
artikel 2.10.1, waarin die inschakeling van de rc is geregeld,
niet genoemd. Waar is regievoering dan alleen voor
bedoeld? Die bevoegdheid om regie te voeren is eigenlijk
alleen maar bedoeld voor de gevallen waarin de rechtercommissaris al is ingeschakeld, hetzij door de officier van
justitie, hetzij door de verdachte. Dan kan de rechter-commissaris de procespartijen als het ware bij zich roepen en
zeggen: "Dit is van mij gevraagd. Is er nog meer wat jullie
van mij verwachten? Zo ja, geef dat dan binnen een
bepaalde termijn op." De sanctie die erop staat, is niet meer
dan dat de rechter-commissaris zijn werkzaamheden
beëindigt als er geen nieuwe verzoeken komen. Dat is de
regeling zoals die nu is. Het zou wat vreemd zijn om daar
verdergaande consequenties aan te verbinden dan alleen
maar dat.
De staatssecretaris heeft eigenlijk al uiteengezet dat dergelijke consequenties toch wel haaks zouden staan op het
uitgangspunt bij de hele beweging naar voren wat het horen
van getuigen in het vooronderzoek betreft, namelijk dat je
de verdachte daar niet toe kan dwingen en dat je die
mogelijkheid alleen maar kan faciliteren, aantrekkelijk kan
maken voor de verdediging. Wil je verdergaan dan dat, dan
kom je onherroepelijk in strijd met de eisen van een eerlijk
proces, zeker als het gaat om getuigen à charge, want de
getuige heeft gewoon het recht om die te ondervragen.
Zelfs als die in een laat stadium van het geding daarmee
aankomt, is er heel weinig ruimte om een dergelijk verzoek
te weerleggen.
Er is wel degelijk een duidelijke markering van wanneer
verzoeken kunnen worden gedaan, opdat ze nog met de
nodige welwillendheid worden bekeken. Dat is de termijn
die de verdediging krijgt nadat de procesinleiding is uitgebracht. Dan krijgt de verdediging in het voorliggende
voorstel een maand de tijd om getuigenverzoeken te doen
en eventueel kan die termijn verlengd worden op verzoek
van de verdediging. Maar voor alle verzoeken die binnen
die termijn gedaan worden, geldt, ook al zouden ze niet
door de voorzitter worden gehonoreerd, dat de rechtbank
die moet beoordelen op basis van het verdedigingsbelang.
Alleen verzoeken die duidelijk niet in het belang van de
verdediging zijn, chicaneuze verzoeken, kun je afwijzen.
Voor later gedane verzoeken geldt een strenger criterium.
Dus binnen dat geheel past, zou ik zeggen, het voorstel niet
om uitdrukkelijk sancties te verbinden aan het niet indienen
van een verzoek binnen de door de rechter-commissaris
gestelde termijn. Iets anders is dat een raadsman misschien
weleens wat heeft uit te leggen als hij zo'n verzoek niet
gedaan heeft terwijl er wel om werd gevraagd. Maar er
kunnen allerlei goede redenen zijn om dat in een later stadium te doen. Dat is toch ook best een verdedigingsstrategie
die de verdachte kan voeren.
Dank u wel voor deze uitleg. Dan is het woord weer aan de
staatssecretaris.
Ik vat het in mijn woorden aldus samen: de rol van de
rechter-commissaris is er met name een die stimuleert dat
wordt nagedacht over het onderzoek en de voortgang van
het onderzoek, maar dat daar een sanctiebevoegdheid niet
goed bij past. Ik zeg dat ook mede gezien de mogelijkheid
die er onvermijdelijk is om dat verzoek later alsnog te doen,
zeker binnen de wettelijke termijn na de procesinleiding.
Dus op deze basis ontraad ik dit amendement.
Daarmee is het amendement op stuk nr. 57 ontraden.
De heer EllianVVDIk kan volgen dat de systematiek van de voorgestelde
bepalingen dusdanig is dat je erg moet uitkijken dat je
onbedoeld — ik benadruk "onbedoeld" — de positie van de
rechter-commissaris verandert. Dat begrijp ik. De rechtercommissaris is rechter en is niet degene die verantwoordelijk is voor het opsporingsonderzoek. Dus ik begrijp en
waardeer ook dat de regeringscommissaris bereid is om
zijn kennis en inzichten met ons te delen. Waar het mij
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-33
politiek dan wel om gaat, is dat je dan niet anders kunt dan
vaststellen dat de beweging naar voren, zoals het wordt
genoemd, eigenlijk met weinig te effectueren middelen en
ook met weinig argumenten onderbouwd is. De memorie
gaat wel heel duidelijk uit van de gedachte dat zaken beter
voorbereid bij de zittingsrechter terecht moeten komen.
Dat is de hele gedachte, gegeven de praktijk van de vele
pro-formazittingen, de vele onderzoekswensen en de lange
duur van strafzaken.
Dat staat op meerdere plekken in de memorie van toelichting. Het is dan wel mijn rol om nu vast te stellen dat de
beweging naar voren op geen enkele wijze te substantiëren
is. Ik begrijp dat dat vanwege de positie van de rechtercommissaris moeilijk is om te doen in ons systeem. Je kunt
er dus op geen enkele wijze van uitgaan dat de verdediging
of het Openbaar Ministerie dat gaat doen in de eerste fase,
waarvan nu wordt gedacht dat daarin het merendeel van
het onderzoekswerk moet worden verricht. Dat hoeft geen
ramp te zijn, maar ik vind het, gelet op de verwachtingen
die het wetsvoorstel wekt, wel relevant om daar met elkaar
bij stil te staan. Die verwachting moet dus worden getemperd. Afhankelijk van de relatie tussen de officier en de
raadsman, zullen een heleboel dingen uiteindelijk nog
steeds in grote mate worden bediscussieerd tijdens de
hoorzitting. De tijdswinst is dus twijfelachtig. Ziet de
staatssecretaris dat ook op die manier?
Volgens mij verwoordt de heer Ellian het uitstekend. De
heer Sneller heeft die zorgen ook verwoord: "Wat betekent
die beweging naar voren? Wat is daarvan de kern? Is dat
een nieuw regime met afdwingbare sancties?" Nee, dat is
het niet. Het is meer een faciliterend, stimulerend kader,
waarbij we ook afstappen van een aantal hobbels die de
huidige procedure van strafvordering kent. In het wetgevingsdebat hebben we al aangegeven dat de crux van de
beweging naar voren is dat de maatregelen moeten
bevorderen dat strafzaken beter voorbereid bij de zittingsrechter komen. Dat heeft te maken met de kwaliteit van
berechting, en dus niet primair met het terugdringen van
de doorlooptijden. Het staat niet helemaal los van elkaar,
want als de zaak kwalitatief beter is doordat die eerder is
voorbereid, kan dat er wel toe leiden dat zaken sneller
worden afgedaan. In zoverre is er dus wel een verband met
de doorlooptijden, maar het terugdringen van de doorlooptijden is niet het hoofddoel. Het hoofddoel is: een kwalitatief
betere rechtspleging.
De heer Ellian noemde ook de pro-formazittingen. Een
belangrijke maatregel van de beweging naar voren is dat
de 90 dagenregel, die de pro-formazitting noodzakelijk
maakt, wordt afgeschaft. De 90 dagenregel leidt namelijk
tot stagnaties en staat een goede en voortvarende organisatie van de berechting in de weg. De beweging naar voren
is dus ook een reflectie op het afschaffen van het obstakel
dat nu bestaat.
Ik heb het al eerder gezegd: de beweging naar voren is meer
gericht op faciliteren en stimuleren dan op afdwingbare
regelgeving, in ieder geval in de fase van het opsporingsonderzoek. Het is inderdaad zo dat de positieve effecten
van de beweging naar voren vooral worden bereikt als alle
actoren — dat wil zeggen: de officier van justitie, de rechtercommissaris, de verdediging en de zittingsrechter — de
mogelijkheden benutten. Het is aan de rechtspraak om in
samenspraak met het Openbaar Ministerie en de advocatuur
te komen tot goede werkprocessen rond de zittingsvoorbereiding. We bieden hiermee een kader voor nieuwe werkprocessen en nemen een aantal bestaande formele hordes
weg. Het is onze overtuiging dat dit er samen met de best
practices toe kan leiden dat de kwaliteit van de rechtspleging wordt verbeterd. Dat is de crux van de beweging naar
voren.
De heer EllianVVDDaarom is het volgens mij ook zo goed en belangrijk dat
we dit rustig met elkaar kunnen bespreken en daarover van
gedachten kunnen wisselen. Ik denk even na over het
amendement, want ik begrijp de technische … "Technische"
klinkt ook weer een beetje oneerbiedig, toch? Ik begrijp de
juridisch-inhoudelijke en wetstechnische bezwaren. Ik proef
heel duidelijk dat de staatssecretaris de zorgen die een deel
van de Kamer heeft geuit, ook begrijpt. Ik kijk er dus nog
even naar. Wellicht trek ik het amendement in. Dat kan ik
in de tweede termijn doen. Ik wil daar nog heel even over
nadenken. Wellicht kan ik het herformuleren tot een wat
eenvoudigere motie die de regering vraagt om de vlucht
naar voren nog eens tegen het licht te houden. Vlucht? Ik
bedoel natuurlijk "de beweging naar voren"! Ik zal het nooit
meer zeggen. Ik mocht "nieuw" ook al niet meer zeggen;
eigenlijk moeten we praten over "modernisering van strafvordering". Wellicht maak ik dan een motie om dit onderdeel tegen het licht te houden en vraag ik aan de regering
of het dan een idee is om ook het noodzakelijkheidscriterium
tegen het licht te houden voor zover daar ruimte voor is.
De essentie is namelijk dat je een proceshouding wil sanctioneren. Dat houdt dan in: als verzoeken eerder gedaan
hadden kunnen worden, dan had je dat ook moeten doen.
Dat zit deels in het noodzakelijkheidscriterium of het noodzaakcriterium. Wellicht kan ik dat in een motie gieten. Dan
kan de regering met alle deskundigen daarnaar kijken en
kunnen we bij de volgende aanvullingswet daarover ... Ik
kom er dus op terug in de tweede termijn.
Misschien helpt in dit kader ook het antwoord dat ik nog
voornemens was te geven aan het Kamerlid Van Nispen
specifiek met betrekking tot de regierol van de rechtercommissaris. Ik ben het met de heer Van Nispen eens dat
het nuttig is om goed in de gaten te houden hoe de regeling
rond de regievoering door de rechter-commissaris uitwerkt
in de praktijk. Dat zullen we uiteraard uitvoerig bespreken
met de rechtspraak. Maar we zijn ook voornemens om juist
dit, dus de gang van zaken in het kabinet van een rechtercommissaris, goed te monitoren. We zijn voornemens dit
te betrekken bij de invoeringstoets. Als de uitkomsten
daartoe aanleiding geven, dan zullen we kijken of die
regeling en daarmee dus de positionering van de rechtercommissaris in het bijzonder nog aanpassing verdienen,
dus als onderdeel van een invoeringstoets.
Ik denk dat ik wel kan zeggen dat dat niet alleen specifiek
voor de rol van de rechter-commissaris geldt, maar eigenlijk
voor het hele kader van de beweging naar voren. We zullen
moeten bezien of dat wat de crux is, namelijk de kwaliteit
van de rechtspleging bevorderen door te faciliteren en te
stimuleren dat het onderzoek zo goed mogelijk in een
vroege fase wordt verricht, op deze manier werkt. Het kan
zijn dat we dat nog meer nodig hebben, maar ik denk dat
dat zal blijken uit de evaluatie na een aantal jaren. De
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-34
praktijk moet hier natuurlijk naartoe groeien. Het is wel de
gedachte dat de actoren op een andere manier omgaan
met de procedure en met elkaar.
De heer Van NispenSPIk ga niet de hele discussie overdoen. Het enige wat ik hier
nog op wil zeggen, is dat ik de toezegging of de toenaderingspoging van de staatssecretaris wel waardeer en ook
begrijp. Ik vond het amendement namelijk ook wat spannend, moet ik eerlijk zeggen, alhoewel ik diezelfde vraag
heb gesteld. De staatssecretaris zegt: bij de evaluatie of de
invoeringstoets. Maar dan zijn we daar al mee bezig. Dan
is er toch een risico. Stel, de conclusie is dat er van die
gewenste beweging naar voren en het stimuleren van het
vroegtijdig inbrengen van onderzoekswensen weinig is
terechtgekomen. Dan zit ik toch iets meer op de lijn-Ellian,
die zegt: probeer dat nog van tevoren te bekijken en bijvoorbeeld te spreken met de rechtspraak, met de advocatuur of
met de belanghebbenden om te zien of dit inderdaad de
juiste route is, of je nu voldoende doet om dat te stimuleren.
Ik heb ook het woord "sancties" gebruikt. Misschien dat is
dan net niet meteen de route. Dat wil ik nog begrijpen. Maar
hoe stimuleer je dit nou zo? Kan dat wellicht van tevoren
nog meelopen in een van de aanvullingswetten? Dat zou
misschien toch wel aan te raden zijn.
Ik denk dat het gesprek met de diverse actoren niet vandaag
ophoudt. Ik denk dat juist in de komende jaren ter voorbereiding op de implementatie van het wetboek — op de
inwerkingtreding van het wetboek, moet ik zeggen — die
werkafspraken, die best practices, de protocollen of hoe je
ze ook noemt, een reflectie zullen krijgen in de opleiding
van de verschillende actoren die er zijn. Het is mijn hoop,
maar ook mijn verwachting dat dat ertoe zal leiden dat het
nieuwe werken — laten we het zo noemen — voortvarend
zal worden geïmplementeerd. Er zullen zeker hiccups zijn
in de eerste periode, kleine belemmeringen. Daar kunnen
we wat aan doen. Het past gewoon niet zo goed bij het
voorstel zoals het er ligt om daar nu al vooraf sancties aan
te verbinden. Dat kan op een later moment. Ik begrijp en
aanvaard wat de heer Van Nispen zegt, namelijk dat we dan
al een paar jaar onderweg zijn. Dat is dan jammer, want
dan blijkt het niet goed te werken. Maar ik heb er vertrouwen in dat het wel gaat werken en dat het niet nodig is om
op die manier toch betrekkelijk fundamenteel de bakens te
verzetten.
De staatssecretaris vervolgt zijn betoog.
Tot zover de beweging naar voren.
Wat hiermee misschien verband houdt, is een vraag van
de heer Koops. Hij refereerde aan een pilot, een experiment,
bij de rechtbank Rotterdam. Daarin wordt gewerkt met een
zaaksgebonden strafrechter. Dat is strikt genomen niet een
beweging naar voren, maar het raakt wel aan het thema
van de kwaliteit van de rechtspleging, waarbij al vroegtijdig
kenbaar is wie de leiding heeft, kort gezegd. Het uitgangspunt is dat de voorzitter van de kamer die de zaak inhoudelijk behandelt, als voorzitter in de zin van de wet kan fungeren. Maar dit uitgangspunt zal niet in alle zaken nodig zijn
en ook niet in alle zaken haalbaar zijn; dat zijn twee verschillende situaties. Soms doet de zogenaamde poortrechter de
zittingsvoorbereiding, bijvoorbeeld in kleine standaardzaken
met veelvoorkomende criminaliteit. Die rechter is dan niet
de voorzitter van een zittingscombinatie die de zaak
inhoudelijk gaat behandelen. Ik onderschrijf dat in de
praktijk voor de procespartijen duidelijk moet zijn wie de
voorzitter van een zittingscombinatie zal zijn of tot wie men
zich kan wenden ter voorbereiding van de terechtzitting.
Daarom ben ook ik erg benieuwd naar de uitkomsten van
het experiment in Rotterdam. We zijn gaarne bereid om
daar lering uit te trekken.
Voorzitter. Dan kom ik op een ander punt, waar we eerder
ook al over gesproken hebben in het wetgevingsoverleg,
namelijk de motivering van het vonnis en de sanctie. Daar
heeft de heer Sneller aandacht voor gevraagd. Dit is een
betrekkelijk complex en technisch punt, dus ik zou u, voorzitter, op dit punt opnieuw willen uitnodigen om het woord
te geven aan de regeringscommissaris.
Ja, dat zal ik doen. Het woord is aan de regeringscommissaris, de heer Knigge.
De heer Knigge:
Als ik het goed begrijp, gaat het om de vraag van de heer
Sneller of ik nog steeds van mening ben dat er meer motiveringsvoorschriften moeten worden gewijzigd dan alleen
waar zijn amendement betrekking op heeft, namelijk artikel
4.3.22, lid 1. Ik kan mij niet herinneren dat ik dat heb gezegd
in het wetgevingsoverleg. Het nalezen van de betreffende
verslagen heeft dat ook niet direct aan het licht gebracht.
Ik heb wel gelezen dat u zelf de vraag heeft opgeworpen of
er ten aanzien van de strafmotivering, artikel 4.3.25, lid 2,
niet een extra haakje zou moeten komen, waarmee de
rechter min of meer gedwongen wordt — ik gebruik dat
woord maar even — of aangezet wordt om aan te geven
welke strafrechtstheorie, welk strafrechtdoel, hij met de
strafoplegging voor ogen heeft gehad. Ik heb gezien dat ik
daar geen rechtstreeks antwoord op heb gegeven. Ik zou
nu willen zeggen: dat lijkt mij niet nodig. Uw amendement
over artikel 4.3.22, lid 1 heeft betrekking op alle motiveringen en zet aan om over de hele linie zodanig te motiveren
dat het inzichtelijk en begrijpelijk is.
Aan de andere kant denk ik: je moet de rechter niet overvragen. In de wetenschap wordt al eeuwenlang gediscussieerd
over de strafdoelen. Daar is nog nooit consensus over ontstaan, behalve dat we een soort verenigingstheorie aanhouden. Maar het is een illusie te menen dat drie rechters in
een raadkamer wel een idee hebben over welk strafdoel ze
met de straf voor ogen hebben. Als er bijvoorbeeld speciaal
preventieve argumenten zijn om een voorwaardelijke straf
op te leggen en de verdachte voorwaardelijk te behandelen,
zullen die natuurlijk zeker gehoor vinden en meewegen bij
het opleggen van een straf. Maar in het algemeen bekijken
rechters welke sanctie in vergelijkbare gevallen wordt
opgelegd. Het lijkt mij wel zo wezenlijk dat het gelijkheidsbeginsel in acht wordt genomen en dat de maatstaf is: wat
is in dit soort gevallen een gebruikelijke sanctieoplegging?
Ik bedoel dat je dat niet afhankelijk maakt van de toevallige
ideeën die de rechter erop nahoudt met betrekking tot de
strafdoelen. Natuurlijk is dat debat over de strafdoelen op
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-35
de achtergrond van het hele straftoemetingsbeleid wezenlijk. Maar ik denk dat je de rechter zou overvragen als die
telkens in zijn vonnis uiteen zou zetten hoe hij aankijkt tegen
de strafdoelen en hoe zijn visie over die strafdoelen heeft
doorgewerkt en uitgepakt in de concreet opgelegde sanctie.
Ik hoop dat ik u daarmee heb beantwoord.
De heer Sneller knikt instemmend. Dan geef ik weer het
woord aan de staatssecretaris.
Voorzitter. Ik kom op de appreciatie van het amendement
op stuk nr. 49 van de heer Koops. De appreciatie in de brief
luidt "ontraden". De heer Koops heeft zich echter niet laten
overtuigen door de reactie die op het amendement is
gegeven, zeg ik met alle respect en waardering. Het amendement beoogt ervoor te zorgen dat de strafrechter indien
hij in afwijking van een uitdrukkelijk voorgedragen standpunt tot een bewezenverklaring komt, de motivering daarvan direct moet geven in het vonnis en niet pas in de aanvulling op het vonnis. In de appreciatiebrief heb ik aangegeven dat ik de wenselijkheid van het doel van dit amendement onderschrijf. Idealiter zou de verdediging op ieder
bewijsverweer direct een reactie moeten krijgen en niet pas
bij aanvulling op het vonnis. Ik benadruk nogmaals dat dit
met het nieuwe wetboek vaker het geval zal zijn, maar
inderdaad, omwille van de capaciteit bij de rechtspraak is
die verplichting niet nog verder uitgebreid naar alle zaken.
De capaciteit bij de rechtspraak is een realiteit waar we niet
omheen kunnen. De werklastverzwaring die het amendement oplevert, is naar onze verwachting echt heel fors en
staat in onze optiek niet in verhouding tot de voordelen die
ervan mogen worden verwacht, ook al zou ik, als gezegd,
ook liever zien dat alle vonnissen direct volledig worden
uitgewerkt, in ieder geval daar waar het nadrukkelijk naar
voren gebrachte standpunten betreft.
Ik moet uw Kamer er daarnaast op wijzen dat het amendementen ook een aantal technische onvolkomenheden bevat.
De belangrijkste daarvan is dat het amendement veel verder
lijkt te gaan dan beoogd, want zoals het nu is vormgegeven,
wordt daarmee de mogelijkheid van het wijzen van een
verkort vonnis volledig afgeschaft, ook in zaken waarin de
verdachte geen verweer heeft gevoerd of zaken waarin de
verdachte het feit zelfs heeft bekend. Technische onvolkomenheden zouden misschien kunnen worden geredresseerd, maar de inhoud van het bezwaar weegt veel zwaarder
en op die basis persisteer ik in het ontraden van dit amendement.
De heer KoopsNSCIk dank de staatssecretaris hartelijk voor zijn toelichting en
ik zal knutselen om te proberen de technische onvolkomenheden alsnog weg te halen. Maar feitelijk loopt ik daar niet
voor naar voren. Dat doe ik omdat er altijd een soort van
vertraging in mijn hoofd plaatsvindt als ik naar u luister.
Dat ligt dus niet aan u, maar aan mijn hoofd. Ik kom terug
op een motie die ik al heb uitgetikt en die ik van plan was
om voor te gaan lezen. Ik vraag mij namelijk af of ik dat nou
wel moet doen. Bij wijze van interruptie lees ik u het dictum
voor: verzoekt de regering in overleg te treden met de Raad
voor de rechtspraak om te kijken welke lessen uit het
experiment in Rotterdam kunnen worden getrokken en om
de resultaten van dit experiment landelijk als vast beleid te
laten implementeren indien de ervaringen positief zijn. Dat
is wat ik van plan was om in te dienen. Maar de staatssecretaris zit daar zo dicht bij met wat hij net zei, namelijk dat hij
gaat bestuderen en lering gaat trekken uit wat er nu gebeurt
met dat experiment in Rotterdam. Ik vraag dus maar
gewoon of de staatssecretaris kan toezeggen dat hij het zal
implementeren indien de resultaten zo positief zijn als in
te schatten is?
Dit betreft het experiment in Rotterdam met de zaaksgebonden strafrechter, herhaal ik nogmaals. Wij zijn enthousiast
over die pilot en we kijken er graag naar om er lessen uit
te trekken. In zoverre kan ik meegaan met het verzoek van
de heer Koops. Ik maak echter wel een voorbehoud voor
de uitvoeringsconsequenties. Het is denkbaar dat het goed
werkt, maar er toch forse uitvoeringsconsequenties aan
zitten met ook een prijskaartje. Ik kan dus niet toezeggen
dat als we er enthousiast over zijn, we het dús landelijk
gaan doen, want ik moet nog wel een slag om de arm
houden. Maar het ligt wel voor de hand dat als blijkt dat
het goede effecten heeft, we ons inzetten om het binnen
de grenzen van wat mogelijk is ook door te voeren.
De heer KoopsNSCDit komt net niet dicht genoeg bij het woord toezegging,
dus ik trek mij terug en wacht het verder af.
Dan geef ik weer het woord aan de staatssecretaris.
Ik kom op een ander heikel punt, in ieder geval vanuit het
perspectief van de heer Koops, vermoed ik: het hoger
beroep en de termijn daarvoor. De heer Koops vroeg een
reactie op het standpunt dat de verlenging van de
beroepstermijn van twee weken naar drie maanden geen
vertraging oplevert. In verband daarmee bracht de heer
Koops een argument naar voren dat we nog niet eerder
hadden gehoord, namelijk de termijn voor het aanleveren
van het dossier in hoger beroep, kort gezegd de achtmaandentermijn. De wettelijke inzendtermijn is nu drie maanden.
Echter, de praktijk is dat een verkort vonnis wordt uitgewerkt, alleen maar in de gevallen waarin hoger beroep is
ingesteld. Met andere woorden, als de termijn voor het
instellen van hoger beroep wordt verlengd naar drie
maanden, dan verschuift het tijdsblok waarin de rechtbank
het verkort vonnis uitwerkt en inzendt bij het gerechtshof
naar een later moment. Het valt dus niet binnen de achtmaandentermijn, die thans gebruikelijk is op basis van de
jurisprudentie van de Hoge Raad; het verschuift die achtmaandentermijn. Vandaar onze overtuiging dat verlenging
van de termijn voor hoger beroep wel leidt tot een dienovereenkomstige vertraging in de procedure.
Zowel de heer Koops als de heer Van Nispen vroegen aandacht voor de rechtsbescherming bij een stapeling van
omstandigheden die zou kunnen leiden tot een verminderde
rechtsbescherming. In dat kader werd het woord verschraling gebruikt. Wij hebben daar goed naar geluisterd, maar
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-36
we denken dat de zorgen onterecht zijn. Ik zal bij de verschillende aspecten stilstaan.
Ten eerste het voortbouwend appel. Een hogerberoepprocedure waarbij de rechter zich vooral richt op bezwaren
tegen het eindvonnis is niet nieuw. Het voortbouwend appel
is al in 2007 ingevoerd in het huidige, nu geldende Wetboek
van Strafvordering. Wat nieuw is in het nieuwe Wetboek
van Strafvordering, is het beslismodel in hoger beroep.
Daar zal de regeringscommissaris misschien iets nader over
willen zeggen.
De heer Van Nispen en de heer Koops noemden ook de
termijn voor het instellen van hoger beroep, die thans
veertien dagen is. Als de termijn zo blijft, dan is die veertien
dagen. Maar de portee daarvan is dat het aan de korte kant
is als het gaat om de rechtsbescherming van de verdachte
die in eerste instantie is veroordeeld. Ik zal straks nog apart
ingaan op de opmerkingen ten aanzien van het amendement over de beroepstermijn. Daar kom ik zo nog op terug.
Ik wil nu in het kader van de rechtsbescherming benadrukken dat na het instellen van hoger beroep er geruime tijd
is voor de verdachte om te overwegen of het hoger beroep
wel moet worden doorgezet. Hiervoor is ook alle ruimte en
tijd, als de verdachte na het instellen van hoger beroep van
advocaat wisselt. De gedachte aan onze kant is dat de korte
termijn er wellicht toe leidt dat verdachten genoopt zijn
snel hoger beroep in te stellen en dat ook doen, maar dat
dat later alsnog kan resulteren, zoals ook veel gebeurt, in
het intrekken van het ingestelde hoger beroep. Deze periode
biedt dus ruim de tijd voor een verdachte om al dan niet
met een advocaat na te denken over de bezwaren tegen
het vonnis van de rechtbank. Met andere woorden, het
tijdsverloop dat ook na die termijn van twee weken er
onvermijdelijk is, draagt ook bij aan de rechtsbescherming,
want dat biedt ruimte voor de verdachte om erover na te
denken en eventueel ook voor overleg met een alsnog te
kiezen advocaat.
Er zijn nog situaties dat de verdachte zonder advocaat het
hoger beroep doet. De verdachte die een hoger beroep
heeft ingesteld, mag, maar hoeft niet een schriftuur in te
dienen. Hij mag ook mondeling op de terechtzitting
bezwaren opgeven. Dat staat uitdrukkelijk vermeld in artikel
5.4.27, lid 3. Van de verdachte zonder advocaat wordt niet
verwacht dat deze een juridisch onderbouwd betoog houdt.
Dat is nu niet zo en dat zal in de toekomst ook niet zo zijn.
De ervaring leert dat het gerechtshof in die gevallen juist
nog meer gespitst is op het gesprek met de verdachte en
dat het gerechtshof er hierbij op let dat de verdedigingsrechten van de verdachte kunnen worden uitgeoefend. Heel
praktisch betekent dat dat het hof doorvraagt als de verdachte geen bezwaren opgeeft of als de verdachte deze
bezwaren niet duidelijk toelicht. Te denken valt ook aan de
praktijk dat het hof informatie geeft die de verdachte voor
zijn verdediging nodig heeft. Dus de rol van de rechter is
dan actiever in dergelijke situaties. Dat is een van de argumenten waarom wij ons geen grote zorgen maken over de
rechtsbescherming in dit soort situaties.
Een volgend element van het pakket dat leidt tot de angst
voor verschraling is het enkelvoudig afdoen in hoger
beroep. Veel zaken de bij de rechtbank als eenvoudig worden aangemerkt en door de politierechter worden behandeld, veranderen niet van aard in hoger beroep. Die zijn
ook in hoger beroep eenvoudig. Daarom blijft het uitgangspunt dat in hoger beroep hetzelfde geldt als in eerste
instantie, namelijk "enkelvoudig, tenzij". Dit neemt niet weg
dat een zaak alsnog kan worden verwezen naar een meervoudige kamer als daartoe aanleiding bestaat. Dat wat
betreft het enkelvoudig afdoen in hoger beroep.
Voordat ik de regeringscommissaris laat uitnodigen door
de voorzitter om nog even iets te zeggen over het nieuwe
beslismodel, besluit ik het antwoord op deze vraag met de
conclusie dat wij minder zorgen hebben over de rechtsbescherming van de verdachte in hoger beroep, dat wij niet
de zorg hebben dat sprake zal zijn van een verschraling. Ik
hoop dat wij de zorgen in uw Kamer hebben kunnen wegnemen.
Als u het goedvindt, zal de regeringscommissaris iets zeggen over het beslismodel in hoger beroep.
Een ogenblik nog, want er is nog een vraag van de heer
Van Nispen aan de staatssecretaris.
De heer Van NispenSPWe kwamen er in het wetgevingsoverleg niet helemaal uit
en eerlijk gezegd wat mij betreft nu ook niet, ondanks de
uitleg van de staatssecretaris. Ik wil dan toch afsluiten met
een vraag. De rechtspraak en de advocatuur hebben hier
ook voor gewaarschuwd. Ik zie op vrijwel alle onderdelen
van dit Wetboek van Strafvordering dat de praktijk het er
grosso modo over eens is. Hier en daar is er een accentverschil, net nog dat punt van de beweging naar voren en waar
de rechtspraak er dan nog iets van vindt. Grosso modo is
vrijwel overal gelijkluidend "nou, zo kan het wel en zo is er
een goede balans gevonden", maar volgens mij op dit punt
nou juist niet. Hier zijn we door de rechtspraak en de
advocatuur gewaarschuwd. Hoe komt het dan dat de
staatssecretaris zegt "nou, dat zie ik toch anders" en dat het
dan goed zit?
Bij mijn weten is er niet één element waarvan rechtspraak
of advocatuur zegt: dat moet anders. Het lastige van deze
gedachtewisseling is dat het gaat om allerlei verschillende
omstandigheden en dat aan elk van die omstandigheden
een afweging ten grondslag ligt. De vraag of het totaalpakket leidt tot verschraling is dus een optelsom van afwegingen en inschattingen. Onze inschatting is dat van verschraling niet sprake zal zijn in een mate die zorgelijk is. Tegelijkertijd zijn er ook zorgen als het gaat om enkelvoudig of
meervoudig hoger beroep. Dan is dat ook een afweging die
te maken heeft met de capaciteitsdruk in de rechtspraak en
een beoogde verbetering, dus van een verlichting van de
druk. Het is dus een optelsom van keuzes die in combinatie
zodanig positieve effecten hebben zonder dat de gevreesde
negatieve effecten naar onze inschatting zo zwaar wegen
dat andere keuzes moeten worden gemaakt. Dat zeg ik in
de overtuiging dat daar waar dit in de praktijk toch spaak
loopt, daar waar een verdachte helemaal alleen voor de
rechter komt te staan ... Dat is dus die verdachte die misschien wel een cliënt van de heer Koops in zijn vorige leven
is geweest, of juist niet eigenlijk, want hij sprak over de
verdachte die geen advocaat had. Het gaat over de verdachte die alleen bij de politierechter staat en die wel in
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-37
beroep gaat, maar niet op een heel onderbouwde wijze, en
die dan ook in hoger beroep door onkunde, onwetendheid
of overschatting daar weer alleen staat en dan voor een
rechter alleen. Mijn overtuiging is dat als dat in een bepaald
geval ontspoort, de strafrechters in Nederland ook binnen
het nieuwe wettelijk kader in staat zijn toch te bewerkstelligen dat de benodigde rechtsbescherming er is. Ik geloof
dus wel in — hoe moet ik dat zeggen? — de zelfreinigende
werking, maar dat is hier geen mooi beeld. Laat ik dan zo
zeggen: ik geloof wel in de rechtsbeschermende werking
van het nieuwe systeem, namelijk dat de rechter, ook de
appelrechter, een manier zal vinden om die rechtsbescherming op peil te houden. Het is namelijk mijn overtuiging
dat dat uiteindelijk het ultieme doel is van elke rechter en
appelrechter in de strafwereld.
De heer Van NispenSPIk denk op zich ook wel dat dat het doel is van de strafrechter. Toch hebben wij hier als medewetgever te maken met
een stapeling van maatregelen die ons zorgen baart. Dat
begrijpt de staatssecretaris ook. Misschien heeft de heer
Koops hier nog een intelligentere oplossing voor, maar
mijn vraag is hierbij dan toch hoe we dit dan in de gaten
gaan houden. Is dit nu ook iets dat bij de invoeringstoets
al na redelijk korte tijd opnieuw bekeken kan worden? Kan
er in de gaten gehouden worden of die positieve blik van
de staatssecretaris terecht is, of dat er wellicht toch iets
meer aandacht geschonken had moeten worden aan mijn
iets zorgelijkere kijk op de zaak? Kortom, wanneer en hoe
houden we dit dan in de gaten?
Ik denk dat dit zonder meer onderdeel zal zijn van de evaluatie. We moeten een onderscheid maken tussen de invoeringstoets en de evaluatie. Dat zijn vanuit mijn portefeuille
bezien verschillende dingen. De invoeringstoets is een toets
die ziet op de onbedoelde neveneffecten. De evaluatie gaat
wat verder. Die toetst ook de beleidsdoelen, het Beleidskompas kort gezegd. Dus dat zijn twee toetsingsmomenten.
Uiteraard is het nu zo — dat is namelijk altijd zo — dat als
al voortijdig blijkt dat er een groot probleem is, we dat
moeten oplossen. In concreto rijst dan de vraag wat we dan
anders moeten doen. Kijk, dat voortbouwend appel is al
staande praktijk. Ik denk niet dat we daar snel iets in zouden
moeten willen veranderen. De termijn voor het instellen
van een hoger beroep is een bestaande situatie. Ik weet
niet of dat de factor is of het verlengen van de termijn voor
hoger beroep. Als over een aantal jaren blijkt dat die
rechtsbescherming te veel op de tocht staat, kan het zo zijn
dat we alsnog zouden willen besluiten tot het verlengen
van de termijn. Maar ik verwacht niet dat dat het verschil
zal maken. Wat dan overblijft is dat de verdachte in hoger
beroep zonder advocaat kán verschijnen. Dat is een keuze.
De andere keuze is de enkelvoudige afdoening als uitgangspunt in hoger beroep, niet als regel, maar als uitgangspunt.
Het is namelijk enkelvoudig tenzij erom verzocht wordt, of
de keuze wordt gemaakt door de betreffende rechter, dat
er door meer rechters naar wordt gekeken. Dat zijn een
beetje de variabelen naast het nieuwe beslismodel. Daaraan
durf ik mijn vingers niet te branden, maar daar kan zo iets
over gezegd worden.
De heer Van NispenSPToch nog heel kort. Zegt de staatssecretaris nou dat als die
zorgen terecht zijn, dat dan blijkt bij de evaluatie — dat zal
dan vijf jaar na de invoering zijn; even zonder gekkigheid,
dat is dus in 2034 — en we dan eigenlijk alsnog niet zo goed
weten hoe we dat dan kunnen oplossen? Dat is dan eigenlijk
de conclusie die ik nu hoor.
Dat was niet de strekking van wat ik bedoelde te zeggen. Ik
bedoelde te verhelderen dat er een onderscheid is tussen
de invoeringstoets en de evaluatie. Ik bedoelde niet te zeggen dat dit pas bij de evaluatie aan de orde komt. Ik zei
namelijk ook dat als er een probleem blijkt en dat breed
geconstateerd wordt, we uiteraard al eerder in actie komen.
Dat kan heel goed zijn ten tijde van de invoeringstoets. Het
kan ook al eerder zo zijn. Dit is nou typisch ... Het zeer grote
aantal strafzaken zal maken dat we een knelpunt al betrekkelijk snel zien. Dat wordt dan namelijk op grote schaal
geconstateerd. Ik bedoel het dus niet vooruit te schuiven.
Het tweede element van mijn beschouwing was: de zorg is
gebaseerd op een combinatie van omstandigheden. Als we
afzonderlijk naar die omstandigheden gaan kijken, wat zijn
dan de factoren waar je wat aan kunt doen? Vandaar mijn
beschouwing op de vraag waar je wat aan kunt doen. Dan
zie ik maar twee punten, als echt blijkt dat de verschraling
een zorg is. Dat is: toch nadenken over de verplichte procesvertegenwoordiging voor het appel, dus een advocatenbijstand. Dat is een variabele. Een andere variabele zou het
uitgangspunt voor de rechtspleging door een enkelvoudige
kamer in hoger beroep zijn. Dat zijn de twee variabelen. Dat
is het enige wat ik wilde constateren. Ik zeg niet dat er niks
aan gedaan kan worden. Als er namelijk nou echt een
structurele verschraling blijkt, dan zullen we ook over
andere maatregelen moeten nadenken. Er mag namelijk
geen twijfel over bestaan dat rechtsbescherming de crux
is van een nieuw Wetboek van Strafvordering. Vanuit dat
perspectief zullen we dus altijd moeten blijven nadenken
over maatregelen om de rechtsbescherming op peil te
houden, daar waar een ondergrens wordt bereikt.
De heer KoopsNSCIk houd het kort. De bevoegdheid bestaat, en blijft volgens
mij ook bestaan, voor het bestuur van het gerecht om een
advocaat toe te wijzen of om een last te geven aan de Raad
voor Rechtsbijstand om een advocaat toe te voegen. Dat
lijkt me een vangnetbepaling voor de gevallen die knap
lastig lijken of waarbij de verdachte in hoger beroep niet
goed uit zijn woorden komt. Over deze vangnetbepaling
heb ik de staatssecretaris nog niet gehoord. Mijn vraag is
om erop te reflecteren.
Ik dank de heer Koops voor deze toevoeging. Inderdaad.
De heer Koops gebruikt het woord "vangnet". Ik gebruikte
dat woord net niet, maar daar gaat het wel om. Het gaat
om een vangnet voor de rechtsstaat, een vangnet voor de
rechtsbescherming. Dit kan daar een element van zijn.
Ja, zo komt de regeringscommissaris.
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-38
Heel goed. Volgens mij is de beurt nu weer even aan de
regeringscommissaris. Hij spreekt over het beslismodel,
geloof ik. Gaat uw gang.
De heer Knigge:
Het beslismodel vormt een van de elementen van het pakket
aan maatregelen dat volgens sommige Kamerleden tot een
verschraling zou leiden. Heel in het algemeen gesproken
denk ik dat daarvan geen sprake is. Laat ik dat vooropstellen. Kijk, dit wetboek is een vertaling van een rechtsontwikkeling die al decennialang gaande is. We verschuiven
namelijk van een puur inquisitoir model, waarin de rechter
de zaak op de zitting onderzoekt, naar een model waarbij
het proces zich richt op de dingen die ter discussie staan.
Dat is in dit wetboek uitdrukkelijk tot uitgangspunt genomen. Maar dat is geen fundamentele verandering van het
recht zoals dat nu al lang werkt. Het is waar dat deze verandering vraagt om goeie rechtsbijstand. Het is ook heel goed
dat de Kamer daar aandacht voor vraagt, denk ik. Maar het
is een probleem dat ook al het bestaande recht en de
bestaande procescultuur aankleeft. Het wordt niet veroorzaakt door het nieuwe wetboek.
Ik wil daar ook het volgende bij zeggen. Hoewel de aandacht
zich in het hoger beroep richt op dat wat partijen verdeeld
houdt en op dat wat ter discussie staat, neemt dat niets af
van het uitgangspunt dat de rechter in het proces, ook de
rechter in hoger beroep, een eigen verantwoordelijkheid
heeft voor de juiste uitkomst van het geding. Als er
wezenlijke punten niet zijn aangevoerd door de verdediging
of door de officier van justitie, ligt het nog altijd op de weg
van de rechter om die zelf aan te snijden en desnoods om
het vonnis ambtshalve om die reden in eerste aanleg te
vernietigen.
De rechter heeft ook in die zin een verantwoordelijkheid —
de heer Koops wees er, dacht ik, ook al even op — om
ervoor te zorgen dat als een verdachte afstand doet van dat
recht en dus ter zitting verschijnt zonder raadsman, dat een
weloverwogen keuze is geweest. Als blijkt dat dat niet zo
is, dan heeft hij een eigen verantwoordelijkheid om ervoor
te zorgen dat er wel rechtsbijstand komt. Het is ook zo dat
een rechter zich anders opstelt als een verdachte zonder
raadsman komt. De rechter treedt dan als het ware compenserend op en vraagt uitdrukkelijk of de punten die niet door
de niet van juridische bijstand voorziene verdachte naar
voren zijn gebracht, toch geen punten zijn die voor hem
spelen. Ook in die zin moet, althans in mijn ogen, dat hele
beeld bijgesteld worden dat er sprake zou zijn van een
enorme verschraling. Het hangt natuurlijk wel af van de
wijze waarop de rechter zijn taak vervult. Wij zijn ervan
uitgegaan dat de rechter zijn taak met het nodige verantwoordelijkheidsbesef zal uitvoeren en dus niet eenvoudigweg zal zeggen: er wordt niet over geklaagd, dus het hoger
beroep wordt afgewezen.
Dan nu dat nieuwe beslismodel. Dat is een heel technisch
verhaal. Ik zal dat proberen zo kort mogelijk af te doen. Het
is op papier een enorme verschuiving, maar het sluit aan
bij het voortbouwend appel. De vraag is namelijk of de
beslissingen die de rechter in eerste aanleg heeft genomen
in stand kunnen blijven of niet. Dat is de centrale vraag in
het nieuwe beslismodel. Dat is in het bestaande beslismodel
niet het geval. Daarbij gaat het om de vraag: bevestigen of
vernietigen? Kan het vonnis in eerste aanleg bevestigd
worden? De dogmatiek daarachter is dat je een vonnis in
eerste aanleg alleen kunt bevestigen als het puntgaaf is,
niet alleen wat de motiveringen betreft, maar ook wat het
daaraan voorafgaande onderzoek ter zitting betreft. In 1993
oordeelde de Hoge Raad over een zaak waarin een getuige
die in eerste aanleg was gehoord niet was beëdigd; althans,
volgens het proces-verbaal van de zitting. De verklaring
van die getuige was niet alleen door de rechtbank niet voor
het bewijs gebruikt, maar was ook door het hof in hoger
beroep niet voor het bewijs gebruikt. Toch werd er in cassatie over geklaagd dat die getuige niet beëdigd was en dat
het hof het vonnis van de rechtbank dus niet had mogen
bevestigen. De beslissingen waren allemaal in orde, maar
bevestigen was hier niet nodig, want het onderzoek ter zitting was nietig. Dat leidde dan ook tot een nietig vonnis.
Dat had dus niet bevestigd mogen worden; dat had vernietigd moeten worden. Het hof had best allemaal dezelfde
beslissingen kunnen nemen, maar bevestigen was fout. De
Hoge Raad casseerde inderdaad om die reden.
Dit leidt tot een hele formalistische benadering. Als er
motiveringsgebreken in het vonnis zaten, dan moest het
hof dat vonnis vernietigen, alhoewel het de beslissing
helemaal tot de zijne maakte, een nieuw arrest wees en
daar precies dezelfde beslissing nam. Dat is sinds de Wijzigingswet Wetboek van Strafvordering, de Wet stroomlijnen
hoger beroep, in 2007 enigszins bijgesteld. Nu is het zo dat
je dan wel mag bevestigen, mits je de motivering maar
verbetert. Laat je dat na, dan is het hoe dan ook weer een
dodelijke fout, die in beginsel tot cassatie zou kunnen leiden.
Als het hof in de bewezenverklaring op onderdelen wat
anders oordeelt, bijvoorbeeld "er is bewezen verklaard dat
er naast zakken met geld, computers enzovoort drie lepels
zijn gestolen, terwijl het niet drie lepels maar drie vorken
waren", en het hof zegt "nou, dan maak ik er in de bewezenverklaring drie vorken van", dan is dat fout. Dat mag niet,
want dan verander je de beslissing. Dan had je de beslissing
dus niet mogen bevestigen. Je had niet alleen de bewezenverklaring moeten vernietigen, maar ook alle beslissingen
die daarop gebaseerd zijn, dus eigenlijk het hele vonnis.
Dat is een formalisme waar we in dit wetsvoorstel afstand
van nemen en waarvan door de Hoge Raad in feite al
afstand is genomen, want als je met dit soort klachten in
cassatie komt, vraagt de Hoge Raad zich nu af: welk belang
heeft u erbij om vernietiging van het arrest van het hof om
deze reden te verlangen? Als dat belang er niet is, dan
casseert de Hoge Raad niet. Hetzelfde geldt als het hof in
hoger beroep dit soort fouten zou maken en zelf een arrest
zou wijzen waarin bijvoorbeeld een ondeugdelijk bewijsmiddel zou staan. Dat is op zichzelf fout, maar de Hoge Raad
zegt heel vaak dat er genoeg bewijsmiddelen overblijven,
dat je dat bewijsmiddel weg kunt denken en dat er dus geen
reden of onvoldoende belang is om te casseren. Zo gaat
het ook als er ten onrechte bewezen is verklaard dat het om
drie lepels gaat terwijl het drie vorken moeten zijn. Dan zegt
de Hoge Raad: wat is uw belang om het hele arrest om die
reden over de kop te laten gaan en de zaak opnieuw te laten
behandelen bij het hof?
Eigenlijk is dit beslismodel dus ook de vertaling van een
deformaliseringstendens die alweer jarenlang gaande is
en waarvan je kan zeggen: als je serieus neemt dat het in
hoger beroep moet gaan om datgene waar het werkelijk
om gaat, namelijk of in eerste aanleg wel of niet een goede
beslissing is genomen, moet je afscheid nemen van al dit
soort formalistische rompslomp, zodat er voor de rechter
juist ruimte komt om zich te concentreren op datgene wat
er werkelijk toe doet. In mijn ogen bevordert dit dus alleen
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-39
maar goede beslissingen en besluitvorming in hoger
beroep. Dat wilde ik zeggen.
Dank. Dan is nu weer het woord aan de staatssecretaris.
Voorzitter. Ik zou over willen gaan tot het blokje slachtoffers.
Dat is een onderwerp waar vandaag door mevrouw Mutluer
aandacht voor is gevraagd, en niet alleen vandaag, want
wij kennen mevrouw Mutluer als iemand die elke keer weer
…
Mag ik u even onderbreken? U kondigde eerder het onderwerp rechtsbijstand aan.
Mijn mapjes zijn in de war geraakt. Zal ik dan eerst over de
rechtsbijstand praten?
U gaat zelf over de volgorde, maar dat was uw aankondiging. Het lijkt me dus prima als u die aanhoudt.
We kunnen het de heer Van Nispen niet aandoen dat ik dat
niet doe. Nu wil het geval dat ik over de rechtsbijstand niet
veel te zeggen heb. Het gaat vandaag over het nieuwe
Wetboek van Strafvordering. Het is inderdaad een belangrijke vraag wat de effecten daarvan zullen zijn op de mate
waarin er rechtsbijstand moet worden verleend door een
sociaal advocaat, met name in de sfeer van het strafrecht.
Het werd eerder vandaag al in herinnering gebracht dat ik
de toezegging heb gedaan dat die effecten in kaart worden
gebracht. Ik zeg daarbij: uiteraard. Het gaat dan om de
effecten op de inzet van gefinancierde rechtsbijstand als
gevolg van de wijzigingen in de nieuwe strafprocedure,
meer specifiek in verband met de beweging naar voren.
Daarbij hebben we al geconstateerd dat de rechtsbijstand
van advocaten opportuun is, ook bij de zogenaamde nietgedetineerde of niet-gehechte verdachten. Dat wordt in
kaart gebracht.
Morgen vindt een derde overleg met de Nederlandse orde
van advocaten plaats, precies met dit doel, dus om te
inventariseren of er effecten zijn op de mate waarin een
strafrechtadvocaat in de toekomst op basis van een toevoeging rechtsbijstand moet verlenen. Deze effecten brengen
wij in kaart in de loop van dit jaar, met hulp van een extern
bureau. Dat zou kunnen leiden tot nadere besluitvorming
hierover.
Het debat van vandaag ging echter in belangrijke mate niet
over het nieuwe Wetboek van Strafvordering en de effecten
daarvan, maar over de staat van de sociale advocatuur op
dit moment. U weet dat daar grote zorgen over bestaan,
ook bij mij. U weet ook dat ik mij in de afgelopen maanden
herhaaldelijk heb uitgelaten over het belang van de gefinancierde rechtsbijstand voor onze rechtsstaat. Daar hoeft dus
geen twijfel over te bestaan. Dan hebben we het meer
concreet over het rapport van de commissie-Van der Meer
II dat onlangs is verschenen. Dat advies over maatregelen
die thans nodig zijn, bespreek ik met uw Kamer tijdens het
commissiedebat hierover, op 1 april aanstaande. Voordien
zal ik een eerste reflectie op de bevindingen van de commissie-Van der Meer II aan uw Kamer sturen.
De heer Van NispenSPIn het vorige blok zei de staatssecretaris nog zo mooi dat
rechtsbescherming de crux is van het nieuwe Wetboek van
Strafvordering. Nou hebben we het over rechtsbescherming, de toegang tot het recht en de sociaal advocaat, die
daarvoor zo belangrijk is, en dan is het wel heel beknopt.
ik heb toegezegd dat we in kaart
gaan brengen wat de gevolgen zijn van het nieuwe Wetboek
van Strafvordering voor het aantal punten en de vergoedingen. Het zou nogal wat zijn als de staatssecretaris dat niet
had toegezegd. Dat is nogal evident. Dat hoort er gewoon
bij, natuurlijk.
Mijn punt is: als we zo doorgaan, is de vraag of we dan nog
wel sociaal advocaten hebben. De staatssecretaris wekt de
indruk dat hij voor die beroepsgroep vecht als een leeuw.
Maar is dat ook echt zo? Wat heeft hij tot nu toe gedaan
met het rapport van de commissie-Van der Meer II? Het is
vijf over twaalf; dat weet de staatssecretaris volgens mij
als geen ander. De hele concrete vraag die ik hem nu even
als eerste wil stellen, is tot wanneer hij claims kan indienen
voor de Voorjaarsnota. De reden dat ik er vandaag over
begin, is namelijk dat ik niet zeker weet of ik twee weken
kan wachten. Ik vrees dat ik dan het antwoord krijg dat de
onderhandelingen eraan kwamen, dat de claims al moesten
worden ingediend en dat dus ik te laat ben. Dat gaat mij
niet overkomen. Vandaar deze concrete vraag. Tot wanneer
kan dit? Of heeft de staatssecretaris dit al gedaan? Dat zou
ook kunnen.
De geldvraag, de dekkingsvraag, vergt eerst een aantal
beleidsmatige keuzes. Dat is de eerste stap. Die beleidsmatige keuzes en de situatie van het heden bespreken we op
1 april. Voordien zal ik mijn eerste reflectie geven, zodat we
op 1 april met uw Kamer van gedachten kunnen wisselen
over wat wel en niet verstandig is en de financiële consequenties daarvan. Ik ga daar niet op vooruitlopen. Vandaag
spreken we over de toekomst. De zorgen over het heden
zijn terecht nog veel groter, maar die zijn niet vandaag aan
de orde. Die bespreken we op 1 april.
De heer Van NispenSPIk betwist echt dat je het op dit punt niet over de zorgen
van het heden kunt hebben. Als we straks geen sociale
advocatuur meer hebben, dan hebben we helemaal niks
aan de beweging naar voren, want dan komt er zo ongeveer
geen rechtsbescherming meer voor in dat nieuwe Wetboek
van Strafvordering. Het is dus wel degelijk relevant.
Voorzitter, ik kreeg geen antwoord op mijn vraag en daarom
stel ik die opnieuw. Ik weet niet of ik wel kan wachten tot 1
april. De staatssecretaris zegt dat we dan een debat hebben.
Dat klopt. Dat staat geagendeerd, maar dat zou eigenlijk
vorige week zijn. Toen had de staatssecretaris een
agendaverplichting en kon het niet doorgaan. Anders hadden we dat debat vorige week al gehad. Nu komt dat debat
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-40
drie weken later, helaas, maar dit komt er tussendoor. Dit
is voor mij de gelegenheid om te zeggen: ook voor het
nieuwe Wetboek van Strafvordering is de toegang tot het
recht, de rechtsbescherming, de beroepsgroep van de
sociale advocatuur, zo belangrijk dat ik er vandaag over
begin. Als de staatssecretaris dat niet wil, dan mag dat,
maar dan wil ik wel antwoord op de vraag tot wanneer de
staatssecretaris bij de ministerraad of bij de minister van
Financiën — of weet ik hoe dat precies werkt via de lijnen
die er zijn — claims kan indienen voor de Voorjaarsnota
om de beroepsgroep die dat zo hard nodig heeft, zo snel
mogelijk de reddingsboei toe te werpen?
Het is duidelijk dat wij op zoek moeten naar geld op het
moment dat we hebben vastgesteld welke keuzes we gaan
maken in antwoord op het rapport van de commissie-Van
der Meer. Over de besluitvorming en de voorbereiding van
de besluitvorming van het voorjaarsoverleg doe ik geen
mededeling, net zomin als andere leden van dit kabinet.
Het is echter wel mijn verwachting dat wij voor de zomer
duidelijkheid hebben over wat we kunnen gaan doen om
de — ik zoek het woord; de netelige situatie, nee, er is een
ander woord — nijpende situatie binnen de sociale advocatuur te adresseren. Laten we dus op 1 april eerst spreken
over de keuzes die we maken. Ik verwacht dan voor de
zomer de financiële gevolgen daarvan en de dekkingsmogelijkheden in kaart te hebben.
De heer Van NispenSPIedereen weet dat "voor de zomer" te laat is om nog iets te
repareren in de Voorjaarsnota en de begroting van dit jaar.
Dat weten we allemaal. Ik heb er geen verstand van hoe
die lijnen precies lopen, maar dit weet ik wel. Dit is de
staatssecretaris Rechtsbescherming; formeel van Justitie
en Veiligheid, maar hij laat zich volgens mij graag "staatssecretaris Rechtsbescherming" noemen. Dat is wel een titel
die je moet verdienen. Ik wil zien dat deze staatssecretaris
ervoor gaat knokken, maar ik heb dat nog niet gezien. De
staatssecretaris heeft dat rapport al best een poosje. Volgens mij had hij het veel eerder dan dat het formeel werd
aangeboden en gepresenteerd. De staatssecretaris wist dus
wat erin stond. Het kan geen verrassing zijn dat het geld
ging kosten. Volgens mij was 40 miljoen voor iedereen een
meevaller. Het was minder dan waar rekening mee was
gehouden. Ik vind het echt onbestaanbaar dat we hier
vandaag staan en dat de staatssecretaris nog steeds niet
weet wat hij daarvan over gaat nemen, wat het wat hem
betreft mag kosten en wat hij in gaat dienen als claim bij
de onderhandelingen over de Voorjaarsnota. Ik ben niet
geïnteresseerd in de uitkomst, maar ik wil wel een staatssecretaris zien die hiervoor knokt en die vandaag tegen mij
zegt: meneer Van Nispen, op 1 april bent u nog op tijd, want
dan hebben we het nog steeds over de Voorjaarsnota. Maar
zelfs dat hoor ik niet van deze staatssecretaris en dat vind
ik echt teleurstellend.
Het verbaast me dat de heer Van Nispen niet geïnteresseerd
is in de uitkomst, want daar gaat het om. Die uitkomst heb
ik u aangekondigd voor de zomer. Voor de zomer kan ik u
melden of en waar we geld hebben gevonden. Dat is alles
wat ertoe doet. Als u van mij wilt weten of ik ervoor vecht,
dan zeg ik: ja, dat is deels achter de schermen, dus daar
doe ik geen mededeling over. Dat is ook niet nodig. Laten
we op 1 april doorspreken over de verstandige koers naar
de toekomst toe. Op die basis kunnen we dan constateren
hoeveel geld er nodig is. Dan kan ik op die basis op zoek
naar dekking.
Echt afrondend, want het wordt anders een herhaling van
zetten.
De heer Van NispenSPDit is het allerlaatste, voorzitter, mijn conclusie. Ik vind het
echt teleurstellend dat deze staatssecretaris Rechtsbescherming — ik laat die flauwe sneer even, want zo bedoelde ik
die natuurlijk niet — zich vandaag niet heeft voorbereid op
het voeren van de inhoudelijke discussie en dat hij die
vooruitschuift, met als risico dat we straks gewoon kansloos
zijn bij de Voorjaarsnota. Ik vind dat onacceptabel. De rest
slik ik even in.
Dit debat wordt voortgezet op 1 april, in het commissiedebat. Dat is het juiste moment. Dan kunnen we dat ook doen
op basis van mijn initiële reactie op de commissie-Van der
Meer.
Ik stel voor dat ik doorga. Nou hoop ik dat op uw lijstje het
volgende blokje "slachtoffers" is.
Dat klopt. Gaat u daarmee verder.
Ik was begonnen met mijn complimenten aan mevrouw
Mutluer, omdat zij steeds weer aandacht vraagt voor de
slachtoffers, en dat is terecht. Daarmee staat zij in een traditie van ook andere Kamerleden. Die traditie heeft ertoe
geleid dat wij in de afgelopen jaren de positie van het
slachtoffer in ons strafproces op een hele andere manier
zijn gaan zien en daar veel meer basis aan hebben verleend.
Dat is mede in het licht van Europese richtlijnen. Het is mij
duidelijk geworden dat wij in Nederland vooroplopen, maar
desalniettemin moeten we daarnaar blijven kijken.
De zorg die mevrouw Mutluer uitsprak, ziet op de uitoefening van het spreekrecht en de verbeteringen die daar
mogelijk zijn. Dan gaat het eigenlijk niet zozeer over de
nieuwe wet, en ook niet over de huidige wet, want die is
wel duidelijk, maar meer over de wijze waarop daaraan
uitvoering wordt gegeven in de praktijk. Het is voor mij
evident dat de wettelijke rechten van de slachtoffers
gerespecteerd moeten worden. Daar waar blijkt dat dat
tekortschiet, ga ik in gesprek met de diverse partijen, de
ketenpartners, om te zorgen dat dat nog gebeurt. Als dat
uitvoeringsconsequenties heeft, moet ik die natuurlijk daarin
betrekken. Die heb ik nu niet in beeld, maar het is duidelijk
dat we daaraan moeten blijven werken.
De heer El AbassiDENKIk hoorde net het antwoord van de staatssecretaris met
betrekking tot sociale advocatuur. De indruk werd bij mij
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-41
gewekt dat de staatssecretaris twee dingen uit elkaar wil
trekken: waar we in de huidige situatie van de sociale
advocatuur al last van hebben en de situatie in de toekomst
door de wijzigingen die nu via de wet plaatsvinden. Daarmee lijkt hij die twee dingen uit elkaar te halen, maar dat
is niet wat de Nederlandse orde van advocaten zegt. Die
waarschuwt en zegt dat de verdachte dreigt te moeten
inleveren ten faveure van de stroomlijning van het strafproces. "Concreet betekent dit dat een verdachte binnen zeer
korte tijd, binnen een maand na de procesinleiding, moet
aangeven welke getuigen hij wil horen. Die termijn is erg
krap en veronderstelt dat de verdachte zeer vroeg zich verdiept in het dossier, met behulp van een advocaat. In de
praktijk hebben de meeste verdachten in het opsporingsstadium echter nog geen raadsman, zeker niet wanneer ze
vastzitten. De NOvA en de rechtspraak signaleren dat als
er onvoldoende wordt geïnvesteerd in rechtsbijstand, de
rechter in feite meeprocedeert om de ongelijkheid te compenseren. Dit schuurt met het beginsel van equality of arms
tussen Openbaar Ministerie en de verdediging."
Dus het feit is dat er een tekort is aan sociale advocatuur.
Daar zijn al problemen; mensen worden niet goed genoeg
ondersteund. En dan komt er nog zo'n wet die ten nadele
is van in dit geval de verdachte. Die twee dingen zijn dan
toch niet uit elkaar te trekken, zou ik de staatssecretaris
willen vragen.
Ik ga het toch ontrafelen en uit elkaar trekken in dit antwoord, in verschillende elementen. Wat geconstateerd is
en naar voren is gebracht door de verschillende beroepsorganisaties, met name de Nederlandse orde van advocaten,
is dat die beweging naar voren alleen maar goed werkt als
meer dan thans het geval is, de verdachte wordt bijgestaan
door een advocaat, omdat alleen dan te verwachten is dat
gebruikgemaakt zal gaan worden van de bevoegdheden
om al in een eerdere fase onderzoekshandelingen te laten
verrichten en ook getuigen te horen. Ik zie dat als onderdeel
van een advies: wil je die beweging naar voren een succes
laten zijn, dan moet je ook voorzien in adequate rechtsbijstand. Dat is genoteerd. Mede op die basis heb ik ook
gezegd dat we ervoor moeten zorgen dat al eerder in meer
gevallen voldoende rechtsbijstand beschikbaar is. Dat is
één.
Het tweede is dat er dan wel voldoende sociaal advocaten
moeten zijn en dat die ook vanuit de gesubsidieerde
rechtsbijstand, waar daar recht op is, beschikbaar moeten
worden gesteld. Dat is dus een kwestie van aanpassing van
regelgeving, maar ook van waarborgen van voldoende
sociaal advocaten die die strafrechtsbijstand kunnen verlenen. Daar zit de link tussen het een en het ander. Maar de
zorgen die door de NOvA zijn verwoord in verband met het
nieuwe Wetboek van Strafvordering zien op die nieuwe
procedure en op het nieuwe kader. Daarvan heb ik gezegd:
uiteraard moet er worden geanalyseerd in hoeverre het
nieuwe Wetboek van Strafvordering ertoe leidt dat een
advocaat meer tijd moet gaan besteden aan de procedure.
Dat is een vraag. Het kan ook zijn dat de advocaat eerder
in de procedure tijd besteedt, maar dat dat wordt gecompenseerd door minder tijd te besteden in latere instantie.
Dat kan zijn. Maar dat zijn we aan het onderzoeken. Dat
onderzoek is al gaande en moet zeker voltooid worden. Dan
moet het zich vertalen in aanpassing van het aantal punten
dat een strafrechtadvocaat krijgt voor gesubsidieerde
rechtsbijstand. Het kan ertoe leiden dat er meer punten
worden toegekend voor de bijstand in strafzaken dan thans
het geval is, naast de aanpassingen in het aantal punten
die op basis van commissie-Van der Meer II zullen worden
doorgevoerd.
Meneer El Abassi, we zitten eigenlijk al in het volgende
blok.
De heer El AbassiDENKIk hoor de staatssecretaris over dingen die kunnen. Maar
we zouden het moeten omdraaien. We zouden eerst op
zoek moeten gaan naar geld. We hebben inderdaad een
andere knop waar we ook aan kunnen draaien, want we
kunnen zeggen: we proberen het een en ander te vervroegen. Maar je zou ook die termijn van een maand, waarbinnen gereageerd moet worden, langer kunnen maken, zodat
de verdachte meer tijd heeft in het proces. Dat hoor ik de
staatssecretaris ook niet zeggen.
Dit ziet volgens mij op het punt dat gaat gelden dat je, nadat
de procesinleiding is uitgebracht, binnen een maand verzoeken tot het horen van getuigen moet doen. Na ommekomst van die maand kun je alsnog die verzoeken doen. Er
wordt dan alleen een ander criterium gehanteerd om te
beoordelen of het verzoek moet worden toegewezen,
namelijk het zogenaamde noodzakelijkheidscriterium.
Vandaar dat je zou kunnen zeggen: die bijstand van de
advocaat moet er zo vroeg mogelijk zijn, om te voorkomen
dat de verdachte pas een maand nadat de procesinleiding
is uitgebracht rechtsbijstand krijgt, want dan gaat een
strenger criterium gelden voor de toewijzing van onderzoeksverzoeken van de verdachte. Dat is dat element van
die maand. Nogmaals, die termijn van een maand, die pas
gaat gelden vanaf het uitbrengen van de procesinleiding,
staat er niet aan in de weg dat verzoeken worden toegewezen, maar ze worden anders beoordeeld. In het bredere
kader is het dus van belang dat verzoeken tijdig worden
gedaan. De hele insteek van de beweging naar voren is dat
verdachten en anderen worden gestimuleerd om die verzoeken al te gaan doen voordat de procesinleiding wordt
uitgebracht. Dat is daar onderdeel van. Dan doet het probleem zich minder snel voor. Maar dat is, denk ik, de link
die gelegd is met de termijn van één maand. Ik voeg daar
nog aan toe — dat wordt me ingefluisterd — dat die termijn
in de toekomst dus langer is dan de termijn die thans geldt.
In zekere zin zit daar dus een versoepeling in. Ik zie dus niet
dat er een verband is tussen de staat van de sociale advocatuur nu en deze aanpassing in het proces van strafvordering.
Afrondend, de heer El Abassi.
De heer El AbassiDENKMijn laatste vraag, voorzitter. De staatssecretaris heeft het
over het proces naar voren toe trekken, als ik dat goed heb
begrepen. Tegelijkertijd zie ik een beweging de andere kant
op, bijvoorbeeld als het gaat om de officier van justitie, die
normaal 90 dagen krijgt. Maar de officier van justitie krijgt
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-42
meer regie in het vooronderzoek. De verplichting vervalt
om bij een in voorlopige hechtenis verkerende verdachte
de zaak binnen 90 dagen op de zitting te brengen. Daar zie
je een beweging de andere kant op. De officier van justitie
krijgt dus juist meer ruimte. We willen alles naar voren
halen. Dat doen we ten nadele van de verdachte. Maar als
we het hebben over het OM, dan versoepelen we het weer.
Vindt de staatssecretaris dit eerlijk?
Dit heeft volgens mij geen betrekking meer op de sociale
advocatuur.
Nee, en dit is ook eerder in een ander blok besproken. Ik
vind het ook ingewikkeld worden. Nu lopen er heel veel
dingen door elkaar en dit gaat niet meer over de sociale
advocatuur, inderdaad.
De heer El AbassiDENKSorry, maar het ging om het naar voren trekken van het
proces. We willen dat zo vroeg mogelijk doen. De staatssecretaris heeft dat meerdere malen als antwoord gegeven.
Daar wil ik op inhaken. Als we alles naar voren willen trekken, waarom doen we dat dan niet ook voor de officier van
justitie, die zich normaal aan de 90 dagen moet houden?
Want daar maken we een beweging de andere kant op. Dat
is volgens mij niet eerder aan bod gekomen.
We spraken over de sociale advocatuur en de gevolgen van
de beweging naar voren voor de behoefte aan bijstand door
een advocaat. Die beweging naar voren als zodanig heb ik
in mijn eerste blok besproken. De positie van de officier
van justitie staat in dat kader helemaal los van de sociale
advocatuur.
Het hele eerste blok ging over de beweging naar voren.
De heer El AbassiDENKDan kan ik niet anders dan constateren dat we voor de
verdachte een beweging naar voren maken, maar in het
geval van de officier van justitie maken we de beweging
andersom, achteruit. Dat is wat ik constateer.
Ik kan die conclusie helemaal niet doorzien. Die kan ik niet
omarmen.
Mevrouw Mutluer. Dan gaat het weer over de slachtoffers.
Mevrouw MutluerGroenLinks-PvdAMag ik het weer over slachtofferrechten hebben, voorzitter?
Ja, graag, want dat is het onderwerp waar we eigenlijk bij
waren gebleven. Gaat uw gang.
Mevrouw MutluerGroenLinks-PvdAIk vind onze Justitie en Veiligheid zelf altijd heel dadergericht, met harder straffen. Maar we mogen de slachtofferrechten nooit en te nimmer uit het oog verliezen. Ik heb een
vraag gesteld over spreekrechtwaardige zaken waarbij het
slachtoffer dat spreekrecht niet heeft kunnen uitoefenen. Ik
weet dat ik in het verleden ooit een motie heb ingediend
om bij spreekrechtwaardige feiten slachtoffers altijd de
mogelijkheid te geven om te spreken tijdens een OMhoorgesprek. Ik weet dat die motie het toen niet heeft
gehaald en niet werd uitgevoerd. Daarom beperkte ik mij
nu in mijn bijdrage tot de strafbeschikkingen, ook naar
aanleiding van datgene wat Fonds Slachtofferhulp ons
meegaf: bij 435 zaken die spreekrechtwaardig waren, is
toch een strafbeschikking opgelegd, terwijl het bij enkele
ernstige zaken misschien logischer was geweest als die
zouden zijn doorverwezen naar de rechter, waarbij het
slachtoffer dus ook spreekrecht zou hebben. Dat heeft me
verrast. Als je nu kijkt naar de beweging die het OM maakt
om meer strafbeschikkingen op te leggen, dan zie je dat
dat op enig moment mogelijk ten koste gaat van slachtoffers. Concreet is mijn vraag dus: als de praktijk daadwerkelijk afwijkt van de regels, moet je die regels dan niet gewoon
aanpassen in de wet en afdwingbaar maken, bijvoorbeeld
bij de tweede aanvullingswet? Ik maak de vraag heel concreet. Ik zie een zorgelijke ontwikkeling. Wat vindt de
staatssecretaris ervan? Kunnen we dat anders regelen in
de tweede aanvullingswet?
Meer in het bijzonder gaat het dan over de wijze waarop
nu uitvoering wordt gegeven aan de regels en de richtlijnen
voor het aangaan van strafbeschikkingen, juist als het
delicten betreft waarbij een slachtoffer spreekrecht heeft.
Dat betreft dus de uitvoering in de huidige praktijk. Maar
mevrouw Mutluer koppelt het ook aan de vormgeving van
regelgeving naar de toekomst toe, in het bijzonder voor de
strafbeschikking. Die is inderdaad onderdeel van de tweede
vaststellingswet. Die maakt onderdeel uit van de bredere
herziening, waar de minister straks ook nog iets over zal
gaan zeggen. Het element van de slachtofferrechten is daar
evident een prominent onderdeel van, zowel bij de beoordeling van de huidige praktijk als bij de vormgeving van de
strafbeschikking in de toekomst.
Mevrouw MutluerGroenLinks-PvdADeelt de staatssecretaris mijn zorg?
Ik vind het van belang dat de afspraken, de regels en de
richtlijnen die gesteld zijn wat betreft de positie van
slachtoffers ook in de praktijk tot uitvoering komen. Dat zijn
gewoon de afspraken en de regels die we met elkaar hebben
afgesproken, dus die moeten ook uitgevoerd worden. Ik
vind het zorgelijk als blijkt dat er een substantieel aantal …
U noemde een aantal van 476, als ik me niet vergis. Dat
klinkt als een groot aantal en strikt genomen is het dat ook,
maar in relatie tot het totaal aantal zaken is het, denk ik,
een betrekkelijk klein percentage. Desalniettemin gaat het
om een groot aantal betrekkelijk ernstige situaties, want
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-43
het zijn per definitie situaties waarin de positie van het
slachtoffer een bepaalde mate van erkenning verdient, zoals
we ook in onze regels hebben neergelegd.
nomen worden in de juniversie van de Meerjarenagenda
Slachtofferbeleid.
Mevrouw MutluerGroenLinks-PvdATot slot. Samen met de SP-collega kom ik nog met een
motie ten aanzien van strafbeschikkingen. Eigenlijk wil ik
de staatssecretaris de toezegging ontlokken om te kijken
of we hier bij de tweede aanvullingswet nog iets op kunnen
bedenken. Is hij daartoe bereid?
Ik ben er in ieder geval toe bereid om deze problematiek
terug te laten komen in de Meerjarenagenda Slachtofferbeleid. Uw Kamer besteedt in het kader van het commissiedebat Slachtofferbeleid geregeld aandacht aan de positie van
slachtoffers. Dat mag best vermeld worden, want alleen al
door dat commissiedebat is er structureel aandacht voor
de positie van het slachtoffer. Dat reflecteert zich ook in de
regelmatige updates voor de Meerjarenagenda Slachtofferbeleid. Er zal er een verschijnen in juni van dit jaar. Daarin
geven we dus eigenlijk een totaalbeeld van de positie van
het slachtoffer en daarin zal dit zeker worden meegenomen.
Tegelijkertijd verwacht ik dat het nadenken over de vormgeving van de strafbeschikking uiteraard mede dit element
zal omvatten; dat kan bijna niet anders. Het is een kernelement van de problematiek.
Als het echt een vervolg is.
Mevrouw MutluerGroenLinks-PvdAEr komt nog een rondetafelgesprek en een debat over
strafbeschikking. We gaan juni afwachten, maar weet dat
wij gaan overwegen om bij de tweede aanvullingsset
eventueel met nieuwe voorstellen te komen. Ik laat het
echter even afhangen van de komende ontwikkelingen en
de gesprekken die we nog gaan voeren.
De staatssecretaris vervolgt zijn betoog.
Ik noemde dus de Meerjarenagenda Slachtofferbeleid en
die was ik voornemens te gaan noemen in reactie op het
verzoek van de heer Koops om na te gaan denken over een
doorverwijzingsbevoegdheid. Dat gaat dus over situaties
waarin het slachtoffer in het kader van de strafprocedure
een schadeclaim indient, maar de zaak te complex is voor
de strafprocedure en het slachtoffer dan moet terugvallen
op een civiele procedure. Laat ik vooropstellen dat we ons
ervoor moeten inspannen om ervoor te zorgen dat slachtoffers in het kader van die strafprocedure makkelijker hun
schade vergoed kunnen zien. Een kernelement van onze
benadering om dat te verbeteren is dat we onderzoeken in
hoeverre we die schadevergoeding kunnen gaan normeren
en standaardiseren, zodat in veel minder situaties dan thans
het geval is de vordering van het slachtoffer niet ontvankelijk wordt verklaard. Dat zal het probleem al in belangrijke
mate verkleinen. Daar wordt door de rechtspraak onderzoek
naar verricht en deze onderzoeksresultaten zullen meege-
Ik wil dan ook aandacht gaan besteden aan het voorstel dat
de heer Koops heeft gedaan. Ik vind het een interessante
gedachte: de doorverwijzingsmogelijkheid voor de strafrechter naar de civiele rechter. Dat vind ik met name omdat dat
voor het slachtoffer een aantal nogal substantiële hordes
wegneemt. Die hordes liggen met name besloten in het
moeten uitbrengen van een dagvaarding, in griffierechten
en dergelijke. Vanuit dat perspectief zal ik die doorverwijzingsbevoegdheid nader onderzoeken. Ik maak wel een
voorbehoud voor de andere aspecten: de tenuitvoerlegging,
dus het verhaal, van een eventuele schadeactie. Het overige
kader dat van toepassing is wanneer nu in het kader van
een strafprocedure een schadevergoeding wordt toegekend:
ik weet niet of dat alles ook mogelijk zou kunnen zijn na
doorverwijzing naar een civiele procedure. Ik denk echter
dat het wegnemen van de horde van de dagvaarding en
alles wat daarbij komt kijken, al een hele belangrijke verbetering zou kunnen zijn. Op die basis neem ik dit graag mee.
De heer KoopsNSCToch laat ik hier het woord "schadevergoedingsmaatregel"
even vallen. Is dat nou precies waar de staatssecretaris het
oog op heeft? Denkt u dat dat sowieso geen mogelijkheid
is? Dat is namelijk natuurlijk wel waar het om gaat: dat er
een incassomanier bestaat waarvoor het slachtoffer geen
zorg heeft.
Met deze toevoeging worden de uitvoeringsconsequenties
wel een stuk substantiëler. Dan gaat het namelijk niet alleen
meer over het wegnemen van de formele heuvel van het
moeten hebben van een advocaat om een dagvaarding te
kunnen uitbrengen, met griffierechten en dergelijke. Dan
wordt het veel meer. Dan wordt het ook zo dat het slachtoffer het hele instrumentarium van een voorschot, bijstand
bij verhaal en dergelijke ter beschikking krijgt. Dan wordt
die doorverwijzing naar de civiele rechter veel meer dan
alleen maar het wegnemen van die formele hobbel. Daar
maak ik wel uitdrukkelijk een voorbehoud bij. Ik kan me
daar nu niet aan committeren. Ik wil niet meer zeggen dan
dat we het verbeteren van de mogelijkheden voor slachtoffers om hun schade vergoed te krijgen binnen een strafprocedure, maar eventueel ook daarbuiten, en het verbeteren
van die mogelijkheden, geheel of ten dele, gaarne gaan
onderzoeken. De doorverwijzingsmogelijkheid als zodanig
zullen we daarin meenemen.
De heer KoopsNSCOm dat heel helder te krijgen. Ik ben overigens heel blij met
de reactie die ik zojuist hoorde, hoor. Dat is even het punt
niet. De staatssecretaris kondigt onderzoek aan naar de
uitvoeringsconsequenties van de schadevergoedingsmaatregel, maar kan dat dan wel worden meegenomen in dat
onderzoek? Wat zijn de consequenties van het toepasselijk
laten zijn van de schadevergoedingsmaatregel? En dat al
dan niet met een voorschot, want dat kan je ook doen zonder voorschot.
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-44
Het onderzoek ziet op het standaardiseren en normeren.
Het ziet dus op normbedragen en dat is een ander heel
belangrijk element, want dan kan er veel meer binnen de
strafprocedure worden afgehandeld met alle verwante
maatregelen ten voordele van het slachtoffer. Dit betreft
situaties waarbij er toch verwezen moet worden naar de
civiele rechter. We zullen dat in die zin onderzoeken dat we
het onderdeel zullen laten zijn van onze eigen analyses in
het kader van de meerjarenagenda. En dan zullen we ook
aandacht besteden aan de gevolgen van de volledige
bescherming van slachtoffers, zoals die thans bestaat wat
het schadeverhaal betreft binnen de strafprocedure. We
zullen uiteraard meenemen in hoeverre die consequenties
ook verbonden kunnen worden aan die civiele procedure
na doorverwijzing.
Dat is in feite onderdeel van het rapport van de commissie-
Donner van enige tijd geleden. Als ik me niet vergis, is dat
rapport verschenen mede op basis van een verzoek van de
heer Ellian, maar ik kan me vergissen. Ik vergis me niet, zie
ik! Daarvan weten we dat we daarnaar moeten blijven kijken, maar we kennen ook het getal dat daarbij hoorde. Als
ik het over de uitvoeringsconsequenties heb, gaat het ook
juist over het onderwerp dat we net bespraken. Maar de
nuance die nog werd aangebracht, is: al dan niet een
voorschot. Dus dat zijn allemaal modaliteiten die in de uitvoering en in de kosten meegenomen moeten worden. Ik
reageerde vooral op de suggestie die u uitdrukkelijk deed
zonder deze toevoegingen over het wegnemen van de formele hobbel door doorverwijzing.
De heer EllianVVDKort op dit punt. Nee, de commissie-Donner zou te veel eer
zijn voor mij. De commissie-Donner vloeide voort uit een
motie van een collega, want ik was toen nog geen Kamerlid.
Ik ben in tegenstelling tot collega Koops helemaal niet blij
met dit antwoord. Ik neem het de staatssecretaris geenszins
kwalijk, maar dat rapport van de commissie-Donner is een
heel degelijk rapport met hele duidelijke aanbevelingen.
Het is eigenlijk een soort palet aan ... Dat rapport ligt er nu
al vier jaar. De commissie adviseerde om te kijken naar een
aparte aftakking binnen het strafproces, namelijk dat bijvoorbeeld een aantal civiele rechters de beoordeling doen van
die vordering. Nou, dat wilde de rechtspraak niet. Enfin, ik
ben helemaal niet blij met dit antwoord, want hier wordt
al heel lang over gesproken. Volgens mij hebben de collega's Van Nispen en Sneller er ook weleens naar gevraagd.
Wat nu? De staatssecretaris is het aan het onderzoeken,
maar volgens mij moeten we met elkaar afspreken wanneer
er concrete voorstellen komen om uiteindelijk het stelsel
van schadevergoeding voor slachtoffers te verbeteren, te
veranderen. Dat is een uitgangspunt dat hier in de Kamer
ook is vastgelegd.
Het rapport van de commissie-Donner is niet van tafel en
het is ook niet helemaal niet uitgevoerd. Een aantal van de
maatregelen uit het rapport van de commissie-Donner zijn
al doorgevoerd. Een aantal andere zijn nog niet uitgevoerd,
mede gezien de financiële consequenties. Maar we blijven
ernaar kijken en we komen er in juni op terug.
Kunnen we nu door naar het jeugdstrafrecht?
Voorzitter, dat zou ik graag willen, maar er ligt nog een
andere pregnante kwestie: de afdwingbaarheid van de
slachtofferrechten. Daar hebben we over gesproken bij het
eerste wetgevingsoverleg. Dat is een belangrijke, maar ook
best wel lastige kwestie. Uit het debat dat eerder vandaag
plaatsvond, bleek al dat daarvoor een beeld nodig is van
de rechten waarover we het hebben en hoe we daar op
passende wijze een vorm van — ik ga toch het woord
gebruiken — sanctie of gevolg aan kunnen verbinden. Ik
heb al kenbaar gemaakt dat ik het belang daarvan onderken
en dat we bezig zijn met een verkenning over wat daarbij
mogelijk is. We hebben daarover afstemming met de
ketenpartners. Eventuele wijzigingsvoorstellen die ertoe
strekken de slachtofferrechten meer tanden te geven — ik
noem het maar even zo — kunnen deel gaan uitmaken van
de tweede aanvullingswet. Ik merk daar nog bij op dat we
ook oog moeten hebben voor Brussel, omdat ook in Europa
gewerkt wordt aan een nieuwe richtlijn voor de bescherming van slachtoffers in de strafprocedure. Die zal uiteraard
ook medebepalend zijn voor de vormgeving van de positie
van slachtoffers.
Voorzitter. Daarmee ben ik bijna bij het eind gekomen van
dit blokje over slachtoffers.
Ja? Was dit het einde? Of was het een anticiperende
opmerking over de interruptie van mevrouw Mutluer?
Mevrouw MutluerGroenLinks-PvdAEr komt nog iets! Ik heb in mijn eigen bijdrage een suggestie
gedaan voor een zelfstandig oproepingsrecht voor slachtoffers, met dezelfde oproepingsvereisten voor verdachten.
Je merkt namelijk dat slachtoffers vaak wel graag naar de
zitting willen, maar niet zijn uitgenodigd. Of ze wisten er
niet van, terwijl ze wellicht wel hadden kunnen en willen
spreken. Ik realiseer me dat dit een vergaande suggestie
is, maar mijn concrete vraag was: hoe kijkt de minister
daartegen aan? Hij kan nu waarschijnlijk zeggen: ik neem
het in juni mee in de Kamerbrief over slachtofferbeleid. Dat
kan, maar ik wil in ieder geval een reactie van de minister,
want daar is hij niet op ingegaan.
Die voorstellen komen dus in de Meerjarenagenda Slachtofferbeleid. We hebben een meerjarenagenda en in juni
komt daar een nieuwe versie van. Dan gaan we verder in
op de concrete stappen die we gaan zetten om de positie
van het slachtoffer te verbeteren.
U bedoelt de staatssecretaris.
Mevrouw MutluerGroenLinks-PvdAJa.
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-45
Ik doorzie niet precies genoeg wat dit behelst, ook niet in
de uitvoering ervan. Het principe is duidelijk. Wij vinden
allemaal dat slachtoffers goed beschermd moeten worden.
We zijn het er volgens mij in belangrijke mate over eens
dat het slachtoffer geen procespartij moet worden. Dat zou
de dynamiek van de strafprocedure radicaal veranderen.
Dat past niet in onze strafvordering. Maar we zijn het over
beide punten eens. Het gaat nu over het eerste punt,
namelijk dat we de positie van het slachtoffer zo veel als
mogelijk moeten beschermen. Dat principe is duidelijk. De
pijn zit in de uitvoering. Dat heeft altijd ook een kostencomponent. Trouwens, dat is niet altijd zo. De uitvoering kent
een praktische component en een kostencomponent. De
precieze impact van het voorstel of de suggestie van
mevrouw Mutluer kan ik nu niet helemaal doorzien. Maar
het is evident dat deze suggestie aandacht verdient bij de
meerjarenagenda.
Mevrouw MutluerGroenLinks-PvdADat zie ik dan als toezegging. Ik ben het namelijk met de
staatssecretaris eens dat slachtoffers geen derde procespartij moeten worden, maar ik wil wel dat de praktijk van het
uitnodigen van slachtoffers wordt verbeterd. Ik zie het als
toezegging dat de suggestie van een onafhankelijk
oproeprecht zal worden bekeken en dat we hierover terugkoppeling zullen ontvangen. Als dat wordt toegezegd, neem
ik daar nu genoegen mee.
Die toezegging doe ik graag.
Dan gaan we nu naar het jeugdstrafrecht.
Mevrouw Mutluer had daar ook een vraag over, namelijk
waarom we niet uitdrukkelijk in de wet hebben vastgelegd
dat vrijheidsbeneming bij jeugdige verdachten een ultimum
remedium is. Het uitgangspunt is inderdaad dat een jeugdige verdachte zijn proces in vrijheid mag afwachten en
dat voorlopige hechtenis alleen mag worden toegepast als
het niet anders kan. Dit ultimumremediumbeginsel volgt
onder meer uit artikel 10 van de Europese richtlijn uit 2016
en artikel 37 van het Internationaal Verdrag inzake de
rechten van het kind. Zeker bij jeugdige verdachten wordt
vrijheidsbeneming dan ook altijd zo veel mogelijk beperkt,
ook qua duur. In het wetsvoorstel is geen expliciete verwijzing opgenomen naar de Europeesrechtelijke en verdragsrechtelijke artikelen, maar deze artikelen hebben zonder
meer doorwerking in het Nederlandse recht.
Het nieuwe wetboek bevat twee voorschriften waaruit
voortvloeit dat de fase van ophouden voor onderzoek en
inverzekeringstelling slechts zo lang duurt als nodig is in
het belang van het onderzoek. Dat is artikel 2.5.11 voor het
ophouden van onderzoek en artikel 2.5.14 voor de inverzekeringstelling. Hier staat dat de verdachte zodra het belang
van het onderzoek het toelaat, in vrijheid wordt gesteld. Dit
geldt ook als de termijn voor het ophouden van onderzoek
of de inverzekeringstelling nog niet is verstreken. Voor de
toepassing van voorlopige hechtenis volgt dit het ultimumremediumbeginsel uit artikel 2.5.31. In dit artikel is bepaald
dat bij het bevelen van voorlopige hechtenis moet worden
nagegaan of het bevel onmiddellijk kan worden geschorst.
Ook in artikel 6.1.13, eerste lid is reeds opgenomen dat de
voorlopige hechtenis voor een zo kort mogelijke passende
duur wordt bevolen.
In de systematiek van het nieuwe wetboek gelden de algemene voorschriften uit Boek 2 ook voor het jeugdstrafprocesrecht in Boek 6. Een additioneel voorschrift in Boek 6
dat inhoudt dat vrijheidsbeneming bij jeugdige verdachten
slechts als ultimum remedium wordt toegepast, zou weinig
toevoegen aan de al in het wetsvoorstel vastgelegde uitgangspunten in Boek 2. Het ligt al zozeer besloten in het
stelsel, mede in het licht van het Europees verdrag, dat het
niet nodig is dit te expliciteren in verband met jeugdigen.
Dan kom ik aan bij het laatste blokje. Dat zijn nog een
beperkt aantal vragen van diverse aard. Om te beginnen
kom ik op de appreciatie van het amendement op stuk nr.
58 van de heer Ellian ter vervanging van het amendement
op stuk nr. 24. Dat betreft het doen vervallen van beklag
over het overnemen van gegevens en het bevelen gegevens
te verstrekken. Het amendement op stuk nr. 58 komt in de
plaats van het amendement op stuk nr. 24 na een technische
wijziging en een aanvulling in de toelichting. Maar de kern
van het amendement is niet veranderd, namelijk dat er geen
beklag meer is met betrekking tot gegevens. De toelichting
maakt duidelijk dat hiermee een werklastverlichting voor
de politie, het Openbaar Ministerie en de rechtspraak wordt
beoogd. Als deze beklagmogelijkheid zou vervallen als
gevolg van het amendement, dan bestaat er volgens de
heer Ellian nog steeds een effectief rechtsmiddel op grond
van de Wet politiegegevens.
Ik ben er voorstander van dat waar werk en capaciteit kunnen worden bespaard, dit uiteraard zo veel mogelijk moet
gebeuren. Dat is een open deur. Maar anders dan de heer
Ellian stelt, volgt uit de kritische adviezen van met name
de Raad voor de rechtspraak en de Nederlandse orde van
advocaten dat de Wet politiegegevens niet een voldoende
alternatief biedt voor strafvorderlijk beklag. Dat betekent
dus dat de rechtsbescherming niet voldoende is gewaarborgd. Ik geef een paar voorbeelden. De Wet politiegegevens heeft in de eerste plaats alleen betrekking op gegevens
van natuurlijke personen. Gegevens van rechtspersonen
vallen er niet onder. Dat betekent dat rechtspersonen geen
beroep kunnen doen op de Wet politiegegevens. Daarnaast
biedt de Wet politiegegevens geen mogelijkheid om gegevens terug te vragen en terug te geven. De beklagregeling
voorziet wél in deze mogelijkheid.
Zoals ik tijdens het vierde overleg heb aangegeven, is de
beklagregeling over gegevens weloverwogen tot stand
gebracht. Er is telkens een afweging gemaakt tussen de
diverse betrokken belangen, zoals het belang van rechtsbescherming enerzijds en het belang van stroomlijning van
het strafproces anderzijds. De beklagregeling draagt ook
bij aan de bescherming van de privacy van onverdachte
burgers, op wie de overgenomen of verstrekte gegevens
ook betrekking kunnen hebben. Hieraan zou ik niet willen
afdoen. We blijven daarom bij het ontraden van het amendement, ook in de gewijzigde vorm op stuk nr. 58.
Dan twee vragen van mevrouw Mutluer, die zien op de
invoering. Allereerst de zorg over de ICT-voorzieningen bij
de ketenpartners. Een van de doelstellingen van het nieuwe
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-46
wetboek is het faciliteren van een digitaal strafproces. De
vernieuwingsambities ten aanzien van de informatievoorziening in de strafrechtketen worden gerealiseerd via interne
projecten en diverse programma's bij de strafrechtketenorganisaties. Denk bijvoorbeeld aan het programma EMMA,
bij het Openbaar Ministerie, en het programma Basisplan
Straf — dat klinkt toch anders — bij de rechtspraak. Die
strekken hiertoe en hebben beide tot doel om de informatievoorziening van de strafrechtketen te verbeteren en
wendbaarder te maken.
De voorbereiding van de inwerkingtreding is een operatie
die plaatsvindt in samenhang met deze aanpassingen van
de systemen. Het een is dus niet zonder het ander te zien.
Niet voor niets krijgen de strafrechtketenorganisaties voldoende tijd, namelijk tot 2029, tot aan de geplande inwerkingtredingsdatum. In de afstemmingsoverleggen, zoals
het Bestuurlijk Ketenberaad en het Informatieberaad, houden de betrokken ketenorganisaties in eerste instantie zelf
zicht op de samenhang en de voortgang van de werkzaamheden. Daarnaast worden in de reguliere planning en de
begrotingscyclus tussen de strafrechtketenorganisaties en
het ministerie ook steeds aandacht besteed aan de digitale
veranderopgave. Dat betekent dat langs die weg ook door
mijn ministerie kan worden bijgestuurd. Uw Kamer wordt
over de voortgang van de voorbereiding van de inwerkingtreding van het nieuwe wetboek geïnformeerd door middel
van voortgangsbrieven. De volgende voortgangsbrief is
voorzien voor deze zomer.
Voorzitter, ik denk dat ik hiermee alle aan mij gestelde vragen heb beantwoord.
Hartelijk dank daarvoor, staatssecretaris. Dan gaan we nu
over naar de minister, die misschien iets minder blokjes
heeft. Maar hij moet volgens mij ook nog vier amendementen van een oordeel voorzien. Ik wens hem alvast succes
in zijn inbreng.
Dank, voorzitter. Je vraagt je waarschijnlijk af: wat heeft die
minister nog toe te voegen aan alle inhoud die al gepasseerd is? Ik zal in ieder geval mijn inleiding overslaan, gelet
op de tijd. Ik sluit mij natuurlijk aan bij de complimenten
voor het proces.
Ik heb slechts drie blokjes: de strafbeschikking, de voorlopige hechtenis en de opsporing, en de procesafspraken. Ik
begin met de strafbeschikking. Hoewel dit een heel lang
traject is, zie je dat de actualiteit zich af en toe vermengt
met een zorgvuldig wetgevingsproces. Ik denk dat dit hierbij
ook het geval is, want we hebben de afgelopen weken
natuurlijk in de media gezien dat er discussies zijn losgebrand over de nieuwe tijdelijke richtlijn van het OM. Daar
komen wij nog over te spreken, in meerdere fora. Meerdere
leden hebben daar ook op gewezen. Zo is er volgende week
een rondetafel. Daaraan zullen het OM, de NOvA, de Raad
voor de rechtspraak en de politie deelnemen, met uw
Kamer. Daarnaast heeft u nog Kamervragen tegoed van
mij, en ook nog een Kamerbrief. Inmiddels is er ook een
debat gepland voor 8 april, waarin we uitgebreid zullen
stilstaan bij de strafbeschikking. Maar ik hecht er toch aan
om al enige duiding te geven in dit debat.
Het doel van het vaker toepassen van de strafbeschikking
is om de doorlooptijden van strafzaken te verkorten, de
rechtspraak te ontlasten en voorraden af te bouwen. Daarnaast streeft het OM er ook naar om hiermee meer strafzaken af te kunnen handelen. Dit streven heeft ook betrekking
op strafbare feiten die door asielzoekers of recidivisten zijn
gepleegd. Het opheffen van de contra-indicatie om ten
aanzien van asielzoekers of recidivisten een strafbeschikking
uit te vaardigen, is juist bedoeld om via de strafbeschikking
een instrument te hebben bij lichte strafbare feiten, die nu
soms onbestraft blijven omdat er wordt geseponeerd. Ik
kan daar nog heel lang bij stilstaan, maar dat zal ik nu niet
doen, omwille van de tijd. Maar daarmee wil ik even het
beeld rechtzetten dat met deze tijdelijke richtlijn over is
gegaan tot een wijziging van het doelgroepenbeleid, of dat
er ingezet wordt op minder of lichtere straffen. Dat is
namelijk absoluut nooit de insteek geweest van de strafbeschikking, ook niet in dit geval. Het bijgestelde strafvorderingsbeleid leidt er dus toe dat er meer criminaliteit kan
worden aangepakt, en dat dit juist ook sneller kan.
De heer Emiel van DijkPVVDe minister zegt wel dat dit niet het doel en de insteek is
van deze strafbeschikkingen, maar dit is wel de consequentie. De consequentie is straks als volgt. Als asielzoekers nu
strafbare feiten begaan waar een maximumstraf tot zes jaar
op staat en waarvoor zij in principe naar de gevangenis
kunnen worden gestuurd, dan kunnen er vervolgens
maatregelen worden getroffen tegen die mensen door hun
asielstatus in te trekken en ze uit te zetten. Die mogelijkheid
wordt nu weggenomen door die strafbeschikkingen van
het Openbaar Ministerie. Dat mag dan wel niet het doel
zijn, maar dat is wel de consequentie. Hoe gaan we nou
voorkomen dat we asielzoekers die crimineel gedrag hebben
vertoond en die daarvoor veroordeeld zijn, straks het land
niet meer uit krijgen?
Dat is niet het doel en dat wordt ook niet de consequentie.
Daarvoor verwijs ik ook naar de wat de woordvoering van
het OM vandaag zelf op de website heeft gezet. Ik denk dat
dat qua duidelijkheid niets te wensen overlaat.
Waar moet u aan denken? Als er gebruik wordt gemaakt
van een strafbeschikking, bijvoorbeeld in het geval van
asielzoekers, dan gaat het om lichte vergrijpen, zoals winkeldiefstal. Daarvoor zou een asielzoeker nooit de gevangenis in draaien. Nog sterker: in een heleboel gevallen zou
die zaak gewoon geseponeerd worden en zou er dus helemaal geen rechtsgevolg zitten aan het strafbare feit dat
wordt gepleegd. De huidige regeling voorzag al een uitzonderingsgrond voor die contra-indicatie, om dan toch gebruik
te kunnen maken van de strafbeschikking. Hier wordt
gesteld: gebruik daar nou juist de strafbeschikking voor.
Dit gaat niet om gevallen. Het is niet zo dat elke zaak met
een maximale gevangenisstraf van zes jaar niet meer voor
de rechter komt. Ik denk dat dat een misvatting is wat betreft
de inzet van het instrument van de strafbeschikking; het zal
altijd een afweging van het OM zijn of de zwaarte van een
vergrijp zich leent voor het afdoen van dat vergrijp met een
strafbeschikking — dan zou het dus gaan om lichte vergrijpen — of dat hiervoor een rechtsgang en het eisen van een
gevangenisstraf aangewezen is.
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-47
Ik voorzie wat dit betreft dus helemaal geen afname, maar
we ontlasten het rechtssysteem wel als het gaat om zaken
die ofwel tot niks zouden leiden ofwel helemaal niet voorkomen vanwege het gebrek aan zittingscapaciteiten. Ik wijs
er daarbij op dat het nu al om 14.000 zaken gaat. Dus tegen
iedereen die zegt "we moeten nu kappen met dat instrument", zou ik zeggen: succes met uw zedenzaak, want u
bent over tien jaar een keer aan de beurt. Dit is gewoon een
instrument dat nu al zijn nut bewijst wat betreft het ontlasten van de strafketen als het gaat om zaken waarin anders
ook niet het soort straffen worden opgelegd die de heer
Van Dijk graag zou zien.
De heer Emiel van DijkPVVIk heb het idee dat de minister er nu heel willekeurig een
bepaalde situatie uitpikt. Dan zegt hij: weet je, voor een
onschuldige winkeldiefstal zouden ze eigenlijk toch niet
vervolgd worden. Maar het gaat er hier om dat het OM zegt
dat het voornemens is om alles waar een strafmaximum
tot zes jaar op staat, niet meer voor de rechter te brengen.
Dit was alleen nog maar het begin. Dat heeft het OM zelf
gezegd; dat is ook de conclusie van de rechtspraak. Dat is
dus niet alleen mijn conclusie: zelfs de rechtspraak zegt dat
het doel is om voortaan over te gaan tot strafbeschikkingen
bij alles wat onder de maximumstraf tot zes jaar valt. Dat
werkt ondermijnend. Daarnaast krijgen we straks ook nog
eens die asielzoekers niet meer uitgezet. Als we op het OM
moeten gaan varen wat betreft de vraag of zij al dan niet
heil zien in het vervolgen van mensen, hebben we een
gigantisch probleem. Kijk maar naar Extinction Rebellion.
Kijk naar de prioriteiten die het OM heeft; dan heb ik het
over het vervolgen van publieke omroepen vanwege vacatureteksten. Ik heb het in mijn eigen inbreng al aangesneden: men heeft daar echt niet de juiste prioriteiten. Het OM
is dus wel de laatste waar ik dit van zou willen laten afhangen.
Ik denk dat het wel gezond is om niet als politiek te bepalen
wie we vervolgen; daar hebben we een OM voor. Het is
gezond als er een zekere afstand tussen die beide zaken zit.
Wij gaan wel over de wetten en bepalen wat strafbaar is.
Het OM houdt zich daaraan. In sommige gevallen zijn er
gewoon afspraken gemaakt. Dat is bijvoorbeeld het geval
bij asielzoekers, veelplegers en mobiel banditisme. Er is
een specifiek doelgroepenbeleid. Dan doel ik op de manier
waarop het OM bijvoorbeeld de overlast van asielzoekers
in locaties zoals Budel tegengaat. Dat doelgroepenbeleid,
dat ook wordt ondersteund door het lokaal bestuur en de
rechtspraak, verandert niet met de tijdelijke richtlijn die nu
wordt opgelegd. Ik bestrijd ook het beeld dat alles wat
normaal gesproken zou leiden tot een gevangenisstraf van
zes jaar, nu niet meer voor gaat komen bij de rechter. Dat
is absoluut niet wat het OM hiermee beoogt. Echt: als het
OM denkt dat u zes jaar gevangenisstraf verdient, komt u
echt niet weg met een strafbeschikking. Dat is niet wat het
OM gaat doen. Het gaat om vergrijpen die een maximumstraf kennen in het Wetboek van Strafrecht van zes jaar. Als
het OM denkt dat dat niet zou leiden tot een gevangenisstraf, dan kan het OM besluiten om in die gevallen, dus bij
een delict waarop een maximum van zes jaar staat, te kiezen
voor het middel van een strafbeschikking. Dat hoeft het OM
niet te doen. Ik kan u garanderen dat als het OM denkt dat
u een gevangenisstraf verdient, u alsnog voor de rechter
terechtkomt. Ik kan daar nog veel meer over zeggen, maar
ik denk dat het daarvoor juist nuttig is dat die rondetafel
volgende week plaatsvindt. Dan heeft u alle diverse actoren
aan tafel. Dan kunt u van de Raad voor de rechtspraak, van
de NOvA, van de politie en van het OM horen wat hun
bezwaren zijn tegen het fundamentele instrument van de
strafbeschikking. Ik denk dat we op basis daarvan weer een
inhoudelijke politieke discussie kunnen voeren op 8 april.
Afrondend op dit punt.
De heer Emiel van DijkPVVToch nog afsluitend, hoor. Ik heb hier de bijdrage van Rinus
Otte; die zal u wel bekend zijn. "Andere vormen van veel
voorkomende criminaliteit, maar ook ernstiger feiten —
feiten waarop een strafmaximum staat van zes jaar —
kunnen volgens de wet met een strafbeschikking worden
afgedaan, en dus anders worden bestraft dan met een
gevangenisstraf. Ook dat willen we meer gaan doen." Wat
de minister hier zegt, klopt dus gewoon niet. Het hoofd van
het OM zegt duidelijk in zijn eigen betoog op zijn eigen
website of in zijn eigen vakblad: wij willen meer met strafbeschikkingen gaan werken, ook voor ernstige straffen. En
dan zegt hij er wel bij: we hebben het natuurlijk niet over
moord. Nee, we hebben het niet over moord, maar we
hebben het wel over geweldpleging. We hebben het wel
over bedreiging. We hebben het wel over aanranding. We
hebben het wel over handel in kinderporno. We hebben
het over prostitutie met minderjarige jongens en meisjes.
Allemaal minder dan zes jaar, en als het aan het OM ligt
komen ze in aanmerking voor een strafbeschikking. Dat kan
echt niet de weg zijn.
Dan kom ik weer terug op ons punt met betrekking tot de
asielzoekers. Better safe than sorry. Breng ze voor de rechter. Laat de rechter zich daarover uitspreken. De rechters
hebben kritiek op deze voorstellen. Die zeggen: we gaan
bij wijze van spreken gewoon de gevangenisstraf voor alles
minder dan zes jaar op deze manier afschaffen. Dat moeten
we niet doen. Breng ze voor de rechter. Geef ons de
mogelijkheid om overlastgevende asielzoekers het land uit
te knikkeren nadat ze zijn veroordeeld voor hun daden. Door
hier in te zetten op de strafbeschikking ontneemt u ons deze
mogelijkheid en dat kunnen we niet laten gebeuren. Want
om nou te zeggen dat het zo'n gigantisch succes is om de
overlast van asielzoekers in al die wijken te bestrijden? Daar
hebben we ook weer een heel ander debat voor nodig, want
dat is dus echt niet zo.
Ik herhaal, maar dat doe ik dan ook voor de laatste keer,
dat dat beleid ten aanzien van asielzoekers niet verandert.
Het opheffen van de contra-indicatie is juist bedoeld om
meer dingen te kunnen bestraffen dan nu gebeurt omdat
een heleboel lichtere zaken gewoon niet voorkomen. De
strafbeschikkingen die daarvoor worden uitgedeeld, kunnen
ook bijdragen aan een uitzettingsprocedure, omdat dat kan
worden meegewogen naast een veroordeling met vrijheidsbeneming als een verzwarende grond. In die zin denk ik dat
het zelfs kan bijdragen aan het strengere beleid dat de heer
Van Dijk graag zou zien. Verder merkt hij in zijn laatste
interventie wel terecht op dat de bepaling "kan" heel bepalend is in dit geval. Het is niet zo dat in absolute zin alles
waarvoor een gevangenisstraf tot zes jaar kan worden geëist
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-48
niet meer voor de rechter komt. Dat is niet het geval. Dat
betoogt het OM ook niet. Voor zover dat gelezen wordt in
de stukken, is het denk ik ontzettend goed dat die rondetafel
plaatsvindt, zodat dit soort misverstanden kunnen worden
weggenomen.
Nee, we gaan er nu niet meer op door. U gaat er de
komende weken nog apart over doorspreken.
De heer Emiel van DijkPVVWat de minister zegt, klopt gewoon niet …
Nee, maar u heeft net al het citaat voorgelezen.
De heer Emiel van DijkPVVom vreemdelingen uit te kunnen zetten,
kunnen we het gewoon met een strafbeschikking afdoen.
Maar de Vreemdelingencirculaire zegt dat daarvoor een
ernstig misdrijf moet worden gepleegd waarbij hij veroordeeld is tot een gevangenisstraf of een vrijheidsbenemende
maatregel. Laat nou juist het probleem zijn dat met die
strafbeschikking niet tot een vrijheidsbenemende maatregel
of gevangenisstraf kan worden overgegaan. Als de minister
dit handhaaft, zet hij het Nederlands kabinet of de Nederlandse minister van Asiel en Migratie buitenspel om asielzoekers die criminaliteit hebben gepleegd en daarvoor
veroordeeld zijn het land uit te zetten. Dat staat gewoon in
de Vreemdelingencirculaire; ik verzin dat hier niet. De
minister moet dus wel bij de feiten blijven.
Dat kan deze minister heel goed, want ik heb me hier ook
in verdiept. Ik heb gezegd dat een strafbeschikking in aanvulling op een veroordeling voor een strafbaar feit waarop
een vrijheidsbeneming staat een verzwarende grond kan
zijn in een uitzettingsprocedure. Die strafbeschikking vervangt niet het staande beleid, waarbij asielzoekers voor
strafbare feiten waar een gevangenisstraf voor wordt geëist
gewoon voorkomen. Het vult daarop aan dat lichte vergrijpen waar nu niks mee gebeurt, die nu worden geseponeerd
of niet eens voor de rechter komen, wel met een strafbeschikking kunnen worden bestraft. Die strafbeschikking kan
dan vervolgens worden meegenomen in een proces. Dus
ja, je hebt wel altijd dat eerste nodig, maar daar doet deze
circulaire dus niks aan af en het kan, ten tweede, zelfs bijdragen aan de dossiervorming. Er is heel veel meer over
te zeggen.
Ja, maar dat gaat u op een ander moment doen dan.
Dit is denk ik voor nu de kern. Ik kom dus nog met antwoorden op de Kamervragen zoals die zijn gesteld. Ik kom nog
met een brief.
We hadden al eerder aangekondigd, ook in het regeerprogramma en in het hoofdlijnenakkoord, dat we het hele
instrument van de strafbeschikking nog een keer tegen het
licht gaan houden en daarvoor het WODC gaan vragen om
onderzoek te verrichten. Dat onderzoek is nog niet van start
gegaan en dat is in dit geval maar goed ook, want dat
betekent dat we de uitkomsten van het debat van 8 april en
de eventuele wensen die u daarbij nog op ons afvuurt
kunnen meegeven aan het WODC om te kijken naar de
consequenties en wat dat uiteindelijk in de wetgeving zal
moeten doen. Dat zou dan vervolgens kunnen landen, zeg
ik tegen de Kamerleden, in de tweede aanvullingswet, zodat
het dan ook in de consultatie met alle betrokkenen kan
worden besproken. Ik denk dat dat ook het zorgvuldige
traject is dat we moeten doorlopen als het gaat om het
herzien van het beleid van de strafbeschikking. Daarom
ontraad ik bij dezen de drie amendementen van de heer
Van Dijk op dit punt. Ik denk dat we dit traject zorgvuldig
moeten uitlopen.
Daarmee zijn de amendementen op de stukken nrs. 59, 60
en 61 ontraden.
De heer SnellerD66Dat snap ik helemaal. Maar omdat het zo'n gratuite actie
is, zou ik het wel fijn vinden om voor de stemmingen toch
iets van een inschatting te krijgen van wat de consequenties
hiervan zijn voor de doorlooptijden, voor DJI. Is dat mogelijk?
Ik ga kijken wat ik daarop kan doen. Ik heb u al verteld dat
er nu 14.000 zaken worden afgedaan. Overigens, om het
even te relativeren: de inschatting van het OM is dat we
met deze nieuwe tijdelijke richtlijn gaan naar ongeveer
17.000 zaken. Het is dus echt niet zo dat de hele rechtspraak
niks meer te doen heeft zo meteen naar aanleiding van deze
circulaire. Het is echt incrementeel beleid. Ik zal kijken in
hoeverre we de amendementen kunnen appreciëren op
wat de impact mogelijk zou kunnen zijn op de doorlooptijden door het verder verstoppen van de keten.
De heer Van NispenSPIk kom nog even terug op die supertijdige motie die ik had
ingediend over die OM-strafbeschikking.
Daar kom ik nu ook op.
De heer Van NispenSPO, excuus. Weer te snel, hè.
Ja, of een goed bruggetje.
Heel proactief. Misschien moet u het een proactieve motie
noemen.
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-49
De eerder ontijdig verklaarde motie. Ik herhaal wat ik eerder
heb gezegd — daar verschillen wij gewoon van mening —
namelijk dat ik het op dit moment niet nodig of opportuun
vind om de procedures van de strafbeschikking op te nemen
in de wet of een AMvB. Ik ben van mening dat de procedures zoals die nu gelden voldoende inzichtelijk zijn, want dat
is natuurlijk wel het doel. Daarom heb ik 'm het oordeel
"ontijdig" gegeven in het wetgevingsoverleg. Een andere
reden daarvoor was dat het WODC nog zijn onderzoek gaat
doen. Daarbij kunnen we natuurlijk ook kijken of de regelgeving moet worden aangescherpt. Dus als ik de motie zo
mag begrijpen dat de voorgeschreven procedures nader
moeten worden uitgewerkt als het WODC-onderzoek zou
uitwijzen dat die procedures nu als onduidelijk worden
ervaren, dan kan ik 'm oordeel Kamer geven. Dat is toch
een kleine knieval, zou ik zeggen.
Meneer Van Nispen, vindt u dat een voldoende toezegging?
De heer Van NispenSPIk moet overleggen met de mede-indieners, dus dat kan ik
nu nog niet zeggen.
Oké. Dan blijft het oordeel staan, tenzij de heer Van Nispen
aangeeft dat hij kan leven met de duiding van de minister.
Dan wordt het oordeel Kamer. De minister vervolgt zijn
betoog.
De heer Koops heeft nog geen motie ingediend, maar heeft
wel aangekondigd er een te overwegen over het verlengen
van de verzetstermijn inzake de strafbeschikking. Ook daar
zou ik willen zeggen dat we de duur van de verzetstermijn
ook kunnen betrekken bij het WODC-onderzoek naar de
strafbeschikking. Mogelijk helpt dat hem in zijn oordeelsvorming over of een motie op dit moment nodig is op dit vlak.
De heer KoopsNSCHeel kort, want het wordt een lange dag al met al. Ik weet
niet hoeveel lange dagen het nog gaat duren voordat dat
WODC-rapport er is. Heeft u iets van een inschatting van
de termijn waarop dat dan iets concreets wordt?
We gaan dat uitzetten. Dat staat in de steigers. We wachten
nu op 8 april en het debat, zodat we daarin de aanvullende
wensen kunnen meenemen. Dan zetten we dat uit, dus ik
verwacht dat dat nog dit jaar resultaat gaat opleveren vanuit
het WODC.
De minister vervolgt zijn betoog.
streven is wel dat we ook het onderwerp strafbeschikking
daarmee afhandelen.
Dan had mevrouw Mutluer nog vragen over de slachtofferrechten met betrekking tot de OM-strafbeschikking. Uiteraard weegt de officier van justitie ook nadrukkelijk de
belangen van de slachtoffers mee bij de strafbeschikking.
Dat is ook in lijn met het nieuwe beginsel dat strafvordering
plaatsvindt op een wijze die recht doet aan de belangen
van het slachtoffer. Als de zaak wordt afgedaan met een
strafbeschikking, kan de officier van justitie in de strafbeschikking de schadevergoedingsmaatregel opleggen,
waarbij ook de voorschotregeling van toepassing is. Voor
het spreekrecht geldt dat het slachtoffer dat inderdaad
alleen op een terechtzitting kan uitoefenen, maar wel geldt
daar volgens het OM-beleid een contra-indicatie, daar is-ie
weer, voor de afdoening van ernstig spreekwaardige feiten
met een strafbeschikking als het slachtoffer van zijn
spreekrecht gebruik kan maken. Daarnaast wordt het
slachtoffer ook expliciet gewezen op de mogelijkheid om
een schriftelijke slachtofferverklaring in te dienen. Tot slot
wijst de officier van justitie een slachtoffer ook uitdrukkelijk
op de mogelijkheid om tegen de afdoening met een strafbeschikking een klacht in te dienen bij het gerechtshof. Het
nieuwe beleid van het OM, waarin meer zaken met een
strafbeschikking worden afgedaan, brengt geen verandering
in de positie van het slachtoffer in die strafbeschikkingsprocedure. De tijdelijke instructie waar we het hier vanavond
over hebben, ziet niet op spreekrechtwaardige feiten, en
de betreffende contra-indicatie die ik net noemde wordt
daarin ook niet opgeschort. Ernstige spreekrechtwaardige
feiten worden in de praktijk dus niet met een strafbeschikking afgedaan als het slachtoffer zijn spreekrecht wil uitoefenen.
Mevrouw MutluerGroenLinks-PvdAIs de praktijk niet weerbarstiger? Dus misschien is de wil
er wel, maar gebeurt dat wellicht nog wat vrijblijvender en
wordt het begrip "ernstig" niet door iedereen op dezelfde
wijze geïnterpreteerd. Is dat een correcte aanname?
Dat weet ik niet, mevrouw Mutluer. Daar heb ik de data niet
voor, maar het zou wel interessant zijn om dit mee te geven
aan het WODC voor zijn appreciatie van het instrument als
zodanig. Het gaat om de beleving van het instrument
strafbeschikking van zowel de daders als de slachtoffers.
Daar valt dit naar mijn mening onder. Zo staat het ook in
regeerprogramma, zeg ik uit mijn hoofd.
Mevrouw MutluerGroenLinks-PvdAIk vind dat in iedere spreekrechtwaardige zaak het slachtoffer dat dat wil ook de mogelijkheid zou moeten krijgen om
te spreken. Ik vind het dus inderdaad belangrijk dat het
WODC dan toch gaat kijken — daarin wil ik dan wel meegaan met de minister — naar het afwijken van de regels.
Wellicht ligt dat in de interpretatie van het woordje "ernstig".
Ik denk dat dit zo in de Handelingen kan komen en dat ik er
dan alle vertrouwen in kan hebben dat dit wordt meegenomen.
Zoals ik eerder zei, zou het dan dus ook met de tweede
aanvullingswet nog kunnen worden meegenomen. Mijn
Ik denk dat het in lijn is met hetgeen ik aanbood.
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-50
Heel goed. De minister vervolgt zijn betoog.
Dan was er nog een vraag van de heer Koops en hij overwoog nog een motie. Ook hierbij zal ik bekijken wat ik voor
hem kan doen. Het gaat over het omzeilen van het taakstrafverbod door het OM door een OM-strafbeschikking uit te
vaardigen. Een taakstrafverbod betekent dat de officier van
justitie sowieso geen taakstraf kan opleggen in een strafbeschikking. Dus op die wijze kan hij het niet omzeilen in dit
soort gevallen. Daarnaast kan hij daarmee de zaak überhaupt niet afdoen met een strafbeschikking, want hij kan
het ook niet afdoen met een geldboete. Dus in die zin is
hetgeen u vraagt al gedekt. Overweegt u een motie op dat
punt, dan kan ik die oordeel Kamer geven, omdat die in
wezen al in lijn is met het staande beleid.
Dat brengt mij op het kopje voorlopige hechtenis en
opsporing. Dat begint met het aangepaste amendement
van de heer Sneller. Dat is het amendement op stuk nr. 56,
voorheen het amendement op stuk nr. 50, over het verduidelijken en aanscherpen van de gronden voor voorlopige
hechtenis. Ik kan dat heel kort doen, als de heer Sneller
daarmee tevreden is. Ik geef het in deze vorm oordeel
Kamer.
Daar is hij blij mee, zo te zien.
Dan was er nog een vraag van de heer Sneller. Wat doen
we in aanloop naar de invoering van het wetboek? Wat kan
er nu al gebeuren om de toepassing te verminderen? Officieren van justitie en rechter-commissarissen zijn zich ervan
bewust dat voorlopige hechtenis een zwaar dwangmiddel
is, dat terughoudend moet worden ingezet. Het middel mag
alleen worden bevolen indien aan strenge vereisten is voldaan. De rechtspraak en het OM hebben naar aanleiding
van het WODC-onderzoek actie ondernomen om ervoor te
zorgen dat de motivering van beslissingen over voorlopige
hechtenis verbetert, onder andere door het vaststellen van
professionele standaarden waarin het belang van een
deugdelijke motivering van beslissingen wordt onderschreven.
Het overwegen van alternatieven voor voorlopige hechtenis
is ook nu al onderdeel van de beleidsregels van het Openbaar Ministerie. Zo wordt met enige regelmaat als voorwaarde voor schorsing van de voorlopige hechtenis elektronisch toezicht opgelegd. Per zaak zal de officier van justitie
afwegen of een advies van de reclassering meerwaarde
heeft, gegeven de omstandigheden van het geval en de
persoon van de verdachte. We zijn zojuist gestart met een
pilot in Rotterdam om de rechter-commissaris ten behoeve
van deze beoordeling nog beter te informeren. In het kader
van deze pilot gaat reclassering vaker een advies uitbrengen
over de mogelijkheden en de onmogelijkheden van schorsing van de voorlopige hechtenis onder voorwaarden. De
pilot zal voor een jaar lopen. Hij wordt daarna geëvalueerd.
Bij de evaluatie zullen we nadrukkelijk kijken naar de effecten op het aantal keren dat voorlopige hechtenis wordt
opgelegd.
Gelet op de maatregelen die ik hier net toelicht, denk ik dat
er de afgelopen jaren al veel werk is gestoken in ervoor
zorgen dat voorlopige hechtenis alleen wordt toegepast als
dat echt nodig is. Daarom denk ik dat nog meer aanvullende
maatregelen, anders dan de evaluatie van de pilot en het
mogelijk breder uitrollen daarvan, in aanloop naar de
inwerkingtreding van het nieuwe wetboek niet nodig zijn
op dit punt.
Meerdere leden vroegen naar de reactie op het consultatieadvies van de AP. Ik moet daar meteen bij opmerken dat
dat ging over de eerste aanvullingswet. Maar qua timing
kwam het natuurlijk wel heel dicht op de behandeling hier.
Ik heb dus alle begrip voor de vragen die u daarover heeft,
maar ik zal nog niet de volledige antwoorden kunnen geven.
Ik schets u dus het proces en hoe wij het voor ons zien om
dat te verwerken in de diverse trajecten van de hele invoering van het Wetboek van Strafvordering.
Ik stel voorop dat het nieuwe Wetboek van Strafvordering,
ook tegen de achtergrond van recente ontwikkelingen in
het EU-recht, voorziet in een adequaat stelsel van waarborgen ter bescherming van de rechten en vrijheden van burgers. Vandaag spreken we over de twee vaststellingswetten
van het nieuwe wetboek. Daarin zijn geen bepalingen over
strafvorderlijke gegevensverwerking opgenomen. Zoals ik
heb aangegeven in het tweede wetgevingsoverleg dat we
samen hadden, gebeurt dat in de aanvullingswetgeving.
Het consultatieadvies van de AP bij de eerste aanvullingswet
staat dan ook sterk in de sleutel van recente rechtspraak
van het Hof van Justitie van de EU over gegevensbescherming. De kern van het advies van de AP is dat het nieuwe
wetboek zou achterblijven bij deze rechtspraak. Ik stel
voorop dat de waarborgen waarop de AP wijst, onderdeel
zijn van rechtstreeks werkend EU-recht. Hiermee zijn deze
waarborgen nu al van toepassing in het strafprocesrecht.
Maar dat neemt niet weg dat ik de oproep van de AP om
de recente ontwikkelingen in het EU-recht te codificeren in
het nieuwe wetboek, deel. Dat komt de toegankelijkheid en
de voorzienbaarheid van het recht ten goede.
Zoals aangekondigd in de memorie van toelichting bij de
eerste vaststellingswet wordt de recente rechtspraak van
het Hof van Justitie van de EU in het nieuwe wetboek
gecodificeerd zodra deze voldoende is uitgekristalliseerd.
Met de eerste aanvullingswet bij het nieuwe wetboek wordt
daarmee een begin gemaakt. Die gaat binnenkort naar de
Raad van State. Onderdelen van het EU-recht die meer
recent zijn uitgekristalliseerd worden met de tweede aanvullingswet in het nieuwe wetboek verwerkt. Daarbij kunnen
we bijvoorbeeld denken aan het door velen van u genoemde
Landeck-arrest en het arrest in de zaak-Prokuratuur.
Verder wordt er een commissie ingesteld — daar refereerde
mevrouw Mutluer al aan — met de taak om te adviseren
over een nadere regeling van de strafvorderlijke gegevensverwerking. Deze stapsgewijze aanpak zorgt voor een
zorgvuldige verwerking van de rechtspraak van het Hof van
Justitie van de EU en van het EVRM. Naar aanleiding hiervan vroeg mevrouw Mutluer of we de appreciatie van haar
motie, de motie op stuk nr. 36, willen herzien.
U heeft in het wetgevingsoverleg over Boek 2 een motie
ingediend waarmee de regering wordt verzocht om ervoor
zorg te dragen dat de aangepaste wet- en regelgeving
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-51
uiterlijk gelijktijdig in werking treedt met het nieuwe Wetboek van Strafvordering. Ik heb die motie ontraden, omdat
ik begreep dat de motie betrekking heeft op aanbevelingen
van de beoogde commissie strafvorderlijke gegevensverwerking. Daarvoor gelden op dit moment ook nog dezelfde
redenen. De eerste reden is dat de ketenpartners zelf hebben
verzocht om een beleidsluwe periode, zodat ze zich kunnen
richten op de implementatie van het nieuwe wetboek. Die
ruimte wil ik ze eigenlijk geven. De tweede reden is dat zo'n
deadline te veel druk kan leggen op de commissie, want
het gaat dan niet alleen maar over dat advies dat ze moeten
uitbrengen, ze moeten immers ook rekening houden met
het hele wetgevingstraject dat daarna nog mogelijk volgt
in de aanloop naar de inwerkingtreding. Daarvoor vind ik
het onderwerp eigenlijk, zeg ik tegen mevrouw Mutluer,
een te belangrijke opgave.
Dat brengt me ook een beetje bij de herziening van de Wet
politiegegevens en de Wet justitiële en strafvorderlijke
gegevens. Volgens mij moeten we die zaken namelijk in
samenhang bezien. Onze ambtsvoorgangers hebben ervan
afgezien om deze wetten te herzien, omdat er geen financi-
ële middelen beschikbaar waren gesteld. Maar de behoefte
aan deze herziening bestaat onverminderd. Ik kan me dus
zomaar voorstellen dat naar aanleiding van de uitkomsten
van de commissie en naar aanleiding van de recente voorlichting van de Raad van State, onder andere over het
bewaren van politiegegevens, wij aan het einde van dat
traject gezamenlijk wel tot de conclusie komen dat wij vinden dat een herziening van deze twee wetten aangewezen
is. Alsdan zou ik er nog steeds voor willen pleiten om dat
nu niet haastig te doen in de aanloop naar de implementatie
van het nieuwe Wetboek van Strafvordering. Zoals gezegd
worden de noodzakelijke dingen om de wetgeving in lijn
te brengen met EU-rechtspraak, in de eerste en de tweede
aanvullingswet geregeld. Er is dus geen lacune op dit
moment. Desondanks denk ik dat de commissie ons wellicht
gaat adviseren om deze wetten wel te herzien. Dan zou dat
een traject kunnen zijn dat we meteen in gang zetten als
dat advies er is. Ik ben het dus eens met mevrouw Mutluer.
Het belang is mij helder. Ik loop daar ook zelf tegenaan,
getuige ook de voorlichting van de Raad van State als heel
recent voorbeeld. Ik wil daar ook wat mee, maar ik wil het
graag gefaseerd doen en in een tempo dat ook de ketenpartners mee kunnen dragen.
De minister vervolgt zijn betoog.
De heer Ellian zei dat hij het vervelend vond dat het kabinet
nou juist bij zijn verzoek een advies van de Hoge Raad heeft
meegezonden. Ik zou willen zeggen: het tegendeel is waar.
Ik zou het toch als een eer willen beschouwen dat wij de
pg van de Hoge Raad hebben gevraagd om een persoonlijk
advies op uw onderwerp uit te vaardigen. Dat is gedaan
omdat ik zelf ook voorstander ben van de vangnetbepaling.
In mijn vorige functies heb ik veel met innovatie te maken
gehad, dus ik zie ook waar de heer Ellian vandaan komt.
We hebben echt geprobeerd met hem mee te denken.
Daarom hebben we ook gevraagd om een advies van de
president en de procureur-generaal om te kijken of we nu
op deze korte termijn iets konden formuleren wat ook juridisch houdbaar zou blijken. Die juridische houdbaarheid is
nou juist datgene waar ook de Hoge Raad op dit moment
twijfels bij heeft. Daarom moet ik het amendement dus op
dit moment ontraden. Maar ik beloof de heer Ellian nogmaals dat ik een vangnetbepaling ga opnemen in de tweede
aanvullingswet. Dat geeft iets meer tijd om niet alleen met
de betrokken organisaties uit de strafrechtketen, maar ook
met de Raad van State te kijken naar de mogelijkheden om
die bepaling zo vorm te geven dat die met een grote mate
van zekerheid overeenkomt met het strafvorderlijk legaliteitsbeginsel en het hogere recht. Ik merk daarbij ook op
dat de route via amendering nu niet sneller gaat dan de
route via de tweede aanvullingswet, omdat beide gelijktijdig
in werking zullen treden. Ik hoop dat ik hem daarmee deels
tegemoetkom, hoewel ik zijn amendement op dit moment
ontraad.
Dan vroeg de heer Diederik van Dijk, die op dit moment
niet meer onder ons is, …
Niet in de zaal dan, hè?
Op dit moment. In hoeverre voorziet het wetboek in de
behoefte om te experimenteren met nieuwe technologie in
de opsporingsmogelijkheden? Dat sluit natuurlijk nauw aan
bij wat ik net zei in reactie op het amendement van de heer
Ellian. Waar mogelijk is in de wettelijke regeling van de
bevoegdheden zo veel mogelijk techniekonafhankelijk
geformuleerd, zodat bestaande opsporingsmethoden en -
bevoegdheden kunnen meegroeien met de technologische
ontwikkelingen. Maar de grens van toekomstbestendig
formuleren wordt bereikt wanneer als gevolg van technologische ontwikkelingen opsporingsmethoden worden ontwikkeld die zeer verschillen van bestaande opsporingsmethoden. Het strafvorderlijk legaliteitsbeginsel en grond- en
mensenrechten vereisen namelijk dat opsporingshandelingen die een meer dan beperkte inbreuk maken op grondrechten, altijd een specifieke wettelijke basis hebben. Je
kunt dus niet zomaar experimenteren met nieuwe opsporingshandelingen als daar geen basis voor is. Maar zoals
ik net zei, kijken we wel naar een vangnetbepaling in de
tweede aanvullingswet, waarmee we, zo veel als dat
mogelijk is, in ieder geval een opening kunnen creëren in
overeenstemming met het bestaande recht.
Er werd door de heer Diederik van Dijk ook aandacht
gevraagd voor de gegevensdeling tussen diensten en de
uitvoering. De eerste en de tweede vaststellingswet hebben
geen bepalingen over de strafvorderlijke gegevenswerking.
Maar zoals ik eerder zei, zullen de eerste aanvullingswet en
later ook de tweede aanvullingswet bepalingen hierover
uit het huidige wetboek alsnog overnemen in het nieuwe
wetboek. Daarbij gaat het onder meer om de bepaling die
regelt dat gegevens worden verstrekt ten behoeve van een
ander opsporingsonderzoek dan het opsporingsonderzoek
waartoe de bevoegdheid is uitgeoefend. Voor zover die
regels uit het Wetboek van Strafvordering niet van toepassing zijn, geldt dat de Wpg en de Wjsg grondslagen kunnen
bieden voor een dergelijke verstrekking van gegevens.
Daarvoor is instemming van het gezag vereist. Daarmee
kan ik uw Kamer ervan verzekeren dat de gegevensverstrekking op dit moment goed is geregeld binnen het voorziene
traject.
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-52
Dan had de heer El Abassi nog een vraag, over het risico
dat politie en justitie met het nieuwe wetboek grotere hoeveelheden gegevens vergaren. Hij vroeg dit met het oog
op onschuldige burgers en het vraagstuk rondom etnisch
profileren. Ik kan daar kort over zijn. Het nieuwe wetboek
voorziet, ook tegen de achtergrond van recente ontwikkelingen in het EU-recht, in een adequaat stelsel van waarborgen ter bescherming van de rechten en vrijheden van burgers. Zo heb ik ook geantwoord op vragen van andere leden
van uw Kamer. Ik herken dus niet het beeld dat de heer El
Abassi schetste, namelijk dat de risico's die hij noemde,
met metaforen zoals surveillancestaten, met dit Wetboek
van Strafvordering gestand zouden worden gedaan, of dat
die risico's zich zouden aandienen. Daarmee wilde ik het
kortheidshalve afdoen.
Dan kom ik bij de procesafspraken. Dat is mijn laatste blokje.
Daar kan ik ook redelijk kort over zijn. Zoals u weet, komen
wij daarop terug in latere fases van dit wetstraject. Laat ik
wel antwoorden op twee vragen, eentje van de heer Van
Nispen en eentje van de heer Ellian, vooruitlopend op de
eerste aanvullingswet die daar regelingen op zal voorstellen.
We zetten stevig in op het doorbreken van het verdienmodel
van criminelen, door het afpakken van crimineel vermogen.
Misdaad mag niet lonen, ongeacht of er procesafspraken
zijn gemaakt. Dat ben ik geheel eens met de heer Van Nispen. Omdat we op dit moment bezig zijn met de verwerking
van de consultatieadviezen, kan ik nog niet vertellen hoe
de regeling er precies uit gaat zien. Ik kan wel zeggen dat
we daarbij nadrukkelijk aandacht zullen besteden aan wat
er vandaag naar voren is gebracht over het uitgangspunt
dat het niet ontnemen van wederrechtelijk verkregen
voordeel geen onderdeel kan uitmaken van de procesafspraken, en dat misdaadgeld in beginsel altijd moet worden
afgepakt. Ik voeg daar ook aan toe dat de wettelijke regeling
stevige waarborgen bevat om te voorkomen dat verdachten
onevenredig kunnen profiteren van het maken van procesafspraken. De rechter zal steeds moeten toetsen of de
sanctie die in de procesafspraken wordt voorgesteld in dat
concrete geval proportioneel is. De rechter zal afspraken
over het te ontnemen crimineel voordeel dus heel serieus
op proportionaliteit moeten toetsen.
Het is waar: ook nu al wordt van de mogelijkheid gebruikgemaakt om afspraken te maken over de hoogte van het te
ontnemen bedrag. Dat gebeurt ofwel door een ontnemingsschikking te treffen op basis van artikel 5.11, onderdeel c,
van het Wetboek van Strafvordering, ofwel in het kader van
procesafspraken over de strafzaak als geheel. Die ontnemingsschikking wordt op dit moment niet aan de rechter
voorgelegd. Afspraken over de hoogte van het te ontnemen
crimineel voordeel kunnen bijdragen aan de voortvarendheid waarmee die opbrengsten kunnen worden ontnomen,
omdat langdurig onderzoek naar de exacte hoogte van de
criminele opbrengst achterwege kan blijven. Daar werd al
aan gerefereerd in het voorbeeld dat de heer Koops noemde
over het vermoede aantal oogsten bij een hennepkwekerij.
Daarom is het niet wenselijk om het maken van procesafspraken over de hoogte van het te ontnemen crimineel
voordeel volledig uit te sluiten.
Dan de heer Ellian. Hij had het over een reflectie op het
maken van procesafspraken met criminele kopstukken. Die
moeten worden aangepakt; daarover zijn wij het eens, maar
dat zal geen verrassing zijn voor de heer Ellian. In de door
de heer Ellian genoemde zaak heeft het OM het wenselijk
geacht om met de verdachte procesafspraken te maken.
Zoals u weet, ga ik individuele zaken niet becommentariëren. Maar ik vind wel dat het aan de wetgever is om principiële vragen die samenhangen met het fenomeen procesafspraken te beantwoorden, en daarmee richting te geven
aan de praktijk. Dat is waarom we het daar in de eerste
aanvullingswet gezamenlijk over kunnen hebben. Denk
bijvoorbeeld aan de vraag of in alle soorten strafzaken
procesafspraken moeten kunnen worden gemaakt. Denk
ook aan de vraag wat de maximale strafvermindering is die
een verdachte daarbij zou mogen krijgen.
In april gaat het wetsvoorstel naar de Raad van State. Na
verwerking van het advies van de Raad van State zal het
bij de Tweede Kamer worden ingediend, en dan gaan wij
het er verder over hebben.
De heer EllianVVDDank voor het antwoord. Uiteindelijk zullen we hier met
elkaar de voorwaarden en de kaders heel helder moeten
vastleggen. Ik heb samen met collega Van Nispen een motie
die richting kan geven aan het wetsvoorstel waar de
minister aan refereert. Helpt het als ik daar vandaag nog
een element aan toevoeg, gebaseerd op de zaak die ik wel
kan noemen, maar de minister niet, namelijk de zaak van
Edin G.? Die zaak heeft volgens mij opgeleverd dat je ook
afspraken moet kunnen maken over de detentie van iemand,
juist gelet op wat we de afgelopen zes, zeven jaar op hele
pijnlijke wijze hebben moeten leren. We hebben geleerd
dat criminelen in de bajes niet gewoon een boekje gaan
lezen, maar kunnen doorgaan met criminele activiteiten.
Dit is een element dat ik graag toegevoegd zou zien aan
het kader van de procesafspraken. Helpt het als ik daar een
motie voor indien?
Ik zou allereerst willen zeggen: eind goed, al goed. In ieder
geval zit hij nu vast. Ik denk dat wij dat allemaal voor ogen
hadden. Ik kan u wel toezeggen dat we het element van de
procesafspraken en detentie mede zullen wegen in de
opstelling van het conceptwetsvoorstel. U hoeft daar geen
motie over in te dienen.
Dat brengt mij aan het einde van de beantwoording van de
vragen.
Dank aan de minister, de staatssecretaris en aan de regeringscommissaris voor hun antwoorden in eerste termijn.
We gaan wat mij betreft gelijk door met de tweede termijn.
Het woord is als eerste weer aan de heer Sneller. Hij spreekt
namens de fractie van D66.
De heer SnellerD66Dank, voorzitter. Geen pogingen tot recensering of samenvatting! Dank voor de beantwoording. Ik zal de amendementen en de appreciaties daarvan zorgvuldig bekijken. Ik zou
nog wel een streep willen zetten onder de rechtsbijstand
en de interrupties daarover door de heer Van Nispen, ook
richting de staatssecretaris. Toekomst en heden zijn
natuurlijk niet helemaal uit elkaar te trekken, want alles wat
je in de toekomst gaat bouwen als gevolg van extra werk-
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-53
last, komt op een fundament. Dat fundament moet dan
sterk zijn, dus dan hangt het wel degelijk direct met elkaar
samen.
Dank ook voor de beantwoording over de beweging vooruit
en het faciliterende karakter. De heer Ellian zal hierover een
motie indienen en ik heb die medeondertekend. Ik heb ook
goed gehoord wat de regeringscommissaris zei over de
motivering. Ik hoop toch dat we de heilige graal een keer
vinden.
van mening dat het nu reeds van belang is de richting mee
te geven dat misdaadgeld in beginsel altijd dient te worden
ontnomen omdat misdaad niet mag lonen;
verzoekt de regering bij de nadere uitwerking van de procesafspraken als uitgangspunt te hanteren dat het niet
ontnemen van wederrechtelijk verkregen voordeel geen
onderdeel uit kan maken van procesafspraken en dat misdaadgeld in beginsel altijd moet worden afgepakt,
Dank.
en gaat over tot de orde van de dag.
Dank u wel. Dan is het woord aan de heer Van Nispen. Hij
spreekt namens de Socialistische Partij.
De heer Van NispenSPDank u wel. Aan die 22,5 uur aan wetgevingsoverleggen
hebben we vandaag nog een aantal uren toegevoegd, maar
het gaat niet over het aantal uren. Het was echt zorgvuldige
wetgeving, zeg ik hier toch nog een keer. Ik ga ook nog een
keer zeggen dat dit natuurlijk in schril contrast staat met
hoe het is gegaan of nu gaat met de asielwet. Daar is door
beide bewindspersonen niet op gereageerd. Het feit dat er
niet op gereageerd is, noch door de staatssecretaris, noch
door de minister, bewijst volgens mij dat ze het ermee eens
dat zijn dat dit gewoon een kabinet met twee gezichten is.
Het is gewoon een schizofreen kabinet dat eigenlijk bijzonder weinig te maken heeft met wetgevingskwaliteit. Er zit
geen eenheid in het regeringsbeleid en de gevolgen daarvan
zijn voor de rechtspraak wel degelijk groot. Ik heb dat citaat
niet voor niks gebruikt. Daar is gewoon niet op gereageerd.
Dat is natuurlijk een enorm pijnpunt. Maar goed, wellicht
komt het nog in tweede termijn en anders zullen ze het er
wel mee eens zijn.
Dan kom ik op de procesafspraken. De minister zei: we gaan
aandacht besteden aan het uitgangspunt dat misdaad niet
mag lonen en we verwerken nu de consultatiereacties. Dat
is mooi. Je zou dan kunnen zeggen dat de Kamer nu even
moet afwachten. Ik denk echter dat de heer Ellian en ik nou
juist zeggen: ik denk dat het voor de minister interessant,
goed en efficiënt is om niet alleen de consultatiereacties te
verwerken, maar om ook mee te nemen wat mogelijk een
meerderheid van de Kamer ervan vindt; in ieder geval de
leden Ellian en ik. Namens ons dien ik nu de volgende motie
in.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de mogelijkheid van afspraken tussen
OM en verdediging voor de toekomst nadrukkelijk wordt
opengelaten;
constaterende dat de discussie over dergelijke procesafspraken op een later moment inhoudelijk zal worden gevoerd
en aan de Kamer in een wetsvoorstel zal worden voorgelegd;
Deze motie is voorgesteld door de leden Van Nispen en
Ellian.
Zij krijgt nr. 62 (36327).
De heer Van NispenSPVoorzitter. De beantwoording van de staatssecretaris
Rechtsbescherming over de rechtsbijstand vond ik echt te
mager. Ik vind het wel heel erg makkelijk, na alles wat er
gebeurd is met die commissie-Van der Meer I, dat deze
staatssecretaris het rapport van de commissie-Van der Meer
II eigenlijk ook nog even op de plank heeft gelegd. Hij zegt
tegen ons: heeft u maar even geduld; we hebben het er
over twee weken wel over. Nee, dat geduld heb ik niet.
Volgens mij heb ik duidelijk uiteengezet waarom. De
staatssecretaris had hier inhoudelijk het debat kunnen
aangaan over wat er niet deugt aan het rapport van de
commissie-Van der Meer II of aan het noodplan van de
Vereniging Sociale Advocatuur Nederland, dat ook bepaald
niet gisteren is verschenen. De nood is hoog. In bepaalde
regio's zijn er nu al nauwelijks sociaal advocaten. De heer
Sneller heeft helemaal gelijk: als je het fundament nu laat
instorten, dan kun je in de toekomst onderzoeken totdat je
een ons weegt en kun je de puntenvergoeding wel gaan
verhogen, maar dan heb je geen sociale advocatuur meer.
Die beroepsgroep is cruciaal voor de toegang tot het recht.
Dat is hét fundament van onze rechtsstaat. Nou, ja, goed,
ik kan er nog veel meer over zeggen, maar ik ga gewoon
twee moties daarover indienen, mede namens GroenLinks-
PvdA en DENK.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat recent het rapport Veranderde tijden van
de commissie-Van der Meer II is uitgebracht, waarin de
noodklok wordt geluid voor de sociaal advocatuur in
Nederland en waarin duidelijk wordt gemaakt dat er op
korte termijn investeringen nodig zijn omdat de vergoedingen nu te laag zijn;
constaterende dat de maatregelen die worden voorgesteld
bij elkaar ongeveer 40 miljoen euro structureel kosten, maar
absoluut noodzakelijk zijn om snel in te voeren om de
sociale advocatuur in Nederland te redden;
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-54
verzoekt de regering bij de Voorjaarsnota budget uit te
trekken voor de uitwerking van de voorstellen uit het rapport
van de commissie-Van der Meer II en dit te dekken uit incidentele middelen, de algemene onderuitputting of specifiek
de onderuitputting op het dossier gesubsidieerde rechtsbijstand,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Van Nispen, Lahlah
en El Abassi.
Zij krijgt nr. 63 (36327).
De heer Van NispenSPSpeciaal voor de collega's die daaraan hechten, heb ik een
dekking, dat onderstreep ik even zelf.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat het momenteel vijf over twaalf is in de
sociaal advocatuur in alle rechtsgebieden, waaronder het
strafrecht, en dat er scherpe maatregelen nodig zijn om het
tij te keren;
overwegende dat de Vereniging Sociale Advocatuur
Nederland (VSAN) een noodplan heeft gemaakt waarin er
op korte termijn middels een begeleidingsvergoeding voor
patroons, een kredietvoorziening voor stagiair-ondernemers
en een terugkeer van de voorschotregeling, ongeveer 200
nieuwe sociaal advocaten jaarlijks bij zouden kunnen
komen;
wachten nog wel even twee weken. Wellicht zegt de
u bent te laat, het kan niet meer, de
Voorjaarsnota is geen optie meer.
Dank u wel.
Dank voor uw inbreng. Dan gaan we luisteren naar de heer
Ellian, namens de fractie van de VVD.
De heer EllianVVDDank, voorzitter. Uiteraard dank ik de regering voor
wederom een prettige gedachtewisseling en de antwoorden.
Het is complexe materie en het gaat ook ergens over, dus
ik kan het erg waarderen dat ook tijdens zo'n plenair wetgevingsdebat erg inhoudelijke antwoorden teruggegeven
worden, in reactie op onze vragen.
Ik heb twee moties; laat ik daarmee beginnen. De eerste
motie ziet op de positie van slachtoffers en nabestaanden.
Dan gaat het uiteraard om het principiële punt dat ik zowel
tijdens het wetgevingsoverleg als vandaag plenair naar
voren heb gebracht: wat nu als de rechten van slachtoffers
niet effectueerbaar zijn voor hen, welke sanctie is daar dan
aan verbonden? Met andere woorden: hoe kunnen delen
van rechten die ze hebben, wel afdwingbaar gemaakt worden?
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de afgelopen jaren de positie van
slachtoffers en nabestaanden is verbeterd maar zij desondanks in een aanzienlijk aantal gevallen hun bestaande
rechten niet of onvoldoende kunnen uitoefenen;
overwegende dat dit ook belangrijke maatregelen zijn om
de trend van vergrijzing in de sociaal advocatuur te verzachten en het plan betaalbaar is met 3 miljoen euro aan
(structurele) kosten;
constaterende dat er momenteel onvoldoende toezicht
wordt uitgeoefend op de naleving van de bestaande
slachtofferrechten;
verzoekt de regering het noodplan van de VSAN te omarmen en te bezien hoe deze maatregelen op korte termijn
een plek kunnen krijgen in het beleid om de gesubsidieerde
rechtsbijstand en daarmee de toegang tot het recht overeind
te houden,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Van Nispen, Lahlah
en El Abassi.
Zij krijgt nr. 64 (36327).
De heer Van NispenSPNogmaals, voorzitter, collega's die dit ook een warm hart
toedragen, zouden er goed aan doen om dinsdag bij de
stemming voor te stemmen en niet te zeggen: ach, we
van mening zijnde dat slachtoffers hun rechten gedurende
het gehele strafproces, bij buitengerechtelijke afdoening
en tijdens de fase van tenuitvoerlegging effectief moeten
kunnen uitoefenen;
overwegende dat dit onder andere tot uitdrukking wordt
gebracht in artikel 1.1.4, waarin is opgenomen dat strafvordering plaats heeft op een wijze die recht doet aan de
belangen van het slachtoffer;
overwegende dat de organisatie van de strafrechtspleging
zodanig moet zijn ingericht dat de uitoefening van de in het
nieuwe Wetboek van Strafvordering opgenomen rechten
van slachtoffers in de praktijk daadwerkelijk wordt
gewaarborgd;
verzoekt de regering om effectieve remedies of rechtsmiddelen voor slachtoffers te introduceren in de tweede aanvullingswet en daarbij als uitgangspunt te hanteren dat het
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-55
toekennen van een remedie, sanctie of rechtsmiddel evenredig moet zijn aan de ernst van de niet-naleving van het
betreffende wettelijke voorschrift en toegevoegde waarde
moet hebben voor slachtoffers,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door het lid Ellian.
Zij krijgt nr. 65 (36327).
De heer EllianVVDDan een motie over — even kijken of het er goed staat —
de beweging naar voren en niet de vlucht naar voren, want
dat zal ik na vandaag nooit meer zeggen. Ik begrijp heel
goed de uitleg van de regering en uiteraard ook de inhoudelijke nadere toelichting van de regeringscommissaris.
Feit blijft wel — je kunt er niet omheen — dat het zwaartepunt verleggen naar die fase bij de rechter-commissaris
wel wat mager aangekleed is, in de zin dat je de verwachting
uitspreekt dat procespartijen zich zodanig zullen gedragen
dat zaken uiteindelijk zo gereed als mogelijk op de zitting
komen. Ik weet dat het geen wensdenken is, maar het is
wel mijn rol om die spiegel voor te houden. Vandaar de
volgende motie.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat een belangrijke doelstelling van het
nieuwe Wetboek van Strafvordering is dat strafzaken beter
voorbereid op zitting komen en de strafzaak dus zo "zittingsklaar" mogelijk moet zijn;
constaterende dat deze beweging naar voren niet
afdwingbaar is omdat de rechter-commissaris geen mogelijkheden heeft om consequenties te verbinden aan het te
laat indienen van onderzoekswensen;
van mening dat om dit nieuwe wetboek tot een succes te
maken de beweging naar voren steviger verankerd moet
zijn door bijvoorbeeld het noodzaakcriterium aan te scherpen of op andere wijze een sanctie te kunnen verbinden in
de situatie dat onderzoekswensen al bij de rechter-commissaris hadden kunnen worden ingediend;
verzoekt de regering om bij de tweede aanvullingswet de
beweging naar voren duidelijker te verankeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Ellian en Sneller.
Zij krijgt nr. 66 (36327).
De heer EllianVVDTot slot twee punten. Ik dank de minister voor zijn toezegging, hoewel ik eigenlijk ook een motie had kunnen indienen, bedenk ik me, maar in het licht van moties beperken
is dat ook prima.
Fijn dat de minister meeneemt dat je bij de detentie van
criminele kopstukken, als je al procesafspraken met deze
figuren gaat maken, heel duidelijk moet vastleggen hoe,
waar en vooral in welke beperkingen diegene de detentie
ondergaat. Maar dat gaan we afwachten.
Dan de kwestie van het amendement op stuk nr. 46. Prima,
ik zal vanaf nu ... Het feit dat het advies van de Hoge Raad
is meegestuurd beschouw ik als een enorm compliment in
mijn richting, al ga ik het niet boven mijn bed hangen. Dus
dank daarvoor. Ik ga het amendement nog niet intrekken.
Ik heb namelijk net nog even gekeken naar de correspondentie die tot nu toe heeft plaatsgevonden tussen de regering en ondergetekende. We zitten niet heel ver uit elkaar.
Ik ben ook wel een beetje verbaasd omdat het amendement
nog steeds ontraden wordt. Het amendement is anders dan
wat ik heb teruggekregen van het departement omdat aan
het amendement hoofdstuk 6, dat gaat over onderzoek aan
het lichaam, is toegevoegd. Forensische opsporing staat
ook niet stil, dus het is heel goed te voorzien dat een
bepaalde inbreuk, in dit geval inbreuk op iemands lichaam,
op een vergelijkbare manier plaatsvindt, maar net niet past
in de letterlijke omschrijving zoals de voorgestelde wet die
nu kent. Dan is het onnodig en wordt het voor de opsporing
toch ook een vermindering, omdat in de huidige situatie,
op grond van artikel 181 Strafvordering, een dergelijke
onderzoeksbevoegdheid wel toegestaan kan worden door
de rechter-commissaris. Volgens mij is dat dus de halszaak
niet. Ik vraag me dan af wat dan nog het probleem met het
amendement is, omdat het volgens mij iets heel moois
introduceert en dus mede tot stand is gekomen in overleg
met de ambtelijke ondersteuning. De Hoge Raad wordt erin
genoemd. Als er geen voorstel van wet wordt ingediend
na een oordeel van de Hoge Raad, vervalt de mogelijkheid
ook; dat is heel duidelijk.
Kort en goed, ik vind het juist een heel leuk amendement,
dat in samenwerking tot stand is gekomen. Volgens mij
voldoet dit echt aan de eisen die je eraan mag stellen vanuit
het legaliteitsbeginsel. Ik wil dus aan de minister vragen of
we er niet toch uit kunnen komen. Wat zou er dan nog
aangepast moeten worden? Het verschil van inzicht is toch
niet zo groot? Ik hoop dat de minister daar positief op kan
antwoorden. Zo niet, dan kan intrekken altijd nog. Daar ga
ik dan nog een nachtje over slapen.
Dank, voorzitter.
Er zijn nog meer amendementen ontraden, maar ik laat het
verder aan u om daarover na te denken. We gaan nu luisteren naar de heer Koops, die weer spreekt namens Nieuw
Sociaal Contract. Gaat uw gang.
De heer KoopsNSCVoorzitter. Als een strafzaak 30,5 uur duurt, heb je het over
een zogenaamde megazaak. Dan heb je aan het eind
meestal meer geschilpunten dan aan het begin. Dan is er
bovendien een derde partij, namelijk de rechter, die ergens
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-56
een klap op geeft en die gewoon zegt hoe de boel gaat
aflopen. Dat is, los van het mega-aspect, nogal een groot
verschil met de voorliggende situatie. Er blijken gewoon
steeds minder geschilpunten te bestaan tussen de partijen
die hier aanwezig zijn. Daar staat tegenover dat niet alle
geschilpunten zijn weggenomen. Ik heb dus een drietal
moties voor mij liggen. Meneer de voorzitter, ik moet mij
nog beraden op het intrekken van een amendement over
de verlenging van de verzetstermijn bij strafbeschikkingen
tot zes weken. Dat amendement ligt er namelijk nog, maar
ik ga er nu ook een motie over indienen. Dat is niet heel
onverwachts, schat ik zo. Daar komen ze. De eerste gaat
over de zaaksgebonden strafrechter.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat in het wetsvoorstel verscheidene
bevoegdheden worden toegekend aan de "voorzitter", om
ervoor te zorgen dat het strafproces efficiënt blijft verlopen
en om regie te houden, ofwel om vorm te geven aan de
gewenste beweging naar voren;
overwegende dat dit naar verwachting alleen efficiënt werkt
als iedere strafzaak een duidelijke probleemeigenaar heeft
die de regie houdt over het verloop van de strafzaak en die
ook toegankelijk is voor alle procespartijen;
constaterende dat de rechtbank Rotterdam gaat experimenteren met een zaaksgebonden strafrechter en gerechtsjurist,
waarbij een strafzaak bij binnenkomst in de rechtbank in
een zo vroeg mogelijk stadium wordt gekoppeld aan een
koppel bestaande uit een strafrechter en gerechtsjurist dat
de regie voert over de zaak en in contact staat met de
andere procespartijen;
verzoekt de regering in overleg te treden met de Raad voor
de rechtspraak om te kijken welke lessen uit dit experiment
kunnen worden getrokken en om de resultaten van dit
experiment landelijk als vast beleid te laten implementeren
indien de ervaringen in Rotterdam positief zijn,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door het lid Koops.
Zij krijgt nr. 67 (36327).
De heer KoopsNSCDan kom ik meteen bij mijn tweede motie. Die betreft een
betere informatieverstrekking over strafbeschikking. Vandaag zijn er weinig woorden aan gewijd, maar dit lijkt mij
de meest praktische manier om de regering hiervoor als
het ware een instructie te geven, hoe eigenaardig dat ook
klinkt.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat het aanvaarden van een strafbeschikking
vergaande gevolgen kan hebben, zoals het krijgen van een
strafblad, waardoor de betrokkene minder kans maakt op
bijvoorbeeld een verklaring omtrent het gedrag of een
reisvisum;
overwegende dat de informatie die schriftelijk wordt verstrekt als een strafbeschikking wordt aangeboden onvoldoende duidelijk maakt wat de rechten en positie van de
betrokkene zijn en wat de gevolgen kunnen zijn als de
strafbeschikking wordt aanvaard;
van mening dat betrokkenen proactief en expliciet moeten
worden gewezen op de mogelijkheden van rechtsbescherming tegen een strafbeschikking en de consequenties van
het al dan niet aanvaarden daarvan;
verzoekt de regering om in overleg te treden met het
Openbaar Ministerie om ervoor te zorgen dat de schriftelijke
informatie die het OM verstrekt aan ontvangers van een
strafbeschikking expliciet en op de meest begrijpelijke wijze
gaat bevatten wat de rechten en positie van de betrokkene
zijn en wat de gevolgen zijn als de betrokkene de strafbeschikking aanvaardt, en dat dit een prominente plek in de
brief krijgt,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door het lid Koops.
Zij krijgt nr. 68 (36327).
De heer KoopsNSCDan kom ik bij mijn derde motie. Dit is eigenlijk het enige
wat overblijft in dit stadium van de vergadering van de
Kamer. Deze gaat over het taakstrafverbod en opnieuw over
de strafbeschikking. Dit is wel zo belangrijk dat er een motie
aan gewijd wordt.
De heer KoopsNSCDe Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat artikel 22b van het Wetboek van Strafrecht een aantal taakstrafverboden bevat waarbij de achterliggende gedachte is dat in de gevallen waarin een taakstrafverbod geldt in principe een gevangenisstraf wordt opgelegd;
constaterende dat het OM wel een strafbeschikking kan
opleggen als een taakstrafverbod geldt en dat het OM dit
ook als beleid hanteert, terwijl in een strafbeschikking geen
gevangenisstraf kan worden opgelegd;
van mening dat de achterliggende gedachte van het taakstrafverbod op deze manier kan worden …
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-57
Hier staat "wordt omzeild". Meneer de voorzitter, ik wil er
"kan worden omzeild" van maken. Ik moet eraan wennen
dat het hier wel echt heel mondeling is.
Ja, en het wordt voor eeuwig vastgelegd. Dat is ook nog
eens zo.
De heer KoopsNSCZelfs die tussenzin …
Ja, dat komt allemaal in de Handelingen.
De heer KoopsNSCSoms moet een mens gewoon zijn mond houden!
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat artikel 22b van het Wetboek van Strafrecht een aantal taakstrafverboden bevat waarbij de achterliggende gedachte is dat in de gevallen waarin een taakstrafverbod geldt in principe een gevangenisstraf wordt opgelegd;
constaterende dat het OM wel een strafbeschikking kan
opleggen als een taakstrafverbod geldt en dat het OM dit
ook als beleid hanteert, terwijl in een strafbeschikking geen
gevangenisstraf kan worden opgelegd;
van mening dat de achterliggende gedachte van het taakstrafverbod op deze wijze kan worden omzeild en dat in
gevallen waarin een taakstrafverbod geldt daarom geen
strafbeschikking moet worden uitgevaardigd;
verzoekt de regering via de tweede aanvullingswet wettelijk
te verankeren dat er geen strafbeschikking mag worden
uitgevaardigd in gevallen waarin een taakstrafverbod geldt;
verzoekt de regering dit ook, vooruitlopend op de inwerkingtreding van het nieuwe Wetboek van Strafvordering, in het
huidige Wetboek van Strafrecht te verankeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door het lid Koops.
Zij krijgt nr. 69 (36327).
Dat leidt zo te zien tot een vraag van de heer Van Nispen.
Ik vond het optreden van de heer Koops leuk, maar de
inhoud wel iets minder. Gaan we nou echt in het Wetboek
van Strafvordering precies opschrijven wat de heer Koops
nu zegt? Dat is toch merkwaardig, ook nog even procedureel
vooruitlopend op het debat dat we gaan hebben over de
OM-strafbeschikking en op het rondetafelgesprek. Het
voorstel dat ik heb gedaan om de procedure rondom de
strafbeschikking überhaupt uit te schrijven, kon ook niet
rekenen op goedkeuring van de regering. Dit punt dat toch
een beetje neerkomt op een soort minimumstraf — het
verbaast me dat de heer Koops zich daar zo hartstochtelijk
voor wil opstellen — moet dan precies zo in het Wetboek
van Strafvordering worden opgeschreven! Het verbaast
me.
De heer KoopsNSCIk moest eerst lachen, omdat ik dacht dat het over mijn
onderbreking van mijn eigen motie ging; ik wilde mezelf
daar helemaal niet onderbreken. Ik kom to the point, want
meneer Van Nispen stelt een buitengewoon serieuze vraag.
Vandaag hebben we het enkel en alleen over dit ding. Als
in het Wetboek van Strafrecht onder zware druk van deze
gevallen een taakstrafverbod geldt, dan is het niet meer
dan logisch dat ook de verhouding van die bepaling die
alleen maar ziet op veroordelingen, wordt gekwalificeerd
als je het hebt over strafbeschikkingen. Dat is de directe
achtergrond om nu op dit moment alleen met dit ene punt
te komen, in de volle zekerheid dat we een inhoudelijke
discussie gaan krijgen over wat er met strafbeschikking wel
en niet nog meer kan. Dat is de reden waarom ik deze hier
en nu doe: omdat ik vind dat die hier en nu thuishoort.
De heer Van NispenSPIk merk dat ik niet de enige ben die dit antwoord niet helemaal kan volgen, en dat kan ook aan mij liggen. Wat is nu
de motivatie om precies nu dit ene punt op te schrijven? Er
komt een WODC-onderzoek over de OM-strafbeschikkingen.
Het punt dat de heer Koops maakt, kan ook prima aan de
orde komen in het, volgens mij door NSC aangevraagde,
debat over de OM-strafbeschikking. Waarom moet nou
precies dit ene punt, dat volgens mij toch ook eerder in het
Wetboek van Strafrecht … Het ontgaat me waarom dit nu
moet en waarom het via dit traject in dit wetboek mee moet
lopen.
De heer KoopsNSCSpecifiek hierom, namelijk omdat dit het enige ding is
waarvan ik zeker weet dat je het nu op dit moment kan
codificeren en kan vastleggen. Heel andere dingen die over
een strafbeschikking gaan en die worden besproken, zijn
een kwestie van beleid. Dat geldt niet voor dit ene specifieke
ding. Ik vind het gewoon een tekortkoming in de wet zoals
die nu op dit moment voorligt en zoals die ervoor staat. In
het nieuwe Wetboek van Strafvordering is de verhouding
van de strafbeschikking tot het taakstrafverbod niet geregeld. Dat, in combinatie met de discussie die we hier hebben gevoerd, brengt mij ertoe dit hier nu naar voren te
brengen.
De heer Van NispenSP
De heer Van NispenSPWetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-58
Dan blijven we het echt oneens en dan weet ik nog steeds
niet zeker of ik de heer Koops goed snap. We blijven het
echter volgens mij wel oneens, want ik zie dit echt niet zo.
De heer Sneller, of wil de heer Koops nog een reactie
geven?
De heer KoopsNSCIk wil alleen maar benadrukken dat hier de stemmingen
uiteindelijk bepalen wat er gebeurt en niet de rechter.
De heer SnellerD66Dat klopt. Bij een taakstrafverbod wordt de rechterlijke
vrijheid ook beperkt en dat is waarom NSC juist tegen dat
taakstrafverbod is en we proberen om het juist niet uit te
breiden. NSC was ook tegen die uitbreiding en dus is de
inhoudelijke argumentatie daarmee nog niet gegeven in
de antwoorden op de vragen van de heer Van Nispen.
De heer KoopsNSCIk doe niets meer of minder dan uitgaan van wat er nu in
artikel 22b staat en proberen om de wet iets te verbeteren.
Dat doen we volgens mij hier al de hele dag. Eigenlijk doen
we dat al in ieder geval tien jaar plus de afgelopen vijf
wetgevingsoverleggen. Dit is wat er voor mij uit kwam. Als
dat zo verrassend is, dan verbaast mij dat, want ik probeer
helemaal niet iets te zeggen over wat ik vind van een taakstrafverbod. Ik stel gewoon vast dat die in de wet is opgenomen en dat daarvan de logische consequentie is dat je
ook dit wettelijk verankert.
naar voren is gekomen dat wij de slachtofferrechten echt
goed in de wet willen borgen, ook bij spreekrechtwaardige
zaken waarbij het OM die strafbeschikkingen oplegt. We
hebben samen met collega Van Nispen ook een motie
ingediend om de procedures die zijn voorgeschreven voor
de strafbeschikkingen nader uit te werken in de wet. En
daarin kan dat worden opgenomen.
Ook willen we dat slachtoffers de processtukken kunnen
inzien, nadat het OM heeft beslist niet te vervolgen dan wel
nadat er besloten is tot een strafbeschikking. In die zin volgen wij dus het amendement van collega Ellian op — ik zeg
het uit mijn hoofd — stuk nr. 52.
Ik heb een oproep gedaan om te kijken naar het zelfstandige
oproepingsrecht van slachtoffers. Ik heb daarvoor een motie
en ik zeg tegen de staatssecretaris: zie het als een steuntje
in de rug.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat slachtoffers die spreekrecht hebben dat
moeten kunnen uitvoeren als zij dat willen;
van mening dat het te vaak voorkomt dat een slachtoffer
desondanks niet aanwezig is, omdat het niet op zorgvuldige
wijze geïnformeerd wordt over de zitting;
van mening dat het oproepen van slachtoffers die gebruik
willen maken van hun spreekrecht, zorgvuldiger moet;
De heer Koops rondt zijn betoog af. Of bent u klaar, meneer
Koops?
verzoekt de regering maatregelen te nemen die ervoor
moeten zorgen dat het oproepen van slachtoffers met meer
waarborgen gaat worden ingericht,
De heer KoopsNSCAls vanzelf ben ik nu gewoon klaar, maar je krijgt het gevoel
dat het meer een adempauze is dan iets anders. Maar wat
betreft dit plenaire debat ben ik aan het einde van mijn
betoog gekomen.
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door het lid Mutluer.
Zij krijgt nr. 70 (36327).
Dank daarvoor. Dan gaan we luisteren naar mevrouw
Mutluer. Zij spreekt namens de fractie van GroenLinks-
Partij van de Arbeid. Gaat uw gang, mevrouw Mutluer.
Mevrouw MutluerGroenLinks-PvdAVoorzitter. Dank voor de beantwoording van de vragen door
de bewindspersonen en de regeringscommissaris.
We zijn hier inderdaad de hele avond bezig om de wet beter
te maken. Dat deden we overigens ook tijdens de WGO's.
Maar toch wil ik in mijn tweede termijn nog ingaan op een
viertal punten en twee moties indienen boven op de moties
die ik al eerder heb ingediend.
In de eerste plaats wil ik het even hebben over de slachtofferrechten. Ik denk dat uit het interruptiedebatje duidelijk
Mevrouw MutluerGroenLinks-PvdAOok hebben we het uitvoerig gehad over rechtsbijstand,
toegang tot het recht en de sociale advocatuur. Eerder
hebben wij een motie ingediend, juist over het punt dat
gesubsidieerde rechtsbijstand tijdig en adequaat beschikbaar moet zijn voor alle verdachten, ongeacht hun detentiestatus. We hebben de regering verzocht te onderzoeken
welke aanvullende maatregelen nodig zijn om de positie
van verdachten zonder financiële draagkracht te versterken.
Volgens mij is die eerder ingediende motie positief geapprecieerd.
Dan het jeugdstrafrecht. Wij hechten heel veel waarde aan
herstelrecht en mediation. Ik heb dat uitgelegd. We hebben
daarvoor twee amendementen ingediend, het amendement
op stuk nr. 51, waarover de discussie met de heer Ellian
ging, en het amendement op stuk nr. 57 over jeugdigen. Ik
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-59
zag in de appreciatie van de staatssecretaris dat hij er zelf
ook wel wat waarde aan hecht om te kijken naar de rol van
de Raad voor de Kinderbescherming. Ik zag dat ik werd
verleid om daar een motie over in te dienen. Nou, die heb
ik ook gemaakt.
maakt. Ik wil dit dus ter overweging aan de minister meegeven. Ik hoop dat hij daar nog op reageert.
Dat gezegd hebbende, dank ik nogmaals iedereen. Volgens
mij hebben we vanavond geschiedenis geschreven. We
gaan het allemaal meemaken.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
Hartelijk dank voor uw inbrenging. Als laatste spreker in de
tweede termijn van de Kamer is het woord aan de heer El
Abassi namens de fractie van DENK.
overwegende dat voor jeugdige delinquenten zo veel als
mogelijk sancties en maatregelen moeten worden genomen
die erop gericht zijn deze jongeren te heropvoeden en te
weerhouden van een verdere criminele carrière;
van mening dat de inzet van herstelrechtvoorzieningen
daarbij een belangrijkere rol kan spelen, mits het slachtoffer
daar ook mee instemt;
De heer El AbassiDENKVoorzitter, dank. Allereerst de vernietigingsplicht. De vernietigingsplicht voor verzamelde data is zeer beperkt
vormgegeven. Het kabinet wil die alleen laten gelden voor
data die is verkregen door hacken, en niet voor gegevens
uit bijvoorbeeld in beslag genomen smartphones of laptops.
Daar wijst de Autoriteit Persoonsgegevens op, vandaar mijn
eerste motie.
van mening dat de Raad voor de Kinderbescherming een
adviserende rol omtrent de inzet van herstelrechtvoorzieningen moet krijgen;
verzoekt de regering om in de tweede aanvullingswet een
adviesrol voor de Raad voor de Kinderbescherming ten
aanzien van herstelrechtvoorzieningen voor jeugdige
delinquenten op te nemen,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Mutluer en Van
Nispen.
Zij krijgt nr. 71 (36327).
Mevrouw MutluerGroenLinks-PvdAVoorzitter. Tot slot wil ik het kort hebben over privacy, het
advies van de Autoriteit Persoonsgegevens en de
omvangrijke wetgevingstoets die is verricht. Enerzijds ben
ik heel erg blij met de opmerking van de minister dat hij de
uitspraken van het Hof van Justitie zal codificeren in de wet.
Anderzijds ben ik zeer teleurgesteld dat hij mijn motie niet
wil herwaarderen. Ik vind namelijk nog steeds dat het
Wetboek van Strafvordering toekomstbestendig moet zijn.
Dat geldt wat mij betreft ook voor gegevensverwerking. Die
knelpunten zouden wat mij betreft voor 2029 weg moeten
worden genomen.
Mijn laatste vragen zijn dan ook als volgt. Moeten de politie
en het OM zich onder de verantwoordelijkheid van deze
minister dan niet juist aan de grondrechten in het handvest
houden? Wil de minister de politie en het OM dan
onrechtmatig laten werken? Die vraag is misschien heel
hard, maar ik ben op zoek naar de mogelijkheid om de
commissie voor 2029 een terugkoppeling te laten geven
over de voortgang en de uitkomsten van hun ideeën, zodat
we eventueel over een jaar of twee een ander besluit kunnen nemen. Eventueel kan dat jaarlijks. Ik ben ook even
zoekende, vandaar deze concrete vraag aan de minister. Je
wilt namelijk niet dat de Eerste Kamer hier veel heisa over
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat het huidige wetsvoorstel onvoldoende
waarborgen biedt tegen de onbeperkte opslag van strafrechtelijke persoonsgegevens, inclusief gegevens van onschuldige burgers;
overwegende dat de Autoriteit Persoonsgegevens heeft
vastgesteld dat er geen harde termijn bestaat voor de vernietiging van forensische kopieën en andere niet-relevante
persoonsgegevens, wat leidt tot onnodige inbreuken op
privacy;
overwegende dat de AP adviseert om een vernietigingsplicht voor strafrechtelijke persoonsgegevens vast te leggen,
vergelijkbaar met de termijn die geldt voor gegevens verkregen via hackbevoegdheid, wat inhoudt dat niet-relevante
gegevens onmiddellijk na constatering van irrelevantie
vernietigd dienen te worden;
overwegende dat regulering van de vernietigingsplicht
binnen het Wetboek van Strafvordering op zichzelf geen
garantie biedt voor consistente naleving, zolang de bredere
gegevensverwerking in het strafrecht niet integraal wordt
aangepakt;
verzoekt de regering:
- een expliciete vernietigingsplicht in te stellen voor nietrelevante persoonsgegevens en forensische kopieën,
waarbij deze onmiddellijk na irrelevantie worden vernietigd
in lijn met het advies van de AP;
- bulkverzamelde persoonsgegevens die niet langer
noodzakelijk zijn voor opsporingsdoeleinden eveneens
direct te verwijderen;
- deze wijziging op te nemen in de invoeringswet van het
nieuwe Wetboek van Strafvordering,
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-60
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door het lid El Abassi.
Zij krijgt nr. 72 (36327).
De heer El AbassiDENKVoorzitter. Dan een motie die iets korter is maar wel meer
omvat, namelijk de andere adviezen van de Autoriteit Persoonsgegevens. De Autoriteit Persoonsgegevens is met
heel veel mooie adviezen gekomen. Wij zien graag dat die
allemaal overgenomen worden. Vandaar de volgende motie.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de Autoriteit Persoonsgegevens van
oordeel is dat het nieuwe Wetboek van Strafvordering de
mogelijkheid voor politie en justitie om grote hoeveelheden
van persoonsgegevens te verzamelen flink uitbreidt;
overwegende dat de Autoriteit Persoonsgegevens van
mening is dat het nieuwe wetboek belangrijke rechten en
vrijheden onvoldoende beschermt;
verzoekt de regering alle adviezen van de Autoriteit Persoonsgegevens over te nemen,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door het lid El Abassi.
Zij krijgt nr. 73 (36327).
De heer El AbassiDENKVoorzitter, dat was het. Dank u.
Dank u wel. Dan gaan we vijf à tien minuten schorsen. De
bewindslieden proberen het snel te doen. Dan krijgen we
ook een appreciatie van de twaalf ingediende moties. We
zijn even geschorst.
De vergadering wordt van 21.53 uur tot 22.00 uur geschorst.
Ik heropen de vergadering. Aan de orde is de voortzetting
van de behandeling van het nieuwe Wetboek van Strafvordering en de Tweede vaststellingswet Wetboek van Strafvordering. We zijn toe aan de tweede termijn van de zijde
van de regering. Ik zie dat de minister al klaarstaat. Die gaat
nu als eerste het woord voeren namens de regering.
Dank, voorzitter. Ik zal proberen dat zo snel mogelijk te
doen. Ik had twee vragen. Een daarvan was van de heer
Ellian en ging over zijn amendement over de vangnetbetaling. Hij vroeg of we dat niet alsnog willen doen. Ik ben echt
welwillend op de inhoud; dat weet u. Ik wil dat heel graag
regelen. Ik wil het goed doen. Dat is de reden waarom ik
nu liever niet naar de Eerste Kamer ga met het amendement
in deze vorm en met de appreciatie van de Hoge Raad. Ik
ben gewoon bang dat we daar tegen problemen aan lopen.
Ik doe dat dus liever in de komende trajecten en niet in de
twee vaststellingswetten, zoals we hebben gezegd. Ik blijf
daarbij.
Over erbij blijven gesproken: ik wil in de richting van
mevrouw Mutluer het volgende vooropstellen. Zij suggereerde dat ik nu de politie en het OM onrechtmatig zou laten
werken, maar dat doe ik niet, nooit. Dat is ook niet het geval
met deze vaststellingswetten, want de huidige Wet politiegegevens en de Wjsg bieden op dit moment gewoon
waarborgen. Daarnaast hebben we gezegd dat we de relevante codificatie van EU-wetgeving en jurisprudentie meenemen in de eerste en de tweede aanvullingswet. We zijn
dus volledig in lijn met alles wat we moeten doen. We gaan
het nog hebben over het advies van de AP, maar dat doen
we in het kader van de eerste aanvullingswet, waar het
advies bij geschreven is. Daar hoeft u zich geen zorgen over
te maken. Dat neemt niet weg dat we voor de langere termijn natuurlijk wel moeten bekijken of we kunnen volstaan
met de huidige wetten of dat we toch over moeten gaan
naar een volledige herziening. Overigens denk ik niet dat
de commissie zelf tot 2029 bezig is. Maar als u zegt dat het
gelijktijdig in werking moet treden, moeten we ook het hele
wetgevingstraject voor die periode afronden. Daarin zit het
knelpunt. Ik denk echt dat de commissie eerder zal komen
met adviezen, maar dan moeten we zorgvuldig dat traject
ingaan.
Dan kom ik bij de moties, voorzitter. Ik begin bij de motie
op stuk nr. 62, van de heren Van Nispen en Ellian. Misdaad
mag niet lonen; daar werden we het al over eens in de
eerste termijn. De vraag is wat dit nou betekent voor de
mogelijke procesafspraken die mede de ontneming betreffen. De leden roepen de regering op om in de uitwerking
van de regeling procesafspraken als uitgangspunt te hanteren dat het niet ontnemen van wederrechtelijk verkregen
voordeel geen onderdeel kan uitmaken van procesafspraken
en dat misdaadgeld in beginsel altijd moet worden afgepakt.
Nogmaals, ik heb gezegd dat ik een meerwaarde zie in de
mogelijkheid om afspraken te maken over de hoogte, en
dat ik het niet wenselijk vind om die volledig uit te sluiten
als onderdeel van de procesafspraken. Als ik de motie zo
moet begrijpen dat in de wet zou moeten worden vastgelegd dat procesafspraken nimmer, dus onder geen enkele
omstandigheid, de hoogte van het te ontnemen crimineel
voordeel kunnen omvatten, moet ik 'm ontraden. Maar uit
de woorden "in beginsel", die in de motie zijn toegevoegd,
en ook uit wat eerder vandaag is gewisseld, begrijp ik dat
het volledig uitsluiten ook niet de bedoeling is van de motie
van u beiden. Het is vooral belangrijk om procesafspraken
over de hoogte van de ontnemingsvordering te laten toetsen door de rechter. De rechter toetst dan zorgvuldig of het
sanctiepakket dat wordt voorgesteld, proportioneel is. Als
ik de motie dus zo mag begrijpen dat dergelijke afspraken
heel serieus door de rechter op proportionaliteit moeten
worden getoetst, kan ik 'm oordeel Kamer geven. Zoals ik
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-61
al zei, zullen daarvoor waarborgen worden ingebouwd in
het wetsvoorstel.
inhoudelijk behandelen. Ik wil niet op voorhand zeggen dat
ik alle adviezen volledig overneem.
De heer Van NispenSPIk dacht even: dit gaat de goede kant uit. Maar nu zegt de
ik wil toch de ruimte behouden om
dit soort afspraken wel te maken, en dan is het aan de
rechter om dat proportioneel te toetsen. Maar we hebben
niet voor niks opgeschreven dat er een uitgangspunt moet
zijn, namelijk: misdaad mag niet lonen. We spreken over
een wederrechtelijk verkregen voordeel. Misdaadgeld wordt
dus in principe gewoon ontnomen. "Nimmer", "nooit",
"altijd" en dat soort absolute termen staan er juist niet in.
Maar we geven wel het uitgangspunt mee dat het geen
onderdeel moet zijn van de procesafspraken, bij het maken
van die afspraken al niet. Het moet niet zo zijn dat de rechter
zegt: hoho, er was ooit een Tweede Kamerlid dat een motie
had ingediend, en daar lijkt dit mee in strijd. Het is ook een
opdracht om die afspraken niet te maken en dat uitgangspunt neer te leggen.
Als ik dat absolutisme er nog steeds vanaf mag halen. Dan
doel ik op het beginsel dat volledig uitsluiten niet de
bedoeling is. Ik refereer ook aan een eerder interruptiedebat
dat ik met de heer Koops had. Dat ging erover dat je soms
met een schatting wel snel tot procesafspraken kunt komen.
Daarmee kun je niet uitsluiten dat er toch iets van voordeel
overblijft, maar dat kun je dan vervolgens weer laten toetsen. Met die ruimte kan ik 'm oordeel Kamer geven. Dan
zit dit niet alleen maar aan het einde, maar ook in het uitgangspunt dat misdaad niet mag lonen en dat al dat voordeel in beginsel al wordt afgepakt.
De heer Van NispenSPHier kunnen beide indieners mee leven.
Dan krijgt de motie op stuk nr. 62 oordeel Kamer.
Dan kom ik op de motie op stuk nr. 68 van de heer Koops,
over betere informatieverstrekking. Die geef ik oordeel
Kamer. Dan laat ik kortheidshalve ook de motivatie daarvoor
achterwege.
Dat geldt ook voor de motie op stuk nr. 69 van de heer
Koops, over de strafbeschikking en het taakstrafverbod.
De volgende motie op mijn lijstje is de motie op stuk nr. 72
van de heer El Abassi. Overigens, vanzelfsprekend apprecieert de staatssecretaris de rest van de moties. Deze motie
is overbodig: er worden alleen gegevens verzameld indien
nodig en voor zover dat noodzakelijk is voor de opsporing.
Daarnaast bestaan er, conform artikel 3, lid 1 van de Wet
politiegegevens, afspraken over de vernietiging.
De motie op stuk nr. 73 van de heer El Abassi moet ik ontraden. Het is niet zo dat ik niet serieus wil kijken naar de
adviezen van de Autoriteit Persoonsgegevens. Ik heb eerder
al gezegd dat we daar later over komen te spreken, in het
kader van de eerste aanvullingswet. Dan wil ik ze graag ook
Dat waren de moties.
Dank aan de minister. Dan gaan we nu luisteren naar de
staatssecretaris.
Voorzitter. De motie op stuk nr. 63 van het lid Van Nispen
betreft het rapport van de commissie-Van der Meer II. Het
zal u niet verbazen dat ik deze motie ontraad. De commissie-
Van der Meer II doet een aantal aanbevelingen. Ik acht het
van belang dat er een integrale weging van deze aanbevelingen plaatsvindt. Nog voor het commissiedebat over
gesubsidieerde rechtsbijstand op 1 april aanstaande zal ik
uw Kamer een brief sturen met een eerste appreciatie van
dit rapport. Een deel van die aanbevelingen heeft financiële
consequenties. Daarvoor heb ik geen middelen vrij op mijn
begroting. Hiervoor zal ik het gesprek met het kabinet
moeten voeren. Wat de dekking betreft: ik kan niet vooruitlopen op de voorjaarsbesluitvorming. Daarom ontraad ik
deze motie.
Dat geldt niet helemaal voor de motie op stuk nr. 64. Die
ziet op het noodplan dat door de Vereniging Sociale Advocatuur Nederland is gepresenteerd. Ik vind de voorstellen
van de VSAN interessant; dat zeg ik vooruitlopend op dat
commissiedebat alvast. Ook dit moet echter onderdeel zijn
van een integrale afweging van de verschillende opties die
er zijn om de sociale advocatuur te versterken. Ik zal de
maatregelen uit het voorstel van de VSAN betrekken in het
visietraject voor de toekomst van de sociale advocatuur. In
diezelfde brief, die vóór 1 april wordt verstuurd, zal ik u
daarover informeren. Op deze basis acht ik deze motie
ontijdig. Dat betekent dat ik u verzoek om de motie aan te
houden. Als die niet wordt aangehouden, verzoek ik u dan,
met de appreciatie ontijdig, om daar niet voor te stemmen.
De heer Van NispenSPDat de staatssecretaris nog niet zo ver is om te zeggen dat
dit goede en belangrijke maatregelen zijn die we over zouden moeten nemen, wil niet zeggen dat de Kamer zich daar
niet nu al over uit kan spreken. Ik zou juist, tegen de
appreciatie van de staatssecretaris in, tegen alle collega's
willen zeggen: steun die motie nou juist wel, want dan doen
we iets heel belangrijks voor de sociale advocatuur.
Ik handhaaf de appreciatie "ontijdig".
De motie op stuk nr. 65 van de heer Ellian betreft de
afdwingbaarheid van slachtofferrechten. De motie verzoekt
de regering om effectieve remedies of rechtsmiddelen voor
slachtoffers te introduceren. Het is uw Kamer bekend dat
ik de algemene gedachte ondersteun. Ik heb aangekondigd
een verkenning uit te voeren omtrent de vraag op welke
wijze dat mogelijk zal zijn. Daarbij zal ik de Europese ontwikkelingen ook meenemen. Als uit die verkenning blijkt dat
er zinvolle mogelijkheden zijn, zal ik daar gaarne gevolg
aan geven. Als uit die verkenning komt dat er zinvolle
mogelijkheden zijn, dan zal ik daar gaarne gevolg aan
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-62
Voorzitter. Dan kom ik bij de motie op stuk nr. 67 van de
heer Koops over de zaaksgebonden strafrechter: oordeel
Kamer.
De motie op stuk nr. 70 van mevrouw Mutluer: oordeel
Kamer.
De motie op stuk nr. 71 van mevrouw Mutluer en de heer
Van Nispen: oordeel Kamer.
Ik denk dat we dan alle moties op de lijst hebben geapprecieerd.
Dat is correct. Dank ook aan de staatssecretaris. Heel veel
dank aan de beide bewindslieden, maar natuurlijk ook aan
de regeringscommissaris, de heer Knigge, en aan alle
mensen die hen hebben geholpen in dit langjarige wetgevingstraject. Dat geldt ook voor de leden en hun ondersteuning en voor Bureau Wetgeving, de Griffie en de bodes.
De algemene beraadslaging wordt gesloten.
We gaan aanstaande dinsdag, 25 maart, stemmen over de
amendementen en de moties, maar over de wet stemmen
we een week later. Er zijn natuurlijk heel veel amendementen ingediend en we hebben de afspraak gemaakt in het
kader van zorgvuldige wetgeving dat we er een week tussen
doen, zodat de fracties zich nog kunnen beraden naar aanleiding van de aangenomen amendementen.
Op 8 april is het debat over de strafbeschikkingen. Dan kunt
u weer uitvoerig met elkaar van gedachten wisselen. U
heeft ook nog andere momenten, heb ik gehoord. Ik wens
u daar heel veel plezier en succes mee, maar voor vandaag
zijn we er echt klaar mee. We gaan de vergadering sluiten.
geven. Als ik de motie van de heer Ellian op die manier mag
uitleggen, dan geef ik de motie op stuk nr. 65 oordeel
Kamer.
De heer EllianVVDHet is ingewikkeld, de handel in appreciaties. Ik vind zelf
dat je gewoon duidelijk moet zijn. Ik vind het ingewikkeld,
omdat de essentie van de motie is: ga nu aan de slag met
het realiseren van de afdwingbaarheid van de slachtofferrechten. Dat kan op meerdere manieren. Dat kan via een
toezichthouder. Dat kan via een rechtsmiddel. Dat kan op
een andere wijze door beklag te doen bij de rechtbank. De
ik ga kijken of en later hoort u hoe.
Dat is niet de essentie van de motie, dus …
Dan is het aan de staatssecretaris om zijn oordeel uit te
spreken.
De motie vooronderstelt dat er effectieve remedies of
rechtsmiddelen denkbaar zijn die dus ingevoerd moeten
worden via de tweede aanvullingswet. Ik ben nog niet zover.
Vandaar dat ik het voorbehoud wil maken dat we dat verkennen. Het is niet evident; dat is wel gebleken uit het
overleg vandaag en ook in een eerder wetgevingsoverleg.
Ik kan dus niet zonder meer ervan uitgaan dat er effectieve
remedies denkbaar zijn die dus ingevoerd gaan worden.
Vandaar mijn voorbehoud, maar we zitten heel dicht bij
elkaar. Daarom wil ik dat voorbehoud erin lezen. In het licht
van de gedeelde wens om de rechten van het slachtoffer
meer tanden te geven, hoopte ik dat we daarmee toch tot
consensus en een oordeel Kamer zouden kunnen komen.
Het wordt oordeel Kamer.
Dan de motie op stuk nr. 66. Met deze motie weet ik mij
geen raad en daarom zal ik 'm ontraden. We hebben vandaag uitvoerig over dit onderwerp gesproken: de beweging
naar voren. In de considerans van de motie worden suggesties gedaan. Eigenlijk voorzien wij niet nu al dat we dat op
een duidelijke manier kunnen doen die past in het stelsel.
Wij ondersteunen de wens om die beweging naar voren
werkelijk te laten plaatsvinden. Ik heb al verwoord dat wij
er vertrouwen in hebben dat dat ook gaat gebeuren. Wij
begrijpen de wens om dat scherper neer te zetten, maar
we zien niet goed hoe dat op een goede manier kan.
Daarom aarzel ik over wat hiermee te doen. Ik zou het liefst
de indieners verzoeken 'm aan te houden. Dat is het eerste
verzoek. Als zij niet besluiten tot aanhouden, dan val ik toch
terug op het oordeel "ontraden".
De heer EllianVVDHet is een faire gedachtewisseling. Ik constateer dan maar
dat de staatssecretaris zegt: wij hebben er vertrouwen in
dat de vlucht naar voren goed zal uitpakken. Nee, de
beweging. "Vlucht" klinkt gewoon beter dan "beweging".
Wat ik nu zeg moet geenszins persoonlijk worden opgevat
door wie dan ook, maar dat vertrouwen is eerlijk gezegd
nergens op gebaseerd, anders dan dat er hoop is dat de
houding van procespartijen zo zal zijn. Dat stel ik maar vast.
Ik begrijp de appreciatie "ontraden". Daar kan ik best mee
leven.
Wetboek van Strafvordering en Tweede
vaststellingswet Wetboek van
Strafvordering
19 maart 2025
TK 65
65-12-63