Terug

Demonstratierecht in Nederland

Debat over het demonstratierecht in Nederland

22 januari 2025 8u 2m

AI-samenvatting

Samenvatting

Het debat raakte Palestina/Israël-kwesties vooral bij discussies over het demonstratierecht en pro-Palestinademonstraties. DENK (El Abassi) stelde dat protesten tegen een 'genocideopruier' gerechtvaardigd waren en wees op de 300.000 doden in Gaza. ChristenUnie (Bikker) erkende het leed in Gaza maar pleitte voor respectvolle demonstraties, vooral bij herdenkingen. SGP (Flach) en VVD (Michon-Derkzen) kritiseerden dat pro-Palestinademonstraties deel uitmaakten van groepen die de openbare orde verstoren en burgemeesterlijke besluiten negeren. GroenLinks-PvdA (Lahlah) waarschuwde tegen selectieve bescherming van demonstratierecht op basis van inhoud en verdedigde pro-Palestinademonstranten.

CDA (Boswijk) erkende dat humanitaire crisis in Gaza legitiem protestonderwerp is, maar bekritiseerde misbruik van demonstratierecht. SP (Van Nispen) betoogde dat onvrede over de Gaza-oorlog en Nederlandse reactie daarop onderliggende oorzaken van protesten zijn. Het kabinet reageerde niet inhoudelijk op de Palestina/Israël-aspecten; de discussie concentreerde zich op handhaving van demonstratierecht en ordeningsmaatregelen.

AI-gegenereerd op basis van trefwoord-relevante fragmenten. Controleer bij twijfel het volledige verslag hieronder.

Behandeld

Besproken in dit debat

7 stukken

Document

Verslag

17 sprekers · 190 bijdragen

Relevant

Demonstratierecht in Nederland

VoorzitterVoorzitter

Martin Bosma

Demonstratierecht in Nederland

te treden als dat nodig is en dat gebeurt ook, zeggen de

burgemeesters zelf.

De voorzitterVoorzitter

Om uw stem te sparen, sta ik even een interruptie toe. Ik

beperk het aantal interrupties tot vier in deze termijn.

Aan de orde is het debat over het demonstratierecht in

Nederland.

CDADe heer BoswijkCDA

Dat was mijn hoofdreden om deze interruptie te plegen!

De voorzitterVoorzitter

Ik heropen. Aan de orde is het debat over het demonstratierecht in Nederland. Een hartelijk woord van welkom aan

de minister van Binnenlandse Zaken en de minister van

Justitie. Wij hebben veertien sprekers van de zijde van de

Kamer. Iedereen heeft vier minuten spreektijd. Ik moet dit

debat ergens onderbreken voor een aantal tweeminutendebatten. Dat is heel vervelend, maar de Kamer wilde dat. Het

zou heel mooi zijn als we dat na de eerste termijn van de

Kamer kunnen doen, maar we moeten even zien hoe dat

gaat uitpakken. We zien wel. Ik geef graag het woord aan

de eerste spreker van de zijde van de Kamer. Dat is

mevrouw Teunissen van de fractie van de Partij voor de

Dieren. Nogmaals, zij heeft vier minuten spreektijd, zoals

iedereen. Het woord is aan mevrouw Teunissen.

PvdDMevrouw TeunissenPvdD

Voorzitter. Ik ben mijn stem een beetje kwijt, maar ik zal zo

duidelijk mogelijk proberen te praten. Ik begin met een ode

aan het demonstratierecht, omdat dit belangrijke grondrecht

van alle Nederlanders onder druk staat. Het staat onder

druk, omdat politici vreedzame demonstranten criminaliseren en voorstellen doen om ons mooie recht op vergadering

en betoging vergaand in te perken. Dat is een bedreiging

voor de ruimte die er in onze vrije en pluriforme samenleving moet zijn, want democratie betekent niet dat de

zienswijze van de meerderheid altijd prevaleert. Een moedige staat duldt tegenmacht. Juist in tijden van grote

maatschappelijke onrust — daar leven we nu in — zijn

vreedzame demonstraties van groot belang voor mensen

om hun stem te laten horen. Daarvoor hoeven we alleen

maar een duik in de geschiedenis te nemen. Demonstraties

waren cruciaal voor de totstandkoming van bijvoorbeeld

het vrouwenkiesrecht en de achturige werkdag. Laten we

één ding alsjeblieft niet vergeten: het demonstratierecht is

bewust verankerd in het Europees Verdrag voor de Rechten

van de Mens. Dat verdrag is tot stand gekomen na de

Tweede Wereldoorlog, met het devies: dit nooit meer.

Voorzitter. In plaats van pal achter het demonstratierecht

te gaan staan, worden vreedzame demonstranten nu

gecriminaliseerd en wordt er een rechtvaardiging gezocht

om het recht in te perken. Tekenend is dat het kabinet het

onzinnige onderscheid wil maken tussen vreedzame

demonstraties en ordeverstorende acties. Dat is onzinnig,

want het is natuurlijk het hele idee van een demonstratie

om aandacht te vragen voor onrecht. Hinder en burgerlijke

ongehoorzaamheid zijn onderdeel van een vrije democratie.

Het onderscheid ligt bij vreedzaam versus niet vreedzaam.

Hiervoor is het demonstratierecht voldoende toereikend.

Daar moet dus ook niet aan getornd worden. Laat ik duidelijk zijn: de Partij voor de Dieren veroordeelt het gebruik

van geweld en vernielingen ten stelligste. De huidige wettelijke kaders bieden de driehoek voldoende ruimte om op

PvdDMevrouw TeunissenPvdD

Dank.

CDADe heer BoswijkCDA

Ik deel met de Partij voor de Dieren de ode aan het

demonstratierecht. Ik zie dat het een heel belangrijk recht

is en dat het in onze geschiedenis veel goede veranderingen

heeft gebracht. Ik maak mij alleen grote zorgen, want ik

moet toch wel constateren dat het demonstratierecht wordt

misbruikt en soms niet vreedzaam wordt gebruikt, en dat

de handhaving door de driehoek soms tekortschiet. En dan

doel ik vooral op bijvoorbeeld de stalbezetting in Boxtel vijf

jaar geleden. Tientallen demonstranten hebben daarbij

huisvredebreuk gepleegd. Dat heeft voor stress bij de dieren

gezorgd. Uiteindelijk hebben we moeten constateren dat

de demonstranten vrijuit zijn gegaan. Deelt collega Teunissen van de Partij voor de Dieren met mij dat het bezetten

van een privéterrein waar mensen zelf wonen — een stal

of een bedrijf, dat maakt mij niet uit — een grens overgaat

en dat we daar veel harder over moeten zijn?

PvdDMevrouw TeunissenPvdD

De heer Boswijk gaat in op een heel specifieke casus. Dat

vind ik op zich terecht, want het is een heel groot ding, dat

veel maatschappelijke onrust heeft veroorzaakt. De Partij

voor de Dieren heeft altijd gezegd dat het aan de rechter is

om te oordelen of daarbij sprake is van een strafrechtelijke

overtreding of niet. In hoger beroep zijn deze demonstranten vrijgesproken. Wij hebben daar zelf dus geen oordeel

over, maar de demonstranten zijn vrijgesproken. Wat ik

hier precies het probleem vind, is dat de heer Boswijk begint

met "er zijn demonstranten die misbruik maken van het

demonstratierecht". Dat is precies het criminaliseren van

demonstranten waar we nu mee te maken hebben. Dat is

schadelijk. Dat ondermijnt de huidige juridische kaders die

wij hebben. Voor de Partij van de Dieren staan die juridische

kaders voorop. Als zo'n stalbezetting onrechtmatig is, dan

kan daar al tegen opgetreden worden.

CDADe heer BoswijkCDA

We moeten helaas constateren dat daar dus niet tegen

opgetreden is. Laat ik een ander voorbeeld noemen:

demonstreren bij mensen voor de deur thuis, op hun privéterrein, bijvoorbeeld bij politici of andere mensen die in het

publieke debat een positie hebben. Is collega Teunissen

het met mij eens dat dit onacceptabel is en dat we dat niet

moeten willen? Is zij het met mij eens dat dat niet alleen

zou moeten gelden voor mensen met een belangrijke rol,

maar voor de hele samenleving? Als zij dat met mij deelt,

is zij het dan ook met mij eens dat we harder moeten gaan

handhaven, of deze ministers moeten vragen wat we kun-

Demonstratierecht in Nederland

22 januari 2025

TK 44

44-5-1

nen doen om te voorkomen dat in de toekomst op privéterrein wordt gedemonstreerd? Want ik denk dat dat een

onwenselijke situatie is, los van wat je standpunt ook is.

hof, en dat daaruit blijkt dat al die de demonstranten zijn

vrijgesproken.

PvdDMevrouw TeunissenPvdD

Ik wil even wegnemen dat er niet is ingegrepen. Er is wel

degelijk ingegrepen binnen de huidige kaders van het recht.

Vervolgens is er een rechtszaak geweest, waarin de

demonstranten zijn vrijgesproken. Natuurlijk is dat een

ingewikkelde afweging, want het kan ook intimiderend zijn.

Binnen het recht zijn ook daar kaders voor. Bijvoorbeeld

intimidatie, vernielingen of het gebruik van geweld mag

niet. Dat is al geregeld binnen het demonstratierecht. Maar

wat doet u? Stel dat we dit helemaal gaan aanpassen, dan

heeft dat niet alleen maar gevolgen voor mensen die bijvoorbeeld een stal bezetten, maar ook voor heel veel andere

demonstraties. En dat is het probleem. Je kunt nooit een

generiek verbod instellen, want in het demonstratierecht

is het uitgangspunt juist dat elke demonstratie op zijn

merites moet worden beoordeeld. Dus wat wil de heer

Boswijk dan eigenlijk? Dat vraag ik mij af.

De voorzitterVoorzitter

We zullen het nooit weten. Mevrouw Wijen-Nass, het woord

is aan u.

BBBMevrouw Wijen-NassBBB

Meneer de voorzitter, het aantal interrupties is vandaag

beperkt. Dan krijg je dit natuurlijk.

De voorzitterVoorzitter

Gaat u nu namens de heer Boswijk spreken?

BBBMevrouw Wijen-NassBBB

Nee, natuurlijk niet.

Het ging zojuist ook al eventjes over de stalbezetting in

Boxtel. We zagen dat demonstranten of, beter gezegd,

activisten zich daarbij toegang hadden verschaft tot de

stallen. Het hof heeft daarover gezegd dat toch niet strafbaar

te vinden en het heeft die demonstranten vrijgesproken.

Maar hoe ziet mevrouw Teunissen dit? We kunnen toch

niet zomaar toestaan dat demonstranten zich gewoon toegang verschaffen tot de stallen en inbreuk maken op het

eigendomsrecht van die boer? Want dat heeft echt enorme

gevolgen, ook emotionele, voor die boeren, en voor die

dieren.

PvdDMevrouw TeunissenPvdD

Dat laatste onderstreep ik natuurlijk, maar het demonstreren

is afgewogen binnen bepaalde kaders en het is niet de enige

overweging die meegenomen wordt. Uiteindelijk geeft de

Partij voor de Dieren ... Dat is juist het gevaar, en ik vind

het ook een gevaar wat BBB nu doet: dat wij een politiek

oordeel geven over één specifieke demonstratie, want

daarmee suggereer je dat er iets mis is. De vraag is dan

nog steeds dezelfde als die ik had bij de interruptie van de

heer Boswijk: met welk doel gaat u hier deze specifieke

demonstratie aankaarten; is dat om tot een generiek verbod

te komen? En ik wil benadrukken dat al die complexe

afwegingen uiteindelijk inderdaad zijn gemaakt door het

BBBMevrouw Wijen-NassBBB

Als ik mevrouw Teunissen zo hoor, dan lijkt het mij dat zij

het allemaal gewoon wel prima vindt wat er gebeurt. Maar

volgens mij was onlangs ook in het nieuws dat er weer een

snelweg was bezet en dat zelfs de ambulancediensten er

niet doorheen konden. Dan vraag ik mij wel af hoever we

moeten gaan in Nederland — wat dan wel losstaat van dat

het demonstratierecht gewoon heel erg belangrijk is, maar

ordeverstoringen niet. Ik ben heel benieuwd hoe mevrouw

Teunissen daarnaar kijkt.

PvdDMevrouw TeunissenPvdD

Dat is natuurlijk precies wat er mis is: dat er wordt gezegd

"het zijn ordeverstoringen en die vallen buiten het demonstratierecht". We hebben gewoon de uitspraak van het

Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Dat zegt dat

snelwegblokkades ook binnen het demonstratierecht vallen,

en ook op die manier moeten worden beoordeeld. Dus

hiermee mensen wegzetten die vreedzaam demonstreren,

binnen dat recht, en zeggen "dat zijn ordeverstoringen" of

"dat valt onder het strafrecht", dát is precies de ondermijning van het demonstratierecht waar ik het vandaag over

heb.

SGPDe heer FlachSGP

Het lijkt er nu toch een beetje op alsof mevrouw Teunissen

zegt van: dit type recht is een soort natuurverschijnsel dat

nooit kan veranderen. Maar ook in de maatschappij zie je

gewoon bepaalde opvattingen hierover, en wij zitten hier

als Kamer ook om wetten eventueel aan te passen.

Mevrouw Teunissen ging zelf in op snelwegdemonstraties

en de Europese rechter, maar de Europese rechter heeft

gezegd in de Litouwse snelwegzaak dat een demonstratie

nooit een manier mag zijn om je zin door te drijven; het is

een signaal, het is een mening uiten richting de overheid,

maar nooit een middel om iets door te drukken of door te

drammen. Hoe kijkt u daar dan naar?

PvdDMevrouw TeunissenPvdD

Ik zeg helemaal niet dat een demonstratie een natuurwet

is. We kunnen natuurlijk altijd kijken of wat we doen,

deugdelijke wetgeving is. Maar wat hier geldt — en ik

benadruk dat nog maar even — is dat veruit het merendeel

van de demonstraties vreedzaam verloopt. En waar dat niet

gebeurt, daar grijpt de driehoek al in. En de driehoek zegt

zelf, de burgemeesters zeggen zelf: we hebben genoeg

handvatten; we hebben dit helemaal niet nodig. Dan ontstaat bij mij de indruk dat het hier helemaal niet gaat om

kijken naar het extra aanpakken van wanordelijkheden,

maar dat het hier gewoon gaat om bepaalde mensen wegzetten, zwartmaken. Ik hoor het ook bij de SGP dat daar

vreedzame demonstranten worden weggezet als tuig. Dat

is ondermijning van het recht dat je hebt om je mening vrij

te uiten. Het is ook selectief wat de SGP doet. Klimaatdemonstranten die vreedzaam demonstreren wegzetten, en

andere demonstraties: helemaal geen probleem. En dat

selectieve shoppen — trouwens ook nog iets waar het

wetenschappelijk bureau van de VVD in 2020 op heeft

gewezen — is heel schadelijk voor het grondrecht dat we

Demonstratierecht in Nederland

22 januari 2025

TK 44

44-5-2

hier hebben om je mening vrij te kunnen uiten op straat.

Dus wat de heer ... Wat de SGP hier nu doet ...

ChristenUnieMevrouw BikkerChristenUnie

Allereerst beterschap voor mevrouw Teunissen. Het lijkt

me lastig om het debat zo te voeren, maar ze doet het knap!

De voorzitterVoorzitter

Flach.

PvdDMevrouw TeunissenPvdD

Flach, sorry. Ik had "de heer Stoffer" in mijn hoofd, maar

goed; het is echt de heer Flach. Wat de heer Flach hier nu

doet, is de suggestie wekken dat we een probleem hebben.

Maar als je kijkt naar de feiten: de meerderheid van de

demonstraties vindt gewoon vreedzaam plaats, een heel

klein deeltje niet. En daarvan zeggen burgemeesters zelf:

we hebben genoeg wettelijke handvatten om daartegen op

te treden, en dat doen we ook. Dus dit is gewoon stemmingmakerij wat hier gebeurt.

SGPDe heer FlachSGP

Ik zie dat mevrouw Teunissen dit als verdedigingsmiddel

heeft ingezet, dat "stemmingmakerij" en "schadelijk" en

"criminaliseren". Mensen die ervoor kiezen om op deze

manier te demonstreren, zijn ook niet van suikergoed. Die

kunnen er ook tegen, denk ik, als mensen een andere

mening hebben over hun opvatting. Het belangrijkste punt

is dat u zegt dat er nu al voldoende middelen zouden zijn

om in te grijpen. Toch is al 35 keer een snelweg geblokkeerd, met ook veiligheidsrisico's en openbareorderisico's

van dien. En dat wordt zelfs gefaciliteerd, in die zin dat dan

gewoon de kruizen op de weg worden aangezet, in plaats

van dat mensen eraf worden gesleept. We zien dus dat het

recht hier onvoldoende handvatten biedt om dit op een

ordentelijke manier weg te zetten. Juist zo'n organisatie —

daarna stop ik, voorzitter — als Extinction Rebellion heeft

op enig moment gezegd: wij gaan niet weg voordat er aan

onze eisen is voldaan. Daarover is nou juist door de Europese rechter, waar u ook zo veel waarde aan hecht, gezegd

dat het niet is waar demonstratierecht voor bedoeld is. Dat

is bedoeld om te laten horen wat je dwars zit, om je mening

te uiten, maar niet om te blijven zitten tot je je zin krijgt.

PvdDMevrouw TeunissenPvdD

De heer Flach zegt nu dat de demonstranten niet van suikergoed zijn. Dat rechtvaardigt het dus om maar op te hitsen

en teksten te sturen over vreedzame demonstranten. Dat

ten eerste.

Ten tweede vind ik dat er uit het betoog van de heer Flach

een heel groot wantrouwen spreekt richting de driehoek

en de burgemeesters. Zij zeggen heel duidelijk: wij hebben

de handvatten om in te grijpen. Ook op de A12 wordt er

gewoon ingegrepen. De demonstranten worden daar

weggehaald. Je kunt zeggen: dat is heel vervelend, want

er komt heel veel politie bij kijken, terwijl we die inzet ergens

anders nodig hebben. Zorg dan voor meer politiecapaciteit.

Het vorige kabinet heeft ook bezuinigd op de politie. Dat is

daarvoor ook al gebeurd. Zorg voor een vuurwerkverbod.

Daar gaat de meeste politiecapaciteit naartoe. Dit selectief

shoppen en ook nog eens het wegzetten van vreedzame

demonstranten, alsof wegblokkades per definitie buiten het

demonstratierecht vallen, is precies die ondermijning

waarover ik het heb.

PvdDMevrouw TeunissenPvdD

Ja, het lijkt me ook lastig om naar te luisteren zo.

ChristenUnieMevrouw BikkerChristenUnie

Nee, dat valt alleszins mee. Alleen willen wij u allerlei — ik

zou bijna merknamen gaan noemen — Pottertjes en Strepsils en noem maar op toewerpen, maar dat helpt u nu niet.

Sterkte.

Ik zeg toch even het volgende. Ik zit naar uw verhaal te

luisteren. Wij koesteren samen het demonstratierecht. Ik

denk wel dat we het afgelopen jaar incidenten hebben

gezien die het demonstratierecht onder druk zetten als het

niet nodig is. Als voorbeeld noem ik het uit de straat halen

van stenen en het in de fik steken van spullen op de snelweg

of waar dan ook. Ik noem ook hoe mensen worden bejegend, bijvoorbeeld slachtoffers van de Holocaust. Als je

ziet hoe er daar geschreeuwd is, denk ik: het is niet nodig.

Ik kan er van alles van vinden. Demonstraties mogen bij

mij jeuk oproepen, maar soms hebben we ook wel met

elkaar uit te spreken: gedraag je nou, want dat maakt je

punt alleen maar sterker. Deelt de Partij voor de Dieren dat?

Op welke momenten ziet u kansen voor ons als politiek om

in ieder geval die normerende kant uit te spreken?

PvdDMevrouw TeunissenPvdD

Ik deel met mevrouw Bikker dat er altijd moet worden

opgetreden tegen bijvoorbeeld het gooien van stenen of

het veroorzaken van brand. Laatst is er bijvoorbeeld nog

een stal in brand gevlogen bij een demonstratie. Natuurlijk

moeten we daar keihard tegen optreden. Maar, met alle

respect: dat gebeurt al. Dat is precies waarvan de driehoek

zegt: we hebben genoeg handvatten om in te grijpen. Dus

ja, je moet dat geweld niet toestaan, je moet dat keihard

aanpakken; daar zijn we het helemaal over eens. Maar mijn

punt is dat er hier vaak ook zaken door elkaar worden

gebruikt, bijvoorbeeld bij die demonstraties bij de UvA. Er

wordt gezegd dat we daar echt harder zouden moeten

ingrijpen. Ik ben het er helemaal mee eens dat we hard

moeten ingrijpen tegen de geweldplegingen die daar zijn

gedaan, maar er waren ook heel veel vreedzame demonstranten. Dat wordt nu allemaal op één hoop gegooid. Er

wordt gezegd dat er generieke verboden moeten komen.

Ik hoop dat mevrouw Bikker, van wie ik weet dat ze het

recht heel hoog heeft zitten, het met mij eens is dat dit echt

een glijdende schaal is en dat we ervoor moeten uitkijken

dat we niet, omdat we het niet eens zijn over hoe bepaalde

zaken gaan, zeggen: op dit punt kan onze vrije mening wel

worden ingeperkt. Ik vind dat echt een glijdende schaal.

ChristenUnieMevrouw BikkerChristenUnie

Dank, maar ik zie het kabinet eerlijk gezegd die lijn wel

inzetten: juist dat vreedzaam demonstreren mogelijk blijven

maken, of je het er nou eens bent of niet. Ik zou zeggen: of

het nou is bij een abortuskliniek, op een snelweg vanwege

het milieu of de landbouw; in alle gevallen heeft het kabinet

die rechtsstaat te handhaven. Het moet vreedzaam

demonstreren dus ook mogelijk maken, maar daar waar er

grenzen worden overschreden moet ook worden ingegre-

Demonstratierecht in Nederland

22 januari 2025

TK 44

44-5-3

pen. In die toon liet ook burgemeester Halsema zich gisterenavond uit. Ze zei daarbij: ik heb daar dan wel genoeg

politie voor nodig. Zij vroeg zelfs om extra politie. Is dat

iets wat de Partij voor de Dieren steunt? Is dat een voorstel

dat ik van u mag verwachten, om juist dat vreedzaam

demonstreren mogelijk te maken? Of laat u alles bij het

oude? Ik vrees dan echt dat het demonstratierecht verder

wordt uitgehold.

PvdDMevrouw TeunissenPvdD

Twee punten. Het kabinet grijpt in, maar tegelijk maakt het

kabinet een heel raar onderscheid tussen demonstraties en

ordeverstorende acties. Mevrouw Bikker moet het toch wel

met mij eens zijn dat het onderscheid vreedzaam versus

niet-vreedzaam zou moeten zijn? Dat zeggen ook alle

mensenrechtenorganisaties.

Het tweede punt betreft — nou ben ik het even vergeten ...

ChristenUnieMevrouw BikkerChristenUnie

Extra politie.

PvdDMevrouw TeunissenPvdD

Ja, extra politie, natuurlijk: de politiecapaciteit. Natuurlijk

zijn we het er met elkaar over eens dat we het demonstratierecht goed moeten kunnen waarborgen. Dat betekent

ook: degelijke handhaving. Ik snap best dat de politie klaagt,

want ze hebben net nog oud en nieuw gehad, waar ze

gigantisch veel capaciteit voor moesten inzetten. We zetten

ook heel veel politie in bij voetbalwedstrijden bijvoorbeeld,

veel meer dan bij demonstraties. Wij als Partij voor de

Dieren vinden dat het een politieke keuze is om ook goed

het demonstratierecht te borgen en dat je daar dus ook

politie voor mag inzetten, want het is een groot goed dat

we dit kunnen doen en op deze manier onze rechten voor

vrijheid en betoging kunnen waarborgen. Wij zijn dus zeker

voor extra politiecapaciteit. Daar zien wij echt oprecht een

probleem. Maar dat moet niet alleen worden ingezet voor

extra repressie, waarbij we zeggen: we gaan al deze

vreedzame demonstranten gewoon even sneller oppakken.

Of we gaan extra surveilleren of meer gegevens controleren

vooraf. Dan gaan we de verkeerde kant op, maar extra

politiecapaciteit, daar kunnen we ons helemaal in vinden.

Dat zeggen we ook al jaren.

De voorzitterVoorzitter

Helder, prima. U continueert.

straat op te gaan. Wat heeft het kabinet tot nu toe gedaan

met de bevindingen van mensenrechtenorganisaties die

hiervoor waarschuwen? Graag een concrete reactie.

Het is zorgelijk dat vreedzame demonstranten veel te vaak

en veel te hard worden aangepakt. Er zijn te veel ernstige

incidenten van politiegeweld. Stop het ophitsen en ga voor

een aanpak waarbij we vanuit vertrouwen faciliteren en niet

vanuit wantrouwen en onveiligheid handelen. Dus beter

overleggen met de driehoek. Beter overleggen vooraf.

Betere communicatie. Staat het kabinet achter zo'n aanpak?

Ik rond af. Vreedzame demonstraties zijn niet het probleem,

maar het toenemend criminaliseren en de verharding van

de toon en het optreden wel. Tot slot vraag ik het kabinet

daarom drie dingen. Erken dat burgerlijke ongehoorzaamheid en vreedzaam demonstreren onderdeel zijn van een

gezonde democratische rechtsstaat en draag dit uit. Stop

met symboolpolitiek. Stop met de inzet van methoden

waardoor mensen minder snel gebruikmaken van het

demonstratierecht en respecteer de kaders van het

demonstratierecht uit de mensenrechtenverdragen. Alleen

zo dragen we bij aan een toekomstbestendige democratische rechtsstaat, waarvan de vrijheid van meningsuiting

en de vrijheid tot betoging essentiële waarden zijn, juist in

een wereld waarin democratieën onder druk staan.

Dank u wel.

VVDMevrouw Michon-DerkzenVVD

Het valt te prijzen dat mevrouw Teunissen met deze schorre

stem haar betoog houdt en overigens ook dat zij het generiek over het demonstratierecht heeft en niet ingaat op

allerlei casuïstiek. Dat wordt nog de uitdaging vandaag.

Mevrouw Teunissen eindigt met de woorden dat we de

rechtsstaat hoog in het vaandel moeten hebben. Zo ken ik

haar partij ook. Ik denk dat er ook bij mijn partij geen enkele

twijfel is over het juist en binnen de kaders van de wet en

van de rechtsstaat opereren. Nu kan een burgemeester op

die specifieke gronden uit de Wet openbare manifestaties

beperkingen aan een demonstratie opleggen en bijvoorbeeld zeggen: u mag demonstreren maar liever niet op de

snelweg, maar wel op een veld daarnaast. Hoe beoordeelt

mevrouw Teunissen dan het feit dat die organisatie daar

vervolgens toch gaat staan en niet dit besluit aanvecht bij

de rechter — ik zou denken dat dit gebeurt in een rechtsstaat

— maar het besluit naast zich neerlegt en alsnog gaat staan

waar ze oorspronkelijk al wilde gaan staan? Hoe beoordeelt

mevrouw Teunissen zo'n actie?

PvdDMevrouw TeunissenPvdD

Ik wil graag een vraag stellen aan het kabinet. Erkent het

kabinet dat generieke verboden van bepaalde demonstraties

indruisen tegen het uitgangspunt dat elke demonstratie op

zijn eigen merites moet worden beoordeeld en dat een

verbod juist meer politie-inzet vergt?

De demonstranten zijn niet het probleem. Veruit de meeste

demonstraties verlopen probleemloos en waar dat niet

gebeurt, kan het gezag optreden. Het criminaliseren van

vreedzame demonstranten en hen op een hoop gooien met

geweldplegers, extra repressie en gegevensverzameling

zijn de problemen. Dat heeft ook het zogenaamde chillingeffect tot gevolg. Mensen durven gewoon niet meer de

PvdDMevrouw TeunissenPvdD

Ten eerste is dit onderdeel van het demonstratierecht. Als

ik dan goed kijk naar hoe er wordt opgetreden, denk ik dat

het prima binnen die kader valt. Die demonstranten worden

namelijk opgepakt.

VVDMevrouw Michon-DerkzenVVD

Dat is niet mijn vraag. Een burgemeester besluit dat men

ergens niet mag staan, op locatie A of B. Dat besluit legt

men naast zich neer. Daar is een organisatie het niet mee

eens. Daar wordt geen uitspraak van een rechter op

gevraagd, maar dat legt men naast zich neer. Het eigen

plan wordt alsnog voortgezet. Vindt mevrouw Teunissen

dat het demonstratierecht dat we met elkaar moeten koes-

Demonstratierecht in Nederland

22 januari 2025

TK 44

44-5-4

teren? Want dan hebben we gewoon een andere opvatting

van het recht en van de Wet openbare manifestaties.

vind het eerlijk gezegd heel verdrietig dat dit komt van een

liberale partij.

PvdDMevrouw TeunissenPvdD

Ik gaf volgens mij wel antwoord op de vraag. Dit is hoe we

het nu geregeld hebben. Mevrouw Michon-Derkzen haalt

alleen maar die verkeersveiligheid eruit en vervolgens zegt

ze dat er een verbod moet komen op vitale-infrastructuurdemonstraties. Dat vind ik gevaarlijk, omdat je dan één

aspect eruit pikt en zegt dat het op basis daarvan niet kan

en verboden moet worden. Het is nu zo geregeld dat een

burgemeester, als hij een demonstratie verbiedt, alsnog

kan ingrijpen. Dat gebeurt ook. Ja, die snelweg is een paar

uur bezet, maar daarna grijpt de politie in. Dat is precies

hoe de kaders van het Europees Verdrag voor de Rechten

van de Mens zijn. Ook het Europees Hof voor de Rechten

van de Mens heeft zich hierover uitgesproken en heeft

gezegd dat dit de manier is waarop je kunt ingrijpen bij

wegblokkades. Je kunt ze niet zomaar verbieden aan de

voorkant. Dat gaat niet. Als je dat doet en demonstranten

alsnog gaan demonstreren, moet je achteraf optreden. Dat

is belangrijk omdat er meerdere factoren meespelen. De

maatschappelijke factoren spelen mee. De proportionaliteit

van ingrijpen speelt mee. Daar sta ik achter. De vraag is:

wat wil mevrouw Michon-Derkzen dan? Wil ze dan uit het

Verdrag voor de Rechten van de Mens stappen? Daar hebben we ons gewoon aan te houden.

VVDMevrouw Michon-DerkzenVVD

Het blijkt maar weer dat mevrouw Teunissen en ik diametraal in deze casus zitten. Mijn punt is dat ik vind dat je je

aan een besluit van een burgemeester hebt te houden. Aan

een bevel van een politieman of -vrouw, die vraagt of je wil

vertrekken, dien je je te houden. Daar dien je opvolging aan

te geven. Je kunt niet onder het mom van "maar ik doe het

vreedzaam" gewoon je eigen goddelijke gang blijven gaan.

Dat is precies de maatschappelijke ontwrichting die je nu

ziet door demonstraties. Daar is heel veel politiecapaciteit

mee gemoeid. Daar moeten we dus paal en perk aan stellen

wat mijn fractie betreft. Ik hoor u in uw reactie zeggen dat

het goed zou zijn als de driehoek overlegt met organisaties.

Nou, wat mij betreft ook. Ik hoop dat mevrouw Teunissen

daar ook een voorstel voor doet. Ik hoor daar graag over.

Dan kunnen we inderdaad organisaties die een demonstratie willen starten oproepen om eens in gesprek te gaan met

een burgemeester en het er met elkaar over te hebben hoe

iets wel kan en hoe ervoor gezorgd kan worden dat zowel

de organisatie de aandacht krijgt die ze wenst en de burgemeester zijn verantwoordelijkheid kan waarmaken. Komt

mevrouw Teunissen in de tweede termijn met een voorstel

om dat contact aan te halen?

PvdDMevrouw TeunissenPvdD

Ik ga ervan uit dat het kabinet dat zelf al doet. Het is overduidelijk geworden dat dat nodig is. Verschillende burgemeesters zeggen dat het goed is om daar overleg over te

voeren. Dat gebeurt ook al. Ik vind dat eerlijk gezegd dus

niet echt een nieuw voorstel. Ik zal erover nadenken of ik

daar nog iets extra's kan doen. Ik vind dit wel echt schadelijk. Ik vraag me echt af waar de VVD heen wil met voorstellen om aan de voorkant allerlei snelwegen te gaan verbieden. Je haalt alles door de war in het demonstratierecht,

waarin je elke demonstratie op z'n merites beoordeelt. Ik

D66De heer SnellerD66

Ik ben het eens met vrijwel alle waarschuwingen van

mevrouw Teunissen. Ik zoek nog een beetje naar haar

opvatting over de rol van de politiek en de verantwoordelijkheid van de politiek. Ze zegt vaak dat het aan de rechter

is. Dat is het natuurlijk ook vaak. Toch zie je ook dat de

politiek een verantwoordelijkheid heeft. Als een bevel is

gegeven dat een demonstratie moet worden beëindigd,

wat zou wat mevrouw Teunissen betreft dan de rol van de

politiek moeten zijn? Zouden wij moeten zeggen dat daar,

als de politie en de burgemeester daartoe hebben besloten,

opvolging aan moet worden geven? Of zouden wij een

andere lijn moeten volgen?

PvdDMevrouw TeunissenPvdD

Ik denk dat wij als politici een hele grote verantwoordelijkheid hebben om het demonstratierecht goed uit te leggen

aan mensen, in plaats van mensen die vreedzaam demonstreren weg te zetten als tuig. Even voor de goede orde: er

wordt al ingegrepen. Die demonstraties worden beëindigd.

En als je dat op een generieke manier gaat verbieden, dan

ga je het ook voor andere mensen verbieden en het moeilijker maken om hun stem te laten horen. Ik vind dat wij

dus als politici een verantwoordelijkheid hebben om, bij

dat recht dat je hebt om de straat op te gaan, en ook bij het

verbieden, wat er dan gebeurt, de uitspraken van het

Europees Hof goed in de smiezen te hebben, maar ook het

Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens goed in

de smiezen te hebben. Dat is de verantwoordelijkheid van

politici, en niet het meegaan met ophitserij en vanuit je

onderbuik praten, omdat veel mensen het irritant vinden.

Ik vind het ook irritant. Maar dat veel mensen het irritant

vinden, wil nog niet zeggen dat het dan niet zou mogen of

dat je het dan meteen tot inperking moet overgaan.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. We wensen u een spoedig herstel toe.

PvdDMevrouw TeunissenPvdD

Dank.

De voorzitterVoorzitter

Mevrouw Wijen-Nass van de fractie van BBB.

BBBMevrouw Wijen-NassBBB

Dank u wel, meneer de voorzitter. Demonstreren is een heel

belangrijk grondrecht, maar we zien wel steeds vaker dat

demonstranten de grenzen opzoeken of zelfs overschrijden.

Dat laatste was ook de laatste tijd best wel vaak in het

nieuws, met de snelwegblokkade op de A12 in Den Haag.

De politie was massaal op de been, de snelweg was afgesloten en de ambulance kon er zelfs niet meer doorheen.

Die demonstraties kosten echt heel veel politiecapaciteit,

en dat is capaciteit die wij veel liever terecht zouden zien

komen in de wijk en in de regio. De BBB is dan ook blij dat

de minister aan de slag gaat met het regeerprogramma,

waarbij een onderscheid wordt gemaakt tussen vreedzame

demonstraties en ordeverstorende acties. Dat onderscheid

Demonstratierecht in Nederland

22 januari 2025

TK 44

44-5-5

is voor mijn fractie ook erg belangrijk. Demonstraties

moeten immers gewoon kunnen, maar tegen ordeverstorende acties moeten we wel echt gaan optreden. We zijn

benieuwd naar de concrete acties van de minister, want de

woorden in zijn laatste brief zijn veelbelovend, maar we

vinden dat er ook wel actie moet komen. We zijn benieuwd

hoe de minister dat wil gaan doen in de praktijk. Kan hij

daar misschien een inkijkje in geven?

SPDe heer Van NispenSP

Ik ga toch even in op die passage uit het hoofdlijnenakkoord,

die nu hartstochtelijk wordt verdedigd door BBB. Ik heb dat

zelf altijd een wat merkwaardige zin gevonden. Want wat

is nou precies het onderscheid tussen vreedzame demonstraties aan de ene kant en ordeverstorende acties aan de

andere kant? Wanneer is er nou sprake van het verstoren

van de orde? In mijn optiek is dat al zo als er een groep

mensen door de straten leuzen loopt te roepen. Dat is in

zekere zin het verstoren van de orde. Dus is niet veel meer

het onderscheid waar jullie, zo zeg ik even tegen de coalitiepartijen, of de minister, naar op zoek zijn het onderscheid

tussen vreedzame demonstraties en niet-vreedzame

demonstraties? Dat is toch eigenlijk wat je zou willen?

BBBMevrouw Wijen-NassBBB

We hebben het hier al vaker over gehad. Veel mensen

hebben hier een mening over gehad. Dan zie je wel echt

naar voren komen dat er heel veel demonstraties zijn in dit

land, en de meeste verlopen eigenlijk gewoon hartstikke

goed. Waar het om gaat, zijn die demonstraties waar het

niet helemaal lekker loopt. Daar moeten we mee aan de

slag. Dat is opgeschreven als ordeverstorende acties. Daar

heb ik het vandaag over.

SPDe heer Van NispenSP

Was iets anders niet beter geweest? Nee, terugkijken is

altijd makkelijk. Maar dat is dus waar jullie naar op zoek

zijn, het onderscheid tussen vreedzaam en niet-vreedzaam?

Het begrip ordeverstorende acties kun je op allerlei manieren uitleggen, maar het is dus bedoeld als niet-vreedzame

acties. Begrijp ik het dan goed?

BBBMevrouw Wijen-NassBBB

Ja. Zo heb ik het in ieder geval wel begrepen, en zo interpreteer ik het inderdaad.

Voorzitter. Het is nu ook al mogelijk om op te treden tegen

demonstranten die over de grens gaan. Maar als een

demonstratie over de grens gaat en er aanhoudingen zijn,

dan zien we dat die mensen best wel snel weer op straat

staan. Daar heeft de BBB wel moeite mee. We zijn erg

benieuwd waarom die aanhoudingen met een sisser aflopen. Heeft dat te maken met het delict of met de strafmaat?

Er is ook een vraag die ik veel hoor in mijn omgeving.

Waarom maken we mensen die zichzelf hebben vastgeplakt

eigenlijk weer los?

CDADe heer BoswijkCDA

Dat is een goeie vraag, maar ik denk dat het wel verstandig

is dat we ze weer losmaken.

Ik ga even door op het punt van collega Van Nispen. Wat

zijn precies de definities van niet en wel ordeverstorend?

Ik neem het volgende voorbeeld. Ik deel helemaal de frustratie als het gaat over die mensen die zich vastplakken aan

de snelweg. Wat ons betreft moet daar ook echt paal en

perk aan worden gesteld. Het snel weer vrijlaten, heeft geen

zin. We hebben natuurlijk ook andere demonstraties gezien

op snelwegen, bijvoorbeeld boerendemonstraties. Die zijn

ook behoorlijk ordeverstorend geweest. Daar zijn ook

hulpdiensten belemmerd. Is de BBB van mening dat dat

ook ordeverstorende demonstraties zijn? Zijn we daar

consequent in? Zo ja, wat zouden de consequenties moeten

zijn als daar weer sprake van zou zijn?

BBBMevrouw Wijen-NassBBB

Ik kom later in mijn betoog terug op de vraag hoe de BBB

voor zich ziet hoe we dit in de toekomst moeten gaan aanpakken. Mijn ...

De voorzitterVoorzitter

Als u nu gewoon continueert, dan kijken we of de heer

Boswijk zijn antwoord heeft gekregen.

CDADe heer BoswijkCDA

Voorzitter, dan heb ik mijn interruptie verbrand.

De voorzitterVoorzitter

Die zien we dan door de vingers. Zo zijn we ook wel weer.

BBBMevrouw Wijen-NassBBB

Dan kom ik bij de stalbezettingen. Als BBB vinden wij dat

we zelf ook actief aan de slag moeten gaan. Caroline van

der Plas heeft al aangekondigd dat ze bezig is met een initiatiefwetsvoorstel voor het verbieden van stalbezettingen.

Wij vinden namelijk dat we boeren beter moeten gaan

beschermen tegen activisten die hun stallen betreden. Deze

acties kunnen wat ons betreft echt niet door de beugel. Ze

hebben een enorme impact op boerengezinnen. Er is sprake

van fysieke schade, juridische rompslomp en emotionele

gevolgen. Dat werkt vaak jarenlang door. Het OM heeft

recentelijk besloten om niet in cassatie te gaan tegen een

uitspraak over een stalbezetting in Boxtel in 2019. Wij vinden dat als BBB echt een gemiste kans om een duidelijk

signaal af te geven tegen de illegale stalbezettingen. Doordat er geen cassatie is ingesteld, zijn de juridische grenzen

best onduidelijk. Ik heb dan ook de volgende vragen voor

de minister. Kan de minister zich vinden in de noodzaak

om op te treden tegen stalbezettingen? Is de minister het

met de BBB eens dat het huidige wettelijke instrumentarium

onvoldoende is? Wat kan en wil de minister ondernemen

om krachtig te kunnen optreden?

Als BBB zouden we meer in het algemeen meer handvatten

krijgen om op te treden tegen demonstranten die die grens

overgaan. In Engeland is in 2023 de Public Order Bill vernieuwd. Daar waren soortgelijke demonstraties als in

Nederland. Daarbij gaat het om strafbaarstelling van het

vasthechten aan anderen, objecten of gebouwen en om het

verhinderen van infrastructuur. Ik ben heel benieuwd hoe

de minister naar die wetgeving uit Engeland kijkt en of dat

wellicht ook iets voor in Nederland is.

Demonstratierecht in Nederland

22 januari 2025

TK 44

44-5-6

We zouden ook graag geen demonstraties meer zien bij

herdenkingen. Ik ben benieuwd hoe de minister aankijkt

tegen een weigeringsgrond voor demonstraties bij herdenkingen.

Tot slot, meneer de voorzitter. Het is bekend — maar dat is

goed om steeds te benadrukken — dat onze politieagenten

steun verdienen bij het veilig houden van onze straten en

het bewaken van de openbare orde. Het demonstratierecht

is een groot goed, maar het doel heiligt niet alle middelen.

streren — of zogenaamd demonstreren — bij iemand thuis.

Als je mest dumpt bij de voordeur van een Kamerlid thuis,

of als je dreigt richting een minister "ik kom je opzoeken",

zoals de voorman van Farmers Defence Force deed.

Waarom komt de BBB daar dan niet mee? Het kabinet geeft

al aan dat het kijkt naar die Engelse wet over wegblokkades.

"Maar hoe we individuele personen moeten beschermen,

dat vinden we nog heel moeilijk." Waarom komt daar geen

voorstel voor?

Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Mevrouw Bikker van de ChristenUnie. O, ik zie dat er eerst

nog een paar vragen zijn. Ik ben benieuwd wie als eerste

bij de interruptiemicrofoon is. Met een neuslengte voorsprong is dat de heer Boswijk.

CDADe heer BoswijkCDA

Kijk, ik ben het er helemaal mee eens. Ik heb net natuurlijk

ook iets gezegd over die stalbezettingen. Wat het CDA

betreft moet het niet uitmaken of jij met je potje lijm op de

snelweg zit of met een trekker onder je kont: het moet allebei niet kunnen. Ik denk dat het de taak van ons als politiek

is dat we normerend zijn en dat we kijken waar we wetten

kunnen aanpassen, maar ook dat we consequent zijn. Ik

had een vraag gesteld aan mevrouw Wijen-Nass. Ik deel

uw frustratie over klimaatdemonstranten die weer heel snel

worden vrijgelaten en over alle druk op het politieapparaat.

Maar de druk op het politieapparaat komt natuurlijk door

meerdere demonstraties, namelijk ook door illegale boerenprotesten. Ik ben erg voor boerenprotesten, als we ons

daarbij aan de regels houden. Helaas moeten we constateren dat een klein groepje radicale boeren dat niet heeft

gedaan. Ik vind dat we daarin ook normerend moeten zijn.

Ik ben benieuwd hoe de BBB daarnaar kijkt. En wat zouden

de consequenties moeten zijn als dat weer zou gaan

gebeuren?

BBBMevrouw Wijen-NassBBB

Mijn partijleider Caroline van der Plas heeft destijds best

wel vaak ook publiekelijk genormeerd toen ze zich uitsprak

over die demonstraties. Ze heeft gezegd: "Je mag bij zo'n

demonstratie best de grens opzoeken, want het demonstratierecht is belangrijk. Maar het moet wel binnen de grenzen

van dat demonstratierecht blijven". Zij heeft destijds bij

bepaalde demonstraties ook gezegd dat het beter op een

andere manier had gekund. In dat opzicht is het ook wel

echt gelijke monniken, gelijke kappen. Daarom heb ik in het

laatste stuk met mijn algemene voorstel gezegd: in het

algemeen zouden we misschien moeten doen wat ze in

Engeland hebben gedaan en die voorstellen uitvoeren die

ik zojuist noemde.

VoltMevrouw KoekkoekVolt

Volgens mij zei collega Michon-Derkzen het net heel netjes:

het grootste gevaar in dit debat is dat we allemaal onze

favoriete demonstrant pakken en onze favoriete vijand. Het

lijkt mij dat de BBB nu in die valkuil trapt, want ze komt wel

met een specifiek voorstel over stalbranden, maar zegt niets

over een probleem waarvan ook het kabinet zegt "dat is

eigenlijk het allermoeilijkste", namelijk als je komt demon-

BBBMevrouw Wijen-NassBBB

Wat die individuele persoon betreft heb ik ook wat vragen

gesteld over de uitspraak die is gedaan inzake die stalbezetting in Boxtel. Daar is door demonstranten een stal bezet

en daarvan heeft de rechter in hoger beroep gezegd: ja, dat

staan wij toe. Maar dat betekent dus dat demonstranten op

dat moment op het erf van iemand anders zijn, van een

individuele persoon. Dat is iets waarvan wij zeggen: dat

vinden wij niet kunnen. Deze zaak speelde redelijk recent.

Daar is niet eerder een debat over geweest. Ik vond het wel

heel belangrijk om die vragen vandaag in het kader van dit

debat te stellen. Maar laten we dit debat vooral in het

algemeen voeren. Vandaar dat ik ook in het algemeen heb

gevraagd wat we nou willen met het demonstratierecht in

Nederland en of we ook vinden dat we daar als wetgever

een bepaalde rol in hebben. Want de rechter toetst uiteindelijk de wetten die wij hier met z'n allen maken, niet meer

en niet minder dan dat. Wij zijn de wetgever en wij kunnen

bepalen hoe we dat demonstratierecht eruit willen laten

zien.

VoltMevrouw KoekkoekVolt

Natuurlijk, en daarin vinden we elkaar. Dat is ook het goede

aan dit debat. Daarom heeft iedereen in deze Kamer gezegd:

laten we het daarover hebben. Maar het gevaar én de valkuil

waar de BBB nu in valt, is dat ze het wel heeft over de stalbezetting, maar niet over de collega-Kamerleden bij wie

thuis mest is gedumpt. Ze heeft het niet over ministers die

worden geïntimideerd in hun eigen huis, noch over de

voorman van Farmers Defence Force die intimiderende

uitspraken doet, waarvan de voorvrouw van BBB vervolgens

zegt "nou, dat zal allemaal wel". Dat zijn dingen die we hier

ook moeten adresseren. Wij moeten als politiek juist normerend optreden richting de achterban. Als wij hier niet

zeggen "dit gaat te ver", dan hebben we niet alleen wet- en

regelgeving heel hard nodig hier in de Kamer, maar ook

een normerende houding van de Kamer. Die mis ik volledig

in het betoog van de BBB-collega.

BBBMevrouw Wijen-NassBBB

Ik wil eerst eventjes zeggen dat de BBB niet verantwoordelijk is voor wat er gebeurt bij boerenprotesten. Net zoals

GroenLinks-PvdA of Volt niet verantwoordelijk is voor klimaatdemonstraties. Dat wil ik allereerst benadrukken. Maar

mijn partijleider Caroline van der Plas heeft best wel vaak

genormeerd. Zij is volgens mij ook de enige die ik dat echt

heel duidelijk heb zien doen. Bij een Kamerlid voor de deur

gaan staan, is niet goed. Dat heeft zij destijds echt heel

duidelijk gezegd. Als ik verder een algemeen verhaal houd,

dan zie ik ook niet in waarom ik dat vandaag weer had

moeten verhalen. We zijn daar eigenlijk altijd hartstikke

duidelijk over geweest.

Demonstratierecht in Nederland

22 januari 2025

TK 44

44-5-7

JA21De heer EerdmansJA21

Mijn favoriete boosmaker is Extinction Rebellion. We kennen ze van de A12, maar ook van het illegaal binnendringen

op Eindhoven Airport en het bekladden van gebouwen bij

het Havenbedrijf Rotterdam. Het is ontwrichtend, het is

vandalisme. Maar Extinction krijgt nog steeds, tot op de

dag van vandaag, belastingvoordelen. Donaties aan

Extinction kunnen worden afgetrokken van de inkomstenbelasting. Ik heb al eerder bepleit om te stoppen met die

anbistatus. JA21 heeft dat voorstel ook gedaan in de Kamer.

Door die status hebben zij dat belastingvoordeel. Dat komt

heel krek, want onder andere door de zeven stemmen van

BBB heeft die motie het niet gehaald. Als dat zou veranderen, hebben we dat wel in handen en kan het kabinet

gedwongen worden om die anbistatus in te trekken. Geen

belastingvoordelen meer voor activisme, voor radicalen.

Kortom, zou de BBB voorstemmen als we dit voorstel

wederom doen?

BBBMevrouw Wijen-NassBBB

Daar ga ik nu niet op vooruitlopen. We hebben destijds

tegengestemd, maar aangezien u hier heel specifiek naar

vraagt, zal ik het vast nog een keer bespreken in mijn fractie.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Mevrouw Bikker van de ChristenUnie.

ChristenUnieMevrouw BikkerChristenUnie

Voorzitter. In een dictatuur zwijgt het volk, in een democratie

spreekt het. De ruimte voor de stem van de samenleving

is er voluit. Het recht op demonstratie is dan ook geen luxe,

maar een fundament in een vrij land. Stelt u zich eens voor,

zou er zonder een brede maatschappelijke discussie en

zonder het demonstratierecht ooit een einde zijn gekomen

aan kinderarbeid? Zou er ooit het recht op bijzonder

onderwijs zijn gekomen zonder het volkspetitionnement

van 1878? Mensen spreken zich uit, laten zich horen, en hoe

belangrijk is dat!

Het recht om te protesteren, om je te verzetten tegen

onrecht is absoluut iets waar we in Nederland dankbaar

voor mogen zijn. Het geeft ons de mogelijkheid om als

samenleving te reflecteren, te veranderen en vooruit te kijken. Het biedt de vrijheid om je zorgen te uiten, ook wanneer die zorgen tegen de heersende opvattingen ingaan en

schuren met de principes van een ander. En ja, het schuurt

geregeld. Want je kunt het gruwelijk met elkaar oneens zijn.

Wat is het belangrijk dat we dat vreedzaam kunnen uiten!

Voorzitter. Laat ik vandaag ook duidelijk zijn: dat recht op

demonstratie is geen recht op molestatie of intimidatie. Te

vaak zien we dat demonstranten die grens wel overschrijden. Het besmeuren van schilderijen, het intimideren van

overlevenden van de Holocaust bij de opening van het

Holocaustmuseum, het rammen van een provinciehuis, het

met fakkels opwachten van een minister, het blokkeren van

snelwegen, het dragen van jihadvlaggen: dat past gewoon

niet bij die vrijheid, los van of het precies strafbaar is of

niet. Over dat laatste komen we nog te spreken, maar het

past er niet bij. Je holt zo het recht op demonstratie uit.

Mijn eerste oproep is: geniet van je recht en misbruik het

niet.

Voorzitter. Als het strafbaar is, zien wij helaas te vaak dat

het onbestraft blijft. Sterker nog, we zien dat mensen worden beloond met extra media-aandacht en dat er verder

niets gebeurt. Dat kan niet de bedoeling zijn, want demonstreren is een recht maar geen rechtvaardiging voor geweld

en al helemaal niet voor bedreiging of het verhinderen van

maatschappelijke functies zoals de hulpdiensten. Richting

de politie zeg ik vandaag: dank jullie wel voor al die moment

dat jullie er staan, voor al die momenten dat jullie de-escaleren en voor al die momenten dat jullie ingrijpen. Dank

jullie wel dat jullie dat namens ons allemaal doen.

De ChristenUnie wil dat de grenzen van het recht op

demonstreren, maar ook het verbod op molesteren, goed

gehandhaafd worden. Deelt de minister van Justitie en

Veiligheid de mening dat het demonstratierecht niet mag

worden misbruikt voor gewelddadige of intimiderende

acties? En vooral: hoe gaat hij ervoor zorgen dat demonstranten die dat wel doen, daar niet meer ongestraft mee

wegkomen? Herkent hij mijn frustratie over die schijnbare

straffeloosheid en vooral ook het verschil dat er soms lijkt

te zijn in behandeling van demonstraties?

Voorzitter. Vorige sprekers zeiden het volgens mij ook al.

In ieder geval heb ik het mevrouw Wijen-Nass horen zeggen: herdenkingen zoals op 4 mei verdienen stilte en respect. Het zijn tegelijk de meest kwetsbare momenten. Als

we niet meer gezamenlijk kunnen herdenken, als dat onder

druk komt te staan, dan doen we het echt grondig verkeerd.

Ik wil de minister vragen of de burgemeesters en de politie

niet meer duidelijkheid moeten kunnen krijgen om snel in

te grijpen en verstoringen te voorkomen. Moeten we er niet

voor zorgen dat we juist op het moment van 4 mei voorkomen dat dit bijna heilige moment wordt verstoord? Ik zou

dat graag zien. Ik vind het wel een zoektocht als ik kijk naar

het EVRM.

Ik dacht dat de heer Van Nispen aanstalten maakte op dit

punt, voorzitter, maar ik ga snel door.

De burgemeesters zeggen zelf binnen de Wet openbare

manifestaties al genoeg juridische instrumenten te hebben

om in te grijpen. Daar zien we ook goede voorbeelden van.

Maar als er sprake is van een verschil in uitleg en aanpak,

dan is het wel lastig. Dat vraagt in de praktijk, zeker voor

burgemeesters in kleinere gemeenten, echt om steun. Ik

denk dat dit beter kan. Dat vraagt ook om eenduidigheid in

de interpretatie van termen als "wanordelijkheden". Hoe

zorgt de minister van Binnenlandse Zaken er juist voor dat

burgemeesters in dat opzicht een duidelijk afwegingskader

hebben en heldere, eensluidende keuzes kunnen maken?

Dank u wel.

SPDe heer Van NispenSP

Op onderdelen was ik het er zeker mee eens; het was een

mooi betoog. Ik ben wel benieuwd naar één tussenzin die

ik net niet helemaal goed kon plaatsen. Ik dacht te horen

dat mevrouw Bikker zei dat er bij de ene demonstratie wel

wordt opgetreden en bij de andere niet. Daar klonk een

beetje het verwijt van selectief optreden in door. Ik weet

niet of dat een verwijt was aan de minister, aan burgemeesters of aan de politie. Dat weet ik niet. Maar zou mevrouw

Bikker dat kunnen toelichten? Ik zou het namelijk heel erg

vinden als dat zou zijn. Dat zou niet moeten. Maar ik weet

Demonstratierecht in Nederland

22 januari 2025

TK 44

44-5-8

niet waar mevrouw Bikker op doelde. Of misschien heb ik

het verkeerd gehoord.

wel gruwelijk aan geërgerd hoe dat daar destijds gegaan

is.

ChristenUnieMevrouw BikkerChristenUnie

Je ziet geregeld ... Neem bijvoorbeeld de snelwegen. Of

daar nou boeren hebben gereden en strobalen in de fik

hebben gestoken of dat we zien dat mensen de snelweg

oprennen vanwege de Extinction Rebellionacties. Het maakt

mij niet uit voor welke zaak je strijdt, je moet vredig kunnen

demonstreren. Dat mag zelfs op de snelweg, hoewel ik daar

van alles van vind. Ik zou zeggen: er zijn echt wel creatievere

manieren om te uiten dat je het ergens niet mee eens bent.

Maar het mag. Alleen, op het moment dat mensen wanordelijkheden plegen en dingen doen die niet oké zijn, moeten

beide gevallen wel hetzelfde worden behandeld, vind ik.

Als je je dus strafbaar gedraagt, bijvoorbeeld omdat je de

boel kapotmaakt, of je nou van de ene club bent of van de

andere, moet het dus in beide gevallen hetzelfde zijn.

Je hoort en ziet af en toe toch of — laat ik het zo zeggen —

je hebt zorgen of dat ook daadwerkelijk gebeurt. Daar zijn

ook wel voorbeelden van te noemen. Neem de stationsdemonstraties. Ik loop geregeld langs sit-ins, waarbij ik soms

ook meemaak dat er dingen worden gescandeerd waarvan

ik denk: volgens mij is dit niet oké. Tegelijkertijd krijg ik ook

berichten binnen dat iemand die vreedzaam bij een piano

zit te zingen, die evangeliseert, wordt gesommeerd om weg

te gaan. Uiteindelijk heeft de minister het wel uitgelegd,

maar het geeft heel veel ongemak in de samenleving op

het moment dat het voelt alsof men verschillend wordt

behandeld. Ik denk dat we daar rekening mee moeten

houden.

DENKDe heer El AbassiDENK

De woorden "selectief shoppen" zijn vaak gebruikt. Ik zou

mevrouw Bikker een andere vraag willen stellen, namelijk:

hoe genuanceerd is het om te zeggen dat er bijvoorbeeld

niet geprotesteerd of gedemonstreerd mag worden bij een

herdenking van de Holocaust? Is dat absoluut of zijn er ook

nog uitzonderingen?

ChristenUnieMevrouw BikkerChristenUnie

Over 4 mei ben ik behoorlijk absoluut, ja, omdat dat het

enige moment is in ons land dat we stilzijn en de offers die

zijn gebracht voor onze vrijheid, herdenken. Ik vind het een

heel kostbaar moment, want stilte is eigenlijk het allerlastigste om te beschermen. Eigenlijk kan dat niet. En toch

denk ik dat we er wel voor moeten staan en ons normerend

moeten uitspreken. We hebben op al die andere momenten

het dilemma hoe je daarmee omgaat. Ik begin dus altijd

gewoon met wie wij zelf zijn en met verantwoordelijkheid

nemen. Als er een holocaustmuseum wordt geopend, mag

je van mij echt je zorgen uiten op andere terreinen. Maar

als je weet dat daar slachtoffers en nabestaanden lopen,

pak dan je fatsoen. Dat is een. Twee. Daar waar het gaat

om het zicht- en geluidscriterium — we komen dan bij de

lijn van het EVRM — en hoe dat te handhaven, heb ik wel

mijn vragen. Dat hebben we in het eerdere debat al gewisseld. Dat wil ik dus niet opnieuw doen. Maar ik zie wel hoe

het kabinet daarmee bezig is en ik vind dat verstandig, ook

juist om dat demonstratierecht te handhaven. Ik wil dat

burgemeesters de rechtsstaat kunnen handhaven op zo'n

manier dat we ook draagvlak houden. Maar ik heb me er

DENKDe heer El AbassiDENK

Daarom noemde ik expres het woord "nuance". Als het gaat

over de opening van het Holocaustmuseum, was de

demonstratie niet bedoeld om de opening te verstoren,

maar het bezoek van Herzog. Ik zou mevrouw Bikker het

volgende willen vragen. Wat als er een bewindspersoon is

uit een land dat veroordeeld is of dat mogelijk, volgens mij

echt, binnenkort veroordeeld gaat worden voor de ergste

misdaad die je maar kunt begaan en mensen protesteren

daartegen? Of stel dat een Poetin hier het land komt

bezoeken, wat vindt mevrouw Bikker dan? Is dat dan een

uitzondering of zijn er geen uitzonderingen en mag zo'n

verstoring nooit plaatsvinden?

ChristenUnieMevrouw BikkerChristenUnie

Heel simpel: ga lekker bij Schiphol staan en ga het allemaal

zeggen. Maar op het moment dat we die Holocaustherdenking hebben … Vrijheid van meningsuiting is pas krachtig

als je die inzet met respect voor de ander. Dat is dus allereerst gewoon een normerende oproep, in ieder geval vanuit

mij. Ik zal ook staan voor geluiden waar ik een gruwelijke

hekel aan heb. Ik hoop dat u dat andersom ook doet, zeg ik

tegen de collega's via de voorzitter, omdat dat juist het

fundament van onze samenleving is. Alleen, dan nog steeds

heb je respect te hebben. Als daar nabestaanden lopen van

een Holocaust, kan het me niet schelen wat je vindt van

welke president dan ook, maar dan hou je rekening met

wie daar loopt. Dat vind ik een kwestie van respect en fatsoen. Dus ik zou dat ook niet vergoelijken, maar ik zou juist

zeggen: laten we strijden voor rechtvaardigheid zonder zelf

ellende te veroorzaken. Dus practice what you preach.

DENKDe heer El AbassiDENK

Mijn vraag kwam vanuit respect, vanuit fatsoen en ging

over wat er op dit moment plaatsvindt: 300.000 indirecte

en directe doden in een land. Heel veel nabestaanden, heel

veel slachtoffers. Mensen treuren daarom. Het doet mensen

enorm veel pijn, door heel de wereld. Naar die mensen

moet mevrouw Bikker ook kijken. Zij willen ook een geluid

laten horen. Inderdaad, respect naar elkaar toe, maar ook

naar deze groep. Als er dan zo'n genocide-opruier wordt

uitgenodigd, dan is er geen fatsoen en geen respect richting

deze groep, waarin enorm veel doden zijn gevallen en

waarbij op dit moment een genocide plaatsvindt. Dat is

respectloos.

ChristenUnieMevrouw BikkerChristenUnie

Nu doet meneer El Abassi het weer, voorzitter. Nu schuift

hij mij in de schoenen dat ik respectloos ben door allerlei

respectloze zaken te zeggen. Ik sta hier ook met de pijn over

wat daar in Gaza gebeurd is en nog steeds gebeurt, bijvoorbeeld over hoe kinderen in de armoede en de ellende zitten.

Ik zal staan voor het recht van iedereen die zich tegenover

welk regime dan ook wil uiten. Dat mag. Maar op het

moment dat er tijdens het herdenken van de Holocaust,

van de gruwelijke geschiedenis, de zwarte bladzijde die wij

hebben in ons land, daar overlevenden lopen, dan kan je

dat allerdiepste gevoel wat mij betreft … Het is niet de wet,

hè, maar een persoonlijke opvatting. Ik zou zeggen: als je

nou respect hebt voor die ander, maakt dat je geluid alleen

Demonstratierecht in Nederland

22 januari 2025

TK 44

44-5-9

maar krachtiger. Wat ik nu heb gezien is een opa die daar

loopt met zijn kleindochter, terwijl er mensen staan te

schreeuwen. Die man wordt disrespectvol behandeld, juist

omdat deze mensen zeggen: we willen meer recht zien, we

willen opstaan tegen onrecht. Begin er dan mee om de

eerste slachtoffers van onrecht die daar voorbijlopen met

respect te behandelen in plaats van tegen hen te gaan staan

krijsen.

stratierecht kunnen koesteren. Iets in de inbreng van

mevrouw Bikker doet me bijna denken dat zij af wil van het

criterium "sight and sound". Dat kan ik me bijna niet voorstellen, maar in haar inbreng zie ik de hele tijd het plaatje

van een spotprent waarop een klimaatactiviste bezig is met

het demonstreren en iemand tegen haar zegt: de toon bevalt

me niet, de inhoud ook niet; als je ergens anders staat en

ik je niet kan horen, dan wil ik best luisteren. Ik kan me niet

voorstellen dat mevrouw Bikker dit bedoelt.

DENKDe heer El AbassiDENK

Dat is precies waar het nu over gaat. Dat is bezien door de

bril van mevrouw Bikker. Door de bril die ik op heb, en die

misschien heel veel andere mensen ook op hebben, zie ik

ook een opa en ook een oma van wie de kinderen op dit

moment uitgemoord worden in een ander land.

ChristenUnieMevrouw BikkerChristenUnie

Ja, maar dat moet je niet tegenover elkaar zetten!

De voorzitterVoorzitter

Neeneenee, de heer El Abassi.

ChristenUnieMevrouw BikkerChristenUnie

U heeft gelijk, voorzitter.

DENKDe heer El AbassiDENK

En dan zien ze dat Nederland gewoon een rood tapijt

neerlegt voor een bewindspersoon van een land waarin op

dit moment genocide plaatsvindt. Dat doet enorm veel pijn

bij deze mensen. Ik zou mevrouw Bikker willen vragen om

daar ook aandacht aan te besteden wanneer ze de volgende

keer wat door de microfoon wil zeggen.

ChristenUnieMevrouw BikkerChristenUnie

Dat heb ik net gedaan. Ik zou dus ook aan de heer El Abassi

willen vragen om te luisteren naar wat ik zeg, ook als ik

dingen zeg waarin ik mijn gevoel uit over hoe het mis is in

Gaza. Ik heb hem gezegd: zelfs als mensen de rechten

hebben, moet je je nog steeds afvragen wat respectvol is.

En ja, je mag je uiten, ook tegen de president van Israël.

Dat mag. Wanneer je het op die plek zo doet, kun je je

afvragen — ik denk dat we de gevolgen hebben gezien —

of het je geluid krachtiger maakt of zwakker. Ik denk dat de

samenleving is gepolariseerd en dat de slachtoffers, die

juist naar de opening van het Holocaustmuseum gingen,

een museum over die zwarte bladzijde in onze geschiedenis,

een extra trauma hebben opgelopen en dat er niemand is

overtuigd geraakt op een andere manier dan hij er al in

stond. Er zijn zo veel plekken in dit land waar je kunt

demonstreren. Doe dat vooral als je daar behoefte aan hebt.

Maar houd je aan de wet. Mijn oproep persoonlijk is: doe

dat met respect, want daar knapt ons land van op.

GroenLinks-PvdAMevrouw LahlahGroenLinks-PvdA

Ik ken de ChristenUnie als een partij — ook in de bijdrage

hoor ik dat terug — die het demonstratierecht een groot

goed vindt. Ik vind het ook heel mooi dat mevrouw Bikker

eigenlijk een moreel appel doet op de samenleving om

respectvol je inhoud weer te geven. Dat appel vind ik mooi.

Tegelijkertijd zijn we hier om te kijken hoe we het demon-

ChristenUnieMevrouw BikkerChristenUnie

Het is fijn dat mevrouw Lahlah daar ook even precies op

ingaat, want het zou niet zo moeten zijn dat je alle demonstranten op een Waddeneiland zet, zodat je daar zelf geen

last van hebt en zij het daar heerlijk met elkaar eens kunnen

zijn. Dat is niet de bedoeling van wie dan ook. Als ik zeg

dat het demonstratierecht een fundament is in onze

samenleving, dan zeg ik daarmee: dat is inclusief het

schurende karakter en inclusief de uitspraken van het

Europese Hof. Wat ik wel ingewikkeld vond, was bijvoorbeeld de zoektocht rond de situatie van het Holocaustmuseum. Daar kwam ik over te spreken met de heer El Abassi.

Je ziet dat slachtoffers daardoor eigenlijk opnieuw met

zaken geconfronteerd worden, wat naar mijn mening zo

niet had gehoeven. Het vraagt dus ook om precisie in de

uitwerking. We gaan hier niet de discussie in de gemeenteraad van Amsterdam overdoen, maar ik heb ook toen al

aan de minister gevraagd om dit zó precies te maken dat

de burgemeesters, juist ook als het gaat om de meest

kwetsbare mensen en momenten, kunnen handhaven op

een manier die ons samenleven versterkt. En dan kun je,

denk ik, nog steeds demonstreren, ook op manieren die

hopelijk creatief en soms jeukend en schurend — daar vind

ik wat van — zijn. Wees in die zin kleurenblind, maar zorg

tegelijkertijd goed voor elkaar. Dat vraagt soms ook om een

klein beetje inslikken of om tien seconden je mond houden.

De voorzitterVoorzitter

Mevrouw Koekkoek van Volt.

VoltMevrouw KoekkoekVolt

Dank, voorzitter. Het demonstratierecht is een recht van

iedereen en is er voor ons allemaal. Dit besef kreeg ik al

vroeg mee. Toen ik 16 was, dus in 2005, wilde ik voor het

eerst meedoen aan een demonstratie. Ik had toen een

gesprek met mijn ouders aan de keukentafel. Ik vroeg of zij

weleens gedemonstreerd hadden. Mijn moeder vertelde

dat zij, ondanks dat zij nooit echt een felle mening heeft, in

de jaren tachtig had gedemonstreerd tegen kernwapens.

"Want toen voelde ik dat ik mij echt moest uitspreken", zei

ze. Mijn vader vertelde dat hij nog nooit had gedemonstreerd, maar wel als agent in de jaren tachtig had moeten

optreden bij de krakersrellen in Amsterdam. Hij zei daarbij:

"Dat was iets engs, want er was heel veel woede, maar het

hoort bij je werk als agent dat je het recht op verzet tegen

onrecht in de samenleving beschermt. We zetten ons in om

voetbalwedstrijden door te kunnen laten gaan, en dan moet

je des te meer staan voor het recht om te demonstreren."

Voorzitter. In dat gesprek aan de keukentafel kwam voor

mij de essentie van het demonstratierecht naar voren. Het

is voor iedere burger dé manier om zich uit te spreken tegen

onrecht, en daarmee de ultieme vorm van betrokkenheid

bij de samenleving. Die kans om betrokkenheid van ieder-

Demonstratierecht in Nederland

22 januari 2025

TK 44

44-5-10

een in de samenleving te garanderen: die moet worden

gewaarborgd door alle onderdelen van de Staat. Wat zeg

ik daar dan mee? Daarmee zeg ik niet dat we moeten

accepteren dat het Museumplein kort en klein wordt

geslagen onder het mom van een kopje koffie drinken, niet

dat we moeten accepteren dat een universiteitskantine

wordt vernield, niet dat je een minister of Kamerlid bij zijn

woonhuis mag komen intimideren. Daarmee zeg ik wel dat

je, hoe walgelijk ik dat ook vind, met een Jodenster op mag

demonstreren tegen coronamaatregelen, wel dat je een

heilig boek mag verbranden, wel dat je mag demonstreren

in de buurt van een abortuskliniek of een asielzoekerscentrum.

Voorzitter. Dit kabinet zegt dat we het demonstratierecht

toekomstbestendig moeten maken, terwijl het bevoegd

gezag — de burgemeesters van Amsterdam en van Den

Haag, waar het afgelopen jaar de meeste demonstraties

hebben plaatsgevonden — aangeeft dat dat niet nodig is.

Wat wél nodig is, zeggen zij met klem, zijn meer mensen

en middelen om dit demonstratierecht te handhaven. Maar

voor dat praktische en prangende probleem biedt dit kabinet

géén oplossing. In plaats daarvan biedt het kabinet ruimte

voor symboolpolitiek. Daarom heb ik een aantal vragen aan

het kabinet.

Kan de minister aangeven of en in hoeverre het aantal

incidenten per demonstratie is toegenomen? We weten dat

het aantal demonstraties sinds het jaar 2000 explosief is

toegenomen. Maar klopt het beeld dat nu geschetst wordt,

namelijk dat die vaker uit de hand lopen? Volgens mij klopt

dat niet.

Voorzitter. Experts geven aan dat de wet- en regelgeving

die we nu al hebben, eigenlijk alle handvatten biedt om het

demonstratierecht in goede banen te leiden. Gaat de

minister zich ervoor inzetten om het bevoegd gezag — de

burgemeesters, de lokale driehoek — beter bekend te maken

met de verschillende mogelijkheden die er voor, tijdens en

achteraf zijn om zó te handelen dat demonstreren niet uitmondt in vernielingen en intimidatie? Is dit kabinet van plan

om daar ook de middelen voor uit te trekken en de mensen

voor in te zetten die daarvoor nodig zijn, waartoe de burgemeesters oproepen? Wil de minister zich nogmaals uitspreken tegen het intimideren van burgemeesters, tot en met

het punt dat partijen in deze Kamer roepen dat burgemeesters ontslagen moeten worden? Want ja, we hebben hier

als politici een normerend effect op de samenleving en wij

gooien nogal eens olie op het vuur als we roepen dat burgemeesters het probleem zijn. Dat is politiek hooligangedrag en dat mogen we hier niet accepteren.

Voorzitter. Is de minister bereid om aanvullend te onderzoeken welke impact desinformatie en misinformatie vanuit

digitale media hebben op het uit de hand lopen van vreedzame demonstraties? We zagen bijvoorbeeld tijdens de

coronapandemie dat dat zogenaamde "kopje koffie drinken"

op het Museumplein enorm kon ontsporen door de snelle

verspreiding via sociale media en de verspreiding van

complottheorieën. Dat zag ik nog niet terug in de aanpak

van dit kabinet. Ik hoor graag hoe het daarmee aan de gang

wil gaan.

Voorzitter. Dat demonstratierecht zal voor mij altijd een

gesprek aan de keukentafel blijven. Ik hoop ook dat de

Kamer en de samenleving zich dat realiseren: het mag soms

schuren, het mag je soms tegen de borst stuiten, maar het

is een van de grootste goeden die wij hebben in deze

samenleving.

Dank, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. De heer Six Dijkstra, Nieuw Sociaal Contract.

NSCDe heer Six DijkstraNSC

Dank u wel, voorzitter. Demonstraties zijn een essentieel

recht in een democratie en een belangrijke waarborg tegen

een totalitaire staat. De burger moet zich bijvoorbeeld

openlijk kunnen uitspreken tegen een overheid, ook, of juist,

als die boodschap de overheid niet bevalt. Op die grondwettelijke vrijheid mogen we geen concessies doen.

Maar met vrijheden komen ook verantwoordelijkheden. We

zullen met elkaar moeten constateren dat die verantwoordelijkheden door een verhoudingsgewijs kleine, maar wel

zeer aanwezige groep demonstranten niet genomen wordt.

Er zijn duizend demonstraties per jaar. Mijn eerste vraag

aan het kabinet is: is er een actueel overzicht van aantallen?

Het leeuwendeel hiervan verloopt ordentelijk. Toch is er

een zorgwekkende trend in het publieke debat zichtbaar,

waarbij het steeds vaker gaat om wie de meeste ontregeling

kan veroorzaken bij demonstraties. Schreeuwen loont,

dialoog steeds minder. Het gezag wordt getart als demonstranten consequent wegkomen met het overtreden van

de wet, zoals wanneer ze bij het blokkeren van snelwegen

ook de aanrijroutes van ambulances blokkeren, wanneer

universiteiten gesloopt worden of tijdelijke en plaatselijke

demonstratieverboden worden genegeerd. Ik begrijp dan

ook goed de frustratie van onder andere de Politiebond om

het feit dat demonstranten bijna nooit vervolgd worden

voor illegale acties, terwijl het handhaven van demonstraties wel een enorm beslag legt op de politiecapaciteit. Dit

gaat dan weer zichtbaar ten koste van de basiszorg, zoals

taken van wijkagenten, die weer cruciaal zijn voor de preventie en de veiligheid in woonwijken.

Ik heb een aantal vragen aan de minister van Justitie. Is hij

al in gesprek geweest met het OM over waarom wetsovertredingen door mensen die het demonstratierecht misbruiken zo zelden vervolgd worden? En, zo niet, is hij bereid

om dat te doen? Is hij het met mij eens dat het gezag onder

druk staat door het negeren van aanwijzingen van de politie

en burgemeesters? Denkt hij dat er een afschrikkend effect

kan uitgaan van vaker vervolgen bij ordeverstoringen?

Welke mogelijkheden ziet de minister om vaker materiële

schade of gevolgschade in rekening te brengen bij daders?

Ik denk dan aan demonstranten die vastgelijmd zitten en

losgebeiteld moeten worden, verf en graffiti die weggehaald

moet worden, monumentale panden die hersteld moeten

worden et cetera. Welke praktische of juridische belemmeringen zijn er in deze trant? Kunnen deze verkleind of weggenomen worden?

Op het punt van gezichtsbedekkende kleding bij demonstraties begrijpen we dat een algeheel totaalverbod juridisch

niet haalbaar is. Uitzonderingen moeten mogelijk zijn, bijvoorbeeld bij protesten tegen dictatoriale regimes. Om deze

reden hebben we bijvoorbeeld ook eerder tegen de motie-

Eerdmans gestemd bij de regeringsverklaring. Maar te vaak

Demonstratierecht in Nederland

22 januari 2025

TK 44

44-5-11

wordt gezichtsbedekkende kleding gebruikt om weg te

komen met rellen, opruien en vernieling. Daarom werken

wij als partij bij voorkeur toe naar een situatie waarin

gezichtsbedekking bij demonstraties in beginsel niet is

toegestaan, tenzij de burgemeester om zwaarwegende

redenen op voorhand uitdrukkelijk toestemming geeft. Acht

de minister van Binnenlandse Zaken dit juridisch mogelijk

en, zo ja, op welke termijn kan dit wettelijk geregeld worden?

Voorzitter. Het is eerder genoemd: demonstraties moeten

in lijn met de wet binnen geluids- en gehoorafstand plaats

kunnen vinden van hetgeen waartegen demonstranten

willen protesteren. Maar bij een ontregelend effect zou het

gezag wat ons betreft wel moeten kunnen afwijken van dit

criterium. Is het kabinet dat met mij eens? Ik denk ook aan

momenten waarbij de eerdergenoemde waardigheid en

stilte verstoord worden door demonstraties, zoals bij de

opening van het Holocaustmuseum in maart 2024. Dat is

zeer pijnlijk voor de slachtoffers en nabestaanden die aanwezig waren. De balans tussen het demonstratierecht en

het recht op waardig herdenken is wat ons betreft soms te

veel doorgeslagen naar het eerste. Er moet wat ons betreft

meer ruimte komen voor burgemeesters om die waardigheid bij herdenkingen zwaarder mee te laten wegen voor

het aanwijzen van alternatieve locaties of tijdstippen, en

waar mogelijk voor een opschorting van het "sight and

sound"-criterium. Waar ziet de minister van Binnenlandse

Zaken nog mogelijkheden?

Ik rond af, voorzitter. Onruststokers mogen niet het

demonstratierecht kapen van gezagsgetrouwe burgers. Het

is aan ons allemaal om die cruciale balans tussen vrijheid

en verantwoordelijkheid te herstellen.

PvdDMevrouw TeunissenPvdD

Ik vind het toch wel teleurstellend als ik het verhaal van

NSC hoor. Ik ken NSC als een partij die die democratische

rechtsstaat echt verdedigt, en nu hoor ik toch best wel snel

gezegd dat er demonstranten zijn die misbruik maken van

het demonstratierecht. Ik vind dat dat best nogal groot is.

Dus hoe ziet dat onderscheid er volgens NSC dan precies

uit tussen vreedzame demonstraties en ordeverstoringen?

Want demonstraties die vreedzaam zijn, kunnen toch ook

de orde verstoren?

PvdDMevrouw TeunissenPvdD

Alle mensenrechtenorganisaties zeggen: er moet een

onderscheid zijn tussen vreedzame demonstraties en nietvreedzame demonstraties. Als je een onderscheid gaat

maken tussen ordeverstoringen en vreedzame demonstraties, dan is dat heel vaag, maar ook suggestief, want dan

ga je alles op één hoop gooien. Ik hoor dat de heer Six

Dijkstra ook doen: die gooit bepaalde zaken op één hoop.

Je hebt gewoon aan de ene kant ordeverstoringen. Die

kunnen prima binnen het demonstratierecht; het is ook, als

dat op een vreedzame manier gebeurt, de bedoeling dat er

dan hinder wordt veroorzaakt of iets wordt ontregeld. Dat

heeft ook een belangrijke maatschappelijke functie. Tegelijkertijd hoor ik ook wel echt in het verhaal van de heer Six

Dijkstra "geweldplegingen", waar terecht tegen moet worden opgetreden. Die laatste vraag is: is dat onderscheid nu

dan niet helder? En waarom wordt er dan nu tegen die

kleine groep, die het dus verpest voor de rest, niet opgetreden? We hebben die handvatten. Dat zeggen de burgemeesters ook. Dus wat wilt u nou dan precies veranderen ten

opzichte van wat er nu al ligt aan kaders?

NSCDe heer Six DijkstraNSC

Ja, maar er is het grondwetsartikel 9, dat al stelt dat er

regels gesteld kunnen worden per wet, ter bescherming

tegen onder andere wanordelijkheden. Het is ook noodzakelijk dat daartegen opgetreden moet worden, en dat is

geen inperking van het demonstratierecht. Dat hoor ik soms

in het betoog van mevrouw Teunissen, alsof het een

inperking van het demonstratierecht zou zijn als je tegen

wanordelijkheden optreedt. Nee, daar is de Grondwet op

geschreven. Dat moet plaatsvinden. Trouwens, dat de burgemeesters zeggen dat er al genoeg handvatten zijn ... Ik

vraag aan beide ministers hoe zij daartegen aankijken. Dat

is een onderdeel van mijn vragen. En dan hoor ik ook graag

of de wet moet worden uitgebreid, of dat het voldoende is

zoals het nu is en er moet worden gekeken naar handhavingsinstrumenten en, misschien, duidelijkere kaders. Dat

is allemaal onderdeel van de bredere discussie die wij

voeren. Maar we kunnen wel constateren dat er tegen een

heel aantal wanordelijkheden niet of onvoldoende wordt

opgetreden, wat er ook voor zorgt dat in het publieke debat

het demonstratierecht uiteindelijk onder druk kan komen

te staan omdat mensen zien dat relschoppers en opruiers

steeds wegkomen met hun wetsovertredingen.

NSCDe heer Six DijkstraNSC

Zoals ik aan het begin van mijn betoog zei: het merendeel

van de demonstraties verloopt gewoon vreedzaam, maar

er is een klein onderdeel waar daadwerkelijk misbruik

gemaakt wordt van het demonstratierecht, waar wetsovertredingen plaatsvinden, geweldplegingen, het blokkeren

van aanrijroutes van hulpdiensten, vernielingen, intimidaties, huisvredebreuk. Dat zijn dingen die onacceptabel zijn,

en ook waar dat demonstratierecht niet voor bedoeld is.

Dat is bedoeld om je uit te spreken tegen onrecht, je uit te

spreken tegen dingen waar je het niet mee eens bent. En

verder moeten wij als politiek ook geen inhoudelijke mening

hebben over waar mensen tegen demonstreren; dat is

helemaal hun volledige recht, of wij het ermee eens zijn of

niet. Maar als de wet overtreden wordt, als die wanordelijkheden plaatsvinden ... Jazeker, dan moet er ingegrepen

worden.

SPDe heer Van NispenSP

De heer Six Dijkstra vindt dat er te weinig wordt opgetreden

tegen strafbare feiten. Ik denk dat iedereen hier vindt dat

tegen huisvredebreuk, tegen vernielingen, tegen geweld,

tegen intimidatie ... Dat er, als er strafbare feiten zijn, onder

welk mom dan ook, daartegen moet worden opgetreden.

Nou, dat gebeurt dan wel of niet; daar kun je terechte vragen over stellen. Maar waar komt dan die afslag vandaan

dat de heer Six Dijkstra hier eigenlijk voorstellen doet —

althans, die meen ik wel te horen — voor generieke beperkingen op het demonstratierecht, terwijl er nu al opgetreden

zou moeten worden tegen strafbare feiten? Waarom dan

toch meegaan in een verbod op gezichtsbedekkende kleding? Waarom dan toch voorstellen om te kijken of je ook

bij herdenkingen nadere regels kunt stellen? Dat begrijp ik

niet. Er moet toch gewoon opgetreden kunnen worden

tegen strafbare feiten? Ik denk dat iedereen hier dat vindt.

Demonstratierecht in Nederland

22 januari 2025

TK 44

44-5-12

NSCDe heer Six DijkstraNSC

De heer Van Nispen haalt twee specifieke punten aan. Burgemeesters kunnen in principe al afwegingen maken ten

aanzien van gezichtsbedekkende kleding, maar we hebben

nu wel heel vaak gezien dat bijvoorbeeld universiteitsbesturen gaan onderhandelen met demonstranten die daar

anoniem met gezichtsbedekkende kleding gaan zitten. Dat

lijkt me de wereld op zijn kop. Te vaak wordt die mogelijkheid, het gebruik van gezichtsbedekkende kleding, nog

gebruikt om onrust te stoken. Ik vind helemaal dat die

ruimte er moet zijn. Ik zeg ook in mijn betoog dat er ruimte

moet zijn om een uitzondering te maken voor specifieke

gevallen, bijvoorbeeld demonstraties tegen buitenlandse

dictatoriale regimes. Dat moet gewoon kunnen. Maar grosso

modo lijkt het me onnodig om te gaan demonstreren met

gezichtsbedekkende kleding, omdat dat vaak gepaard gaat

met wanordelijkheden.

Wat betreft het "sight and sound"-criterium heb ik het specifiek over de waardigheid van herdenkingen. Het is gewoon

respectloos. Het is niet zo dat ik in algemene zin zeg dat we

het "sight and sound"-criterium moeten opheffen. Ik noem

ook het voorstel van mevrouw Bikker: als er een hoogwaardigheidsbekleder uit het buitenland komt, ga dan demonstreren bij Schiphol als het regeringsvliegtuig landt en niet

op het moment dat het museum geopend wordt. De burgemeester kan ook een afweging maken ten aanzien van de

tijd en locatie waar de demonstratie plaatsvindt. Ik vind dat

de waardigheid van de herdenking zwaarder mag wegen

dan in het verleden het geval was.

SPDe heer Van NispenSP

Dat is een heel redelijk en helder antwoord. Ik kan daar ver

in meegaan. We zijn het er volgens mij dus over eens dat

je erop moet aandringen, via de ministers, dat strafbare

feiten worden aangepakt, maar dat dat op zichzelf losstaat

van het demonstratierecht, want strafbare feiten horen altijd

aangepakt te worden. Dat dat nu wellicht onvoldoende

gebeurt, is volgens NSC dus ook onvoldoende rechtvaardiging om generieke beperkingen op te leggen aan het

demonstratierecht. Dat staat los van de terechte vragen die

je kunt stellen over herdenkingen en dat soort zaken. We

blijven dus pal staan voor het demonstratierecht. Is dat ook

de conclusie van NSC?

NSCDe heer Six DijkstraNSC

Wij staan zeker pal voor het demonstratierecht. Dat komt

hopelijk ook naar voren in mijn gehele betoog. Dat is zeker

wat we willen. Het is een essentieel recht in de democratie.

We moeten hier niet op inhoud gaan bepalen wanneer wat

wel en niet gezegd kan worden. Of het nou gaat om klimaatdemonstraties, anti-abortusdemonstraties of boerenprotesten: het mag allemaal. Verder mogen we daar onze eigen

mening over hebben, maar in principe moet demonstreren

altijd kunnen. Optreden tegen strafbare feiten: ja. Tegelijkertijd doe ik ook een appel: houd je aan het gezag. Als je een

tijd en een locatie aangewezen krijgt, houd je daar dan ook

aan. Als demonstranten vervolgens toch gaan demonstreren

op een plek waarvan de burgemeester heeft gezegd dat er

niet gedemonstreerd mag worden, moet daarop ingegrepen

worden.

VoltMevrouw KoekkoekVolt

De kernvraag is natuurlijk: gaan we de wet- en regelgeving

aanpassen of niet? Niemand hier in de Kamer zegt dat je

dingen mag vernielen onder het mom van demonstreren.

Niemand zegt dat het een absoluut recht is, want dat bestaat

niet. De vraag is of we wel of niet voor bepaalde dingen

gaan stemmen. Ik wil even ingaan op het "sight and sound"-

criterium, dus het recht dat je mag demonstreren en dat je

daarbij opvalt, dat je gezien wordt en dat je misschien ook

dwarszit. Stel dat we in de wet gaan vastleggen dat je dat

op 4 mei niet mag doen. Dan wil ik een andere hypothetische situatie voorleggen. Moeten we dan ook in de wet

vastleggen dat je dat niet meer bij abortusklinieken mag

doen? Dat vind ík namelijk walgelijk, maar ik weet ook dat

leden in de Kamer dat steunen. Door dit dilemma voor te

leggen, hoop ik dat de heer Six Dijkstra ingaat op het

onderscheid tussen dingen moreel afkeuren of normeren

en dingen vastleggen in de wet. Dat is namelijk een enorm

verschil.

NSCDe heer Six DijkstraNSC

Ik zeg niet op voorhand dat de wet aangepast moet worden

en er een aparte wettelijke passage moet komen. Het is wel

zo dat er uiteindelijk altijd een afweging gemaakt moet

worden tussen verschillende belangen. Het demonstratierecht is een hele belangrijke. Het staat namelijk in de

Grondwet en in het EVRM. Het is echt een grondrecht. Maar

ik noemde specifiek het recht op de waardigheid van een

herdenking en ook het respect dat uitgaat naar slachtoffers

en nabestaanden van slachtoffers. Ook dat is heel belangrijk.

Daar zal ook altijd een afweging in gemaakt moeten worden.

Maar wat ons betreft mag er echt een tandje bij als het gaat

om het belang dat daaraan gehecht wordt. Een demonstratie zou dan misschien óf iets verderop, óf net een halfuurtje

eerder of een halfuurtje later kunnen plaatsvinden.

VoltMevrouw KoekkoekVolt

Nu hoor ik weer de enerzijds-anderzijds, maar ik hoor nog

niet hoe NSC straks gaat stemmen. Er worden moties

voorgelegd. Het kabinet komt wellicht met een wetsvoorstel,

naar voorbeeld van het Engelse wetsvoorstel, om wegblokkades te verbieden. Wat kan ik nou straks van NSC verwachten? Ik hoor de heer Six Dijkstra zeggen dat er een tandje

bij kan. Wat bedoelt hij daar nou mee? Moeten burgemeesters hun werk beter doen? Is dat wat NSC nu zegt? Ik hoor

NSC ook zeggen dat de wet niet aangepast moet worden.

Maar er zou tegelijkertijd wel een tandje bij moeten. Waar

staan we nou met elkaar? Dat is wel belangrijk. Ik wil

namelijk wel weten wat er hier straks in de Kamer besloten

gaat worden.

NSCDe heer Six DijkstraNSC

Ik heb niet gezegd dat de wet niet aangepast moet worden.

Ik heb een aantal vragen bij de ministers neergelegd, juist

ook als het gaat om de juridische mogelijkheden die er zijn

voor burgemeesters om in te grijpen. Dat kijkt heel nauw.

Bij bepaalde zaken kan het ook gaan om het treffen van wat

generiekere maatregelen. Op dat punt kan de conclusie zijn

dat de Wet openbare manifestaties op bepaalde punten

misschien aangescherpt moet worden. Dat is niet de insteek

die wij op dit moment hebben, maar die hangt ook sterk af

van de beantwoording van de minister. Daarom stel ik ook

specifiek die vragen. Als de burgemeesters zeggen dat ze

genoeg handvatten hebben, dan is dat iets wat we natuurlijk

Demonstratierecht in Nederland

22 januari 2025

TK 44

44-5-13

ook heel serieus moeten nemen. We moeten dan kijken

waarom er zo'n verschil zit tussen theorie en praktijk.

De voorzitterVoorzitter

Ja, helder. De volgende spreker is de heer Van Nispen van

de SP. O, mevrouw Lahlah heeft nog een vraag.

GroenLinks-PvdAMevrouw LahlahGroenLinks-PvdA

Ik had nog niet de indruk dat de heer Six Dijkstra klaar was

met zijn bijdrage. Ik heb toch wel een vraag, en na zijn bijdrage heb ik ook wel een beetje buikpijn vanwege het antwoord dat ik misschien ga krijgen. Op de website van de

VVD lees ik: "Binnen drie groepen zien we dat het demonstratierecht onterecht bescherming geeft: bij de boerenprotesten, de pro-Palestinademonstraties en de klimaatdemonstraties." "Onterechte bescherming". Ik krijg daar niet alleen

maar buikpijn van. Ik krijg ook rillingen bij de gedachte dat

er onterechte bescherming zou zijn op basis van inhoud. Ik

neem aan dat dat ook geldt voor een partij als NSC. Kan

NSC ook bevestigen dat boeren, pro-Palestinademonstranten en klimaatactivisten beschermd worden en moeten

worden door het demonstratierecht, en dat NSC niet meegaat in deze voorstellen?

NSCDe heer Six DijkstraNSC

Volgens mij ben ik volstrekt duidelijk geweest in mijn

inbreng. Wij moeten demonstraties niet beoordelen op de

zaak waartegen er gedemonstreerd wordt, maar op de

manier waarop en of er al dan niet wanordelijkheden en

wetsovertredingen plaatsvinden. Ik heb het stuk van collega

Michon-Derkzen ook gelezen. Ik heb niet het idee — ze moet

het zelf vooral ook gaan aanvullen — dat zij dit doet op

basis van de inhoud van de protesten, maar gezien de historische casuïstiek waarin het mis is gelopen, als ik het even

voor haar mag opnemen. Ik denk dus dat u mijn partij, en

ik hoop ook de VVD, aan uw zijde vindt bij het niet beoordelen van demonstraties op de inhoud van de boodschap,

maar op de manier waarop.

De voorzitterVoorzitter

Helder, helder. De volgende spreker is de heer Van Nispen

van de SP.

SPDe heer Van NispenSP

Het demonstratierecht is een grondrecht dat onder grote

druk staat. Het staat onder druk van politici die het in dreigen te perken. Het staat ook onder druk van relschoppers

die onder het mom van het demonstratierecht ernstige

strafbare feiten plegen. Dat is allebei uiterst kwalijk, juist

omdat het demonstratierecht zo belangrijk is. In het verleden zijn er door demonstraties belangrijke veranderingen

afgedwongen. Ze schudden politici wakker en maken

mensen mondig. Moeten we dan alles maar slikken, bijvoorbeeld als het huis waarin je woont gesloopt wordt of als je

moet doorwerken tot je erbij neervalt? We zullen moeten

strijden voor sociale vooruitgang. We kunnen dus niet toestaan dat de discussie over het demonstratierecht wordt

versmald tot een discussie over vernielingen en geweld.

Dat zijn strafbare feiten die je moet aanpakken. Dat heeft

op zichzelf niets met het demonstratierecht te maken. Dit

grondrecht is geen legitimatie voor ernstige strafbare feiten;

laat ik daarover heel duidelijk zijn. Maar tegen de politici

die alleen hier steeds de nadruk op leggen, zeg ik: pas

daarmee op. Een overheid die gaat bepalen waartegen

gedemonstreerd mag worden of hoe dat mag gebeuren, is

namelijk best wel eng. Demonstraties zijn noodzakelijk in

een democratische rechtsstaat. Het is geen gunst die toegestaan wordt; het is een recht dat niet zomaar ingeperkt mag

worden. En ja, ik heb ook voor de ene demonstratie meer

sympathie dan voor de andere, maar dat doet dus niet ter

zake. Ik sta pal voor het recht om te demonstreren. Ik roep

iedereen ook op om niet selectief te zijn. Of je het inhoudelijke doel wel of niet steunt, hoort niet ter zake te doen in

die discussie. Mensen hebben namelijk het recht om te

demonstreren. Je mag het beoordelen als het fout gaat,

bijvoorbeeld bij ernstige strafbare feiten, maar dan wel

zonder selectieve verontwaardiging.

En ja, ik baal er ook weleens van als er veel politie moet

worden ingezet. Respect dat zij er toch steeds weer staan.

Ik snap ook hun irritatie heel goed. Sommige mensen zullen

er ook van balen als ze moeten omrijden, omdat de snelweg

geblokkeerd is. Maar ook dat is eigenlijk allemaal niet relevant. Het is een grondrecht, dat slechts kan worden ingeperkt op een wijze die de Grondwet voorschrijft.

Ik zei het al: de afspraak in het hoofdlijnenakkoord is

eigenlijk heel vreemd en ook onzorgvuldig geformuleerd.

Er is geen scherper onderscheid nodig tussen vreedzaam

demonstreren en ordeverstorende acties, want veel

demonstraties verstoren de orde op de een of andere

manier, door over de weg te lopen of door te scanderen.

Het onderscheid zit volgens mij tussen demonstraties die

we beschermen en strafbare feiten zoals geweld en vernielingen, die we niet beschermen en die aangepakt moeten

worden. Dus: vreedzaam en niet-vreedzaam. Dat is volgens

mij een helder onderscheid. Graag een reactie hierop van

de ministers.

Overigens hebben, in reactie op het hoofdlijnenakkoord

onder andere, maar ook op deze discussie, burgemeesters

laten weten helemaal geen behoefte te hebben aan een

nader onderscheid of aan actie vanuit het kabinet: "Het is

niet proportioneel om de grondrechten van onze burgers

in te perken vanwege wanordelijk gedrag van een kleine

groep personen." Dat is een citaat uit de brief van de burgemeesters, en zo is het maar net. Burgemeesters hebben

voldoende middelen. Dat is ook mijn beeld. Soms wordt

een demonstratie beperkt, met voorwaarden, of zelfs verboden. Daar vind ik ook weleens iets van, maar dat is dan aan

het lokaal gezag.

Wil je echt wat doen aan de hoeveelheid demonstraties en

de politie-inzet die dat vraagt, dan zul je de dieperliggende

vraag moeten stellen waar al die protesten vandaan komen

en een analyse moeten maken van de samenleving: waarom

zijn mensen boos, of keren ze zich regelrecht af van de

rechtsorde? Ik noem onvrede over de oorlog in Gaza en de

Nederlandse reactie daarop. Ik noem het landbouwbeleid

of het klimaatbeleid of de snoeiharde bezuinigingen van

dit kabinet. Het speelt allemaal een rol. Die demonstraties

komen ergens vandaan. Mijn oproep is: ga erheen, ga praten met demonstranten en vooral ook luisteren, om het

beter te begrijpen.

Kortom, het waarborgen van dit grondrecht is ingewikkeld

en soms heel irritant. Het kost soms behoorlijk wat centen,

Demonstratierecht in Nederland

22 januari 2025

TK 44

44-5-14

maar dit is vrees ik wel de prijs die we moeten betalen voor

de polarisering van onze samenleving.

JA21De heer EerdmansJA21

Ik heb een vraagje aan de heer Van Nispen over de rol van

burgemeesters. Daar hebben we het vaker over gehad in

deze Kamer, onder andere over Amsterdam heel nadrukkelijk. Ik las bijvoorbeeld het volgende. Bij Tata Steel zijn ook

activisten binnengedrongen afgelopen maandag. De burgemeester van Velsen vond het niet nodig om arrestaties te

laten verrichten, maar bracht de demonstranten naar het

station Driebergen-Zeist, omdat het de-escalerend was om

ze met rust te laten, in de trant van "we moeten vooral niet

het conflict opzoeken". Is dat niet een probleem van ons

bevoegd gezag, om steeds maar weer die softe aanpak te

kiezen, die gedogende aanpak? "Laat ze maar even gaan,

ook hier op de A12. Ik kan er niet doorheen met de auto,

maar we moeten maar rustig blijven, want de activisten

gaan vanzelf weer weg." Moeten we niet gewoon een keer

een grens trekken en gewoon een norm stellen, zo van: dit

is het? Je wordt niet geacht een terrein binnen te dringen.

Je wordt niet geacht op de snel weg te gaan zitten en je

wordt gewoon preventief weggesleept. Ik snap niet wat

daar zo ingewikkeld aan is. Wat vindt de heer Van Nispen?

SPDe heer Van NispenSP

Volgens mij is het waarborgen van het grondrecht wel

degelijk ingewikkeld. Dat was nou net mijn hele betoog.

Het is een ingewikkelder vraagstuk dan de heer Eerdmans

nu doet voorkomen. Dat zou een beetje de lijn zijn die de

VVD ook koos: ga maar op het Malieveld staan, dan hebben

we geen last van jullie en dan hoeven we ten minste niet

om te rijden met de auto. Dat is niet waar dit grondrecht

over gaat. Ik ken de specifieke casus niet waar de heer

Eerdmans mij naar vroeg, maar volgens mij moeten wij dit

nou precies niet doen: op een casus ingaan en daar dan

verontwaardigd over zijn. Of je moet je daartegen uitspreken. Of ik moet iets vinden van hoe de burgemeester daarin

heeft geopereerd. Ten eerste: ik ken de omstandigheden

van dat geval niet precies. Ten tweede is het aan het lokaal

gezag, dus niet aan de heer Eerdmans, niet aan mij en ook

niet aan de meerderheid hier, om daar iets van te vinden.

Het is erg ingewikkeld om daar precies een oordeel over te

vormen. Wellicht is het heel verstandig wat de burgemeester heeft gedaan, maar dat weet ik oprecht niet, en daar

gaan wij niet over.

JA21De heer EerdmansJA21

Ik sta hier lijnrecht tegenover, want ik denk dat het lokaal

gezag steken laat vallen. Ik heb dat eerder gezegd over de

burgemeester van Amsterdam. Blijkbaar mag je daar niet

aankomen. Dat werd ook met veel omhaal van woorden

gezegd: het is het eigenstandige gezag. Ik heb problemen

als activisten onder de noemer van demonstraties de boel

vernielen of bezetten.

moet zijn? En niet na afloop. Die burgemeester van Velsen

had gewoon moeten zeggen op het moment dat ze bij dat

hek van Tata Steel stonden: weg hier, anders ga ik jullie

meenemen. Ook zitten ze maar een nachtje vast, maar nu

worden ze gewoon naar het station gebracht. Wat is dat

voor signaal?

SPDe heer Van NispenSP

Tegen de heer Eerdmans zeg ik: ga lekker zelf solliciteren

om ergens burgemeester te worden. Dan mag je het

namelijk zelf doen. Je gaat er niet over. Je bent hier Tweede

Kamerlid. We gaan hier over het demonstratierecht. We

gaan over de regels die we in algemene zin hebben, maar

we gaan niet over de precieze toepassing door burgemeesters daarvan. De heer Eerdmans mag dat vinden, maar dan

zeg ik: ga dan solliciteren en word lekker zelf ergens burgemeester. Dan kun je zien hoe moeilijk dat is in de praktijk.

Dat denk ik namelijk. Ik weet het niet, want ik ben ook nooit

burgemeester geweest. De heer Eerdmans doet net of ik

vernieling en geweld vergoelijk, terwijl mijn hele betoog

nou juist is — ik heb het een keer of zes gezegd — dat vernieling en geweld niets met demonstraties te maken hebben. Dat zijn strafbare feiten waartegen opgetreden moet

worden. Zo geldt overigens ook dat ergens binnendringen,

of dat nou een stal is of Tata Steel of weet ik veel waar,

huisvredebreuk kan zijn. Ook dat is niet aan ons. Dat oordeel

is aan de rechter. Het is erg verleidelijk om hier met stoere

praat afstand te nemen van allerlei vernielingen en van

geweld. Ja, dat is makkelijk. Dat doen we allemaal. Maar

het gaat om het waarborgen van het grondrecht. Het lokaal

gezag heeft daar een heel moeilijke taak in. Ik vind het netjes

om dat te respecteren. Nogmaals, de heer Eerdmans mag

het vinden, maar het zou ook goed zijn als hij dan zelf

ergens burgemeester wordt.

De voorzitterVoorzitter

Uw laatste interruptie.

JA21De heer EerdmansJA21

Ik hoor drie keer de oproep om burgemeester te worden.

SPDe heer Van NispenSP

Succes. Als het maar niet van mijn stad is.

JA21De heer EerdmansJA21

Ik dacht na het correctief referendum dat de SP en JA21

het erover eens waren dat we een keer een gekozen burgemeester zouden moeten krijgen. Dan is het aan het volk

van Nederland.

SPDe heer Van NispenSP

Heeft u dan veel kans?

SPDe heer Van NispenSP

Ik ook; dat zeg ik ook.

JA21De heer EerdmansJA21

Dan zijn we het toch met elkaar eens dat het bevoegd gezag

harder moet optreden, duidelijker moet zijn en preventiever

JA21De heer EerdmansJA21

Zonder gekheid, het gaat er mij om dat dat bevoegd gezag

te veel op de handrem staat. Er zou moeten worden gestimuleerd om vaker op te treden dan nu. Het gevoelen is nu

dat men de boel niet verder uit de hand wil laten lopen. De

heer Van Nispen heeft er natuurlijk helemaal gelijk in dat

ik niet op de stoel van welke burgemeester dan ook kan

Demonstratierecht in Nederland

22 januari 2025

TK 44

44-5-15

gaan zitten, maar je mag wel de vraag stellen of men nog

wel in staat is om het grote probleem van ondermijnende

activisten, dat wel steeds erger lijkt te worden, te stoppen.

Ik hoop dat de heer Van Nispen het daarmee eens is.

SPDe heer Van NispenSP

Misschien liggen we ook weer niet zo heel ver uit elkaar,

want nogmaals: tegen ernstige ordeverstorende acties of

grote vernielingen of geweld moet gewoon opgetreden

worden. Daar zijn we het over eens. Maar om maar

gemakzuchtig te zeggen dat die burgemeesters allemaal

slappe hap zijn, dat ze niet optreden en kiezen voor theedrinken — dat laatste zei de heer Eerdmans trouwens niet,

maar ik bedoel het bij wijze van spreken — vind ik te makkelijk. Die burgemeesters hebben een heel ingewikkelde

positie. De politie heeft met enorme schaarste te maken.

Dat weet de heer Eerdmans ook. Ik ben ook voor meer

politiecapaciteit op allerlei fronten. Maar om dan hier te

zeggen dat iedereen maar harder moet optreden terwijl die

politiecapaciteit er niet is, vind ik iets te makkelijk. Daarom

reageer ik misschien een beetje geprikkeld. Nogmaals —

ik zeg het voor de zevende keer — tegen vernielingen en

geweld moet gewoon opgetreden worden. Daar mag het

demonstratierecht nooit voor misbruikt worden. Laten we

dan ook samen pal staan voor het demonstratierecht. Ik

hoop van de heer Eerdmans te horen hoe belangrijk hij dat

vindt en dat hij er ook pal voor staat.

De voorzitterVoorzitter

Het toeval wil dat hij de volgende spreker is. Dat was een

mooi bruggetje, meneer Van Nispen. Ik geef graag het

woord aan burgemeester Eerdmans, de burgemeester to

be.

JA21De heer EerdmansJA21

Ik ben wel locoburgemeester geweest, maar dat telt

natuurlijk niet voor het echie.

Voorzitter. Godzijdank — ik begin maar meteen met het

punt van de heer Van Nispen — is Nederland een land waar

je vrij en op elk moment dat je dat wilt kunt demonstreren.

Demonstreren is vrij eenvoudig. Je wilt ergens voor of tegen

demonstreren, je meldt je 48 uur van tevoren aan, vult een

kennisgevingsformulier in met naam, onderwerp, tijdstip

en locatie en voilà, voilà, je kunt de straat op. Een burgemeester kan in overleg met de organisatie uiteraard plek

en tijd aanpassen, gelet op de openbare orde. In 2022 waren

er 6.500 demonstraties. 97% van die demonstraties verliep

vlekkeloos en zonder incidenten, maar de realiteit van

vandaag is ook dat demonstraties steeds meer weg hebben

van anarchistische en gezagsondermijnende acties. Alleen

al de politie-inzet bij demonstraties steeg vanaf 2017 met

zo'n 87%. De schade, materieel of economisch, is gigantisch.

Alleen al de schade door de Palestinarellen, mei vorig jaar

op de UvA-campus in Amsterdam, is geraamd op 4 miljoen

euro. Het grote probleem van demonstreren is dat de goeden lijden onder de kwaden. Voor JA21 is de grens duidelijk:

als onder de noemer "demonstreren" schade wordt toegebracht, men zich vastplakt, wegen worden geblokkeerd,

schilderijen worden beklad, agenten worden belaagd, dan

moeten we daar de grens durven trekken. Het overgrote

deel, ook van de ordeverstorende acties, wordt consequent

aangekondigd. We worden dus niet verrast. We laten ons

verrassen.

Voorzitter. 40 keer al werd de A12 bezet, en per blokkade

werden er 450 agenten ingezet, zo bleek uit antwoorden op

mijn Kamervragen. 1.000 demonstranten werden aangehouden, in de bus gezet en weer losgelaten. Het is een toneelstukje. Iedereen weet wat er gaat gebeuren, de slijptol van

de politie staat klaar, activisten worden van het asfalt met

een trolley naar de bus gerold, ze zwaaien nog even naar

de pers en dan gaan ze naar het ADO-stadion, waar hun

eigen touringcar alweer klaarstaat. Extinction overtreedt

per demonstratie hier de volgende regels: artikelen 5 en 8

van de Wegenverkeerswet, artikel 9 van de Wet openbare

manifestaties, artikel 426 bis van het Wetboek van Strafrecht, namelijk het belemmeren van hulpdiensten, artikel

141 Strafrecht, openlijke geweldpleging, artikel 184 Strafrecht, het weigeren om bevelen van de politie na te leven

en artikel 2 Politiewet, verstoring van de openbare orde.

Als ik 5 kilometer te hard rijd, dan krijg ik een boete.

Waarom mogen klimaatactivisten zich elke week misdragen? Waarom staan we dit toe? Op 25 januari gaat het

feestje bij de ING weer verder. Dan gaan ze daarnaartoe.

Stop de ondermijning van ons gezag en de wetgeving. We

staan in ons hemd.

Voorzitter. Ik wil eigenlijk wel een overzicht van de ministers

van hoeveel van de weggesleepte demonstranten, bij de

snelwegblokkade op 24 februari vorig jaar bijvoorbeeld,

daadwerkelijk wordt vervolgd. Hoeveel euro is er nu verhaald op de daders van bijvoorbeeld de blokkade bij het

Rijksmuseum of de brugblokkades bij Arnhem en Nijmegen?

Een van de manieren om straffeloosheid te bestrijden is

het inrichten van een wasstraat bij grote demonstraties.

Word je opgepakt bij een demo, dan ga je direct de wasstraat door. Daar zit het OM op je te wachten, klaar om je

te beboeten. De kwaden worden bestraft en de goeden

blijven buiten schot. Wij zijn benieuwd wat de ministers

hiervan vinden: de wasstraat.

Voorzitter, tot slot. Een van de grote problemen bij

demonstraties is het gebruik van gezichtsbedekkende kleding. We zien hoe radicale actievoerders met maar één doel

naar een demo komen, namelijk ontregelen: de politie

bekogelen en rellen veroorzaken. Minister Van Weel kijkt

naar een landelijk verbod op gezichtsbedekkende kleding,

op advies van de moties-Eerdmans en Stoffer. Er komt nu

een verkenning. Mensen, kom op, er is genoeg verkend en

gezien. Wij willen een verbod op gezichtsbedekkende kleding bij demonstraties, zo snel mogelijk, conform de wens

van de Kamer.

Voorzitter, dank je wel.

De voorzitterVoorzitter

De heer Sneller, D66.

D66De heer SnellerD66

Voorzitter. Twee maanden terug demonstreerden 20.000

mensen op het Malieveld tegen de onderwijsbezuinigingen.

Studenten, docenten, scholieren en leraren kwamen op

voor hun zaak. De demonstratie verliep zonder gedoe en is

niet onopgemerkt gebleven. Zo zijn er jaarlijks duizenden

demonstraties in Nederland, groot en klein, die ordentelijk

verlopen dankzij de weloverwogen inzet van burgemeesters

en politie en dankzij de verantwoordelijke inzet van

demonstranten. Dit is ook waar de overgrote meerderheid

naar streeft: een open en vrije samenleving waarin we

Demonstratierecht in Nederland

22 januari 2025

TK 44

44-5-16

andermans geluid de ruimte gunnen, ook als het schuurt.

Dat is wat ons onderscheidt van landen waar kritische

geluiden de mond wordt gesnoerd. Dat is geen zwakte,

maar juist een kracht van onze democratische rechtsstaat.

Het geeft mensen een manier om zich te uiten, houdt de

macht scherp en vormt vaak de bron van vooruitgang.

Voorzitter. We hebben de afgelopen jaren natuurlijk ook

gezien dat demonstraties minder voorbeeldig verliepen.

Sommigen gingen doelbewust de grenzen van de wet over,

voor de ophef, voor de kik of voor de aandacht. Laat ik daar

heel duidelijk over zijn: vernieling of geweld om je zin te

krijgen is onacceptabel, en aanwijzingen van de politie

dienen opgevolgd te worden. Politie en burgemeesters

verdienen onze steun in hun werk, ook in die gevallen

waarin het minder goed lijkt — onderstreep het woord "lijkt"

— te gaan. Hun werk is al lastig genoeg.

Voorzitter. Wat burgemeesters en politie niet verdienen, is

dat politici hier in de Tweede Kamer de boel bewust ophitsen. Aan de ene kant zie ik partijen die beweren dat de

politie het vertrouwen in de overheid ondermijnt. Uit

dezelfde hoek komen voorstellen om harder in te grijpen

of sneller en feller te escaleren. Dat klinkt misschien stoer,

maar het zal uiteindelijk het vertrouwen in de politie verminderen en het aantal slachtoffers onder politieagenten en

burgers vergroten. Aan de andere kant zie ik een aarzeling

om bijvoorbeeld langdurige A12-blokkades te veroordelen.

Wat hier nodig is, is dat we ons ook rekenschap geven van

de bredere gevolgen van wat politici zeggen en voorstellen.

Het is aan ons om de vrijheid van meningsuiting en betoging, ook als we het zelf niet eens zijn met de inhoud, voor

iedereen te beschermen. 's Ochtends behoor je tot de

meerderheid en 's middags zomaar tot de minderheid.

Voorzitter. In de afgelopen periode heb ik ook goed geluisterd naar de politie en naar burgemeesters. Zij vragen ons

vooral om rust en capaciteit om hun werk te doen. Daarom

graag aandacht voor drie dingen. Ten eerste is dat de politiecapaciteit. Op piekmomenten komt de politie simpelweg

mensen tekort. Politieagenten draaien bizarre diensten en

moeten zaken uit hun handen laten vallen vanwege acute

inzet. Dit vraagt om meer capaciteit en ook om een bredere

afweging over de inzet van die capaciteit.

Voorzitter. Dan de inzet van zogenaamde vredeseenheden.

Door een van de politieagenten die ik sprak, zijn die treffend

"de wijkagenten van de demonstratie" genoemd. Zij werken

de-escalerend en kunnen grotere politie-inzet voorkomen.

Hoe bevordert de minister de inzet hiervan?

Dan het vervolgen van de notoire raddraaiers. We zien dat

demonstraties gekaapt worden door mensen die uit zijn op

intimidatie en escalatie. Ik snap de zoektocht naar kansrijke

manieren om die groep gerichter te kunnen aanpakken,

maar dan wel zonder een schaduw te werpen over de grote

meerderheid van demonstraties. Ik ben erg benieuwd naar

de uitkomsten van de gesprekken met de politie en het OM

daarover, en naar het WODC-onderzoek.

Voorzitter. Het demonstratierecht is een grondrecht. Daar

moeten we zorgvuldig mee omspringen. Dat is dus niet

met voorstellen voor kortetermijngewin, maar met voorstellen die de politie en de burgemeesters echt helpen om het

demonstratierecht te kunnen handhaven en waarborgen.

De voorzitterVoorzitter

Was dat uw bijdrage?

D66De heer SnellerD66

Ik heb misschien nog één uitsmijter, maar dat hangt ervan

af.

VVDMevrouw Michon-DerkzenVVD

Dit was een mooi betoog over het demonstratierecht van

de heer Sneller, met allerlei punten waarmee niemand het

oneens is. Maar ik hoor hem ook zeggen dat we juist voor

de kleine groep die het willens en wetens verstoort, maatregelen moeten nemen. Dan verwijst hij naar het kabinet.

Ik zou de heer Sneller willen vragen: heeft meneer Sneller,

of zijn fractie, zelf voorstellen of ideeën voor maatregelen

die je zou kunnen nemen voor de kleine groep die moedwillig de openbare orde verstoort? Of zeg het in de woorden

die u ook maar gebruikt.

D66De heer SnellerD66

Ik denk ten eerste dat dat wederom ziet op voldoende

capaciteit om degenen die echt de misdrijven, de vernielingen en het geweld plegen, aan te pakken en om daar

bovenop te zitten. Ik denk dat het heel lastig zal blijken om

generieke maatregelen in het kader van de Wet openbare

manifestaties te verzinnen die niet hun schaduw uitwerpen

over alle andere demonstraties. Dat is waarvoor ik ook

gewaarschuwd heb.

De voorzitterVoorzitter

De volgende spreker is de heer Flach van de Staatkundig

Gereformeerde Partij.

SGPDe heer FlachSGP

Voorzitter, dank u wel. Vrijheid is de zuurstof van een

gezonde samenleving. In 1989 werd in China de studentendemonstratie op het Plein van de hemelse vrede bloedig

neergeslagen. Zelfs herinneringen aan deze misstanden

worden door de Chinese overheid verdrongen. Dat is een

afschrikwekkend voorbeeld. Ons land leidt bepaald niet aan

Chinese toestanden. Het tegenovergestelde is inmiddels

het geval. De heiligverklaring van het demonstratierecht

schiet door. Dat zet de rechtsstaat onder druk. Het toelaten

van snelwegdemonstraties is ronduit gevaarlijk en leidt

bijvoorbeeld tot problemen voor ambulances. Bovendien

kostten de 35 onrechtmatige bezettingen van de A12 de

onnodige inzet van 16.000 agenten.

De verstoring van de vreedzame herdenking van de gruwelijke aanslag op 7 oktober door pro-Palestinademonstranten

staat bij velen op het netvlies gegrift en heeft het vertrouwen in de rechtsstaat een forse knauw gegeven. De SGP

vindt dat de overheid veel steviger moet optreden om de

veiligheid, de gelijkheid en de vrijheid van alle burgers te

beschermen. De ongebondenheid van burgers die het recht

in eigen hand nemen, of het recht misbruiken, moet worden

aangepakt.

Bij de gewone Nederlander wekt de toepassing van het

demonstratierecht vaak bevreemding en zelfs frustratie op.

Er lijkt sprake van willekeur. Het herhaaldelijk blokkeren

van snelwegen wordt ondanks een verbod uiteindelijk zelfs

Demonstratierecht in Nederland

22 januari 2025

TK 44

44-5-17

gefaciliteerd, terwijl het zingen van een lied bij de

publiekspiano op het station wordt belet en afgebroken.

Tegelijkertijd wordt toegelaten dat islamitische ordetroepen

tijdens een anti-Israëldemonstratie in het station nota bene

burgers in bedwang houden. Onbegrijpelijk en onacceptabel. Hoe ziet het kabinet dit?

Voorzitter. De SGP is voor aanpakken en aanpassen, met

bestaande wetgeving keihard aanpakken van diegenen die

misbruik maken van ons demonstratierecht. Als de wetgeving daartoe niet afdoende is, moeten we die aanpassen,

want zo kan het niet langer. De geldende wetgeving biedt

meer ruimte om misstanden te voorkomen en aan te pakken

dan nu wordt gesuggereerd of benut. Die ruimte moeten

we vanaf nu direct gaan benutten. Welke concrete afspraken

gaat het kabinet bijvoorbeeld maken om overtreders altijd

te registreren en aan te pakken? Wat gaat het kabinet doen

om het negeren van een verbod van de burgemeester steviger aan te pakken? Na een weloverwogen verbod niet

faciliteren maar sanctioneren.

Voorzitter. Ik sta hier uitdrukkelijk stil bij het probleem van

de snelwegdemonstraties. In de Litouwse snelwegzaak

stelde de Europese rechter dat demonstraties geen

dwangmiddel richting de overheid mogen zijn. Het

demonstratierecht is er om je mening kenbaar te maken en

niet om je zin te krijgen. Juist daar gaat het mis in Nederland. Organisaties zoals Extinction Rebellion kondigen aan

dat ze niet weggaan voordat ze hun zin hebben gekregen.

Hoe gaat het kabinet dit misbruik steviger aanpakken? De

heldere strafrechtelijke norm wordt nu met voeten getreden.

Als capaciteitsproblemen bij het OM de oorzaak daarvan

zijn, dan horen wij dat ook graag.

De SGP vindt het mooi dat het kabinet een aanpassing van

de wet verkent. Toch duurt het allemaal wel heel erg lang.

De SGP wil duidelijkheid en snelheid. Wanneer wil de

regering het wetsvoorstel gaan indienen? Ik vraag met het

oog op het wetsvoorstel specifiek aandacht voor gezichtsbedekkende kleding en demonstraties bij herdenkingen. De

SGP ziet graag dat in de wet gezichtsbedekkende kleding

verboden wordt, tenzij er zwaarwegende argumenten zijn.

Ook zien wij graag een recht verankerd om te herdenken

zonder dat een andere groep dat hoorbaar of zichtbaar mag

verstoren. Wil het kabinet deze richting verkennen?

Tot slot. De SGP constateert helaas dat de vrijheid van

meningsuiting van individuen onder druk staat doordat

gemeenten hier ten onrechte het demonstratierecht toepassen. Burgers die een eenmans- of eenvrouwsprotest houden, worden zelfs opgepakt en urenlang vastgezet. Kan het

kabinet klip-en-klaar bevestigen dat dit juridisch gezien niet

mag? Wil de minister dit onder de aandacht van gemeenten

brengen?

De voorzitterVoorzitter

Mevrouw Michon-Derkzen, VVD.

VVDMevrouw Michon-DerkzenVVD

Voorzitter, dank u wel. Al die open deuren over het

demonstratierecht, ook in dit debat weer. We moeten het

demonstratierecht beschermen en daarvoor is het in de

ogen van mijn fractie nodig om grenzen te stellen. We

moeten inzoomen op die kleine groep die onder het mom

van demonstreren willens en wetens de openbare orde

verstoort; de groep die een besluit van een burgemeester

lachend naast zich neerlegt; de groep die zich niets gelegen

laat liggen aan een bevel van de politie; de groep die spullen

vernielt om zo nog meer aandacht te krijgen; de groep die

ervoor zorgt dat mensen thuis weer geen politie in de wijk

zien, omdat die agenten zijn wegroepen. De groep, kortom,

die denkt goed bezig te zijn voor hun idealen, maar in feite

de rechtsorde volstrekt ondermijnt.

Voorzitter. Het is maar een kleine groep. Veruit de meeste

demonstraties verlopen gewoon goed. Hier in Den Haag

zijn er meer dan 2.000 demonstraties, en met 98% daarvan

is er geen enkel probleem. Maar die kleine groep verpest

het voor de rest. Om geen draconische maatregelen te

hoeven nemen, moeten we ook inzoomen op waar die

problemen nou echt zitten. Want het demonstratierecht —

het is hier vaak gezegd — komt voort uit een grondrecht,

maar geen enkel grondrecht, geen enkel recht is absoluut.

Wat zien we als we kijken naar die kleine groep? Die kleine

groep zit inderdaad bij de boerenprotesten, bij de pro-

Palestinademonstranten en bij de klimaatactivisten. We

zien dat een besluit van de burgemeester om een demonstratie te beperken of te verbieden geen enkel gewicht heeft.

Ongeveer elke blokkade hier op de snelweg wordt vooraf

door de burgemeester beperkt. Er wordt aangegeven dat

ze op het Malieveld kunnen demonstreren. Dat besluit leggen zij lachend naast zich neer en ze staan er gewoon. In

plaats van naar de rechter te gaan om het besluit aan te

vechten, gaan ze gewoon door met wat ze sowieso al van

plan waren.

Het tweede probleem — en ik hoop dat het kabinet een

oordeel zal geven over mijn probleemanalyse — is dat er

een enorme politiemacht nodig is om een demonstratie die

al verboden is of beperkingen kent, alsnog in goede banen

te leiden. Dit is absurd. Ze hebben wel wat beters te doen.

Ik wil die politie in de wijken zien. Een bevel van de politie

om vervolgens te vertrekken, wordt stelselmatig en ook

opzettelijk genegeerd. Sterker nog, de politie wordt keer op

keer belaagd.

Derde probleem, voorzitter: het demonstratierecht is een

vrijbrief voor het plegen van strafbare feiten. Want een

snelweg blokkeren is strafbaar. Dat is hier vandaag ook een

paar keer gezegd. Maar als je dat doet tijdens een demonstratie, dan mag dat, ook als je dat doet in een demonstratie

die vooraf door de burgemeester niet op die plek of onder

die omstandigheden is toegestaan. De rechtvaardiging

hiervoor is dat die groep demonstranten vreedzaam is. Je

mag dus vreedzaam met een groep mensen op de snelweg

staan of vreedzaam met een stoet trekkers over de snelweg

rijden, ook al heeft de burgemeester dat vooraf verboden.

Dat is absurd.

PVVDe heer Emiel van DijkPVV

Volgens mij zijn de deskundigen er nog niet over uit of je

onder de vlag van demonstratierecht, artikel 11 EVRM,

zomaar strafbare feiten mag plegen. Feit blijft dat je bij alle

strafbare feiten, of het nou het bezetten van een snelweg

is, het weigeren van het opvolgen van bevelen van de

politie, het niet tonen van je identiteitsbewijs of al die

andere zaken die hierbij komen kijken en die strafbaar zijn,

nu al gewoon kunt optreden. Mijn vraag aan de collega van

Demonstratierecht in Nederland

22 januari 2025

TK 44

44-5-18

de VVD is of we daar ook nog wat aan gaan doen. Vinden

wij de VVD aan onze zijde op het moment dat er een oproep

vanuit de politiek komt om wetsovertredingen daadwerkelijk

te beboeten?

verspreiden. Ik wil ook het recht van herdenken boven het

recht van demonstreren zetten.

Dank u wel.

VVDMevrouw Michon-DerkzenVVD

Ik heb een viertal voorstellen. Waarschijnlijk heeft meneer

Van Dijk daar ook kennis van genomen. Ik zal ze zo te berde

brengen, maar ik ben nu bezig met mijn probleemanalyse.

Het is een probleem. Er wordt niet opgetreden. Ik heb

voorstellen voor hoe het anders kan.

PVVDe heer Emiel van DijkPVV

Ik kijk er met plezier naar uit, maar ik wil er wel graag een

voorschot op nemen door aan te geven dat we natuurlijk

met nieuwe voorstellen moeten komen. Ik vind het te

waarderen dat de collega met een voorstel komt. We kunnen echter wel met nieuwe oplossingen komen voor een

bestaand probleem, maar als er niet wordt gehandhaafd,

als er nu al niet wordt opgetreden, wat is dan het risico dat

als er straks een nieuw voorstel ligt, er alsnog niet wordt

opgetreden? De minister heeft die handvatten al, het OM

heeft die handvatten al, maar het OM zegt gewoon: joh, het

zijn allemaal kleine wetsovertredingen, dat vinden wij allemaal de moeite niet waard. Daar gaat het dus fout. Mijn

vraag aan de collega is: hoe gaan we dat voorkomen? Want

nieuwe regelgeving gaat niks veranderen aan die mentaliteit.

VVDMevrouw Michon-DerkzenVVD

Dit is een mooie brug naar het vierde punt van mijn probleemanalyse, namelijk dat het Openbaar Ministerie het

totaal laat afweten. Het negeren van het besluit van de

burgemeester kan gewoon, net als het negeren van het

bevel van de politie om te vertrekken. Dit leidt allemaal niet

tot een strafrechtelijke opvolging.

Voorzitter. Het vijfde punt is dat demonstreren zwaarder

weegt dan herdenken. Mijn fractie is het daar niet mee eens.

Dat zit 'm in dat op gezichts- en gehoorafstand dat we al

een paar keer langs hebben zien komen. De kern van

gedenken en herdenken is juist stilte. Ik vind dat het

demonstratierecht daarvoor moet wijken.

Voorzitter. Het zesde punt is dat anonimiteit voorkomt dat

je via het strafrecht kunt worden vervolgd. Trekkers zonder

nummerplaat, met sjaals voor het gezicht de boel vernielen,

vingertoppen afplakken om willens en wetens je identiteit

achter te houden: dat mag niet onder de bescherming van

het demonstratierecht vallen.

Het kabinet wacht op het WODC-onderzoek, maar mijn

fractie wacht niet. Ik heb een aantal voorstellen waarover

ik met moties in de tweede termijn een uitspraak van de

Kamer zal vragen. Het gaat om een aparte strafbaarstelling

voor blokkades van infrastructuur. Verder moeten degenen

die een verbod van de burgemeester in de wind slaan en

alsnog op een verboden plek gaan staan, geregistreerd

worden en ook moet de schade op hen verhaald kunnen

worden.

Tot slot, voorzitter. Wat mijn fractie betreft is er geen ruimte

om terroristisch gedachtegoed via een demonstratie te

PvdDMevrouw TeunissenPvdD

Wat mij verbaast in dit hele debat, is dat er politieke partijen

zijn, waaronder de VVD, hoor ik, die zich niet bewegen

binnen de kaders van het internationaal recht en ook niet

binnen de internationale verdragskaders. We hebben hier

een uitspraak van het Europees Hof voor de Rechten van

de Mens — ik herhaal het maar weer even — waarin staat

dat wegblokkades onder het demonstratierecht kunnen

vallen, mits ze vreedzaam zijn. Ik hoorde mevrouw Michon

meerdere keren zeggen: de burgemeester legt een verbod

op en dan gaan ze daar toch zitten. Niemand weerhoudt

iemand ervan om naar de rechter te gaan. De rechter geeft

daar gewoon een heldere uitspraak over. Ook die wettelijke

kaders hebben we dus. Ik vraag me het volgende af.

Mevrouw Michon-Derkzen begint nu met een generiek

verbod op demonstraties op wegen. Maar we weten al dat

dat gewoon indruist tegen hele belangrijke kaders die we

met elkaar hebben afgesproken. Erkent de VVD dat en

waarom wordt er dan toch ingezet op een generiek verbod?

VVDMevrouw Michon-DerkzenVVD

Op een aantal punten geef ik reactie, allereerst over die

Litouwse zaak. Die wordt hier maar aangehaald en aangehaald alsof je door die zaak altijd maar op de snelweg mag

staan. Die zaak zegt dat een demonstratie op een snelweg

mogelijk kan zijn, maar dat is geen absoluut recht. Zoals

elk recht niet absoluut is, is ook een uitspraak in een zaak

geen reden om je er altijd op te beroepen dat dat mag. Het

punt in mijn betoog is dat een burgemeester, overigens na

aankondigingen die online zijn geplaatst … U heeft het nu

zelf over de klimaatactivisten, dus laten we daarop inzoomen. Er is geen enkel contactmoment tussen de organisatie

en de gemeente. De gemeente zelf wil dat natuurlijk graag,

want dan kan je met elkaar in overleg. Dat contact is er niet,

maar op basis van die onlineaankondigingen geeft een

burgemeester beperkingen aan deze demonstratie.

Dat besluit, "u mag niet op de snelweg staan, maar u bent

van harte welkom op het Malieveld", wordt tot op de dag

van vandaag nooit of te nimmer door die organisatie aangevochten bij de rechter. Zij leggen dat besluit naast zich

neer, gaan er alsnog staan en vervolgens gaan wij dat in

dit nette land faciliteren. We zorgen dat de auto's er niet

mogen rijden en we vragen ze weg te gaan. Gaan ze niet

weg, dan laten we ze nog een uurtje zitten. We sjouwen ze

weg, brengen ze naar het ADO-stadion en zien ze ook allemaal weer teruglopen. Dat is er aan de hand. Ik vind dat

dat moet stoppen.

Daarmee zeg ik dus dat dat niets afdoet aan het demonstratierecht, dat iedereen hier in de zaal, neem ik zomaar aan,

mijn fractie in ieder geval — laat ik voor mijzelf spreken —

enorm hoog heeft zitten. Daarmee doe ik niets af aan het

algemene demonstratierecht. Maar je kan niet zeggen: ik

leg het naast mij neer en ik ga mijn eigen goddelijke gang,

want ik ben vreedzaam, verniel niks en sla niemand in

elkaar, dus ik heb het recht aan mijn zijde. Dat kan niet zo

zijn. Die norm wil ik stellen en daar doe ik die voorstellen

voor.

Demonstratierecht in Nederland

22 januari 2025

TK 44

44-5-19

PvdDMevrouw TeunissenPvdD

Zo simpel ligt het natuurlijk niet. Dat is een te simpele

voorstellingen van zaken. We hebben niet alleen maar het

EVRM, maar ook gewoon nog onze eigen Grondwet en de

Wet openbare manifestaties. Daarin worden die afwegingen

integraal gemaakt door de driehoek. Door een generiek

verbod in te stellen voor wegen ga je helemaal in tegen de

kaders die we hebben vastgesteld, onder andere het uitgangspunt dat je elke demonstratie op de merites beoordeelt. Dat is ook gewoon iets wat wij in de wet hebben

staan.

Ik wil nog iets vragen. Als de VVD dat generieke verbod zo

voorstelt, leidt dat toch juist tot veel meer politie-inzet? Dat

klinkt allemaal heel stoer, maar als je uiteindelijk overal op

wegen demonstraties gaat verbieden, heb je daar juist veel

meer politieagenten voor nodig. Dan krijg je repressie en

veel meer onrust in de samenleving, omdat mensen zich,

terecht, in hun rechten beperkt voelen. De vraag is dus

eigenlijk wat mevrouw Derkzen met die politie-inzet wil.

Dat zorgt toch juist voor een averechts effect? Hoe ziet zij

dat in de praktijk voor zich?

VVDMevrouw Michon-DerkzenVVD

Wat ik wil met de politie-inzet, is dat de politie gewoon bij

ons in de wijk is in plaats van met 450 mensen de hele

zaterdag hier op de A12 om een al door de burgemeester

verboden blokkade alsnog te faciliteren. Dat wil ik met de

politie-inzet. Als het gaat om het generieke verbod op

infrastructuur: ik zou ook willen dat het niet nodig is, maar

we zien hoe vaak hier in deze stad, maar ook in Amsterdam

op de snelweg of bij zeesluizen, infrastructuur wordt

geblokkeerd, tegen een besluit van een burgemeester in.

Die afweging is dus gemaakt op basis van de Wet openbare

manifestaties. Die acties gaan alsnog door. Dan rest mij

niets anders dan daar voorstellen voor doen, omdat ik dat

niet acceptabel vindt. Blijkbaar denkt mevrouw Teunissen

daar anders over. Dat mag ook. Ik vind dat niet acceptabel

en dus doe ik deze voorstellen.

SGPDe heer FlachSGP

Vanuit de SGP steun voor de oproep van de VVD om herdenken boven demonstreren te zetten. Ieder mens, iedere

bevolkingsgroep, ieder volk herdenkt van tijd tot tijd. Als

we het elkaar niet meer gunnen om dat op een respectvolle

en rustige manier te doen, eindigt zo ongeveer de beschaving. Dus van harte steun voor die oproep. Ik ben wel

benieuwd hoe u de vormgeving daarvan uiteindelijk ziet.

Hoe kun je dat inkaderen en uiteindelijk in een wet zetten?

Welke ideeën heeft mevrouw Michon daarbij?

VVDMevrouw Michon-DerkzenVVD

Dank aan de heer Flach voor zijn steun op dit punt. Alles

wat we doen aan wetgeving op demonstratierecht moeten

we zorgvuldig en netjes doen. Daarbij moeten we met elkaar

niet over één nacht ijs gaan, omdat het ons zo veel waard

is om het recht te beschermen. Er is ik meen in 2020 een

uitspraak geweest van de Raad van State dat een aangekondigde lawaaidemonstratie op 4 mei van dat jaar niet als

demonstratie moest worden aangemerkt. Daarmee heeft

de Raad van State eigenlijk ook al in die uitspraak gezegd

dat herdenken in dat geval boven demonstreren gaat. Ik

zou het kabinet willen vragen om op basis van die uitspraak

te kijken hoe je daarop de wet kan aanpassen, zodat je stilte,

die essentieel eigenlijk de kern is van herdenken, juist respecteert.

SPDe heer Van NispenSP

Als het gaat om zo'n kleine groep — de meeste demonstraties gaan goed — waarom dan toch die generieke voorstellen die ik nou hoor? Die raken toch alle demonstraties,

behalve de demonstraties waar mevrouw Michon-Derkzen

geen last van heeft, op het Malieveld, waar ze ook niet

naartoe gaat om te luisteren of om met hen te praten.

Waarom dan toch die generieke maatregelen, terwijl er nu

een onderzoek loopt en terwijl de burgemeesters zeggen:

wij hebben voldoende middelen; het is niet proportioneel

om alle demonstraties aan te pakken met generieke maatregelen?

VVDMevrouw Michon-DerkzenVVD

Het voorstel dat ik doe zal ook geen effect hebben op de

demonstraties die dit niet doen. Met 98% van de demonstraties is niets aan de hand en die staan echt niet alle 98% op

het Malieveld. Hier in Den Haag — ik woon in Den Haag, al

een hele tijd — moet je al zo vaak even van je fiets af omdat

er een mars door de stad is of omdat er een demonstratie

plaatsvindt. Dat is natuurlijk geen enkel probleem. Dat is

een demonstratie waarbij de organisatie contact heeft met

de burgemeester. Die spreken met elkaar af hoe en wat ze

gaan doen. Die regelen dat netjes met elkaar. Dan kan

natuurlijk alles. Dan kan alles. Als je in deze stad woont,

weet je dat ook. Daar houden we ook allemaal rekening

mee. Je hoeft het niet met de inhoud eens te zijn. Dat is

allemaal waar. Maar vandaar ook de probleemanalyse, om

echt in te zoomen op waar dat verschil zit tussen normale

demonstraties en openbare-ordeverstoringen. De blokkades

van infrastructuur zijn gewoon een element dat je terugziet

bij de openbare-ordeverstoringen. Daarom het voorstel om

die met de wet strafbaar te stellen.

D66De heer SnellerD66

De VVD denkt dat haar generieke verboden gaan leiden tot

minder politie-inzet, terwijl de regioburgemeesters aan de

Kamer schrijven dat het tegenovergestelde het geval zal

zijn. Ze spreken van "extra inzet" en "minder mogelijkheden

om de-escalerend op te treden" en zeggen dat dit daarom

onwenselijk is wat hen betreft. Waar baseert de VVD nou

op dat het tot minder inzet van politie gaat leiden bij dit

soort demonstraties?

VVDMevrouw Michon-DerkzenVVD

Ik hoop dat de heer Sneller het met mij eens is dat we als

het gaat om 450 man op een zaterdag bij een demonstratie

op de A12, waarvan de burgemeester vooraf heeft gezegd

"wilt u er niet gaan staan", dat met elkaar anders willen.

Dat willen we anders. Als u dat niet vindt, dan hebben we

een heel andere discussie. Maar die 450 politiemannen en

-vrouwen hadden op dat moment ander werk kunnen doen.

Ik wil met dit generieke voorstel ervoor zorgen dat juist de

blokkades die vooraf door een burgemeester zijn verboden

— in demonstratietermen zijn die beperkt omdat er een

andere locatie is aangewezen — niet meer plaatsvinden.

D66De heer SnellerD66

Demonstratierecht in Nederland

22 januari 2025

TK 44

44-5-20

Dat was geen antwoord op de vraag die ik stelde. Iedereen

die even nadenkt over hoe dit in de praktijk gaat uitpakken

zal het met de regioburgemeesters eens zijn: die mensen

zitten nog steeds op de A12 en moeten er nog steeds van

af. In het voorstel van mevrouw Michon-Derkzen komen er

nog veel meer van dat soort verboden, die door de politie

gehandhaafd moeten worden, zoals de regioburgemeesters

terecht schrijven. Die leiden dus tot méér inzet van de

politie, die daardoor méér uit de wijk wordt getrokken en

die méér naar de handhaving van dit soort generieke verboden wordt getrokken. Daar gaat mevrouw Michon-Derkzen niet op in, terwijl zij zich volgens mij ook realiseert dat

dit wel het gevolg zal zijn van haar voorstellen. Ik wil haar

toch graag vragen om op dat punt te reageren.

VVDMevrouw Michon-DerkzenVVD

Ik ken deze oproep van de regioburgemeesters. Daar heb

ik ook kennis van genomen. Ik spreek ook veel burgemeesters die met demonstraties zitten, al dan niet met betrekking

tot infrastructuurblokkades. Op basis van alle geluiden die

ik hoor, doe ik mijn voorstel en ben ik van mening dat dat

niet tot meer inzet van politiecapaciteit leidt. Er is ook niets

dat ervoor pleit dat dat wel zo zou zijn. Ik ben het daar dus

niet mee eens. Ik baseer me daarmee ook op gesprekken

die ik heb met individuele burgemeesters die daar gewoon

mee te maken hebben. Dat is mijn antwoord.

D66De heer SnellerD66

Ik ben erg benieuwd welke burgemeesters dat dan zijn,

maar die blijven vooralsnog anoniem. De regioburgemeesters zijn toch degenen die er het meest mee te maken hebben. Daar zullen we het over eens zijn. Zij zeggen dat het

tot meer inzet leidt. Dat lijkt mij ook nog steeds logisch; ik

hoor geen argument waarom dat niet zo zou zijn. Zij

schrijven ook dat het uitoefenen van politieke druk juist olie

op het vuur is en dat datzelfde geldt voor ongeïnformeerde

kwalificaties en het doen van normerende uitspraken. Dan

kijken ze ook naar ons in onze verantwoordelijkheid als

politici.

Mevrouw Michon-Derkzen zei dat ze allemaal open deuren

had gehoord, dingen waar je het alleen maar mee eens kon

zijn. Daaronder viel ook de diskwalificatie die ik had voor

de uitingen van de fractievoorzitter van mevrouw Michon-

Derkzen, die gewoon zegt dat de politie het vertrouwen in

de overheid ondermijnt door niet op te treden, terwijl er in

zo'n situatie al was opgetreden door de politie. Ik zou graag

nog een reflectie willen van mevrouw Michon-Derkzen over

het iets terughoudender zijn en over het via sociale media

oordelen over het optreden van politie en burgemeesters

bij concrete demonstraties.

VVDMevrouw Michon-DerkzenVVD

Ik zie het als mijn taak hier om wat er aan de hand is in de

samenleving hier in een debat te berde te brengen. Ik ben

ook heel blij dat mevrouw Teunissen heeft volhard in de

aanvraag voor dit debat. Wat mij betreft had het al een jaar

geleden moeten plaatsvinden, omdat ik zie dat wat er buiten

gebeurt met die demonstraties, ook maatschappelijk bijna

ontwrichtend werkt. Er is enorm veel onvrede over en

daarom moeten we het er hier ook met elkaar over hebben.

Dat vind ik heel terecht. Ik hoorde u in uw betoog ook

spreken over het ongemak tussen demonstraties en openbare-ordeverstoringen. Ik ben het er heel erg mee eens dat

het kabinet dat onderscheid nu ook verder gaat brengen.

Dat is een afspraak uit het hoofdlijnenakkoord. Ik vind

namelijk dat je dat onderscheid moet kunnen maken om

die kleine groep — ik heb het heel specifiek genoemd,

inclusief de probleemanalyse die ik zie — aan te pakken,

zodat we dat demonstratierecht juist beschermen en de

goeden met rust laten. Wat mijn kwalificaties daarover zijn

… We hebben hier vandaag een inhoudelijk debat over. Ik

heb het idee dat de Kamer het hierbij over een groot deel

eens is en waarschijnlijk op een paar punten niet. Dat mag

ook. Zo gaat het.

D66De heer SnellerD66

Dit was niet mijn vraag. Mijn vraag ging over op de dag

zelf, terwijl de politie aan het optreden is, de politie diskwalificeren op sociale media. Dat is niet het generieke debat

dat we hier aan het voeren zijn, waarbij het natuurlijk het

goed recht is van mevrouw Michon-Derkzen om voorstellen

te doen.

VVDMevrouw Michon-DerkzenVVD

Nu moet ik een uiting van mij of mijn fractievoorzitter

recenseren die ik niet scherp heb. Dat ga ik niet doen.

CDADe heer BoswijkCDA

Collega Michon-Derkzen en ik delen de frustratie en delen

dat er iets moet gebeuren. Het is te prijzen dat ze met een

aantal voorstellen komt. Ik heb er nog geen inhoudelijk

oordeel over; ik ga ernaar kijken. Maar stel dat wij een van

die voorstellen uitvoeren, bijvoorbeeld door te zeggen dat

je niet meer mag demonstreren op infrastructuur. We zien

nu al dat burgemeesters tegen demonstranten zeggen: het

is prima dat jullie gaan demonstreren, maar doe het niet

op de A12. En dan gebeurt het toch. Dus in hoeverre gaat

dit nou uiteindelijk helpen? Als je met een nieuwe wet komt,

hoe groot is dan de kans dat dat er daadwerkelijk voor zorgt

dat demonstranten denken: o wacht, nu ga ik het niet doen?

Uiteindelijk zal je dan moeten gaan handhaven. Dan kom

je op het punt dat collega Sneller aanhaalt. Het loopt nu

spaak op het handhaven omdat er gewoon te weinig politiecapaciteit is. Dus we komen dan misschien wel met meer

regels, maar even los van wat ik er inhoudelijk van vind,

heb je dan uiteindelijk mensen nodig om die regels te

handhaven. Ik hoor helaas deze coalitie niks zeggen over

de capaciteit bij de politie, terwijl dat, denk ik, een van de

grootste problemen is.

VVDMevrouw Michon-DerkzenVVD

Twee dingen daarover. In mijn ogen zit het niet in de politiecapaciteit, want er staat heel veel politiecapaciteit, bijvoorbeeld 450 mensen bij zo'n A12-blokkade. Het zit 'm erin

dat er geen opvolging wordt gegeven. Er wordt geen

opvolging gegeven door het Openbaar Ministerie. Het is

straffeloos om daar te staan. We hebben een heel aantal

sets Kamervragen gesteld. We vragen ook de hele tijd naar

de ervaringen van andere landen: kunnen we wat leren van

wat er in andere landen gebeurt? Daardoor is de Public

Order Act een aantal malen teruggekomen. Ik zag dat die

ook nog genoemd werd in de meest recente antwoorden

van het kabinet op Kamervragen. De Public Order Act, die

nu in het Verenigd Koninkrijk van kracht is, kent een aparte

strafbaarstelling voor de blokkade van infrastructuur. Daar

lijkt het te werken. Vandaar dat ik met deze motie het kabi-

Demonstratierecht in Nederland

22 januari 2025

TK 44

44-5-21

net wil blijven aansporen om dat op te zoeken: werkt dat,

hoe werkt dat dan en kan het hier ook werken? Want ik wil

gewoon van dit fenomeen af. Ik wil daar een streep trekken.

Dit moet gewoon stoppen. En wat werkt, dat werkt. Dan

doel ik niet zozeer op de politiekant, maar vooral op de

opvolging door het Openbaar Ministerie en natuurlijk uiteindelijk de rechter.

GroenLinks-PvdAMevrouw LahlahGroenLinks-PvdA

Ik heb gisteren en vandaag weer voorstellen van Michon-

Derkzen bestudeerd en gehoord om het demonstratierecht

verder in te perken, maar ik begrijp toch niet zo goed wat

mevrouw Michon-Derkzen daar nou mee wil bereiken. Het

overgrote gedeelte van haar plannen is namelijk al mogelijk.

Overigens vragen die ook nog om meer politie-inzet, maar

daar hebben mijn collega's het ook al over gehad. Ik lees

bijvoorbeeld dat u de schade wil verhalen op de demonstranten die de schade hebben veroorzaakt, maar dat kan

al en dat gebeurt al. Ik heb hier voorbeelden van celstraf of

werkstraf voor twee UvA-demonstranten. Ik heb hier ook:

meerdere aanhangers XR vervolgd na meerdere acties,

zoals bekladden A12. Ik heb hier: taakstraffen tot 100 uur

voor vernielingen bij boerenprotesten Groningen. We

hebben hier dus helemaal geen extra wet voor nodig. Kan

de VVD dan ook ophouden met die symboolpolitiek? Die

levert de politie vooral méér werk op in plaats van minder

werk.

VVDMevrouw Michon-DerkzenVVD

Mevrouw Lahlah heeft het over het beperken van het

demonstratierecht. Ik heb het over het begrenzen van het

demonstratierecht. Ik vind juist dat we het demonstratierecht in volle glorie moeten omarmen en koesteren. Daarom

moeten we die uitwassen tegengaan. Mevrouw Lahlah ziet

niet dat die uitwassen er zijn. Zij vindt dat het allemaal goed

gaat en dat wat er misgaat, al wordt aangepakt. Ik vind dat

niet, en daar verschillen wij fundamenteel van mening over.

Ik vind dat er wel degelijk dingen misgaan die wij veel steviger moeten aanpakken. En daar doe ik een aantal voorstellen voor.

De voorzitterVoorzitter

Helder. Ik doe het verzoek aan mevrouw Lahlah om goed

in de microfoon te praten. Het woord is aan haar.

GroenLinks-PvdAMevrouw LahlahGroenLinks-PvdA

O, ja. Dank u wel. Dan ga ik achter de microfoon staan. Als

reactie op mevrouw Michon-Derkzen zou ik bijna willen

zeggen: potéto potáto. We vinden het recht op demonstreren allemaal een belangrijk grondrecht. "Dus" zou ik zeggen

in plaats van "maar". Een ander voorbeeld, om daar maar

mee te komen, voorzitter, ook in het kader van symboolpolitiek, is het strafbaar stellen van het blokkeren of verstoren

van de vitale infrastructuur. Mevrouw Michon-Derkzen

verwees al naar de maatregelen in het Verenigd Koninkrijk,

maar daar heeft men verhoudingsgewijs veel meer politiecapaciteit dan wij hier in Nederland, en die extra politiecapaciteit hebben we wel nodig als de plannen van de VVD

doorgaan. Die hebben we nu niet. Is de VVD dan ook van

plan om de politie-inzet te beperken bij voetbalwedstrijden

en evenementen en in te stemmen met een vuurwerkverbod

— want ook wat dat betreft wordt om politiecapaciteit

gevraagd — of om op het vlak van verward gedrag te

investeren in de ggz?

De voorzitterVoorzitter

Een kort antwoord.

VVDMevrouw Michon-DerkzenVVD

Nee. Ik vind dat hele punt over de politiecapaciteit echt niet

al te sterk. Ik zou totaal niet de stelling betrekken dat je met

deze verboden meer politiecapaciteit nodig hebt. Sterker

nog, ik zou willen dat we het vuurwerkverbod niet nodig

hebben, omdat we meer politiecapaciteit inzetten voor het

pakken van de raddraaiers. Dat lukt ons niet. Ik ben het niet

eens met mevrouw Lahlah. Dat gaat ook niet gebeuren in

dit debat, vrees ik, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Nee! Jammer, jammer. We gaan luisteren naar mevrouw

Lahlah, want zij is de volgende spreker.

GroenLinks-PvdAMevrouw LahlahGroenLinks-PvdA

Nou lijk ik wel heel klein, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Het spreekgestoelte mag hoger.

GroenLinks-PvdAMevrouw LahlahGroenLinks-PvdA

Nee, hoor, het is helemaal prima.

Dank je wel, voorzitter. Nederland is een demonstratieland,

en daar ben ik trots op. Zonder demonstraties hadden wij

geen vrouwenkiesrecht gehad, geen achturige werkdag,

geen pensioen, geen huwelijk voor mensen van hetzelfde

geslacht. Het is al door meer collega's gezegd. Meer recent

hebben studenten dankzij demonstraties de langstudeerboete van tafel gekregen. Demonstreren maakt verandering

mogelijk. Het is niet altijd comfortabel, maar wel onmisbaar

voor een gezonde democratie. Stel dat de Groningers zich

hadden vastgeketend aan de Groningse gasputten. Als het

aan de VVD ligt, waren ze meteen vervolgd, want: vitale

infrastructuur. Stel dat de toeslagenouders de ingang van

de Belastingdienst hadden geblokkeerd, al dan niet noodgedwongen met gezichtsbedekking om hun anonimiteit

veilig te stellen en zichzelf niet nog meer tot doelwit te

maken. Deze coalitie zou direct iedereen noteren met naam

en toenaam en alle gemiste werkuren van ambtenaren op

de demonstranten verhalen. En ja, de mensen die ik nu

noem, zijn te bescheiden om dit zo aan te pakken, maar het

illustreert wat de maatregelen die de VVD zo stoer voorstelt

en waar NSC zo achteloos sympathie voor heeft, echt

betekenen. Het gaat om de afschrikkende werking die het

kan hebben op mensen die opkomen tegen onrecht. Is dat

waar we heen moeten?

Het recht op demonstreren heeft bescherming nodig, ook

of misschien wel juist wanneer het schuurt, irriteert en boos

maakt. Maar in deze Kamer gaat het steeds vaker over wát

demonstranten zeggen in plaats van over hun recht om het

te zeggen. De leider van de grootste partij in dit land noemt

demonstranten "tuig" en vindt dat zij het land uitgezet

moeten worden, en het liefst samen met de burgemeester

Demonstratierecht in Nederland

22 januari 2025

TK 44

44-5-22

van Amsterdam, die ook van de fractievoorzitter van de

VVD geen rugdekking krijgt. Daarbovenop vraagt coalitiegenoot BBB of het OM niet proactief kan aansturen op

bepaalde jurisprudentie om demonstranten harder aan te

pakken, zodat we niet alleen op de stoel van de driehoek

gaan zitten, maar ook op die van de rechter. Zoals ik net al

zei, heb ik zitten luisteren naar de voorstellen van mevrouw

Michon-Derkzen. Wat zij voorstelt, voegt niks toe. Het

overgrote deel van de maatregelen is al mogelijk. Daarnaast

vergen ze niet minder, maar juist meer politie-inzet. Ik kan

helaas niet anders zeggen dan dat het pure symboolpolitiek

is. Hiermee problematiseer je demonstraties en zet je

demonstranten in een verdachtenhoekje. Daarmee draagt

de VVD feilloos bij aan de ondemocratische agenda van

hun ondemocratische coalitiegenoot, de PVV. Wat Groen-

Links betreft moeten we niet kijken hoe we het demonstratierecht kunnen inperken, zoals deze Kamer zo graag wil,

maar juist hoe we het demonstratierecht kunnen versterken.

Denk bijvoorbeeld aan het verspreiden van een handleiding

over hoe het demonstratierecht werkt onder gemeentes,

zoals een paar jaar geleden is gedaan, of door dit expliciet

mee te nemen in de opdracht aan het WODC …

De voorzitterVoorzitter

U was halverwege een betoog, dacht ik.

GroenLinks-PvdAMevrouw LahlahGroenLinks-PvdA

Dan maak ik de zin af. Ik vraag de Kamer zich bewust te zijn

van haar eigen rol in dit debat. Hoe zorgen we ervoor dat

het demonstratierecht hierdoor niet wordt uitgehold? Ik

roep iedereen hier op om boven de inhoudelijke voorkeuren

uit te stijgen en het recht op demonstreren te beschermen,

ook als het ons niet uitkomt.

VVDMevrouw Michon-DerkzenVVD

Mevrouw Lahlah spreekt mij de hele tijd zo direct aan dat

ik de bal in dit debat weer even bij haar wil leggen. Ik zou

haar willen vragen of zij vindt dat er nu een probleem is als

het gaat om de demonstraties die we zien, zoals de boerenprotesten, de pro-Palestinaprotesten en de klimaatactivisten.

Hebben we in ons land nou wel of niet een probleem op

dat gebied? Als we daar al anders over denken, kunnen we

eigenlijk wel ophouden. Vindt mevrouw Lahlah dat dat

prima gaat of kan daar het een en ander aan gebeuren?

GroenLinks-PvdAMevrouw LahlahGroenLinks-PvdA

Zoals we vandaag al vaker geconcludeerd hebben, gaat

veruit de meerderheid van de demonstraties goed en zijn

er slechts enkele incidenten, waarop gewoon geacteerd en

gehandeld wordt. Ik vind niet dat die incidenten de norm

moeten bepalen.

De voorzitterVoorzitter

U continueert.

GroenLinks-PvdAMevrouw LahlahGroenLinks-PvdA

Ik was klaar.

De voorzitterVoorzitter

O, u heeft nog een minuut over, nog 45 seconden. Maar

prima, des te beter. Dan is het woord aan de heer Boswijk,

CDA.

Ik neem aan dat u het nieuwe schema allemaal heeft gezien.

Het tweeminutendebat over het Midden-Oosten vindt straks

om 14.00 uur plaats, dus dat is iets naar voren gehaald. De

heer Boswijk.

CDADe heer BoswijkCDA

Dank u wel, voorzitter. Het recht op demonstreren is een

kroonjuweel van onze democratische rechtsstaat. Het geeft

mensen de ruimte om hun stem te laten horen, debat te

voeren en onrecht aan te kaarten. Het grootste deel van de

demonstraties verloopt vreedzaam. Het is te prijzen dat

mensen niet apathisch blijven, maar zich uitspreken over

zaken zoals de toekomst van de agrarische sector, het klimaat en de humanitaire crisis in Gaza.

Voorzitter. Dit grondrecht vraagt echter ook om fatsoen.

Soms is even stil zijn de beste vorm van demonstratie. Ik

doel daarmee op Dodenherdenking: slechts twee minuten

per jaar stilstaan bij degenen die hun leven gaven, waardoor

wij überhaupt kunnen demonstreren. Helaas zien we ook

dat sommige demonstranten moedwillig gevaarlijke situaties veroorzaken, hulpdiensten verhinderen of andere

bevolkingsgroepen discrimineren. Dit soort misbruik van

het demonstratierecht ondermijnt het draagvlak voor dit

belangrijke grondrecht.

Voorzitter. In 2019 bezetten 100 dierenactivisten een stal in

Boxtel. Dat is een voorbeeld van hoe het demonstratierecht

wat ons betreft misbruikt wordt. Mijn collega Eline Vedder

startte toen de actie #doesnormaal. Die oproep is nu actueler dan ooit. Maar wat zien we? Deze activisten gingen

recent vrijuit, ondanks dat ze huisvredebreuk hadden

gepleegd. Is de minister het met mij eens dat demonstreren

op privéterrein, waar mensen wonen, überhaupt standaard

verboden moet zijn?

Daarnaast wordt onze politie onevenredig belast door een

kleine groep die het demonstratierecht misbruikt. Denk aan

de blokkades van de A12, waar per actie gemiddeld 450

agenten worden ingezet. Die uren hadden anders besteed

kunnen worden aan zaken als zedendelicten of de bestrijding van criminaliteit. Dit is een onacceptabele verspilling

van capaciteit en een directe aanval op het vertrouwen in

onze rechtsstaat. Bovendien leidt het niet bestraffen van

overtredingen tot verdere escalatie. Als een individuele

burger een snelweg betreedt, krijgt hij een boete van €380,

maar overtreders in groepsverband gaan vrijuit. Dit ondermijnt de geloofwaardigheid van de overheid en frustreert

burgers die zich wel aan de regels houden.

Voorzitter. Waarom handhaaft de overheid niet strenger?

Burgemeesters beoordelen demonstraties op basis van drie

criteria, waaronder openbare orde. Deze afweging wordt

vaak vrij beperkt gemaakt. Waar één demonstratie misschien nog wel te dragen is, kunnen tien soortgelijke

demonstraties achter elkaar de openbare orde wel degelijk

zwaar onder druk zetten. Wordt dit criterium niet te krap

ingevuld? Ook bij bestuurlijke verplaatsing zien we dat er

mogelijkheden onbenut blijven. Extinctiondemonstranten

worden naar ADO gebracht en direct vrijgelaten. Ze lopen

dan weer terug naar de snelweg, terwijl artikel 176a van de

Demonstratierecht in Nederland

22 januari 2025

TK 44

44-5-23

Gemeentewet voorziet in de mogelijkheid om iemand twaalf

uur vast te houden. Waarom gebeurt dat niet?

Voorzitter. Het CDA stelt dat wie de regels overtreedt, de

consequenties moet dragen. Dit betekent hogere boetes,

taakstraffen en gebiedsverboden voor moedwillige overtreders. Gezichtsbedekking bij demonstraties moet wat ons

betreft verboden worden, zodat moderne technologie zoals

mobiele camera's met gezichtsherkenning kan worden

ingezet om overtreders te identificeren en beboeten. Wie

tienduizenden euro's aan politiecapaciteit kost, mag dit

bonnetje wat ons betreft bovendien direct thuis ontvangen.

Voorzitter. Demonstreren is een grondrecht, maar geen

excuus voor anarchie. Als we willen dat dit recht zijn waarde

behoudt, moeten we duidelijke grenzen stellen en hard

optreden tegen overtredingen. Laten we ervoor zorgen dat

demonstreren opnieuw een symbool wordt van democratie,

en niet van chaos.

Voorzitter, tot slot. We hebben het allemaal over de

bestaande regels — ikzelf ook. Worden die wel voldoende

gehandhaafd? Kan dat niet beter? Moeten we misschien

met nieuwe wetgeving komen? Alle mensen die je spreekt

die hiermee te maken hebben, vragen om capaciteit. Eerlijk

gezegd hoor ik over capaciteit vanuit het kabinet, maar ook

vanuit de coalitie, echt nog onvoldoende. Ik ben dus heel

benieuwd hoe de minister hiernaar kijkt.

Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Er is een vraag van de heer Six Dijkstra.

NSCDe heer Six DijkstraNSC

Op veel punten ben ik het eens met de heer Boswijk. Op

een gegeven moment had hij het over camera's met

gezichtsherkenningstechnologie. In principe is dat vanwege

Europese wetgeving niet toegestaan. Hoe ziet hij dat specifiek voor zich?

CDADe heer BoswijkCDA

Allereerst over gezichtsbedekking. Ik heb gezien dat de

minister zegtMinister

ik wil het eigenlijk behouden voor mensen

die willen demonstreren bij een ambassade. Ik kan me dat

bijvoorbeeld voorstellen bij de Iraanse ambassade. Maar

als ik afweeg hoe groot de groep is die dat graag zou willen

ten opzichte van de groep die daar misbruik van maakt en

enorme schade aanricht, bijvoorbeeld ook in de Universiteit

van Amsterdam — we kunnen niet herleiden wie die mensen zijn — dan vind ik de maatschappelijke onrust te groot

en wil ik toch zeggen: dat moeten we gaan doen. Er is

technologie mogelijk. Ik zou deze minister willen vragen

om toch te onderzoeken wat er wel mogelijk zou moeten

zijn. Ik denk eigenlijk dat we de luxe niet meer hebben om

dit uit te sluiten.

NSCDe heer Six DijkstraNSC

Maar gezichtsherkenningstechnologie is met een reden in

EU-wetgeving vastgesteld. Je mag die niet realtime inzetten

om mensen te identificeren, omdat dat een best wel grote

impact heeft en veel neveneffecten. Ik snap dat de heer

Boswijk het voorstel doet, maar het kan in principe niet.

Hoe ziet hij concreet voor zich dat dat toch invulling kan

krijgen?

CDADe heer BoswijkCDA

Als ik hier dit gebouw binnen wil komen, gaat dat met

gezichtsherkenning. Als ik van Schiphol waar dan ook

naartoe wil vliegen, kom ik bijna geen douanebeambte

meer tegen, maar gaat het met mijn paspoort en gezichtsherkenning. Ik heb er destijds ook voor gepleit bij voetbalwedstrijden. Al je een stadionverbod hebt, vind ik het van

de zotte dat het je dan gewoon lukt om meerdere keren een

stadion binnen te komen. Daarom heb ik er toen ook voor

gepleit: kom met gezichtsherkenning, want dan los je dat

probleem op. Ongetwijfeld zullen er kaders zijn, maar ik wil

toch dit kabinet ertoe oproepen om te kijken waar we

nieuwe technologie kunnen toepassen, gezien de nieuwe

situatie in de samenleving. De ontsporing van de demonstraties die we nu zien en de toename van geweld en schade

zijn wel iets nieuws, helaas. Dat vraagt om een nieuwe

aanpak, dus ik zou de minister willen vragen om creatief te

zijn en te bekijken hoe we dat wel mogelijk kunnen maken.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. De heer El Abassi van DENK.

DENKDe heer El AbassiDENK

Voorzitter, dank. Dank voor zo'n debat, een debat selectief

shoppen. We weten dat dit kabinet streeft naar zo min

mogelijk asielzoekers. Ze hebben vaak de onvrede die je

bij burgers ziet hier ook uitgesproken, maar wat niet uitgesproken is, is de onvrede die je terugzag in demonstraties

van veel van deze mensen, bijvoorbeeld als het ging om

azc's.

Ik heb hier een hele stapel van recente voorbeelden. Ik heb

namelijk raadsleden in Montferland nog genoemd. Volksvertegenwoordigers, die zijn bekogeld. De burgemeester

van Tubbergen moest verhuizen vanwege bedreigingen.

In Schipluiden zijn de burgemeester en raadsleden bedreigd

om de mogelijke komst van een azc. Het toekomstige azc

in Albergen is beschoten. Ik noem een vechtpartij in Budel.

Demonstratie tegen azc Heesch. Ik kan zo doorgaan; genoeg

gevallen die ik hier nog niet heb horen benoemen door

andere partijen, helaas.

Geen debat aangevraagd. Bijna geen vragen hierover

gesteld. Niet opgenomen in de stukken van de minister. Ik

zou partijen willen vragen, maar ook de minister: waarom?

Waarom is hier niks over gezegd? Het gaat toch echt om

onze volksvertegenwoordigers. Het gaat om ernstige

delicten die hier gepleegd worden. Waarom wordt hier niks

over gezegd? Staan we achter deze mensen, of staan we

achter het handelen van deze mensen? Dat zou ik ook aan

de minister willen vragen. Graag een toelichting hierop.

Dan even los van het selectief shoppen. Wij debatteren hier

vandaag over het demonstratierecht. Dit recht is een

grondrecht van onze democratie. Hiermee kunnen burgers

hun stem laten horen tegen onrecht. Maar wat zien we?

Onder het mom van veiligheid wordt dit grondrecht aangevallen. De vraag is: wie is hier werkelijk het gevaar? De

minister maakt namelijk in zijn brief onderscheid tussen

vreedzame demonstraties en ordeverstorende demonstra-

Demonstratierecht in Nederland

22 januari 2025

TK 44

44-5-24

ties. Volgens hem zijn dat acties waarbij demonstranten de

grenzen opzoeken en strafbare feiten plegen. Maar waarom

zoekt de minister zelf continu de grenzen van de wet op?

Waarom geeft hij niet het goede voorbeeld? Neem bijvoorbeeld zijn oprekking van het begrip wanordelijkheden. Hij

geeft aan dat een totaalverbod op gezichtsbedekkende kleding niet kan, maar geeft wel tips hoe demonstraties dan

toch op voorhand kunnen worden beëindigd, op grond van

wanordelijkheden. Hier interpreteert hij het begrip "wanordelijkheden" zo ruim dat hij zelf in strijd met het demonstratierecht handelt.

Dit zien wij constant terug in de brief. De minister doet

precies hetzelfde bij het zogenaamde "sight and sound"-

criterium. Hij gebruikt herdenkingsbijeenkomsten als

argument om het criterium te beperken. Natuurlijk is het

belangrijk om de waardigheid van herdenkingsbijeenkomsten te waarborgen, maar het demonstratierecht, inclusief

het recht om zichtbaar en hoorbaar te zijn, is minstens net

zo belangrijk. Als de boodschap van de demonstratie de

ander niet bereikt, heeft dat recht immers geen enkele zin

meer. Daarnaast moet de minister ook steeds erkennen dat

de vraag naar de daadwerkelijke juridische mogelijkheden

pas volledig wordt beantwoord als het WODC-onderzoek

in de zomer van 2025 verschijnt. Maar waarom geeft hij nu

al aan dat hij de grenzen wil gaan opzoeken?

Laten we verdergaan over de kloof tussen de minister en

de regioburgemeesters. Deze minister geeft namelijk in

interviews aan het demonstratierecht te willen beschermen.

Maar de belangrijkste partners, de burgemeesters, zeggen

in een duidelijke brief aan de Kamer dat zij zich zorgen

maken over de herziening van het demonstratierecht. De

burgemeesters vragen ook om ruimte, ruimte om lokaal

beleid te maken, om de-escalerend op te treden en om

demonstraties in goede banen te leiden. Wat biedt de

minister hun? Beperkingen, meer regels en de verplaatsing

van het probleem naar het lokaal gezag. Als klap op de

vuurpijl krijgen ze geen enkele garantie voor extra politiecapaciteit. De burgemeesters noemen dit onwenselijk, en

terecht.

SGPDe heer FlachSGP

Ik begrijp de titel van het betoog van de heer El Abassi nu

beter. Selectief shoppen, dat is wat deze bijdrage is. Mijn

vraag zit op het volgende. Ik hoor helemaal niks over

plichten. Ik hoor heel veel over rechten. Ik ben opgegroeid

in een ondernemersgezin en daar leerde ik altijd eerst wat

voor plichten ik had en pas daarna welke rechten. Vindt de

heer El Abassi ook niet dat we bijvoorbeeld herdenken —

hij haalde het zelf aan — met respect zouden moeten bejegenen en dat je de plicht hebt om je daar gewoon afzijdig

van te houden en dat niet te verstoren? Stel nu dat je een

genocide zou willen herdenken — laten we zeggen de

Armeense genocide, of waar dan ook op de wereld — vindt

de heer El Abassi dan ook niet dat je daar het recht toe zou

moeten hebben, maar dat andere mensen in een beschaving

ook de plicht hebben om je dat te gunnen en je de ruimte

te geven om dat in stilte en met respect te kunnen doen?

DENKDe heer El AbassiDENK

Natuurlijk vind ik dat. Dat gaf ik ook aan in mijn bijdrage.

Wat ik ook heb aangegeven, is dat er uitzonderingen zijn.

De uitzondering is toevallig waar het nu iedere keer over

gaat: de opening van het Holocaustmuseum. Daar was

namelijk een genocideopruier bij uitgenodigd. Overal is

terug te lezen — dat was ook aangegeven — dat het protest

niet gericht was op de herdenking, niet op de opening van

het Holocaustmuseum, maar op de genocideopruier. Dat

vind ik een heel ander verhaal, juist vanuit respect, juist

vanuit waardigheid naar al die slachtoffers, naar de 300.000

indirecte doden in het gebied Gaza op dit moment.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. De volgende spreker van de zijde van de Kamer,

tevens de laatste spreker van de zijde van de Kamer, is de

heer Emiel van Dijk van de fractie van de PVV. Daarna ga

ik schorsen tot 14.00 uur. Om 14.00 uur vindt het tweeminutendebat plaats over het Midden-Oosten. Het woord is aan

de heer Van Dijk.

PVVDe heer Emiel van DijkPVV

Dank u wel, voorzitter. Het demonstratierecht is een

belangrijk recht voor de PVV. Laat dat voorop staan. Des te

meer is het onverteerbaar dat dit recht nu door een kleine

groep klimaatfanatici wordt uitgehold. Door structureel

acties te ondernemen die tot doel hebben om overlast te

veroorzaken, brokkelt het draagvlak voor demonstraties

onder de rest van de bevolking af, met als gevolg dat we

hier nu een debat hebben over demonstratierecht en of dat

al dan niet dient te worden ingeperkt en zo ja op welke

manier. We kunnen dit voorkomen door eindelijk eens op

te treden tegen ondermijnende organisaties als Extinction

Rebellion. De ordeverstorende en wetovertredende acties

hebben niets te maken met protesten van burgers die zich

niet gehoord voelen of zich zorgen maken over een bepaald

maatschappelijk probleem. Nee, dit hele Extinction Rebellioncircus wordt gefaciliteerd door een schimmig clubje dat

een groep onnozelen tegen betaling aanzet tot het breken

van de wet. Deze financiering komt bovendien ook nog eens

uit het Verenigd Koninkrijk. Over buitenlandse inmenging

gesproken. Hoe kan het dat er 700 arrestaties verricht werden en dat er niemand vervolgd is? Sterker nog, er werd

zelfs niemand beboet voor het bezetten van de snelweg,

voor het niet bij zich hebben van een identiteitsbewijs, noch

voor het niet opvolgen van bevelen van de politie.

Dat is heel vreemd, want een paar jaar geleden werden

demonstranten die uit protest de A7 blokkeerden gewoon

onherroepelijk veroordeeld voor het versperren van de

snelweg. Zij kregen boetes, voorwaardelijke gevangenisstraf

en werkstraffen, omdat zij met hun protest probeerden een

gezellig Nederlands kinderfeest te behoeden van vervelende

antizwartepietenpestkoppen. Toen kon het Openbaar

Ministerie wel optreden. Toen werden die mensen wel

opgepakt, ondanks dat ze vreedzaam de snelweg blokkeerden. Ik zeg het er maar even bij, want blijkbaar is het

woordje "vreedzaam" voor het OM het magische woord.

Dit was namelijk een van de belangrijkste overwegingen

waarom het Openbaar Ministerie meende geen vervolging

te hoeven instellen. Het was allemaal heel vreedzaam, die

door de burgemeester verboden blokkering van de snelweg.

Dat hiermee mensenlevens in gevaar werden gebracht

omdat de ambulances om moesten rijden of de brandweer

niet op tijd ter plaatse had kunnen zijn of omdat er meer

dan 450 politieagenten hun tijd kwijt waren aan deze verwende ongewassen types doet er voor het OM blijkbaar

niet toe. Dit is de PVV een doorn in het oog. Ik wil dan ook

van de minister weten of hij deze anarchisten gewoon vrij

Demonstratierecht in Nederland

22 januari 2025

TK 44

44-5-25

baan blijft geven of dat er nu eindelijk eens actie komt van

deze minister.

Deze week heeft Extinction Rebellion aangekondigd om

voor de 41ste keer een snelweg te versperren, dit keer de

A10. Ik hoor graag van de minister welke acties hij al heeft

ondernomen om de orde te handhaven, want de mensen

in het land zijn het helemaal zat. De tijd waarin de minister

zich kon verschuilen achter een of ander adviesclubje dat

volgende zomer een advies uitbrengt, is wat de PVV betreft

op. Hij moet nu om tafel met de politie en/of de driehoek

om duidelijk te maken dat er tegen wetsovertredingen keihard moet worden opgetreden. Schrijf boetes uit en laat

de samenleving niet opdraaien voor de gigantische kosten

van deze ordeverstorende optredens. De minister moet ook

de regie pakken en aanwijzingen geven, zodat het evenwicht

en de onpartijdigheid weer in het systeem worden gebracht.

We moeten niet toestaan dat er met twee maten wordt

gemeten of iemand wel of niet vervolgd wordt, want dat is

de situatie waar we nu in verzeild zijn geraakt. De ondermijnende acties van Extinction Rebellion blijven zonder consequenties, continu, terwijl dat bij bijvoorbeeld de blokkeerfriezen of bij demonstranten tegen de lockdowns totaal niet

het geval was. Daar was de Staat veel minder coulant en

werd er wel keihard opgetreden. De geloofwaardigheid van

de politie, het Openbaar Ministerie en de rechtsstaat als

geheel staat onder druk. Dus minister, er is werk aan de

winkel. Waar u nu mee bezig bent, weet ik niet, maar het

is één grote, slappe hap.

Tot slot, voorzitter. Ik wil nog graag opheldering van de

minister over de manier waarop hij de aangenomen motie

over de gezichtsbedekkende kleding tijdens demonstraties

gaat uitvoeren. Ik lees namelijk in de brief van het kabinet

een aantal mitsen en maren en een hele creatieve interpretatie van waarom het toch vooral nodig kan zijn om wel je

gezicht te bedekken. De PVV heeft hier een broertje dood

aan en vindt dat de motie gewoon ongewijzigd, zoals die

bedoeld is, moet worden uitgevoerd. Simpel gezegd, het

kabinet moet ervoor zorgen dat gezichtsbedekkende kleding

bij demonstraties moet worden verboden. Punt.

Dank u wel, voorzitter.

ChristenUnieMevrouw BikkerChristenUnie

Heldere taal kan de PVV nooit ontzegd worden. Dat is hier

ook het geval. Alleen, ik ben een beetje bezorgd. Ik heb de

PVV eerder bijvoorbeeld vrij duidelijk gehoord over de

ruimte die er moet zijn voor coronademonstraties, die we

hadden in de tijd van de coronapandemie. Wat u nu vraagt

van de minister en waarover u nu de minister, zo zeg ik via

de voorzitter, slappe hap verwijt, had al die demonstraties

onmogelijk gemaakt, geloof ik. Is dat dus inderdaad de prijs

die u wilt betalen? Kijkt u erop terug, zo van: dat hadden

we toch niet zo moeten doen, daar hadden we veel harder

in moeten grijpen?

PVVDe heer Emiel van DijkPVV

Nee, dat is een vergelijking die mank gaat. Het zijn twee

verschillende situaties. We hadden toen een crisissituatie.

We hebben nu een hele andere situatie, waarin er 40 keer

achter elkaar een snelweg wordt bezet, waarin er ambulances moeten omrijden, waarin hulpdiensten niet op tijd,

mocht dat nodig zijn, bij slachtoffers kunnen komen en

waarin er niet wordt opgetreden tegen mensen die de wet

overtreden, op meerdere manieren de snelweg bezetten,

hun identiteitsbewijs niet tonen en bevelen van de politie

negeren. Daar doet de minister niets aan en dat is het

bezwaar dat wij hier uiten. Daarin willen wij dat er keihard

tegen op wordt getreden. Dat kan nu ook al; dat heb ik in

mijn betoog aangegeven. De minister kan al gewoon een

aanwijzing geven aan het Openbaar Ministerie en zeggen:

ga je werk in hemelsnaam doen. Ze laten het immers

afweten. En daarom staan wij hier een debat te houden met

z'n allen over de vraag of dat demonstratierecht moet

worden ingeperkt, en dat vinden wij een kwalijke zaak.

ChristenUnieMevrouw BikkerChristenUnie

Maar het is een van de twee. Als de PVV zegt "ja, de regels

die we hebben, moeten gewoon worden toegepast, maar

dat gebeurt te weinig", dan moeten we gewoon de middelen

fixen en zorgen dat dat kan gebeuren. Als de PVV zegt "de

wet moet worden aangepast, zodat er beter en vaker worden ingegrepen", dan zal dat ook een prijs hebben voor die

andere demonstraties. Ik heb het nu niet helemaal scherp.

De spreker wekt de indruk dat al deze misstanden niet meer

voor gaan komen, maar dat bestaat niet. Dat is een beetje

een beeld dat wel fijn klinkt, maar niet bestaat. Ik hoor dus

toch heel graag een verduidelijking. Wil de PVV nou aanpassing van de wet, of komen er meer middelen? Moet de

minister van Justitie vooral gaan handhaven? Maar daarin

is hij afhankelijk van die middelen, dus dan hangt het toch

van deze coalitie af wat ze daarin neerleggen.

PVVDe heer Emiel van DijkPVV

Het antwoord is heel simpel. We hoeven niet meer middelen

te hebben. Er staan 450 politieagenten bij een demonstratie

van 700 man. 700 mensen die de wet overtreden op meerdere gebieden: het versperren van de snelweg, het niet

opvolgen van bevelen en het weigeren de identiteit te tonen

wanneer daarom gevraagd wordt. Al die boetes bij elkaar

opgeteld is dat ongeveer €1.000 per persoon. Dat is gewoon

€700.000 die de politie op één middagje kan innen. Dan

moet u eens kijken wat dat doet bij de volgende demonstratie, wat die mensen dan zeggen. Ze gaan niet meer op de

snelweg zitten, want ze weten dat het verboden is en ze

weten dat het consequenties heeft. Nu wordt hen door het

Openbaar Ministerie de hand boven het hoofd gehouden;

er wordt niet vervolgd. Er is één groot slap optreden van

de regering uit. Die onderneemt geen actie op dit dossier.

Daar moet wat aan gebeuren. Meneer de voorzitter, mag

het nog?

De voorzitterVoorzitter

Ja, u bent aan het woord. Maar ga wel naar een afronding.

PVVDe heer Emiel van DijkPVV

De wet hoeft dus niet per se aangepast te worden. Als het

strenger wordt gemaakt, zullen wij daar in principe niet

voor gaan liggen. Maar we moeten nu met de huidige

toolbox beboeten en handhaven. Dat gebeurt nu niet.

De voorzitterVoorzitter

Ik schors tot 14.10 uur. Dat is dus niet tot 14.00 uur, maar

tot 14.10 uur. Daarna gaan we het tweeminutendebat doen.

Nee, u bent door uw vragen heen.

Demonstratierecht in Nederland

22 januari 2025

TK 44

44-5-26

D66De heer SnellerD66

Ik heb één vraag over de orde. De brief die we nu gekregen

hebben, is als eerste ondertekend door de minister van

Justitie en Veiligheid. Vorig jaar kregen we een brief over

het demonstratierecht die als eerste was ondertekend door

BZK. Ter voorbereiding vroeg ik me af wie er zo meteen

begint.

De voorzitterVoorzitter

Dat is de minister van Binnenlandse Zaken.

De beraadslaging wordt geschorst.

De voorzitterVoorzitter

Ik schors tot 14.10 uur.

De vergadering wordt van 13.42 uur tot 14.12 uur geschorst.

Demonstratierecht in Nederland

22 januari 2025

TK 44

44-5-27