Terug
Plenair · wetgeving Gecorrigeerd beschikbaar

Wijziging begroting Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking 2024 samenhangende met de Voorjaarsnota

Wijziging van de begrotingsstaat van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (XVII) voor het jaar 2024 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota)) (36550-XVII)

19 juni 2024 4u 45m

AI-samenvatting

Samenvatting

In het debat over Palestina en Israël dienden zich meerdere standpunten aan. DENK (Van Baarle) en GroenLinks-PvdA (Hirsch) bespraken de opschorting van steun aan UNRWA, stellende dat deze zonder bewijs plaatsvond en mensenlevens kost. D66 (Bamenga) riep op tot onmiddellijke uitbetaling van gereserveerde UNRWA-middelen en noemde de situatie in Gaza een humanitaire ramp. De PVV (Ram) stelde dat er geen hongersnood in Gaza is, verzette zich tegen hulp zolang Hamas aan de macht is, en betwijfelde UNRWA's integriteit. NSC (Zeedijk) erkende dat duizenden mensen sterven in Gaza en steunde UNRWA als enige organisatie die hulp kan leveren. VVD (Kamminga) erkende hongersnood en stelde dat Nederland een grote donor is, terwijl zij zich afzette tegen PVV's stellingen over afwezigheid van nood.

DENK diende een motie in voor wederopbouw van Gaza en vroeg naar implementatie van een internationaal herstelprogramma, evenals naar concrete voorwaarden voor UNRWA-uitbetalingen. De minister trof aanvullende financiering (20 miljoen voor wederopbouw, 13 miljoen extra per brief van 10 juni), maar UNRWA-middelen bleven geclausuleerd. DENK vroeg ook naar ontmoedigingsbeleid tegen handel met illegale nederzettingen en pleitte voor boycot van producten uit bezet gebied. Van Baarle stelde kritische vragen over wapenhandel met Israël en het associatieverdrag.

AI-gegenereerd op basis van trefwoord-relevante fragmenten. Controleer bij twijfel het volledige verslag hieronder.

Behandeld

Besproken in dit debat

7 stukken

Document

Verslag

9 sprekers · 125 bijdragen

Relevant

Wijziging begroting Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking

2024 samenhangende met de Voorjaarsnota

VoorzitterVoorzitter

Van der Lee

Wijziging begroting Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking 2024 samenhangende met de Voorjaarsnota

Aan de orde is de behandeling van:

- het wetsvoorstel Wijziging van de begrotingsstaat van

Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (XVII)

voor het jaar 2024 (wijziging samenhangende met de

Voorjaarsnota) (36550-XVII).

De voorzitterVoorzitter

We gaan de wijziging van de begrotingsstaat van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking bespreken.

Dat is de suppletoire begroting voor het lopende jaar, 2024.

Ik heet de minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking van harte welkom. Dat geldt ook voor

de leden, de mensen op de publieke tribune en iedereen

die dit debat op een andere manier volgt. Zeven fracties

hebben zich ingeschreven, met behoorlijk royale spreektijden, vergeleken met andere suppletoire begrotingen, dus

ik hoop dat niet iedereen de hele opgegeven spreektijd vult,

want we zijn al zo'n 50 minuten later begonnen dan we

zouden beginnen.

De algemene beraadslaging wordt geopend.

De voorzitterVoorzitter

Als eerste spreker is het woord aan mevrouw Dobbe. Zij

voert het woord namens de Socialistische Partij. Ik stel voor

het aantal interrupties te beperken tot zes en dat zijn dan

zes individuele vragen, dus niet twee keer zes, maar zes in

totaal. Mevrouw Dobbe, gaat uw gang.

SPMevrouw DobbeSP

Ook niet drie keer zes.

Dank u wel, voorzitter. Er ligt ook nogal wat voor vandaag.

De grootste bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking

ooit komen eraan. Dat is asociaal en ondoordacht, dus wij

moeten dit vandaag uitgebreid en goed met elkaar

bespreken.

Ik begin met een meer persoonlijke anekdote. Ik heb zelf

een aantal jaren in Cambodja gewoond en gewerkt. Daar

heb ik van alles gezien als het gaat om de invloed van ontwikkelingssamenwerking en waarom die zo hard nodig is.

Ik heb gezien hoe mensen gedwongen van hun land werden

gezet omdat grote bedrijven daar een suikerplantage wilden

opzetten. Dan kwamen er grote internationale bedrijven en

werden die gezinnen, die daar al generaties lang woonden,

uit hun huis verdreven. Ik heb gezien hoe lokale organisaties

deze mensen hielpen met eerste opvang, juridische strijd,

scholing en trainingen. Gemeenschappen zijn daardoor

gered, in plaats van uit elkaar getrokken en verwoest.

Ik heb ook gezien hoe bijvoorbeeld onderwijs gezinnen en

gemeenschappen uit de armoede trok. Chakrya was een

meisje van 12, 13 jaar toen ik haar ontmoette; ze is nu in

de 20. Ze kwam uit een arm gezin met een paar kippen. Ik

heb haar huisje gezien. Het was een huisje met een dak,

deels van plastic. Ontzettend arm. Zij kon naar school en

dat heeft ze met beide handen aangepakt. Die school werd

gefinancierd met internationaal geld. Dat was de enige

reden waarom die school daar kon bestaan. Chakrya ging

uiteindelijk naar de universiteit in Phnom Penh en werkt nu

als leider in haar gemeenschap. Ze is teruggegaan en werkt

nu als leider. Ze zet bijvoorbeeld spaargroepen voor vrouwen op en organiseert gemeenschappen. Zo zijn er tig

voorbeelden die ik zou kunnen noemen, alleen al op grond

van mijn eigen ervaring en wat ik heb gezien, waarbij solidariteit echt heeft geleid tot een duurzame verbetering bij

gemeenschappen.

Ontwikkelingshulp is iets anders dan ontwikkelingssamenwerking. Als Chakrya voedselhulp had gekregen omdat ze

toen in armoede leefde en honger had, was zij geen stap

verder gekomen en haar familie en de rest van haar

gemeenschap ook niet. Dan was Chakrya nu geen leider

geweest in haar gemeenschap, maar was ze waarschijnlijk

op jonge leeftijd naar Thailand gestuurd om daar te werken

in een fabriek — dat is namelijk wat de jonge meiden daar

allemaal overkwam — ver weg van haar familie en kwetsbaar voor uitbuiting. Dat is het verschil tussen ontwikkelingshulp en ontwikkelingssamenwerking. Soms, te vaak,

is hulp, noodhulp, nodig, maar de naamsverandering van

"Ontwikkelingssamenwerking" naar "Ontwikkelingshulp" is

niet alleen maar een woordje. Dat wil ik hiermee zeggen.

Het is een teken van kortzichtigheid, van niet willen zien

wat er in de afgelopen jaren aan kennis en ervaring in ontwikkelingssamenwerking is opgebouwd en wat wel en niet

werkt. Ontwikkelingssamenwerking en duurzame verandering zijn nodig. Een veelgebruikte metafoor is: zelf kunnen

vissen in plaats van vis importeren. Dat is nodig, want

anders blijf je bezig. Ik wil de minister vragen of zij deze

analyse deelt. Ook de coalitiepartijen wil ik vragen of zij

deze analyse delen.

Ontwikkelingssamenwerking is nu harder nodig dan ooit.

Het aanpakken van ongelijkheid is ook in ons belang. De

ongelijkheid neemt alleen maar toe. De rijkste 1% bezit 43%

van het vermogen in de wereld. De directeur van Oxfam

zegt dat politici die pleiten voor meer bestaanszekerheid,

moeten beseffen dat dit alleen kan door een eerlijke verdeling van de welvaart. Dat betekent dat we armoede moeten

bestrijden, met alles wat daarbij hoort, en dat de superrijken

ook hun eerlijke deel moeten gaan bijdragen. Je kunt denken: er is ongelijkheid in de wereld en die kun je bestrijden,

maar dat is ons probleem niet; we stoppen met kijken bij

onze grenzen. Maar dat is dom. Ik kan het niet anders zeggen: het is kortzichtig.

Ongelijkheid pak je niet alleen aan uit solidariteit, het is ook

in ons belang. Ongelijkheid kan de groei van de economie

stuiten. Het IMF en ook de OESO hebben onderzoeken

gedaan die een relatie aantonen tussen ongelijkheid en een

verslechterende economie. Als je ontwikkelingssamenwerking niet uit solidariteit belangrijk vindt, doe het dan voor

de economie. Zien de minister én de nieuwe coalitie ook

het belang hiervan voor de economie?

Wijziging begroting Buitenlandse Handel

en Ontwikkelingssamenwerking 2024

samenhangende met de Voorjaarsnota

19 juni 2024

TK 86

86-4-1

Ongelijkheid kan leiden tot sociale spanningen, tot onveiligheid en tot conflicten. Ook daar hebben wij een belang om

dat te voorkomen. Wij hebben belang bij een stabiele

wereld. Is de minister het daar ook mee eens? En wat vindt

de nieuwe coalitie daarvan? Wij hebben zelf belang bij een

wereld die veilig en gezond is, waarbij er sprake is van een

duurzaam gebruik van onze natuurlijke hulpbronnen, zodat

we daar in de toekomst ook nog gebruik van kunnen maken.

Wij hebben belang bij het wegnemen van de grondoorzaken

van oorlog en conflict, en daarbij ook deels van migratie.

Daarom is het zó dom om te bezuinigen op ontwikkelingssamenwerking.

En toch werd het gedaan en is er nu een nog veel groter,

totaal ondoordacht plan om nog veel meer te gaan bezuinigen. Er werd al fors bezuinigd op voedselzekerheid, water,

klimaat, mondiale gezondheid, seksuele rechten, vrouwenrechten, gendergelijkheid, het maatschappelijk middenveld

en onderwijs. De sector sloeg al alarm en geeft nu aan dat

met de al geplande bezuinigingen de ontwikkelingsdoelen

nooit gehaald zullen worden. Wat vinden de minister en de

nieuwe coalitie van de reacties van de ontwikkelingsorganisaties op de bezuinigingen van het kabinet en de nieuwe

plannen die er nu liggen? Wat denkt de minister dat de

gevolgen zullen zijn als dit doorgaat? Kan zij die beschrijven? Ze kent de sector en het werk dat daarin wordt gedaan,

goed. Wat zijn de gevolgen als dit zo doorgaat? Hecht de

nieuwe coalitie eigenlijk waarde aan het halen van ontwikkelingsdoelen? Met zulke enorme bezuinigingen, waar kies

je dan voor?

In Afghanistan zijn twee op de drie kinderen afhankelijk van

humanitaire hulp voor voedsel, water, gezondheidszorg en

onderwijs. Bijna 10 miljoen mensen of kinderen in Afghanistan lijden elke dag honger. Die hebben honger! Er is een

economische crisis na de machtsovername van de taliban

en er is droogte door klimaatverandering. In Afghanistan

zijn bijna 3 miljoen mensen het land ontvlucht. Ik noem

armoede, de rechten van vrouwen en meisjes die steeds

verder worden vernietigd, instabiliteit en migratiestromen.

Je kunt net doen alsof het niet bestaat en alsof het niet in

ons belang is om deze ongelijkheid aan te pakken. Of je

kunt nadenken en dat wel doen.

De bezuinigen op ontwikkelingssamenwerking blijven met

deze suppletoire begroting in stand. Deze zijn wat de SP

betreft onwerkbaar en moeten zo veel mogelijk teruggedraaid worden. Bezuinigingen op vrouwenrechten moeten

wat ons betreft van tafel. Vrouwenrechten staan wereldwijd

onder druk. Conservatisme en religieus extremisme zijn

erop gebrand vrouwen zeggenschap over hun eigen leven

en over hun eigen lichaam te ontnemen. In Afghanistan

hebben organisaties die worden geleid door vrouwen ontzettend veel betekend voor de rechten van vrouwen en het

helpen van vrouwen.

In een gesprek dat we onlangs hier in de Kamer hadden,

bleek dat organisaties die worden geleid door vrouwen,

nog steeds in Afghanistan bestaan. Die zijn er gewoon nog.

Die werken elke dag keihard om veel te betekenen voor

vrouwen daar. Maar ze worstelen enorm om dat te kunnen

blijven doen, onder het juk van de taliban maar ook omdat

de internationale gemeenschap hen niet meer steunt. Ze

zijn hen vergeten. Ze zijn vergeten dat ze bestaan en dat ze

dat werk doen. Als we willen dat slechte, antidemocratische

regimes veranderen in een democratie, dan kan dat alleen

maar als mensen in het land zelf kunnen opstaan en ervoor

zorgen dat die democratische verandering er komt. En dat

kan niet als we bot onze steun intrekken aan dat soort

groepen bewegingen, aan het maatschappelijk middenveld

in die landen. Dat kan alleen als we steun blijven geven aan

het maatschappelijk middenveld. Ziet de minister dit ook

en hoe gaat zij zich hiervoor inzetten? En hoe denkt de

nieuwe coalitie daarover? Ja, allemaal vragen voor de

nieuwe coalitie! En voor de minister.

In Gambia wordt vrouwenbesnijdenis, een afschuwelijke

vorm van verminking — we hebben het er hier al vaker over

gehad — weer legaal. Ook in veel andere landen vindt

vrouwenbesnijdenis plaats. Dat is afschuwelijk. Maar je ziet

ook initiatieven die hiertegen ingaan, die ervoor zorgen dat

het niet meer voorkomt, dat het wordt bestreden. Ik noem

lokale leiders, vrouwen die proberen dit te veranderen in

de gemeenschappen en waar dat ook lukt. Ik sprak een week

of twee geleden hier Nice Lang'ete, een inspirerende vrouw

uit Kenia die als kind tot twee keer toe ontsnapte aan een

besnijdenis. Zij zet zich nu als volwassen vrouw ervoor in

om dit tegen te gaan. Dat doet zij met succes. Het is een

enorm inspirerend verhaal. Maar dat kunnen zij en andere

lokale vrouwen die hieraan werken niet zonder steun. Zij

kan dat niet voortzetten als de steun wordt ingetrokken. Het

is belangrijk dat die steun gegeven blijft worden. Zijn de

minister en de nieuwe coalitie het hiermee eens? Wij stellen

voor de bezuinigingen op vrouwenrechten ongedaan te

maken.

Verder wordt er in 2024 41,2 miljoen euro bezuinigd op

voedselzekerheid en water. In het hoofdlijnenakkoord staat:

"Bij buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking

draagt Nederland bij aan de voedselzekerheid in en watermanagement van andere landen." Wij hebben besloten de

nieuwe coalitie te gaan helpen met deze afspraak en belofte.

We willen de bezuiniging op voedselzekerheid en water

voor dit jaar van tafel halen. Uit het antwoord op feitelijke

vragen blijkt dat zonder de bezuiniging op voedselzekerheid

en water dit jaar ongeveer 1 miljoen meer boeren en 2

miljoen meer ondervoede kinderen worden bereikt met

activiteiten om respectievelijk hun productiviteit, inkomen

en voedselsituatie te verbeteren. Er worden dan 400.000

meer mensen bereikt die toegang hebben tot schoon

drinkwater en sanitatie. Ongeveer 225.000 meer mensen

hebben voordeel van maatregelen op het gebied van verbeterd waterbeheer. Het lijkt me dat dat als muziek in de

oren klinkt van de coalitie, die dat zo belangrijk vindt. Ik

reken er dus ook op dat de coalitie haar afspraken wil

nakomen en er met ons voor gaat zorgen dat deze bezuiniging op voedselzekerheid en water van tafel gaat.

Tot slot, voorzitter. De nieuwe coalitie had geen enkel probleem met het vinden van 800 miljoen euro per jaar om

bedrijven die hun eigen aandelen inkopen te bedienen. Ze

konden 432 miljoen euro vinden voor de renteaftrek op de

vennootschapsbelasting. Ze konden 214 miljoen euro vinden voor het verlagen van de belasting op dividend en de

verkoopwinst. Ze konden 100 miljoen euro vinden om de

belasting op vermogen te verlagen. Dat was allemaal geld

voor bedrijven en grote vermogens. De keuzen die worden

gemaakt zijn pijnlijk en duidelijk. Voor de allerkwetsbaarsten

blijft zowel in Nederland als daarbuiten nauwelijks iets over.

Ik hoop op steun voor onze voorstellen om daar in ieder

geval voor nu, voor dit jaar, iets aan te doen.

Wijziging begroting Buitenlandse Handel

en Ontwikkelingssamenwerking 2024

samenhangende met de Voorjaarsnota

19 juni 2024

TK 86

86-4-2

Dank u wel, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Nog een ogenblik. Mevrouw Kamminga heeft een interruptie.

VVDMevrouw KammingaVVD

Dank aan mevrouw Dobbe voor haar bevlogen inbreng. Wij

delen een aantal van haar ambities. Ik heb ook met diezelfde

dame gesproken. Ik kan het inderdaad alle collega's aanraden om deze dame te spreken over haar verleden en haar

gevecht voor vrouwenrechten en tegen besnijdenissen. In

die zin deel ik dat. Mevrouw Dobbe schetst een aantal

doelen die mijn fractie ook ondersteunt, maar ze doet dan

wel net alsof dat niet ten koste van iets gaat. We hebben

natuurlijk niet voor niets bezuinigd. Dat betekent dat we op

andere plekken investeren, waar het ook belangrijk is. Kan

mevrouw Dobbe dus nog iets meer toelichten waar zij die

bezuinigingen voor zich ziet en waarom ze die wel gelegitimeerd vindt? Dat helpt denk ik ook om de amendementen

goed te beoordelen. Er is uiteindelijk niet meer geld. Een

bezuiniging terugdraaien is mooi, maar er hoort ook dekking

voor te zijn.

SPMevrouw DobbeSP

Dank u wel voor deze vraag. Twee dingen zijn belangrijk.

We dekken dit nu uit … Wij moeten kiezen in schaarste, die

onder meer de VVD heeft veroorzaakt. Het is geen natuurwet

dat er minder geld is voor ontwikkelingssamenwerking.

Deze bezuinigingen zijn niet nodig; het zijn keuzes. Ik heb

net opgesomd wat óók keuzes geweest hadden kunnen zijn,

zoals geen cadeautjes geven aan het bedrijfsleven en de

allerrijksten. Als die hun eerlijke deel hadden betaald, hadden we dit niet hoeven doen. Wij maken sowieso andere

keuzes. En nu worden wij gedwongen om in deze schaarste

te kiezen. Wat betreft vrouwenrechten vragen wij om het

terugdraaien van een deel van de bezuiniging. Dat is 13

miljoen euro. Dat is peanuts op al die getallen die ik net

heb genoemd. Toch is het belangrijk, ook voor activisten

zoals Nice, die ik net heb genoemd. We dekken dat uit post

5.2, zoals mevrouw Kamminga kan lezen. Dat is overig

armoedebeleid, sport en cultuur. Daar dekken wij het uit.

VVDMevrouw KammingaVVD

Ik heb een korte vervolgvraag. Het is goed dat u dat toevoegt. Ook dat is natuurlijk gewoon een belangrijk artikel.

Ik ben het helemaal met u eens dat het gaat om het verdelen

van schaarste. Maar u zet dus liever hierop in dan op die

armoedebestrijding?

SPMevrouw DobbeSP

Liever doe ik dat natuurlijk niet, maar het is schaarste die

onder meer de VVD nu heeft veroorzaakt. Als we dus kijken

naar het belangrijke werk dat vrouwenrechtenactivisten nu

doen en hoe dat ontzettend onder druk staat, omdat er op

dit moment geld wordt weggehaald, vinden we dat totaal

onverantwoord.

De voorzitterVoorzitter

Dank voor uw inbreng en de antwoorden op de interrupties.

De volgende spreker zal mevrouw Hirsch zijn. Zij spreekt

namens de fractie van GroenLinks-Partij van de Arbeid.

GroenLinks-PvdAMevrouw HirschGroenLinks-PvdA

Voorzitter. We spreken vandaag over de tussentijdse

begroting van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. Ik weet dat het niet gebruikelijk is om de Voorjaarsnota te bespreken. Maar deze keer was er geen ontkomen

aan, want de Voorjaarsnota kondigt een extra bezuiniging

aan van 810 miljoen voor de dekking van kosten van eerstejaars asielopvang. Dit brengt de totale bezuiniging op Ontwikkelingssamenwerking voor de periode van 2023 tot 2026

op 4,2 miljard. Alleen al in 2024 gaat 1,3 miljard van het

ontwikkelingsgeld naar de eerstejaarsopvang in eigen land.

Dat is bijna 20%; veel hoger dan in andere landen. Zelfs de

nieuwe coalitie vindt dit te gortig en stelt in het hoofdlijnenakkoord voor om vanaf 2027 niet meer dan 10% van het

budget op te geven. Ze handelt daarmee in lijn met de

motie-Thijssen, die de Kamer al in oktober 2023 aannam.

Mijn fractie wil dan ook niet nog eens tweeënhalf jaar

wachten. Ik dien daarom vandaag samen met de SP een

motie en een amendement in om de 10% maximering per

direct in te voeren. Dit zou betekenen dat nog dit jaar 650

miljoen euro vrijkomt voor de begroting van Ontwikkelingssamenwerking.

Voorzitter. De bezuinigingen als gevolg van de asieltoerekening verbleken bij wat de nieuwe coalitie voorstelt. Ze

voert weliswaar per 2027 deze begrenzing van 10% in, maar

haalt in één adem vanaf datzelfde jaar 2,4 miljard weg bij

Ontwikkelingssamenwerking. Het is de grootste bezuiniging

in het hele akkoord. Daarmee komt ze in absolute termen

nog lager uit dan de zittende coalitie. Met deze beslissing

zakt Nederland naar 0,45% van het nationaal inkomen. De

internationaal afgesproken 0,7% raakt totaal uit zicht. We

eindigen onder het gemiddelde van Europese donorlanden.

Dit terwijl in hetzelfde hoofdlijnenakkoord de eerste zin nota

bene luidt dat Nederland een van de meest welvarende

landen ter wereld is.

Voorzitter. Mijn fractie vindt het onverteerbaar dat het

nieuwe kabinet met deze ongekende bezuiniging de rug

toekeert naar mensen die dagelijks met honger en conflict

te maken hebben, en naar vrouwen die opstaan tegen

kindhuwelijken, mensen die strijden voor eerlijk loon en

mensen in de Amazone, die de longen van onze aarde

beschermen.

Maar ook als het lot van anderen je niet raakt, als internationale solidariteit en rentmeesterschap je verder een zorg

zullen zijn, is dit een hele slechte beslissing, die niet getuigt

van een solide langetermijnvisie. Dat hadden de formerende

partijen zelf kunnen weten, als ze een uitvraag hadden

gedaan bij ambtelijke experts tijdens het onderhandelingsproces, voordat ze een streep door Ontwikkelingssamenwerking zetten. Dat vonden ze niet nodig en nu zijn de

poppetjes aan het dansen. Waarom? Omdat Nederland een

handelsnatie is. Een derde van onze economie draait om

handel. Dat is veel en veel meer dan in andere landen. Met

die handelseconomie zijn 2,5 miljoen banen gemoeid. Deze

bezuiniging heeft gevolgen voor bedrijven die internationaal

opereren en gaat onze economie beschadigen, zo stellen

de ambtenaren in reactie op het hoofdlijnenakkoord.

Wijziging begroting Buitenlandse Handel

en Ontwikkelingssamenwerking 2024

samenhangende met de Voorjaarsnota

19 juni 2024

TK 86

86-4-3

Diezelfde conclusie trekt overigens ook de voorzitter van

VNO-NCW. Zij zegt: uiteindelijk leidt handel tot economische

groei in dat soort landen waar je ook aan ontwikkelingssamenwerking doet. Dat is ontzettend belangrijk voor dat

land, maar uiteindelijk ook voor Nederlandse ondernemers

die daar willen investeren of zakendoen. Juist in deze tijd

van grote geopolitieke verschuivingen is een bezuiniging

op Handel en OS zeer onverstandig.

Ik hoor daarom graag van de minister wat het voor de

positie van Nederland betekent als wij bijvoorbeeld nog

wel naar conferenties over water gaan, maar met lege

handen aankomen. Hoe zal het onze banden met handelslanden schaden? Wat zal de impact op het bedrijfsleven

zijn?

Naast onze economie zetten we ook onze veiligheid op het

spel, want Nederland is geen eiland. Virussen stoppen niet

bij de grens en zelfs onze dijken zijn niet opgewassen tegen

de gevolgen van klimaatverandering. De ambtelijke experts

stellen dat door de bezuinigingen onze klimaatdoelen uit

het zicht raken. Ook de beheersing van pandemieën wordt

ondermijnd. In een recent debat bevestigde de minister zelf

nog dat onze toegang tot strategische grondstoffen in het

gedrang komt, omdat de Afrikastrategie moeilijker uitvoerbaar wordt.

Mijn fractie kan niet anders dan concluderen dat feiten over

internationale samenwerking er niet toe doen voor de

aantredende coalitie. Zonder informatie op te vragen van

het relevante ministerie werd aan de onderhandelingstafel

besloten om 2,4 miljard per jaar te bezuinigen. De coalitie

bewijst met deze ondoordachte beslissing lippendienst aan

de hardnekkige mythe dat er bakken met geld naar ontwikkelingslanden gaan. Niets is minder waar. Het gaat om nog

minder dan één cent van elke euro die we uitgeven. Het

gaat om minder dan één cent, waarmee heel erg veel bereikt

is. Uit het jaarverslag over 2023 blijkt bijvoorbeeld dat dit

geld de productiviteit van 4,7 miljoen boeren hielp verbeteren. Honderdduizenden mensen kregen toegang tot

levensreddende hivmedicatie. Er zijn ook resultaten die niet

makkelijk in cijfers uit te drukken zijn. Zo legden maatschappelijke organisaties en duurzame bedrijven samen een

goede basis voor ketenverduurzaming, die nu wettelijk

verplicht is. Dankzij Nederlandse inzet waren internationale

organisaties in staat het prijskartel van big pharma te

doorbreken, waardoor vaccinaties goedkoper beschikbaar

zullen zijn in ontwikkelingslanden.

Voorzitter. Terug naar de Voorjaarsnota, waarin meer geld

wordt toebedeeld aan humanitaire hulp. Dat is volkomen

terecht, want de noden in de wereld zijn groot. Helaas

hebben de formerende partijen het al maanden geplande

debat hierover voor zich uit geschoven, terwijl bijvoorbeeld

in Sudan meer dan 8 miljoen mensen zijn ontheemd en op

dit moment hongersnood dreigt voor een derde van de

bevolking. Vandaag bereikte ons het nieuws dat Egypte

duizenden mensen terugzet over de grens met Sudan. Kan

de minister aangeven wat zij doet om deze praktijken te

helpen stoppen? Wat is de algemene inzet richting Egypte,

een land dat het kruispunt vormt tussen de conflicten in

Jemen, Sudan en Gaza?

De Nederlandse aanpak van humanitaire hulp — meerjarig,

ongeoormerkt, zo veel mogelijk via lokale actoren — gooit

internationaal hoge ogen. Hiervoor maak ik de minister

graag een compliment. De samenwerking met lokale actoren geeft ook goede resultaten op het gebied van klimaat,

voedselzekerheid en vrouwenrechten. De regering moet

blijven voortbouwen op deze innovatieve aanpak. Graag

hoor ik van de minister in het geval van Sudan hoeveel van

de middelen momenteel ten goede komen aan nationale

en lokale actoren, zoals de Emergency Response Rooms,

en wat Nederland in internationaal verband doet om de

lokalisering van noodhulp verder te bevorderen.

De nieuwe coalitie stelt dat noodhulp niet onder druk zal

komen te staan. Maar het is bekend dat ontwikkelingssamenwerking onontbeerlijk is voor effectieve noodhulp, want

noodhulp vindt niet plaats in een vacuüm. Als zich een ramp

voltrekt of als er een conflict uitbreekt, is noodhulp vele

malen effectiever en efficiënter als er gezondheidsposten

en wegen aanwezig zijn. De bezuinigingen op Ontwikkelingssamenwerking tasten de opbouw van dit soort basisinfrastructuur aan en maakt noodhulp dus vele malen duurder.

Graag hoor ik van de minister hoe zij de samenhang tussen

noodhulp en ontwikkelingssamenwerking op lange termijn

geborgd heeft.

Voorzitter, tot slot. Ontwikkelingssamenwerking heeft kinderen, vrouwen, boeren en ondernemers over de hele

wereld een belangrijke steun in de rug gegeven. Onder

andere dankzij ontwikkelingssamenwerking heeft Nederland

een goede internationale positie. Langdurige relaties met

landen, organisaties en bedrijven zijn van groot belang voor

Nederland Handelsland. Met de bezuinigingen die nu worden aangekondigd, stellen we die relaties zwaar op de proef,

want iedereen weet: vertrouwen komt te voet en gaat te

paard. Laten we dat voorkomen. Voer die 10%-cap vandaag

nog in.

Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank voor uw inbreng. De derde spreker in dit

debat is de heer Van Baarle. Hij spreekt namens de fractie

van DENK. Gaat uw gang.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Dank u wel, voorzitter. Er verkeren zo ontzettend veel

mensen in nood in onze wereld. De honger in de wereld is

schrikbarend. 282 miljoen mensen in 59 landen hebben elke

dag niet genoeg te eten volgens Oxfam Novib. Dat zijn er

24 miljoen meer dan vorig jaar. We zien ook de gevolgen

voor mensen van geweld. Het aantal gewapende conflicten

in onze wereld is het hoogste sinds 1946. We zien de

weerslag van de klimaatverandering, zoals droogte en

overstromingen. Nog steeds is er grote ongelijkheid in de

wereld. De 26 rijkste mensen op aarde hebben samen meer

vermogen dan de armste helft van de wereldbevolking. 26

mensen hebben meer dan wat ongeveer 4 miljard mensen

hebben! We zien de verschrikkingen in Gaza waardoor 2

miljoen Palestijnen zijn verdreven en waardoor Gaza is

vernietigd. We zien daar de honger en we zien de gevolgen

van de door Israël ontketende oorlogsmisdaden. Als

Nederland moeten we de verantwoordelijkheid nemen om

mensen in nood te helpen. We hebben daarom niet voor

niets als land afgesproken om 0,7% van ons nationale

inkomen te besteden aan die hulp, om als rijk land bij te

dragen aan het terugdringen van honger en ongelijkheid,

om als land dat honderden jaren lang een imperialistisch,

Wijziging begroting Buitenlandse Handel

en Ontwikkelingssamenwerking 2024

samenhangende met de Voorjaarsnota

19 juni 2024

TK 86

86-4-4

koloniaal systeem in stand hield, wat terug te doen. Als

Nederland zijn we het aan onze stand verplicht. We hebben

jarenlang als koloniale macht de wereld als wingewest uitgebuit. We zijn dan ook schatplichtig om iets terug te doen.

Maar dat gaat allemaal niet gebeuren, want er gaat een

gure en egoïstische "eigen volk eerst"-wind waaien door

Nederland. PVV, VVD, NSC en BBB gaan oplopend 2,4 miljard euro per jaar bezuinigen op ontwikkelingssamenwerking. De huidige coalitie haalde die OESO-afspraak van

0,7% al niet vanwege onderbesteding en het uitgeven van

geld aan de opvang van vluchtelingen en voor de EUafdracht. Maar de komende "eigen volk eerst"-coalitie met

extreemrechts beleid gaat het budget voor ontwikkelingssamenwerking helemaal uitkleden. Er gaat enorm veel

vanaf. Wat betekent dat in de praktijk? Dat betekent: nog

minder mensen in de wereld uit de honger helpen. Dat

betekent: nog minder mensen helpen met hun gezondheid.

Dat betekent: nog minder mensen helpen met het opbouwen van een woonomgeving, een huis. Het is puur harteloos egoïsme in een wereld die gevaarlijker, hongeriger en

ongelijker lijkt dan ooit. Met name Nieuw Sociaal Contract

moet zich hiervoor kapot schamen, echt kapot schamen.

Dit egoïsme, deze harteloosheid die deze partij in de

komende jaren tentoon gaat spreiden, is schandalig.

Wat vindt de minister eigenlijk van deze verschrikkelijke

plannen? Wat gaat het doen met de internationale reputatie

van ons land dat partijen zomaar even zeggen: we houden

ons niet aan de afspraak dat we een percentage van ons

inkomen aan noodhulp, aan ontwikkelingssamenwerking

uitgeven? Wat doet het als we dat niet belangrijk vinden?

We zeggen tegen de wereld: we isoleren ons als Nederland

lekker een beetje in ons zwelgende egoïsme. Dat is wat

deze partijen zeggen. Wat vindt u ervan dat de komende

coalitie de allerarmsten in de wereld gaat slachtofferen om

haar plannen te financieren? Wat zijn de implicaties voor

de mensen in de wereld van deze kille en harteloze bezuiniging van deze "eigen volk eerst"-coalitie? Wat vindt de

minister ervan dat we al lange tijd niet aan de OESO-norm

voldoen en dat deze vier partijen een dikke middelvinger

opsteken naar de internationale gemeenschap, maar — nog

erger dan dat — ook naar de allerarmsten in de wereld?

Het ook uiterst pijnlijk dat we naast die plannen een beoogd

bewindspersoon hebben die in de afgelopen periode de

meest verschrikkelijke uitspraken heeft gedaan en die ontwikkelingssamenwerking zelfs helemaal wilde afschaffen.

Ze bracht vluchtelingen in verband met ziektes. En ook

daarvoor geldt: NSC staat erbij, kijkt ernaar en vindt het

allemaal prima dat de rechtsstaat geschoffeerd wordt en

dat mensen die de meest verschrikkelijke uitspraken deden,

in dit kabinet komen. Ook daar moet NSC zich kapot voor

schamen.

Voorzitter. De situatie in Gaza is schrikbarend: de hongersnood, de ziekenhuizen die niet meer functioneren en de

talloze doden als gevolg van de Israëlische oorlogsmisdaden. Het is schandalig dat in zo'n tijd de Nederlandse

regering is gevallen voor een Israëlische propaganda- en

lastercampagne van de extreemrechtse regering-Netanyahu

en dat ze tijdens het allermoeilijkste moment van het

Palestijnse volk de steun aan UNRWA opschortte. Die lastercampagne bleek natuurlijk onwaar. Het was allemaal een

misdadige en leugenachtige campagne van de extreemrechtse regering van Netanyahu over de rug van de Palestijnen. In deze Kamer ging rechts daarin mee, met voorop

de PVV, die zelfs de Palestijnen op een misdadige manier

een "nepvolk" noemt. Ik vraag aan de minister hoe dat

misdadige besluit om de steun aan UNRWA op te schorten

eigenlijk tot stand is gekomen. Wie heeft daartoe besloten?

Wanneer? Op basis waarvan? Klopt het dat de ambtenaren

bij Buitenlandse Zaken hiertegen adviseerden? Wie adviseerden er nog meer tegen die opschorting? Kunnen we

alle stukken uit die tijd krijgen? En hoe kijkt de minister

eigenlijk terug op dat besluit, aangezien dat de hulp aan de

Palestijnen op het spel zette, terwijl zij het zo moeilijk hadden?

VVDMevrouw KammingaVVD

Ik wil toch wel even wat opmerken. De heer Van Baarle

heeft het steeds over een misdadig besluit. Daar wil ik toch

wel een beetje bezwaar tegen maken. Het was een motie,

een oproep, van de Kamer naar aanleiding van de aantijgingen om dat te gaan doen. Die aantijgingen logen er destijds

trouwens niet om. De heer Van Baarle gaat over zijn eigen

kwalificaties, maar ik vind dat wat fors, zeker omdat een

meerderheid van de Kamer daarachter stond en nog steeds

staat.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Het werkt in onze rechtsstaat en in de wereld gelukkig nog

steeds zo dat je onschuldig bent totdat het tegendeel is

bewezen. Deze coalitie heeft gekozen om, onder aanvoering

van de PVV — en zij noemen de Palestijnen een nepvolk,

dus we weten wat hun agenda is — op het moeilijkste

moment voor het Palestijnse volk op basis van beschuldigingen een signaal te geven dat de steun aan de belangrijkste hulporganisatie voor hen zonder enige vorm van bewijs

opgeschort moet worden. De extreemrechtse regering van

Netanyahu heeft tot op de dag van vandaag namelijk geen

enkele vorm van bewijs overhandigd aan dan wel de

Nederlandse regering dan wel andere organisaties. Als je

willens en wetens speelt met de hulp aan een volk dat op

dit moment gebukt gaat onder hongersnood en oorlogsmisdaden, dan noem ik dat misdadig en ik neem daar geen

woord van terug. Sterker nog, ik vind dat mevrouw Kamminga dat hier probeert te verdedigen en dat vind ik nog

schrikbarender.

VVDMevrouw KammingaVVD

Dan stel ik toch maar een vervolgvraag. Nogmaals, ik heb

ook gezegd dat de heer Van Baarle over zijn eigen woorden

gaat, dus dat moet hij zelf weten. Ik vind alleen dat ik daar

best tegenover kan stellen wat ik daar zelf van vind. Ik wil

daar toch ook nog wel even bij opmerken dat we kunnen

verschillen van mening over UNRWA. Dat mag en dat kan.

Maar het is natuurlijk niet zo dat de Nederlandse regering

geen geld heeft overgemaakt aan Gaza. Wij zijn een van de

grootste donoren, niet alleen wereldwijd, maar ook binnen

Europa. Dus we doen wel degelijk wat. Nogmaals, ik weet

heel goed dat wij verschillen van mening over via welke

organisaties dat kan. Dat mag, en dat is ook hoe de democratie werkt. Maar ik wil wel echt rechtzetten dat Nederland

een grote donor is. Die opschorting kwam nadat we al een

jaarbijdrage van 19 miljoen euro hadden gedaan. Het is dus

niet zo dat we dat hebben ingetrokken en het is ook niet zo

dat we nu niets doen.

Wijziging begroting Buitenlandse Handel

en Ontwikkelingssamenwerking 2024

samenhangende met de Voorjaarsnota

19 juni 2024

TK 86

86-4-5

DENKDe heer Van BaarleDENK

Wat de VVD heeft gedaan op instigatie van de PVV, die de

Palestijnen een nepvolk vinden — ik heb de VVD tot op de

dag van vandaag overigens nog niet gehoord over die

vunzige uitspraak van de PVV dat de Palestijnen een nepvolk

zouden zijn; over de normalisatie van extreemrechts door

deze coalitie gesproken — is op basis van aantijgingen over

een organisatie, die de belangrijkste hulpbron is voor

Palestijnen, het beeld verspreiden dat die organisatie niet

zou deugen. Daarmee heeft de VVD zonder enige vorm van

bewijs met modder gegooid naar een organisatie waar

mensen afhankelijk van zijn voor hun zorg, voor hun voedsel, voor hun onderdak en voor hun onderwijs. Als je speelt

met mensenlevens en hulp aan mensen op basis van laster

en leugens — want zo noem ik het — dan blijf ik dat misdadig vinden.

PVVDe heer RamPVV

Voorzitter. Eerst wil ik een persoonlijk feit maken op het

punt van extreemrechts en al dat soort kwalificeringen. Ik

neem dat de heer Van Baarle behoorlijk kwalijk en ik neem

daar volledig afstand van.

Nu mijn interruptie, voorzitter. De heer Van Baarle vraagt

om bewijzen. Een van de bewijzen is het onderzoek van

Columbia University waarin is vastgesteld dat er helemaal

geen enkele vorm van hongersnood in Gaza is, geen enkele

vorm van hongersnood. Dat bevestigt ook COGAT, maar

ook nog een keer een doctor in de geneeskunde, Avi Bitterman. Nog een bron, nog een bewijs dat er géén hongersnood is, was en zal zijn in Gaza. Dus waarom gaat u door

met het verspreiden van de leugens over hongersnood,

terwijl die er níét is? Dit zet juist aan tot haat tegen het

Israëlische volk. Dat neem ik u echt kwalijk.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Eerst even over dat persoonlijke feit over extreemrechts. Ik

heb tot op de dag van vandaag nog niet gehoord dat de

PVV de nazistische omvolkingstheorie, die vanuit dit vak

jarenlang gespuid is, terugtrekt en dat daar excuses voor

komen. Ik heb van de PVV tot op de dag van vandaag nog

niet gehoord dat de misdadige uiting dat het Palestijnse

volk een nepvolk zou zijn, wordt teruggenomen en dat daar

excuses voor komen. Als het kwaakt als een eend, als het

vliegt als een eend, dan moeten we het ook zo benoemen.

De PVV is een extreemrechtse partij. Ik vind dat ik dat mag

zeggen.

Het is logisch dat de heer Ram COGAT opvoert, want

COGAT is de spreekbuis van de Israëlische regering, die al

naargelang ze dat willen propaganda de wereld in slingert

om de misdaden van de extreemrechtse regering van

Netanyahu te legitimeren en te bagatelliseren. We hebben

in de wereld een organisatie die expertise heeft op het

gebied van het vaststellen of er hongersnood is in de wereld

of niet. Die organisatie is onderdeel van de Verenigde

Naties. Die constateerde dat er sprake is van rampzalige

honger in Gaza. We lezen de berichten van mensen die

zeewater moeten gebruiken, die zeewier eten. We zien de

beelden van mensen in vluchtelingenkampen. We zien niet

alleen hongersnood, maar ook de verkoolde lichamen van

kinderen. We zien de verkoolde lichamen van kinderen

nadat de Israëlische regering vluchtelingenkampen heeft

gebombardeerd. Tot mijn spijt moet ik constateren dat de

PVV de kant kiest van het kwaad, dat de PVV de kant kiest

van het goedpraten van de oorlogsmisdaden van de Israëlische regering, alleen maar om de belangen van de regering-Netanyahu te dienen. Daar is maar één woord voor:

verschrikkelijk.

PVVDe heer RamPVV

Ik heb nu behoorlijk wat drek uit de mond van de heer Van

Baarle gehoord. Ik vind het echt schandalig dat de heer Van

Baarle dit soort onzin loopt te verkondigen. Dat er geen

hongersnood is, wordt meerdere malen bewezen door

verschillende bronnen: COGAT, de University of Colombia

en hier een doctor in de geneeskunde. Die geven direct aan

dat er genoeg voedsel is. Dat wordt ook bevestigd door de

Famine Review Committee, die die vermeende hongersnood

heeft onderzocht. Die zegt: er zijn meerdere bakkersbedrijven die een paar miljoen broden per dag maken. 2.000

vrachtwagens per week komen Gaza binnen. Het is de

grootste humanitaire operatie in het Midden-Oosten van

dit moment, nota bene gefinancierd door COGAT en door

de Israëlische bevolking. Zie dat ook nog in het licht van 7

oktober en de gigantische aanslag met 1.200 doden. En

tóch doet het Israëlische volk dit: humanitaire hulp op zo'n

grote schaal. Dat u het beeld wilt laten voortbestaan dat er

alleen maar hongersnood is, terwijl die er niet is, is heel

kwalijk. Het is een leugen. Ik wil graag dat u daar afstand

van doet.

De voorzitterVoorzitter

De heer Van Baarle, en graag wat korter antwoorden. We

hebben dit onderwerp al heel veel besproken, dus graag

wat bondiger.

DENKDe heer Van BaarleDENK

De heer Van Baarle neemt nooit op commando afstand,

zeker niet op commando van de extreemrechtse PVV. De

PVV staat erom bekend dat ze de internationale instituties

wil ondermijnen. We hebben met elkaar als wereldwijde

gemeenschap een instituut waarvan we zeggen: dat vertrouwen we en daar beleggen wij oordelen over conflicten in

de wereld, over oorlogen en honger. Dat is de VN. De VN

geeft aan dat er sprake is van rampzalige honger in Gaza.

Ik begrijp dat de PVV de oorlogsmisdaden van de regering-

Netanyahu probeert goed te praten, want de PVV heeft

jarenlang op de payroll gestaan van organisaties die banden

hebben met het Israëlische leger. We hebben zelfs berichten

gezien dat een Kamerlid van de PVV, namelijk de heer

Markuszower, banden zou hebben met de Mossad, in verband zou zijn te brengen met de Mossad. Dit is ook een

geval van buitenlandse inmenging. De PVV loopt aan de

leiband van de Israëlische regering, is de praatpapegaai

van Netanyahu. Daarom snap ik dat ze dit in het debat uiten.

PVVDe heer RamPVV

Voorzitter, ik spreek u nu toch aan. Dit soort beschuldigingen kan toch niet in dit parlement? Iemand zomaar

beschuldigen van banden met de Mossad of weet ik veel

wat: dat kan toch niet, voorzitter?

De voorzitterVoorzitter

Er wordt verwezen naar artikelen waarin dit staat. Dat is

helaas gewoon een feit. Ik ga er niks over zeggen.

Wijziging begroting Buitenlandse Handel

en Ontwikkelingssamenwerking 2024

samenhangende met de Voorjaarsnota

19 juni 2024

TK 86

86-4-6

PVVDe heer RamPVV

De heer Markuszower is hier helemaal niet eens. Hij kan

zich niet eens verdedigen hiertegen. Het is toch een goed

gebruik dat dit niet wordt gedaan in dit parlement?

De voorzitterVoorzitter

Er wordt verwezen naar berichten uit de media. Die

mediaberichten zijn er.

PVVDe heer RamPVV

Ik wil toch even terugkomen op de vermeende hongersnood

die de heer Van Baarle continu noemt. Daar is geen sprake

van. COGAT voert de grootste humanitaire operatie op dit

moment uit in het Midden-Oosten. Zie dat in het licht van

7 oktober en wat dat radicaalislamitische Hamas heeft

gedaan. Dat betekent dat Israël echt een liberale democratie

is die de mensenrechten vooropstelt. Dat is iets wat u blijft

ontkennen en dat vind ik heel kwalijk.

DENKDe heer Van BaarleDENK

De heer Ram gaat hier een beetje huiliehuilie doen op het

moment dat er gewoon feiten benoemd worden. In de

media zijn er berichten dat een Kamerlid van de PVV informant zou zijn van de Israëlische veiligheidsdienst. Dat staat

daar. Dat kan ik niet veranderen. Dat de PVV geld heeft

gekregen van organisaties die banden hebben met de

Israëlische regering is een feit. Die informatie kennen we.

Ik zou tegen de PVV willen zeggen: twintig jaar lang heeft

de PVV feitenloos en ongegrond verdachtmakingen de

wereld in geslingerd over Nederlandse moslims, over

vluchtelingen. Ik zou tegen de heer Ram en tegen de PVV

willen zeggen: wen er maar aan dat er een weerwoord is.

Wen er maar aan dat dat soort dingen consequenties hebben en dat wij de PVV en de heer Ram confronteren met

het spiegelbeeld: het feit dat de PVV jarenlang heeft bewezen een extreemrechtse partij te zijn.

NSCMevrouw ZeedijkNSC

We hebben het hier vandaag over de Voorjaarsnota en het

debat eindigt weer in een enorme discussie over de situatie

in Gaza. Ik vind het ook afgrijselijk wat daar allemaal

gebeurt, maar daar praten we inderdaad genoeg over. De

heer Van Baarle sprak Nieuw Sociaal Contract aan op de

rechtsstatelijkheid. Natuurlijk wil ik daar dan even een vraag

over stellen. Voor Nieuw Sociaal Contract is de rechtsstaat

in Nederland totaal níet onderhandelbaar. Dat wil ik hier

nog even bevestigen. Het probleem is alleen dat de democratie begint bij de kiezer en eindigt bij de kiezer. Deze kiezer

heeft van de PVV afgelopen november de grootste partij

gemaakt. Daarom hebben we afgelopen maanden enorm

hard gewerkt om juist die rechtsstatelijkheid te waarborgen.

Ik hoop toch wel dat de heer Van Baarle dat de afgelopen

maanden gezien heeft. Dus dat is de eerste vraag.

De tweede vraag. Ik hoop toch ook dat DENK en NSC de

komende maanden en jaren zij aan zij staan om ervoor te

zorgen dat de grenzen die in de afspraken staan die wij in

de coalitie hebben gemaakt, niet worden overschreden.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Ik heb dat niet gezien in de afgelopen maanden. Wat ik heb

gezien, is dat Nieuw Sociaal Contract uit puur machtsbejag,

gewoon pure machtspolitiek, toestaat dat personen die de

racistische omvolkingstheorie de wereld in slingeren — die

komt uit de naziliteratuur; dat is vastgesteld en historisch

bewezen — in het kabinet komen. NSC staat toe dat een

persoon in het kabinet komt die letterlijk heeft gezegd dat

vluchtelingen ernstige ziektes en resistente bacteriën met

zich meebrengen en dat we ze daarom niet zouden moeten

toelaten. Dat is wat NSC doet. Wat NSC daarmee doet, is

mensen die jarenlang de rechtsstaat ondermijnd hebben

met discriminerende, racistische, extreemrechtse uitspraken

die uit de naziliteratuur komen, tot minister maken. Ik zou

toch zeggen dat dat een bedreiging is voor de rechtsstaat.

Ik zou tegen NSC dit willen zeggen: als de bescherming van

de rechtsstaat u zo dierbaar is, zorg er dan voor dat we geen

omvolkingstheorie-spuiende en discriminerende, drekuitende personen in het kabinet krijgen. En als u dat toch

blijft toestaan, denk ik dat u vooral weer moet gaan zitten.

De voorzitterVoorzitter

Ik wil u nog een keer het woord geven, maar ik ga nu wel

zeggen dat we binnen twee weken een debat hebben over

de regeringsverklaring. Dan gaat het over de samenstelling

en de leden van een nieuw kabinet. We hebben het nu over

de suppletoire begroting Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, dus ik wil weer terug naar dat onderwerp. Mevrouw Zeedijk.

NSCMevrouw ZeedijkNSC

Ja, maar hier wil ik nog wel heel even commentaar op

leveren. Inderdaad, alle afgrijselijke dingen die de heer Van

Baarle hier noemt, komen op dit moment weer uit zijn

mond. Wat wij de komende maanden in ieder geval gaan

doen, is juist die rechtsstatelijkheid keihard bevechten en

er keihard voor zorgen dat die lijnen niet worden overschreden. Ik hoop toch echt dat DENK daarbij aan onze zijde staat.

De voorzitterVoorzitter

Een korte reactie.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Ja, voorzitter. Ik blijf erbij dat Nieuw Sociaal Contract de

grootste bedreiging voor de Nederlandse rechtsstaat in de

Nederlandse geschiedenis organiseert door personen te

verheffen tot leden van het kabinet die theorieën uiten die

rechtstreeks uit de naziliteratuur komen. Ik zou willen zeggen: denk daar nog eens goed over na. U heeft nog even

om daarvan terug te komen en dit allemaal te blokkeren.

Stop met het ingaan van deze weg.

Voorzitter. Ik was bij de situatie in Gaza. Sinds de uitbraak

van het geweld heeft Nederland 55 miljoen aan aanvullende

bijdragen voor aanvullende hulp aan Gaza gereserveerd.

In de Voorjaarsnota is daar 20 miljoen bij gekomen voor

wederopbouw. Hoe gaat de regering hiermee de aangenomen motie van DENK uitvoeren waarin wordt verzocht om

in afstemming met de VN-coördinator in internationaal

verband proactief draagvlak te zoeken voor de totstandkoming van een internationaal herstelprogramma gericht op

herstel en wederopbouw van Gaza? Ook wordt in die motie

aan de regering gevraagd om een actieve voortrekkersrol

te nemen in de realisatie en de uitvoering van dit programma. Bij brief van 10 juni heeft het kabinet nog eens

een aanvullende bijdrage van 13 miljoen vrijgemaakt. Dat

Wijziging begroting Buitenlandse Handel

en Ontwikkelingssamenwerking 2024

samenhangende met de Voorjaarsnota

19 juni 2024

TK 86

86-4-7

is uiteraard goed, maar de Verenigde Naties gaven ook aan

dat er tot december 2024 nog 2,5 miljard dollar nodig is

voor voedsel, gezondheidszorg, onderdak en sanitaire

voorzieningen. Hoe is Nederland voornemens daaraan in

de komende tijd een extra bijdrage te leveren? Hoe voert

de Nederlandse regering de aangenomen DENK-motie uit

om in Europees verband voor extra middelen voor Gaza te

pleiten?

Als we het al over financiële bijdrages hebben, dan wil ik

de minister vragen naar de middelen die zij voor UNRWA

beschikbaar heeft gesteld, maar nog altijd heeft geclausuleerd. Ze schrijft dat Nederland zal overgaan tot uitbetaling

van het gereserveerde bedrag als er voldoende vertrouwen

is bij het kabinet. Maar wat is vertrouwen voor iets vaags

en subjectiefs? Kan de minister verduidelijken waar de uitbetaling van de middelen concreet van afhankelijk gemaakt

zal worden? Wanneer horen we dat en horen we dat

inderdaad voor 1 juli, zoals een aangenomen Kamermotie

van u vraagt?

We lezen ook dat de minister het OIOS-onderzoek van de

VN naar UNRWA afwacht. Heeft zij er al zicht op wanneer

dit onderzoek precies gepubliceerd gaat worden? En klopt

het dat de tussentijdse bevindingen van dit onderzoek al

met donorlanden zijn gedeeld? En zo ja, bleek hieruit dat

er ook maar enig bewijs bestond voor de lastercampagne

van de Israëlische regering? En wat gaat Nederland nou

doen als na het Colonna-rapport ook uit dit rapport blijkt

dat er inderdaad geen enkel bewijs is voor de valse

beschuldigingen? Gaat de regering dan excuses maken

voor het op een inhumane manier de hand op de knip

houden, terwijl de Palestijnen door de moeilijkste situatie

in hun geschiedenis gaan?

Voorzitter. Dan de wapenhandel met Israël. We zien dat

Israëlische wapenleveranciers bezig zijn met een Europese

verkoopcampagne. Hoe kijkt de minister hiernaar in het

licht van het Nederlandse voornemen om de handel met

Israël te beperken door het associatieverdrag ter discussie

te stellen? Hoe rijmt dat voornemen met het voornemen

van Nederland om ook weer een order van tientallen miljoenen bij Elbit te gaan plaatsen, waarmee de Israëlische

oorlogskas gespekt wordt? Begrijpt de minister hoe

gevoelig wapenhandel met Israël op dit moment ligt, met

een genocidezaak die bij het Internationaal Gerechtshof

loopt en de arrestatiebevelen die aanhangig zijn bij het

Internationaal Strafhof?

Voorzitter. Tot slot het ontmoedigingsbeleid. Dit beleid zou

de handel met Israëlische nederzettingen in illegaal bezet

gebied moeten voorkomen. De groeiende Israëlische

nederzettingen vormen het grootste obstakel voor vrede

en voor een oplossing voor het conflict, of om de woorden

van de regering te gebruiken: zij vormen een obstakel voor

de verwezenlijking van een levensvatbare Palestijnse staat.

Maar werkt dit ontmoedigingsbeleid nou eigenlijk? Kan de

minister dat staven?

In het verlengde daarvan willen we ook weten hoe het etiketteringsbeleid van producten uit illegale nederzettingen

verloopt. Hoe wordt dit uitgevoerd, wordt dit goed gemonitord en moet dit niet aangescherpt worden? Wat DENK wil,

is in ieder geval duidelijk. Wij willen een boycot van producten uit illegaal bezet gebied. Wij willen stoppen met de

economische samenwerking met Israël en ook willen we

de handelspost van de Nederlandse regering in de ambassade van Tel Aviv sluiten. Hoe kan je in deze tijd een post

hebben die de handel met de misdadige regering-Netanyahu wil bevorderen?

Voorzitter, dat was het.

De voorzitterVoorzitter

Dank voor uw inbreng. De volgende spreker is de heer

Bamenga. Hij voert het woord namens de fractie van D66.

Gaat uw gang.

D66De heer BamengaD66

Dank u wel, voorzitter. Denk en handel internationaal: dat

is een van de uitgangspunten van mijn partij, van D66. In

de wereld van vandaag, van 2024, zijn we allemaal met

elkaar verbonden. Dat is goed voor onze veiligheid, vrijheid

en portemonnee. Dat is goed voor onze veiligheid, omdat

we bijdragen aan het brengen van stabiliteit in landen buiten Europa. Dat is goed voor onze vrijheid, omdat we landen

als Oekraïne steunen als zij worden binnengevallen door

een dictator. En het is goed voor onze portemonnee, omdat

onze ondernemers alle kansen krijgen om ook over de grens

te kijken.

Voorzitter. Om die waarden te borgen is de internationale

positie van Nederland ongekend belangrijk. Daarom maakt

mijn fractie zich grote zorgen over de grote bezuinigingen

die deze nieuwe coalitie heeft aangekondigd. Er wordt 2,5

miljard per jaar bezuinigd op internationale samenwerking.

Dat komt boven op de bezuinigingen op het aantal ambtenaren, die het ministerie van Buitenlandse Zaken extra hard

zullen raken. Dat is niet alleen immoreel, maar vooral kortzichtig. Nederland trekt zich terug achter de dijken. Het zal

leiden tot minder veiligheid, minder vrijheid en minder geld

in onze portemonnee.

Daar komt nog eens bij dat we straks in het buitenland zullen worden vertegenwoordigd door een minister die de

omvolkingstheorie aanhangt en zich in het verleden racistisch heeft uitgelaten. Als wij ons terugtrekken van het

internationale toneel, geven wij bovendien autocratische

regimes zoals China en Rusland vrij baan om hun invloed

te vergroten. Deze bezuinigingen geven Rusland en China

de kans om de wereldorde in hun voordeel te veranderen

en ten koste van onze veiligheid en economische stabiliteit

uiteindelijk meer invloed te nemen. Hoe reageert de

minister hierop? Het is simpelweg anti-Nederlands beleid.

Daarom doe ik hier nu een oproep aan de aankomende

coalitie: doe dit niet, draai dit terug. Ik zou deze minister

willen vragen wat volgens haar het gevolg zal zijn voor onze

bedrijven als straks daadwerkelijk een derde van de posten

zal moeten sluiten.

Voorzitter. In oktober 2023 had ik een telefonisch gesprek

met een vriendin van mij die in de jaren negentig naar

aanleiding van de genocide in Rwanda naar Nederland is

gevlucht. Eens in de zoveel tijd bellen we elkaar om te weten

hoe het gaat. Terwijl we in gesprek waren, kwamen beelden

binnen van een ziekenhuis dat gebombardeerd werd in

Gaza. Honderden onschuldige mensen waren getroffen.

Honderden kinderen, vrouwen en hulpverleners lagen in

het puin en gingen dood. Die vriendin van mij raakte in

paniek. Ze begon te hyperventileren. Haar trauma's van

Wijziging begroting Buitenlandse Handel

en Ontwikkelingssamenwerking 2024

samenhangende met de Voorjaarsnota

19 juni 2024

TK 86

86-4-8

een eerdere genocide, drie decennia geleden, kwamen weer

naar boven. Ik zal haar woorden die vervuld waren met

angst, pijn en verdriet nooit meer vergeten: nee, nee, nee,

dit kan echt niet, dit is afschuwelijk, dit moet nu stoppen,

dit zou nooit meer gebeuren. Ze stortte in elkaar en barstte

in tranen uit. Al maanden zijn we getuige van dit afschuwelijke conflict, van kinderen die gedood worden, ondervoed

raken en een verhoogd risico lopen op ziektes en andere

gezondheidsproblemen. Deze kinderen hebben er niet voor

gekozen om in deze situatie te verkeren. Deze kinderen zijn

onschuldig en zijn voor hun voortleven afhankelijk van hulp.

En wat doet deze minister? Ze reserveert geld voor UNRWA,

een levensader van deze kinderen, maar maakt het niet

over. Ze moeten eerst nog door wat hoepels springen. Dit

kan echt niet. Iedere keer dat we elkaar niet behandelen als

mensen raken wij een stukje van onze menselijkheid kwijt.

De humanitaire ramp is nu. De minister kan vandaag nog

besluiten dit geld over te maken om iets van dit leed te

verzachten. Ik vraag de minister om onverminderd druk uit

te oefenen op alle partijen die de humanitaire hulpverlening

in de weg staan, zodat de onschuldige mensen in Gaza

geholpen kunnen worden.

Tot slot. Ik wil vanuit deze positie mijn steun betuigen en

trots uitspreken richting de mensen die zich verenigen en

onvermoeibaar hun stem laten horen voor mensenrechten.

En nu is het aan ons, hier in de Kamer, om richting te geven

aan de energie die voelbaar is in de samenleving en de

hoop, de waarden en de woorden van Jetten hier uit te

spreken. Het is tijd om alle gijzelaars vrij te laten. Het is tijd

om humanitaire hulp te leveren. Het is tijd voor de-escalatie.

Het is tijd om oorlogsmisdaden te onderzoeken. Het is tijd

voor een staakt-het-vuren. Het is tijd voor diplomatie. Want

dit conflict komt alleen ten einde via de weg van twee vrije

staten.

De voorzitterVoorzitter

Dank voor uw inbreng. Dan is nu het woord aan de heer

Ram namens de Partij voor de Vrijheid.

PVVDe heer RamPVV

Voorzitter. Ik wil allereerst de minister danken voor haar

aanwezigheid. Dit is waarschijnlijk de laatste keer dat we

plenair hier gezamenlijk zitten. Dus bedankt voor al uw inzet

de afgelopen jaren op dit departement.

Ik ga het eerst hebben over handel en daarna zal ik ingaan

op de geopolitieke situatie in de wereld. Er heerst grote

bezorgdheid bij het midden- en kleinbedrijf, het mkb, over

de onlangs door Europa aangenomen imvo- en ontbossingsrichtlijn. Hoewel het mkb niet direct onder imvo valt, wordt

het door multinationals gedwongen om aan deze strenge

regels te voldoen. Dit brengt aanzienlijke extra administratieve lasten en kosten met zich mee en daarbij is er te weinig

personeel om dit uit te voeren. De extra kosten voor naleving van imvo leggen een zware druk op onze kleine en

middelgrote ondernemingen. We zien nu al de grote

gevolgen van de CO2-richtlijn. Het mkb moet nu twintig

verschillende boekhoudingen aanhouden voor elke multinational. De multinationals dwingen dit af vanwege hun

marktmacht. Dit is ondoenlijk en dit moet anders. Het is

belangrijk om te benadrukken dat het mkb de ruggengraat

is van onze economie. Deze ondernemingen bieden werkgelegenheid aan miljoenen Nederlanders en dragen in hoge

mate bij aan de economische groei van ons land. We kunnen het ons niet veroorloven om deze bedrijven te verstikken met bureaucratische rompslomp en onredelijke kosten.

De concurrentiepositie van Nederland staat daarmee op de

tocht en wordt hiermee alleen maar slechter. Het andere

effect van deze linkse EU-maatregelen is namelijk meer

protectionisme. Zo wordt het ervaren in landen zoals Indonesië, Maleisië en Brazilië. Zowel de imvo- als de ontbossingsmaatregelen zien zij als neokoloniaal en als protectionistisch. Dit raakt hun boeren en onze import, omdat zij niet

aan de imvo-richtlijnen kunnen voldoen. Dat heeft ook een

prijsopdrijvend effect en zal leiden tot hogere kosten voor

consumenten in Nederland. Het is dus van vitaal belang

onze handelsrelaties te beschermen en de lasten eerlijk te

verdelen.

Voorzitter. We moeten dus maatregelen treffen om onze

bedrijven administratief te ontlasten. Daar moet de overheid

in onze optiek een leidende rol in nemen. Is de minister

bereid actief mee te werken aan een oplossing voor al deze

richtlijnen en de nieuwe richtlijnen die eraan zitten te komen

om de implementatie te versimpelen en de administratieve

lasten te minimaliseren, uiteraard in samenspraak met het

bedrijfsleven zelf? Het grote gevaar is namelijk dat we

dadelijk 27 Europese landen hebben die de richtlijnen allemaal gaan uitvoeren op hun eigen wijze en dat het mkb dat

internationaal actief is niet twintig maar dadelijk twintig

keer 27 boekhoudingen moet aanhouden, alleen maar om

aan de administratieve lasten te voldoen.

Voorzitter. Dan een andere richtlijn waar ook weer een

nationale kop op zit: het wapenexportbeleid. De PVV pleit

al een tijd voor het versterken van onze defensie-industrie

en het verbeteren van onze wapenexport. Nu kan een

defensiebedrijf alleen een vergunning aanvragen op basis

van een contract in plaats van op basis van een offerte,

zoals in Frankrijk en Griekenland kan. En dat kan ook nog

eens een keer maar voor één jaar. Dat is afhankelijk van de

beoordeling van het ministerie en de minister. Het aankoopproces van een wapensysteem of -onderdelen kost in de

regel vijf tot tien jaar. Dit is geen gelijk speelveld. Dit zet

onze defensie-industrie op grote achterstand. Nederland

heeft internationaal het imago onbetrouwbaar te zijn en

het strengste jongetje van de klas te zijn, terwijl de richtlijnen in Europa exact hetzelfde zijn. Deze uitwerking willen

wij als PVV gelijktrekken. Hoe kijkt de minister hiertegen

aan? En wat zijn volgens haar de mogelijkheden?

Voorzitter. In deze nieuwe suppletoire begroting zien we

dat er weer enorm veel geld wordt uitgegeven aan klimaatbeleid. Volgens ons is het tijd om te stoppen met het

exporteren van dat slechte klimaatbeleid dat we in Nederland hebben. Onze prioriteit moet liggen bij onze eigen

economie en bij het beschermen van onze burgers. Buitenlandse hulp en klimaatbeleid moeten zorgvuldig worden

geëvalueerd. En als dit geen enkel effect heeft, moeten we

het gewoon stoppen.

Voorzitter. Daarnaast zien we in deze begroting ook extra

kosten van de asielstroom uit de DAC-landen, zoals die dan

worden genoemd, de ontwikkelingslanden. Die extra kosten

worden pas in 2026 verrekend. Dat betekent dat de kosten

worden doorgeschoven naar het nieuwe kabinet. Wij vinden

dat er nu actie moet worden ondernomen om deze kosten

te beheersen. Daar moet nu op worden bezuinigd, in deze

Wijziging begroting Buitenlandse Handel

en Ontwikkelingssamenwerking 2024

samenhangende met de Voorjaarsnota

19 juni 2024

TK 86

86-4-9

begroting. Hoe kijkt de minister daartegen aan? Waarom

wordt ervoor gekozen om deze kosten door te schuiven?

Voorzitter. Dan de geopolitieke ontwikkelingen in Afrika.

De PVV maakt zich grote zorgen over de geopolitieke ontwikkelingen in Afrika, met name Sudan, Congo en de

Sahelregio. Deze conflicten veroorzaken enorme immigratiestromen naar Europa. We vragen ons dan ook af hoe

Egypte, na de migratiedeal met de EU, deze migratiestromen gaat tegenhouden. We moeten onze grenzen

beschermen en samenwerken met de partners om deze

uitdagingen het hoofd te bieden. De situatie in Afrika is

extreem complex en zeer verontrustend. Oorlog, politieke

instabiliteit en economische onzekerheid dwingen miljoenen

mensen hun huis te verlaten en naar veiligheid en een beter

leven te zoeken. Deze migratiestromen hebben een directe

impact op Europa, op onze nationale veiligheid en uiteindelijk ook op onze woningmarkt. De EU heeft voor miljarden

een migratiepact met Egypte afgesloten. Mijn vraag aan de

minister is hoe het hiermee staat. Is dit afdoende? Kunnen

we hiermee de migratiestromen stoppen?

Voorzitter. Dan Gaza. Ook in deze begroting wordt weer

geld vrijgemaakt voor de wederopbouw van Gaza en extra

noodhulp aan Gaza. Als PVV zijn wij uiteraard tegen elke

hulp aan Gaza zolang de islamitische, radicale Hamas daar

het bewind voert en de gijzelaars niet zijn vrijgelaten. We

verzetten ons tegen elke financiering van UNRWA, vanwege

zijn betrokkenheid bij de gruwelijke misdaden op 7 oktober

en vanwege het feit dat het al jarenlang wist van de tunnels,

die worden ingezet als wapen. Nagenoeg elke VN-school,

elk VN-ziekenhuis en elke VN-compound is aangesloten op

het gangenstelsel van Hamas. Hier heeft UNRWA uiteraard

van af geweten, maar dat heeft het verzwegen. Dit is

gewoon een misdaad op zichzelf. Dit wordt ook niet

onderzocht in het onderzoeksrapport van het OIOS, want

dat kijkt alleen naar die twaalf misdadigers die hebben

meegedaan aan de aanslagen. Voor ons is het OIOS-rapport

dus niet genoeg.

GroenLinks-PvdAMevrouw HirschGroenLinks-PvdA

De PVV volhardt in het zwartmaken van UNRWA. We hebben allemaal van de plaatsvervangend minister gehoord

dat er tot nu toe geen enkel bewijs is voor de aantijgingen

die de PVV maar blijft herhalen. Dit kost mensenlevens. Ik

begrijp oprecht niet waar de heer Ram zijn informatie vandaan haalt en hoe hij kan blijven beweren dat er bewijs is

voor allerlei aantijgingen terwijl dat bewijs er niet is.

Bovendien heeft UNRWA ongelofelijk snel gehandeld nadat

de beschuldigingen waren geuit, waarvoor, nogmaals, geen

bewijs is en hebben we meerdere rapporten gezien waaruit

blijkt dat deze organisatie onmisbaar is voor het lenigen

van de nood in Gaza. Wat … Hoe komt … Ik kom bijna niet

uit mijn woorden, zo verontwaardigd ben ik. Het feitenvrije

relaas van de heer Ram kost mensenlevens. Ik wil echt dat

hij daarmee ophoudt.

PVVDe heer RamPVV

Ik neem volledig afstand van de woorden van GroenLinks-

PvdA. Kijk bijvoorbeeld naar die tunnels. Het is nu allemaal

gedocumenteerd. Die tunnels staan gewoon op internet.

Ze zijn in een jarenlange periode aangelegd met geld van

Arabische landen of met geld afkomstig van ontwikkelingssamenwerking dat door corruptie is doorgesluisd. Als je

kijkt naar de aangeleverde foto's, zie je dat er zelfs keukens,

kamers met bedden en badkamers worden aangelegd, en

dan niet een paar, maar gewoon over 700 kilometer. We

hebben het over 700 kilometer aan tunnels! Ook in VNscholen. Naast het klaslokaal is een deur waarachter een

tunnel naar beneden gaat. Dat is gewoon openbaar. Dat

kun je gewoon op internet zien. Dat is overduidelijk bewijs.

Hoe kan iemand dan zeggen dat UNRWA hier niet van

afgeweten heeft? Dat is toch totaal ongeloofwaardig? Zolang

UNRWA geen bewijs levert dat het daar niets mee te maken

heeft — de bewijslast ligt volledig bij UNRWA zelf — kunnen

we uiteraard geen enkele cent aan UNRWA geven.

Dan nog iets anders als het gaat om humanitaire hulp. Elke

week gaan 2.000 vrachtwagens met voedsel Gaza binnen.

Er is geen honger. Die is er gewoon niet. Ik vind het heel

erg kwalijk dat dat elke keer wordt herhaald.

GroenLinks-PvdAMevrouw HirschGroenLinks-PvdA

Ten eerste zijn de beschuldigingen geuit door de Israëlische

regering. Je bent onschuldig totdat het bewijs is geleverd.

We hebben in de afgelopen maanden geen enkel bewijs

gekregen dat deze beschuldiging klopt. Ten tweede, de heer

Ram beroept zich regelmatig op bronnen die afkomstig zijn

van het internet. Ik zie hem dat nu ook doen. Ik heb net even

opgezocht welke bronnen u gebruikt om te bewijzen dat er

geen hongersnood in Gaza is. Dat is een professor — en ik

citeer — in de wiskunde en in de marketing. Dat zijn uw

bronnen!

Ik stel hier eventjes het volgende tegenover. De EU-vicepresident Borrell zegt dat er hongersnood is. Samantha Power,

de minister van Ontwikkelingssamenwerking van de VS,

zelf een genocide-expert, zegt dat er hongersnood is.

Hulporganisaties hebben geen woorden meer om duidelijk

te maken hoe ernstig de situatie in Gaza is. En u durft zich

te beroepen op een professor in de wiskunde en in de

marketing, om daarmee te staven dat er niets aan de hand

is in Gaza. U laat een paar foto's zien die u van internet

plukt. De experts van alle kanten, ook van de Verenigde

Staten, laten zien dat de situatie in Gaza gigantisch uit de

hand aan het lopen is. En u beroept zich op foto's die op

internet staan. Ik schrik daar echt van!

De voorzitterVoorzitter

Wilt u wel via de voorzitter spreken? Het is niet de bedoeling

dat u elkaar met "u" aanspreekt. Dat leidt alleen maar tot

nog meer ophef die soms niet nodig is.

PVVDe heer RamPVV

Ik weerspreek de aantijgingen van GroenLinks-PvdA. Zowel

het FRC als de Columbia University geven gewoon na

wetenschappelijk onderzoek aan dat er geen hongersnood

is. Dan kan GroenLinks-PvdA wel allerlei dingen roepen,

maar dit is van de laatste week. Er wordt gewoon aangetoond dat er geen sprake van is. Vervolgens geeft COGAT

aan hoe ongelofelijk veel zij doen. Er is elke dag te volgen

wat zij doen, hoe groot hun humanitaire hulp is. En dat is

ook nog even in het licht van 7 oktober. Zij doen dat

ondanks die gigantische aanslag waarbij 1.200 mensen

omgekomen zijn. Dat was de genocide door Hamas. Zelfs

in dat licht is Israël bezig met deze gigantische humanitaire

situatie.

Wijziging begroting Buitenlandse Handel

en Ontwikkelingssamenwerking 2024

samenhangende met de Voorjaarsnota

19 juni 2024

TK 86

86-4-10

VVDMevrouw KammingaVVD

Ik moet eerlijk bekennen dat ik het sentiment dat mevrouw

Hirsch net te berde bracht over het feit dat de heer Ram

hier stelt dat er geen hongersnood is in Gaza, wel een beetje

deel. Ik ken zijn bezwaren tegen UNRWA. Nogmaals, ik zit

daar iets minder stellig in dan de heer Ram, maar ook wij

hebben als VVD zorgen. Die hebben we ook altijd geuit.

Tegelijkertijd zien wij wel dat er gewoon hongersnood is.

Ik begrijp oprecht niet dat de heer Ram zegt: er is geen

hongersnood. Als we die beelden zien, dan kunt u dat toch

niet zeggen? En dan snap ik ook niet waarom de heer Ram

toch niet zij aan zij staat met al die Kamerleden hier die wel

zeggen: er is sprake van hongersnood; we moeten zo veel

mogelijk helpen. En als dat niet via UNRWA kan, dan kijken

we via welke organisaties het wel kan. Ik zou toch hopen

dat de heer Ram dat in ieder geval wel steunt.

PVVDe heer RamPVV

De PVV wil in principe geen hulp naar Gaza. Als het kabinet

besluit om wel hulp te geven aan Gaza, dan bij voorkeur

uiteraard niet via UNRWA maar via andere organisaties die

dat nu al doen. UNRWA verzorgt op dit moment nauwelijks

nog hulp. Het zijn allemaal andere organisaties die op dit

moment de hulp in Gaza verzorgen. Nogmaals, meer dan

2.000 trucks per week!

NSCMevrouw ZeedijkNSC

Ik wil toch ook bezwaar maken tegen deze framing van

"geen honger, geen honger". Er gaan duizenden mensen

dood in Gaza. Er gaan ontzettend veel kinderen dood in

Gaza. Ik vind toch echt dat de heer Ram hier buiten zijn

boekje gaat door dat niet te benoemen. Wij willen inderdaad

ook heel graag zo snel mogelijk een staakt-het-vuren in

Gaza, zodat er nog meer hulp naar binnen kan. En inderdaad, op dit moment is UNRWA waarschijnlijk de enige die

deze hulp kan leveren. Daarom steunen wij die organisatie.

De vraag is nog een keer aan de heer Ram: hoe kunt u

zeggen dat er geen honger in Gaza is?

PVVDe heer RamPVV

Het antwoord heb ik al meerdere malen gegeven. Ik baseer

me ten eerste op COGAT en ten tweede op het onderzoek

van de professors van de Columbia-universiteit. Ik baseer

me ook op het FRC. Die heeft de hongersnood bekeken en

hoeveel calorieën per persoon Gaza binnenkomen. Als je

dat berekent, gaat het om zo'n 3.000 calorieën per persoon

per dag voor 1,2 miljoen mensen. Dat is niet iets wat ik zelf

verzin. Ik baseer me gewoon op openbare bronnen. Als er

al hongersnood is, komt dat doordat die hulpkonvooien

worden beroofd en ze niet de punten bereiken die ze willen

bereiken, maar niet doordat er te weinig voedsel Gaza binnen zou gaan.

De voorzitterVoorzitter

Ik heb nu al vijf, zes keer dezelfde dingen gehoord. Ik ga

dus wel ingrijpen als het een herhaling van zetten wordt.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Buiten het feitenvrije verhaal van de PVV, dat uit een agenda

van Palestijnenhaat komt … Neem de uiting "Palestijnen

zijn een nepvolk". Dat vindt de PVV. Dat is wat de PVV heeft

gezegd. De heer Ram zegt nu: er moet helemaal geen hulp

naar Gaza. Ik wil hem toch vragen naar de implicaties van

wat hij zegt, als hij zegt dat er helemaal geen hulp naar

Gaza moet, dus helemaal geen voedseldroppings en mensen in honger laten, helemaal geen hulp om ziekenhuizen

— daarin kunnen mensen op dit moment niet behandeld

worden — weer te laten functioneren, helemaal geen hulp

om mensen sanitair te bieden, een woning, verblijf; elementaire behoeften! De PVV zegt daarvan: we gaan dat niet

doen in Gaza; we laten de mensen stikken.

PVVDe heer RamPVV

Nee, dat zeggen wij helemaal niet. Wij zeggen dat wij honderd procent achter Israël staan en ook achter de humanitaire operatie die ze daar verrichten. Ze hebben daar meer

dan twaalf veldhospitalen neergezet met intensive care, om

gewonden of zieken te behandelen. Alle patiënten die in

ziekenhuizen hebben gelegen die ze van Hamas hebben

bevrijd, hebben ze overgebracht naar Arabische landen in

de omgeving. Maar dat hoor je niet in de media. Dat hoor

je niet in de media. Ik vind het dus heel erg belangrijk om

dit soort feiten ook gewoon te benoemen. Natuurlijk moeten

er geen mensen verhongeren in Gaza, maar ik geef dus

juist het goede nieuws aan, namelijk dat dat niet gebeurt.

Dat gebeurt dus niet. Continu iets herhalen wat niet waar

is, vind ik gewoon hartstikke kwalijk.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Dat gebeurt wel! Er zijn meer dan 1 miljoen mensen met

catastrofale honger. De organisatie die dat internationaal

vaststelt, waar alle regeringen zich op baseren als het gaat

om honger, zegt: meer dan 1 miljoen. We zien allemaal de

berichten over ziekenhuizen waarin zwangere vrouwen en

kinderen die net geboren zijn niet meer hun behandelingen

kunnen krijgen. We zien de totale vernietiging. 80% van

Gaza is vernietigd. Dat valt niet te ontkennen. Kijk op z'n

minst naar de foto's. Israëliërs hebben misdadige oorlogsbombardementen gepleegd. Ze hebben oorlogsmisdaden

gepleegd. Kijk naar foto's van wijken van Gaza die van de

kaart geveegd zijn. De heer Ram kan toch niet volhouden

dat er niks aan de hand is en we dan maar geen hulp zouden

moeten geven? Baseert de heer Ram zich op de feiten of

op de propaganda van de extreemrechtse regering-Netanyahu?

PVVDe heer RamPVV

Ik baseer me ook op twee bronnen die helemaal niks te

maken hebben met COGAT, de IDF en Israël. Met andere

woorden, ik staaf mijn betoog met bronnen, met extern

wettenschappelijk materiaal. Dat ten eerste. Ten tweede

haalt meneer Van Baarle twee dingen door elkaar. Enerzijds

is er namelijk de oorlog die tegen Hamas wordt gevoerd,

om Hamas uit te schakelen en de gijzelaars vrij te krijgen.

Ja, daar vallen heel veel tragische slachtoffers, onschuldige

burgers. Dat is het gevolg van een oorlog die uitgelokt is

door Hamas. Maar het is vervolgens wel Hamas die deze

Palestijnen als schild gebruikt. Sterker nog, de leider van

Hamas, de heer Sinwar, zegt gewoon: Palestijnse burgerslachtoffers zijn noodzakelijk voor de pr. Dat is wat Hamas

zelf zegt: Palestijnen moedwillig in het vuurgevecht

betrekken en onschuldige mensen opofferen. Dat is wat

Hamas zegt. Israël kijkt continu hoe het burgerslachtoffers

kan voorkomen en Hamas kan uitschakelen. Dat het heel

erg lastig is in een zeer stedelijk gebied is ontegenzeggelijk

waar, maar we kunnen Hamas niet laten voortbestaan, want

Wijziging begroting Buitenlandse Handel

en Ontwikkelingssamenwerking 2024

samenhangende met de Voorjaarsnota

19 juni 2024

TK 86

86-4-11

dan heb je over twee jaar dit conflict weer, en over twee

jaar weer en over twee jaar weer. Dan is het einde zoek.

SPMevrouw DobbeSP

Ik heb een vraag over wat de heer Ram zei over de conflicten in Afrika, maar eerst zou ik de heer Ram willen aanbevelen om Facebook niet als wetenschap te beschouwen ...

in onze defensie moeten investeren, met het oog op onze

eigen soevereiniteit en onze strategische autonomie. Dan

helpt het niet om onze defensie-industrie op achterstand

te zetten. Dus we voldoen gewoon aan dezelfde voorwaarden als Frankrijk en Griekenland. Dat is mijn antwoord.

SPMevrouw DobbeSP

Het ging over wapenexportcriteria, die de PVV wil versoepelen.

PVVDe heer RamPVV

Gewone bronnen, internet ...

De voorzitterVoorzitter

Nee, nee, mevrouw Dobbe heeft het woord.

PVVDe heer RamPVV

Universitaire bronnen zijn gewoon wetenschap.

SPMevrouw DobbeSP

Meneer Ram, Facebook is geen wetenschap. Ik zou u willen

aanbevelen om de echte bronnen te bekijken over wat er

nu in Gaza aan de hand is. Ik zou ook de minister willen

uitnodigen om straks te reageren op de feiten en de feitenvrije dingen die hier zijn geroepen, om te kijken wat zij

daarvan vindt.

Terug naar de conflicten in Afrika. Ik vind het in ieder geval

goed om te horen dat de heer Ram daar iets over zegt en

dat daar zorgen over zijn. Niet over het aantal doden en

over het conflict zelf en niet over de verschrikkelijke humanitaire ramp die er nu plaatsvindt in Sudan, maar in ieder

geval over het gevolg daarvan. Dat zijn de migratiestromen

en de vluchtelingenstromen; de mensen die gedwongen

op de vlucht moeten.

Die oorlog daar wordt uitgevochten met wapens. Ik hoorde

de heer Ram ook zeggen dat hij de wapenexport wil versoepelen. Een deel van de wapens die naar Sudan gaan, komen

uit Saudi-Arabië en de Emiraten. Mijn vraag is: waarom wil

de heer Ram zo graag makkelijk wapens exporteren naar

landen als Saudi-Arabië en de Emiraten, zodat ze daarna

door kunnen gaan naar Sudan en door kunnen gaan naar

Jemen? Waarom wil de heer Ram dat zo graag?

PVVDe heer RamPVV

Eerst een paar dingen even rechtzetten. Wij hebben nergens

gezegd dat wij wapens willen exporteren naar Saudi-Arabië

of naar een ander land dat u net noemde. De Europese

richtlijn schrijft acht criteria voor waar het wapenexportbeleid aan moet voldoen. Een van die criteria is de mensenrechten. Daar moet altijd op getoetst worden. Daar wordt

ook op getoetst in Griekenland, in Frankrijk, in Spanje. Dat

betekent gewoon dat die toets altijd blijft bestaan. Ik wil in

de tweede termijn een motie indienen waarmee ik de

mensenrechten bewaak, ook om die reden. Ik wil absoluut

geen wapenexport naar landen die de wapens kunnen

doorsluizen naar Sudan of iets dergelijks. Absoluut niet.

Daar wil ik verre van blijven. Voor mij is belangrijk dat wij

een gelijk speelveld hebben en daarnaast dat wij onze eigen

defensie-industrie versterken. Wij hebben een groot geopolitiek conflict in Europa, in Israël en in Sudan. In Taiwan

lopen de spanningen op. Het betekent simpelweg dat wij

PVVDe heer RamPVV

Nee.

SPMevrouw DobbeSP

Nu weet de PVV dat landen als Frankrijk ... Ik zou wel graag

willen weten van de PVV of de PVV bijvoorbeeld tegen het

Verdrag van Aken is. Dan hoor ik dat zo meteen graag. Maar

de PVV weet ook — dat hebben wij uit andere bronnen dan

Facebook gehaald — dat landen als Frankrijk wapens

exporteren naar Saudi-Arabië en naar de Emiraten. Die

worden vervolgens ingezet in Sudan, Jemen et cetera.

Daarmee worden al die conflicten uitgevochten die nu

plaatsvinden en die de heer Ram zo verschrikkelijk vindt.

Dat komt allemaal door de export naar die landen. Die

wapens komen immers ergens vandaan. De heer Ram weet

ook — hij kan net doen alsof het niet zo is — dat door dat

exportbeleid te versoepelen en bijvoorbeeld het Verdrag

van Aken in te stappen, de wapens via Frankrijk alsnog naar

Saudi-Arabië gaan. Daarom stelde ik de vraag waarom de

PVV zo graag wapens wil exporteren naar landen als Saudi-

Arabië. We kunnen dat ook niet doen namelijk.

PVVDe heer RamPVV

Ik heb nu al één keer gezegd dat wij helemaal geen wapens

willen exporteren naar Saudi-Arabië. Dat heb ik net al aangegeven. Ik denk dat mevrouw Dobbe toch nog even moet

kijken wat in de richtlijn staat. Het punt is dat er gewoon

acht criteria zijn, waaronder over mensenrechten. Dat is

een Europese richtlijn, waar alle Europese landen aan

moeten voldoen. Dat betekent gewoon dat je een situatie

in een land moet toetsen op mensenrechten. Als er een

vergunning wordt afgegeven, dan wil ik dat je in een

bepaalde periode, bijvoorbeeld in de contractperiode waarin

de wapens worden geleverd, altijd een opt-out hebt op het

gebied van mensenrechten. Ik wil dat er altijd wordt gekeken

wat de mensenrechten zijn in het land waaraan je wapens

levert, met een end-useragreement, zodat je de wapens

niet zomaar ergens naartoe kan sturen. Ik wil dat er waarborgen zijn; dat zet ik ook in mijn motie. Dat is een andere

manier om tegen de wapenexport aan te kijken. Ik heb de

minister daar ook een vraag over gesteld, namelijk hoe dat

vormgegeven kan worden op een manier waarop een gelijk

speelveld wordt gecreëerd in heel Europa. Wij zetten nu in

op onze eigen defensie-industrie. Ik neem aan dat mevrouw

Dobbe ook wil dat Nederland verdedigd kan worden en dat

wij munitie hebben als er een conflict uitbreekt. Dat soort

investeringen zijn gewoon noodzakelijk, ook voor onze

veiligheid. Dat is de reden waarom ik daar een motie over

indien.

SPMevrouw DobbeSP

Wijziging begroting Buitenlandse Handel

en Ontwikkelingssamenwerking 2024

samenhangende met de Voorjaarsnota

19 juni 2024

TK 86

86-4-12

Tot slot. Onze veiligheid wordt ook geborgd door gereguleerde wapenhandel en door ervoor te zorgen dat wapens

niet op verkeerde plekken terechtkomen. Dat gebeurt nu

wel. De heer Ram kan door hier zo meteen een motie in te

dienen — dat weet hij net zo goed als ik — niet voorkomen

dat wapenonderdelen of wapens die vanuit Nederland naar

Frankrijk gaan, vervolgens naar Saudi-Arabië en de Emiraten gaan. Dat gebeurt nu ook al. Als de heer Ram meent

wat hij zegt, namelijk "wij willen niet dat die wapens daarnaartoe gaan en terechtkomen in Saudi-Arabië", dan is de

enige motie, het enige amendement of wat hij dan ook wil

doen, het enige voorstel dat de PVV hier dan geloofwaardig

kan doen: wij stappen niet in dat exportversoepelingsbeleid;

wij gaan niet in het Verdrag van Aken stappen. Dat is de

enige garantie. Als de heer Ram dat niet toezegt, dan gaan

die wapens alsnog naar Saoedi-Arabië — dat weet de heer

Ram net zo goed als ik — en dan is dit allemaal maar

gewoon papieren onzin.

PVVDe heer RamPVV

Dan moet ik mijn antwoord weer herhalen. Ik heb net al

hetzelfde antwoord gegeven. Ik zie dus niet in waarom ik

nog een keer hetzelfde moet zeggen.

D66De heer BamengaD66

Ik hoor de bijdrage van de heer Ram en de moed zakt mij

echt in de schoenen. Ik wil hier een serieus debat voeren,

maar op het moment dat er uitspraken worden gedaan als

"er is geen hongersnood in Gaza", dan weet ik niet op basis

van welke feiten ik hier in de Kamer nog een fatsoenlijk

debat kan voeren. Ik wil aan de heer Ram vragen of hij de

beelden heeft gezien uit Gaza.

PVVDe heer RamPVV

Ik zie elke dag de beelden uit Gaza van de verschrikkelijke

oorlog die daar op dit moment is. Waar ik mij op beroep,

is op de review committee, die hongersnoden onderzoekt.

Daar worden classificaties van gemaakt, ook bij de VN. De

review committee bekijkt of klopt wat er staat. Dan blijkt

dus dat een hele grote groep bakkerijen niet zijn meegenomen en dat bepaalde voedselleveranciers niet zijn meegenomen. Als je dat allemaal optelt, dan kom je op meer dan

3.000 calorieën aan eten per dag per persoon, voor 2,1

miljoen mensen, dat Gaza binnenkomt. Dat is een rekensom

die ik niet heb gemaakt; dat is gedaan door wetenschappers

die dit soort zaken onderzoeken. Het is niet zo dat ik dat

hier feitenvrij loop te zeggen. Ik baseer mij gewoon op feiten. Ik kan er niks anders van maken.

De voorzitterVoorzitter

Dit is nu al een paar keer gewisseld in dit debat. Ik wil u wel

weer het woord geven, maar laten we dan een andere vraag

stellen.

D66De heer BamengaD66

Ik vind het wel een heel belangrijk punt. We zitten natuurlijk

ook in de Kamer om de internationale rechtsorde te

beschermen en bevorderen. Als een Kamerlid van de

grootste partij in de Kamer uitspraken doet die daar strijdig

mee zijn, wil ik daar wel graag op reageren. We zien

namelijk dat verschillende internationale organisaties die

hier in Den Haag hun zetel hebben, al verschillende keren

hebben uitgesproken dat er sprake zou kunnen zijn dat daar

op dit moment oorlogsmisdaden gepleegd worden, maar

ook dat er sprake zou kunnen zijn van genocide. Dit zijn

allemaal zeer ernstige feiten, misdaden tegen de menselijkheid. We zien ook alle rapporten die zeggen dat er sprake

is van ernstige hongersnood, waar kinderen ontzettend

onder lijden. Als de PVV vervolgens dit soort dingen gaat

zeggen, vind ik dat echt kwaadaardig. Ik vind het eigenlijk

ontzettend bizar dat er partijen zijn die zeggen te staan voor

rechtsstatelijkheid, maar deze partijen normaliseren.

PVVDe heer RamPVV

Ik moet ook hier weer afstand van nemen, van deze tirade,

moet ik bijna zeggen. Wij hebben gewoon een aantal feiten

in dit debat gebracht. Ik begrijp dat een aantal partijen niet

wil horen dat er geen hongersnood is. Ik vind dat heel

kwalijk. Laten we daar gewoon over discussiëren. Dat is

een van de redenen waarom wij vanavond een gesprek

hebben met COGAT en andere organisaties om te kijken

wat de feiten daadwerkelijk zijn. Laten we gewoon de feiten

gewoon op tafel leggen en elkaar niet verwijten lopen

maken van wat waar en onwaar is, want daar schiet je

helemaal niks mee op. Ik heb hier een aantal experts en

wetenschappelijke onderzoeken die gewoon aangeven dat

er geen hongersnood is. Laten we onderzoeken of dat klopt.

De voorzitterVoorzitter

U vervolgt uw betoog.

PVVDe heer RamPVV

Alles wat ik wilde zeggen over COGAT en de hulp naar Gaza

heb ik nu al gezegd in de interruptiedebatten. Ik hou het

hierbij, voorzitter. Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Dank voor uw inbreng. Dan is het woord aan mevrouw

Kamminga. Zij spreekt namens de VVD. Gaat uw gang.

VVDMevrouw KammingaVVD

Voorzitter, dank. We spreken hier vandaag inderdaad over

de wijziging van de begroting van Buitenlandse Handel en

Ontwikkelingssamenwerking die samenhangt met de

Voorjaarsnota; we zouden bijna anders denken. We kunnen

concluderen dat het een jaar is geweest waarin de geopolitieke situatie erg is veranderd en dat er helaas nog steeds

heel veel mensen in crisisgebieden afhankelijk zijn van hulp.

Die veranderende wereld vraagt ook iets van de Nederlandse inzet. Het vraagt, zoals we de afgelopen jaren hebben

gezien, ook aanpassingen van de begrotingen. Dat was

zeker bij deze begroting het geval. Ik wil de minister en haar

ambtenaren complimenteren voor de grote inzet, flexibiliteit

en vaak ook creativiteit die ze hebben getoond, want het

ging vaak om grote bedragen en heel vaak moest het ook

nog ontzettend snel.

Voorzitter. Nu ik toch complimenten aan het uitdelen ben,

wil ik de minister ook complimenteren voor het versterken

van de koppeling tussen hulp en handel en het aanbrengen

van meer focus in het beleid. Mijn fractie is dan ook

enthousiast over initiatieven die zij heeft genomen, zoals

DRIVE, dat zich meer richt op de investeringsfase van

publieke infrastructuur in lage- of middeninkomenslanden.

Wijziging begroting Buitenlandse Handel

en Ontwikkelingssamenwerking 2024

samenhangende met de Voorjaarsnota

19 juni 2024

TK 86

86-4-13

In het verlengde daarvan is de VVD ook positief over iets

als Invest International. We hebben daarover nog wel zorgen, want we horen dat daar nog een financieringsvraagstuk

ligt. Kan de minister aangeven hoe de gesprekken met

Financiën over een extra kapitaalinjectie op dit punt verlopen? Als dat nog niet geregeld is, kan ze dan toelichten

waar het op vastloopt, want ze zijn succesvol en het zou

jammer zijn als we die kansen laten liggen? Het betreft hier

immers ook geen giften. Het gaat om een revolverend

fonds. Kan de minister toezeggen dat ze zich hier richting

de minister van Financiën hard voor gaat maken en dat ze

het, als het haar niet meer lukt, ook echt overbrengt aan

haar opvolger?

Voorzitter. Zoals bekend is de VVD warm pleitbezorger van

het aanbrengen van meer focus binnen het OS-beleid. Prioritering van landen en thema's zorgt ervoor dat het harde

werk van ngo's, het bedrijfsleven en partners in het buitenland zo effectief mogelijk goede resultaten oplevert. Dat

zorgt voor een beter leven voor de mensen in landen binnen

en buiten de EU, voor stabiliteit in regio's waar migratiestromen richting Europa vandaan komen en ook voor nieuwe

kansen voor ondernemers in Nederland. Wat de VVD betreft

zouden we hier nog verdere stappen in kunnen zetten om

de effectiviteit te vergroten door minder versnippering,

door meer samenwerking met andere landen en door ervoor

te zorgen dat de middelen die via de EU of de VN worden

ingezet, makkelijker toegankelijk zijn voor Nederlandse

ngo's en bedrijven.

Kan de minister bijvoorbeeld aangeven waarom Nederland

nu niet of nauwelijks gebruikmaakt van delegated cooperations? Als we naar landen als Frankrijk en Duitsland kijken,

dan zien we dat wij hier toch mager bij afsteken. Zouden

we ook niet vaker middelen kunnen oormerken? We hebben

veel partijen klaarstaan die erg geschikt zijn om bijvoorbeeld

voedsel of hulp te leveren aan Oekraïne, Gaza of elders in

de wereld, maar nu laten we het vaak zonder voorwaarden

aan VN-organisaties of andere. Dat vind ik echt jammer,

want zo missen we kansen om niet alleen goede hulp te

leveren — want we hebben die goede ngo's en we hebben

die goede bedrijven — maar ook kansen om onze eigen

economie verder te helpen. Want het zijn ook voor hen

lastige tijden. Zo kan het wat mij betreft win-win-win worden.

GroenLinks-PvdAMevrouw HirschGroenLinks-PvdA

Mevrouw Kamminga en ik hebben eerder in deze Kamer

vaker gesprekken gevoerd over de rol van het Nederlandse

bedrijfsleven. Ik hoor haar ook nu weer een vurig pleidooi

houden voor de betrokkenheid en over de meerwaarde van

het Nederlands bedrijfsleven in een internationale samenwerking. Nou is een van de mensen die zij daarin normaliter

aan haar zijde vindt, de voorzitter van VNO-NCW, uitermate

kritisch over de beslissingen die de nieuwe coalitie gaat

nemen. Zij zegt letterlijk dat de bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking heel slecht zijn voor het Nederlandse

bedrijfsleven. Ik hoor toch heel graag van mevrouw Kamminga wat haar antwoord is op deze analyse van de voorzitter van VNO-NCW, als het gaat over de effecten van de

beslissingen van de coalitie op het internationale bedrijfsleven.

VVDMevrouw KammingaVVD

Dank u wel, mevrouw Hirsch, voor deze vraag. Het is

natuurlijk gewoon een terechte vraag. Ik heb dat natuurlijk

ook gelezen en ik begrijp die zorgen ook wel. Want als we

in de krant lezen dat er een bezuiniging komt, wordt er ook

net gedaan of alles stopgezet wordt; dat is natuurlijk absoluut niet waar. Dit geeft mij dus mooi de gelegenheid om

dat hier ook nog eens te bevestigen. Er blijven gewoon heel

veel middelen beschikbaar. Ik denk dat het juist zo goed is

dat we veel meer gaan focussen. Daar gaat nu juist ook het

Nederlandse bedrijfsleven zo van profiteren. Mevrouw

Hirsch heeft nog samen met mij in een sessie, een technische briefing, gezeten, waar ook bleek dat in heel veel landen het juist heel ingewikkeld is om de bedrijvigheid op

gang te helpen. Het helpt juist om die ondersteunende

maatregelen te nemen. Wij willen juist zorgen dat de

beschikbare middelen daar veel gerichter, veel preciezer,

worden ingezet zodat we dat samen kunnen doen en we

toch een beetje weggaan van die versnippering. Dat zou

mevrouw Hirsch eigenlijk ook niet moeten verbazen, want

dat is natuurlijk uiteindelijk gewoon iets wat we als VVD al

veel langer zeggen.

GroenLinks-PvdAMevrouw HirschGroenLinks-PvdA

Mevrouw Kamminga geeft een reactie op wat ik denk, maar

ik vraag haar naar haar reactie op wat VNO-NCW zegt. Die

heeft ook zelf doorgerekend hoeveel geld er voor ontwikkelingssamenwerking overblijft. Dat is significant minder dan

wat deze huidige coalitie heeft gedaan, namelijk 0,45%.

Daar spreekt mevrouw Thijssen van VNO-NCW haar zorg

over uit. Zij spreekt voor het belang van het internationale

bedrijfsleven. Ik vind het dus fijn dat er verwezen wordt

naar wat er in technische briefings wordt gezegd en naar

wat wij eerder hebben uitgewisseld, maar ik vraag mevrouw

Kamminga naar haar antwoord op de zorgen van VNO-

NCW.

VVDMevrouw KammingaVVD

Dank voor de verduidelijking. Volgens mij heb ik antwoord

gegeven, maar goed, dan zal ik het hier nog wat stelliger

doen. Ik ben veel minder sceptisch dan VNO-NCW, want ik

denk juist dat dit het bedrijfsleven verder gaat helpen.

Overigens is dit ook een goed moment om even wat recht

te zetten. Mevrouw Hirsch heeft het steeds over de 0,45%.

Het is uiteindelijk gewoon veel meer, want ook eerstejaarsopvang valt binnen de ODA-criteria. Daarmee is het een

stuk hoger. Daarnaast wordt het in het nieuwe hoofdlijnenakkoord natuurlijk ook nog eens gemaximeerd. Het is een

grote wens vanuit deze Kamer om er meer stabiliteit in te

brengen, waardoor het ook planbaarder is. Als er één ding

is dat voor het bedrijfsleven belangrijk is om investeringen

te kunnen doen, dan is dat het zicht op de lange lijnen en

een stabiel investeringsklimaat.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Efficiëntieslagen maken en focus aanbrengen: dat zijn

natuurlijk dingen die we sinds 2010, namelijk in de periode

dat de VVD aan de macht was, vaak hebben gehoord.

Meestal zijn dat soort termen gewoon woorden om kille

bezuinigingen te verbloemen. Dat noemen we dan een

ombuiging, een efficiëntieslag of focus aanbrengen. Ik zou

aan mevrouw Kamminga van de VVD willen vragen: als

een coalitie besluit om in de toekomst 2,5 miljard — dat is

het bedrag ongeveer — structureel te bezuinigen op ontwikkelingssamenwerking, dus om, afhankelijk van hoe je de

Wijziging begroting Buitenlandse Handel

en Ontwikkelingssamenwerking 2024

samenhangende met de Voorjaarsnota

19 juni 2024

TK 86

86-4-14

berekening maakt, 30% tot 40% van het totale budget daar

weg te halen, is dat focus en efficiëntie aanbrengen? Is dat

dan niet gewoon in de praktijk tegen heel veel op dit

moment noodlijdende mensen in de wereld zeggen: nee,

wij geven geen geld meer voor uw vaccinatieprogramma,

wij geven geen geld meer om u aan voedsel te helpen en

wij geven geen geld meer om vrouwenrechten te bevorderen? U zult namelijk dingen niet meer gaan doen.

VVDMevrouw KammingaVVD

Ik loop helemaal niet weg voor bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking. Dat stond ook in ons verkiezingsprogramma. Wij denken dat het gewoon echt efficiënter kan,

dus daar loop ik niet voor weg. Tegelijkertijd wil ik ook het

beeld wegnemen dat er 2,4 miljard af gaat. Dat gaat over

2027 en dat is overigens ten opzichte van een stijgende lijn

en meer geld. In absolute aantallen valt dat dus mee. Maar

nogmaals, ik ben het helemaal met u eens dat er gesneden

gaat worden, zoals er bijna overal gesneden gaat worden

bij de rijksoverheid, dus ook op dit domein. We hebben ook

andere wensen. Ik pleit er dus juist voor dat we dat veel

scherper inzetten en dat we veel betere samenwerkingen

zoeken, zodat we stoppen met projecten waar we maar

twee jaar in investeren. Ik heb het eerder in debatten

gezegd. Dat zijn prachtige projecten. Ik wil niks afdoen aan

al de inzet van de mensen die er zitten. Maar als een project

na twee jaar weer stopt en niemand het overneemt, dan is

dat eigenlijk zonde van de investering.

Mijn focus ligt op het beter gaan samenwerken. Laten we

tegelijkertijd ook zorgen dat we van de middelen die er zijn

ook wat meer terugsluizen naar Nederlandse ngo's en

bedrijven. Nogmaals, ik ben het met de heer Van Baarle

eens, dus laat ik hem ook mijn antwoord geven: ik loop er

niet voor weg dat het ergens pijn gaat doen. Dat gaat

gewoon gebeuren. Maar de inzet van de VVD zou zijn dat

we zeker voor noodhulp en humanitaire hulp altijd blijven

strijden. We zullen ons namelijk altijd blijven inzetten voor

de meest kwetsbare mensen die afhankelijk zijn van noodhulp in een humanitaire crisis.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Het is goed dat de VVD hier gewoon ruiterlijk toegeeft dat

zij bezuinigen op ontwikkelingssamenwerking en daar

eigenlijk ook nog een beetje trots op zijn: "Het stond in ons

verkiezingsprogramma. Yes, die hebben we binnengehaald!

We gaan bezuinigen op de allerkwetsbaarsten in de wereld."

Voor de toehoorder en de kijker van dit debat is het goed

om dat te weten. Maar ik krijg geen antwoord op mijn vraag.

Ik hoor beleidsjargon. Dat tekent al een beetje de afstand

die de VVD wellicht heeft tot dit dossier. Ik hoor "langdurige

projecten", "efficiëntieslag" en "samenwerken". Dat is

helemaal geen antwoord op mijn vraag. Ik vraag aan

mevrouw Kamminga wat de komende regering dan niet

meer gaat doen. Nu we dat niet meer gaan doen, wat gaat

zij dan vertellen aan de mensen die op dit moment afhankelijk zijn van onder andere de Nederlandse regering voor

hun mensenrechten, voor hun voedsel, voor de opbouw

van hun omgeving? Als mevrouw Kamminga daar geen

antwoord op kan geven, dan constateer ik alleen maar dat

deze coalitie een bezuiniging heeft ingeboekt zonder te

weten wat de implicaties daarvan zijn voor mensen in de

wereld. En dat is toch geen goed bestuur, zou ik aan

mevrouw Kamminga willen vragen.

VVDMevrouw KammingaVVD

Ik herken mij helemaal niet in het beeld van de heer Van

Baarle dat wij alles gaan wegbezuinigen. Ik heb net al

gezegd dat dat gewoon niet aan de orde is. In absolute

getallen houden we ongeveer hetzelfde bedrag over. We

gaan het alleen slimmer en beter doen met dezelfde middelen als die we nu ook beschikbaar hebben. Ik herken me

daar dus niet in. Wij gaan dus gewoon door, we gaan het

alleen beter doen. Op sommige plekken ga je inderdaad

herprioriteren. Dat vind ik ook alleen maar verstandig en

daar waren wij ook altijd voor. Ik ben er ook van overtuigd

dat dat kan. We moeten meer inzetten op handel, want door

economische groei in landen worden duurzame samenwerkingen ook langjarig. Dus nogmaals, ik loop daar niet voor

weg. Ik ben ervan overtuigd dat er nog steeds heel erg veel

kan. Laten we nou niet doen alsof we het slechtste jongetje

van de klas zijn, want we zitten nog steeds keurig op het

Europees gemiddelde en daar hoeven we ons echt niet voor

te schamen.

De voorzitterVoorzitter

Mevrouw Kamminga vervolgt haar betoog.

VVDMevrouw KammingaVVD

Voorzitter. We hadden het al even over handel. Daar ga ik

dan toch nog even meer in het algemeen over door. Het is

positief dat het kabinet de afgelopen periode meer heeft

ingezet op het organiseren van handelsmissies, ook omdat

er vanuit allerlei onderzoeken blijkt dat dat een wezenlijke

bijdrage levert aan de Nederlandse export. Nederland is

een handelspowerhouse. Door handel hebben we meer

werkgelegenheid, welvaart en inkomsten, waarmee we

onze zorg, ons onderwijs en onze veiligheid kunnen betalen.

We moeten er alleen wel voor zorgen dat ons land ook een

handelspowerhouse blijft en dat we onze concurrentiepositie binnen en buiten de EU houden. Dat wil dan ook zeggen

dat we geen extra koppen moeten doen bij de implementatie van wetten uit Europa, bijvoorbeeld de CSDDD, die er

binnenkort aan komt. Kan de minister daar nog even op

reflecteren?

Voorzitter. Dan toch ook China. We zien dat de handelsrelatie met China verslechtert, bijvoorbeeld door importheffing

op elektrische auto's. Hoe kan Nederland zich voorbereiden

op tegensancties van China, naar aanleiding van importheffingen van de EU op Chinese auto's? Welke consequenties

ziet de minister voor de export van onze landbouwindustrie

naar China?

Voorzitter. We moeten onze afhankelijkheid van landen als

Rusland en China zo snel mogelijk afbouwen. De inzet van

handel moet daarom ook liggen op het vergroten van onze

strategische autonomie. Ik zeg het nog maar een keer: daar

hebben we ook echt handelsakkoorden voor nodig.

Voorzitter. Dat brengt mij nog tot een onderwerp dat ook

grote impact heeft gehad op dit beleidsterrein: de oorlog

in Oekraïne. De VVD is groot voorstander van de continuering van de steun aan Oekraïne. Nederland is een van de

koplopers in de EU waar het gaat om absolute getallen aan

steun voor Oekraïne. Ik lees in de brief van de minister dat

het kabinet respectievelijk 148 miljoen en 252 miljoen euro

voor 2024 en 2025 uittrekt ten behoeve van het kritiek herstel en humanitaire hulp in Oekraïne. Ik wil het kabinet en

deze minister hiervoor complimenteren, want deze steun

Wijziging begroting Buitenlandse Handel

en Ontwikkelingssamenwerking 2024

samenhangende met de Voorjaarsnota

19 juni 2024

TK 86

86-4-15

is uiteindelijk cruciaal voor een vrij, veilig en welvarend

Europa. Daarom ook nog een vraag aan de minister hierover. Hoe zorgt zij ervoor dat de steun aan Oekraïne op de

juiste plekken terechtkomt? Mijn fractie juicht toe dat er

gekozen wordt voor hulp aan diverse organisaties, zoals

het internationale Rode Kruis, de Europese Bank voor

Wederopbouw en Ontwikkeling en de Wereldbank. Maar

daarnaast acht mijn fractie het ook van belang om indien

mogelijk initiatieven te blijven steunen die zien op bijvoorbeeld het vergaren van bewijslast, zodat de daders straks

ook echt gestraft kunnen worden. Ik heb onlangs nog

gesproken met een aantal organisaties die dat met gevaar

voor eigen leven doen. Zij verdienen onze steun.

Voorzitter. Dan toch nog kort ook iets over Gaza. Ik zal niet

de hele discussie herhalen, want we hebben het hier allang

over gehad. Ook heb ik u, voorzitter, hier goed over

gehoord. Maar ik wil het toch nog wel bevestigen. We zien

allemaal de beelden van hongersnood. En ja, ik spreek van

hongersnood, want de VVD ziet wél dat er honger is en dat

die zich daar voltrekt. Ik vind het dus ook belangrijk en goed

dat we wederom extra middelen hiervoor uitgetrokken

hebben. De VVD heeft al langer gepleit voor verdere diversificatie. We hebben de afgelopen periode gezien hoe

kwetsbaar het is om in een gebied, welk gebied dan ook,

zo afhankelijk te zijn van één organisatie. Ik ben daarom

ook blij met de inzet van de minister op deze verdere

diversificatie en met de andere wegen die zij probeert te

bewandelen om de Gazanen te helpen, bijvoorbeeld via airdroppings en zeewegen. Daarnaast steunen we ook de

gevolgde koers met betrekking tot UNRWA en extra middelen. De VVD houdt zorgen en is blij dat de extra waarborgen

zijn ingebouwd en ze niet over één nacht ijs gaat.

Voorzitter. Ik heb begrepen dat de collega's Hirsch en Dobbe

een amendement hebben dat ziet op de overheveling van

13 miljoen euro voor mondiale gezondheid en SRGR,

vrouwenrechten en gender. Zoals bekend, is de VVD altijd

voorstander van deze rechten geweest. De VVD heeft hier

ook warm voor gepleit. We staan dus in principe niet

onwelwillend hiertegenover, maar het gaat wel echt om

een fors bedrag. Dat ligt ongetwijfeld niet zomaar op de

plank en gaat niet zomaar ten koste van iets. Zou de

minister nader kunnen toelichten wat de implicaties van dit

amendement zijn? Is het überhaupt nog mogelijk om het

dit jaar allemaal weg te zetten?

Dank u wel, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Dank voor uw inbreng. Er is een vraag van de heer

Bamenga.

D66De heer BamengaD66

Ik dank mevrouw Kamminga voor haar bijdrage. Het is ook

fijn dat zij zich uitspreekt tegen de uitspraak van de PVV

van zojuist dat er geen hongersnood zou zijn in Gaza. Toch

wil ik mevrouw Kamminga vragen wat zij ervan vindt dat

een partner waarmee ze zo direct een coalitie ingaat op

deze manier feitenvrij politiek bedrijft.

betoog. Ik heb een andere visie daarop. Ik vind ook dat dat

dit de plek is waar we elkaar hierop bevragen en aangeven

waar de verschillen zitten. Nogmaals, dat wij met welke

partij dan ook in een coalitie gaan, betekent niet dat wij

gefuseerd zijn.

D66De heer BamengaD66

Dank u wel. Een ander onderwerp. Ik zou graag van

mevrouw Kamminga willen weten of zij een relatie of

samenwerking zou aangaan met een partner die onbetrouwbaar blijkt te zijn.

VVDMevrouw KammingaVVD

Dit is een beetje een als-danspelletje. Misschien kan de heer

Bamenga meteen zijn vraag stellen. Dat lijkt me het meest

overzichtelijk.

D66De heer BamengaD66

Volgens mij is de vraag heel helder en is het antwoord ja

of nee. Gaat u samenwerken met een partner die onbetrouwbaar is?

VVDMevrouw KammingaVVD

Dat ligt heel erg aan de omstandigheden. Het ligt eraan op

welk punt iemand onbetrouwbaar is, of die een trackrecord

heeft op onbetrouwbaarheid, of het een vergissing is of

niet, of we het kunnen onderzoeken of niet, of het een heel

ander thema betreft. Dat antwoord is uiteraard niet zwartwit. Zoals in iedere relatie, ook privé, kunt u dat nooit zo

zwart-wit stellen.

D66De heer BamengaD66

Toch wordt er vanuit de VVD van mevrouw Kamminga

aangegeven dat we beter moeten samenwerken, slimmer

moeten samenwerken; noem het maar op. Maar ondertussen trekken ze zich toch terug uit de internationale rechtsorde en uit de internationale samenwerking. Ik denk dat de

partners die het betreft op het moment dat dat gebeurt ons

als onbetrouwbare partner kunnen zien. Hoe kijkt u daartegen aan?

VVDMevrouw KammingaVVD

Ik herken de conclusie die de heer Bamenga daaruit trekt

helemaal niet. In mijn beleving staan wij namelijk juist pal

voor die internationale samenwerking. Daar zijn we groot

voorvechter van. We gaan die met sommige landen intensiveren. We zoeken de samenwerking met partners om ons

heen nog nadrukkelijker op om het nog beter en effectiever

te doen. Zo zorgen we ervoor dat waar we projecten starten

en die niet kunnen afmaken, er een opvolger staat van een

ander land of een andere partij. Wij gaan juist zorgen dat

we landen helpen om hun eigen ontwikkeling op gang te

brengen, zodat ze uiteindelijk op eigen benen kunnen staan,

niet omdat wij dat zo graag willen, maar omdat ik ervan

overtuigd ben dat landen dat zelf uiteindelijk ook graag

willen. Dus ik herken me totaal niet in het beeld dat de heer

Bamenga schetst.

VVDMevrouw KammingaVVD

Wat ik daarvan vind? Ik ben niet voor niets naar de interruptiemicrofoon gelopen toen de heer Ram dat inbracht in zijn

D66De heer BamengaD66

Wijziging begroting Buitenlandse Handel

en Ontwikkelingssamenwerking 2024

samenhangende met de Voorjaarsnota

19 juni 2024

TK 86

86-4-16

Het klinkt ontzettend wereldvreemd wat mevrouw Kamminga hier zegt. Ze zegt dat we nog sterker gaan samenwerken, terwijl er 2,5 miljard wordt bezuinigd op internationale

samenwerking. Mevrouw Kamminga zegt dat we het allemaal beter gaan doen, terwijl er heel veel internationale

posten gesloten worden door het beleid van de VVD.

Bedrijven zijn daarvan afhankelijk voor het leveren van

goederen en diensten die zij hebben, voor het garanderen

van onze eigen belangen hier in Nederland, de veiligheid,

vrijheid en onze portemonnee. Daar wordt met dit beleid

van de VVD en van de nieuwe coalitie heel erg fors op

bezuinigd. Ik snap niet hoe enerzijds flink kan worden

bezuinigd en anderzijds gezegd kan worden dat we het

beter gaan doen. Dit is gewoon flauwekul.

VVDMevrouw KammingaVVD

Nogmaals, ik laat die woorden maar even voor de heer

Bamenga, maar ik herken me daar gewoon niet in. Het is

zijn interpretatie van het nieuwe hoofdlijnenakkoord, waar

we later nog over gaan spreken. Nogmaals, mijn interpretatie is een andere. Daar kunt u mij ook scherp op houden,

want nogmaals: ik heb niet gezegd dat we alles blijven doen

in de hele wereld. Sterker nog, de VVD zegt al jaren dat je

veel scherper moet kiezen: wat doe je in welke landen en

wanneer kan dat betekenis hebben? Je hoeft niet in alle

landen van de wereld — 189 of 191 of hoeveel het er ook

zijn — te zijn en in alle landen dezelfde inzet op hetzelfde

niveau te hebben. Dat ben ik wel met u eens. Dus als u dat

bedoelt: helemaal waar. Wij pleiten inderdaad voor meer

focus, zodat de inzet die je pleegt er ook echt toe doet en

je die duurzaam en met slagkracht vooruitbrengt. Maar in

het beeld dat de heer Bamenga schetst, herken ik mij niet.

Over die posten wil ik toch nog één ding zeggen. Daar

hebben we deze week ook een debat over gehad. En volgens mij hebben we dat vanavond ook, dus ik zal er niet te

lang over spreken. Ik heb de staatjes ook gezien, maar laat

ik dan ook zeggen dat de VVD echt meer creativiteit verwacht van de nieuwe minister van Buitenlandse Zaken, die

ik dat ook echt wel toevertrouw.

SPMevrouw DobbeSP

Ik hoor mevrouw Kamminga zeggen dat zij wil focussen op

plaatsen waar het een verschil maakt. Ik weet ook dat

mevrouw Kamminga het heel belangrijk vindt dat er aandacht is en middelen beschikbaar zijn voor vrouwenrechten

en bijvoorbeeld seksueel reproductieve rechten. Ik weet dat

ik mevrouw Kamminga daarbij aan mijn zijde kan vinden.

Het is ook mevrouw Kamminga's goed recht om te kijken

naar ons voorstel en na te gaan waar de dekking uit voortkomt. Maar waar ik in de verhouding der dingen toch even

over val, is het woordgebruik: het gaat in ons voorstel om

een "fors" bedrag. Wij vragen een kruimel te herstellen van

de bezuinigingen die door het huidige kabinet zijn doorgevoerd en die door de komende coalitie nog in een veel

ergere mate doorgevoerd gaan worden. Het gaat over miljarden aan bezuinigingen. In totaal gaan er miljarden van

Ontwikkelingssamenwerking af, en dan hoor ik mevrouw

Kamminga niet zeggen: het moet ten koste gaan van iets

en we weten precies waar het ten koste van gaat. Nee, die

worden gewoon weggesneden, en dan zien we wel. Wij

vragen om een kruimel, die 13 miljoen euro die net het

verschil kan maken. Onze vraag is om dat te herstellen, om

dat een nieuwe bestemming te geven, en dan hoor ik toch

heel veel bezwaren. Ik zou mevrouw Kamminga toch willen

uitnodigen om daarop een reflectie te geven, om dat even

in de verhouding der dingen te zien. Als u vrouwenrechten

écht belangrijk vindt, sta dan aan onze zijde en laat ons

deze kruimel dan wel redden bij wat er te redden valt.

De voorzitterVoorzitter

De interrupties mogen allemaal wat korter. Ze zijn wel heel

lang, maar goed. Mevrouw Kamminga.

VVDMevrouw KammingaVVD

Ik zal proberen een kort antwoord te geven. Ik weet niet hoe

het met uw portemonnee zit, maar in mijn portemonnee is

13 miljoen echt geen kruimel en zeker niet als dat bedrag

ten koste van iets anders gaat. Natuurlijk, op het grote

geheel kun je zeggen: 13 miljoen. Dat ben ik met u eens,

maar als we dat bij iedere miljoen blijven zeggen, is er aan

het eind van de lijn altijd wel iets wat er weer vanaf gaat

en waarvan het ten koste gaat. Ik vind dus dat we de zuivere

weging moeten maken. Ja, ik heb altijd gepleit voor die

vrouwenrechten. Ieder initiatief dat daarop wordt genomen,

steun ik. Maar ik vind wel dat het moet kunnen. Ik vind ook

wel dat we een eerlijke weging moeten maken: oké, als we

dit doen en hiervoor kiezen, waar kiezen we dan niet voor?

Ik vind dat we dat ook onder ogen moeten zien voordat we

ergens ja of nee tegen zeggen. Dat hoort ook gewoon bij

een ordentelijk beleid.

De voorzitterVoorzitter

U vervolgt uw betoog. O nee, u was al klaar.

VVDMevrouw KammingaVVD

Ja, ik was klaar.

De voorzitterVoorzitter

We gaan vier minuten schorsen. Mij is gebleken dat er

behoefte is aan een sanitaire pauze. Daarna gaat mevrouw

Zeedijk haar termijn houden en daarna schorsen we een

halfuur voor de lunch. Er is dus nu vier minuten geschorst.

De vergadering wordt van 13.22 uur tot 13.25 uur geschorst.

De voorzitterVoorzitter

Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van de

suppletoire begroting Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking die samenhangt met de Voorjaarsnota

van dit jaar. Het woord is aan mevrouw Zeedijk. Zij spreekt

namens Nieuw Sociaal Contract. Gaat uw gang.

NSCMevrouw ZeedijkNSC

Dank, voorzitter. We voeren vandaag een debat met een

afzwaaiende minister. De vragen die wij voor haar hebben,

staan daarom vooral in het teken van statusrapportage, een

beetje terugkijken en een advies aan haar opvolger.

In de voorliggende begrotingswijzigingen zien we dat de

kosten voor asielopvang alweer zijn gestegen en dat dat

ook deze keer ten koste van het budget voor ontwikkelingssamenwerking gaat. Tijdens Prinsjesdag 2022, dus anderhalf

jaar geleden, was voor 2024 een bedrag van ruim 3,5 miljard

voor ontwikkelingssamenwerking begroot. Inmiddels ligt

Wijziging begroting Buitenlandse Handel

en Ontwikkelingssamenwerking 2024

samenhangende met de Voorjaarsnota

19 juni 2024

TK 86

86-4-17

de begroting voor dit jaar op 3,1 miljard als je de extra

budgetten voor Oekraïne en Gaza even buiten beschouwing

laat. We geven aan ontwikkelingssamenwerking inmiddels

dus echt ruim 10% minder uit dan dat we van plan waren

te doen, en dat terwijl er meer conflicten in de wereld zijn

en de mensenrechten wereldwijd steeds meer onder druk

staan.

Nieuw Sociaal Contract is van mening dat het resultaat van

ontwikkelingssamenwerking het product is van een lange

adem en langdurig investeren in relaties met het maatschappelijke middenveld in een land. Daarom is het voor Nieuw

Sociaal Contract van belang dat ook de nieuwe regering

deze relaties het vertrouwen kan geven dat we ze blijven

steunen. In het hoofdlijnenakkoord hebben we dan ook

gepleit voor een ontkoppeling van de uitgaven voor ontwikkelingssamenwerking en asielopvang, zoals mijn collega

mevrouw Hirsch dat ook al gelezen had. Die ontkoppeling

is ook gebeurd. Vanaf 2027 zullen alle kosten voor eerstejaars asielopvang boven de 10% van het totale ODA-budget

niet meer worden verrekend met de overige ODA-uitgaven.

Het bedrag van -2,4 miljard, waar veel partijen van zijn

geschrokken — dit bedrag is inmiddels ook gemeengoed

geworden in de media — moet dan ook in dit licht worden

bezien. De toerekening van eerstejaars asielopvang moet

dalen en als dat niet gebeurt, zal dat niet meer ten koste

gaan van de overige ODA-uitgaven.

Wat er overblijft aan bezuiniging is inderdaad minder budget in 2027 voor ODA-uitgaven. Dit zal waarschijnlijk betekenen dat het budget voor ontwikkelingssamenwerking niet

meer kan meegroeien met de economische groei in

Nederland, maar we verwachten vanaf 2027 ook niet meer

een daling in euro's. Kan de minister toezeggen deze berekening op basis van de laatste cijfers voor het zomerreces

op papier te zetten? Het is volgens ons namelijk van belang

dat alle betrokkenen precies begrijpen wat de cijfers zijn.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Ik word gewoon oprecht boos van dit betoog van mevrouw

Zeedijk: de inconsistentie en het lef om hier als NSC te

zeggen dat langdurig commitment, je houden aan een

woord en langdurige relaties belangrijk zouden zijn. Die

afspraken hebben we: dat is de OESO-norm. NSC gaat er

met de grootste bezuiniging op ontwikkelingssamenwerking

ooit voor zorgen dat die OESO-norm verder uit het zicht

komt dan ooit. Je gewoon niet houden aan afspraken, je

niet houden aan duurzame relaties, je niet houden aan waar

we ons op baseren als het gaat om wat we met elkaar

moeten doen ... En dan houdt u hier dit betoog en begint

u zelfs met de vraag waarom we minder uitgeven aan ontwikkelingssamenwerking ... U gaat er …

De voorzitterVoorzitter

Uw vraag?

DENKDe heer Van BaarleDENK

… een recordbezuiniging op doen. Hoe kunt u hier een

dusdanig inconsistent verhaal houden, is mijn vraag aan

mevrouw Zeedijk.

NSCMevrouw ZeedijkNSC

Nou, ik wil de heer Van Baarle echt niet boos maken. Dat

vind ik ook weer wat vervelend. Nee, ik ben echt trots op

wat Nieuw Sociaal Contract bereikt heeft in het onderhandelingsresultaat van het hoofdlijnenakkoord. Wij hadden

inderdaad in ons verkiezingsprogramma staan dat we heel

graag richting die 0,7% wilden bewegen. Maar we zaten in

een onderhandeling met een aantal partijen die daar heel

andere ideeën over hadden. En dan is dit de uitkomst van

de afspraken. Die gaan we de komende jaren ook uitvoeren

en daar ben ik trots op.

De voorzitterVoorzitter

Uw laatste interruptie.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Trots erop: dat is wel heel erg cynisch. Dat is niet wat je

zou verwachten van een partij die staat voor goed bestuur.

Door politiek klaverjassen met de VVD en de PVV is er een

recordbezuiniging geboekt op de allerkwetsbaarsten in de

wereld. Een internationale afspraak, namelijk de OESOnorm, wordt bij het grofvuil gezet. En tegen mensen in de

wereld die van die hulp afhankelijk zijn, wordt gezegd: wij

gaan lekker op u besparen. Hoe kan mevrouw Zeedijk daar

trots op zijn? Is de macht NSC zo veel waard dat het dit —

kwaadaardige, zou ik bijna zeggen — kwalijke besluit

neemt?

NSCMevrouw ZeedijkNSC

Nee, zeker niet. Ik weerspreek echt dit frame. Ik weerspreek

echt het frame dat wij in de komende jaren niets kunnen

doen voor de armsten in de wereld. Dat weerspreek ik echt.

Het huidige hoofdlijnenakkoord is een hoofdlijnenakkoord.

Ik vertrouw erop dat de minister die dit gaat uitwerken, dat

uitstekend gaat doen, en in balans.

GroenLinks-PvdAMevrouw HirschGroenLinks-PvdA

Ik ken NSC inderdaad als een partij die staat voor de 0,7%-

norm. Ik ken de partij als een partij die staat voor rentmeesterschap. Maar toch kan ik niet anders dan concluderen dat

er voortdurend water bij de wijn wordt gedaan. Ook nu zegt

mevrouw Zeedijk weer dat ze wel hebben móéten accepteren dat we dalen tot 0,45%. We kunnen het nog heel lang

over de cijfers hebben, maar dit zijn de getallen die meerdere mensen bevestigd hebben. 0,45% is minder dan het

Europese gemiddelde van grote donorlanden. Nu hoor ik

net uw coalitiegenoot van de PVV de meest feitenvrije

opmerkingen maken over de hongersnood in Gaza, waar

ik u aan mijn zijde vond in mijn verontwaardiging daarover.

Er komt een PVV-minister op dit dossier van Buitenlandse

Handel en Ontwikkelingssamenwerking. Ik vraag mij af

wanneer er voor u wel een grens wordt bereikt bij deze

minister, want ik ben heel erg bang dat er een tendens

ontstaat waarin we steeds weer water bij de wijn blijven

doen en daarmee afglijden naar een onacceptabele situatie.

NSCMevrouw ZeedijkNSC

Volgens mij heeft mijn partij juist in de afgelopen maanden

die grenzen heel duidelijk vast laten stellen. Voor ons zijn

de rechtsstatelijkheid en het voldoen aan de rechtsstaat,

met alle afspraken die we daarover gemaakt hebben, heel

duidelijk op papier gezet. Op het moment dat deze PVVminister zich niet gaat houden aan die afspraken waaraan

Wijziging begroting Buitenlandse Handel

en Ontwikkelingssamenwerking 2024

samenhangende met de Voorjaarsnota

19 juni 2024

TK 86

86-4-18

zij zichzelf al in de media heeft gecommitteerd, dan zijn wij

daar klaar mee.

GroenLinks-PvdAMevrouw HirschGroenLinks-PvdA

Kunt u, gegeven de geschiedenis van deze PVV-minister

en de uitspraken die net werden gedaan, een voorbeeld

geven van waar u zich serieus zorgen over maakt dat deze

PVV-minister wel eens over die grens zou gaan? Ik kan er

namelijk wel een aantal bedenken.

NSCMevrouw ZeedijkNSC

Dat lijkt me nou niet goed om hier te doen. Dat laat ik heel

graag aan haarzelf over in de hoorzitting en ook daar zullen

we er kritische vragen over stellen.

SPMevrouw DobbeSP

Ik had veel verwacht van het debat van vandaag, maar ik

had in alle eerlijkheid niet verwacht dat NSC hier zou staan

en zou zeggen: we zijn trots op dit resultaat. Laten we het

er dan in ieder geval over eens zijn dat dit de grootste

bezuinigingen zijn op ontwikkelingssamenwerking ooit.

Niet alleen worden de miljarden die dit kabinet al heeft

bezuinigd niet teruggedraaid, er komen nog miljarden bij

aan bezuinigingen. Ik snap wat u zegt over de eerstejaars

asielopvang maar dan nog gaat het over miljarden, een

gigantisch bedrag. Er komt een PVV-minister die gewoon

helemaal van ontwikkelingssamenwerking af wil. Van alle

mensen in de hele wereld hebben ze iemand gekozen die

helemaal van ontwikkelingssamenwerking af wil en daarnaast nog allerlei verwerpelijke uitspraken heeft gedaan.

En dan zegt NSC dat ze trots zijn op dit resultaat. Wil

mevrouw Zeedijk daarop reflecteren?

NSCMevrouw ZeedijkNSC

Ik wil daar zeker wel op reflecteren. Als je met mensen

onderhandelt, dan komt daar iets uit, denk ik. Onze inzet

was helder. Onze inzet op rechtsstatelijkheid was heel helder

en onze inzet op ontwikkelingssamenwerking was ook heel

helder. Het had veel slechter kunnen uitvallen, kan ik u

vertellen.

De voorzitterVoorzitter

Laatste interruptie, mevrouw Dobbe.

SPMevrouw DobbeSP

Ja, voorzitter, dat is best wel lastig, als ik de situatie net zo

schets en er dan gezegd wordt dat het nog slechter uit had

kunnen vallen. Ja, dat had gekund, het kan altijd slechter,

maar je kan ook andere woorden gebruiken. Je kan ook

zeggen "ik ben niet trots hierop". Je ook zeggen "het is

pijnlijk". Je kan ook zeggen "hier duperen we heel veel

mensen mee en we hadden het niet zo gewild". Die woorden

het NSC ook kunnen kiezen. Nu zijn wij in de positie dat wij

de schade die nu wordt aangebracht moeten repareren. We

hebben in ieder geval getracht om daarin mee te denken

en te zeggen: de prioriteiten van deze nieuwe coalitie zijn

in ieder geval water en voedselzekerheid; laten we daar een

voorstel over indienen om dat in ieder geval nog te repareren. Kunnen we NSC aan onze zijde vinden om in ieder

geval dat nog te doen voor dit jaar?

NSCMevrouw ZeedijkNSC

Ik ben zeker bereid om te kijken wat we voor dit jaar kunnen

doen. Ik ben ook niet blij met de huidige bezuinigingen.

Natuurlijk is het zo dat als je gaat schuiven met posten er

altijd iets anders de dupe van zal zijn, maar we willen er

zeker heel graag naar kijken. Afgelopen maanden hebben

collega's van mij inderdaad in de onderhandelingen gezeten

en dat waren echt pittige gesprekken. Ik ben trots op mijn

collega's die dat gedaan hebben. Dat is de nuance die ik

hierbij wil uitspreken. Ik ben trots op wat zij bereikt hebben

en op de manier waarop zij dat gedaan hebben.

PVVDe heer RamPVV

Ik wil even een punt maken over het woord "PVV-minister".

Volgens mij gaan we ministers afvaardigen in het kabinet-

Schoof I, een extraparlementair kabinet. Mevrouw Klever

heeft weliswaar voorheen bij de PVV gezeten maar is niet

lid van de partij. Ze komt nu van buiten. Dus als we gaan

beginnen met "PVV-minister" of "NSC-minister", dan is dat

natuurlijk wat vreemd. Er is één kabinetsbeleid. Laten we

dus gewoon spreken van "ministers".

NSCMevrouw ZeedijkNSC

Jazeker. Ik verwacht van mevrouw Klever ook dat ze samen

met de andere ministers met één mond spreekt. Maar ik

kan me ook de onrust die er ontstaan is wel voorstellen,

juist vanwege haar uitspraken in het verleden. Maar ik denk

zeker dat zij daar antwoord op moet geven, dus dat ga ik

hier nu niet doen.

De voorzitterVoorzitter

Mevrouw Zeedijk vervolgt haar betoog.

NSCMevrouw ZeedijkNSC

Oké.

Op het Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerkingsbudget zal dus bezuinigd moeten worden. Dat doet

pijn. Dat ga ik ook niet ontkennen, want ook Nieuw Sociaal

Contract vindt het belangrijk om armoede te bestrijden,

mensenrechten te ondersteunen en mensen in directe nood

te helpen, niet alleen omdat het goed is voor de Nederlandse handel of om migratie te beperken, maar ook omdat

het past bij de waarden van onze partij. Goed bestuur en

bestaanszekerheid zijn onderwerpen die niet ophouden bij

onze landsgrenzen. Dus of het nu gaat om het beschermen

van religieuze minderheden, om het ondersteunen van

vrouwen, zoals de vrouwelijke ondernemers in Afghanistan

— diep respect voor hun kracht — om het opkomen voor

mensenrechtenvertegenwoordigers, bijvoorbeeld in Rusland, om toegang tot gezondheidszorg voor homo's en

transgenders of om het tegengaan van vervolging van

transgenders in de wereld: dat past juist bij de waarden

waarvoor wij zijn opgericht. Ik ontken de bezuiniging dus

niet, maar ik wijs er ook op dat het bedrag stabieler en

voorspelbaarder wordt. Dat zou goed nieuws moeten zijn

voor onze relaties wereldwijd. Nieuw Sociaal Contract zal

er nadrukkelijk op toezien dat de nieuwe minister deze

boodschap breed zal uitdragen en nieuwe onrust zal voorkomen.

Dan even terug naar de huidige wijzigingen naar aanleiding

van de Voorjaarsnota. We lezen dat de effecten van de

Wijziging begroting Buitenlandse Handel

en Ontwikkelingssamenwerking 2024

samenhangende met de Voorjaarsnota

19 juni 2024

TK 86

86-4-19

hogere kosten voor asiel nog niet zijn vertaald naar specifieke posten. De afgelopen jaren is extra ingezet op die

projecten waarin Nederland goed is, met name op het

gebied van watermanagement en voedselzekerheid. Nieuw

Sociaal Contract staat volledig achter deze inzet. Is het volgens de minister mogelijk om deze specifieke projecten te

ontzien bij de bezuinigingen en daarmee beleid door te

trekken? Is het mogelijk om daarnaast te blijven voldoen

aan alle juridisch verplichte en beleidsmatig verplichte uitgaven? Kan de minister inzicht geven in wat beide richtlijnen

zouden betekenen voor het toewijzen van bezuinigingen?

Tot slot zou ik de minister graag om advies willen vragen

bij de overdracht naar de nieuwe regering over een

abstracter onderwerp: de relatie tussen ontwikkelingssamenwerking en handel. In de technische briefing van vorige

week besprak onze commissie dat zowel ontwikkelingssamenwerking als handel bijdragen aan een sociaal en duurzaam ondernemingsklimaat in een land, wat zowel de lokale

samenleving als het Nederlandse bedrijfsleven dat daar

actief is ten goede komt. We bespraken bovendien dat het

lastig is om centraal beleid over de relatie tussen ontwikkelingssamenwerking en handel lokaal uit te voeren. Elke

situatie is anders en de afstand tot Den Haag is soms groot.

Kan de minister hierop reflecteren? Wat is het advies aan

haar opvolger over centraal beleid op dit punt? Hoe kunnen

we onze posten meer in hun kracht zetten om flexibeler en

lokaal de juiste keuzes te maken?

Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank. Daarmee zijn we aan het einde gekomen van

de eerste termijn van de zijde van de Kamer. We gaan

schorsen. Dat doen we tot 14.10 uur. Dan krijgen we het

antwoord van de minister op alle gestelde vragen. Een

smakelijke lunch gewenst.

De algemene beraadslaging wordt geschorst.

De vergadering wordt van 13.40 uur tot 14.10 uur geschorst.

VoorzitterVoorzitter

Martin Bosma

De voorzitterVoorzitter

Op de tafel van de Griffier ligt een lijst van ingekomen

stukken. Op die lijst staan voorstellen voor de behandeling

van deze stukken. Als voor het einde van de vergadering

daartegen geen bezwaar is gemaakt, neem ik aan dat

daarmee wordt ingestemd.

Wijziging begroting Buitenlandse Handel

en Ontwikkelingssamenwerking 2024

samenhangende met de Voorjaarsnota

19 juni 2024

TK 86

86-4-20