Initiatief
Demonstratierecht in Nederland
Debat over het demonstratierecht in Nederland
AI-samenvatting
Samenvatting
Het debat raakte Palestina/Israël-kwesties vooral bij discussies over het demonstratierecht en pro-Palestinademonstraties. DENK (El Abassi) stelde dat protesten tegen een 'genocideopruier' gerechtvaardigd waren en wees op de 300.000 doden in Gaza. ChristenUnie (Bikker) erkende het leed in Gaza maar pleitte voor respectvolle demonstraties, vooral bij herdenkingen. SGP (Flach) en VVD (Michon-Derkzen) kritiseerden dat pro-Palestinademonstraties deel uitmaakten van groepen die de openbare orde verstoren en burgemeesterlijke besluiten negeren. GroenLinks-PvdA (Lahlah) waarschuwde tegen selectieve bescherming van demonstratierecht op basis van inhoud en verdedigde pro-Palestinademonstranten.
CDA (Boswijk) erkende dat humanitaire crisis in Gaza legitiem protestonderwerp is, maar bekritiseerde misbruik van demonstratierecht. SP (Van Nispen) betoogde dat onvrede over de Gaza-oorlog en Nederlandse reactie daarop onderliggende oorzaken van protesten zijn. Het kabinet reageerde niet inhoudelijk op de Palestina/Israël-aspecten; de discussie concentreerde zich op handhaving van demonstratierecht en ordeningsmaatregelen.
AI-gegenereerd op basis van trefwoord-relevante fragmenten. Controleer bij twijfel het volledige verslag hieronder.
Aanwezig
Sprekers · 15













Behandeld
Besproken in dit debat
Document
Verslag
17 sprekers · 190 bijdragen
Demonstratierecht in Nederland
Martin Bosma
Demonstratierecht in Nederland
te treden als dat nodig is en dat gebeurt ook, zeggen de
burgemeesters zelf.
Om uw stem te sparen, sta ik even een interruptie toe. Ik
beperk het aantal interrupties tot vier in deze termijn.
Aan de orde is het debat over het demonstratierecht in
Nederland.
De heer BoswijkCDADat was mijn hoofdreden om deze interruptie te plegen!
Ik heropen. Aan de orde is het debat over het demonstratierecht in Nederland. Een hartelijk woord van welkom aan
de minister van Binnenlandse Zaken en de minister van
Justitie. Wij hebben veertien sprekers van de zijde van de
Kamer. Iedereen heeft vier minuten spreektijd. Ik moet dit
debat ergens onderbreken voor een aantal tweeminutendebatten. Dat is heel vervelend, maar de Kamer wilde dat. Het
zou heel mooi zijn als we dat na de eerste termijn van de
Kamer kunnen doen, maar we moeten even zien hoe dat
gaat uitpakken. We zien wel. Ik geef graag het woord aan
de eerste spreker van de zijde van de Kamer. Dat is
mevrouw Teunissen van de fractie van de Partij voor de
Dieren. Nogmaals, zij heeft vier minuten spreektijd, zoals
iedereen. Het woord is aan mevrouw Teunissen.
Mevrouw TeunissenPvdDVoorzitter. Ik ben mijn stem een beetje kwijt, maar ik zal zo
duidelijk mogelijk proberen te praten. Ik begin met een ode
aan het demonstratierecht, omdat dit belangrijke grondrecht
van alle Nederlanders onder druk staat. Het staat onder
druk, omdat politici vreedzame demonstranten criminaliseren en voorstellen doen om ons mooie recht op vergadering
en betoging vergaand in te perken. Dat is een bedreiging
voor de ruimte die er in onze vrije en pluriforme samenleving moet zijn, want democratie betekent niet dat de
zienswijze van de meerderheid altijd prevaleert. Een moedige staat duldt tegenmacht. Juist in tijden van grote
maatschappelijke onrust — daar leven we nu in — zijn
vreedzame demonstraties van groot belang voor mensen
om hun stem te laten horen. Daarvoor hoeven we alleen
maar een duik in de geschiedenis te nemen. Demonstraties
waren cruciaal voor de totstandkoming van bijvoorbeeld
het vrouwenkiesrecht en de achturige werkdag. Laten we
één ding alsjeblieft niet vergeten: het demonstratierecht is
bewust verankerd in het Europees Verdrag voor de Rechten
van de Mens. Dat verdrag is tot stand gekomen na de
Tweede Wereldoorlog, met het devies: dit nooit meer.
Voorzitter. In plaats van pal achter het demonstratierecht
te gaan staan, worden vreedzame demonstranten nu
gecriminaliseerd en wordt er een rechtvaardiging gezocht
om het recht in te perken. Tekenend is dat het kabinet het
onzinnige onderscheid wil maken tussen vreedzame
demonstraties en ordeverstorende acties. Dat is onzinnig,
want het is natuurlijk het hele idee van een demonstratie
om aandacht te vragen voor onrecht. Hinder en burgerlijke
ongehoorzaamheid zijn onderdeel van een vrije democratie.
Het onderscheid ligt bij vreedzaam versus niet vreedzaam.
Hiervoor is het demonstratierecht voldoende toereikend.
Daar moet dus ook niet aan getornd worden. Laat ik duidelijk zijn: de Partij voor de Dieren veroordeelt het gebruik
van geweld en vernielingen ten stelligste. De huidige wettelijke kaders bieden de driehoek voldoende ruimte om op
Mevrouw TeunissenPvdDDank.
De heer BoswijkCDAIk deel met de Partij voor de Dieren de ode aan het
demonstratierecht. Ik zie dat het een heel belangrijk recht
is en dat het in onze geschiedenis veel goede veranderingen
heeft gebracht. Ik maak mij alleen grote zorgen, want ik
moet toch wel constateren dat het demonstratierecht wordt
misbruikt en soms niet vreedzaam wordt gebruikt, en dat
de handhaving door de driehoek soms tekortschiet. En dan
doel ik vooral op bijvoorbeeld de stalbezetting in Boxtel vijf
jaar geleden. Tientallen demonstranten hebben daarbij
huisvredebreuk gepleegd. Dat heeft voor stress bij de dieren
gezorgd. Uiteindelijk hebben we moeten constateren dat
de demonstranten vrijuit zijn gegaan. Deelt collega Teunissen van de Partij voor de Dieren met mij dat het bezetten
van een privéterrein waar mensen zelf wonen — een stal
of een bedrijf, dat maakt mij niet uit — een grens overgaat
en dat we daar veel harder over moeten zijn?
Mevrouw TeunissenPvdDDe heer Boswijk gaat in op een heel specifieke casus. Dat
vind ik op zich terecht, want het is een heel groot ding, dat
veel maatschappelijke onrust heeft veroorzaakt. De Partij
voor de Dieren heeft altijd gezegd dat het aan de rechter is
om te oordelen of daarbij sprake is van een strafrechtelijke
overtreding of niet. In hoger beroep zijn deze demonstranten vrijgesproken. Wij hebben daar zelf dus geen oordeel
over, maar de demonstranten zijn vrijgesproken. Wat ik
hier precies het probleem vind, is dat de heer Boswijk begint
met "er zijn demonstranten die misbruik maken van het
demonstratierecht". Dat is precies het criminaliseren van
demonstranten waar we nu mee te maken hebben. Dat is
schadelijk. Dat ondermijnt de huidige juridische kaders die
wij hebben. Voor de Partij van de Dieren staan die juridische
kaders voorop. Als zo'n stalbezetting onrechtmatig is, dan
kan daar al tegen opgetreden worden.
De heer BoswijkCDAWe moeten helaas constateren dat daar dus niet tegen
opgetreden is. Laat ik een ander voorbeeld noemen:
demonstreren bij mensen voor de deur thuis, op hun privéterrein, bijvoorbeeld bij politici of andere mensen die in het
publieke debat een positie hebben. Is collega Teunissen
het met mij eens dat dit onacceptabel is en dat we dat niet
moeten willen? Is zij het met mij eens dat dat niet alleen
zou moeten gelden voor mensen met een belangrijke rol,
maar voor de hele samenleving? Als zij dat met mij deelt,
is zij het dan ook met mij eens dat we harder moeten gaan
handhaven, of deze ministers moeten vragen wat we kun-
Demonstratierecht in Nederland
22 januari 2025
TK 44
44-5-1
nen doen om te voorkomen dat in de toekomst op privéterrein wordt gedemonstreerd? Want ik denk dat dat een
onwenselijke situatie is, los van wat je standpunt ook is.
hof, en dat daaruit blijkt dat al die de demonstranten zijn
vrijgesproken.
Mevrouw TeunissenPvdDIk wil even wegnemen dat er niet is ingegrepen. Er is wel
degelijk ingegrepen binnen de huidige kaders van het recht.
Vervolgens is er een rechtszaak geweest, waarin de
demonstranten zijn vrijgesproken. Natuurlijk is dat een
ingewikkelde afweging, want het kan ook intimiderend zijn.
Binnen het recht zijn ook daar kaders voor. Bijvoorbeeld
intimidatie, vernielingen of het gebruik van geweld mag
niet. Dat is al geregeld binnen het demonstratierecht. Maar
wat doet u? Stel dat we dit helemaal gaan aanpassen, dan
heeft dat niet alleen maar gevolgen voor mensen die bijvoorbeeld een stal bezetten, maar ook voor heel veel andere
demonstraties. En dat is het probleem. Je kunt nooit een
generiek verbod instellen, want in het demonstratierecht
is het uitgangspunt juist dat elke demonstratie op zijn
merites moet worden beoordeeld. Dus wat wil de heer
Boswijk dan eigenlijk? Dat vraag ik mij af.
We zullen het nooit weten. Mevrouw Wijen-Nass, het woord
is aan u.
Mevrouw Wijen-NassBBBMeneer de voorzitter, het aantal interrupties is vandaag
beperkt. Dan krijg je dit natuurlijk.
Gaat u nu namens de heer Boswijk spreken?
Mevrouw Wijen-NassBBBNee, natuurlijk niet.
Het ging zojuist ook al eventjes over de stalbezetting in
Boxtel. We zagen dat demonstranten of, beter gezegd,
activisten zich daarbij toegang hadden verschaft tot de
stallen. Het hof heeft daarover gezegd dat toch niet strafbaar
te vinden en het heeft die demonstranten vrijgesproken.
Maar hoe ziet mevrouw Teunissen dit? We kunnen toch
niet zomaar toestaan dat demonstranten zich gewoon toegang verschaffen tot de stallen en inbreuk maken op het
eigendomsrecht van die boer? Want dat heeft echt enorme
gevolgen, ook emotionele, voor die boeren, en voor die
dieren.
Mevrouw TeunissenPvdDDat laatste onderstreep ik natuurlijk, maar het demonstreren
is afgewogen binnen bepaalde kaders en het is niet de enige
overweging die meegenomen wordt. Uiteindelijk geeft de
Partij voor de Dieren ... Dat is juist het gevaar, en ik vind
het ook een gevaar wat BBB nu doet: dat wij een politiek
oordeel geven over één specifieke demonstratie, want
daarmee suggereer je dat er iets mis is. De vraag is dan
nog steeds dezelfde als die ik had bij de interruptie van de
heer Boswijk: met welk doel gaat u hier deze specifieke
demonstratie aankaarten; is dat om tot een generiek verbod
te komen? En ik wil benadrukken dat al die complexe
afwegingen uiteindelijk inderdaad zijn gemaakt door het
Mevrouw Wijen-NassBBBAls ik mevrouw Teunissen zo hoor, dan lijkt het mij dat zij
het allemaal gewoon wel prima vindt wat er gebeurt. Maar
volgens mij was onlangs ook in het nieuws dat er weer een
snelweg was bezet en dat zelfs de ambulancediensten er
niet doorheen konden. Dan vraag ik mij wel af hoever we
moeten gaan in Nederland — wat dan wel losstaat van dat
het demonstratierecht gewoon heel erg belangrijk is, maar
ordeverstoringen niet. Ik ben heel benieuwd hoe mevrouw
Teunissen daarnaar kijkt.
Mevrouw TeunissenPvdDDat is natuurlijk precies wat er mis is: dat er wordt gezegd
"het zijn ordeverstoringen en die vallen buiten het demonstratierecht". We hebben gewoon de uitspraak van het
Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Dat zegt dat
snelwegblokkades ook binnen het demonstratierecht vallen,
en ook op die manier moeten worden beoordeeld. Dus
hiermee mensen wegzetten die vreedzaam demonstreren,
binnen dat recht, en zeggen "dat zijn ordeverstoringen" of
"dat valt onder het strafrecht", dát is precies de ondermijning van het demonstratierecht waar ik het vandaag over
heb.
De heer FlachSGPHet lijkt er nu toch een beetje op alsof mevrouw Teunissen
zegt van: dit type recht is een soort natuurverschijnsel dat
nooit kan veranderen. Maar ook in de maatschappij zie je
gewoon bepaalde opvattingen hierover, en wij zitten hier
als Kamer ook om wetten eventueel aan te passen.
Mevrouw Teunissen ging zelf in op snelwegdemonstraties
en de Europese rechter, maar de Europese rechter heeft
gezegd in de Litouwse snelwegzaak dat een demonstratie
nooit een manier mag zijn om je zin door te drijven; het is
een signaal, het is een mening uiten richting de overheid,
maar nooit een middel om iets door te drukken of door te
drammen. Hoe kijkt u daar dan naar?
Mevrouw TeunissenPvdDIk zeg helemaal niet dat een demonstratie een natuurwet
is. We kunnen natuurlijk altijd kijken of wat we doen,
deugdelijke wetgeving is. Maar wat hier geldt — en ik
benadruk dat nog maar even — is dat veruit het merendeel
van de demonstraties vreedzaam verloopt. En waar dat niet
gebeurt, daar grijpt de driehoek al in. En de driehoek zegt
zelf, de burgemeesters zeggen zelf: we hebben genoeg
handvatten; we hebben dit helemaal niet nodig. Dan ontstaat bij mij de indruk dat het hier helemaal niet gaat om
kijken naar het extra aanpakken van wanordelijkheden,
maar dat het hier gewoon gaat om bepaalde mensen wegzetten, zwartmaken. Ik hoor het ook bij de SGP dat daar
vreedzame demonstranten worden weggezet als tuig. Dat
is ondermijning van het recht dat je hebt om je mening vrij
te uiten. Het is ook selectief wat de SGP doet. Klimaatdemonstranten die vreedzaam demonstreren wegzetten, en
andere demonstraties: helemaal geen probleem. En dat
selectieve shoppen — trouwens ook nog iets waar het
wetenschappelijk bureau van de VVD in 2020 op heeft
gewezen — is heel schadelijk voor het grondrecht dat we
Demonstratierecht in Nederland
22 januari 2025
TK 44
44-5-2
hier hebben om je mening vrij te kunnen uiten op straat.
Dus wat de heer ... Wat de SGP hier nu doet ...
Mevrouw BikkerChristenUnieAllereerst beterschap voor mevrouw Teunissen. Het lijkt
me lastig om het debat zo te voeren, maar ze doet het knap!
Flach.
Mevrouw TeunissenPvdDFlach, sorry. Ik had "de heer Stoffer" in mijn hoofd, maar
goed; het is echt de heer Flach. Wat de heer Flach hier nu
doet, is de suggestie wekken dat we een probleem hebben.
Maar als je kijkt naar de feiten: de meerderheid van de
demonstraties vindt gewoon vreedzaam plaats, een heel
klein deeltje niet. En daarvan zeggen burgemeesters zelf:
we hebben genoeg wettelijke handvatten om daartegen op
te treden, en dat doen we ook. Dus dit is gewoon stemmingmakerij wat hier gebeurt.
De heer FlachSGPIk zie dat mevrouw Teunissen dit als verdedigingsmiddel
heeft ingezet, dat "stemmingmakerij" en "schadelijk" en
"criminaliseren". Mensen die ervoor kiezen om op deze
manier te demonstreren, zijn ook niet van suikergoed. Die
kunnen er ook tegen, denk ik, als mensen een andere
mening hebben over hun opvatting. Het belangrijkste punt
is dat u zegt dat er nu al voldoende middelen zouden zijn
om in te grijpen. Toch is al 35 keer een snelweg geblokkeerd, met ook veiligheidsrisico's en openbareorderisico's
van dien. En dat wordt zelfs gefaciliteerd, in die zin dat dan
gewoon de kruizen op de weg worden aangezet, in plaats
van dat mensen eraf worden gesleept. We zien dus dat het
recht hier onvoldoende handvatten biedt om dit op een
ordentelijke manier weg te zetten. Juist zo'n organisatie —
daarna stop ik, voorzitter — als Extinction Rebellion heeft
op enig moment gezegd: wij gaan niet weg voordat er aan
onze eisen is voldaan. Daarover is nou juist door de Europese rechter, waar u ook zo veel waarde aan hecht, gezegd
dat het niet is waar demonstratierecht voor bedoeld is. Dat
is bedoeld om te laten horen wat je dwars zit, om je mening
te uiten, maar niet om te blijven zitten tot je je zin krijgt.
Mevrouw TeunissenPvdDDe heer Flach zegt nu dat de demonstranten niet van suikergoed zijn. Dat rechtvaardigt het dus om maar op te hitsen
en teksten te sturen over vreedzame demonstranten. Dat
ten eerste.
Ten tweede vind ik dat er uit het betoog van de heer Flach
een heel groot wantrouwen spreekt richting de driehoek
en de burgemeesters. Zij zeggen heel duidelijk: wij hebben
de handvatten om in te grijpen. Ook op de A12 wordt er
gewoon ingegrepen. De demonstranten worden daar
weggehaald. Je kunt zeggen: dat is heel vervelend, want
er komt heel veel politie bij kijken, terwijl we die inzet ergens
anders nodig hebben. Zorg dan voor meer politiecapaciteit.
Het vorige kabinet heeft ook bezuinigd op de politie. Dat is
daarvoor ook al gebeurd. Zorg voor een vuurwerkverbod.
Daar gaat de meeste politiecapaciteit naartoe. Dit selectief
shoppen en ook nog eens het wegzetten van vreedzame
demonstranten, alsof wegblokkades per definitie buiten het
demonstratierecht vallen, is precies die ondermijning
waarover ik het heb.
Mevrouw TeunissenPvdDJa, het lijkt me ook lastig om naar te luisteren zo.
Mevrouw BikkerChristenUnieNee, dat valt alleszins mee. Alleen willen wij u allerlei — ik
zou bijna merknamen gaan noemen — Pottertjes en Strepsils en noem maar op toewerpen, maar dat helpt u nu niet.
Sterkte.
Ik zeg toch even het volgende. Ik zit naar uw verhaal te
luisteren. Wij koesteren samen het demonstratierecht. Ik
denk wel dat we het afgelopen jaar incidenten hebben
gezien die het demonstratierecht onder druk zetten als het
niet nodig is. Als voorbeeld noem ik het uit de straat halen
van stenen en het in de fik steken van spullen op de snelweg
of waar dan ook. Ik noem ook hoe mensen worden bejegend, bijvoorbeeld slachtoffers van de Holocaust. Als je
ziet hoe er daar geschreeuwd is, denk ik: het is niet nodig.
Ik kan er van alles van vinden. Demonstraties mogen bij
mij jeuk oproepen, maar soms hebben we ook wel met
elkaar uit te spreken: gedraag je nou, want dat maakt je
punt alleen maar sterker. Deelt de Partij voor de Dieren dat?
Op welke momenten ziet u kansen voor ons als politiek om
in ieder geval die normerende kant uit te spreken?
Mevrouw TeunissenPvdDIk deel met mevrouw Bikker dat er altijd moet worden
opgetreden tegen bijvoorbeeld het gooien van stenen of
het veroorzaken van brand. Laatst is er bijvoorbeeld nog
een stal in brand gevlogen bij een demonstratie. Natuurlijk
moeten we daar keihard tegen optreden. Maar, met alle
respect: dat gebeurt al. Dat is precies waarvan de driehoek
zegt: we hebben genoeg handvatten om in te grijpen. Dus
ja, je moet dat geweld niet toestaan, je moet dat keihard
aanpakken; daar zijn we het helemaal over eens. Maar mijn
punt is dat er hier vaak ook zaken door elkaar worden
gebruikt, bijvoorbeeld bij die demonstraties bij de UvA. Er
wordt gezegd dat we daar echt harder zouden moeten
ingrijpen. Ik ben het er helemaal mee eens dat we hard
moeten ingrijpen tegen de geweldplegingen die daar zijn
gedaan, maar er waren ook heel veel vreedzame demonstranten. Dat wordt nu allemaal op één hoop gegooid. Er
wordt gezegd dat er generieke verboden moeten komen.
Ik hoop dat mevrouw Bikker, van wie ik weet dat ze het
recht heel hoog heeft zitten, het met mij eens is dat dit echt
een glijdende schaal is en dat we ervoor moeten uitkijken
dat we niet, omdat we het niet eens zijn over hoe bepaalde
zaken gaan, zeggen: op dit punt kan onze vrije mening wel
worden ingeperkt. Ik vind dat echt een glijdende schaal.
Mevrouw BikkerChristenUnieDank, maar ik zie het kabinet eerlijk gezegd die lijn wel
inzetten: juist dat vreedzaam demonstreren mogelijk blijven
maken, of je het er nou eens bent of niet. Ik zou zeggen: of
het nou is bij een abortuskliniek, op een snelweg vanwege
het milieu of de landbouw; in alle gevallen heeft het kabinet
die rechtsstaat te handhaven. Het moet vreedzaam
demonstreren dus ook mogelijk maken, maar daar waar er
grenzen worden overschreden moet ook worden ingegre-
Demonstratierecht in Nederland
22 januari 2025
TK 44
44-5-3
pen. In die toon liet ook burgemeester Halsema zich gisterenavond uit. Ze zei daarbij: ik heb daar dan wel genoeg
politie voor nodig. Zij vroeg zelfs om extra politie. Is dat
iets wat de Partij voor de Dieren steunt? Is dat een voorstel
dat ik van u mag verwachten, om juist dat vreedzaam
demonstreren mogelijk te maken? Of laat u alles bij het
oude? Ik vrees dan echt dat het demonstratierecht verder
wordt uitgehold.
Mevrouw TeunissenPvdDTwee punten. Het kabinet grijpt in, maar tegelijk maakt het
kabinet een heel raar onderscheid tussen demonstraties en
ordeverstorende acties. Mevrouw Bikker moet het toch wel
met mij eens zijn dat het onderscheid vreedzaam versus
niet-vreedzaam zou moeten zijn? Dat zeggen ook alle
mensenrechtenorganisaties.
Het tweede punt betreft — nou ben ik het even vergeten ...
Mevrouw BikkerChristenUnieExtra politie.
Mevrouw TeunissenPvdDJa, extra politie, natuurlijk: de politiecapaciteit. Natuurlijk
zijn we het er met elkaar over eens dat we het demonstratierecht goed moeten kunnen waarborgen. Dat betekent
ook: degelijke handhaving. Ik snap best dat de politie klaagt,
want ze hebben net nog oud en nieuw gehad, waar ze
gigantisch veel capaciteit voor moesten inzetten. We zetten
ook heel veel politie in bij voetbalwedstrijden bijvoorbeeld,
veel meer dan bij demonstraties. Wij als Partij voor de
Dieren vinden dat het een politieke keuze is om ook goed
het demonstratierecht te borgen en dat je daar dus ook
politie voor mag inzetten, want het is een groot goed dat
we dit kunnen doen en op deze manier onze rechten voor
vrijheid en betoging kunnen waarborgen. Wij zijn dus zeker
voor extra politiecapaciteit. Daar zien wij echt oprecht een
probleem. Maar dat moet niet alleen worden ingezet voor
extra repressie, waarbij we zeggen: we gaan al deze
vreedzame demonstranten gewoon even sneller oppakken.
Of we gaan extra surveilleren of meer gegevens controleren
vooraf. Dan gaan we de verkeerde kant op, maar extra
politiecapaciteit, daar kunnen we ons helemaal in vinden.
Dat zeggen we ook al jaren.
Helder, prima. U continueert.
straat op te gaan. Wat heeft het kabinet tot nu toe gedaan
met de bevindingen van mensenrechtenorganisaties die
hiervoor waarschuwen? Graag een concrete reactie.
Het is zorgelijk dat vreedzame demonstranten veel te vaak
en veel te hard worden aangepakt. Er zijn te veel ernstige
incidenten van politiegeweld. Stop het ophitsen en ga voor
een aanpak waarbij we vanuit vertrouwen faciliteren en niet
vanuit wantrouwen en onveiligheid handelen. Dus beter
overleggen met de driehoek. Beter overleggen vooraf.
Betere communicatie. Staat het kabinet achter zo'n aanpak?
Ik rond af. Vreedzame demonstraties zijn niet het probleem,
maar het toenemend criminaliseren en de verharding van
de toon en het optreden wel. Tot slot vraag ik het kabinet
daarom drie dingen. Erken dat burgerlijke ongehoorzaamheid en vreedzaam demonstreren onderdeel zijn van een
gezonde democratische rechtsstaat en draag dit uit. Stop
met symboolpolitiek. Stop met de inzet van methoden
waardoor mensen minder snel gebruikmaken van het
demonstratierecht en respecteer de kaders van het
demonstratierecht uit de mensenrechtenverdragen. Alleen
zo dragen we bij aan een toekomstbestendige democratische rechtsstaat, waarvan de vrijheid van meningsuiting
en de vrijheid tot betoging essentiële waarden zijn, juist in
een wereld waarin democratieën onder druk staan.
Dank u wel.
Mevrouw Michon-DerkzenVVDHet valt te prijzen dat mevrouw Teunissen met deze schorre
stem haar betoog houdt en overigens ook dat zij het generiek over het demonstratierecht heeft en niet ingaat op
allerlei casuïstiek. Dat wordt nog de uitdaging vandaag.
Mevrouw Teunissen eindigt met de woorden dat we de
rechtsstaat hoog in het vaandel moeten hebben. Zo ken ik
haar partij ook. Ik denk dat er ook bij mijn partij geen enkele
twijfel is over het juist en binnen de kaders van de wet en
van de rechtsstaat opereren. Nu kan een burgemeester op
die specifieke gronden uit de Wet openbare manifestaties
beperkingen aan een demonstratie opleggen en bijvoorbeeld zeggen: u mag demonstreren maar liever niet op de
snelweg, maar wel op een veld daarnaast. Hoe beoordeelt
mevrouw Teunissen dan het feit dat die organisatie daar
vervolgens toch gaat staan en niet dit besluit aanvecht bij
de rechter — ik zou denken dat dit gebeurt in een rechtsstaat
— maar het besluit naast zich neerlegt en alsnog gaat staan
waar ze oorspronkelijk al wilde gaan staan? Hoe beoordeelt
mevrouw Teunissen zo'n actie?
Mevrouw TeunissenPvdDIk wil graag een vraag stellen aan het kabinet. Erkent het
kabinet dat generieke verboden van bepaalde demonstraties
indruisen tegen het uitgangspunt dat elke demonstratie op
zijn eigen merites moet worden beoordeeld en dat een
verbod juist meer politie-inzet vergt?
De demonstranten zijn niet het probleem. Veruit de meeste
demonstraties verlopen probleemloos en waar dat niet
gebeurt, kan het gezag optreden. Het criminaliseren van
vreedzame demonstranten en hen op een hoop gooien met
geweldplegers, extra repressie en gegevensverzameling
zijn de problemen. Dat heeft ook het zogenaamde chillingeffect tot gevolg. Mensen durven gewoon niet meer de
Mevrouw TeunissenPvdDTen eerste is dit onderdeel van het demonstratierecht. Als
ik dan goed kijk naar hoe er wordt opgetreden, denk ik dat
het prima binnen die kader valt. Die demonstranten worden
namelijk opgepakt.
Mevrouw Michon-DerkzenVVDDat is niet mijn vraag. Een burgemeester besluit dat men
ergens niet mag staan, op locatie A of B. Dat besluit legt
men naast zich neer. Daar is een organisatie het niet mee
eens. Daar wordt geen uitspraak van een rechter op
gevraagd, maar dat legt men naast zich neer. Het eigen
plan wordt alsnog voortgezet. Vindt mevrouw Teunissen
dat het demonstratierecht dat we met elkaar moeten koes-
Demonstratierecht in Nederland
22 januari 2025
TK 44
44-5-4
teren? Want dan hebben we gewoon een andere opvatting
van het recht en van de Wet openbare manifestaties.
vind het eerlijk gezegd heel verdrietig dat dit komt van een
liberale partij.
Mevrouw TeunissenPvdDIk gaf volgens mij wel antwoord op de vraag. Dit is hoe we
het nu geregeld hebben. Mevrouw Michon-Derkzen haalt
alleen maar die verkeersveiligheid eruit en vervolgens zegt
ze dat er een verbod moet komen op vitale-infrastructuurdemonstraties. Dat vind ik gevaarlijk, omdat je dan één
aspect eruit pikt en zegt dat het op basis daarvan niet kan
en verboden moet worden. Het is nu zo geregeld dat een
burgemeester, als hij een demonstratie verbiedt, alsnog
kan ingrijpen. Dat gebeurt ook. Ja, die snelweg is een paar
uur bezet, maar daarna grijpt de politie in. Dat is precies
hoe de kaders van het Europees Verdrag voor de Rechten
van de Mens zijn. Ook het Europees Hof voor de Rechten
van de Mens heeft zich hierover uitgesproken en heeft
gezegd dat dit de manier is waarop je kunt ingrijpen bij
wegblokkades. Je kunt ze niet zomaar verbieden aan de
voorkant. Dat gaat niet. Als je dat doet en demonstranten
alsnog gaan demonstreren, moet je achteraf optreden. Dat
is belangrijk omdat er meerdere factoren meespelen. De
maatschappelijke factoren spelen mee. De proportionaliteit
van ingrijpen speelt mee. Daar sta ik achter. De vraag is:
wat wil mevrouw Michon-Derkzen dan? Wil ze dan uit het
Verdrag voor de Rechten van de Mens stappen? Daar hebben we ons gewoon aan te houden.
Mevrouw Michon-DerkzenVVDHet blijkt maar weer dat mevrouw Teunissen en ik diametraal in deze casus zitten. Mijn punt is dat ik vind dat je je
aan een besluit van een burgemeester hebt te houden. Aan
een bevel van een politieman of -vrouw, die vraagt of je wil
vertrekken, dien je je te houden. Daar dien je opvolging aan
te geven. Je kunt niet onder het mom van "maar ik doe het
vreedzaam" gewoon je eigen goddelijke gang blijven gaan.
Dat is precies de maatschappelijke ontwrichting die je nu
ziet door demonstraties. Daar is heel veel politiecapaciteit
mee gemoeid. Daar moeten we dus paal en perk aan stellen
wat mijn fractie betreft. Ik hoor u in uw reactie zeggen dat
het goed zou zijn als de driehoek overlegt met organisaties.
Nou, wat mij betreft ook. Ik hoop dat mevrouw Teunissen
daar ook een voorstel voor doet. Ik hoor daar graag over.
Dan kunnen we inderdaad organisaties die een demonstratie willen starten oproepen om eens in gesprek te gaan met
een burgemeester en het er met elkaar over te hebben hoe
iets wel kan en hoe ervoor gezorgd kan worden dat zowel
de organisatie de aandacht krijgt die ze wenst en de burgemeester zijn verantwoordelijkheid kan waarmaken. Komt
mevrouw Teunissen in de tweede termijn met een voorstel
om dat contact aan te halen?
Mevrouw TeunissenPvdDIk ga ervan uit dat het kabinet dat zelf al doet. Het is overduidelijk geworden dat dat nodig is. Verschillende burgemeesters zeggen dat het goed is om daar overleg over te
voeren. Dat gebeurt ook al. Ik vind dat eerlijk gezegd dus
niet echt een nieuw voorstel. Ik zal erover nadenken of ik
daar nog iets extra's kan doen. Ik vind dit wel echt schadelijk. Ik vraag me echt af waar de VVD heen wil met voorstellen om aan de voorkant allerlei snelwegen te gaan verbieden. Je haalt alles door de war in het demonstratierecht,
waarin je elke demonstratie op z'n merites beoordeelt. Ik
De heer SnellerD66Ik ben het eens met vrijwel alle waarschuwingen van
mevrouw Teunissen. Ik zoek nog een beetje naar haar
opvatting over de rol van de politiek en de verantwoordelijkheid van de politiek. Ze zegt vaak dat het aan de rechter
is. Dat is het natuurlijk ook vaak. Toch zie je ook dat de
politiek een verantwoordelijkheid heeft. Als een bevel is
gegeven dat een demonstratie moet worden beëindigd,
wat zou wat mevrouw Teunissen betreft dan de rol van de
politiek moeten zijn? Zouden wij moeten zeggen dat daar,
als de politie en de burgemeester daartoe hebben besloten,
opvolging aan moet worden geven? Of zouden wij een
andere lijn moeten volgen?
Mevrouw TeunissenPvdDIk denk dat wij als politici een hele grote verantwoordelijkheid hebben om het demonstratierecht goed uit te leggen
aan mensen, in plaats van mensen die vreedzaam demonstreren weg te zetten als tuig. Even voor de goede orde: er
wordt al ingegrepen. Die demonstraties worden beëindigd.
En als je dat op een generieke manier gaat verbieden, dan
ga je het ook voor andere mensen verbieden en het moeilijker maken om hun stem te laten horen. Ik vind dat wij
dus als politici een verantwoordelijkheid hebben om, bij
dat recht dat je hebt om de straat op te gaan, en ook bij het
verbieden, wat er dan gebeurt, de uitspraken van het
Europees Hof goed in de smiezen te hebben, maar ook het
Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens goed in
de smiezen te hebben. Dat is de verantwoordelijkheid van
politici, en niet het meegaan met ophitserij en vanuit je
onderbuik praten, omdat veel mensen het irritant vinden.
Ik vind het ook irritant. Maar dat veel mensen het irritant
vinden, wil nog niet zeggen dat het dan niet zou mogen of
dat je het dan meteen tot inperking moet overgaan.
Dank u wel. We wensen u een spoedig herstel toe.
Mevrouw TeunissenPvdDDank.
Mevrouw Wijen-Nass van de fractie van BBB.
Mevrouw Wijen-NassBBBDank u wel, meneer de voorzitter. Demonstreren is een heel
belangrijk grondrecht, maar we zien wel steeds vaker dat
demonstranten de grenzen opzoeken of zelfs overschrijden.
Dat laatste was ook de laatste tijd best wel vaak in het
nieuws, met de snelwegblokkade op de A12 in Den Haag.
De politie was massaal op de been, de snelweg was afgesloten en de ambulance kon er zelfs niet meer doorheen.
Die demonstraties kosten echt heel veel politiecapaciteit,
en dat is capaciteit die wij veel liever terecht zouden zien
komen in de wijk en in de regio. De BBB is dan ook blij dat
de minister aan de slag gaat met het regeerprogramma,
waarbij een onderscheid wordt gemaakt tussen vreedzame
demonstraties en ordeverstorende acties. Dat onderscheid
Demonstratierecht in Nederland
22 januari 2025
TK 44
44-5-5
is voor mijn fractie ook erg belangrijk. Demonstraties
moeten immers gewoon kunnen, maar tegen ordeverstorende acties moeten we wel echt gaan optreden. We zijn
benieuwd naar de concrete acties van de minister, want de
woorden in zijn laatste brief zijn veelbelovend, maar we
vinden dat er ook wel actie moet komen. We zijn benieuwd
hoe de minister dat wil gaan doen in de praktijk. Kan hij
daar misschien een inkijkje in geven?
De heer Van NispenSPIk ga toch even in op die passage uit het hoofdlijnenakkoord,
die nu hartstochtelijk wordt verdedigd door BBB. Ik heb dat
zelf altijd een wat merkwaardige zin gevonden. Want wat
is nou precies het onderscheid tussen vreedzame demonstraties aan de ene kant en ordeverstorende acties aan de
andere kant? Wanneer is er nou sprake van het verstoren
van de orde? In mijn optiek is dat al zo als er een groep
mensen door de straten leuzen loopt te roepen. Dat is in
zekere zin het verstoren van de orde. Dus is niet veel meer
het onderscheid waar jullie, zo zeg ik even tegen de coalitiepartijen, of de minister, naar op zoek zijn het onderscheid
tussen vreedzame demonstraties en niet-vreedzame
demonstraties? Dat is toch eigenlijk wat je zou willen?
Mevrouw Wijen-NassBBBWe hebben het hier al vaker over gehad. Veel mensen
hebben hier een mening over gehad. Dan zie je wel echt
naar voren komen dat er heel veel demonstraties zijn in dit
land, en de meeste verlopen eigenlijk gewoon hartstikke
goed. Waar het om gaat, zijn die demonstraties waar het
niet helemaal lekker loopt. Daar moeten we mee aan de
slag. Dat is opgeschreven als ordeverstorende acties. Daar
heb ik het vandaag over.
De heer Van NispenSPWas iets anders niet beter geweest? Nee, terugkijken is
altijd makkelijk. Maar dat is dus waar jullie naar op zoek
zijn, het onderscheid tussen vreedzaam en niet-vreedzaam?
Het begrip ordeverstorende acties kun je op allerlei manieren uitleggen, maar het is dus bedoeld als niet-vreedzame
acties. Begrijp ik het dan goed?
Mevrouw Wijen-NassBBBJa. Zo heb ik het in ieder geval wel begrepen, en zo interpreteer ik het inderdaad.
Voorzitter. Het is nu ook al mogelijk om op te treden tegen
demonstranten die over de grens gaan. Maar als een
demonstratie over de grens gaat en er aanhoudingen zijn,
dan zien we dat die mensen best wel snel weer op straat
staan. Daar heeft de BBB wel moeite mee. We zijn erg
benieuwd waarom die aanhoudingen met een sisser aflopen. Heeft dat te maken met het delict of met de strafmaat?
Er is ook een vraag die ik veel hoor in mijn omgeving.
Waarom maken we mensen die zichzelf hebben vastgeplakt
eigenlijk weer los?
De heer BoswijkCDADat is een goeie vraag, maar ik denk dat het wel verstandig
is dat we ze weer losmaken.
Ik ga even door op het punt van collega Van Nispen. Wat
zijn precies de definities van niet en wel ordeverstorend?
Ik neem het volgende voorbeeld. Ik deel helemaal de frustratie als het gaat over die mensen die zich vastplakken aan
de snelweg. Wat ons betreft moet daar ook echt paal en
perk aan worden gesteld. Het snel weer vrijlaten, heeft geen
zin. We hebben natuurlijk ook andere demonstraties gezien
op snelwegen, bijvoorbeeld boerendemonstraties. Die zijn
ook behoorlijk ordeverstorend geweest. Daar zijn ook
hulpdiensten belemmerd. Is de BBB van mening dat dat
ook ordeverstorende demonstraties zijn? Zijn we daar
consequent in? Zo ja, wat zouden de consequenties moeten
zijn als daar weer sprake van zou zijn?
Mevrouw Wijen-NassBBBIk kom later in mijn betoog terug op de vraag hoe de BBB
voor zich ziet hoe we dit in de toekomst moeten gaan aanpakken. Mijn ...
Als u nu gewoon continueert, dan kijken we of de heer
Boswijk zijn antwoord heeft gekregen.
De heer BoswijkCDAVoorzitter, dan heb ik mijn interruptie verbrand.
Die zien we dan door de vingers. Zo zijn we ook wel weer.
Mevrouw Wijen-NassBBBDan kom ik bij de stalbezettingen. Als BBB vinden wij dat
we zelf ook actief aan de slag moeten gaan. Caroline van
der Plas heeft al aangekondigd dat ze bezig is met een initiatiefwetsvoorstel voor het verbieden van stalbezettingen.
Wij vinden namelijk dat we boeren beter moeten gaan
beschermen tegen activisten die hun stallen betreden. Deze
acties kunnen wat ons betreft echt niet door de beugel. Ze
hebben een enorme impact op boerengezinnen. Er is sprake
van fysieke schade, juridische rompslomp en emotionele
gevolgen. Dat werkt vaak jarenlang door. Het OM heeft
recentelijk besloten om niet in cassatie te gaan tegen een
uitspraak over een stalbezetting in Boxtel in 2019. Wij vinden dat als BBB echt een gemiste kans om een duidelijk
signaal af te geven tegen de illegale stalbezettingen. Doordat er geen cassatie is ingesteld, zijn de juridische grenzen
best onduidelijk. Ik heb dan ook de volgende vragen voor
de minister. Kan de minister zich vinden in de noodzaak
om op te treden tegen stalbezettingen? Is de minister het
met de BBB eens dat het huidige wettelijke instrumentarium
onvoldoende is? Wat kan en wil de minister ondernemen
om krachtig te kunnen optreden?
Als BBB zouden we meer in het algemeen meer handvatten
krijgen om op te treden tegen demonstranten die die grens
overgaan. In Engeland is in 2023 de Public Order Bill vernieuwd. Daar waren soortgelijke demonstraties als in
Nederland. Daarbij gaat het om strafbaarstelling van het
vasthechten aan anderen, objecten of gebouwen en om het
verhinderen van infrastructuur. Ik ben heel benieuwd hoe
de minister naar die wetgeving uit Engeland kijkt en of dat
wellicht ook iets voor in Nederland is.
Demonstratierecht in Nederland
22 januari 2025
TK 44
44-5-6
We zouden ook graag geen demonstraties meer zien bij
herdenkingen. Ik ben benieuwd hoe de minister aankijkt
tegen een weigeringsgrond voor demonstraties bij herdenkingen.
Tot slot, meneer de voorzitter. Het is bekend — maar dat is
goed om steeds te benadrukken — dat onze politieagenten
steun verdienen bij het veilig houden van onze straten en
het bewaken van de openbare orde. Het demonstratierecht
is een groot goed, maar het doel heiligt niet alle middelen.
streren — of zogenaamd demonstreren — bij iemand thuis.
Als je mest dumpt bij de voordeur van een Kamerlid thuis,
of als je dreigt richting een minister "ik kom je opzoeken",
zoals de voorman van Farmers Defence Force deed.
Waarom komt de BBB daar dan niet mee? Het kabinet geeft
al aan dat het kijkt naar die Engelse wet over wegblokkades.
"Maar hoe we individuele personen moeten beschermen,
dat vinden we nog heel moeilijk." Waarom komt daar geen
voorstel voor?
Dank u wel.
Mevrouw Bikker van de ChristenUnie. O, ik zie dat er eerst
nog een paar vragen zijn. Ik ben benieuwd wie als eerste
bij de interruptiemicrofoon is. Met een neuslengte voorsprong is dat de heer Boswijk.
De heer BoswijkCDAKijk, ik ben het er helemaal mee eens. Ik heb net natuurlijk
ook iets gezegd over die stalbezettingen. Wat het CDA
betreft moet het niet uitmaken of jij met je potje lijm op de
snelweg zit of met een trekker onder je kont: het moet allebei niet kunnen. Ik denk dat het de taak van ons als politiek
is dat we normerend zijn en dat we kijken waar we wetten
kunnen aanpassen, maar ook dat we consequent zijn. Ik
had een vraag gesteld aan mevrouw Wijen-Nass. Ik deel
uw frustratie over klimaatdemonstranten die weer heel snel
worden vrijgelaten en over alle druk op het politieapparaat.
Maar de druk op het politieapparaat komt natuurlijk door
meerdere demonstraties, namelijk ook door illegale boerenprotesten. Ik ben erg voor boerenprotesten, als we ons
daarbij aan de regels houden. Helaas moeten we constateren dat een klein groepje radicale boeren dat niet heeft
gedaan. Ik vind dat we daarin ook normerend moeten zijn.
Ik ben benieuwd hoe de BBB daarnaar kijkt. En wat zouden
de consequenties moeten zijn als dat weer zou gaan
gebeuren?
Mevrouw Wijen-NassBBBMijn partijleider Caroline van der Plas heeft destijds best
wel vaak ook publiekelijk genormeerd toen ze zich uitsprak
over die demonstraties. Ze heeft gezegd: "Je mag bij zo'n
demonstratie best de grens opzoeken, want het demonstratierecht is belangrijk. Maar het moet wel binnen de grenzen
van dat demonstratierecht blijven". Zij heeft destijds bij
bepaalde demonstraties ook gezegd dat het beter op een
andere manier had gekund. In dat opzicht is het ook wel
echt gelijke monniken, gelijke kappen. Daarom heb ik in het
laatste stuk met mijn algemene voorstel gezegd: in het
algemeen zouden we misschien moeten doen wat ze in
Engeland hebben gedaan en die voorstellen uitvoeren die
ik zojuist noemde.
Mevrouw KoekkoekVoltVolgens mij zei collega Michon-Derkzen het net heel netjes:
het grootste gevaar in dit debat is dat we allemaal onze
favoriete demonstrant pakken en onze favoriete vijand. Het
lijkt mij dat de BBB nu in die valkuil trapt, want ze komt wel
met een specifiek voorstel over stalbranden, maar zegt niets
over een probleem waarvan ook het kabinet zegt "dat is
eigenlijk het allermoeilijkste", namelijk als je komt demon-
Mevrouw Wijen-NassBBBWat die individuele persoon betreft heb ik ook wat vragen
gesteld over de uitspraak die is gedaan inzake die stalbezetting in Boxtel. Daar is door demonstranten een stal bezet
en daarvan heeft de rechter in hoger beroep gezegd: ja, dat
staan wij toe. Maar dat betekent dus dat demonstranten op
dat moment op het erf van iemand anders zijn, van een
individuele persoon. Dat is iets waarvan wij zeggen: dat
vinden wij niet kunnen. Deze zaak speelde redelijk recent.
Daar is niet eerder een debat over geweest. Ik vond het wel
heel belangrijk om die vragen vandaag in het kader van dit
debat te stellen. Maar laten we dit debat vooral in het
algemeen voeren. Vandaar dat ik ook in het algemeen heb
gevraagd wat we nou willen met het demonstratierecht in
Nederland en of we ook vinden dat we daar als wetgever
een bepaalde rol in hebben. Want de rechter toetst uiteindelijk de wetten die wij hier met z'n allen maken, niet meer
en niet minder dan dat. Wij zijn de wetgever en wij kunnen
bepalen hoe we dat demonstratierecht eruit willen laten
zien.
Mevrouw KoekkoekVoltNatuurlijk, en daarin vinden we elkaar. Dat is ook het goede
aan dit debat. Daarom heeft iedereen in deze Kamer gezegd:
laten we het daarover hebben. Maar het gevaar én de valkuil
waar de BBB nu in valt, is dat ze het wel heeft over de stalbezetting, maar niet over de collega-Kamerleden bij wie
thuis mest is gedumpt. Ze heeft het niet over ministers die
worden geïntimideerd in hun eigen huis, noch over de
voorman van Farmers Defence Force die intimiderende
uitspraken doet, waarvan de voorvrouw van BBB vervolgens
zegt "nou, dat zal allemaal wel". Dat zijn dingen die we hier
ook moeten adresseren. Wij moeten als politiek juist normerend optreden richting de achterban. Als wij hier niet
zeggen "dit gaat te ver", dan hebben we niet alleen wet- en
regelgeving heel hard nodig hier in de Kamer, maar ook
een normerende houding van de Kamer. Die mis ik volledig
in het betoog van de BBB-collega.
Mevrouw Wijen-NassBBBIk wil eerst eventjes zeggen dat de BBB niet verantwoordelijk is voor wat er gebeurt bij boerenprotesten. Net zoals
GroenLinks-PvdA of Volt niet verantwoordelijk is voor klimaatdemonstraties. Dat wil ik allereerst benadrukken. Maar
mijn partijleider Caroline van der Plas heeft best wel vaak
genormeerd. Zij is volgens mij ook de enige die ik dat echt
heel duidelijk heb zien doen. Bij een Kamerlid voor de deur
gaan staan, is niet goed. Dat heeft zij destijds echt heel
duidelijk gezegd. Als ik verder een algemeen verhaal houd,
dan zie ik ook niet in waarom ik dat vandaag weer had
moeten verhalen. We zijn daar eigenlijk altijd hartstikke
duidelijk over geweest.
Demonstratierecht in Nederland
22 januari 2025
TK 44
44-5-7
De heer EerdmansJA21Mijn favoriete boosmaker is Extinction Rebellion. We kennen ze van de A12, maar ook van het illegaal binnendringen
op Eindhoven Airport en het bekladden van gebouwen bij
het Havenbedrijf Rotterdam. Het is ontwrichtend, het is
vandalisme. Maar Extinction krijgt nog steeds, tot op de
dag van vandaag, belastingvoordelen. Donaties aan
Extinction kunnen worden afgetrokken van de inkomstenbelasting. Ik heb al eerder bepleit om te stoppen met die
anbistatus. JA21 heeft dat voorstel ook gedaan in de Kamer.
Door die status hebben zij dat belastingvoordeel. Dat komt
heel krek, want onder andere door de zeven stemmen van
BBB heeft die motie het niet gehaald. Als dat zou veranderen, hebben we dat wel in handen en kan het kabinet
gedwongen worden om die anbistatus in te trekken. Geen
belastingvoordelen meer voor activisme, voor radicalen.
Kortom, zou de BBB voorstemmen als we dit voorstel
wederom doen?
Mevrouw Wijen-NassBBBDaar ga ik nu niet op vooruitlopen. We hebben destijds
tegengestemd, maar aangezien u hier heel specifiek naar
vraagt, zal ik het vast nog een keer bespreken in mijn fractie.
Dank u wel. Mevrouw Bikker van de ChristenUnie.
Mevrouw BikkerChristenUnieVoorzitter. In een dictatuur zwijgt het volk, in een democratie
spreekt het. De ruimte voor de stem van de samenleving
is er voluit. Het recht op demonstratie is dan ook geen luxe,
maar een fundament in een vrij land. Stelt u zich eens voor,
zou er zonder een brede maatschappelijke discussie en
zonder het demonstratierecht ooit een einde zijn gekomen
aan kinderarbeid? Zou er ooit het recht op bijzonder
onderwijs zijn gekomen zonder het volkspetitionnement
van 1878? Mensen spreken zich uit, laten zich horen, en hoe
belangrijk is dat!
Het recht om te protesteren, om je te verzetten tegen
onrecht is absoluut iets waar we in Nederland dankbaar
voor mogen zijn. Het geeft ons de mogelijkheid om als
samenleving te reflecteren, te veranderen en vooruit te kijken. Het biedt de vrijheid om je zorgen te uiten, ook wanneer die zorgen tegen de heersende opvattingen ingaan en
schuren met de principes van een ander. En ja, het schuurt
geregeld. Want je kunt het gruwelijk met elkaar oneens zijn.
Wat is het belangrijk dat we dat vreedzaam kunnen uiten!
Voorzitter. Laat ik vandaag ook duidelijk zijn: dat recht op
demonstratie is geen recht op molestatie of intimidatie. Te
vaak zien we dat demonstranten die grens wel overschrijden. Het besmeuren van schilderijen, het intimideren van
overlevenden van de Holocaust bij de opening van het
Holocaustmuseum, het rammen van een provinciehuis, het
met fakkels opwachten van een minister, het blokkeren van
snelwegen, het dragen van jihadvlaggen: dat past gewoon
niet bij die vrijheid, los van of het precies strafbaar is of
niet. Over dat laatste komen we nog te spreken, maar het
past er niet bij. Je holt zo het recht op demonstratie uit.
Mijn eerste oproep is: geniet van je recht en misbruik het
niet.
Voorzitter. Als het strafbaar is, zien wij helaas te vaak dat
het onbestraft blijft. Sterker nog, we zien dat mensen worden beloond met extra media-aandacht en dat er verder
niets gebeurt. Dat kan niet de bedoeling zijn, want demonstreren is een recht maar geen rechtvaardiging voor geweld
en al helemaal niet voor bedreiging of het verhinderen van
maatschappelijke functies zoals de hulpdiensten. Richting
de politie zeg ik vandaag: dank jullie wel voor al die moment
dat jullie er staan, voor al die momenten dat jullie de-escaleren en voor al die momenten dat jullie ingrijpen. Dank
jullie wel dat jullie dat namens ons allemaal doen.
De ChristenUnie wil dat de grenzen van het recht op
demonstreren, maar ook het verbod op molesteren, goed
gehandhaafd worden. Deelt de minister van Justitie en
Veiligheid de mening dat het demonstratierecht niet mag
worden misbruikt voor gewelddadige of intimiderende
acties? En vooral: hoe gaat hij ervoor zorgen dat demonstranten die dat wel doen, daar niet meer ongestraft mee
wegkomen? Herkent hij mijn frustratie over die schijnbare
straffeloosheid en vooral ook het verschil dat er soms lijkt
te zijn in behandeling van demonstraties?
Voorzitter. Vorige sprekers zeiden het volgens mij ook al.
In ieder geval heb ik het mevrouw Wijen-Nass horen zeggen: herdenkingen zoals op 4 mei verdienen stilte en respect. Het zijn tegelijk de meest kwetsbare momenten. Als
we niet meer gezamenlijk kunnen herdenken, als dat onder
druk komt te staan, dan doen we het echt grondig verkeerd.
Ik wil de minister vragen of de burgemeesters en de politie
niet meer duidelijkheid moeten kunnen krijgen om snel in
te grijpen en verstoringen te voorkomen. Moeten we er niet
voor zorgen dat we juist op het moment van 4 mei voorkomen dat dit bijna heilige moment wordt verstoord? Ik zou
dat graag zien. Ik vind het wel een zoektocht als ik kijk naar
het EVRM.
Ik dacht dat de heer Van Nispen aanstalten maakte op dit
punt, voorzitter, maar ik ga snel door.
De burgemeesters zeggen zelf binnen de Wet openbare
manifestaties al genoeg juridische instrumenten te hebben
om in te grijpen. Daar zien we ook goede voorbeelden van.
Maar als er sprake is van een verschil in uitleg en aanpak,
dan is het wel lastig. Dat vraagt in de praktijk, zeker voor
burgemeesters in kleinere gemeenten, echt om steun. Ik
denk dat dit beter kan. Dat vraagt ook om eenduidigheid in
de interpretatie van termen als "wanordelijkheden". Hoe
zorgt de minister van Binnenlandse Zaken er juist voor dat
burgemeesters in dat opzicht een duidelijk afwegingskader
hebben en heldere, eensluidende keuzes kunnen maken?
Dank u wel.
De heer Van NispenSPOp onderdelen was ik het er zeker mee eens; het was een
mooi betoog. Ik ben wel benieuwd naar één tussenzin die
ik net niet helemaal goed kon plaatsen. Ik dacht te horen
dat mevrouw Bikker zei dat er bij de ene demonstratie wel
wordt opgetreden en bij de andere niet. Daar klonk een
beetje het verwijt van selectief optreden in door. Ik weet
niet of dat een verwijt was aan de minister, aan burgemeesters of aan de politie. Dat weet ik niet. Maar zou mevrouw
Bikker dat kunnen toelichten? Ik zou het namelijk heel erg
vinden als dat zou zijn. Dat zou niet moeten. Maar ik weet
Demonstratierecht in Nederland
22 januari 2025
TK 44
44-5-8
niet waar mevrouw Bikker op doelde. Of misschien heb ik
het verkeerd gehoord.
wel gruwelijk aan geërgerd hoe dat daar destijds gegaan
is.
Mevrouw BikkerChristenUnieJe ziet geregeld ... Neem bijvoorbeeld de snelwegen. Of
daar nou boeren hebben gereden en strobalen in de fik
hebben gestoken of dat we zien dat mensen de snelweg
oprennen vanwege de Extinction Rebellionacties. Het maakt
mij niet uit voor welke zaak je strijdt, je moet vredig kunnen
demonstreren. Dat mag zelfs op de snelweg, hoewel ik daar
van alles van vind. Ik zou zeggen: er zijn echt wel creatievere
manieren om te uiten dat je het ergens niet mee eens bent.
Maar het mag. Alleen, op het moment dat mensen wanordelijkheden plegen en dingen doen die niet oké zijn, moeten
beide gevallen wel hetzelfde worden behandeld, vind ik.
Als je je dus strafbaar gedraagt, bijvoorbeeld omdat je de
boel kapotmaakt, of je nou van de ene club bent of van de
andere, moet het dus in beide gevallen hetzelfde zijn.
Je hoort en ziet af en toe toch of — laat ik het zo zeggen —
je hebt zorgen of dat ook daadwerkelijk gebeurt. Daar zijn
ook wel voorbeelden van te noemen. Neem de stationsdemonstraties. Ik loop geregeld langs sit-ins, waarbij ik soms
ook meemaak dat er dingen worden gescandeerd waarvan
ik denk: volgens mij is dit niet oké. Tegelijkertijd krijg ik ook
berichten binnen dat iemand die vreedzaam bij een piano
zit te zingen, die evangeliseert, wordt gesommeerd om weg
te gaan. Uiteindelijk heeft de minister het wel uitgelegd,
maar het geeft heel veel ongemak in de samenleving op
het moment dat het voelt alsof men verschillend wordt
behandeld. Ik denk dat we daar rekening mee moeten
houden.
De heer El AbassiDENKDe woorden "selectief shoppen" zijn vaak gebruikt. Ik zou
mevrouw Bikker een andere vraag willen stellen, namelijk:
hoe genuanceerd is het om te zeggen dat er bijvoorbeeld
niet geprotesteerd of gedemonstreerd mag worden bij een
herdenking van de Holocaust? Is dat absoluut of zijn er ook
nog uitzonderingen?
Mevrouw BikkerChristenUnieOver 4 mei ben ik behoorlijk absoluut, ja, omdat dat het
enige moment is in ons land dat we stilzijn en de offers die
zijn gebracht voor onze vrijheid, herdenken. Ik vind het een
heel kostbaar moment, want stilte is eigenlijk het allerlastigste om te beschermen. Eigenlijk kan dat niet. En toch
denk ik dat we er wel voor moeten staan en ons normerend
moeten uitspreken. We hebben op al die andere momenten
het dilemma hoe je daarmee omgaat. Ik begin dus altijd
gewoon met wie wij zelf zijn en met verantwoordelijkheid
nemen. Als er een holocaustmuseum wordt geopend, mag
je van mij echt je zorgen uiten op andere terreinen. Maar
als je weet dat daar slachtoffers en nabestaanden lopen,
pak dan je fatsoen. Dat is een. Twee. Daar waar het gaat
om het zicht- en geluidscriterium — we komen dan bij de
lijn van het EVRM — en hoe dat te handhaven, heb ik wel
mijn vragen. Dat hebben we in het eerdere debat al gewisseld. Dat wil ik dus niet opnieuw doen. Maar ik zie wel hoe
het kabinet daarmee bezig is en ik vind dat verstandig, ook
juist om dat demonstratierecht te handhaven. Ik wil dat
burgemeesters de rechtsstaat kunnen handhaven op zo'n
manier dat we ook draagvlak houden. Maar ik heb me er
De heer El AbassiDENKDaarom noemde ik expres het woord "nuance". Als het gaat
over de opening van het Holocaustmuseum, was de
demonstratie niet bedoeld om de opening te verstoren,
maar het bezoek van Herzog. Ik zou mevrouw Bikker het
volgende willen vragen. Wat als er een bewindspersoon is
uit een land dat veroordeeld is of dat mogelijk, volgens mij
echt, binnenkort veroordeeld gaat worden voor de ergste
misdaad die je maar kunt begaan en mensen protesteren
daartegen? Of stel dat een Poetin hier het land komt
bezoeken, wat vindt mevrouw Bikker dan? Is dat dan een
uitzondering of zijn er geen uitzonderingen en mag zo'n
verstoring nooit plaatsvinden?
Mevrouw BikkerChristenUnieHeel simpel: ga lekker bij Schiphol staan en ga het allemaal
zeggen. Maar op het moment dat we die Holocaustherdenking hebben … Vrijheid van meningsuiting is pas krachtig
als je die inzet met respect voor de ander. Dat is dus allereerst gewoon een normerende oproep, in ieder geval vanuit
mij. Ik zal ook staan voor geluiden waar ik een gruwelijke
hekel aan heb. Ik hoop dat u dat andersom ook doet, zeg ik
tegen de collega's via de voorzitter, omdat dat juist het
fundament van onze samenleving is. Alleen, dan nog steeds
heb je respect te hebben. Als daar nabestaanden lopen van
een Holocaust, kan het me niet schelen wat je vindt van
welke president dan ook, maar dan hou je rekening met
wie daar loopt. Dat vind ik een kwestie van respect en fatsoen. Dus ik zou dat ook niet vergoelijken, maar ik zou juist
zeggen: laten we strijden voor rechtvaardigheid zonder zelf
ellende te veroorzaken. Dus practice what you preach.
De heer El AbassiDENKMijn vraag kwam vanuit respect, vanuit fatsoen en ging
over wat er op dit moment plaatsvindt: 300.000 indirecte
en directe doden in een land. Heel veel nabestaanden, heel
veel slachtoffers. Mensen treuren daarom. Het doet mensen
enorm veel pijn, door heel de wereld. Naar die mensen
moet mevrouw Bikker ook kijken. Zij willen ook een geluid
laten horen. Inderdaad, respect naar elkaar toe, maar ook
naar deze groep. Als er dan zo'n genocide-opruier wordt
uitgenodigd, dan is er geen fatsoen en geen respect richting
deze groep, waarin enorm veel doden zijn gevallen en
waarbij op dit moment een genocide plaatsvindt. Dat is
respectloos.
Mevrouw BikkerChristenUnieNu doet meneer El Abassi het weer, voorzitter. Nu schuift
hij mij in de schoenen dat ik respectloos ben door allerlei
respectloze zaken te zeggen. Ik sta hier ook met de pijn over
wat daar in Gaza gebeurd is en nog steeds gebeurt, bijvoorbeeld over hoe kinderen in de armoede en de ellende zitten.
Ik zal staan voor het recht van iedereen die zich tegenover
welk regime dan ook wil uiten. Dat mag. Maar op het
moment dat er tijdens het herdenken van de Holocaust,
van de gruwelijke geschiedenis, de zwarte bladzijde die wij
hebben in ons land, daar overlevenden lopen, dan kan je
dat allerdiepste gevoel wat mij betreft … Het is niet de wet,
hè, maar een persoonlijke opvatting. Ik zou zeggen: als je
nou respect hebt voor die ander, maakt dat je geluid alleen
Demonstratierecht in Nederland
22 januari 2025
TK 44
44-5-9
maar krachtiger. Wat ik nu heb gezien is een opa die daar
loopt met zijn kleindochter, terwijl er mensen staan te
schreeuwen. Die man wordt disrespectvol behandeld, juist
omdat deze mensen zeggen: we willen meer recht zien, we
willen opstaan tegen onrecht. Begin er dan mee om de
eerste slachtoffers van onrecht die daar voorbijlopen met
respect te behandelen in plaats van tegen hen te gaan staan
krijsen.
stratierecht kunnen koesteren. Iets in de inbreng van
mevrouw Bikker doet me bijna denken dat zij af wil van het
criterium "sight and sound". Dat kan ik me bijna niet voorstellen, maar in haar inbreng zie ik de hele tijd het plaatje
van een spotprent waarop een klimaatactiviste bezig is met
het demonstreren en iemand tegen haar zegt: de toon bevalt
me niet, de inhoud ook niet; als je ergens anders staat en
ik je niet kan horen, dan wil ik best luisteren. Ik kan me niet
voorstellen dat mevrouw Bikker dit bedoelt.
De heer El AbassiDENKDat is precies waar het nu over gaat. Dat is bezien door de
bril van mevrouw Bikker. Door de bril die ik op heb, en die
misschien heel veel andere mensen ook op hebben, zie ik
ook een opa en ook een oma van wie de kinderen op dit
moment uitgemoord worden in een ander land.
Mevrouw BikkerChristenUnieJa, maar dat moet je niet tegenover elkaar zetten!
Neeneenee, de heer El Abassi.
Mevrouw BikkerChristenUnieU heeft gelijk, voorzitter.
De heer El AbassiDENKEn dan zien ze dat Nederland gewoon een rood tapijt
neerlegt voor een bewindspersoon van een land waarin op
dit moment genocide plaatsvindt. Dat doet enorm veel pijn
bij deze mensen. Ik zou mevrouw Bikker willen vragen om
daar ook aandacht aan te besteden wanneer ze de volgende
keer wat door de microfoon wil zeggen.
Mevrouw BikkerChristenUnieDat heb ik net gedaan. Ik zou dus ook aan de heer El Abassi
willen vragen om te luisteren naar wat ik zeg, ook als ik
dingen zeg waarin ik mijn gevoel uit over hoe het mis is in
Gaza. Ik heb hem gezegd: zelfs als mensen de rechten
hebben, moet je je nog steeds afvragen wat respectvol is.
En ja, je mag je uiten, ook tegen de president van Israël.
Dat mag. Wanneer je het op die plek zo doet, kun je je
afvragen — ik denk dat we de gevolgen hebben gezien —
of het je geluid krachtiger maakt of zwakker. Ik denk dat de
samenleving is gepolariseerd en dat de slachtoffers, die
juist naar de opening van het Holocaustmuseum gingen,
een museum over die zwarte bladzijde in onze geschiedenis,
een extra trauma hebben opgelopen en dat er niemand is
overtuigd geraakt op een andere manier dan hij er al in
stond. Er zijn zo veel plekken in dit land waar je kunt
demonstreren. Doe dat vooral als je daar behoefte aan hebt.
Maar houd je aan de wet. Mijn oproep persoonlijk is: doe
dat met respect, want daar knapt ons land van op.
Mevrouw LahlahGroenLinks-PvdAIk ken de ChristenUnie als een partij — ook in de bijdrage
hoor ik dat terug — die het demonstratierecht een groot
goed vindt. Ik vind het ook heel mooi dat mevrouw Bikker
eigenlijk een moreel appel doet op de samenleving om
respectvol je inhoud weer te geven. Dat appel vind ik mooi.
Tegelijkertijd zijn we hier om te kijken hoe we het demon-
Mevrouw BikkerChristenUnieHet is fijn dat mevrouw Lahlah daar ook even precies op
ingaat, want het zou niet zo moeten zijn dat je alle demonstranten op een Waddeneiland zet, zodat je daar zelf geen
last van hebt en zij het daar heerlijk met elkaar eens kunnen
zijn. Dat is niet de bedoeling van wie dan ook. Als ik zeg
dat het demonstratierecht een fundament is in onze
samenleving, dan zeg ik daarmee: dat is inclusief het
schurende karakter en inclusief de uitspraken van het
Europese Hof. Wat ik wel ingewikkeld vond, was bijvoorbeeld de zoektocht rond de situatie van het Holocaustmuseum. Daar kwam ik over te spreken met de heer El Abassi.
Je ziet dat slachtoffers daardoor eigenlijk opnieuw met
zaken geconfronteerd worden, wat naar mijn mening zo
niet had gehoeven. Het vraagt dus ook om precisie in de
uitwerking. We gaan hier niet de discussie in de gemeenteraad van Amsterdam overdoen, maar ik heb ook toen al
aan de minister gevraagd om dit zó precies te maken dat
de burgemeesters, juist ook als het gaat om de meest
kwetsbare mensen en momenten, kunnen handhaven op
een manier die ons samenleven versterkt. En dan kun je,
denk ik, nog steeds demonstreren, ook op manieren die
hopelijk creatief en soms jeukend en schurend — daar vind
ik wat van — zijn. Wees in die zin kleurenblind, maar zorg
tegelijkertijd goed voor elkaar. Dat vraagt soms ook om een
klein beetje inslikken of om tien seconden je mond houden.
Mevrouw Koekkoek van Volt.
Mevrouw KoekkoekVoltDank, voorzitter. Het demonstratierecht is een recht van
iedereen en is er voor ons allemaal. Dit besef kreeg ik al
vroeg mee. Toen ik 16 was, dus in 2005, wilde ik voor het
eerst meedoen aan een demonstratie. Ik had toen een
gesprek met mijn ouders aan de keukentafel. Ik vroeg of zij
weleens gedemonstreerd hadden. Mijn moeder vertelde
dat zij, ondanks dat zij nooit echt een felle mening heeft, in
de jaren tachtig had gedemonstreerd tegen kernwapens.
"Want toen voelde ik dat ik mij echt moest uitspreken", zei
ze. Mijn vader vertelde dat hij nog nooit had gedemonstreerd, maar wel als agent in de jaren tachtig had moeten
optreden bij de krakersrellen in Amsterdam. Hij zei daarbij:
"Dat was iets engs, want er was heel veel woede, maar het
hoort bij je werk als agent dat je het recht op verzet tegen
onrecht in de samenleving beschermt. We zetten ons in om
voetbalwedstrijden door te kunnen laten gaan, en dan moet
je des te meer staan voor het recht om te demonstreren."
Voorzitter. In dat gesprek aan de keukentafel kwam voor
mij de essentie van het demonstratierecht naar voren. Het
is voor iedere burger dé manier om zich uit te spreken tegen
onrecht, en daarmee de ultieme vorm van betrokkenheid
bij de samenleving. Die kans om betrokkenheid van ieder-
Demonstratierecht in Nederland
22 januari 2025
TK 44
44-5-10
een in de samenleving te garanderen: die moet worden
gewaarborgd door alle onderdelen van de Staat. Wat zeg
ik daar dan mee? Daarmee zeg ik niet dat we moeten
accepteren dat het Museumplein kort en klein wordt
geslagen onder het mom van een kopje koffie drinken, niet
dat we moeten accepteren dat een universiteitskantine
wordt vernield, niet dat je een minister of Kamerlid bij zijn
woonhuis mag komen intimideren. Daarmee zeg ik wel dat
je, hoe walgelijk ik dat ook vind, met een Jodenster op mag
demonstreren tegen coronamaatregelen, wel dat je een
heilig boek mag verbranden, wel dat je mag demonstreren
in de buurt van een abortuskliniek of een asielzoekerscentrum.
Voorzitter. Dit kabinet zegt dat we het demonstratierecht
toekomstbestendig moeten maken, terwijl het bevoegd
gezag — de burgemeesters van Amsterdam en van Den
Haag, waar het afgelopen jaar de meeste demonstraties
hebben plaatsgevonden — aangeeft dat dat niet nodig is.
Wat wél nodig is, zeggen zij met klem, zijn meer mensen
en middelen om dit demonstratierecht te handhaven. Maar
voor dat praktische en prangende probleem biedt dit kabinet
géén oplossing. In plaats daarvan biedt het kabinet ruimte
voor symboolpolitiek. Daarom heb ik een aantal vragen aan
het kabinet.
Kan de minister aangeven of en in hoeverre het aantal
incidenten per demonstratie is toegenomen? We weten dat
het aantal demonstraties sinds het jaar 2000 explosief is
toegenomen. Maar klopt het beeld dat nu geschetst wordt,
namelijk dat die vaker uit de hand lopen? Volgens mij klopt
dat niet.
Voorzitter. Experts geven aan dat de wet- en regelgeving
die we nu al hebben, eigenlijk alle handvatten biedt om het
demonstratierecht in goede banen te leiden. Gaat de
minister zich ervoor inzetten om het bevoegd gezag — de
burgemeesters, de lokale driehoek — beter bekend te maken
met de verschillende mogelijkheden die er voor, tijdens en
achteraf zijn om zó te handelen dat demonstreren niet uitmondt in vernielingen en intimidatie? Is dit kabinet van plan
om daar ook de middelen voor uit te trekken en de mensen
voor in te zetten die daarvoor nodig zijn, waartoe de burgemeesters oproepen? Wil de minister zich nogmaals uitspreken tegen het intimideren van burgemeesters, tot en met
het punt dat partijen in deze Kamer roepen dat burgemeesters ontslagen moeten worden? Want ja, we hebben hier
als politici een normerend effect op de samenleving en wij
gooien nogal eens olie op het vuur als we roepen dat burgemeesters het probleem zijn. Dat is politiek hooligangedrag en dat mogen we hier niet accepteren.
Voorzitter. Is de minister bereid om aanvullend te onderzoeken welke impact desinformatie en misinformatie vanuit
digitale media hebben op het uit de hand lopen van vreedzame demonstraties? We zagen bijvoorbeeld tijdens de
coronapandemie dat dat zogenaamde "kopje koffie drinken"
op het Museumplein enorm kon ontsporen door de snelle
verspreiding via sociale media en de verspreiding van
complottheorieën. Dat zag ik nog niet terug in de aanpak
van dit kabinet. Ik hoor graag hoe het daarmee aan de gang
wil gaan.
Voorzitter. Dat demonstratierecht zal voor mij altijd een
gesprek aan de keukentafel blijven. Ik hoop ook dat de
Kamer en de samenleving zich dat realiseren: het mag soms
schuren, het mag je soms tegen de borst stuiten, maar het
is een van de grootste goeden die wij hebben in deze
samenleving.
Dank, voorzitter.
Dank u wel. De heer Six Dijkstra, Nieuw Sociaal Contract.
De heer Six DijkstraNSCDank u wel, voorzitter. Demonstraties zijn een essentieel
recht in een democratie en een belangrijke waarborg tegen
een totalitaire staat. De burger moet zich bijvoorbeeld
openlijk kunnen uitspreken tegen een overheid, ook, of juist,
als die boodschap de overheid niet bevalt. Op die grondwettelijke vrijheid mogen we geen concessies doen.
Maar met vrijheden komen ook verantwoordelijkheden. We
zullen met elkaar moeten constateren dat die verantwoordelijkheden door een verhoudingsgewijs kleine, maar wel
zeer aanwezige groep demonstranten niet genomen wordt.
Er zijn duizend demonstraties per jaar. Mijn eerste vraag
aan het kabinet is: is er een actueel overzicht van aantallen?
Het leeuwendeel hiervan verloopt ordentelijk. Toch is er
een zorgwekkende trend in het publieke debat zichtbaar,
waarbij het steeds vaker gaat om wie de meeste ontregeling
kan veroorzaken bij demonstraties. Schreeuwen loont,
dialoog steeds minder. Het gezag wordt getart als demonstranten consequent wegkomen met het overtreden van
de wet, zoals wanneer ze bij het blokkeren van snelwegen
ook de aanrijroutes van ambulances blokkeren, wanneer
universiteiten gesloopt worden of tijdelijke en plaatselijke
demonstratieverboden worden genegeerd. Ik begrijp dan
ook goed de frustratie van onder andere de Politiebond om
het feit dat demonstranten bijna nooit vervolgd worden
voor illegale acties, terwijl het handhaven van demonstraties wel een enorm beslag legt op de politiecapaciteit. Dit
gaat dan weer zichtbaar ten koste van de basiszorg, zoals
taken van wijkagenten, die weer cruciaal zijn voor de preventie en de veiligheid in woonwijken.
Ik heb een aantal vragen aan de minister van Justitie. Is hij
al in gesprek geweest met het OM over waarom wetsovertredingen door mensen die het demonstratierecht misbruiken zo zelden vervolgd worden? En, zo niet, is hij bereid
om dat te doen? Is hij het met mij eens dat het gezag onder
druk staat door het negeren van aanwijzingen van de politie
en burgemeesters? Denkt hij dat er een afschrikkend effect
kan uitgaan van vaker vervolgen bij ordeverstoringen?
Welke mogelijkheden ziet de minister om vaker materiële
schade of gevolgschade in rekening te brengen bij daders?
Ik denk dan aan demonstranten die vastgelijmd zitten en
losgebeiteld moeten worden, verf en graffiti die weggehaald
moet worden, monumentale panden die hersteld moeten
worden et cetera. Welke praktische of juridische belemmeringen zijn er in deze trant? Kunnen deze verkleind of weggenomen worden?
Op het punt van gezichtsbedekkende kleding bij demonstraties begrijpen we dat een algeheel totaalverbod juridisch
niet haalbaar is. Uitzonderingen moeten mogelijk zijn, bijvoorbeeld bij protesten tegen dictatoriale regimes. Om deze
reden hebben we bijvoorbeeld ook eerder tegen de motie-
Eerdmans gestemd bij de regeringsverklaring. Maar te vaak
Demonstratierecht in Nederland
22 januari 2025
TK 44
44-5-11
wordt gezichtsbedekkende kleding gebruikt om weg te
komen met rellen, opruien en vernieling. Daarom werken
wij als partij bij voorkeur toe naar een situatie waarin
gezichtsbedekking bij demonstraties in beginsel niet is
toegestaan, tenzij de burgemeester om zwaarwegende
redenen op voorhand uitdrukkelijk toestemming geeft. Acht
de minister van Binnenlandse Zaken dit juridisch mogelijk
en, zo ja, op welke termijn kan dit wettelijk geregeld worden?
Voorzitter. Het is eerder genoemd: demonstraties moeten
in lijn met de wet binnen geluids- en gehoorafstand plaats
kunnen vinden van hetgeen waartegen demonstranten
willen protesteren. Maar bij een ontregelend effect zou het
gezag wat ons betreft wel moeten kunnen afwijken van dit
criterium. Is het kabinet dat met mij eens? Ik denk ook aan
momenten waarbij de eerdergenoemde waardigheid en
stilte verstoord worden door demonstraties, zoals bij de
opening van het Holocaustmuseum in maart 2024. Dat is
zeer pijnlijk voor de slachtoffers en nabestaanden die aanwezig waren. De balans tussen het demonstratierecht en
het recht op waardig herdenken is wat ons betreft soms te
veel doorgeslagen naar het eerste. Er moet wat ons betreft
meer ruimte komen voor burgemeesters om die waardigheid bij herdenkingen zwaarder mee te laten wegen voor
het aanwijzen van alternatieve locaties of tijdstippen, en
waar mogelijk voor een opschorting van het "sight and
sound"-criterium. Waar ziet de minister van Binnenlandse
Zaken nog mogelijkheden?
Ik rond af, voorzitter. Onruststokers mogen niet het
demonstratierecht kapen van gezagsgetrouwe burgers. Het
is aan ons allemaal om die cruciale balans tussen vrijheid
en verantwoordelijkheid te herstellen.
Mevrouw TeunissenPvdDIk vind het toch wel teleurstellend als ik het verhaal van
NSC hoor. Ik ken NSC als een partij die die democratische
rechtsstaat echt verdedigt, en nu hoor ik toch best wel snel
gezegd dat er demonstranten zijn die misbruik maken van
het demonstratierecht. Ik vind dat dat best nogal groot is.
Dus hoe ziet dat onderscheid er volgens NSC dan precies
uit tussen vreedzame demonstraties en ordeverstoringen?
Want demonstraties die vreedzaam zijn, kunnen toch ook
de orde verstoren?
Mevrouw TeunissenPvdDAlle mensenrechtenorganisaties zeggen: er moet een
onderscheid zijn tussen vreedzame demonstraties en nietvreedzame demonstraties. Als je een onderscheid gaat
maken tussen ordeverstoringen en vreedzame demonstraties, dan is dat heel vaag, maar ook suggestief, want dan
ga je alles op één hoop gooien. Ik hoor dat de heer Six
Dijkstra ook doen: die gooit bepaalde zaken op één hoop.
Je hebt gewoon aan de ene kant ordeverstoringen. Die
kunnen prima binnen het demonstratierecht; het is ook, als
dat op een vreedzame manier gebeurt, de bedoeling dat er
dan hinder wordt veroorzaakt of iets wordt ontregeld. Dat
heeft ook een belangrijke maatschappelijke functie. Tegelijkertijd hoor ik ook wel echt in het verhaal van de heer Six
Dijkstra "geweldplegingen", waar terecht tegen moet worden opgetreden. Die laatste vraag is: is dat onderscheid nu
dan niet helder? En waarom wordt er dan nu tegen die
kleine groep, die het dus verpest voor de rest, niet opgetreden? We hebben die handvatten. Dat zeggen de burgemeesters ook. Dus wat wilt u nou dan precies veranderen ten
opzichte van wat er nu al ligt aan kaders?
De heer Six DijkstraNSCJa, maar er is het grondwetsartikel 9, dat al stelt dat er
regels gesteld kunnen worden per wet, ter bescherming
tegen onder andere wanordelijkheden. Het is ook noodzakelijk dat daartegen opgetreden moet worden, en dat is
geen inperking van het demonstratierecht. Dat hoor ik soms
in het betoog van mevrouw Teunissen, alsof het een
inperking van het demonstratierecht zou zijn als je tegen
wanordelijkheden optreedt. Nee, daar is de Grondwet op
geschreven. Dat moet plaatsvinden. Trouwens, dat de burgemeesters zeggen dat er al genoeg handvatten zijn ... Ik
vraag aan beide ministers hoe zij daartegen aankijken. Dat
is een onderdeel van mijn vragen. En dan hoor ik ook graag
of de wet moet worden uitgebreid, of dat het voldoende is
zoals het nu is en er moet worden gekeken naar handhavingsinstrumenten en, misschien, duidelijkere kaders. Dat
is allemaal onderdeel van de bredere discussie die wij
voeren. Maar we kunnen wel constateren dat er tegen een
heel aantal wanordelijkheden niet of onvoldoende wordt
opgetreden, wat er ook voor zorgt dat in het publieke debat
het demonstratierecht uiteindelijk onder druk kan komen
te staan omdat mensen zien dat relschoppers en opruiers
steeds wegkomen met hun wetsovertredingen.
De heer Six DijkstraNSCZoals ik aan het begin van mijn betoog zei: het merendeel
van de demonstraties verloopt gewoon vreedzaam, maar
er is een klein onderdeel waar daadwerkelijk misbruik
gemaakt wordt van het demonstratierecht, waar wetsovertredingen plaatsvinden, geweldplegingen, het blokkeren
van aanrijroutes van hulpdiensten, vernielingen, intimidaties, huisvredebreuk. Dat zijn dingen die onacceptabel zijn,
en ook waar dat demonstratierecht niet voor bedoeld is.
Dat is bedoeld om je uit te spreken tegen onrecht, je uit te
spreken tegen dingen waar je het niet mee eens bent. En
verder moeten wij als politiek ook geen inhoudelijke mening
hebben over waar mensen tegen demonstreren; dat is
helemaal hun volledige recht, of wij het ermee eens zijn of
niet. Maar als de wet overtreden wordt, als die wanordelijkheden plaatsvinden ... Jazeker, dan moet er ingegrepen
worden.
De heer Van NispenSPDe heer Six Dijkstra vindt dat er te weinig wordt opgetreden
tegen strafbare feiten. Ik denk dat iedereen hier vindt dat
tegen huisvredebreuk, tegen vernielingen, tegen geweld,
tegen intimidatie ... Dat er, als er strafbare feiten zijn, onder
welk mom dan ook, daartegen moet worden opgetreden.
Nou, dat gebeurt dan wel of niet; daar kun je terechte vragen over stellen. Maar waar komt dan die afslag vandaan
dat de heer Six Dijkstra hier eigenlijk voorstellen doet —
althans, die meen ik wel te horen — voor generieke beperkingen op het demonstratierecht, terwijl er nu al opgetreden
zou moeten worden tegen strafbare feiten? Waarom dan
toch meegaan in een verbod op gezichtsbedekkende kleding? Waarom dan toch voorstellen om te kijken of je ook
bij herdenkingen nadere regels kunt stellen? Dat begrijp ik
niet. Er moet toch gewoon opgetreden kunnen worden
tegen strafbare feiten? Ik denk dat iedereen hier dat vindt.
Demonstratierecht in Nederland
22 januari 2025
TK 44
44-5-12
De heer Six DijkstraNSCDe heer Van Nispen haalt twee specifieke punten aan. Burgemeesters kunnen in principe al afwegingen maken ten
aanzien van gezichtsbedekkende kleding, maar we hebben
nu wel heel vaak gezien dat bijvoorbeeld universiteitsbesturen gaan onderhandelen met demonstranten die daar
anoniem met gezichtsbedekkende kleding gaan zitten. Dat
lijkt me de wereld op zijn kop. Te vaak wordt die mogelijkheid, het gebruik van gezichtsbedekkende kleding, nog
gebruikt om onrust te stoken. Ik vind helemaal dat die
ruimte er moet zijn. Ik zeg ook in mijn betoog dat er ruimte
moet zijn om een uitzondering te maken voor specifieke
gevallen, bijvoorbeeld demonstraties tegen buitenlandse
dictatoriale regimes. Dat moet gewoon kunnen. Maar grosso
modo lijkt het me onnodig om te gaan demonstreren met
gezichtsbedekkende kleding, omdat dat vaak gepaard gaat
met wanordelijkheden.
Wat betreft het "sight and sound"-criterium heb ik het specifiek over de waardigheid van herdenkingen. Het is gewoon
respectloos. Het is niet zo dat ik in algemene zin zeg dat we
het "sight and sound"-criterium moeten opheffen. Ik noem
ook het voorstel van mevrouw Bikker: als er een hoogwaardigheidsbekleder uit het buitenland komt, ga dan demonstreren bij Schiphol als het regeringsvliegtuig landt en niet
op het moment dat het museum geopend wordt. De burgemeester kan ook een afweging maken ten aanzien van de
tijd en locatie waar de demonstratie plaatsvindt. Ik vind dat
de waardigheid van de herdenking zwaarder mag wegen
dan in het verleden het geval was.
De heer Van NispenSPDat is een heel redelijk en helder antwoord. Ik kan daar ver
in meegaan. We zijn het er volgens mij dus over eens dat
je erop moet aandringen, via de ministers, dat strafbare
feiten worden aangepakt, maar dat dat op zichzelf losstaat
van het demonstratierecht, want strafbare feiten horen altijd
aangepakt te worden. Dat dat nu wellicht onvoldoende
gebeurt, is volgens NSC dus ook onvoldoende rechtvaardiging om generieke beperkingen op te leggen aan het
demonstratierecht. Dat staat los van de terechte vragen die
je kunt stellen over herdenkingen en dat soort zaken. We
blijven dus pal staan voor het demonstratierecht. Is dat ook
de conclusie van NSC?
De heer Six DijkstraNSCWij staan zeker pal voor het demonstratierecht. Dat komt
hopelijk ook naar voren in mijn gehele betoog. Dat is zeker
wat we willen. Het is een essentieel recht in de democratie.
We moeten hier niet op inhoud gaan bepalen wanneer wat
wel en niet gezegd kan worden. Of het nou gaat om klimaatdemonstraties, anti-abortusdemonstraties of boerenprotesten: het mag allemaal. Verder mogen we daar onze eigen
mening over hebben, maar in principe moet demonstreren
altijd kunnen. Optreden tegen strafbare feiten: ja. Tegelijkertijd doe ik ook een appel: houd je aan het gezag. Als je een
tijd en een locatie aangewezen krijgt, houd je daar dan ook
aan. Als demonstranten vervolgens toch gaan demonstreren
op een plek waarvan de burgemeester heeft gezegd dat er
niet gedemonstreerd mag worden, moet daarop ingegrepen
worden.
Mevrouw KoekkoekVoltDe kernvraag is natuurlijk: gaan we de wet- en regelgeving
aanpassen of niet? Niemand hier in de Kamer zegt dat je
dingen mag vernielen onder het mom van demonstreren.
Niemand zegt dat het een absoluut recht is, want dat bestaat
niet. De vraag is of we wel of niet voor bepaalde dingen
gaan stemmen. Ik wil even ingaan op het "sight and sound"-
criterium, dus het recht dat je mag demonstreren en dat je
daarbij opvalt, dat je gezien wordt en dat je misschien ook
dwarszit. Stel dat we in de wet gaan vastleggen dat je dat
op 4 mei niet mag doen. Dan wil ik een andere hypothetische situatie voorleggen. Moeten we dan ook in de wet
vastleggen dat je dat niet meer bij abortusklinieken mag
doen? Dat vind ík namelijk walgelijk, maar ik weet ook dat
leden in de Kamer dat steunen. Door dit dilemma voor te
leggen, hoop ik dat de heer Six Dijkstra ingaat op het
onderscheid tussen dingen moreel afkeuren of normeren
en dingen vastleggen in de wet. Dat is namelijk een enorm
verschil.
De heer Six DijkstraNSCIk zeg niet op voorhand dat de wet aangepast moet worden
en er een aparte wettelijke passage moet komen. Het is wel
zo dat er uiteindelijk altijd een afweging gemaakt moet
worden tussen verschillende belangen. Het demonstratierecht is een hele belangrijke. Het staat namelijk in de
Grondwet en in het EVRM. Het is echt een grondrecht. Maar
ik noemde specifiek het recht op de waardigheid van een
herdenking en ook het respect dat uitgaat naar slachtoffers
en nabestaanden van slachtoffers. Ook dat is heel belangrijk.
Daar zal ook altijd een afweging in gemaakt moeten worden.
Maar wat ons betreft mag er echt een tandje bij als het gaat
om het belang dat daaraan gehecht wordt. Een demonstratie zou dan misschien óf iets verderop, óf net een halfuurtje
eerder of een halfuurtje later kunnen plaatsvinden.
Mevrouw KoekkoekVoltNu hoor ik weer de enerzijds-anderzijds, maar ik hoor nog
niet hoe NSC straks gaat stemmen. Er worden moties
voorgelegd. Het kabinet komt wellicht met een wetsvoorstel,
naar voorbeeld van het Engelse wetsvoorstel, om wegblokkades te verbieden. Wat kan ik nou straks van NSC verwachten? Ik hoor de heer Six Dijkstra zeggen dat er een tandje
bij kan. Wat bedoelt hij daar nou mee? Moeten burgemeesters hun werk beter doen? Is dat wat NSC nu zegt? Ik hoor
NSC ook zeggen dat de wet niet aangepast moet worden.
Maar er zou tegelijkertijd wel een tandje bij moeten. Waar
staan we nou met elkaar? Dat is wel belangrijk. Ik wil
namelijk wel weten wat er hier straks in de Kamer besloten
gaat worden.
De heer Six DijkstraNSCIk heb niet gezegd dat de wet niet aangepast moet worden.
Ik heb een aantal vragen bij de ministers neergelegd, juist
ook als het gaat om de juridische mogelijkheden die er zijn
voor burgemeesters om in te grijpen. Dat kijkt heel nauw.
Bij bepaalde zaken kan het ook gaan om het treffen van wat
generiekere maatregelen. Op dat punt kan de conclusie zijn
dat de Wet openbare manifestaties op bepaalde punten
misschien aangescherpt moet worden. Dat is niet de insteek
die wij op dit moment hebben, maar die hangt ook sterk af
van de beantwoording van de minister. Daarom stel ik ook
specifiek die vragen. Als de burgemeesters zeggen dat ze
genoeg handvatten hebben, dan is dat iets wat we natuurlijk
Demonstratierecht in Nederland
22 januari 2025
TK 44
44-5-13
ook heel serieus moeten nemen. We moeten dan kijken
waarom er zo'n verschil zit tussen theorie en praktijk.
Ja, helder. De volgende spreker is de heer Van Nispen van
de SP. O, mevrouw Lahlah heeft nog een vraag.
Mevrouw LahlahGroenLinks-PvdAIk had nog niet de indruk dat de heer Six Dijkstra klaar was
met zijn bijdrage. Ik heb toch wel een vraag, en na zijn bijdrage heb ik ook wel een beetje buikpijn vanwege het antwoord dat ik misschien ga krijgen. Op de website van de
VVD lees ik: "Binnen drie groepen zien we dat het demonstratierecht onterecht bescherming geeft: bij de boerenprotesten, de pro-Palestinademonstraties en de klimaatdemonstraties." "Onterechte bescherming". Ik krijg daar niet alleen
maar buikpijn van. Ik krijg ook rillingen bij de gedachte dat
er onterechte bescherming zou zijn op basis van inhoud. Ik
neem aan dat dat ook geldt voor een partij als NSC. Kan
NSC ook bevestigen dat boeren, pro-Palestinademonstranten en klimaatactivisten beschermd worden en moeten
worden door het demonstratierecht, en dat NSC niet meegaat in deze voorstellen?
De heer Six DijkstraNSCVolgens mij ben ik volstrekt duidelijk geweest in mijn
inbreng. Wij moeten demonstraties niet beoordelen op de
zaak waartegen er gedemonstreerd wordt, maar op de
manier waarop en of er al dan niet wanordelijkheden en
wetsovertredingen plaatsvinden. Ik heb het stuk van collega
Michon-Derkzen ook gelezen. Ik heb niet het idee — ze moet
het zelf vooral ook gaan aanvullen — dat zij dit doet op
basis van de inhoud van de protesten, maar gezien de historische casuïstiek waarin het mis is gelopen, als ik het even
voor haar mag opnemen. Ik denk dus dat u mijn partij, en
ik hoop ook de VVD, aan uw zijde vindt bij het niet beoordelen van demonstraties op de inhoud van de boodschap,
maar op de manier waarop.
Helder, helder. De volgende spreker is de heer Van Nispen
van de SP.
De heer Van NispenSPHet demonstratierecht is een grondrecht dat onder grote
druk staat. Het staat onder druk van politici die het in dreigen te perken. Het staat ook onder druk van relschoppers
die onder het mom van het demonstratierecht ernstige
strafbare feiten plegen. Dat is allebei uiterst kwalijk, juist
omdat het demonstratierecht zo belangrijk is. In het verleden zijn er door demonstraties belangrijke veranderingen
afgedwongen. Ze schudden politici wakker en maken
mensen mondig. Moeten we dan alles maar slikken, bijvoorbeeld als het huis waarin je woont gesloopt wordt of als je
moet doorwerken tot je erbij neervalt? We zullen moeten
strijden voor sociale vooruitgang. We kunnen dus niet toestaan dat de discussie over het demonstratierecht wordt
versmald tot een discussie over vernielingen en geweld.
Dat zijn strafbare feiten die je moet aanpakken. Dat heeft
op zichzelf niets met het demonstratierecht te maken. Dit
grondrecht is geen legitimatie voor ernstige strafbare feiten;
laat ik daarover heel duidelijk zijn. Maar tegen de politici
die alleen hier steeds de nadruk op leggen, zeg ik: pas
daarmee op. Een overheid die gaat bepalen waartegen
gedemonstreerd mag worden of hoe dat mag gebeuren, is
namelijk best wel eng. Demonstraties zijn noodzakelijk in
een democratische rechtsstaat. Het is geen gunst die toegestaan wordt; het is een recht dat niet zomaar ingeperkt mag
worden. En ja, ik heb ook voor de ene demonstratie meer
sympathie dan voor de andere, maar dat doet dus niet ter
zake. Ik sta pal voor het recht om te demonstreren. Ik roep
iedereen ook op om niet selectief te zijn. Of je het inhoudelijke doel wel of niet steunt, hoort niet ter zake te doen in
die discussie. Mensen hebben namelijk het recht om te
demonstreren. Je mag het beoordelen als het fout gaat,
bijvoorbeeld bij ernstige strafbare feiten, maar dan wel
zonder selectieve verontwaardiging.
En ja, ik baal er ook weleens van als er veel politie moet
worden ingezet. Respect dat zij er toch steeds weer staan.
Ik snap ook hun irritatie heel goed. Sommige mensen zullen
er ook van balen als ze moeten omrijden, omdat de snelweg
geblokkeerd is. Maar ook dat is eigenlijk allemaal niet relevant. Het is een grondrecht, dat slechts kan worden ingeperkt op een wijze die de Grondwet voorschrijft.
Ik zei het al: de afspraak in het hoofdlijnenakkoord is
eigenlijk heel vreemd en ook onzorgvuldig geformuleerd.
Er is geen scherper onderscheid nodig tussen vreedzaam
demonstreren en ordeverstorende acties, want veel
demonstraties verstoren de orde op de een of andere
manier, door over de weg te lopen of door te scanderen.
Het onderscheid zit volgens mij tussen demonstraties die
we beschermen en strafbare feiten zoals geweld en vernielingen, die we niet beschermen en die aangepakt moeten
worden. Dus: vreedzaam en niet-vreedzaam. Dat is volgens
mij een helder onderscheid. Graag een reactie hierop van
de ministers.
Overigens hebben, in reactie op het hoofdlijnenakkoord
onder andere, maar ook op deze discussie, burgemeesters
laten weten helemaal geen behoefte te hebben aan een
nader onderscheid of aan actie vanuit het kabinet: "Het is
niet proportioneel om de grondrechten van onze burgers
in te perken vanwege wanordelijk gedrag van een kleine
groep personen." Dat is een citaat uit de brief van de burgemeesters, en zo is het maar net. Burgemeesters hebben
voldoende middelen. Dat is ook mijn beeld. Soms wordt
een demonstratie beperkt, met voorwaarden, of zelfs verboden. Daar vind ik ook weleens iets van, maar dat is dan aan
het lokaal gezag.
Wil je echt wat doen aan de hoeveelheid demonstraties en
de politie-inzet die dat vraagt, dan zul je de dieperliggende
vraag moeten stellen waar al die protesten vandaan komen
en een analyse moeten maken van de samenleving: waarom
zijn mensen boos, of keren ze zich regelrecht af van de
rechtsorde? Ik noem onvrede over de oorlog in Gaza en de
Nederlandse reactie daarop. Ik noem het landbouwbeleid
of het klimaatbeleid of de snoeiharde bezuinigingen van
dit kabinet. Het speelt allemaal een rol. Die demonstraties
komen ergens vandaan. Mijn oproep is: ga erheen, ga praten met demonstranten en vooral ook luisteren, om het
beter te begrijpen.
Kortom, het waarborgen van dit grondrecht is ingewikkeld
en soms heel irritant. Het kost soms behoorlijk wat centen,
Demonstratierecht in Nederland
22 januari 2025
TK 44
44-5-14
maar dit is vrees ik wel de prijs die we moeten betalen voor
de polarisering van onze samenleving.
De heer EerdmansJA21Ik heb een vraagje aan de heer Van Nispen over de rol van
burgemeesters. Daar hebben we het vaker over gehad in
deze Kamer, onder andere over Amsterdam heel nadrukkelijk. Ik las bijvoorbeeld het volgende. Bij Tata Steel zijn ook
activisten binnengedrongen afgelopen maandag. De burgemeester van Velsen vond het niet nodig om arrestaties te
laten verrichten, maar bracht de demonstranten naar het
station Driebergen-Zeist, omdat het de-escalerend was om
ze met rust te laten, in de trant van "we moeten vooral niet
het conflict opzoeken". Is dat niet een probleem van ons
bevoegd gezag, om steeds maar weer die softe aanpak te
kiezen, die gedogende aanpak? "Laat ze maar even gaan,
ook hier op de A12. Ik kan er niet doorheen met de auto,
maar we moeten maar rustig blijven, want de activisten
gaan vanzelf weer weg." Moeten we niet gewoon een keer
een grens trekken en gewoon een norm stellen, zo van: dit
is het? Je wordt niet geacht een terrein binnen te dringen.
Je wordt niet geacht op de snel weg te gaan zitten en je
wordt gewoon preventief weggesleept. Ik snap niet wat
daar zo ingewikkeld aan is. Wat vindt de heer Van Nispen?
De heer Van NispenSPVolgens mij is het waarborgen van het grondrecht wel
degelijk ingewikkeld. Dat was nou net mijn hele betoog.
Het is een ingewikkelder vraagstuk dan de heer Eerdmans
nu doet voorkomen. Dat zou een beetje de lijn zijn die de
VVD ook koos: ga maar op het Malieveld staan, dan hebben
we geen last van jullie en dan hoeven we ten minste niet
om te rijden met de auto. Dat is niet waar dit grondrecht
over gaat. Ik ken de specifieke casus niet waar de heer
Eerdmans mij naar vroeg, maar volgens mij moeten wij dit
nou precies niet doen: op een casus ingaan en daar dan
verontwaardigd over zijn. Of je moet je daartegen uitspreken. Of ik moet iets vinden van hoe de burgemeester daarin
heeft geopereerd. Ten eerste: ik ken de omstandigheden
van dat geval niet precies. Ten tweede is het aan het lokaal
gezag, dus niet aan de heer Eerdmans, niet aan mij en ook
niet aan de meerderheid hier, om daar iets van te vinden.
Het is erg ingewikkeld om daar precies een oordeel over te
vormen. Wellicht is het heel verstandig wat de burgemeester heeft gedaan, maar dat weet ik oprecht niet, en daar
gaan wij niet over.
De heer EerdmansJA21Ik sta hier lijnrecht tegenover, want ik denk dat het lokaal
gezag steken laat vallen. Ik heb dat eerder gezegd over de
burgemeester van Amsterdam. Blijkbaar mag je daar niet
aankomen. Dat werd ook met veel omhaal van woorden
gezegd: het is het eigenstandige gezag. Ik heb problemen
als activisten onder de noemer van demonstraties de boel
vernielen of bezetten.
moet zijn? En niet na afloop. Die burgemeester van Velsen
had gewoon moeten zeggen op het moment dat ze bij dat
hek van Tata Steel stonden: weg hier, anders ga ik jullie
meenemen. Ook zitten ze maar een nachtje vast, maar nu
worden ze gewoon naar het station gebracht. Wat is dat
voor signaal?
De heer Van NispenSPTegen de heer Eerdmans zeg ik: ga lekker zelf solliciteren
om ergens burgemeester te worden. Dan mag je het
namelijk zelf doen. Je gaat er niet over. Je bent hier Tweede
Kamerlid. We gaan hier over het demonstratierecht. We
gaan over de regels die we in algemene zin hebben, maar
we gaan niet over de precieze toepassing door burgemeesters daarvan. De heer Eerdmans mag dat vinden, maar dan
zeg ik: ga dan solliciteren en word lekker zelf ergens burgemeester. Dan kun je zien hoe moeilijk dat is in de praktijk.
Dat denk ik namelijk. Ik weet het niet, want ik ben ook nooit
burgemeester geweest. De heer Eerdmans doet net of ik
vernieling en geweld vergoelijk, terwijl mijn hele betoog
nou juist is — ik heb het een keer of zes gezegd — dat vernieling en geweld niets met demonstraties te maken hebben. Dat zijn strafbare feiten waartegen opgetreden moet
worden. Zo geldt overigens ook dat ergens binnendringen,
of dat nou een stal is of Tata Steel of weet ik veel waar,
huisvredebreuk kan zijn. Ook dat is niet aan ons. Dat oordeel
is aan de rechter. Het is erg verleidelijk om hier met stoere
praat afstand te nemen van allerlei vernielingen en van
geweld. Ja, dat is makkelijk. Dat doen we allemaal. Maar
het gaat om het waarborgen van het grondrecht. Het lokaal
gezag heeft daar een heel moeilijke taak in. Ik vind het netjes
om dat te respecteren. Nogmaals, de heer Eerdmans mag
het vinden, maar het zou ook goed zijn als hij dan zelf
ergens burgemeester wordt.
Uw laatste interruptie.
De heer EerdmansJA21Ik hoor drie keer de oproep om burgemeester te worden.
De heer Van NispenSPSucces. Als het maar niet van mijn stad is.
De heer EerdmansJA21Ik dacht na het correctief referendum dat de SP en JA21
het erover eens waren dat we een keer een gekozen burgemeester zouden moeten krijgen. Dan is het aan het volk
van Nederland.
De heer Van NispenSPHeeft u dan veel kans?
De heer Van NispenSPIk ook; dat zeg ik ook.
De heer EerdmansJA21Dan zijn we het toch met elkaar eens dat het bevoegd gezag
harder moet optreden, duidelijker moet zijn en preventiever
De heer EerdmansJA21Zonder gekheid, het gaat er mij om dat dat bevoegd gezag
te veel op de handrem staat. Er zou moeten worden gestimuleerd om vaker op te treden dan nu. Het gevoelen is nu
dat men de boel niet verder uit de hand wil laten lopen. De
heer Van Nispen heeft er natuurlijk helemaal gelijk in dat
ik niet op de stoel van welke burgemeester dan ook kan
Demonstratierecht in Nederland
22 januari 2025
TK 44
44-5-15
gaan zitten, maar je mag wel de vraag stellen of men nog
wel in staat is om het grote probleem van ondermijnende
activisten, dat wel steeds erger lijkt te worden, te stoppen.
Ik hoop dat de heer Van Nispen het daarmee eens is.
De heer Van NispenSPMisschien liggen we ook weer niet zo heel ver uit elkaar,
want nogmaals: tegen ernstige ordeverstorende acties of
grote vernielingen of geweld moet gewoon opgetreden
worden. Daar zijn we het over eens. Maar om maar
gemakzuchtig te zeggen dat die burgemeesters allemaal
slappe hap zijn, dat ze niet optreden en kiezen voor theedrinken — dat laatste zei de heer Eerdmans trouwens niet,
maar ik bedoel het bij wijze van spreken — vind ik te makkelijk. Die burgemeesters hebben een heel ingewikkelde
positie. De politie heeft met enorme schaarste te maken.
Dat weet de heer Eerdmans ook. Ik ben ook voor meer
politiecapaciteit op allerlei fronten. Maar om dan hier te
zeggen dat iedereen maar harder moet optreden terwijl die
politiecapaciteit er niet is, vind ik iets te makkelijk. Daarom
reageer ik misschien een beetje geprikkeld. Nogmaals —
ik zeg het voor de zevende keer — tegen vernielingen en
geweld moet gewoon opgetreden worden. Daar mag het
demonstratierecht nooit voor misbruikt worden. Laten we
dan ook samen pal staan voor het demonstratierecht. Ik
hoop van de heer Eerdmans te horen hoe belangrijk hij dat
vindt en dat hij er ook pal voor staat.
Het toeval wil dat hij de volgende spreker is. Dat was een
mooi bruggetje, meneer Van Nispen. Ik geef graag het
woord aan burgemeester Eerdmans, de burgemeester to
be.
De heer EerdmansJA21Ik ben wel locoburgemeester geweest, maar dat telt
natuurlijk niet voor het echie.
Voorzitter. Godzijdank — ik begin maar meteen met het
punt van de heer Van Nispen — is Nederland een land waar
je vrij en op elk moment dat je dat wilt kunt demonstreren.
Demonstreren is vrij eenvoudig. Je wilt ergens voor of tegen
demonstreren, je meldt je 48 uur van tevoren aan, vult een
kennisgevingsformulier in met naam, onderwerp, tijdstip
en locatie en voilà, voilà, je kunt de straat op. Een burgemeester kan in overleg met de organisatie uiteraard plek
en tijd aanpassen, gelet op de openbare orde. In 2022 waren
er 6.500 demonstraties. 97% van die demonstraties verliep
vlekkeloos en zonder incidenten, maar de realiteit van
vandaag is ook dat demonstraties steeds meer weg hebben
van anarchistische en gezagsondermijnende acties. Alleen
al de politie-inzet bij demonstraties steeg vanaf 2017 met
zo'n 87%. De schade, materieel of economisch, is gigantisch.
Alleen al de schade door de Palestinarellen, mei vorig jaar
op de UvA-campus in Amsterdam, is geraamd op 4 miljoen
euro. Het grote probleem van demonstreren is dat de goeden lijden onder de kwaden. Voor JA21 is de grens duidelijk:
als onder de noemer "demonstreren" schade wordt toegebracht, men zich vastplakt, wegen worden geblokkeerd,
schilderijen worden beklad, agenten worden belaagd, dan
moeten we daar de grens durven trekken. Het overgrote
deel, ook van de ordeverstorende acties, wordt consequent
aangekondigd. We worden dus niet verrast. We laten ons
verrassen.
Voorzitter. 40 keer al werd de A12 bezet, en per blokkade
werden er 450 agenten ingezet, zo bleek uit antwoorden op
mijn Kamervragen. 1.000 demonstranten werden aangehouden, in de bus gezet en weer losgelaten. Het is een toneelstukje. Iedereen weet wat er gaat gebeuren, de slijptol van
de politie staat klaar, activisten worden van het asfalt met
een trolley naar de bus gerold, ze zwaaien nog even naar
de pers en dan gaan ze naar het ADO-stadion, waar hun
eigen touringcar alweer klaarstaat. Extinction overtreedt
per demonstratie hier de volgende regels: artikelen 5 en 8
van de Wegenverkeerswet, artikel 9 van de Wet openbare
manifestaties, artikel 426 bis van het Wetboek van Strafrecht, namelijk het belemmeren van hulpdiensten, artikel
141 Strafrecht, openlijke geweldpleging, artikel 184 Strafrecht, het weigeren om bevelen van de politie na te leven
en artikel 2 Politiewet, verstoring van de openbare orde.
Als ik 5 kilometer te hard rijd, dan krijg ik een boete.
Waarom mogen klimaatactivisten zich elke week misdragen? Waarom staan we dit toe? Op 25 januari gaat het
feestje bij de ING weer verder. Dan gaan ze daarnaartoe.
Stop de ondermijning van ons gezag en de wetgeving. We
staan in ons hemd.
Voorzitter. Ik wil eigenlijk wel een overzicht van de ministers
van hoeveel van de weggesleepte demonstranten, bij de
snelwegblokkade op 24 februari vorig jaar bijvoorbeeld,
daadwerkelijk wordt vervolgd. Hoeveel euro is er nu verhaald op de daders van bijvoorbeeld de blokkade bij het
Rijksmuseum of de brugblokkades bij Arnhem en Nijmegen?
Een van de manieren om straffeloosheid te bestrijden is
het inrichten van een wasstraat bij grote demonstraties.
Word je opgepakt bij een demo, dan ga je direct de wasstraat door. Daar zit het OM op je te wachten, klaar om je
te beboeten. De kwaden worden bestraft en de goeden
blijven buiten schot. Wij zijn benieuwd wat de ministers
hiervan vinden: de wasstraat.
Voorzitter, tot slot. Een van de grote problemen bij
demonstraties is het gebruik van gezichtsbedekkende kleding. We zien hoe radicale actievoerders met maar één doel
naar een demo komen, namelijk ontregelen: de politie
bekogelen en rellen veroorzaken. Minister Van Weel kijkt
naar een landelijk verbod op gezichtsbedekkende kleding,
op advies van de moties-Eerdmans en Stoffer. Er komt nu
een verkenning. Mensen, kom op, er is genoeg verkend en
gezien. Wij willen een verbod op gezichtsbedekkende kleding bij demonstraties, zo snel mogelijk, conform de wens
van de Kamer.
Voorzitter, dank je wel.
De heer Sneller, D66.
De heer SnellerD66Voorzitter. Twee maanden terug demonstreerden 20.000
mensen op het Malieveld tegen de onderwijsbezuinigingen.
Studenten, docenten, scholieren en leraren kwamen op
voor hun zaak. De demonstratie verliep zonder gedoe en is
niet onopgemerkt gebleven. Zo zijn er jaarlijks duizenden
demonstraties in Nederland, groot en klein, die ordentelijk
verlopen dankzij de weloverwogen inzet van burgemeesters
en politie en dankzij de verantwoordelijke inzet van
demonstranten. Dit is ook waar de overgrote meerderheid
naar streeft: een open en vrije samenleving waarin we
Demonstratierecht in Nederland
22 januari 2025
TK 44
44-5-16
andermans geluid de ruimte gunnen, ook als het schuurt.
Dat is wat ons onderscheidt van landen waar kritische
geluiden de mond wordt gesnoerd. Dat is geen zwakte,
maar juist een kracht van onze democratische rechtsstaat.
Het geeft mensen een manier om zich te uiten, houdt de
macht scherp en vormt vaak de bron van vooruitgang.
Voorzitter. We hebben de afgelopen jaren natuurlijk ook
gezien dat demonstraties minder voorbeeldig verliepen.
Sommigen gingen doelbewust de grenzen van de wet over,
voor de ophef, voor de kik of voor de aandacht. Laat ik daar
heel duidelijk over zijn: vernieling of geweld om je zin te
krijgen is onacceptabel, en aanwijzingen van de politie
dienen opgevolgd te worden. Politie en burgemeesters
verdienen onze steun in hun werk, ook in die gevallen
waarin het minder goed lijkt — onderstreep het woord "lijkt"
— te gaan. Hun werk is al lastig genoeg.
Voorzitter. Wat burgemeesters en politie niet verdienen, is
dat politici hier in de Tweede Kamer de boel bewust ophitsen. Aan de ene kant zie ik partijen die beweren dat de
politie het vertrouwen in de overheid ondermijnt. Uit
dezelfde hoek komen voorstellen om harder in te grijpen
of sneller en feller te escaleren. Dat klinkt misschien stoer,
maar het zal uiteindelijk het vertrouwen in de politie verminderen en het aantal slachtoffers onder politieagenten en
burgers vergroten. Aan de andere kant zie ik een aarzeling
om bijvoorbeeld langdurige A12-blokkades te veroordelen.
Wat hier nodig is, is dat we ons ook rekenschap geven van
de bredere gevolgen van wat politici zeggen en voorstellen.
Het is aan ons om de vrijheid van meningsuiting en betoging, ook als we het zelf niet eens zijn met de inhoud, voor
iedereen te beschermen. 's Ochtends behoor je tot de
meerderheid en 's middags zomaar tot de minderheid.
Voorzitter. In de afgelopen periode heb ik ook goed geluisterd naar de politie en naar burgemeesters. Zij vragen ons
vooral om rust en capaciteit om hun werk te doen. Daarom
graag aandacht voor drie dingen. Ten eerste is dat de politiecapaciteit. Op piekmomenten komt de politie simpelweg
mensen tekort. Politieagenten draaien bizarre diensten en
moeten zaken uit hun handen laten vallen vanwege acute
inzet. Dit vraagt om meer capaciteit en ook om een bredere
afweging over de inzet van die capaciteit.
Voorzitter. Dan de inzet van zogenaamde vredeseenheden.
Door een van de politieagenten die ik sprak, zijn die treffend
"de wijkagenten van de demonstratie" genoemd. Zij werken
de-escalerend en kunnen grotere politie-inzet voorkomen.
Hoe bevordert de minister de inzet hiervan?
Dan het vervolgen van de notoire raddraaiers. We zien dat
demonstraties gekaapt worden door mensen die uit zijn op
intimidatie en escalatie. Ik snap de zoektocht naar kansrijke
manieren om die groep gerichter te kunnen aanpakken,
maar dan wel zonder een schaduw te werpen over de grote
meerderheid van demonstraties. Ik ben erg benieuwd naar
de uitkomsten van de gesprekken met de politie en het OM
daarover, en naar het WODC-onderzoek.
Voorzitter. Het demonstratierecht is een grondrecht. Daar
moeten we zorgvuldig mee omspringen. Dat is dus niet
met voorstellen voor kortetermijngewin, maar met voorstellen die de politie en de burgemeesters echt helpen om het
demonstratierecht te kunnen handhaven en waarborgen.
Was dat uw bijdrage?
De heer SnellerD66Ik heb misschien nog één uitsmijter, maar dat hangt ervan
af.
Mevrouw Michon-DerkzenVVDDit was een mooi betoog over het demonstratierecht van
de heer Sneller, met allerlei punten waarmee niemand het
oneens is. Maar ik hoor hem ook zeggen dat we juist voor
de kleine groep die het willens en wetens verstoort, maatregelen moeten nemen. Dan verwijst hij naar het kabinet.
Ik zou de heer Sneller willen vragen: heeft meneer Sneller,
of zijn fractie, zelf voorstellen of ideeën voor maatregelen
die je zou kunnen nemen voor de kleine groep die moedwillig de openbare orde verstoort? Of zeg het in de woorden
die u ook maar gebruikt.
De heer SnellerD66Ik denk ten eerste dat dat wederom ziet op voldoende
capaciteit om degenen die echt de misdrijven, de vernielingen en het geweld plegen, aan te pakken en om daar
bovenop te zitten. Ik denk dat het heel lastig zal blijken om
generieke maatregelen in het kader van de Wet openbare
manifestaties te verzinnen die niet hun schaduw uitwerpen
over alle andere demonstraties. Dat is waarvoor ik ook
gewaarschuwd heb.
De volgende spreker is de heer Flach van de Staatkundig
Gereformeerde Partij.
De heer FlachSGPVoorzitter, dank u wel. Vrijheid is de zuurstof van een
gezonde samenleving. In 1989 werd in China de studentendemonstratie op het Plein van de hemelse vrede bloedig
neergeslagen. Zelfs herinneringen aan deze misstanden
worden door de Chinese overheid verdrongen. Dat is een
afschrikwekkend voorbeeld. Ons land leidt bepaald niet aan
Chinese toestanden. Het tegenovergestelde is inmiddels
het geval. De heiligverklaring van het demonstratierecht
schiet door. Dat zet de rechtsstaat onder druk. Het toelaten
van snelwegdemonstraties is ronduit gevaarlijk en leidt
bijvoorbeeld tot problemen voor ambulances. Bovendien
kostten de 35 onrechtmatige bezettingen van de A12 de
onnodige inzet van 16.000 agenten.
De verstoring van de vreedzame herdenking van de gruwelijke aanslag op 7 oktober door pro-Palestinademonstranten
staat bij velen op het netvlies gegrift en heeft het vertrouwen in de rechtsstaat een forse knauw gegeven. De SGP
vindt dat de overheid veel steviger moet optreden om de
veiligheid, de gelijkheid en de vrijheid van alle burgers te
beschermen. De ongebondenheid van burgers die het recht
in eigen hand nemen, of het recht misbruiken, moet worden
aangepakt.
Bij de gewone Nederlander wekt de toepassing van het
demonstratierecht vaak bevreemding en zelfs frustratie op.
Er lijkt sprake van willekeur. Het herhaaldelijk blokkeren
van snelwegen wordt ondanks een verbod uiteindelijk zelfs
Demonstratierecht in Nederland
22 januari 2025
TK 44
44-5-17
gefaciliteerd, terwijl het zingen van een lied bij de
publiekspiano op het station wordt belet en afgebroken.
Tegelijkertijd wordt toegelaten dat islamitische ordetroepen
tijdens een anti-Israëldemonstratie in het station nota bene
burgers in bedwang houden. Onbegrijpelijk en onacceptabel. Hoe ziet het kabinet dit?
Voorzitter. De SGP is voor aanpakken en aanpassen, met
bestaande wetgeving keihard aanpakken van diegenen die
misbruik maken van ons demonstratierecht. Als de wetgeving daartoe niet afdoende is, moeten we die aanpassen,
want zo kan het niet langer. De geldende wetgeving biedt
meer ruimte om misstanden te voorkomen en aan te pakken
dan nu wordt gesuggereerd of benut. Die ruimte moeten
we vanaf nu direct gaan benutten. Welke concrete afspraken
gaat het kabinet bijvoorbeeld maken om overtreders altijd
te registreren en aan te pakken? Wat gaat het kabinet doen
om het negeren van een verbod van de burgemeester steviger aan te pakken? Na een weloverwogen verbod niet
faciliteren maar sanctioneren.
Voorzitter. Ik sta hier uitdrukkelijk stil bij het probleem van
de snelwegdemonstraties. In de Litouwse snelwegzaak
stelde de Europese rechter dat demonstraties geen
dwangmiddel richting de overheid mogen zijn. Het
demonstratierecht is er om je mening kenbaar te maken en
niet om je zin te krijgen. Juist daar gaat het mis in Nederland. Organisaties zoals Extinction Rebellion kondigen aan
dat ze niet weggaan voordat ze hun zin hebben gekregen.
Hoe gaat het kabinet dit misbruik steviger aanpakken? De
heldere strafrechtelijke norm wordt nu met voeten getreden.
Als capaciteitsproblemen bij het OM de oorzaak daarvan
zijn, dan horen wij dat ook graag.
De SGP vindt het mooi dat het kabinet een aanpassing van
de wet verkent. Toch duurt het allemaal wel heel erg lang.
De SGP wil duidelijkheid en snelheid. Wanneer wil de
regering het wetsvoorstel gaan indienen? Ik vraag met het
oog op het wetsvoorstel specifiek aandacht voor gezichtsbedekkende kleding en demonstraties bij herdenkingen. De
SGP ziet graag dat in de wet gezichtsbedekkende kleding
verboden wordt, tenzij er zwaarwegende argumenten zijn.
Ook zien wij graag een recht verankerd om te herdenken
zonder dat een andere groep dat hoorbaar of zichtbaar mag
verstoren. Wil het kabinet deze richting verkennen?
Tot slot. De SGP constateert helaas dat de vrijheid van
meningsuiting van individuen onder druk staat doordat
gemeenten hier ten onrechte het demonstratierecht toepassen. Burgers die een eenmans- of eenvrouwsprotest houden, worden zelfs opgepakt en urenlang vastgezet. Kan het
kabinet klip-en-klaar bevestigen dat dit juridisch gezien niet
mag? Wil de minister dit onder de aandacht van gemeenten
brengen?
Mevrouw Michon-Derkzen, VVD.
Mevrouw Michon-DerkzenVVDVoorzitter, dank u wel. Al die open deuren over het
demonstratierecht, ook in dit debat weer. We moeten het
demonstratierecht beschermen en daarvoor is het in de
ogen van mijn fractie nodig om grenzen te stellen. We
moeten inzoomen op die kleine groep die onder het mom
van demonstreren willens en wetens de openbare orde
verstoort; de groep die een besluit van een burgemeester
lachend naast zich neerlegt; de groep die zich niets gelegen
laat liggen aan een bevel van de politie; de groep die spullen
vernielt om zo nog meer aandacht te krijgen; de groep die
ervoor zorgt dat mensen thuis weer geen politie in de wijk
zien, omdat die agenten zijn wegroepen. De groep, kortom,
die denkt goed bezig te zijn voor hun idealen, maar in feite
de rechtsorde volstrekt ondermijnt.
Voorzitter. Het is maar een kleine groep. Veruit de meeste
demonstraties verlopen gewoon goed. Hier in Den Haag
zijn er meer dan 2.000 demonstraties, en met 98% daarvan
is er geen enkel probleem. Maar die kleine groep verpest
het voor de rest. Om geen draconische maatregelen te
hoeven nemen, moeten we ook inzoomen op waar die
problemen nou echt zitten. Want het demonstratierecht —
het is hier vaak gezegd — komt voort uit een grondrecht,
maar geen enkel grondrecht, geen enkel recht is absoluut.
Wat zien we als we kijken naar die kleine groep? Die kleine
groep zit inderdaad bij de boerenprotesten, bij de pro-
Palestinademonstranten en bij de klimaatactivisten. We
zien dat een besluit van de burgemeester om een demonstratie te beperken of te verbieden geen enkel gewicht heeft.
Ongeveer elke blokkade hier op de snelweg wordt vooraf
door de burgemeester beperkt. Er wordt aangegeven dat
ze op het Malieveld kunnen demonstreren. Dat besluit leggen zij lachend naast zich neer en ze staan er gewoon. In
plaats van naar de rechter te gaan om het besluit aan te
vechten, gaan ze gewoon door met wat ze sowieso al van
plan waren.
Het tweede probleem — en ik hoop dat het kabinet een
oordeel zal geven over mijn probleemanalyse — is dat er
een enorme politiemacht nodig is om een demonstratie die
al verboden is of beperkingen kent, alsnog in goede banen
te leiden. Dit is absurd. Ze hebben wel wat beters te doen.
Ik wil die politie in de wijken zien. Een bevel van de politie
om vervolgens te vertrekken, wordt stelselmatig en ook
opzettelijk genegeerd. Sterker nog, de politie wordt keer op
keer belaagd.
Derde probleem, voorzitter: het demonstratierecht is een
vrijbrief voor het plegen van strafbare feiten. Want een
snelweg blokkeren is strafbaar. Dat is hier vandaag ook een
paar keer gezegd. Maar als je dat doet tijdens een demonstratie, dan mag dat, ook als je dat doet in een demonstratie
die vooraf door de burgemeester niet op die plek of onder
die omstandigheden is toegestaan. De rechtvaardiging
hiervoor is dat die groep demonstranten vreedzaam is. Je
mag dus vreedzaam met een groep mensen op de snelweg
staan of vreedzaam met een stoet trekkers over de snelweg
rijden, ook al heeft de burgemeester dat vooraf verboden.
Dat is absurd.
De heer Emiel van DijkPVVVolgens mij zijn de deskundigen er nog niet over uit of je
onder de vlag van demonstratierecht, artikel 11 EVRM,
zomaar strafbare feiten mag plegen. Feit blijft dat je bij alle
strafbare feiten, of het nou het bezetten van een snelweg
is, het weigeren van het opvolgen van bevelen van de
politie, het niet tonen van je identiteitsbewijs of al die
andere zaken die hierbij komen kijken en die strafbaar zijn,
nu al gewoon kunt optreden. Mijn vraag aan de collega van
Demonstratierecht in Nederland
22 januari 2025
TK 44
44-5-18
de VVD is of we daar ook nog wat aan gaan doen. Vinden
wij de VVD aan onze zijde op het moment dat er een oproep
vanuit de politiek komt om wetsovertredingen daadwerkelijk
te beboeten?
verspreiden. Ik wil ook het recht van herdenken boven het
recht van demonstreren zetten.
Dank u wel.
Mevrouw Michon-DerkzenVVDIk heb een viertal voorstellen. Waarschijnlijk heeft meneer
Van Dijk daar ook kennis van genomen. Ik zal ze zo te berde
brengen, maar ik ben nu bezig met mijn probleemanalyse.
Het is een probleem. Er wordt niet opgetreden. Ik heb
voorstellen voor hoe het anders kan.
De heer Emiel van DijkPVVIk kijk er met plezier naar uit, maar ik wil er wel graag een
voorschot op nemen door aan te geven dat we natuurlijk
met nieuwe voorstellen moeten komen. Ik vind het te
waarderen dat de collega met een voorstel komt. We kunnen echter wel met nieuwe oplossingen komen voor een
bestaand probleem, maar als er niet wordt gehandhaafd,
als er nu al niet wordt opgetreden, wat is dan het risico dat
als er straks een nieuw voorstel ligt, er alsnog niet wordt
opgetreden? De minister heeft die handvatten al, het OM
heeft die handvatten al, maar het OM zegt gewoon: joh, het
zijn allemaal kleine wetsovertredingen, dat vinden wij allemaal de moeite niet waard. Daar gaat het dus fout. Mijn
vraag aan de collega is: hoe gaan we dat voorkomen? Want
nieuwe regelgeving gaat niks veranderen aan die mentaliteit.
Mevrouw Michon-DerkzenVVDDit is een mooie brug naar het vierde punt van mijn probleemanalyse, namelijk dat het Openbaar Ministerie het
totaal laat afweten. Het negeren van het besluit van de
burgemeester kan gewoon, net als het negeren van het
bevel van de politie om te vertrekken. Dit leidt allemaal niet
tot een strafrechtelijke opvolging.
Voorzitter. Het vijfde punt is dat demonstreren zwaarder
weegt dan herdenken. Mijn fractie is het daar niet mee eens.
Dat zit 'm in dat op gezichts- en gehoorafstand dat we al
een paar keer langs hebben zien komen. De kern van
gedenken en herdenken is juist stilte. Ik vind dat het
demonstratierecht daarvoor moet wijken.
Voorzitter. Het zesde punt is dat anonimiteit voorkomt dat
je via het strafrecht kunt worden vervolgd. Trekkers zonder
nummerplaat, met sjaals voor het gezicht de boel vernielen,
vingertoppen afplakken om willens en wetens je identiteit
achter te houden: dat mag niet onder de bescherming van
het demonstratierecht vallen.
Het kabinet wacht op het WODC-onderzoek, maar mijn
fractie wacht niet. Ik heb een aantal voorstellen waarover
ik met moties in de tweede termijn een uitspraak van de
Kamer zal vragen. Het gaat om een aparte strafbaarstelling
voor blokkades van infrastructuur. Verder moeten degenen
die een verbod van de burgemeester in de wind slaan en
alsnog op een verboden plek gaan staan, geregistreerd
worden en ook moet de schade op hen verhaald kunnen
worden.
Tot slot, voorzitter. Wat mijn fractie betreft is er geen ruimte
om terroristisch gedachtegoed via een demonstratie te
Mevrouw TeunissenPvdDWat mij verbaast in dit hele debat, is dat er politieke partijen
zijn, waaronder de VVD, hoor ik, die zich niet bewegen
binnen de kaders van het internationaal recht en ook niet
binnen de internationale verdragskaders. We hebben hier
een uitspraak van het Europees Hof voor de Rechten van
de Mens — ik herhaal het maar weer even — waarin staat
dat wegblokkades onder het demonstratierecht kunnen
vallen, mits ze vreedzaam zijn. Ik hoorde mevrouw Michon
meerdere keren zeggen: de burgemeester legt een verbod
op en dan gaan ze daar toch zitten. Niemand weerhoudt
iemand ervan om naar de rechter te gaan. De rechter geeft
daar gewoon een heldere uitspraak over. Ook die wettelijke
kaders hebben we dus. Ik vraag me het volgende af.
Mevrouw Michon-Derkzen begint nu met een generiek
verbod op demonstraties op wegen. Maar we weten al dat
dat gewoon indruist tegen hele belangrijke kaders die we
met elkaar hebben afgesproken. Erkent de VVD dat en
waarom wordt er dan toch ingezet op een generiek verbod?
Mevrouw Michon-DerkzenVVDOp een aantal punten geef ik reactie, allereerst over die
Litouwse zaak. Die wordt hier maar aangehaald en aangehaald alsof je door die zaak altijd maar op de snelweg mag
staan. Die zaak zegt dat een demonstratie op een snelweg
mogelijk kan zijn, maar dat is geen absoluut recht. Zoals
elk recht niet absoluut is, is ook een uitspraak in een zaak
geen reden om je er altijd op te beroepen dat dat mag. Het
punt in mijn betoog is dat een burgemeester, overigens na
aankondigingen die online zijn geplaatst … U heeft het nu
zelf over de klimaatactivisten, dus laten we daarop inzoomen. Er is geen enkel contactmoment tussen de organisatie
en de gemeente. De gemeente zelf wil dat natuurlijk graag,
want dan kan je met elkaar in overleg. Dat contact is er niet,
maar op basis van die onlineaankondigingen geeft een
burgemeester beperkingen aan deze demonstratie.
Dat besluit, "u mag niet op de snelweg staan, maar u bent
van harte welkom op het Malieveld", wordt tot op de dag
van vandaag nooit of te nimmer door die organisatie aangevochten bij de rechter. Zij leggen dat besluit naast zich
neer, gaan er alsnog staan en vervolgens gaan wij dat in
dit nette land faciliteren. We zorgen dat de auto's er niet
mogen rijden en we vragen ze weg te gaan. Gaan ze niet
weg, dan laten we ze nog een uurtje zitten. We sjouwen ze
weg, brengen ze naar het ADO-stadion en zien ze ook allemaal weer teruglopen. Dat is er aan de hand. Ik vind dat
dat moet stoppen.
Daarmee zeg ik dus dat dat niets afdoet aan het demonstratierecht, dat iedereen hier in de zaal, neem ik zomaar aan,
mijn fractie in ieder geval — laat ik voor mijzelf spreken —
enorm hoog heeft zitten. Daarmee doe ik niets af aan het
algemene demonstratierecht. Maar je kan niet zeggen: ik
leg het naast mij neer en ik ga mijn eigen goddelijke gang,
want ik ben vreedzaam, verniel niks en sla niemand in
elkaar, dus ik heb het recht aan mijn zijde. Dat kan niet zo
zijn. Die norm wil ik stellen en daar doe ik die voorstellen
voor.
Demonstratierecht in Nederland
22 januari 2025
TK 44
44-5-19
Mevrouw TeunissenPvdDZo simpel ligt het natuurlijk niet. Dat is een te simpele
voorstellingen van zaken. We hebben niet alleen maar het
EVRM, maar ook gewoon nog onze eigen Grondwet en de
Wet openbare manifestaties. Daarin worden die afwegingen
integraal gemaakt door de driehoek. Door een generiek
verbod in te stellen voor wegen ga je helemaal in tegen de
kaders die we hebben vastgesteld, onder andere het uitgangspunt dat je elke demonstratie op de merites beoordeelt. Dat is ook gewoon iets wat wij in de wet hebben
staan.
Ik wil nog iets vragen. Als de VVD dat generieke verbod zo
voorstelt, leidt dat toch juist tot veel meer politie-inzet? Dat
klinkt allemaal heel stoer, maar als je uiteindelijk overal op
wegen demonstraties gaat verbieden, heb je daar juist veel
meer politieagenten voor nodig. Dan krijg je repressie en
veel meer onrust in de samenleving, omdat mensen zich,
terecht, in hun rechten beperkt voelen. De vraag is dus
eigenlijk wat mevrouw Derkzen met die politie-inzet wil.
Dat zorgt toch juist voor een averechts effect? Hoe ziet zij
dat in de praktijk voor zich?
Mevrouw Michon-DerkzenVVDWat ik wil met de politie-inzet, is dat de politie gewoon bij
ons in de wijk is in plaats van met 450 mensen de hele
zaterdag hier op de A12 om een al door de burgemeester
verboden blokkade alsnog te faciliteren. Dat wil ik met de
politie-inzet. Als het gaat om het generieke verbod op
infrastructuur: ik zou ook willen dat het niet nodig is, maar
we zien hoe vaak hier in deze stad, maar ook in Amsterdam
op de snelweg of bij zeesluizen, infrastructuur wordt
geblokkeerd, tegen een besluit van een burgemeester in.
Die afweging is dus gemaakt op basis van de Wet openbare
manifestaties. Die acties gaan alsnog door. Dan rest mij
niets anders dan daar voorstellen voor doen, omdat ik dat
niet acceptabel vindt. Blijkbaar denkt mevrouw Teunissen
daar anders over. Dat mag ook. Ik vind dat niet acceptabel
en dus doe ik deze voorstellen.
De heer FlachSGPVanuit de SGP steun voor de oproep van de VVD om herdenken boven demonstreren te zetten. Ieder mens, iedere
bevolkingsgroep, ieder volk herdenkt van tijd tot tijd. Als
we het elkaar niet meer gunnen om dat op een respectvolle
en rustige manier te doen, eindigt zo ongeveer de beschaving. Dus van harte steun voor die oproep. Ik ben wel
benieuwd hoe u de vormgeving daarvan uiteindelijk ziet.
Hoe kun je dat inkaderen en uiteindelijk in een wet zetten?
Welke ideeën heeft mevrouw Michon daarbij?
Mevrouw Michon-DerkzenVVDDank aan de heer Flach voor zijn steun op dit punt. Alles
wat we doen aan wetgeving op demonstratierecht moeten
we zorgvuldig en netjes doen. Daarbij moeten we met elkaar
niet over één nacht ijs gaan, omdat het ons zo veel waard
is om het recht te beschermen. Er is ik meen in 2020 een
uitspraak geweest van de Raad van State dat een aangekondigde lawaaidemonstratie op 4 mei van dat jaar niet als
demonstratie moest worden aangemerkt. Daarmee heeft
de Raad van State eigenlijk ook al in die uitspraak gezegd
dat herdenken in dat geval boven demonstreren gaat. Ik
zou het kabinet willen vragen om op basis van die uitspraak
te kijken hoe je daarop de wet kan aanpassen, zodat je stilte,
die essentieel eigenlijk de kern is van herdenken, juist respecteert.
De heer Van NispenSPAls het gaat om zo'n kleine groep — de meeste demonstraties gaan goed — waarom dan toch die generieke voorstellen die ik nou hoor? Die raken toch alle demonstraties,
behalve de demonstraties waar mevrouw Michon-Derkzen
geen last van heeft, op het Malieveld, waar ze ook niet
naartoe gaat om te luisteren of om met hen te praten.
Waarom dan toch die generieke maatregelen, terwijl er nu
een onderzoek loopt en terwijl de burgemeesters zeggen:
wij hebben voldoende middelen; het is niet proportioneel
om alle demonstraties aan te pakken met generieke maatregelen?
Mevrouw Michon-DerkzenVVDHet voorstel dat ik doe zal ook geen effect hebben op de
demonstraties die dit niet doen. Met 98% van de demonstraties is niets aan de hand en die staan echt niet alle 98% op
het Malieveld. Hier in Den Haag — ik woon in Den Haag, al
een hele tijd — moet je al zo vaak even van je fiets af omdat
er een mars door de stad is of omdat er een demonstratie
plaatsvindt. Dat is natuurlijk geen enkel probleem. Dat is
een demonstratie waarbij de organisatie contact heeft met
de burgemeester. Die spreken met elkaar af hoe en wat ze
gaan doen. Die regelen dat netjes met elkaar. Dan kan
natuurlijk alles. Dan kan alles. Als je in deze stad woont,
weet je dat ook. Daar houden we ook allemaal rekening
mee. Je hoeft het niet met de inhoud eens te zijn. Dat is
allemaal waar. Maar vandaar ook de probleemanalyse, om
echt in te zoomen op waar dat verschil zit tussen normale
demonstraties en openbare-ordeverstoringen. De blokkades
van infrastructuur zijn gewoon een element dat je terugziet
bij de openbare-ordeverstoringen. Daarom het voorstel om
die met de wet strafbaar te stellen.
De heer SnellerD66De VVD denkt dat haar generieke verboden gaan leiden tot
minder politie-inzet, terwijl de regioburgemeesters aan de
Kamer schrijven dat het tegenovergestelde het geval zal
zijn. Ze spreken van "extra inzet" en "minder mogelijkheden
om de-escalerend op te treden" en zeggen dat dit daarom
onwenselijk is wat hen betreft. Waar baseert de VVD nou
op dat het tot minder inzet van politie gaat leiden bij dit
soort demonstraties?
Mevrouw Michon-DerkzenVVDIk hoop dat de heer Sneller het met mij eens is dat we als
het gaat om 450 man op een zaterdag bij een demonstratie
op de A12, waarvan de burgemeester vooraf heeft gezegd
"wilt u er niet gaan staan", dat met elkaar anders willen.
Dat willen we anders. Als u dat niet vindt, dan hebben we
een heel andere discussie. Maar die 450 politiemannen en
-vrouwen hadden op dat moment ander werk kunnen doen.
Ik wil met dit generieke voorstel ervoor zorgen dat juist de
blokkades die vooraf door een burgemeester zijn verboden
— in demonstratietermen zijn die beperkt omdat er een
andere locatie is aangewezen — niet meer plaatsvinden.
De heer SnellerD66Demonstratierecht in Nederland
22 januari 2025
TK 44
44-5-20
Dat was geen antwoord op de vraag die ik stelde. Iedereen
die even nadenkt over hoe dit in de praktijk gaat uitpakken
zal het met de regioburgemeesters eens zijn: die mensen
zitten nog steeds op de A12 en moeten er nog steeds van
af. In het voorstel van mevrouw Michon-Derkzen komen er
nog veel meer van dat soort verboden, die door de politie
gehandhaafd moeten worden, zoals de regioburgemeesters
terecht schrijven. Die leiden dus tot méér inzet van de
politie, die daardoor méér uit de wijk wordt getrokken en
die méér naar de handhaving van dit soort generieke verboden wordt getrokken. Daar gaat mevrouw Michon-Derkzen niet op in, terwijl zij zich volgens mij ook realiseert dat
dit wel het gevolg zal zijn van haar voorstellen. Ik wil haar
toch graag vragen om op dat punt te reageren.
Mevrouw Michon-DerkzenVVDIk ken deze oproep van de regioburgemeesters. Daar heb
ik ook kennis van genomen. Ik spreek ook veel burgemeesters die met demonstraties zitten, al dan niet met betrekking
tot infrastructuurblokkades. Op basis van alle geluiden die
ik hoor, doe ik mijn voorstel en ben ik van mening dat dat
niet tot meer inzet van politiecapaciteit leidt. Er is ook niets
dat ervoor pleit dat dat wel zo zou zijn. Ik ben het daar dus
niet mee eens. Ik baseer me daarmee ook op gesprekken
die ik heb met individuele burgemeesters die daar gewoon
mee te maken hebben. Dat is mijn antwoord.
De heer SnellerD66Ik ben erg benieuwd welke burgemeesters dat dan zijn,
maar die blijven vooralsnog anoniem. De regioburgemeesters zijn toch degenen die er het meest mee te maken hebben. Daar zullen we het over eens zijn. Zij zeggen dat het
tot meer inzet leidt. Dat lijkt mij ook nog steeds logisch; ik
hoor geen argument waarom dat niet zo zou zijn. Zij
schrijven ook dat het uitoefenen van politieke druk juist olie
op het vuur is en dat datzelfde geldt voor ongeïnformeerde
kwalificaties en het doen van normerende uitspraken. Dan
kijken ze ook naar ons in onze verantwoordelijkheid als
politici.
Mevrouw Michon-Derkzen zei dat ze allemaal open deuren
had gehoord, dingen waar je het alleen maar mee eens kon
zijn. Daaronder viel ook de diskwalificatie die ik had voor
de uitingen van de fractievoorzitter van mevrouw Michon-
Derkzen, die gewoon zegt dat de politie het vertrouwen in
de overheid ondermijnt door niet op te treden, terwijl er in
zo'n situatie al was opgetreden door de politie. Ik zou graag
nog een reflectie willen van mevrouw Michon-Derkzen over
het iets terughoudender zijn en over het via sociale media
oordelen over het optreden van politie en burgemeesters
bij concrete demonstraties.
Mevrouw Michon-DerkzenVVDIk zie het als mijn taak hier om wat er aan de hand is in de
samenleving hier in een debat te berde te brengen. Ik ben
ook heel blij dat mevrouw Teunissen heeft volhard in de
aanvraag voor dit debat. Wat mij betreft had het al een jaar
geleden moeten plaatsvinden, omdat ik zie dat wat er buiten
gebeurt met die demonstraties, ook maatschappelijk bijna
ontwrichtend werkt. Er is enorm veel onvrede over en
daarom moeten we het er hier ook met elkaar over hebben.
Dat vind ik heel terecht. Ik hoorde u in uw betoog ook
spreken over het ongemak tussen demonstraties en openbare-ordeverstoringen. Ik ben het er heel erg mee eens dat
het kabinet dat onderscheid nu ook verder gaat brengen.
Dat is een afspraak uit het hoofdlijnenakkoord. Ik vind
namelijk dat je dat onderscheid moet kunnen maken om
die kleine groep — ik heb het heel specifiek genoemd,
inclusief de probleemanalyse die ik zie — aan te pakken,
zodat we dat demonstratierecht juist beschermen en de
goeden met rust laten. Wat mijn kwalificaties daarover zijn
… We hebben hier vandaag een inhoudelijk debat over. Ik
heb het idee dat de Kamer het hierbij over een groot deel
eens is en waarschijnlijk op een paar punten niet. Dat mag
ook. Zo gaat het.
De heer SnellerD66Dit was niet mijn vraag. Mijn vraag ging over op de dag
zelf, terwijl de politie aan het optreden is, de politie diskwalificeren op sociale media. Dat is niet het generieke debat
dat we hier aan het voeren zijn, waarbij het natuurlijk het
goed recht is van mevrouw Michon-Derkzen om voorstellen
te doen.
Mevrouw Michon-DerkzenVVDNu moet ik een uiting van mij of mijn fractievoorzitter
recenseren die ik niet scherp heb. Dat ga ik niet doen.
De heer BoswijkCDACollega Michon-Derkzen en ik delen de frustratie en delen
dat er iets moet gebeuren. Het is te prijzen dat ze met een
aantal voorstellen komt. Ik heb er nog geen inhoudelijk
oordeel over; ik ga ernaar kijken. Maar stel dat wij een van
die voorstellen uitvoeren, bijvoorbeeld door te zeggen dat
je niet meer mag demonstreren op infrastructuur. We zien
nu al dat burgemeesters tegen demonstranten zeggen: het
is prima dat jullie gaan demonstreren, maar doe het niet
op de A12. En dan gebeurt het toch. Dus in hoeverre gaat
dit nou uiteindelijk helpen? Als je met een nieuwe wet komt,
hoe groot is dan de kans dat dat er daadwerkelijk voor zorgt
dat demonstranten denken: o wacht, nu ga ik het niet doen?
Uiteindelijk zal je dan moeten gaan handhaven. Dan kom
je op het punt dat collega Sneller aanhaalt. Het loopt nu
spaak op het handhaven omdat er gewoon te weinig politiecapaciteit is. Dus we komen dan misschien wel met meer
regels, maar even los van wat ik er inhoudelijk van vind,
heb je dan uiteindelijk mensen nodig om die regels te
handhaven. Ik hoor helaas deze coalitie niks zeggen over
de capaciteit bij de politie, terwijl dat, denk ik, een van de
grootste problemen is.
Mevrouw Michon-DerkzenVVDTwee dingen daarover. In mijn ogen zit het niet in de politiecapaciteit, want er staat heel veel politiecapaciteit, bijvoorbeeld 450 mensen bij zo'n A12-blokkade. Het zit 'm erin
dat er geen opvolging wordt gegeven. Er wordt geen
opvolging gegeven door het Openbaar Ministerie. Het is
straffeloos om daar te staan. We hebben een heel aantal
sets Kamervragen gesteld. We vragen ook de hele tijd naar
de ervaringen van andere landen: kunnen we wat leren van
wat er in andere landen gebeurt? Daardoor is de Public
Order Act een aantal malen teruggekomen. Ik zag dat die
ook nog genoemd werd in de meest recente antwoorden
van het kabinet op Kamervragen. De Public Order Act, die
nu in het Verenigd Koninkrijk van kracht is, kent een aparte
strafbaarstelling voor de blokkade van infrastructuur. Daar
lijkt het te werken. Vandaar dat ik met deze motie het kabi-
Demonstratierecht in Nederland
22 januari 2025
TK 44
44-5-21
net wil blijven aansporen om dat op te zoeken: werkt dat,
hoe werkt dat dan en kan het hier ook werken? Want ik wil
gewoon van dit fenomeen af. Ik wil daar een streep trekken.
Dit moet gewoon stoppen. En wat werkt, dat werkt. Dan
doel ik niet zozeer op de politiekant, maar vooral op de
opvolging door het Openbaar Ministerie en natuurlijk uiteindelijk de rechter.
Mevrouw LahlahGroenLinks-PvdAIk heb gisteren en vandaag weer voorstellen van Michon-
Derkzen bestudeerd en gehoord om het demonstratierecht
verder in te perken, maar ik begrijp toch niet zo goed wat
mevrouw Michon-Derkzen daar nou mee wil bereiken. Het
overgrote gedeelte van haar plannen is namelijk al mogelijk.
Overigens vragen die ook nog om meer politie-inzet, maar
daar hebben mijn collega's het ook al over gehad. Ik lees
bijvoorbeeld dat u de schade wil verhalen op de demonstranten die de schade hebben veroorzaakt, maar dat kan
al en dat gebeurt al. Ik heb hier voorbeelden van celstraf of
werkstraf voor twee UvA-demonstranten. Ik heb hier ook:
meerdere aanhangers XR vervolgd na meerdere acties,
zoals bekladden A12. Ik heb hier: taakstraffen tot 100 uur
voor vernielingen bij boerenprotesten Groningen. We
hebben hier dus helemaal geen extra wet voor nodig. Kan
de VVD dan ook ophouden met die symboolpolitiek? Die
levert de politie vooral méér werk op in plaats van minder
werk.
Mevrouw Michon-DerkzenVVDMevrouw Lahlah heeft het over het beperken van het
demonstratierecht. Ik heb het over het begrenzen van het
demonstratierecht. Ik vind juist dat we het demonstratierecht in volle glorie moeten omarmen en koesteren. Daarom
moeten we die uitwassen tegengaan. Mevrouw Lahlah ziet
niet dat die uitwassen er zijn. Zij vindt dat het allemaal goed
gaat en dat wat er misgaat, al wordt aangepakt. Ik vind dat
niet, en daar verschillen wij fundamenteel van mening over.
Ik vind dat er wel degelijk dingen misgaan die wij veel steviger moeten aanpakken. En daar doe ik een aantal voorstellen voor.
Helder. Ik doe het verzoek aan mevrouw Lahlah om goed
in de microfoon te praten. Het woord is aan haar.
Mevrouw LahlahGroenLinks-PvdAO, ja. Dank u wel. Dan ga ik achter de microfoon staan. Als
reactie op mevrouw Michon-Derkzen zou ik bijna willen
zeggen: potéto potáto. We vinden het recht op demonstreren allemaal een belangrijk grondrecht. "Dus" zou ik zeggen
in plaats van "maar". Een ander voorbeeld, om daar maar
mee te komen, voorzitter, ook in het kader van symboolpolitiek, is het strafbaar stellen van het blokkeren of verstoren
van de vitale infrastructuur. Mevrouw Michon-Derkzen
verwees al naar de maatregelen in het Verenigd Koninkrijk,
maar daar heeft men verhoudingsgewijs veel meer politiecapaciteit dan wij hier in Nederland, en die extra politiecapaciteit hebben we wel nodig als de plannen van de VVD
doorgaan. Die hebben we nu niet. Is de VVD dan ook van
plan om de politie-inzet te beperken bij voetbalwedstrijden
en evenementen en in te stemmen met een vuurwerkverbod
— want ook wat dat betreft wordt om politiecapaciteit
gevraagd — of om op het vlak van verward gedrag te
investeren in de ggz?
Een kort antwoord.
Mevrouw Michon-DerkzenVVDNee. Ik vind dat hele punt over de politiecapaciteit echt niet
al te sterk. Ik zou totaal niet de stelling betrekken dat je met
deze verboden meer politiecapaciteit nodig hebt. Sterker
nog, ik zou willen dat we het vuurwerkverbod niet nodig
hebben, omdat we meer politiecapaciteit inzetten voor het
pakken van de raddraaiers. Dat lukt ons niet. Ik ben het niet
eens met mevrouw Lahlah. Dat gaat ook niet gebeuren in
dit debat, vrees ik, voorzitter.
Nee! Jammer, jammer. We gaan luisteren naar mevrouw
Lahlah, want zij is de volgende spreker.
Mevrouw LahlahGroenLinks-PvdANou lijk ik wel heel klein, voorzitter.
Het spreekgestoelte mag hoger.
Mevrouw LahlahGroenLinks-PvdANee, hoor, het is helemaal prima.
Dank je wel, voorzitter. Nederland is een demonstratieland,
en daar ben ik trots op. Zonder demonstraties hadden wij
geen vrouwenkiesrecht gehad, geen achturige werkdag,
geen pensioen, geen huwelijk voor mensen van hetzelfde
geslacht. Het is al door meer collega's gezegd. Meer recent
hebben studenten dankzij demonstraties de langstudeerboete van tafel gekregen. Demonstreren maakt verandering
mogelijk. Het is niet altijd comfortabel, maar wel onmisbaar
voor een gezonde democratie. Stel dat de Groningers zich
hadden vastgeketend aan de Groningse gasputten. Als het
aan de VVD ligt, waren ze meteen vervolgd, want: vitale
infrastructuur. Stel dat de toeslagenouders de ingang van
de Belastingdienst hadden geblokkeerd, al dan niet noodgedwongen met gezichtsbedekking om hun anonimiteit
veilig te stellen en zichzelf niet nog meer tot doelwit te
maken. Deze coalitie zou direct iedereen noteren met naam
en toenaam en alle gemiste werkuren van ambtenaren op
de demonstranten verhalen. En ja, de mensen die ik nu
noem, zijn te bescheiden om dit zo aan te pakken, maar het
illustreert wat de maatregelen die de VVD zo stoer voorstelt
en waar NSC zo achteloos sympathie voor heeft, echt
betekenen. Het gaat om de afschrikkende werking die het
kan hebben op mensen die opkomen tegen onrecht. Is dat
waar we heen moeten?
Het recht op demonstreren heeft bescherming nodig, ook
of misschien wel juist wanneer het schuurt, irriteert en boos
maakt. Maar in deze Kamer gaat het steeds vaker over wát
demonstranten zeggen in plaats van over hun recht om het
te zeggen. De leider van de grootste partij in dit land noemt
demonstranten "tuig" en vindt dat zij het land uitgezet
moeten worden, en het liefst samen met de burgemeester
Demonstratierecht in Nederland
22 januari 2025
TK 44
44-5-22
van Amsterdam, die ook van de fractievoorzitter van de
VVD geen rugdekking krijgt. Daarbovenop vraagt coalitiegenoot BBB of het OM niet proactief kan aansturen op
bepaalde jurisprudentie om demonstranten harder aan te
pakken, zodat we niet alleen op de stoel van de driehoek
gaan zitten, maar ook op die van de rechter. Zoals ik net al
zei, heb ik zitten luisteren naar de voorstellen van mevrouw
Michon-Derkzen. Wat zij voorstelt, voegt niks toe. Het
overgrote deel van de maatregelen is al mogelijk. Daarnaast
vergen ze niet minder, maar juist meer politie-inzet. Ik kan
helaas niet anders zeggen dan dat het pure symboolpolitiek
is. Hiermee problematiseer je demonstraties en zet je
demonstranten in een verdachtenhoekje. Daarmee draagt
de VVD feilloos bij aan de ondemocratische agenda van
hun ondemocratische coalitiegenoot, de PVV. Wat Groen-
Links betreft moeten we niet kijken hoe we het demonstratierecht kunnen inperken, zoals deze Kamer zo graag wil,
maar juist hoe we het demonstratierecht kunnen versterken.
Denk bijvoorbeeld aan het verspreiden van een handleiding
over hoe het demonstratierecht werkt onder gemeentes,
zoals een paar jaar geleden is gedaan, of door dit expliciet
mee te nemen in de opdracht aan het WODC …
U was halverwege een betoog, dacht ik.
Mevrouw LahlahGroenLinks-PvdADan maak ik de zin af. Ik vraag de Kamer zich bewust te zijn
van haar eigen rol in dit debat. Hoe zorgen we ervoor dat
het demonstratierecht hierdoor niet wordt uitgehold? Ik
roep iedereen hier op om boven de inhoudelijke voorkeuren
uit te stijgen en het recht op demonstreren te beschermen,
ook als het ons niet uitkomt.
Mevrouw Michon-DerkzenVVDMevrouw Lahlah spreekt mij de hele tijd zo direct aan dat
ik de bal in dit debat weer even bij haar wil leggen. Ik zou
haar willen vragen of zij vindt dat er nu een probleem is als
het gaat om de demonstraties die we zien, zoals de boerenprotesten, de pro-Palestinaprotesten en de klimaatactivisten.
Hebben we in ons land nou wel of niet een probleem op
dat gebied? Als we daar al anders over denken, kunnen we
eigenlijk wel ophouden. Vindt mevrouw Lahlah dat dat
prima gaat of kan daar het een en ander aan gebeuren?
Mevrouw LahlahGroenLinks-PvdAZoals we vandaag al vaker geconcludeerd hebben, gaat
veruit de meerderheid van de demonstraties goed en zijn
er slechts enkele incidenten, waarop gewoon geacteerd en
gehandeld wordt. Ik vind niet dat die incidenten de norm
moeten bepalen.
U continueert.
Mevrouw LahlahGroenLinks-PvdAIk was klaar.
O, u heeft nog een minuut over, nog 45 seconden. Maar
prima, des te beter. Dan is het woord aan de heer Boswijk,
CDA.
Ik neem aan dat u het nieuwe schema allemaal heeft gezien.
Het tweeminutendebat over het Midden-Oosten vindt straks
om 14.00 uur plaats, dus dat is iets naar voren gehaald. De
heer Boswijk.
De heer BoswijkCDADank u wel, voorzitter. Het recht op demonstreren is een
kroonjuweel van onze democratische rechtsstaat. Het geeft
mensen de ruimte om hun stem te laten horen, debat te
voeren en onrecht aan te kaarten. Het grootste deel van de
demonstraties verloopt vreedzaam. Het is te prijzen dat
mensen niet apathisch blijven, maar zich uitspreken over
zaken zoals de toekomst van de agrarische sector, het klimaat en de humanitaire crisis in Gaza.
Voorzitter. Dit grondrecht vraagt echter ook om fatsoen.
Soms is even stil zijn de beste vorm van demonstratie. Ik
doel daarmee op Dodenherdenking: slechts twee minuten
per jaar stilstaan bij degenen die hun leven gaven, waardoor
wij überhaupt kunnen demonstreren. Helaas zien we ook
dat sommige demonstranten moedwillig gevaarlijke situaties veroorzaken, hulpdiensten verhinderen of andere
bevolkingsgroepen discrimineren. Dit soort misbruik van
het demonstratierecht ondermijnt het draagvlak voor dit
belangrijke grondrecht.
Voorzitter. In 2019 bezetten 100 dierenactivisten een stal in
Boxtel. Dat is een voorbeeld van hoe het demonstratierecht
wat ons betreft misbruikt wordt. Mijn collega Eline Vedder
startte toen de actie #doesnormaal. Die oproep is nu actueler dan ooit. Maar wat zien we? Deze activisten gingen
recent vrijuit, ondanks dat ze huisvredebreuk hadden
gepleegd. Is de minister het met mij eens dat demonstreren
op privéterrein, waar mensen wonen, überhaupt standaard
verboden moet zijn?
Daarnaast wordt onze politie onevenredig belast door een
kleine groep die het demonstratierecht misbruikt. Denk aan
de blokkades van de A12, waar per actie gemiddeld 450
agenten worden ingezet. Die uren hadden anders besteed
kunnen worden aan zaken als zedendelicten of de bestrijding van criminaliteit. Dit is een onacceptabele verspilling
van capaciteit en een directe aanval op het vertrouwen in
onze rechtsstaat. Bovendien leidt het niet bestraffen van
overtredingen tot verdere escalatie. Als een individuele
burger een snelweg betreedt, krijgt hij een boete van €380,
maar overtreders in groepsverband gaan vrijuit. Dit ondermijnt de geloofwaardigheid van de overheid en frustreert
burgers die zich wel aan de regels houden.
Voorzitter. Waarom handhaaft de overheid niet strenger?
Burgemeesters beoordelen demonstraties op basis van drie
criteria, waaronder openbare orde. Deze afweging wordt
vaak vrij beperkt gemaakt. Waar één demonstratie misschien nog wel te dragen is, kunnen tien soortgelijke
demonstraties achter elkaar de openbare orde wel degelijk
zwaar onder druk zetten. Wordt dit criterium niet te krap
ingevuld? Ook bij bestuurlijke verplaatsing zien we dat er
mogelijkheden onbenut blijven. Extinctiondemonstranten
worden naar ADO gebracht en direct vrijgelaten. Ze lopen
dan weer terug naar de snelweg, terwijl artikel 176a van de
Demonstratierecht in Nederland
22 januari 2025
TK 44
44-5-23
Gemeentewet voorziet in de mogelijkheid om iemand twaalf
uur vast te houden. Waarom gebeurt dat niet?
Voorzitter. Het CDA stelt dat wie de regels overtreedt, de
consequenties moet dragen. Dit betekent hogere boetes,
taakstraffen en gebiedsverboden voor moedwillige overtreders. Gezichtsbedekking bij demonstraties moet wat ons
betreft verboden worden, zodat moderne technologie zoals
mobiele camera's met gezichtsherkenning kan worden
ingezet om overtreders te identificeren en beboeten. Wie
tienduizenden euro's aan politiecapaciteit kost, mag dit
bonnetje wat ons betreft bovendien direct thuis ontvangen.
Voorzitter. Demonstreren is een grondrecht, maar geen
excuus voor anarchie. Als we willen dat dit recht zijn waarde
behoudt, moeten we duidelijke grenzen stellen en hard
optreden tegen overtredingen. Laten we ervoor zorgen dat
demonstreren opnieuw een symbool wordt van democratie,
en niet van chaos.
Voorzitter, tot slot. We hebben het allemaal over de
bestaande regels — ikzelf ook. Worden die wel voldoende
gehandhaafd? Kan dat niet beter? Moeten we misschien
met nieuwe wetgeving komen? Alle mensen die je spreekt
die hiermee te maken hebben, vragen om capaciteit. Eerlijk
gezegd hoor ik over capaciteit vanuit het kabinet, maar ook
vanuit de coalitie, echt nog onvoldoende. Ik ben dus heel
benieuwd hoe de minister hiernaar kijkt.
Dank u wel.
Er is een vraag van de heer Six Dijkstra.
De heer Six DijkstraNSCOp veel punten ben ik het eens met de heer Boswijk. Op
een gegeven moment had hij het over camera's met
gezichtsherkenningstechnologie. In principe is dat vanwege
Europese wetgeving niet toegestaan. Hoe ziet hij dat specifiek voor zich?
De heer BoswijkCDAAllereerst over gezichtsbedekking. Ik heb gezien dat de
ik wil het eigenlijk behouden voor mensen
die willen demonstreren bij een ambassade. Ik kan me dat
bijvoorbeeld voorstellen bij de Iraanse ambassade. Maar
als ik afweeg hoe groot de groep is die dat graag zou willen
ten opzichte van de groep die daar misbruik van maakt en
enorme schade aanricht, bijvoorbeeld ook in de Universiteit
van Amsterdam — we kunnen niet herleiden wie die mensen zijn — dan vind ik de maatschappelijke onrust te groot
en wil ik toch zeggen: dat moeten we gaan doen. Er is
technologie mogelijk. Ik zou deze minister willen vragen
om toch te onderzoeken wat er wel mogelijk zou moeten
zijn. Ik denk eigenlijk dat we de luxe niet meer hebben om
dit uit te sluiten.
De heer Six DijkstraNSCMaar gezichtsherkenningstechnologie is met een reden in
EU-wetgeving vastgesteld. Je mag die niet realtime inzetten
om mensen te identificeren, omdat dat een best wel grote
impact heeft en veel neveneffecten. Ik snap dat de heer
Boswijk het voorstel doet, maar het kan in principe niet.
Hoe ziet hij concreet voor zich dat dat toch invulling kan
krijgen?
De heer BoswijkCDAAls ik hier dit gebouw binnen wil komen, gaat dat met
gezichtsherkenning. Als ik van Schiphol waar dan ook
naartoe wil vliegen, kom ik bijna geen douanebeambte
meer tegen, maar gaat het met mijn paspoort en gezichtsherkenning. Ik heb er destijds ook voor gepleit bij voetbalwedstrijden. Al je een stadionverbod hebt, vind ik het van
de zotte dat het je dan gewoon lukt om meerdere keren een
stadion binnen te komen. Daarom heb ik er toen ook voor
gepleit: kom met gezichtsherkenning, want dan los je dat
probleem op. Ongetwijfeld zullen er kaders zijn, maar ik wil
toch dit kabinet ertoe oproepen om te kijken waar we
nieuwe technologie kunnen toepassen, gezien de nieuwe
situatie in de samenleving. De ontsporing van de demonstraties die we nu zien en de toename van geweld en schade
zijn wel iets nieuws, helaas. Dat vraagt om een nieuwe
aanpak, dus ik zou de minister willen vragen om creatief te
zijn en te bekijken hoe we dat wel mogelijk kunnen maken.
Dank u wel. De heer El Abassi van DENK.
De heer El AbassiDENKVoorzitter, dank. Dank voor zo'n debat, een debat selectief
shoppen. We weten dat dit kabinet streeft naar zo min
mogelijk asielzoekers. Ze hebben vaak de onvrede die je
bij burgers ziet hier ook uitgesproken, maar wat niet uitgesproken is, is de onvrede die je terugzag in demonstraties
van veel van deze mensen, bijvoorbeeld als het ging om
azc's.
Ik heb hier een hele stapel van recente voorbeelden. Ik heb
namelijk raadsleden in Montferland nog genoemd. Volksvertegenwoordigers, die zijn bekogeld. De burgemeester
van Tubbergen moest verhuizen vanwege bedreigingen.
In Schipluiden zijn de burgemeester en raadsleden bedreigd
om de mogelijke komst van een azc. Het toekomstige azc
in Albergen is beschoten. Ik noem een vechtpartij in Budel.
Demonstratie tegen azc Heesch. Ik kan zo doorgaan; genoeg
gevallen die ik hier nog niet heb horen benoemen door
andere partijen, helaas.
Geen debat aangevraagd. Bijna geen vragen hierover
gesteld. Niet opgenomen in de stukken van de minister. Ik
zou partijen willen vragen, maar ook de minister: waarom?
Waarom is hier niks over gezegd? Het gaat toch echt om
onze volksvertegenwoordigers. Het gaat om ernstige
delicten die hier gepleegd worden. Waarom wordt hier niks
over gezegd? Staan we achter deze mensen, of staan we
achter het handelen van deze mensen? Dat zou ik ook aan
de minister willen vragen. Graag een toelichting hierop.
Dan even los van het selectief shoppen. Wij debatteren hier
vandaag over het demonstratierecht. Dit recht is een
grondrecht van onze democratie. Hiermee kunnen burgers
hun stem laten horen tegen onrecht. Maar wat zien we?
Onder het mom van veiligheid wordt dit grondrecht aangevallen. De vraag is: wie is hier werkelijk het gevaar? De
minister maakt namelijk in zijn brief onderscheid tussen
vreedzame demonstraties en ordeverstorende demonstra-
Demonstratierecht in Nederland
22 januari 2025
TK 44
44-5-24
ties. Volgens hem zijn dat acties waarbij demonstranten de
grenzen opzoeken en strafbare feiten plegen. Maar waarom
zoekt de minister zelf continu de grenzen van de wet op?
Waarom geeft hij niet het goede voorbeeld? Neem bijvoorbeeld zijn oprekking van het begrip wanordelijkheden. Hij
geeft aan dat een totaalverbod op gezichtsbedekkende kleding niet kan, maar geeft wel tips hoe demonstraties dan
toch op voorhand kunnen worden beëindigd, op grond van
wanordelijkheden. Hier interpreteert hij het begrip "wanordelijkheden" zo ruim dat hij zelf in strijd met het demonstratierecht handelt.
Dit zien wij constant terug in de brief. De minister doet
precies hetzelfde bij het zogenaamde "sight and sound"-
criterium. Hij gebruikt herdenkingsbijeenkomsten als
argument om het criterium te beperken. Natuurlijk is het
belangrijk om de waardigheid van herdenkingsbijeenkomsten te waarborgen, maar het demonstratierecht, inclusief
het recht om zichtbaar en hoorbaar te zijn, is minstens net
zo belangrijk. Als de boodschap van de demonstratie de
ander niet bereikt, heeft dat recht immers geen enkele zin
meer. Daarnaast moet de minister ook steeds erkennen dat
de vraag naar de daadwerkelijke juridische mogelijkheden
pas volledig wordt beantwoord als het WODC-onderzoek
in de zomer van 2025 verschijnt. Maar waarom geeft hij nu
al aan dat hij de grenzen wil gaan opzoeken?
Laten we verdergaan over de kloof tussen de minister en
de regioburgemeesters. Deze minister geeft namelijk in
interviews aan het demonstratierecht te willen beschermen.
Maar de belangrijkste partners, de burgemeesters, zeggen
in een duidelijke brief aan de Kamer dat zij zich zorgen
maken over de herziening van het demonstratierecht. De
burgemeesters vragen ook om ruimte, ruimte om lokaal
beleid te maken, om de-escalerend op te treden en om
demonstraties in goede banen te leiden. Wat biedt de
minister hun? Beperkingen, meer regels en de verplaatsing
van het probleem naar het lokaal gezag. Als klap op de
vuurpijl krijgen ze geen enkele garantie voor extra politiecapaciteit. De burgemeesters noemen dit onwenselijk, en
terecht.
De heer FlachSGPIk begrijp de titel van het betoog van de heer El Abassi nu
beter. Selectief shoppen, dat is wat deze bijdrage is. Mijn
vraag zit op het volgende. Ik hoor helemaal niks over
plichten. Ik hoor heel veel over rechten. Ik ben opgegroeid
in een ondernemersgezin en daar leerde ik altijd eerst wat
voor plichten ik had en pas daarna welke rechten. Vindt de
heer El Abassi ook niet dat we bijvoorbeeld herdenken —
hij haalde het zelf aan — met respect zouden moeten bejegenen en dat je de plicht hebt om je daar gewoon afzijdig
van te houden en dat niet te verstoren? Stel nu dat je een
genocide zou willen herdenken — laten we zeggen de
Armeense genocide, of waar dan ook op de wereld — vindt
de heer El Abassi dan ook niet dat je daar het recht toe zou
moeten hebben, maar dat andere mensen in een beschaving
ook de plicht hebben om je dat te gunnen en je de ruimte
te geven om dat in stilte en met respect te kunnen doen?
De heer El AbassiDENKNatuurlijk vind ik dat. Dat gaf ik ook aan in mijn bijdrage.
Wat ik ook heb aangegeven, is dat er uitzonderingen zijn.
De uitzondering is toevallig waar het nu iedere keer over
gaat: de opening van het Holocaustmuseum. Daar was
namelijk een genocideopruier bij uitgenodigd. Overal is
terug te lezen — dat was ook aangegeven — dat het protest
niet gericht was op de herdenking, niet op de opening van
het Holocaustmuseum, maar op de genocideopruier. Dat
vind ik een heel ander verhaal, juist vanuit respect, juist
vanuit waardigheid naar al die slachtoffers, naar de 300.000
indirecte doden in het gebied Gaza op dit moment.
Dank u wel. De volgende spreker van de zijde van de Kamer,
tevens de laatste spreker van de zijde van de Kamer, is de
heer Emiel van Dijk van de fractie van de PVV. Daarna ga
ik schorsen tot 14.00 uur. Om 14.00 uur vindt het tweeminutendebat plaats over het Midden-Oosten. Het woord is aan
de heer Van Dijk.
De heer Emiel van DijkPVVDank u wel, voorzitter. Het demonstratierecht is een
belangrijk recht voor de PVV. Laat dat voorop staan. Des te
meer is het onverteerbaar dat dit recht nu door een kleine
groep klimaatfanatici wordt uitgehold. Door structureel
acties te ondernemen die tot doel hebben om overlast te
veroorzaken, brokkelt het draagvlak voor demonstraties
onder de rest van de bevolking af, met als gevolg dat we
hier nu een debat hebben over demonstratierecht en of dat
al dan niet dient te worden ingeperkt en zo ja op welke
manier. We kunnen dit voorkomen door eindelijk eens op
te treden tegen ondermijnende organisaties als Extinction
Rebellion. De ordeverstorende en wetovertredende acties
hebben niets te maken met protesten van burgers die zich
niet gehoord voelen of zich zorgen maken over een bepaald
maatschappelijk probleem. Nee, dit hele Extinction Rebellioncircus wordt gefaciliteerd door een schimmig clubje dat
een groep onnozelen tegen betaling aanzet tot het breken
van de wet. Deze financiering komt bovendien ook nog eens
uit het Verenigd Koninkrijk. Over buitenlandse inmenging
gesproken. Hoe kan het dat er 700 arrestaties verricht werden en dat er niemand vervolgd is? Sterker nog, er werd
zelfs niemand beboet voor het bezetten van de snelweg,
voor het niet bij zich hebben van een identiteitsbewijs, noch
voor het niet opvolgen van bevelen van de politie.
Dat is heel vreemd, want een paar jaar geleden werden
demonstranten die uit protest de A7 blokkeerden gewoon
onherroepelijk veroordeeld voor het versperren van de
snelweg. Zij kregen boetes, voorwaardelijke gevangenisstraf
en werkstraffen, omdat zij met hun protest probeerden een
gezellig Nederlands kinderfeest te behoeden van vervelende
antizwartepietenpestkoppen. Toen kon het Openbaar
Ministerie wel optreden. Toen werden die mensen wel
opgepakt, ondanks dat ze vreedzaam de snelweg blokkeerden. Ik zeg het er maar even bij, want blijkbaar is het
woordje "vreedzaam" voor het OM het magische woord.
Dit was namelijk een van de belangrijkste overwegingen
waarom het Openbaar Ministerie meende geen vervolging
te hoeven instellen. Het was allemaal heel vreedzaam, die
door de burgemeester verboden blokkering van de snelweg.
Dat hiermee mensenlevens in gevaar werden gebracht
omdat de ambulances om moesten rijden of de brandweer
niet op tijd ter plaatse had kunnen zijn of omdat er meer
dan 450 politieagenten hun tijd kwijt waren aan deze verwende ongewassen types doet er voor het OM blijkbaar
niet toe. Dit is de PVV een doorn in het oog. Ik wil dan ook
van de minister weten of hij deze anarchisten gewoon vrij
Demonstratierecht in Nederland
22 januari 2025
TK 44
44-5-25
baan blijft geven of dat er nu eindelijk eens actie komt van
deze minister.
Deze week heeft Extinction Rebellion aangekondigd om
voor de 41ste keer een snelweg te versperren, dit keer de
A10. Ik hoor graag van de minister welke acties hij al heeft
ondernomen om de orde te handhaven, want de mensen
in het land zijn het helemaal zat. De tijd waarin de minister
zich kon verschuilen achter een of ander adviesclubje dat
volgende zomer een advies uitbrengt, is wat de PVV betreft
op. Hij moet nu om tafel met de politie en/of de driehoek
om duidelijk te maken dat er tegen wetsovertredingen keihard moet worden opgetreden. Schrijf boetes uit en laat
de samenleving niet opdraaien voor de gigantische kosten
van deze ordeverstorende optredens. De minister moet ook
de regie pakken en aanwijzingen geven, zodat het evenwicht
en de onpartijdigheid weer in het systeem worden gebracht.
We moeten niet toestaan dat er met twee maten wordt
gemeten of iemand wel of niet vervolgd wordt, want dat is
de situatie waar we nu in verzeild zijn geraakt. De ondermijnende acties van Extinction Rebellion blijven zonder consequenties, continu, terwijl dat bij bijvoorbeeld de blokkeerfriezen of bij demonstranten tegen de lockdowns totaal niet
het geval was. Daar was de Staat veel minder coulant en
werd er wel keihard opgetreden. De geloofwaardigheid van
de politie, het Openbaar Ministerie en de rechtsstaat als
geheel staat onder druk. Dus minister, er is werk aan de
winkel. Waar u nu mee bezig bent, weet ik niet, maar het
is één grote, slappe hap.
Tot slot, voorzitter. Ik wil nog graag opheldering van de
minister over de manier waarop hij de aangenomen motie
over de gezichtsbedekkende kleding tijdens demonstraties
gaat uitvoeren. Ik lees namelijk in de brief van het kabinet
een aantal mitsen en maren en een hele creatieve interpretatie van waarom het toch vooral nodig kan zijn om wel je
gezicht te bedekken. De PVV heeft hier een broertje dood
aan en vindt dat de motie gewoon ongewijzigd, zoals die
bedoeld is, moet worden uitgevoerd. Simpel gezegd, het
kabinet moet ervoor zorgen dat gezichtsbedekkende kleding
bij demonstraties moet worden verboden. Punt.
Dank u wel, voorzitter.
Mevrouw BikkerChristenUnieHeldere taal kan de PVV nooit ontzegd worden. Dat is hier
ook het geval. Alleen, ik ben een beetje bezorgd. Ik heb de
PVV eerder bijvoorbeeld vrij duidelijk gehoord over de
ruimte die er moet zijn voor coronademonstraties, die we
hadden in de tijd van de coronapandemie. Wat u nu vraagt
van de minister en waarover u nu de minister, zo zeg ik via
de voorzitter, slappe hap verwijt, had al die demonstraties
onmogelijk gemaakt, geloof ik. Is dat dus inderdaad de prijs
die u wilt betalen? Kijkt u erop terug, zo van: dat hadden
we toch niet zo moeten doen, daar hadden we veel harder
in moeten grijpen?
De heer Emiel van DijkPVVNee, dat is een vergelijking die mank gaat. Het zijn twee
verschillende situaties. We hadden toen een crisissituatie.
We hebben nu een hele andere situatie, waarin er 40 keer
achter elkaar een snelweg wordt bezet, waarin er ambulances moeten omrijden, waarin hulpdiensten niet op tijd,
mocht dat nodig zijn, bij slachtoffers kunnen komen en
waarin er niet wordt opgetreden tegen mensen die de wet
overtreden, op meerdere manieren de snelweg bezetten,
hun identiteitsbewijs niet tonen en bevelen van de politie
negeren. Daar doet de minister niets aan en dat is het
bezwaar dat wij hier uiten. Daarin willen wij dat er keihard
tegen op wordt getreden. Dat kan nu ook al; dat heb ik in
mijn betoog aangegeven. De minister kan al gewoon een
aanwijzing geven aan het Openbaar Ministerie en zeggen:
ga je werk in hemelsnaam doen. Ze laten het immers
afweten. En daarom staan wij hier een debat te houden met
z'n allen over de vraag of dat demonstratierecht moet
worden ingeperkt, en dat vinden wij een kwalijke zaak.
Mevrouw BikkerChristenUnieMaar het is een van de twee. Als de PVV zegt "ja, de regels
die we hebben, moeten gewoon worden toegepast, maar
dat gebeurt te weinig", dan moeten we gewoon de middelen
fixen en zorgen dat dat kan gebeuren. Als de PVV zegt "de
wet moet worden aangepast, zodat er beter en vaker worden ingegrepen", dan zal dat ook een prijs hebben voor die
andere demonstraties. Ik heb het nu niet helemaal scherp.
De spreker wekt de indruk dat al deze misstanden niet meer
voor gaan komen, maar dat bestaat niet. Dat is een beetje
een beeld dat wel fijn klinkt, maar niet bestaat. Ik hoor dus
toch heel graag een verduidelijking. Wil de PVV nou aanpassing van de wet, of komen er meer middelen? Moet de
minister van Justitie vooral gaan handhaven? Maar daarin
is hij afhankelijk van die middelen, dus dan hangt het toch
van deze coalitie af wat ze daarin neerleggen.
De heer Emiel van DijkPVVHet antwoord is heel simpel. We hoeven niet meer middelen
te hebben. Er staan 450 politieagenten bij een demonstratie
van 700 man. 700 mensen die de wet overtreden op meerdere gebieden: het versperren van de snelweg, het niet
opvolgen van bevelen en het weigeren de identiteit te tonen
wanneer daarom gevraagd wordt. Al die boetes bij elkaar
opgeteld is dat ongeveer €1.000 per persoon. Dat is gewoon
€700.000 die de politie op één middagje kan innen. Dan
moet u eens kijken wat dat doet bij de volgende demonstratie, wat die mensen dan zeggen. Ze gaan niet meer op de
snelweg zitten, want ze weten dat het verboden is en ze
weten dat het consequenties heeft. Nu wordt hen door het
Openbaar Ministerie de hand boven het hoofd gehouden;
er wordt niet vervolgd. Er is één groot slap optreden van
de regering uit. Die onderneemt geen actie op dit dossier.
Daar moet wat aan gebeuren. Meneer de voorzitter, mag
het nog?
Ja, u bent aan het woord. Maar ga wel naar een afronding.
De heer Emiel van DijkPVVDe wet hoeft dus niet per se aangepast te worden. Als het
strenger wordt gemaakt, zullen wij daar in principe niet
voor gaan liggen. Maar we moeten nu met de huidige
toolbox beboeten en handhaven. Dat gebeurt nu niet.
Ik schors tot 14.10 uur. Dat is dus niet tot 14.00 uur, maar
tot 14.10 uur. Daarna gaan we het tweeminutendebat doen.
Nee, u bent door uw vragen heen.
Demonstratierecht in Nederland
22 januari 2025
TK 44
44-5-26
De heer SnellerD66Ik heb één vraag over de orde. De brief die we nu gekregen
hebben, is als eerste ondertekend door de minister van
Justitie en Veiligheid. Vorig jaar kregen we een brief over
het demonstratierecht die als eerste was ondertekend door
BZK. Ter voorbereiding vroeg ik me af wie er zo meteen
begint.
Dat is de minister van Binnenlandse Zaken.
De beraadslaging wordt geschorst.
Ik schors tot 14.10 uur.
De vergadering wordt van 13.42 uur tot 14.12 uur geschorst.
Demonstratierecht in Nederland
22 januari 2025
TK 44
44-5-27
