Terug

Europese top van 21 en 22 maart 2024

Debat over de Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024 5u 28m

AI-samenvatting

Samenvatting

In het debat werd uitvoerig gesproken over de situatie in Gaza en Israël. Volt (Koekkoek), D66 (Paternotte), GroenLinks-PvdA (Klaver) en DENK (Van Baarle) spraken zich uit voor een humanitaire pauze en waarschuwden voor massale burgerdoden. Klaver en Paternotte pleidden voor sancties als Israël niet zou luisteren, waaronder een staakt-het-vuren en stopzetting van wapenleveringen. DENK eiste sancties wegens honger als wapen en oorlogsmisdaden. SGP (Van Dijk) steunde Israëls zelfverdedigingsrecht na de terreuraanval van 7 oktober en betoogde dat Hamas uiteindelijk uit moet worden geschakeld. De ChristenUnie (Ceder) en NSC (Kahraman) pleitten voor een humanitair staakt-het-vuren, maar benadrukten het belang van vrijlating van gijzelaars. VVD (Van Campen) erkende het humanitaire leed en zocht naar alternatieven voor hulp zonder het zelfverdedigingsrecht aan te tasten.

Meerdere fracties dienden of steunden moties in: over onafhankelijke waarnemers bij hulpcontrole (ChristenUnie en DENK), over zeehavens voor hulp, en over ondersteuning van kwetsbare groepen in Gaza (ChristenUnie). Over F-35-onderdelen vroeg Volt of het kabinet kon garanderen dat deze niet indirect via andere landen in Israël terechtkwamen. Het kabinet gaf geen expliciete reactie op deze punten in de weergegeven delen van het debat.

AI-gegenereerd op basis van trefwoord-relevante fragmenten. Controleer bij twijfel het volledige verslag hieronder.

Behandeld

Besproken in dit debat

8 stukken

Document

Verslag

14 sprekers · 424 bijdragen

Relevant

Europese top van 21 en 22 maart 2024

Europese top van 21 en 22 maart 2024

Aan de orde is het debat over de Europese top van 21 en

22 maart 2024.

De voorzitterVoorzitter

Aan de orde is het debat over de Europese top van 21 en

22 maart 2024. Ik richt een hartelijk woord van welkom aan

de minister-president; fijn u weer te zien hier. A special

word of welcome to the ambassador of Bosnia and Herzegovina, mister Sahovic. I hope you understand our deliberations today.

Wij hebben dertien sprekers aan de zijde van de Kamer. Ik

geef graag als eerste het woord aan mevrouw Koekkoek

van de fractie van Volt. Zij heeft, zoals iedereen, zes minuten

spreektijd. Het woord is aan mevrouw Koekkoek.

VoltMevrouw KoekkoekVolt

Dank, voorzitter. De schertsvertoning die afgelopen weekend plaatsvond in Rusland, is eigenlijk geen verkiezing te

noemen. Het was in de woorden van historicus Anne

Applebaum een georkestreerde propagandaexercitie die

niet alleen de Russen, maar ook ons moet doen vergeten

welke verschrikkingen Poetin heeft aangericht. Denk aan

de vele honderdduizenden doden in eigen land en daarbuiten. Een heel land is getraumatiseerd en in puin. En de

belangrijkste oppositieleider en de hoop van vele Russen

op een vrije, democratische toekomst is vermoord. Wij zijn

die verschrikkingen niet vergeten en wij zullen die ook nooit

vergeten. Het is onze Europese taak om dit iedere dag weer

aan Poetin duidelijk te blijven maken, zolang als nodig.

Ik heb in dit kader twee vragen aan de premier. De Duitse

minister van Buitenlandse Zaken zei gisteren in Brussel dat

de verkiezingen in Rusland geen echte verkiezingen waren.

Is de premier bereid datzelfde te doen? Kan hij ook andere

zaken doen om mensen te steunen die in de geest van

Navalny in Rusland zelf of in lange rijen voor ambassades

over de hele wereld stonden om hun protest kenbaar te

maken?

Voorzitter. Wat we als EU kunnen doen is duidelijk. Gelukkig

doen we ook al heel veel, maar het is helaas niet genoeg.

Afgelopen weekend lazen we ook weer dat Russische olietankers in Zeeland of andere Europese kustplaatsen van

brandstof worden voorzien in plaats van dat ze aan de ketting worden gelegd. Ik heb dan ook een aantal vragen voor

de premier hierover. Welke manieren ziet hij om deze

zogenaamde schaduwvloot aan te pakken en te voorkomen

dat bedrijven in Nederland deze, bedoeld of onbedoeld,

faciliteren? Kan hij er in nationaal verband bijvoorbeeld

voor zorgen dat de bevoegdheden die de Douane en ILT

hebben, veel strakker geregeld worden? Dit speelt veel

breder dan alleen in Nederland, dus kan de premier tijdens

de Europese top oproepen tot strengere handhaving van

de sancties om deze schaduwvloot aan te pakken?

Voorzitter. Verder zien we op het gebied van sanctieomzeiling dat Nederland in 2021 voor zo'n 500 miljoen euro uit

Kazachstan importeerde, terwijl dat bedrag nu bijna zes

keer zo groot is. Naast de import steeg ook de Nederlandse

export naar landen als Kazachstan, Kirgizië en Oezbekistan.

De sancties worden op deze manier massaal ontweken.

Wat doet de premier hieraan?

Dan ga ik van economische macht naar onze Europese

militaire macht. We zijn blij dat er een akkoord is bereikt

over het Ukraine Assistance Fund. Dit zorgt ervoor dat

militair materieel dat nog in de wacht staat, zo snel mogelijk

naar Oekraïne kan. Wat Volt betreft is er alleen meer nodig.

Maar gelukkig is daar de Europese Defensie Industrie Strategie: het plan dat Europa binnen relatief korte tijd moet

transformeren in een echte wereldspeler in de defensieindustrie. Ik hoor graag hoe de premier deze plannen heeft

verwelkomd, want ik had hele goede hoop. Eurocommissaris Breton had het zelfs over een fonds van rond de 100

miljard om de gezamenlijke Europese industrie echt op

gang te brengen. Maar tevergeefs, want de doelen zijn wat

Volt betreft te mager, de stappen ernaartoe zijn te weinig

concreet en er wordt te weinig geld vrijgemaakt, namelijk

1,5 miljard in plaats van 100 miljard. Graag hoor ik hierop

een reflectie van de premier.

Voorzitter. Dan ga ik van Europa naar het Midden-Oosten.

Er zijn verschrikkingen in Gaza, gijzelaars zitten nog altijd

vast en Netanyahu weigert toe te geven aan alle oproepen

uit de internationale gemeenschap om af te zien van een

grootschalig grondoffensief in Rafah. President Biden zal

een laatste wanhoopspoging doen om Netanyahu van

gedachten te doen veranderen, maar ik verwacht dat de

plannen hoogstens iets bijgesteld zullen worden. Daarmee

is een nieuwe humanitaire ramp slechts een kwestie van

tijd. De premier sprak eerder over politieke consequenties

als Rafah wordt binnengevallen. Ik hoor nu dus graag welke

concrete politieke consequenties er wat hem betreft op tafel

moeten liggen.

Voorzitter. Dan over de F-35-onderdelen en het NOS-bericht

van afgelopen vrijdag. Ik heb daarover een aantal vragen

voor de premier. Herkent het kabinet zich in het NOS-bericht

van afgelopen vrijdag en zijn er nu nog indirect, via andere

landen, Nederlandse F-35-onderdelen in Israël terechtgekomen? Kan de premier dat met honderd procent zekerheid

zeggen? Is de premier het eens met internationaalrechtsgeleerden die zeggen dat volgend uit het vonnis Nederland

de verplichting heeft om ervoor te zorgen dat die onderdelen niet alsnog in Israël belanden?

Voorzitter. Dan tot slot nog een vraag over de aanstaande

toetredingsonderhandelingen met Bosnië en Herzegovina.

We zijn blij dat die waarschijnlijk binnenkort worden geopend. In het publieke debat is bij dit soort vraagstukken

heel vaak aandacht voor de mogelijke kosten van toetreding

van een nieuwe lidstaat, maar nauwelijks voor de baten. Ik

zou dan ook graag een vurig pleidooi van de premier willen

horen over het belang van toetreding van nieuwe lidstaten

voor de Europese Unie als geheel, niet alleen op geopolitiek

vlak maar juist ook op economisch vlak.

Dank, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

U bedankt en dank voor uw beknoptheid. Ik beperk het

aantal interrupties in deze termijn tot zes per persoon. Er

is nog een vraag van de heer Tuinman.

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-1

BBBDe heer TuinmanBBB

Mevrouw Koekkoek heeft het over investeringen in defensie

en dat soort zaken meer. Ze heeft het over het 100 miljardplan. Ik neem aan dat u het heeft over het dat plan van

Breton. Mijn vraag is eigenlijk: hoe denkt u dat te …

De voorzitterVoorzitter

Hoe denkt mevrouw Koekkoek …

BBBDe heer TuinmanBBB

Hoe denkt mevrouw Koekkoek dat te kunnen financieren?

VoltMevrouw KoekkoekVolt

Dank voor de vraag. Het zal geen geheim zijn dat Volt altijd

aangeeft voorstander te zijn van het gezamenlijk op ons

nemen van Europese schulden, indien dat nodig is. Wij

hebben hiervan gezegd … Ik weet dat de premier, die even

zit mee te "mimieken", daar geen voorstander van is, maar

wij als Volt wel. Waarom? Omdat je bij dit soort situaties,

op het moment dat je echt extra geld en inzet van Europa

nodig hebt, daar ook serieuze stappen in moet nemen.

Daarom geef ik ook aan dat het plan heel hoopvol begon;

Breton zei: 100 miljard. Als je dan vervolgens met een veel

kleiner bedrag op de proppen komt, ben je als Europa in

mijn optiek niet serieus genoeg bezig. Hier verschillen wij

politiek dus van mening; dat weet ik, maar ik geef wel het

eerlijke antwoord over hoe Volt daarin staat.

BBBDe heer TuinmanBBB

Dat betekent dat mevrouw Koekkoek het eigenlijk over

defensiebonds heeft. Dan ga je dus de kapitaalmarkt op om

daar geld te lenen. Mijn vraag voor mevrouw Koekkoek is

dan: hoe kunnen we dat uiteindelijk terugvertalen naar het

draagvlak in de samenleving? Het gaat dan uiteindelijk over

geld. We hebben hier een debat gehad over de Staat van

de oorlog in Europa waarbij gezegd werd dat dat draagvlak

in de samenleving echt belangrijk is. Hoe zorgen we dus

voor draagvlak in de samenleving terwijl we ook de markt

opgaan en misschien wel voor meer dan 100 miljard euro

moeten ophalen?

VoltMevrouw KoekkoekVolt

De heer Tuinman en ik zijn het er volgens mij helemaal over

eens dat we een sterke Europese defensie-industrie moeten

hebben en dat die in Europa ook echt opgebouwd moet

worden. Het draagvlak in de samenleving voor dit soort

plannen is er. Dat weten wij beiden heel goed. Het draagvlak

om ons te verdedigen tegen buitenlandse agressie is er

ook. Als dat draagvlak er is, moeten we daar ook serieuze

stappen in nemen. Dat is eigenlijk wat ik hier nu zeg: als

we een Europese industrie op gang willen brengen, moeten

we daar ook de middelen voor inzetten. Daar is het draagvlak voor; daar maak ik me geen zorgen over.

BBBDe heer TuinmanBBB

Ik wil vraag drie hier dan toch ook voor gebruiken. Ik snap

wat u zegt, maar mijn punt is het volgende. We hebben

afgelopen week hier een gesprek gehad met het ministerie

van Defensie en bijvoorbeeld ook met de pensioenfondsen.

We hebben die eindelijk zover dat ze stapjes beginnen te

maken om daadwerkelijk te investeren. Eigenlijk doen we

hier het tegenovergestelde. Hetzelfde geldt voor private

investeerders of private equity. Hoe staat mevrouw Koekkoek hiertegenover? Als we zeggen dat we dit breed moeten

ondersteunen vanuit alle lagen van de bevolking, hebben

we misschien vanuit de EU wel een aanjaagfunctie met

geld, maar het gaat er voornamelijk om dat ook institutionele beleggers en private partijen, dus private equity, hier

geld in moeten steken.

VoltMevrouw KoekkoekVolt

Eén stap terug. Ik denk niet dat we met het op gang brengen

van een Europese industrie het tegenovergestelde doen

van waar het gesprek hier in de Kamer over ging. Het

gesprek in de Kamer ging immers over hoe we die wapenindustrie, de militaire middelen die we nodig hebben, op

gang brengen, terwijl we dat een aantal jaren hebben laten

versloffen. Zo vat ik het samen in mijn eigen woorden. Juist

zo'n Europese strategie zou daartoe bijdragen. Dat is het

eerste punt. Ten tweede: zouden we daarin de private

samenwerking moeten opzoeken? Ik denk van wel. Ik denk

ook dat daar inmiddels meer draagvlak voor is dan een

aantal jaren geleden, simpelweg omdat we middelen vrij

moeten maken. Ik denk wel dat dat gesprek losstaat van

wat wij in Europa bepleiten en ook van het bedrag dat wij

op zo'n Europese strategie plakken, waarbij we dus in plaats

van die 1,5 naar 100 toe gaan.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Dan gaan we luisteren naar de heer Paternotte

van de fractie van D66.

D66De heer PaternotteD66

Voorzitter. Een economische reus, maar een geopolitieke

dwerg; dat is de typering van Europa, waar we echt vanaf

moeten, want China en Rusland zijn te sterk en te vijandig

om heel erg warm en comfortabel onder die geopolitieke

deken te blijven liggen, waardoor Europa die verantwoordelijkheid niet zelf kan nemen. Het is essentieel om sterk te

zijn, dictators geen ruimte te geven en zelf pal te staan voor

mensenrechten. Langs die meetlat kijken we naar de

belangrijkste dossiers van vandaag, waarbij ik stil wil staan

bij de Europese defensie, uitbreiding met Bosnië en Herzegovina en de oorlog in Gaza.

Allereerst de Europese defensie. Het is heel goed dat die

nu eindelijk de aandacht krijgt die ze verdient, dankzij de

oorlog in Oekraïne. We vragen ons alleen af of dit nu wel

voldoende ambitie is. Het is een enorme uitdaging om in

Europa een defensie-industrie op te tuigen als er momenteel

178 verschillende wapensystemen zijn. Ter vergelijking: de

Verenigde Staten hebben er 30.

Het doel om daarbij meer gezamenlijk te gaan inkopen is

goed, maar eigenlijk ook nog heel bescheiden. Twee jaar

geleden kwam de Europese Commissie in het Strategisch

Kompas met het idee om in te zetten op een derde gezamenlijke inkoop. Dat is eigenlijk nog heel weinig. Het resultaat

dat daarbij werd behaald is uiteindelijk 18% gezamenlijke

inkoop. Nu komt het voorstel om dat naar 40% op te trekken.

Ik vraag de premier of dat voor 2030 niet een veel te

bescheiden doelstelling is, als je echt die Europese defensieindustrie gezamenlijk van de grond wil krijgen. Is hij bereid

zich voor het ophogen van die ambitie in te zetten? Het kan

niet zo zijn dat elk land denkt: we moeten onze nationale

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-2

industrie beschermen. Als iedereen zijn eigen nationale

industrie beschermt, zijn die industrieën samen uiteindelijk

ook slechter af.

Voorzitter. De Europese Commissie levert ons straks één

oplaadkabel die in alle telefoons past. Dat is ontzettend fijn,

want we worden helemaal gek van al die verschillende

sterkers. Maar we zouden dan toch ook in staat moeten zijn

om ervoor te zorgen dat we wapensystemen hebben die

op elkaar aansluiten? Vorig jaar was artilleriecommandant

Taras in de Donbas buitengewoon gelukkig, omdat er eindelijk Finse granaten aankwamen die precies van het kaliber

waren van de mortier die hij daar klaar had staan. Maar wat

bleek: de Finse granaten pasten niet in de Italiaanse mortieren. Uiteindelijk hebben ze met een slijptol 400 granaten

moeten bijwerken om te zorgen dat deze toch konden

worden afgeschoten. Zou het op elkaar laten aansluiten

van Europese wapensystemen niet een voorwaarde moeten

zijn bij aankoop in de Europese defensie-industrie? Mijn

vraag is of de premier dat met ons deelt.

Voorzitter. Het is heel goed dat de uitbreiding met Bosnië

en Herzegovina nu serieus op de agenda staat en dat de

toetredingsonderhandelingen kunnen worden geopend.

We denken niet dat dat betekent dat Bosnië heel snel

onderdeel zal gaan uitmaken van de Europese Unie. We

moeten wel serieus kijken naar dat gat op die geopolitieke

kaart. We moeten kijken wat er dan gebeurt in die binnentuin van Europa, die een groot deel van de Balkan op dit

moment is. In Servië zien we wat er gebeurt als een land

eigenlijk geen zich lijkt te hebben op deelname in de Europese familie. Zo'n land kan dan meer invloed verwachten

vanuit China en Rusland. Dat willen we niet. Daarom is het

belangrijk dat we daarvoor steun uitspreken. Mijn vraag is

of de minister-president dat ook wil doen. Ik lees in de

agenda dat we vooral geen veto gaan uitspreken. Ik vraag

me af of dat klopt. Ik hoop hier duidelijkheid over te kunnen

krijgen.

Het is mooi dat de Europese Raad wil gaan uitspreken dat

we Oekraïne blijven steunen, zo lang als nodig is om een

overwinning te bereiken. Ik hoop dat dat unaniem gaat

gebeuren. Ik hoop dat de premier kan aangeven dat hij geen

blokkade meer verwacht van het Trojaanse paard van Vladimir Poetin dat ook nog in de Europese Raad zit.

Voorzitter. Dan de oorlog in Gaza. De ellende daar is

tegenwoordig echt niet meer te overzien. Al maandenlang

wordt er gewaarschuwd voor een aankomende hongersnood. Minister Blinken van de Verenigde Staten zei gisteren

ook dat inmiddels 100% van de bevolking in Gaza een acuut

tekort heeft aan de voedselbehoefte die nodig is om te

kunnen leven. Er is daar hongersnood. Er zijn ook kinderen

omgekomen van de honger. De raketten moeten gestopt.

De leiders van Hamas moeten overal in de wereld worden

aangepakt. De gijzelaars moeten vrij. Maar het optreden

van Israël veroorzaakt op dit moment veel en veel te veel

onschuldige slachtoffers.

De minister-president heeft Israël heel vaak aangesproken

en gezegd dat er meer terughoudendheid moet zijn en dat

er een humanitaire pauze moet zijn. Het staat nu ook op de

agenda van de Europese Raad: zich uitspreken voor een

humanitaire pauze zodat er meer hulp kan binnenkomen.

Alleen lijken die oproepen keer op keer aan dovemansoren

gericht. Er gebeurt namelijk niets mee en soms gebeurt

zelfs bijna het tegenovergestelde. Daags na het laatste

bezoek van de premier kondigde Netanyahu aan door te

willen gaan met een inval in Rafah, waar nu 1,5 miljoen

Palestijnen zijn. De vraag die ik de minister-president zou

willen stellen, is of hij het eens is met Joe Biden die zegt

dat een inval in Rafah een rode lijn zou zijn. Vindt hij dat

dat politieke consequenties zou moeten hebben? Is hij

bereid om te kijken of we niet alleen een oproep moeten

doen bij de Europese Raad, maar ook om te kijken of we

moeten aangeven dat er concrete consequenties kunnen

zijn als een inval in Rafah toch doorgaat? Vindt hij dat we

op die manier druk kunnen zetten die misschien kan voorkomen dat daar nog weer veel extra leed bij komt?

De Johns Hopkins University heeft een berekening gemaakt

van hoeveel slachtoffers er in Gaza zouden vallen als het

op deze manier doorgaat. In die berekening zie je dat, als

het op deze manier doorgaat, we deze zomer 100.000 dode

Gazanen kunnen tellen. Ik zou de vraag willen stellen of het

kabinet dat een denkbaar beeld vindt. Dat is het wat ons

betreft niet.

Voorzitter, dank.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Dan de heer Klaver van GroenLinks-PvdA.

GroenLinks-PvdADe heer KlaverGroenLinks-PvdA

Voorzitter, dank. Vorige week was ik met het NAVO-

Assemblee op bezoek in de Verenigde Staten. Daar hebben

we veel interessante mensen gesproken. Een van de mensen die wij spraken gaf het voorbeeld van de financiële

crisis van 2008. Hij vertelde hoe hij in die tijd bankiers ontmoette. Hij vroeg: "Waar zijn jullie nou eigenlijk bang voor?

Waar is de paniek voor?". De bankier zei dat er 20% kans

was dat de wereld in een nieuwe depressie terecht zou

komen. Daarop zei hij, met zijn kennis van internationale

betrekkingen: "Nou, 20% kans? Dan is er 80% kans dat het

niet gebeurt, dus waar maak je je eigenlijk zorgen om?"

Toen zei die bankier: "De kans zou nul moeten zijn dat dit

gebeurt." Hij vergeleek de situatie die er nu is met de NAVO

en de druk die er op het trans-Atlantische genootschap zou

kunnen ontstaan, met dezelfde periode als toen.

Trump kan de verkiezingen winnen in november. Dat kan

enorme consequenties hebben voor hoe wij met elkaar

samenwerken. Die kans is misschien maar 20%, maar de

kans dat de NAVO uit elkaar valt zou eigenlijk nul moeten

zijn. Ook al is die kans heel erg klein, net als in 2008 moeten

we ons voorbereiden op dat scenario. Daarom ben ik heel

blij met de stappen die de Europese Commissie heeft gezet

als het gaat over verdere defensiesamenwerking. Ik denk

alleen dat dat nog niet voldoende is. Het gaat niet alleen

over het bedrag waar zojuist de discussie over werd

gevoerd. Ik denk ook dat er nog veel meer geld nodig is.

Op de vraag hoe we dat gaan financieren, zeg ik dat we

alles doen wat nodig is om ervoor te zorgen dat Oekraïne

deze strijd gaat winnen. Maar met al het geld van de wereld

gaan we de strijd niet winnen als we nog meer verschillende

wapensystemen kopen. Het ging over 178 verschillende

systemen. Als we na al die miljardeninvesteringen 350

systemen hebben in plaats van minder, dan hebben we niet

meer slagkracht gekregen. Dat vraagt dus om een nog

verdere integratie. Ik ben benieuwd of de minister-president

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-3

zich daarvoor wil inzetten op de Europese top die eraan

komt.

We hebben de steun voor Oekraïne vastgelegd in een bilaterale overeenkomst. Ik vind het heel goed dat dat is

gebeurd. Daarin wordt ook gezegd dat we ons financieel

committeren, maar nog niet met hoeveel. Dat vind ik

eigenlijk zorgelijk. Als je militair specialisten spreekt, geven

zij aan dat ze voor de komende tien jaar moeten weten

hoeveel geld ze hebben, zodat ze beter kunnen plannen en

beter spullen kunnen inkopen. Daarom wil ik de ministerpresident vragen of hij bereid is om, naast dit tienjarige

politieke commitment, ook een tienjarig financieel commitment vast te leggen, zodat er een groot fonds is voor Oekraïne en zodat we de komende tien jaar weten wat er

gebeurt. Dat is niet alleen belangrijk vanuit militair perspectief. Het is ook belangrijk om aan Poetin te laten zien dat

het niet alleen om woorden gaat, maar dat we ook gelijk

de middelen erbij kunnen leveren die daarvoor nodig zijn.

Voorzitter. Het andere grote onderwerp waar ik vandaag

over wil spreken, is de situatie in Gaza. Die is al heel lange

tijd verschrikkelijk. Het was de grootste openluchtgevangenis van de wereld. Nu noemt de buitenlandchef van de EU

Gaza de grootste openluchtbegraafplaats van de wereld.

Daar zijn nu al 30.000 mensen omgekomen. De Verenigde

Naties hebben gewaarschuwd voor een enorme hongersnood. Mensen dreigen om te komen, omdat er gewoon

geen eten meer is. Hiermee wordt honger ingezet als

wapen. Juist Nederland heeft zich — ik meen in 2018 — in

dit verband heel hard ingespannen en gezegd dat dit niet

mag en dat we ons hiertegen moeten verzetten. Wat daar

gebeurt, kon al heel lang niet. We moeten dit nu stoppen.

Ik zie de diplomatieke inspanningen van Nederland en

andere landen, maar ik moet constateren dat die diplomatieke inspanningen tot nu toe weinig effect hebben op de

Israëlische regering.

Dat betekent dat we een duidelijkere taal moeten gaan

spreken. Er moet een direct staakt-het-vuren komen. Er

moet direct grootschalige toegang zijn voor humanitaire

middelen voor Gaza. Als we dat niet doen, zijn de gevolgen

niet te overzien. Als we het niet doen, moeten wij dat straks

aan onze kinderen uitleggen, want: we stonden erbij en we

keken ernaar. Als Israël daar niet toe bereid is, betekent dat

wat mij betreft dat we helaas — zeg ik erbij — moeten

overgaan tot sancties. Die moeten zowel economisch zijn,

bijvoorbeeld door af te zien van de handelsvoordelen met

de Europese Unie die Israël geniet, alsook militair. We

moeten ervoor zorgen dat er geen wapens meer worden

geleverd die kunnen worden ingezet voor het bombarderen

van Gaza.

Ik denk echt dat het tijd is om deze stap te zetten. Tegen

eenieder in deze Kamer die dit alleen maar terug wil brengen tot een simpel conflict in het Midden-Oosten of die

vraagt of je aan de kant van de Palestijnen of aan de kant

van de Israëli's staat, zeg ik: het heeft ook geopolitiek een

hele grote inwerking. Bijna niemand op de wereld snapt

nog de positie van Nederland, van de Verenigde Staten en

van eigenlijk nog maar heel weinig andere landen. Dat heeft

effect op de hoeveelheid steun in de wereld voor onze inzet

in Oekraïne. Het maakt ook dat onze strijd in Oekraïne op

minder steun kan rekenen, dus dat maakt ons ook hier

minder veilig. Daarom echt een dringende oproep aan alle

collega's en ook aan de minister-president: we zullen volgende stappen moeten zetten. Als Israël niet wil luisteren,

niet tot een direct staakt-het-vuren overgaat en zorgt dat er

humanitaire middelen kunnen worden toegelaten, dan zullen we tot sancties over moeten gaan.

De voorzitterVoorzitter

Een vraag van de heer Van Dijk van de SGP.

SGPDe heer Diederik van DijkSGP

Ik wil collega Klaver graag de volgende vraag stellen. Ik

hoor hem aandringen op een direct staakt-het-vuren. Ik

hoor hem daarbij geen link leggen — of heb ik dat gemist?

— met de vrijlating van de gijzelaars. Kunt u op die relatie

nog ingaan?

GroenLinks-PvdADe heer KlaverGroenLinks-PvdA

Laat ik volstrekt helder zijn, mijn fractie heeft dat ook

voortdurend gezegd: die gijzelaars moeten worden vrijgelaten, direct. Maar ik zou het ook willen omdraaien. Nu

wordt het vaak gekoppeld, dat het staakt-het-vuren er pas

kan komen als al die gijzelaars vrij zijn, en anders is het

gerechtvaardigd om door te blijven bombarderen. Hoeveel

doden zijn gerechtvaardigd? 30.000 of 40.000 of 50.000 of

100.000, waar de heer Paternotte het over had? Het feit dat

er gijzelaars zijn is verschrikkelijk. Die moeten worden vrijgelaten. Al onze diplomatieke inspanningen moeten daarop

gericht zijn, om Hamas onder druk te zetten. Maar een terroristische organisatie die mensen heeft gegijzeld, is geen

legitimatie voor het doden van tienduizenden mensen; dat

is mijn punt.

SGPDe heer Diederik van DijkSGP

De heer Klaver maakt zijn punt helder. Maar dat betekent

dus wel dat wij aan Israël vragen: stop onmiddellijk met

vechten en laat de nu nog levende gijzelaars maar sterven

in de tunnels. Dat is dan wel de keerzijde.

GroenLinks-PvdADe heer KlaverGroenLinks-PvdA

Er was een tijd dat we de SGP het staatsrechtelijk geweten

van de Kamer noemden en dat we voor nuance, als we ons

boekje te buiten gingen hier, allemaal even naar collega

Van der Staaij keken. Ik mis hem. Vorige week kon ik het in

het debat maar amper volgen, hoe naar binnen gekeerd we

waren in dat we maar per se Nederlandse onderzeeërs

moesten kopen. En nu ook. Ik probeer een heel genuanceerd

verhaal te vertellen over dat ook de gijzelaars moeten

worden vrijgelaten. En dan zegt u: eigenlijk vindt u maar

dat de gijzelaars moeten sterven in de tunnels van Hamas.

Ik zou het op prijs stellen als u die woorden terugneemt. Ik

heb dat niet gezegd noch gesuggereerd, dus ik zou het op

prijs stellen als u dat terugneemt.

SGPDe heer Diederik van DijkSGP

Ik probeerde mijn vraag genuanceerd en inhoudelijk te

stellen en helemaal niet insinuerend. Ik was ook oprecht

benieuwd naar uw antwoord op mijn vraag. In die zin zie

ik geen reden om iets terug te nemen. Ik probeer het

eigenlijk heel feitelijk weer te geven: dat betekent toch dat

wij van Israël vragen om te stoppen met vechten, zonder

enige garantie, laat ik het dan zo zeggen, dat de gijzelaars

worden vrijgelaten, met als keerzijde dus dat ze sterven in

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-4

de tunnels? Ik bedoel dat niet aanvallend, het is echt een

vraag.

GroenLinks-PvdADe heer KlaverGroenLinks-PvdA

Wat we willen is dat Israël stopt met het bombarderen van

Gaza en dat er humanitaire hulp kan worden toegelaten,

zodat er niet tienduizenden mensen sterven. En tegelijkertijd

moeten we doorgaan met ervoor te zorgen dat de gijzelaars

vrijkomen. Daarom vind ik ook dat Nederland alle middelen

moet inzetten die er nodig zijn. Als er militaire acties nodig

zijn, gericht, om gijzelaars vrij te krijgen, dan begrijp ik dat

ook. Waar ik hier voor pleit, is dat het massaal bombarderen

van Gaza direct moet stoppen. Daarmee vind ik ook nog

steeds dat die gijzelaars vrij moeten komen. Daarom werp

ik iedere suggestie zoals wat u zegt, namelijk "als u het ene

niet wil, dan is de consequentie dat deze mensen doodgaan", verre van mij.

BBBDe heer TuinmanBBB

Ik wil even terugkomen op het punt van de heer Klaver over

de onaflatende steun voor Oekraïne. U zegt: een langetermijncommitment. Ik heb ook een tijdje in die business

gewerkt. Daar heeft u helemaal gelijk in. Het is een langetermijncommitment. Ik wil even horen hoe u staat tegenover

de woorden die uw voorman de heer Timmermans hierbij

gebruikte. Hij zei in de verkiezingscampagne: ja, wij staan

voor minimaal 2% vastleggen in de wet. Als wij Oekraïne

steunen op de lange termijn, dan moet je ook daadwerkelijk

investeren in de defensie-industrie en in onze eigen krijgsmacht. Ik hoor uw woorden. Mijn fractie heeft vandaag de

beslissing genomen om de handtekening eronder te zetten.

Wij gaan het initiatiefvoorstel voor minimaal 2% steunen.

Ik neem aan dat u dat ook gaat doen, meneer Klaver.

De voorzitterVoorzitter

Dat de heer Klaver dat ook gaat doen.

GroenLinks-PvdADe heer KlaverGroenLinks-PvdA

Ik kom zo op dat wetsvoorstel. Ik heb een wat grotere zorg.

Je ziet nu dat de Defensie-uitgaven voor dit jaar redelijk op

orde zijn, maar je zal zien dat die in 2026 al gelijk gaan zakken en dat we niet structureel voldoen aan die 2%-norm.

Dat is het eerste probleem, dat we eigenlijk op korte termijn

al zouden moeten oplossen. Bij deze Voorjaarsnota zou het

kabinet wat mij betreft dat gat eigenlijk al moeten dichtlopen. Daarmee zorg je ervoor dat Defensie nu al kan inkopen

wat er moet gebeuren.

Dan de wet. Wij vinden daar het volgende lastig aan. We

kiezen er hierbij voor om één norm vast te leggen in de wet

en andere normen niet. Dat laat onverlet dat wij vinden dat

die 2% gehaald moet worden. In de doorrekening van het

verkiezingsprogramma laten wij ook zien dat we daar echt

het geld voor uittrekken. Wij vinden ook dat dat moet

gebeuren. Maar als we normen gaan vastleggen in de wet,

dan vinden wij eigenlijk dat het ook voor andere normen

zou moeten gelden en niet alleen voor Defensie.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Dan gaan we luisteren naar de heer Van Baarle

van DENK.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Voorzitter. De situatie in Gaza als gevolg van het misdadige

geweld van de Israëlische regering wordt elke dag verschrikkelijker. Inmiddels zijn er meer dan 31.000 mensen gedood,

onder wie heel veel vrouwen en kinderen. De internationale

organisatie die waakt over voedselzekerheid waarschuwt

voor een zware hongersnood in Gaza: 1,1 miljoen Gazanen

met catastrofale honger. Van de gebruikelijke 150 vrachtwagens die voor de oorlog Gaza binnenkwamen met voedsel,

komt nu bij lange na niet eens de helft daarvan binnen.

Mensen hongeren letterlijk dood. In Gaza overleven mensen

op dit moment op onkruid en zeewater.

Premier Rutte was een paar dagen geleden terug bij de man

die dit allemaal veroorzaakt: de kwaadaardige Netanyahu.

En in plaats van dat de heer Rutte na afloop zei dat hij

Netanyahu stevig aangepakt had, zei hij na dat gesprek dat

het goed was om de Israëlische zorgen beter te begrijpen.

31.000 mensen dood en hongersnood, maar Rutte is blij

dat hij Netanyahu beter begrijpt. Wat hebben de mensen

in Gaza aan die gesprekken van u, vraag ik aan de premier.

Na iedere ontmoeting tussen hem en Netanyahu is de

humanitaire situatie in Gaza alleen maar verslechterd. Wat

hebben al die oproepen in de richting van Israël voor zin?

Netanyahu heeft in de afgelopen zes maanden meer kinderen vermoord dan er wereldwijd in vier jaar oorlog zijn

gedood. En dat komt doordat de Israëliërs totaal geen

consequenties ondervinden van hun misdaden. Ze kunnen

erop los moorden, honger inzetten als wapen, onderdrukken

en land inpikken, alleen maar doordat het Westen doelbewust wegkijkt, niet veroordeelt en niets doet. Waarom,

vraag ik aan de premier. Wanneer worden er eindelijk

sancties opgelegd aan Israël? Wanneer stoppen we de

wapenleveringen en de economische samenwerking?

Ondanks de protesten van het Westen wil Netanyahu zijn

plan om Rafah binnen te vallen doorzetten. Hoe denkt de

minister-president in de komende tijd Netanyahu hiervan

te weerhouden? Welke consequenties zal een inval van

Rafah hebben voor Israël? Komen er dan eindelijk sancties?

Deelt de premier dat ook de gedwongen evacuatie van

anderhalf miljoen Gazanen naar het noorden onacceptabel

is en dat er dus geen plan bestaat op basis waarvan Israël

Rafah zou kunnen binnenvallen?

Om massale hongersterfte te voorkomen, moet er direct

een onvoorwaardelijk staakt-het-vuren komen. Is de premier

eindelijk bereid om zich hiervoor in te zetten? Er moet

massief meer hulp toegelaten worden tot Gaza. EU-vertegenwoordiger Borrell stelt dat Israël honger inzet als wapen

en VN-chef Guterres spreekt van een door mensen veroorzaakte ramp. Oxfam heeft een rapport uitgebracht waarin

zeven manieren omschreven worden van hoe Israël doelbewust de humanitaire hulp aan Gaza tegenhoudt. Deelt de

minister-president deze conclusie? Deelt hij dat Israël

doelbewust de voedsellevering aan de mensen in Gaza

tegenhoudt en dat dit een misdaad is? En welke consequenties gaat dat hebben volgens de premier? Komen er dan

eindelijk sancties? Hoe gaat de premier meer actie vanuit

de EU voor humanitaire hulp bewerkstelligen? Kunnen we

zo snel mogelijk aansluiten bij de levering via zee, die nu

voor het eerst heeft plaatsgevonden door hulporganisatie

World Central Kitchen? Gaat hij de motie voor onafhankelijke waarnemers bij de controle op hulpgoederen die naar

Gaza moeten bij de komende top uitvoeren? Gaat hij hiervoor pleiten?

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-5

Voorzitter. Ook willen we weten hoe de minister-president

zich tijdens de Europese top gaat inspannen voor sancties

tegen Israëlische kolonisten. Op dit moment is er nog steeds

geen Europese overeenstemming over het sanctioneren

van kolonisten die Palestijnen verdrijven en aanvallen. Is

daar bij de komende top zicht op, vraag ik aan de ministerpresident. Wanneer komt het moment dat Nederland dan

maar zelf die sancties gaat instellen? Want elke keer maar

weer heeft het illegale Israëlische annexatiebeleid geen

gevolg. Er zijn door de Israëlische regering doodleuk plannen gepresenteerd om nog meer land illegaal te gaan

annexeren. Ze gaan maar door. Dat komt omdat het geen

consequenties heeft. Waarom zijn er geen consequenties,

vraag ik de premier.

Voorzitter. Sommige EU-landen hebben een brief aan de

Europese Commissie gestuurd waarin de Commissie wordt

verzocht om te beoordelen of Israël zich houdt aan de verplichtingen onder het EU-associatieverdrag. Gelet op wat

er in Gaza gebeurt, wordt met name artikel 2, over mensenrechten, ernstig geschonden. De Ierse premier heeft al

aangegeven dat de herziening van dit verdrag tijdens de

Europese top besproken zal worden. Is premier Rutte van

plan deze oproep te steunen, vraag ik aan de voorzitter.

Deelt hij dat het EU-associatieverdrag met Israël ter discussie staat? Want het kan toch niet zo zijn dat de EU een verdrag heeft met een land dat honger als wapen inzet en meer

dan 31.000 doden op het geweten heeft? Wat DENK betreft

moeten we dat verdrag met Israël opzeggen. Maar we

hopen dat de premier zich op z'n minst wil aansluiten bij

de oproep van andere landen.

Voorzitter. Het Israëlische geweld mag niet onbestraft blijven. Daarvoor is het van belang dat er bewijs wordt verzameld voor Israëlische oorlogsmisdaden, dat er verantwoording afgelegd gaat worden en dat Israëlische oorlogsmisdadigers vervolgd gaan worden. Hoe gaat de premier in

Europees verband bevorderen dat bewijsvergaring voor

mogelijke Israëlische oorlogsmisdaden wordt bevorderd?

Voorzitter. Deze premier zal herinnerd worden om de toeslagenmisdaad, Groningen, Hawija en "functie elders". Bij

DENK geloven we niet dat de premier zijn loopbaan ook

nog eens wil afsluiten met de aanklacht dat hij vanaf de

eerste rij toekeek toen Gaza werd vernietigd. Span uzelf

meer in om dit geweld te stoppen.

Dank u wel, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. We gaan nu luisteren naar de heer Diederik

van Dijk van de SGP.

SGPDe heer Diederik van DijkSGP

Dank u wel, voorzitter. In mijn bescheiden spreektijd zal ik

met name Israël, de toetreding en de landbouw bespreken,

maar ook de noodzaak om alert te zijn op een sluipende

uitbreiding van EU-bevoegdheden ten koste van de lidstaten. Over Rusland en Oekraïne is recent uitvoerig gedebatteerd. Dat laat ik nu onbesproken.

Voorzitter. Israël en het Midden-Oosten staan opnieuw op

de agenda. Israël is slachtoffer van een ongekend wrede

terreuraanval. Dat uitgangspunt bepaalt hoe de SGP naar

het conflict in Gaza kijkt. Het blijft schrijnend hoe snel na 7

oktober het narratief op zijn kop is gezet en het slachtoffer

in de verdachtenbank is geplaatst. Wat de SGP betreft moet

het Israëlische grondoffensief door kunnen gaan daar waar

Hamas zit en er legitieme militaire doelen zijn. Uiteraard

moet dat met inachtneming van het oorlogsrecht. Dat is

moeilijk waar de tegenstander zich niet stoort aan dat recht

en Israël aan hoge eisen moet voldoen. Het kabinet is de

gevechtspauze nu toch een "staakt-het-vuren" gaan noemen.

Dit zou volgens het kabinet onder andere zijn om de resterende gijzelaars terug te laten keren. Zou die prioriteit niet

andersom moeten zijn? Dat wil zeggen: een eventueel

staakt-het-vuren op voorwaarde van de terugkeer van gijzelaars. Is het kabinet het met de SGP eens dat de druk die

internationaal op Israël wordt uitgeoefend nooit een

adempauze voor Hamas mag impliceren?

Voorzitter. Het blijft belangrijk om Israël royaal te steunen.

Hamas is hard geraakt, maar niet uitgeschakeld. Ook Hezbollah roert zich. Hezbollah is vele malen groter, kan haar

gang gaan in een instabiel Libanon en heeft eenvoudigere

toegang tot Iran en Syrië. Daarom blijft een adequate zelfverdediging voor Israël uiterst belangrijk. Daarvoor is de F-

35 een cruciaal wapen voor Israël. We zien met spanning

uit naar de cassatie over de F-35-onderdelen.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Ik hoor hier de woorden "Israël is slachtoffer". Ik zou vooral

willen vragen of Israël zich in de afgelopen tijd niet vooral

heeft laten zien als dader. 31.000 mensen zijn er volgens

de laatste cijfers in Gaza omgekomen. Er is hongersnood

in Gaza. Internationale organisaties tonen klip-en-klaar aan

dat Israël willens en wetens — willens en wetens! — voedselleveringen aan Gaza tegenhoudt. En dan zegt de SGP

hier dat Israël een slachtoffer is en dat we Israël royaal

zouden moeten steunen? Via u, meneer de voorzitter, vraag

ik aan de SGP: sinds wanneer steunen we als Nederland

misdadigers?

SGPDe heer Diederik van DijkSGP

Ik heb aan het begin gezegd dat Israël slachtoffer is van een

zeer wrede terreuraanval, op 7 oktober. Dat is simpelweg

de gang van zaken geweest. Zij zijn slachtoffer. Vervolgens

— dat erkennen we gelukkig vrij breed in deze Kamer en

het kabinet — heeft Israël het recht op zelfverdediging en

ook het legitieme recht om Hamas uit te schakelen om een

herhaling van 7 oktober te voorkomen. Daarin verdient

Israël steun. Wat u zegt over de doden, werd ook gezegd

door de heer Paternotte en de heer Klaver. Gruwelijk; de

kinderen, de vrouwen, de mannen, allemaal. Hoe eerder

daar een einde aan komt, hoe beter. Daaraan zal wel randvoorwaardelijk zijn dat Hamas wordt uitgeschakeld en we

een herhaling van de gruwelijkheden van 7 oktober voorkomen.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Is daaraan ook niet randvoorwaardelijk dat de Israëlische

regering stopt met de onderdrukking? Die is er al bijna 80

jaar, sinds de Nakba. Palestijnen zijn verdreven, duizenden

zijn vermoord. Het Palestijnse land wordt illegaal geannexeerd. Door het geweld in Gaza, het bombarderen, is

70% van Gaza van de kaart geveegd. Het bestaat gewoon

niet meer. Is het niet ook randvoorwaardelijk, vraag ik aan

de SGP, dat Israël moet stoppen met het onderdrukken van

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-6

de Palestijnen en het ontkennen van het bestaan van de

Palestijnen? Er zijn gewoon Israëlische ministers die zeggen

dat de Palestijnen niet bestaan. Is het niet randvoorwaardelijk dat dat stopt? Is de SGP bereid om dat te veroordelen

en zich daartegen uit te spreken?

Hamas niet uitschakelt, we hier over vijf jaar weer staan;

dat wisselde ik ook met de heer Van Baarle. Het streven

van Hamas om de joden de zee in te krijgen, zal namelijk

niet worden opgegeven.

SGPDe heer Diederik van DijkSGP

We zien allemaal uit naar vrede op dat stukje aarde, maar

hoe je het ook wendt of keert: dat zal tot stand moeten

komen via onderhandelingen en via samenwerking, ook

economisch en van onderop, en in ieder geval niet door

terreuraanvallen. Ook hiervoor geldt wel: Gaza is destijds

teruggegeven aan de Palestijnen en een rakettenregen is

het gevolg geweest. Dat is toch de feitelijke gang van zaken,

helaas.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Gaza is niet teruggegeven. Gaza bleef bezet en bleef

geblokkeerd. Daar is men het internationaal over eens. Dat

is dus een fabeltje. Maar in al die jaren is ook de regen van

illegale annexaties door Israël doorgegaan. De regen van

bommen die op dit moment vallen op Gaza, blijft doorgaan.

Daar komt geen einde aan. De mensen die verdreven zijn

tijdens de Nakba hebben moeten vluchten. Hun land is hun

ontnomen. Ze hebben nog steeds geen gerechtigheid. Ik

hoor de SGP daar nooit over. Ik hoor de SGP niet opkomen

voor die mensenlevens, voor die rechten. Alleen als daarvoor opgekomen wordt, kan er een oplossing komen in dat

gebied in de wereld. Het betreurt mij zeer dat ik dat van de

SGP nooit hoor.

SGPDe heer Diederik van DijkSGP

De bommenregen vind ik gruwelijk, maar ik heb gezegd

dat die bommenregen wel een gevolg is geweest van de

terreuraanval op Israël. Daarmee heeft Israël ook het recht

op zelfverdediging. Sprekend over Gaza: ik denk dat er geen

stukje wereld is waar zo veel geld naartoe is gegaan om

het landje te kunnen opbouwen. Het is gestopt in tunnels,

in ieder geval in alles wat niet heeft gediend tot vrede.

D66De heer PaternotteD66

De gijzelaars moeten vrij. Hamas is een terreurorganisatie

die moet worden aangepakt, zeker de leiders die in veiligheid in Istanbul of in Qatar een luxeleven leiden. Maar er

zijn meer dan 30.000 dode Gazanen. De heer Van Dijk erkent

zelf ook dat de meeste daarvan, moeders, kinderen, zelf

slachtoffer zijn van onderdrukking door een terreurorganisatie. Zijn redenering lijkt eigenlijk te zijn: die terreuraanval

heeft plaatsgevonden en alles wat nu gebeurt, is een logisch

gevolg daarvan. Is er voor hem een grens? Als er deze

zomer 100.000 dode Gazanen zijn omdat de operatie op

deze manier doorgaat, zoals ook uit scenario's blijkt, is er

dan een keer een grens waarvan hij zegt "nee, nu vallen er

te veel onschuldige slachtoffers"? Of is het eigenlijk allemaal

collateral damage?

SGPDe heer Diederik van DijkSGP

Dat laatste zeker niet, want zo spreken de heer Paternotte

en ik niet over mensenlevens. Laten we daar alsjeblieft ook

heel eerlijk over zijn naar elkaar: of het nu gaat over joden,

moslims of christenen, iedere dode is een drama. Daar zijn

we het over eens. Mijn punt is dat ik vrees dat als Israël

GroenLinks-PvdADe heer KlaverGroenLinks-PvdA

Ik wilde mijn collega eigenlijk niet interrumperen, totdat hij

zei: de bommenregen is gewoon het gevolg van deze verschrikkelijke aanslag. Dat bevestigt hij nog eens: dat is

gewoon een gevolg van deze aanslag. Er zijn 30.000 mensen

om het leven gekomen. Er is hier volgens mij niemand, in

ieder geval meneer Paternotte en ik niet, die zegt: Israël

heeft het recht niet om zichzelf te verdedigen. Maar het

moet wel conform het internationaal recht. Ik spreek de

SGP aan op haar rechtsstatelijke positie, die zij van oudsher

in ieder geval altijd heeft gehad. 30.000 doden is niet proportioneel. Wanneer is het genoeg voor de SGP? Bij 30.000

doden, 40.000 doden, 100.000 doden? Wanneer zegt de

SGP: nu kunnen we echt niet verder?

SGPDe heer Diederik van DijkSGP

Dat is een vraag die natuurlijk heel ingewikkeld te beantwoorden is. Voor alle helderheid, die cijfers … We kunnen

het niet met zekerheid vaststellen. Er zijn natuurlijk heel

veel doden gevallen. Daar zullen dus ook heel veel

Hamasstrijders onder zitten. Dat zijn in ieder geval legitieme

doelen. Daarnaast zien we ook dat dit alles te maken heeft

met de strijdwijze van Hamas. Die is bij uitstek het afschieten van raketten vanuit woonwijken, en er is niks gedaan

om de burgerbevolking te beschermen. Dat verklaart voor

een deel ook het hoge aantal doden. Die kun je dus niet

Israël aanrekenen.

GroenLinks-PvdADe heer KlaverGroenLinks-PvdA

De helft van de doden zijn minderjarigen. Het gaat hier over

duizenden mensen. Ik heb niet het idee dat ik de collega

van de SGP hierover ga overtuigen, want dit is een

geloofsartikel. Hier kunnen we blijkbaar niet meer rationeel

met elkaar over debatteren. Tienduizenden mensen die de

dood vinden is niet proportioneel. Het maakt Israël niet

veiliger. En vooral: als we echt geloven in de internationale

rechtsorde, dan beschermen we de mensen die in Gaza

leven, zoals we ook de verantwoordelijkheid hebben om

mensen in Israël te beschermen. Maar 30.000 doden is

buiten alle proporties, buiten alle proporties. Ik zou het zo

goed vinden als de collega van de SGP ook dat zou willen

erkennen.

SGPDe heer Diederik van DijkSGP

30.000 doden zijn er in die zin 30.000 te veel, natuurlijk zeker

als het gaat om onschuldige burgers. Mijn punt blijft dat —

daar zullen ook de collega's rekenschap van moeten geven

— stoppen met vechten ook betekent Hamas de ruimte

geven. Dan krijgt Hamas een adempauze om hun kracht

weer op te bouwen en ik vrees dat we dan over vijf jaar hier

weer staan, met weer nieuwe gruwelijkheden. Dat blijft ook

een keerzijde. Stoppen is helaas niet zomaar een garantie

voor vrede.

D66De heer PaternotteD66

Het lijkt een beetje alsof er maar één mogelijkheid is,

namelijk op deze manier doorgaan om Hamas te bestrijden,

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-7

en anders betekent het dat je niets doet tegen terreur. Maar

Israël laat ook buiten de eigen landsgrenzen op vele

manieren zien dingen te doen aan terreur. En ik hoor

ondertussen geen woord van kritiek. Er zijn 31.000 doden.

Er zijn zo veel uitspraken van bijna de hele wereldgemeenschap, ook van de minister-president hier. De president van

Amerika zegt: "Het gaat te ver. De rode lijn is nu wel echt

in zicht. Israël moet veel terughoudender worden." Er wordt

willekeurig gebombardeerd, zoals Biden zei. Maar geen

woord van kritiek. Op 17 december werd het parochieterrein

in Gaza gebombardeerd. Op mensen die de kerk uitliepen,

werd willekeurig geschoten door de Israëlische strijdkrachten, die eerder omdat ze te snel schoten ook weleens gijzelaars om het leven hebben gebracht. Heeft de heer Van Dijk

geen woord van kritiek op het optreden van Israël in Gaza?

SGPDe heer Diederik van DijkSGP

Ik weet dat het beleid dat Israël uitdraagt, is om zo veel

mogelijk onschuldige burgers te sparen. Dat betekent dus

dat er niet willekeurig wordt gebombardeerd et cetera. Voor

alle duidelijkheid, dit soort vragen liggen ook bij het Internationaal Gerechtshof. Er is geen enkele veroordeling van

Israël geweest, dus laten we een klein beetje oppassen met

zeggen dat Israël het internationaal recht overtreedt. Als

het doel van Israël zou zijn om de boel plat te bombarderen,

dan was dat allang gebeurd, want ze hebben alle mogelijkheden. Nogmaals, al de doden die vallen zijn verschrikkelijk,

maar zou Israël werkelijk losgaan tegenover de bevolking,

dan hadden we te maken gehad met hele andere getallen.

Het gaat me dus ook iets te ver om zomaar te zeggen dat

er maar willekeurig wordt gebombardeerd, want dan zouden de dodenaantallen waarschijnlijk nog vele malen hoger

zijn.

D66De heer PaternotteD66

In het noorden van Gaza is bijna driekwart van de gebouwen

weg; die zijn kapot. Daar zijn nu kinderen aan het omkomen

van de honger, terwijl dat een plek is waar het Israëlische

leger al meerdere keren overheen is geraasd. Wat rechtvaardigt nog dat op die plek, waar een militaire operatie al keer

op keer is uitgevoerd, nu nog kinderen moeten omkomen

van de honger? Ik verwijs even naar willekeurige beschietingen bij een kerk. Hoe kan het dat er bij de heer Van Dijk,

zelfs in reactie op mijn vraag, geen woord van kritiek op

Israël uit kan komen? Hij verwijst naar het Internationaal

Gerechtshof, waar ik niet eens naar vroeg.

SGPDe heer Diederik van DijkSGP

De beschuldiging van de heer Paternotte is dat er willekeurig gebombardeerd wordt, et cetera. Dat kan ik nu in ieder

geval niet vaststellen. Wat gebeurt er dan in het gebied dat

al verwoest is? Het is tekenend dat zelfs vanuit gebieden

waar het gevecht eigenlijk al achter de rug is, van tijd tot

tijd raketten worden afgevuurd richting Israël. De strijd is

daar dus nog niet voorbij. En nogmaals, dan houdt Israël

het recht om de eigen bevolking te verdedigen.

Voorzitter. Het conflict in het Midden-Oosten speelt ook

hier in Nederland verder. Haatpredikers die terreurgroepen

steunen en Jodenhaat verkondigen, lopen ook hier binnen.

Eerder nam de Tweede Kamer mijn motie over het weren

van Hamasaanhangers aan. Het kabinet reageerde dat dit

ook een weigeringsgrond creëert voor wie visumvrij reist

en dat hun de toegang geweigerd kan worden. Afgelopen

weekend was er zo'n situatie in Amsterdam, waarbij een

lid van de PFLP wilde komen spreken. Die terreurgroep

staat op de Europese terreurlijst. De minister gaf, na overleg

met burgemeester Halsema aan dat dit lid van PFLP geen

strobreed in de weg wordt gelegd. Waarom is het, ondanks

de toezegging van de minister van Buitenlandse Zaken, niet

mogelijk om leden van terroristische organisaties toegang

te weigeren? Wat voor zin heeft het om een lijst van verboden terroristische organisaties te hebben, als de leden

gewoon worden toegelaten?

Voorzitter. Dan de uitbreiding van de EU met Bosnië en

Herzegovina. De SGP is terughoudend. De toon die het

kabinet daarop aanslaat steunen wij. Veel standpunten

worden echter vloeibaar in de onderhandelingen. Het

kabinet geeft aan dat er een groeiende meerderheid is om

onderhandelingen te gaan openen en dat het kabinet niet

alleen wil staan. Het kabinet is terughoudend en noemt

wederom het proces op basis van merite. Daartegenover

staat het politieke signaal van de Commissie over de

onderhandelingen. Dat zijn twee andere boodschappen. Je

hoort er eigenlijk bij vanuit de Commissie, en vanuit

Nederland hoor je: je krijgt de kans, maar je moet wel voldoende hervormen. Ik vraag de minister-president of hij

hier met bondgenoten kan optrekken die vaker kritisch zijn

bij uitbreiding.

Voorzitter. De landbouw. Gezinsbedrijven in de landbouw

zitten in de mangel tussen maatschappelijke doelen en

prijsbewuste consumenten. Tussen de dynamiek van de

natuur en starre rekenmodellen en regelgeving. Tussen

hun beroepseer en onbegrip in media en maatschappij.

VVDDe heer Van CampenVVD

Ik zou de heer Van Dijk nog een vraag willen stellen over

het vorige punt, over Bosnië. Ook onze fractie heeft even

gekeken naar wat hier nou precies wordt voorgesteld. Als

je je daarin gaat verdiepen, zie je dat eigenlijk wordt voorgesteld om nu eerst de gesprekken te gaan starten over

onderhandelingen over een raamwerk. Wat mijn fractie

betreft moet zo'n raamwerk streng zijn. Dat moet op conditionaliteiten worden beoordeeld. Ik zou de SGP-fractie willen

vragen hoe zij dat ziet.

SGPDe heer Diederik van DijkSGP

In de eerste plaats: ik stelde ook wat vragen. Ik heb ook wel

behoefte aan die duiding. De heer Van Campen geeft een

bepaalde samenvatting die mij heel erg aanspreekt, maar

het gaat mij om strikt en fair. Ik vond de zinnen in de kabinetsappreciaties soms niet helemaal helder. Ik weet zeker

dat onze premier dat straks glashelder gaat uitleggen.

VVDDe heer Van CampenVVD

Dat gaan we afwachten. Als ik de heer Van Dijk zo hoor,

dan delen wij die lezing met elkaar. Er valt wellicht wat te

zeggen voor de geopolitieke argumenten om met elkaar

om de tafel te gaan zitten, maar die moet je ook streng

wegen. Het gaat met name om dat raamwerk op basis

waarvan moet worden onderhandeld. "Strikt en fair", maar

natuurlijk ook "engaged en betrokken". Maar we gaan luisteren naar wat de minister-president daarover heeft te

zeggen.

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-8

SGPDe heer Diederik van DijkSGP

Dat gaan we doen, collega, zeg ik via de voorzitter.

Ik had het over landbouw. De SGP waardeert de inzet van

Commissievoorzitter Von der Leyen om het landbouwbeleid

bij te stellen. Ik constateer dat de Europese Commissie

alleen naar het gemeenschappelijk landbouwbeleid kijkt,

terwijl via het milieu- en mestbeleid veel onwerkbare regels

op onze boeren afkomen. Ik vraag de minister-president,

zich sterk te maken voor een brede herziening van alle

regels die vanuit Brussel op het boerenerf gestapeld worden, dus niet alleen die vanuit het GLB.

Voorzitter. Graag benoem ik een andere zorgwekkende

ontwikkeling, omtrent abortus in de EU. Er wordt steeds

openlijker en indringender gesproken over het vastleggen

van abortus in het Europese recht, bijvoorbeeld als mensenrecht. De SGP verzet zich daartegen, allereerst omdat wij

een cultuur van leven voorstaan, maar ook omdat de EU

hier treedt in de bevoegdheden van lidstaten. Overeenkomstig artikel 2 tot en met 6 van het Verdrag betreffende de

werking van de Europese Unie zijn de lidstaten bevoegd

op het terrein van het abortusrecht. Erkent het kabinet dat

de Europese Unie hierop niet bevoegd is? Wat doet het

kabinet om deze mogelijke, sluipende inbreuk op

bevoegdheden van lidstaten tegen te gaan?

Ik dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Dan gaan we luisteren naar de heer Ceder van

de fractie van de ChristenUnie.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Dank u wel, voorzitter. Ik wil de minister-president verwelkomen. Europa staat voor veel interne en externe uitdagingen. Ik ga dan ook graag in op enkele externe thema's. Maar

ik ga nu eerst in op Oekraïne, want uiteraard is de voortdurende oorlog in Oekraïne een belangrijk thema op de aankomende Europese top. Het is logisch om de landen die

Rusland helpen de oorlog voort te zetten, ook met sancties

aan te pakken. Waarom zouden we Wit-Rusland anders

behandelen dan Rusland? Het is ook goed om nieuwe

sancties in te stellen tegen Noord-Korea en Iran. Behalve

van wapenleveranties van Iran aan Rusland en Hamas, is

er ook sprake van een verregaande betrokkenheid van Iran

bij de aanval op Israël van 7 oktober.

Voorzitter. Wij hebben eerder in de Kamer breed een motie

aangenomen die ik had ingediend. Hoe staat het in dat

verband met de uitvoering van mijn motie die de regering

opdroeg om onderzoek te doen naar de precieze rol van de

Iraanse Republikeinse Garde in de terreuraanval op 7

oktober? Wanneer kunnen we het resultaat van dat onderzoek verwachten? Dit is belangrijk, want we proberen al

een tijdje om de Iraanse Republikeinse Garde op de EUterreurlijst te plaatsen, maar daarvoor moet er recente

betrokkenheid zijn bij een terreuraanval. Daar waar 7 oktober daarvoor de aanleiding bood, kan het ook een aanleiding bieden om de Republikeinse Garde eindelijk, overeenkomstig de wens van dit parlement, op de EU-terreurlijst

te plaatsen. Vandaar de vraag wanneer we de resultaten

hiervan kunnen zien.

Voorzitter. Iran is namelijk betrokken bij bijna alle instabiliteit in het Midden-Oosten die we nu meemaken. In Iran zelf,

door de onderdrukking van de bevolking; er is ook recent

een VN-onderzoek uitgekomen dat dat weer aantoont. In

Irak, door steun aan pro-Iraanse milities. In Syrië, door steun

aan Assad. In Libanon, met steun aan Hezbollah. In Jemen,

door de bewapening van de Houthi's. En in Gaza. Mede

daardoor staat de belangrijkste economische doorvaarroute

nu onder druk. Er is dus alle reden om Iran op dezelfde

manier te behandelen als Rusland. Is dat ook de inzet van

de premier in de Raad, vraag ik.

Voorzitter. Het is een aantal keren gegaan over de situatie

in Gaza. Het is verschrikkelijk wat daar gebeurt. We hopen

op een snel humanitair staakt-het-vuren. Ik lees dat de 27

lidstaten willen oproepen tot een onmiddellijke humanitaire

pauze die zou moeten leiden tot een duurzaam staakt-hetvuren. In deze oproep lees ik echter niet dat er een koppeling wordt gemaakt met het vrijlaten van de gijzelaars door

Hamas. Maar daarom is er al deze maanden nog geen

staakt-het-vuren: de simpele eis om gegijzelden vrij te laten,

waaronder een kind van 1 jaar oud, wordt niet gehonoreerd

door Hamas. Hamas weigert zelfs de lijst te geven met wie

er nog in leven is. Israël kan om die reden, zo geeft het aan,

niet stoppen totdat in ieder geval de gijzelaars vrijgelaten

zijn.

Voorzitter. Wat ons betreft is dat een redelijke eis, want wat

Hamas nu aan het doen is, is ook een oorlogsmisdaad. Maar

als ik lees welke oproep de 27 lidstaten willen doen, zie ik

dat deze koppeling wordt losgelaten. Kan de premier ook

in het licht van wat ik net betoogd heb, uitleggen waarom

dat is? Is hij bereid om zich ervoor in te zetten dat deze eis,

die wat ons betreft zeer redelijk is, ook omdat het om een

oorlogsmisdaad gaat, weer onderdeel wordt van de oproep?

Ik hoop dat de onderhandelingen die nu gaande zijn, heel

snel tot resultaat leiden, maar dat kan niet zonder vrijlating

van de gijzelaars.

Voorzitter. Ik ben blij met de maritieme haven die gebouwd

wordt. Daar zijn hier meerdere moties over ingediend,

recent ook eentje met DENK. Wij hadden daar een schip

voor de Middellandse Zee liggen, volgens mij de Zr. Ms.

Holland. Kunnen we daar nog iets mee doen om ervoor te

zorgen dat Nederland ook op deze wijze, via de maritieme

route, weer hulp en steun kan leveren? We hebben hier in

december vragen over gesteld, zeg ik uit mijn hoofd. Helaas

is dat tot op heden nog niet uitgewerkt.

Voorzitter. Ik lees ook dat de Europese Commissie de steun

aan UNRWA weer heeft hervat. Ik vind dat opmerkelijk,

want in de tussentijd zijn er ook oproepen geweest om juist

te kijken naar alternatieven. Die zijn er. Denk aan het World

Food Programme. Denk aan OCHA. Denk aan het Rode

Kruis. Daarbij zal je inderdaad waarschijnlijk voor een deel

dezelfde lokale medewerkers moeten inzetten. Het mandaat

verandert daarmee. Daarmee kun je van buiten extra mensen invliegen. Ik zie dat de Europese Commissie het

onderzoek niet wil afwachten en dus steunen ze het. En dat

vind ik jammer. Ik vraag of de minister hierop wil reflecteren.

Voorzitter. Dan de beschuldiging van Borrell, de buitenlandwoordvoerder en Hoge Vertegenwoordiger van de EU, dat

Israël honger inzet als wapen. Dat wordt geroepen terwijl

uit cijfers van COGAT blijkt dat er nu zelfs meer goederen

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-9

binnengelaten worden dan voor de oorlog. Kan de ministerpresident reflecteren op dit punt?

Voorzitter. Hoe zit het nu met kijken waar het misgaat? Ik

ben een paar weken geleden zelf naar Israël geweest en

heb daar ook deze vraag gesteld: hoe komt het dat er te

weinig voedsel binnenkomt? Eensgezind komt het geluid

binnen dat er dagelijks honderden trucks naar binnengaan,

maar dat het daarna aan andere partijen is om het voedsel

te distribueren, en dat dan het zicht verloren raakt. We

hebben de motie van de heer Van Baarle gesteund om

onafhankelijke waarnemers te plaatsen. We hopen dat het

dan ook goedkomt en het eten bij de meest kwetsbaren

terechtkomt. Kunnen we in deze top daar meer druk achter

zetten?

Voorzitter. Ik heb nog twee kleine opmerkingen. Allereerst

heb ik een opmerking over Gaza. We hebben eerder een

motie ingediend over dat juist de meest kwetsbare mensen,

bijvoorbeeld de christelijke gemeenschap, geen contacten

of netwerken hebben om voedsel te krijgen als dat gedistribueerd wordt. Net als de bevolking lijden zij honger, maar

zij lijden extra honger omdat ze extra kwetsbaar zijn. Kan

de minister aangeven wat er met de motie is gebeurd en

kan hij deze oproep herhalen in de Europese Raad?

De voorzitterVoorzitter

U heeft nog vier seconden.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Voorzitter. Ik heb een vraag omtrent Armenië. Hoe staat

het met de uitvoering van de motie die vraagt om op basis

van feiten te beoordelen of de vlucht van de Armeense

bevolking uit Nagorno-Karabach na de aanval op de enclave

neerkomt op etnische zuivering?

Tot zover, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. We gaan luisteren naar de heer Kahraman, van

Nieuw Sociaal Contract.

NSCDe heer KahramanNSC

Dank u wel, voorzitter. De Europese Commissie de recentelijk haar aanbeveling gedaan om EU-toetredingsonderhandelingen met Bosnië en Herzegovina te openen. Als Nieuw

Sociaal Contract erkennen we de waarde van uitbreiding

van de Europese Unie, maar we zijn van mening dat dit

proces zorgvuldig en grondig moet worden doorlopen. Wij

willen geen concessies doen aan fundamentele criteria

zoals die van Kopenhagen en ook niet aan de specifieke

acht stappen die waren voorgesteld voor het openen van

onderhandelingen met Bosnië en Herzegovina met betrekking tot de rechtsstaat, corruptiebestrijding, georganiseerde

misdaad en migratie. Hoewel we recentelijk vooruitgang

zien in Bosnië en Herzegovina met betrekking tot deze

stappen, is het duidelijk dat nog niet alle stappen volledig

zijn afgerond. Met name in dat bestuursdeel van het land

waar leiders met pro-Poetinstandpunten invloed hebben,

bestaat weerstand.

Dit onderstreept het belang van een grondige evaluatie en

controle voordat de toetredingsonderhandelingen worden

geopend. We zijn zeer kritisch op het feit dat de Europese

Commissie bereid lijkt te zijn om het proces te versnellen

zonder volledige naleving van de vastgestelde criteria. Dit

is niet de eerste keer dat dergelijke benaderingen zijn toegepast. We zullen ons ertegen blijven verzetten. Het is van

vitaal belang dat de vastgestelde criteria als bindend worden beschouwd en dat hier strak aan wordt vastgehouden.

Tegelijkertijd begrijpen we de geopolitieke context. De

toenemende druk van Russische invloeden benadrukt de

noodzaak van vooruitgang in de regio. Echter, dit mag niet

leiden tot concessies op het gebied van fundamentele

democratische waarden en de rechtsstaat. Kan de ministerpresident aangeven wat de urgentie is om dit besluit nu te

nemen? Kan hij ook aangeven waarom hij voornemens is

om in te stemmen? Ik wijs op het feit dat Bosnië en Herzegovina nog niet aan alle acht criteria heeft voldaan.

Voorzitter. De minister-president is onlangs op bezoek

geweest in Egypte en Israël. De NSC-fractie maakt zich grote

zorgen om de humanitaire situatie in de Gazastrook. We

zijn bezorgd over het vooralsnog uitblijven van resultaten

van de onderhandeling over een staakt-het-vuren en vrijlating van de gijzelaars. De meest effectieve manier om meer

humanitaire hulp Gaza in te krijgen, is over land via de

overgangen vanuit Israël en Egypte. Kan de minister-president aangeven wat Nederland meer kan doen om te zorgen

dat de hulp ter plaatse komt? Kan de minister-president

ook aangeven wat de opties zijn voor druk op de betrokken

partijen? Ook zijn we zeer bezorgd over de voornemens

van de regering-Netanyahu om door te stoten naar Rafah.

De VS overleggen met Israël over een alternatief. Kan dat

Netanyahu overtuigen? En wat gaat het kabinet doen als

de VS daar niet in slagen?

Voorzitter. Ik wil afsluiten door de minister-president eraan

te herinneren dat de Kamer een motie heeft aangenomen

over een opt-out op het gebied van migratie. Op 20 maart

zal de Commissie een mededeling uitbrengen over hervormingen en uitbreiding van de EU. Na het verschijnen van

deze mededeling verzoeken wij de minister-president om

een brief met zijn appreciatie over deze mededeling, inclusief een statement over hoe hij van plan is de opt-outmotie

uit te voeren. Deze brief ontvangen wij graag voor het debat

over de informele Europese Raad van april.

Voorzitter. Ik wil toch nog afsluiten met een kleine opmerking over het lekken op Buitenlandse Zaken. Ik heb de

minister-president daar in het vorige debat over de Europese Raad op bevraagd. Het antwoord was dat we geen

probleem hebben op Buitenlandse Zaken, maar wie schetst

mijn verbazing? Er komen weer nieuwsberichten naar buiten

op basis van gelekte stukken. Kan de minister-president

aangeven of we toch geen probleem hebben op het ministerie van Buitenlandse Zaken?

De voorzitterVoorzitter

Dat was uw bijdrage?

NSCDe heer KahramanNSC

Ja.

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-10

VoltMevrouw KoekkoekVolt

Ik heb een vraag over de vraag die over de opt-out gesteld

werd. Ik was ook bij het debat waar die motie werd ingediend. Die werd geïntroduceerd als: dat is de stok achter

de deur als we zien dat het migratiebeleid in Europees

verband niet effectief is. Daarom verbaast die vraag mij wel

een beetje. Wat ziet NSC op dit moment fout gaan, waar

zou het meer op willen inzetten, waardoor het vraagt:

wanneer gaan we die motie nou uitvoeren?

NSCDe heer KahramanNSC

Volgens mij legt mevrouw Koekkoek precies de vinger op

de zere plek. Het is een signaal, alleen is dat signaal nog

niet doorgegeven aan de Europese Unie. Wij willen de

minister-president het volgende meegeven, en de volgende

keer is een mooie gelegenheid want dan praat men over

de EU-uitbreiding en de langere termijn. Leg dan op tafel

dat, mocht het Migratiepact niet slagen, Nederland zich het

recht voorbehoudt om een opt-out te bedingen.

VoltMevrouw KoekkoekVolt

Daar ziet mijn vraag ook op. Als je als Nederland zegt dat

je zo'n motie hebt die is bedoeld als een stok achter de deur,

dan is het ook nodig dat je aangeeft waar die deur dan zit

bij wijze van spreken. Dus wanneer zegt Nederland: het is

niet geslaagd? Vandaar dat ik aan de partij die die motie

heeft ingediend de vraag stel: wat zien we nu dan niet goed

gaan? We hebben een EU-Migratiepact. We hebben een

nieuw migratiebeleid waarop wordt ingezet. Wat zou NSC

dan nog verder willen of harder willen waardoor die stok

achter de deur nu opgeworpen wordt?

NSCDe heer KahramanNSC

Voor ons is het heel duidelijk een stok achter de deur. We

hebben een pact. Ik moet het nog zien gebeuren dat dat

snel wordt uitgevoerd en ook effectief is. Wij hanteren die

motie juist als drang naar de Europese Unie om serieus

werk te maken van de migratie op Europees niveau.

VoltMevrouw KoekkoekVolt

Zouden we dan kunnen concluderen dat het wat voortijdig

is om nu al te vragen om een reactie op hoe Europa hierop

reageert — dat is eigenlijk mijn vraag — omdat we nog

moeten zien hoe dat nieuwe EU-beleid zich gaat uitkristalliseren? Het mag geen geheim zijn dat ik denk dat je dit juist

in Europees verband moet aanpakken, maar ik ben ook

gewoon even benieuwd naar de logica, de stappen die hier

gevolgd worden.

NSCDe heer KahramanNSC

Ik ben het juist totaal met mevrouw Koekkoek oneens, want

wij zien het juist als een signaal. Dat signaal hebben we

hier in de Kamer aangenomen. De minister-president gaf

de vorige keer aan dat het toen nog niet de juiste tijd was

om het in te brengen in de Europese Raad. Wij denken dat

het moment dat de toekomst van de Europese Unie ter

sprake komt, het juiste moment is. Als we het nu niet

inbrengen … Ik weet niet of alle andere landen door hebben

wat wij hier in de Kamer met elkaar hebben besloten met

de motie. Ik wil dat de minister-president dat bij de volgende

gelegenheid wel inbrengt.

GroenLinks-PvdADe heer KlaverGroenLinks-PvdA

Ik heb een vraag over Oekraïne, maar het ging net weer

over Buitenlandse Zaken en de ambtenaren. Ik zou echt alle

collega's willen oproepen om een beetje voorzichtig te zijn

met de ambtenaren hier in Den Haag. Uw eigen fractievoorzitter heeft overigens regelmatig in debatten gebruikgemaakt van informatie die gelekt was van ministeries. Daarbij

heb ik nooit zo'n principiële opstelling gehoord. Ik zou dus

graag willen zeggen: we spreken hier ministers aan en niet

ambtenaren. Dat gezegd hebbende, hoe kijkt de NSC-fractie

aan tegen het langjarig financieren van Oekraïne, dus het

optuigen van een fonds om die financiering voor de

komende tien jaar veilig te stellen?

NSCDe heer KahramanNSC

Ik wil daar toch op ingaan. Ik heb geen ambtenaren aangesproken. Ik heb de minister-president aangesproken en

gevraagd of er een probleem is bij Buitenlandse Zaken.

Daar mag hij zijn reactie op geven.

Uw tweede vraag was hoe wij aankijken tegen een fonds

om Oekraïne langdurig te steunen. Wij zijn voorstander van

steun aan Oekraïne die per land financieel goed geborgd

is. Wij willen dus niet dat dit gebeurt door nieuw geld te

creëren in de Europese Unie of op andere manieren, door

schulden aan te gaan of iets dergelijks.

GroenLinks-PvdADe heer KlaverGroenLinks-PvdA

Ik had het over Nederland. Nederland heeft nu ook weer

bilateraal geld vrijgemaakt. Dat is dit jaar 2 miljard. Mijn

punt is dat ik graag zou willen dat we voor de komende tien

jaar dat fonds vullen. Dat gaat dus niet over Europees geld

of defensiebonds. Dit gaat over hoe Nederland dit zelf invult.

Is NSC het met mij eens dat we dat zouden moeten gaan

doen?

NSCDe heer KahramanNSC

Daarmee overvraagt de heer Klaver mij. Ik neem het dus

graag mee en kom er op een ander moment op terug.

GroenLinks-PvdADe heer KlaverGroenLinks-PvdA

Goed, ik krijg hier toch geen antwoord op, dus ik ga geen

interruptie plegen. Ik wacht hierop.

FVDDe heer Van HouwelingenFVD

Ik wil hier eigenlijk even op doorgaan. De heer Kahraman

merkt net, terecht, op dat het belangrijk is om de regels te

handhaven. Als het gaat om steun, ook de steun aan Oekraïne, dan staat er expliciet in de Europese verdragen dat

munitieaankopen niet mogen op Europees niveau. Dat

gebeurt toch via een begrotingstrucje. Wat vindt NSC hier

eigenlijk van? Zouden we dat moeten doen of moeten we

hierin ook netjes de regels handhaven?

NSCDe heer KahramanNSC

Ik weet niet waar de heer Van Houwelingen precies op doelt,

maar NSC is er voorstander van dat als we dingen aanschaffen, de middelen daarvoor gewoon vanuit het land zelf

aanwezig zijn en dat er dus geen nieuwe schulden of iets

dergelijks op Europees niveau gecreëerd worden om dat

mogelijk te maken.

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-11

De voorzitterVoorzitter

We gaan luisteren naar de heer Tuinman van de fractie van

BBB.

BBBDe heer TuinmanBBB

Dank, voorzitter. Het is mooi dat het debat over de EU-top

deze keer wel in de plenaire zaal plaatsvindt, zodat iedereen

mee kan kijken, in plaats van in een noodoverleg. Dank ook

dat de premier hier vandaag aanwezig is.

Voorzitter. Op 21 en 22 maart is de Eurotop in Brussel. Er

staat heel veel op het spel voor Nederland, maar ook voor

onze landbouwsector. De Commissie is met voorstellen

gekomen om boeren tegemoet te komen. Ik steun deze,

mijn fractie trouwens ook, maar als Nederland vastzit aan

een natuurherstelwet en een lading aan bestaande EUnatuurwetten, dan blijft de beweegruimte voor boeren

hetzelfde. De voorstellen zijn daarom ook meer een Brussels

rookgordijn. Ik heb daarover drie vragen aan de premier.

Wat heeft Nederland gedaan om de blokkerende minderheid

op te zoeken om de natuurherstelwet tegen te houden?

Vraag twee. Is de premier bereid om alles op alles te zetten

hiervoor? Wat heeft de premier dan uiteindelijk nodig van

deze Kamer? De derde is: is de premier bereid om op de

Europatop specifiek op te roepen tot een herijking van het

Europese landbouw- en natuurbeleid?

Voorzitter. Een andere vraag gaat over een groep die

eigenlijk altijd buiten beeld blijft, namelijk onze vissers. Wij

hebben daarover een overleg gehad met de minister van

Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. Hij

heeft er op zijn niveau goed aandacht voor gevraagd. We

vragen hetzelfde van de premier. Welke stappen worden

er op de Eurotop gezet om ook vissers tegemoet te komen

met minder regelgeving?

Voorzitter. Dan naar Oekraïne. Mijn fractie steunt de veiligheidsovereenkomst maar kijkt wel kritisch naar de Europese

Defensie Industrie Strategie. Begrijp me goed, mijn fractie

begrijpt de aanjaagfunctie van publiek geld van de EU door

middel van ophoging met 5 miljard van het Europese

Defensiefonds en het EDIP, maar de geluiden van de Franse

Eurocommissaris Breton over het 1 miljard-fonds gaan ons

te ver. Ik heb daar in mijn interruptie inderdaad ook tijd aan

gewijd, want juist voor een defensie-industrie is concurrentie noodzakelijk voor het beste product tegen de beste prijs,

en dan ook gefinancierd door institutionele fondsen en door

privaat kapitaal. Daarnaast hebben we juist innovatie en

aanpassingsvermogen nodig, niet alleen in de verschillende

krijgsmachten in Europa, maar juist ook in het Europese

defensie- en technologie-ecosysteem.

Voorzitter. Grote EU-fondsen op kosten van de Nederlandse

belastingbetaler, die eurobonds of die defense bonds waar

we het over hebben gehad, vormen een haast onnavigeerbaar web van regels, voorwaarden en aanbestedingsprotocollen dat het Nederlandse bedrijfsleven uiteindelijk eerder

op achterstand zet dan vooruithelpt. Deelt de premier dus

deze analyse en hoe ziet de premier zijn rol in juist in het

versterken en goed positioneren van onze bedrijven en

kennisinstellingen?

Voorzitter. Ten aanzien van Bosnië en Herzegovina is de

positie van mijn fractie echt glashelder. Eventuele uitbreiding van de EU is alleen mogelijk na een grondige hervorming van de EU op basis van haar kerntaken. Daarnaast

ziet mijn fractie ook de geopolitieke ontwikkeling in de

onderbuik van Europa, de Russische inmenging en de

destabilisering van de regio. Mijn fractie zal de premier dus

ook geen rode lijn voor de voeten werpen, maar we hebben

wel samen met de VVD een motie voorbereid die waarborgt

dat alle vervolgstappen, álle vervolgstappen in het toetredingsproces enkel en alleen kunnen plaatsvinden op basis

van de harde voorwaarden uit de Kopenhagencriteria.

Voorzitter. Voorts over de Egyptedeal. De BBB …

De voorzitterVoorzitter

Ik denk dat de heer Paternotte iets wil zeggen over het

vorige punt.

D66De heer PaternotteD66

Er komt een motie die tegen de regering zegt dat alle volgende stappen op basis van de Kopenhagencriteria genomen moeten worden, maar dat staat letterlijk in de agenda

die de minister-president ons heeft gestuurd. Ik vind het

heel fijn dat BBB instemt met het openen van de onderhandelingen, maar waar is zo'n motie voor nodig als dat precies

is wat de regering toch al wil doen?

BBBDe heer TuinmanBBB

Wij willen dat de regering zich er wat dat betreft aan houdt

en we willen als Tweede Kamer, als parlementariërs, hier

laten zien dat wij daar nu enerzijds een mandaat voor geven

en dat wij er anderzijds voor willen zorgen dat het nog maar

eens een keer wordt vastgelegd dat er enkel en alleen

stappen gezet kunnen worden, ook als er geopolitieke

omwentelingen zijn, als er voldaan is aan de acht stappen

die vastgesteld zijn voor het kandidaat-lidmaatschap en de

veertien criteria die zijn vastgesteld als de Kopenhagencriteria.

De voorzitterVoorzitter

Prima. U continueert.

BBBDe heer TuinmanBBB

De Egyptedeal dus. Zoals u weet steunt de BBB migratiedeals als middel om migratie te dempen. Ze zijn een goed

begin en een voet tussen de deur bij landen in de ring rond

Europa. Ze zijn wel nog maar de helft van het werk. Er moet

goed toegezien worden op de uitvoering van zulke deals

en de opgebouwde relatie moet gebruikt worden voor verdere barrières tegen migratiestromen. Wanneer krijgen we

van de premier de details over deze deal? Kan de premier

aangeven hoe het krachtenveld in elkaar steekt? Hoe krijgen

we meer parlementaire inspraak bij deze asieldeals?

Voorzitter. Tot slot de nucleaire-energietop. Ik heb er nog

niemand over gehoord, maar wij als BBB hechten daar

grote waarde aan. BBB, mijn fractie, is voorstander van

kernenergie. Het is schoon, veilig en voorziet ons van een

stabiele toevoer van extra elektriciteit. Het kabinet heeft de

intensivering van kernenergie hoger op de agenda gezet

en daar zijn wij uiteraard blij mee. Op 12 oktober 2023 heeft

mijn collega Eppink in deze zaal een motie ingediend, die

ook is aangenomen, om te kijken hoe het traject versneld

kan worden. De beantwoording was als volgt: dat is niet

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-12

mogelijk zonder hierbij de zorgvuldigheid te raken. Ik weet

dat niet alles op te lossen is met een bak met geld, maar

zou het niet mogelijk kunnen zijn om mankracht en middelen in te zetten die we nu gebruiken voor bijvoorbeeld het

intensiveren van wind op zee en zon? Ik wil de premier ook

vragen waarom we ondanks de mooie inzet straks op de

nucleaire-energietop iedere keer maar weer blijven vastzitten in het stigma van inzetten op wind op zee en zon. Beide

energiebronnen zijn toch eigenlijk heel instabiel?

De voorzitterVoorzitter

Mevrouw Koekkoek, want ik denk dat u naar een ander punt

gaat.

VoltMevrouw KoekkoekVolt

In voorgaande asiel- en migratiedebatten heeft Volt heel

specifiek gevraagd naar de Egyptedeal, met name naar de

inhoud ervan en de bilaterale afspraken die Nederland heeft.

We hebben ook gevraagd hoe we dat geld nou inzetten. Je

wilt toch voorkomen dat Nederland geld aan bijvoorbeeld

mensensmokkelaars uitgeeft? Mij valt op, en ik ben ook wel

benieuwd naar de reflectie van de heer Tuinman daarop,

dat het juist ook bij de Egyptedeal heel vaag is hoe de lijntjes lopen, zogezegd. Vandaar dat ik daar heel terughoudend

en niet per se enthousiast over ben. Daar komt juist mijn

vraag vandaan. De BBB zegt: alle begin is moeilijk. Zouden

we nu dan zo enthousiast moeten zijn over de migratiedeal

of zou je op dat moment moeten zeggen: goh, hoe werkt

dat nu eigenlijk? Die vraag hoor ik eigenlijk niet.

BBBDe heer TuinmanBBB

Nee, ik heb nog één vraag aan de premier.

De voorzitterVoorzitter

U continueert.

BBBDe heer TuinmanBBB

Waar blijft de vertaalslag van de nucleaire ambitie in een

langetermijnvisie?

Dank u wel, voorzitter.

VoltMevrouw KoekkoekVolt

Ik wil een vraag stellen over de migratiedeals, die u zojuist

benoemde. De heer Tuinman weet vast dat we als Kamer

juist over migratiedeals een rondetafel hebben aangevraagd

en ook geregeld: hoe zitten ze in elkaar en waar gaat het

geld heen? Er was vanmiddag een uitreiking van een petitie

van Artsen zonder Grenzen — volgens mij was BBB daar

niet bij — die daarbij aangaven dat er ook vraagtekens bij

de migratiedeals zijn. Juist omdat we nog heel erg aan het

onderzoeken zijn wat deals doen en hoe je die precies moet

insteken, verbaast het enthousiasme me een beetje. Mijn

vraag aan de heer Tuinman is dus of de vragen maar vooral

ook het enthousiasme over migratiedeals niet wat voorbarig

zijn.

BBBDe heer TuinmanBBB

Ik vind dat een goede vraag van mevrouw Koekkoek. Ik zal

morgen bij de Burgemeester Dales Lezing zijn, waarbij door

een aantal partijen dieper wordt ingegaan op deals, maar

ik wil mevrouw Koekkoek meegeven dat alle begin lastig

is. We hebben een eerste stap gemaakt met Turkije. Daar

hebben we een hoop van geleerd. Dat is zeker waar. We

hebben een aantal andere stappen gezet, met Mauritanië

en Tunesië. Het zijn af en toe ook ongemakkelijke vriendschappen die je moet sluiten, maar ik wil Egypte toch echt

op de agenda zetten. Dat land heeft echt zwaar te kampen

met een economische crisis en een recessie. Het is jarenlang, misschien wel in zijn hele historie, een draailand

geweest dat aan de ene kant in onze invloedssfeer zit en

aan de andere kant niet zo. Op dit moment is dat wel zo. Ik

denk dat we alles op alles moeten zetten om Egypte aan

onze kant te houden en met hen de migratiedeals daadwerkelijk goed op te zetten. De laatste woorden hierover zijn

dat ik niet kan ingaan op de daadwerkelijke details, want

die wil ik hier nog even van de premier krijgen.

BBBDe heer TuinmanBBB

Dat zijn hartstikke goede vragen, maar ik wil mevrouw

Koekkoek in dezen wel meegeven dat mensensmokkelaars

over het algemeen actief zijn op het moment dat er een

soort vacuüm is. Ik denk dat we met deze deal juist laten

zien dat we betrokken zijn. Dat doen we niet alleen als

Nederland, maar ook als Europese Unie met al die verschillende landen bij elkaar. We laten juist zien dat er engagement is en dat we in zekere mate, even plat gezegd, ook

ons eigen vlees in de kuip hebben. We hebben skin in the

game. Dat zorgt er denk ik juist voor dat Nederland en de

Europese Unie niet kunnen wegkijken van mensensmokkel.

Op het moment dat je een regio eigenlijk in z'n eigen sop

laat gaarkoken, heb je er geen gevoel bij. Dan voel je het

niet, zie je het niet en gebeurt het eigenlijk buiten jouw zicht.

De voorzitterVoorzitter

Afrondend.

VoltMevrouw KoekkoekVolt

Afrondend. We zijn het erover eens dat je mensensmokkelaars moet aanpakken. Ik hoop dat wij elkaar de hand kunnen schudden over het volgende. Op het moment dat je

geld gaat uitgeven, wil je ook heel erg goed weten waar

dat geld aan wordt uitgegeven. Er is nu, zeker in het geval

van Egypte, de zorg dat het geld juist bij mensensmokkelaars terechtkomt.

BBBDe heer TuinmanBBB

Jazeker. Ik ben het met u eens, hoor. Maar dan moet u ook

eens nadenken over die 100 miljard van Breton. Ik zou ook

wel even willen weten welk geld je waaraan uitgeeft voordat

je daar daadwerkelijk de schuldenmarkt mee opgaat.

De voorzitterVoorzitter

We gaan luisteren naar de heer Van Campen …

VoltMevrouw KoekkoekVolt

Ik heb daar wel net antwoord op gegeven, voorzitter. We

kunnen het daar dus politiek oneens over blijven, maar dat

lijkt me net weer een andere discussie dan we net hebben

gevoerd.

De voorzitterVoorzitter

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-13

De heer Van Campen van de VVD.

VVDDe heer Van CampenVVD

Voorzitter. Het is elf jaar geleden dat Kroatië als laatste land

toetrad tot de Europese Unie. Nu, iets meer dan een

decennium verder, heeft in korte tijd een aantal landen de

stappen gezet om op lange termijn ook toe te treden tot

onze Unie. Zo was Bosnië en Herzegovina recent het laatste

land waarvan de Europese Commissie adviseerde om de

gesprekken te starten om tot een onderhandelingsraamwerk

te komen, wat in de toekomst uiteindelijk tot toetreding zou

kunnen leiden. Dat is ook wat het kabinet hier adviseert en

voorstelt.

Op dit moment hebben maar liefst negen landen de status

van kandidaat-lidstaat. Dat legt wat onze fractie betreft een

fundamentele uitdaging bloot. Wat onze fractie betreft moet

uitbreiding gepaard gaan met hervormingen, zodat onze

Unie slagvaardig en betaalbaar blijft. De heer Tuinman

noemde het ook al. Tegelijkertijd zien we ook dat het

belangrijk is dat landen als Oekraïne en Bosnië op termijn

veilig en stabiel worden. Dat is niet alleen in hun belang,

maar ook in ons welbegrepen eigen belang. Hiermee dringen we de beïnvloeding vanuit Rusland en China terug en

kunnen we grote uitdagingen zoals oorlog, migratie en klimaatverandering ook aan de randen van de Europese Unie

het hoofd bieden. Het is namelijk van belang dat we deze

landen in onze achtertuin stabiel houden en helpen met het

opbouwen van rechtsstatelijke waarden. Maar we moeten

er tegelijkertijd voor zorgen dat de Nederlandse belangen

ermee gediend zijn. We moeten voorkomen dat er problemen ontstaan met het functioneren van de Europese Unie

zoals we dat op dit moment zien met Hongarije. Strikte en

faire toetsing op uitbreiding is cruciaal. Bij de voortgang

moeten merites vooropstaan. We vragen het kabinet hoe

daar tegenaan gekeken wordt.

Voorzitter. Het is nu zonder nieuwe lidstaten al lastig om

sanctiepakketten tegen Rusland vorm te geven of om een

artikel 7-procedure tegen Hongarije te doorlopen. Ik vraag

de minister-president hoe andere lidstaten kijken naar hervormingen zoals het afschaffen van het veto op buitenlandbeleid. Lijkt er nu ruimte voor het doorzetten van een artikel

7-procedure tegen Hongarije? We weten dat Polen daar

eerder vaak moeite mee had en dat blokkeerde, maar daar

zit inmiddels ook een andere regering. Daar waait een

andere wind.

Voorzitter. De Franse president Macron heeft veelvuldig

gepleit voor een Europese Unie van verschillende snelheden, voor verschillende schillen rondom wat de heer

Paternotte de "Europese binnentuin" noemt. Hoe kijkt het

kabinet naar dit voorstel? Is de minister-president het met

onze fractie eens dat er concrete hervormingen noodzakelijk

zijn als de Europese Unie blijft uitbreiden?

Voorzitter. Voor kandidaat-lidstaten zal het stuk voor stuk

een proces van de lange adem gaan worden, want deze

landen moeten aan de conditionaliteiten voldoen en toetreding moet gepaard gaan met concrete resultaten op het

gebied van rechtsstaat en economie. Dat gaf ik eerder al

aan. Als het dan na jaren en jaren eindelijk zover is, moet

je als Europese Unie ook klaarstaan om een unie van meer

dan 30 lidstaten te worden, al dan niet met verschillende

schillen en snelheden. Graag een reactie van de ministerpresident, ook op de vraag wanneer dat een logische discussie is om te voeren. We weten dat de Europese Commissie morgen met een voorstel komt. Daar zijn we nieuwsgierig naar, maar wat is het moment dat ook individuele lidstaten die discussie op de agenda kunnen zetten?

Voorzitter. Dan kom ik op Bosnië en Herzegovina. Ik gaf het

al aan: wat de Europese Commissie betreft mag de eerste

stap als het gaat om toetredingsgesprekken worden gezet.

Wat ons betreft moet ook Bosnië en Herzegovina gaan

voldoen aan de vele eisen op het gebied van democratisering, mensenrechten en rechtsstatelijkheid. Kan de ministerpresident misschien duiden wat deze stap voor Bosnië en

Herzegovina betekent in het hele traject? Dat is al gevraagd

door collega Diederik van Dijk van de SGP. Hoe is het

krachtenveld geschetst binnen de Europese Raad? Daarover

lezen we wat in de geannoteerde agenda van de ministerpresident. Maar ook als het gaat om de voorwaardelijkheid

van conditionaliteiten en beoordelingen op merites, hoe

wordt daar breder, door andere lidstaten, naar gekeken?

Ook voor Bosnië en Herzegovina is het in het welbegrepen

eigenbelang dat de stabiliteit op de Balkan gewaarborgd is

en blijft. We hebben in de jaren negentig de omvang gezien

van de grote migratiestromen na de afschuwelijke burgeroorlog. Met de huidige interne spanningen is er altijd een

risico op escalatie. We vragen de minister-president hoe

hij naar die context kijkt.

Voorzitter. Ik zou graag willen spreken over de situatie in

Israël en Gaza. Al een halfjaar woedt daar een afschuwelijke

strijd. Het menselijk leed in de regio is enorm. De situatie

rondom de UNRWA en de eventuele betrokkenheid van

werknemers bij de aanslagen van 7 oktober is extra zorgwekkend. De EU en de Verenigde Staten zijn normaal

gesproken by far de grootste donateurs van de UNRWA,

maar deze donaties zijn door veel Europese landen en de

Verenigde Staten stopgezet naar aanleiding van het noodzakelijke onderzoek. Wat ons betreft moeten we vanuit

humanitair belang ruimte maken voor alternatieven voor

hulpgoederen en -personeel in Gaza. We zien de initiatieven

van verschillende landen die daar zelf aan droppings doen

en de Amerikanen die dit doen met toegang vanaf zee. Hoe

kijkt het kabinet naar de alternatieven voor de langere termijn, omdat het humanitaire leed daar koste wat kost moet

worden beperkt?

Voorzitter. We hopen dat deze inzetten en de alternatieven

het humanitaire leed in de regio kunnen verlichten, zonder

afbreuk te doen aan het recht van Israël om zichzelf te verdedigen tegen de terreurdaden van Hamas en om de gijzelaars terug te halen die nog steeds niet thuis zijn.

Voorzitter, tot zover.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Er is een vraag van de heer Van Houwelingen.

FVDDe heer Van HouwelingenFVD

Ik heb de heer Van Campen niet over Oekraïne gehoord,

terwijl dat natuurlijk wel op de agenda staat. Wat onder

andere op de agenda staat, is de conceptconclusie waarin

de Europese Raad voor het eerst gaat uitspreken dat Rusland niet mag winnen, wat er ook gebeurt. Mijn vraag aan

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-14

de heer Van Campen is wat hij daarvan vindt. Hoe definieert

hij "het niet winnen van Rusland"?

en het terugdringen van de Russische agressor tot buiten

zijn landsgrenzen.

VVDDe heer Van CampenVVD

Ik vind dat een uitstekend uitgangspunt. Oekraïne is een

bondgenoot. Het is een land dat op het Europese continent

ligt en dat het volste recht heeft om zich te verdedigen tegen

de agressie van agressor Rusland. Wat onze fractie betreft

is er whatever it takes nodig om Oekraïne te helpen met

geld, munitie, wapens en met diplomatieke steun om Rusland weg te stoten tot buiten de soevereine grenzen van

Oekraïne.

FVDDe heer Van HouwelingenFVD

Ik probeer het antwoord hieruit te destilleren, maar u moet

mij corrigeren als het niet zo is als ik zeg. Voor u is "niet

winnen" dus in ieder geval dat Rusland de Krim moet

opgeven en de gebieden in de Donbas. Mijn vervolgvraag

is hoe realistisch de VVD dat vindt. Hoe realistisch is het

om te verwachten dat Oekraïne de Krim en de Donbas kan

terugveroveren? Wat moet daarvoor gaan gebeuren?

VVDDe heer Van CampenVVD

Volgens mij is daar vorige week een goed debat over

gevoerd in deze Kamer. Mijn collega Brekelmans heeft dat

debat gevoerd. Hij noemde vier lijnen waarlangs de Europese Unie zich zou moeten opstellen. Ik zou die willen herhalen. Je moet op financieel gebied en munitiegebied voldoende armslag bieden. Dan moeten er drones zijn om de

Russische agressor te bestrijden en tot buiten de grenzen

van de Oekraïense soevereiniteit terug te dringen. Tot slot

moeten we binnen de Europese Unie ook op economisch

gebied maatregelen nemen, of het nou om autofabrikanten

of staalfabrikanten gaat, om te bewerkstelligen wat nodig

is om Oekraïne te helpen bij het respecteren van zijn soevereiniteit.

FVDDe heer Van HouwelingenFVD

En dan mijn vervolgvraag; ik ben heel benieuwd. Wat vindt

de heer Van Campen van al die experts die natuurlijk nooit

in deze Kamer komen, want er worden alleen maar mensen

van Clingendael uitgenodigd? Wij willen ze wel graag uitnodigen, maar dan wordt dat geblokkeerd, onder andere

door de VVD, wat natuurlijk schandalig is. Al die onafhankelijke militaire experts die niet worden betaald door mensen van Buitenlandse Zaken, zoals de Clingendaelexperts,

zeggen dat het echt onmogelijk is om dat te winnen, gezien

de situatie, al krijgt Oekraïne alle hulp van de NAVO, maar

we hebben niet eens de munitie of de mankracht. Wat vindt

de VVD daarvan? Nogmaals, ik herhaal de vraag: is het nou

realistisch om te verwachten dat Oekraïne de Krim en de

Donbas ooit kan terugveroveren, met alle hulp die wij zouden kunnen geven, waar wij natuurlijk tegen zijn, en nog

afgezien van het feit dat je dan een hele grote kans hebt op

een nucleaire oorlog?

VVDDe heer Van CampenVVD

De heer Van Campen ziet in de opstelling van het Oekra-

ïense volk en van het Oekraïens leiderschap al jarenlang

een inzet die alle steun en alle bewondering verdient, die

ondersteund moet blijven worden, om uiteindelijk te komen

tot waar Oekraïne het volste recht op heeft en dat is vrijheid

FVDDe heer Van HouwelingenFVD

Ik krijg dus geen antwoord op mijn vraag. Ik vind het

belangrijk om dat te markeren. De heer Van Campen begint

over het Oekraïense volk dat moet worden gesteund. De

premier had het daar ook over in het debat over de Oekra-

ïense oorlog, vorige week. Stel dat de Oekraïense regering

op een gegeven moment zegt: "weet je wat, dit gaan wij

niet winnen", zoals al die experts ook zeggen, "we willen

vrede en we staan de Krim en de Donbas af". In uw eigen

definitie zou dat betekenen dat Rusland dan gaat winnen.

Stel dat Oekraïne daar zelf toe besluit, is dat dan iets waarvan de VVD zegt, wat de premier vorige week ook zei: "ja,

dan steunen we Oekraïne, want we gaan natuurlijk niet op

de stoel van Oekraïne zitten"? Is het dan wel acceptabel

voor de VVD?

VVDDe heer Van CampenVVD

Ik heb net uitgesproken welk vertrouwen mijn fractie heeft

als zij kijkt naar de inzet van het Oekraïense volk en van het

Oekraïens leiderschap. Als ik dan luister naar de als-danvraag die de heer Van Houwelingen mij stelt, dan kan ik

niet anders dan concluderen dat dat niet meer is dan borrelpraat, en daar wil ik het graag bij laten.

De voorzitterVoorzitter

De laatste.

FVDDe heer Van HouwelingenFVD

Ja, de laatste. Dit is helemaal geen als-danvraag, want dit

gebeurt dus. In april 2020 is Johnson afgereisd naar Kyiv;

dat weet de heer Van Campen ook, als het goed is. Ze waren

bezig met vredesonderhandelingen en toen heeft Boris

Johnson namens de NAVO en dus ook namens ons gezegd:

dat gaan we niet doen, let's just fight. Dat is wat hij gezegd

heeft, dat is wat naar buiten is gekomen. Dat is het grote

probleem, meneer Van Campen. Oekraïne kan dat zelf niet

besluiten. Dat komt omdat het dus een proxyoorlog is tussen de NAVO en Rusland, waar Oekraïne het grote slachtoffer van is, en dat is ontzettend erg. Daarom zeggen wij

ook de hele tijd: dit is niet onze oorlog, we zouden erbuiten

moeten blijven.

VVDDe heer Van CampenVVD

Ik zou bijna geneigd zijn om te zeggen dat de heer Van

Houwelingen het heeft over een proxyoorlog, maar dat hij

in deze Kamer een proxyparlementariër is die in ieder geval

het Russische volk of de inzet van Moskou zeer goed gezind

is, en daar wil ik me niet toe laten verleiden.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Ik zou graag een vraag willen stellen over de situatie in de

Palestijnse gebieden. De Israëlische regering heeft onlangs

nog plannen openbaar gemaakt waarin er aanvullende

nederzettingen gebouwd gaan worden op Palestijns gebied.

Deelt de heer Van Campen namens de VVD dat het nederzettingenbeleid en de annexatiepolitiek van de Israëlische

regering in strijd zijn met en inbreuk maken op de mensenrechten van de Palestijnen?

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-15

VVDDe heer Van CampenVVD

De heer Van Baarle weet dat mijn fractie zich herhaaldelijk

heeft verzet tegen de nederzettingenpolitiek, ook in het

stemgedrag bij Kamermoties. Die is illegaal, internationaal

illegaal en onacceptabel. Dat herhaal ik hier dan ook.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Het is mooi dat de VVD die conclusie trekt, alleen, wat mij

teleurstelt in dit huis, in de Europese Unie en in bredere

internationale relaties, is dat het blijft bij dit concluderen.

We staan erbij en we kijken ernaar hoe Israël weer plannen

openbaart om nog meer nederzettingen te gaan bouwen.

De vraag aan de heer Van Campen, die namens de VVD

spreekt, is of de VVD bereid is om aan het nederzettingenbeleid van de Israëlische regering ook politieke consequenties te verbinden. En dan heb ik het niet over het tokenisme

om een aantal kolonisten op een sanctielijst te plaatsen.

Die zijn er niet eens, denk ik, want in Israël worden ze nooit

veroordeeld. Dan heb ik het over het beleid om daar politieke consequenties aan te verbinden. Is de VVD bereid om

dat te doen, omdat de VVD terecht zegt dat dat illegaal is?

VVDDe heer Van CampenVVD

Met alle respect, maar ik denk dat hier een fundamenteel

verschil van mening tussen de buitenlandpolitiek van de

heer Van Baarle en die van mijn fractie wordt blootgelegd.

Ik mag hier namelijk graag met hem over debatteren en ik

ken zijn standpunt hierover, maar mijn fractie kiest er liever

voor om in dat hele internationale discours, dat zo complex

en zo gevoelig is, niet alleen met de zijde van de Palestijnse

autoriteiten het gesprek te blijven voeren, maar ook met

de Israëlische autoriteiten het gesprek te blijven voeren.

Want juist als je aan tafel zit en met elkaar die relaties

onderhoudt, kun je ook op het scherpst van de snede met

elkaar de discussie blijven voeren en ook bepaalde onacceptabele acties veroordelen. Dat is de keuze die mijn fractie

daarin maakt.

De voorzitterVoorzitter

Uw laatste interruptie.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Ja, voorzitter, mijn laatste interruptie.

Dit is niet de VVD die ik hoor over bijvoorbeeld een Rusland,

waarbij alle sancties uit de doos getoverd moesten worden.

Dit is niet de VVD die ik hoor over een Turkije, om nog maar

een land te noemen, waarvan de VVD zei: we moeten alle

sancties uit de doos gaan toveren. Bij Israël heeft de VVD

een hele andere toon. Dan is het opeens de toon van dialoog en van in gesprek blijven. Maar in gesprek blijven kan

de VVD blijven doen en kan de Nederlandse regering blijven

doen. Maar ik roep ertoe op dat een schending van het

internationaal recht consequenties moet hebben. Waarom

is de VVD niet bereid om in de richting van Israël aan te

geven dat het afpakken van land, wat illegaal en diefstal is,

politieke gevolgen heeft? Waarom is de VVD niet bereid

om op te roepen daar politieke gevolgen aan te verbinden?

VVDDe heer Van CampenVVD

Nogmaals, ik denk dat je uiteindelijk het meest bereikt ... Ik

hoor ook het kabinet op het scherpst van de snede de discussie voeren over de opstelling van het Israëlisch leiderschap als we zien wat er gebeurt in de richting van Gaza.

Die discussies gaan er heel stevig aan toe, denk ik. Dat is

ook terecht, als u het mij vraagt. Maar ik denk dat je het

meeste resultaat boekt als je met elkaar aan tafel die discussie voert in plaats van dat je aan de zijlijn veroordeelt zonder

daadwerkelijk effect te hebben of dingen te veranderen.

De voorzitterVoorzitter

Dank, meneer Van Campen. We gaan luisteren naar de heer

Van Houwelingen van de fractie van Forum voor Democratie.

FVDDe heer Van HouwelingenFVD

Dank u, voorzitter. Overmorgen is er een Europese top. Uit

de conceptconclusie blijkt, zoals ik net al zei, dat EU-leiders

de steun aan Oekraïne onverminderd willen doorzetten, zo

lang en zo intensief als nodig. Sterker nog, voor het eerst

zal worden uitgesproken door de Europese Raad dat de

doelstelling van de oorlog het voorkomen van een Russische overwinning is. Mijn vraag aan de minister-president

is dan ook: wat houdt dit in? Wanneer heeft Rusland

gewonnen? Wanneer zal dus voorkomen zijn dat Rusland

gewonnen heeft?

Voorzitter. Deze vreselijke oorlog draait helemaal niet om

Oekraïne en de Oekraïense bevolking. Dat is nooit zo

geweest. Het is, zoals wij vanaf het begin hebben gezegd,

een proxyoorlog tussen de NAVO en Rusland die ten koste

van de Oekraïense bevolking op Oekraïens grondgebied

wordt uitgevochten. Rusland mag deze oorlog, zo blijkt nu

ook uit de conceptconclusie van de aanstaande Europese

top, dus koste wat het kost niet winnen. Het welzijn van

Oekraïne en de Oekraïense bevolking kan de VS, de EU en

de NAVO niets schelen: alles is geoorloofd, geen schade is

te groot en geen mensenleven is te veel, zo lang Rusland

maar niet wint. Zoals onze minister van Defensie Ollongren

in oktober 2023 op het Warsaw Security Forum zei: "in a

way, of course, supporting Ukraine is a very cheap way to

make sure that Russia with this regime is not a threat to

the NATO alliance". Amerikaanse neoconservatieve politici

zoals Mitch McConnell en Mitt Romney zeggen dit ook. Een

oorlog waarin honderdduizenden doden vallen, noemen

zij "goedkoop". Dat is letterlijk wat ze zeggen. Alles kan,

niets is te gek, geen offer is te zwaar, zo lang maar voorkomen wordt dat Rusland wint.

Voorzitter. Mijn vraag aan de minister-president is: hoe kan

Oekraïne überhaupt militair winnen van Rusland? Er is

inmiddels een lange lijst van militaire adviseurs en experts

die stellen dat Oekraïne militair allang verloren heeft en dat

er niets maar dan ook echt helemaal niets is dat het Westen

kan doen om een militaire catastrofe af te wenden.

D66De heer PaternotteD66

Voorzitter, de heer Van Houwelingen citeerde net uit de

conceptconclusies. Wij als Kamerleden kunnen dingen

inzien, maar het is absoluut niet de bedoeling om die hier

te delen. Het is vrij uniek dat een parlement daar überhaupt

inzage in krijgt, want de meeste parlementen in Europa

krijgen dat niet. Ik zou u dus willen vragen om hem daarop

aan te spreken en te zorgen dat we dat niet doen met elkaar,

want dat versterkt de positie van dit parlement niet.

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-16

De voorzitterVoorzitter

Ik moet de heer Paternotte daarin toch gelijk geven, denk

ik. U heeft het vertrouwelijk kunnen inzien.

FVDDe heer Van HouwelingenFVD

Ze zijn rondgestuurd in een signalering. Het is jammer als

zoiets vertrouwelijk is, want dan kun je er ook niet over

debatteren en dat is natuurlijk de functie van dit debat. Maar

ik zal de heer Paternotte geruststellen: er zitten verder geen

verwijzingen in mijn betoog naar de signalering die wij

inderdaad allemaal hebben ontvangen.

De voorzitterVoorzitter

Ik vind het toch kwalijk en gevaarlijk. Want u ontvangt iets

vertrouwelijks, wat ons verstrekt is door het kabinet, en

daar citeert u uit.

FVDDe heer Van HouwelingenFVD

Er stond in ieder geval niet "vertrouwelijk" boven; dat weet

ik heel zeker. Dan had ik het natuurlijk niet geciteerd. Misschien is het handig als dat voortaan dan wel boven zo'n

document staat, voorzitter.

D66De heer PaternotteD66

De heer Van Houwelingen loopt hier al een tijdje rond. Ons

is altijd glashelder gemaakt op basis van welke voorwaarden je conceptconclusies kan inzien en die informatie kan

gebruiken. Ik vind het echt heel vervelend dat een woordvoerder van een partij waarvan we ons natuurlijk vaak

afvragen namens wie ze spreekt, hier zo lankmoedig omgaat

met die vertrouwelijkheid. Dat ondermijnt dit hele parlement

en onze positie bij de Europese besluitvorming.

De voorzitterVoorzitter

Dat moet ik dan toch beamen, want op pagina 12 zie ik

"vertrouwelijke onderhandelingsdocumenten". Dus ...

FVDDe heer Van HouwelingenFVD

Maar staat er "vertrouwelijk" bij dit document? Daar gaat

het natuurlijk om.

De voorzitterVoorzitter

Nou ja, goed. U continueert.

FVDDe heer Van HouwelingenFVD

De insinuatie die net werd gedaan, werp ik trouwens verre

van me. Het is altijd hetzelfde verhaal. Ik praat helemaal

niet namens iemand anders, behalve dan namens de partij

en de kiezers die wij hier mogen vertegenwoordigen. Dat

moet ook maar eens afgelopen zijn. Ik ga door, voorzitter.

De munitie en mankracht daarvoor ontbreken simpelweg.

Dat is bijvoorbeeld de analyse van oud-kolonel en militair

adviseur Douglas Macgregor, maar ook die van professor

Jeffrey Sachs. Volgens hen heeft Rusland militair al

gewonnen. We zitten nu in de fase waarin langzaam de

politieke schuld van deze verloren oorlog, uitgelokt door

de VS, de NAVO en de EU, zeg ik nogmaals, op de schouders van Oekraïne wordt geschoven. Oekraïne kon de NAVO

nooit wat schelen. Dat er daar 500.000 doden zijn gevallen,

bewijst dat. Dat miljoenen Oekraïners hun land hebben

moeten ontvluchten, laat dat zien. De enorme economische

schade die Oekraïne heeft moeten doorstaan, toont dat aan.

Het enige wat voor de NAVO telt, is Rusland militair en

economisch beschadigen en op die manier verzwakken.

Oekraïne, de Oekraïense bevolking, werd en wordt daarvoor

genadeloos en nietsontziend gebruikt en misbruikt. We

laten het als Nederland allemaal gebeuren. Sterker nog, we

moedigen en wakkeren de ellende aan. Voor de NAVO is

Oekraïne geen vriend, maar een middel, een instrument

om Rusland mee te beschadigen. "We steunen Oekraïne

zolang het nodig is; we zijn er tot het bittere einde." Dat wil

zeggen: totdat we er, net zoals in Vietnam, Irak, Syrië, Libië

en Afghanistan, genoeg van hebben, onze boel inpakken

en vertrekken, een rokende puinhoop achterlatend.

GroenLinks-PvdADe heer KlaverGroenLinks-PvdA

Heeft Forum voor Democratie, de partij of de voorganger

ervan, de stichting die bij het Oekraïnereferendum furore

heeft gemaakt, ooit geld ontvangen uit Rusland of van

mensen gelieerd aan Rusland of aan het Kremlin?

FVDDe heer Van HouwelingenFVD

Absoluut niet. Ik heb nog nooit een roebel gehad, meneer

Klaver. Echt niet.

GroenLinks-PvdADe heer KlaverGroenLinks-PvdA

Is de heer Van Houwelingen bereid om alle jaarverslagen

van zowel de partij als de stichting die de voorloper van

deze partij was, alsook alle financiële stukken openbaar te

maken?

FVDDe heer Van HouwelingenFVD

Voor zover ik weet zijn al die stukken, dus ook die van de

stichting, sowieso openbaar. Ik heb het niet voor het debat

gecheckt — ik hoop dat u me dat niet kwalijk neemt — maar

ik neem aan dat ze sowieso openbaar zijn.

De voorzitterVoorzitter

Prima. Dat was de laatste interruptie van de heer Klaver. U

continueert.

FVDDe heer Van HouwelingenFVD

Ja, voorzitter, dank u wel. Het moment gaat komen dat we

een graf graven waar we het lijk dat Oekraïne heet, in

dumpen. Het is weerzinwekkend en walgelijk. Het heeft met

steun en vriendschap niets te maken. Ik voorspel u: over

een paar jaar zien de Oekraïners dat ook in en zullen ze ons

hierom, vrees ik, gaan haten.

Voorzitter. Oekraïne is namelijk door het Westen gekoloniseerd, door middel van het EU-associatieverdrag waarvan

we bijna tien jaar geleden al zeiden dat het een kolonisatieverdrag was dat tot oorlog met Rusland zou leiden.

Bovendien is dat verdrag — laten we dat vooral nooit vergeten — natuurlijk afgewezen door de Nederlandse bevolking, op 6 april 2016. De minister-president heeft het alsnog

doorgedrukt, tegen de zin van de Nederlandse bevolking

in. Het is gebeurd door middel van de door het Westen

gesteunde gewelddadige coup — want dat was het — in

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-17

2014 en door middel van het afvaardigen van Johnson naar

Kiev in april 2022, die het vredesakkoord dat er al lag en

waar Oekraïne nu alleen nog maar van kan dromen, namens

het Westen heeft getorpedeerd en Oekraïne heeft opgedragen om door te vechten. "Let's just fight", zei Johnson toen

tegen Oekraïne. En nu wordt Oekraïne gedwongen zich

dood te vechten in een zinloze proxyoorlog tussen de NAVO

en Rusland, die niet te winnen is, tot de laatste Oekraïner

— of als het aan Macron en andere Europese leiders ligt:

de laatste Europeaan — is gesneuveld. En waarom? Om

koste wat kost te voorkomen dat Rusland wint? Om Rusland

waar mogelijk maar te beschadigen? Om de wapenindustrie,

die recordwinsten behaalt, en grote bedrijven zoals Black-

Rock te laten profiteren van deze oorlog? Om na deze oorlog

stukken landbouwgrond die Oekraïne waarschijnlijk moet

gaan verkopen om zijn schulden af te betalen, voor een

prikkie op te kopen? Is dat waarom we het allemaal doen?

Het is absurd, het is walgelijk en het is zinloos. Nederland

laat het niet alleen gebeuren, maar loopt voorop in het

aanwakkeren van deze oorlog, een oorlog die niet onze

oorlog is.

Ik zie dat ik nog een paar seconden over heb. Tot slot zou

ik de minister-president willen vragen om in te gaan op de

vraag die mijn collega, de heer Baudet, vorige week heeft

gesteld en waarop geen antwoord is gekomen. Wat betekent

nou dat gesprek dat Nuland had met de Amerikaanse

ambassadeur in 2014? De Oekraïense regeringsposten

werden toen nota bene verdeeld. Laat dat niet zien dat

Oekraïne de facto helemaal geen zelfstandig land meer is,

dat het Oekraïne dus ook allang niet meer om zijn eigen

toekomst gaat en dat het dus ook een proxyoorlog is?

Mijn laatste vraag heeft hier ook mee te maken. Er is een

statelijke actor die Nord Stream heeft opgeblazen.

Beschouwt onze regering die statelijke actor, wie dat dan

ook is, als een vijandige mogendheid? Dat is een ja-ofneevraag.

Dank u wel, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Er zijn nog twee sprekers voor de dinerpauze.

Ik geef graag het woord aan de heer Emiel van Dijk van de

fractie van de PVV.

PVVDe heer Emiel van DijkPVV

Dank u wel, voorzitter. De PVV heeft afgelopen week met

grote verbazing kennisgenomen van de mededeling van

de Europese Commissie dat Bosnië klaar zou zijn voor het

openen van toetredingsonderhandelingen met de Europese

Unie. Vindt de minister-president het ook niet voorbarig

om nu al groen licht te geven aan Bosnië terwijl bij lange

na niet aan de criteria wordt voldaan om de toetredingsonderhandelingen te openen? Kan de premier aangeven of

hij van mening is dat toetreding van nieuwe kandidaat-lidstaten op basis van merites dient plaats te vinden en dat

dus aan alle criteria moet worden voldaan alvorens er

überhaupt met gesprekken kan worden begonnen? Vindt

de premier dat Bosnië aan de criteria heeft voldaan om de

kandidaat-status te verkrijgen? Is er een scenario te

bedenken waarin de premier geopolitieke overwegingen

zou laten prevaleren boven het volgen van de Kopenhagencriteria? Is de premier voornemens om op de Europese top

zijn steun voor Bosnië uit te spreken?

Voorzitter. Ook al zou Bosnië er wel klaar voor zijn, de PVV

is en blijft tegenstander van verdere uitbreiding van de

Europese Unie in algemene zin. De problemen in Nederland

zijn gigantisch. Het laatste wat we er als Nederland bij

kunnen gebruiken, is een nog grotere EU met meer arme

en corruptere landen die vervolgens ook weer aan het

transferunie-infuus komen te liggen. Het zal niet de eerste

keer zijn dat de Nederlandse belastingbetaler opdraait voor

dergelijke EU-beslissingen. Die Nederlandse belastingbetaler heeft het al hartstikke moeilijk om zijn boodschappen,

energierekening en huur te betalen. Als het aan ons ligt,

maken we dus pas op de plaats. Het zou sowieso verstandig

zijn dat de Europese Unie eerst haar eigen zaakjes op orde

brengt voordat ze de weg inslaat van verdere EU-uitbreiding.

Een ander dossier waar de EU maar van geen ophouden

weet, is het hele verhaal van de nieuwe eigen middelen.

Nieuwe eigen middelen houden altijd in: meer mogelijkheden tot het financieren van EU-ambities. Dit gaat ten koste

van belastingbetalers, die deze bedragen linksom of

rechtsom moeten opbrengen. Of het nu gaat om directe

belastingheffing of om indirecte belastingheffing op basis

van een percentage van bijvoorbeeld een economische

indicator, het resultaat is altijd meer geld voor de Europese

Unie. De PVV vindt het niet te verteren dat de Europese

begroting, zelfs nadat Groot-Brittannië eruit is gestapt,

alleen maar verder is uitgebreid en gegroeid. Is het niet

eens tijd dat de EU pas op de plaats maakt met deze uitgavedrift?

Zou het niet gepaster zijn als de Europese Unie eerst in haar

eigen vlees snijdt, bijvoorbeeld door de exorbitante salarissen aan banden te leggen, of door bijvoorbeeld geen landbouwsubsidies aan spookkoeien in Italië te verstrekken, of

door zich gewoon weer als vanouds te focussen op economische samenwerking tussen de lidstaten? Waarom moet

het altijd meer zijn, meer bevoegdheden, meer geopolitieke

invloed, meer regels en alle bijbehorende red tape? Ziet de

premier het probleem hiervan? Wat doet dit met het

draagvlak voor de EU onder de burgers, boeren en ondernemers die hier de gevolgen van ondervinden? Zou de

premier er eens op kunnen reflecteren hoe dit in zijn ogen

beter kan en moet? Kan de premier ook aangeven welke

opties er nu op tafel liggen om te komen tot nieuwe eigen

middelen?

Voorzitter. Dan migratie. Afgelopen week is er een deal

gesloten met Egypte. Dit gaat weer om vele miljarden

euro's, 7 miljard euro welteverstaan. Welk aandeel hiervan

komt voor rekening van de Nederlandse belastingbetaler?

Kan de premier aangeven wat er precies is afgesproken

met Egypte? Hoe zal deze deal ervoor zorgen dat er minder

migranten naar ons land toe komen? Kunnen asielzoekers

die uit of via Egypte naar de EU zijn gekomen of gaan

komen, voortaan terug worden gestuurd naar Egypte onder

deze nieuwe deal, is dan mijn vraag aan de premier. En, zo

nee, is de premier dan bereid om dit in elk geval op de

Europese Raad te regelen? Graag een reactie.

Voorzitter. Dan het EU Strategisch Kompas. Een van de

voorstellen die daarin wordt genoemd is een Rapid

Deployment Capacity, een snel inzetbare EU-eenheid van

5.000 militairen. Welk aandeel levert Nederland hieraan en

hoeveel soldaten betreft dit? Waar zijn deze soldaten

gestationeerd? Kan de premier aangeven hoe de bevelstruc-

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-18

tuur van een dergelijke eenheid eruitziet? Komen de

Nederlandse soldaten onder een buitenlands bevel te staan

binnen deze Rapid Deployment Capacity? In welke gevallen

wordt deze EU-eenheid straks ingezet, en waar? Heeft

Nederland daar dan nog zeggenschap over? Is dit een eerste

opmaat naar een Europees leger? Wat vindt de premier er

in dat kader van dat Von der Leyen de ambitie heeft uitgesproken om in een volgende termijn een Eurocommissaris

voor Defensie in te stellen? Vindt de premier niet net als de

PVV dat de Nederlandse krijgsmacht soeverein moet blijven

en dat we de EU daar geen zeggenschap over zouden

moeten geven, en dat we voor ons veiligheidsbeleid beter

kunnen steunen op een sterke NAVO? Dit betekent wat ons

betreft ook dat we onze schaarse troepen dus niet moeten

toekennen aan dergelijke EU-experimenten, maar ervoor

moeten zorgen dat we de manschappen beschikbaar houden voor de verdediging van ons nationale grondgebied

en eventueel voor NAVO-activiteiten. Is de premier het met

de PVV eens dat dergelijke doublures tussen de EU en de

NAVO dus voorkomen moeten worden?

Tot slot, voorzitter, zou de PVV het nog willen hebben over

een stukje transparantie. Helaas hebben wij soms lastig

toegang tot vertrouwelijke documenten. EU-besluitvorming

is in nevelen gehuld. Het enige wat wij als Kamer nog

hebben om daar enigszins zicht op te houden, is toegang

tot het Delegates Portal. Zoals de premier weet, heeft het

Raadssecretariaat geprobeerd om de Tweede Kamer de

toegang tot dit portal te ontnemen, dan wel om die te

bemoeilijken. Dit betekent dat wij straks geen inzicht meer

hebben in wat er achter gesloten deuren besproken wordt.

Dit komt de transparantie van het besluitvormingsproces

wat ons betreft niet ten goede. Onze vraag is dus: is de

premier bereid om tijdens de Europese Raad het voorstel

in te brengen om lidstaten de volledige toegang tot het

Delegates Portal terug te geven dan wel te laten behouden?

Dat was het voor mij. Dank u wel, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Nog één interruptie voor de heer Paternotte.

D66De heer PaternotteD66

Nog twee, denk ik, voorzitter. Volgens mij heb ik net een

punt van orde gemaakt, waar u het trouwens mee eens

was.

De voorzitterVoorzitter

Dat gaat u nu tegen me gebruiken. Oké. Maar vooruit, twee.

D66De heer PaternotteD66

Ik was het eens met het laatste. Toegang tot het Delegates

Portal moeten we houden, maar dat wordt inderdaad niet

geholpen door wat er net gebeurde. De heer Van Dijk zegt

niets over Oekraïne. De premier was onlangs in Charkiv,

op 50 kilometer van de Russische grens, om daar een veiligheidsovereenkomst voor tien jaar te tekenen met Oekra-

ïne. Dat was precies om duidelijk te maken dat we het land

blijven steunen zolang het nodig is om de eigen vrijheid te

kunnen verdedigen. Daar is vanmiddag over gestemd. De

fracties van DENK, de Socialistische Partij, Forum voor

Democratie en de PVV hebben tegengestemd. Mijn vraag

is: waarom is dat?

PVVDe heer Emiel van DijkPVV

U krijgt bijval van de premier, hoor ik; dat is hartstikke mooi.

Dat is omdat wij hebben besloten dat wij niet voor tien jaar

een garantie of een blanco cheque met betrekking tot onze

financiën, militaire middelen of wat dan ook gaan tekenen.

Wij vinden het een hele rare figuur dat een demissionair

kabinet, dat op zijn laatste benen loopt, van mening is dat

het dat moet kunnen afsluiten. Daarom hebben wij daartegen gestemd. Ik zat toevallig samen met u te stemmen. Aan

de verbazing op uw gezicht lees ik af dat u heeft gezien dat

wij bij andere zaken voor steun hebben gestemd. Ik neem

dus aan dat dat u enigszins verblijdt, ondanks de tegenslag

dat wij niet voor de tienjarige blanco cheque zijn.

De voorzitterVoorzitter

Afrondend.

D66De heer PaternotteD66

De PVV heeft inderdaad voor het eerst voor een voorstel

van ons gestemd om iets te doen dat Oekraïne kan helpen,

namelijk voor de productie van drones, mede in Oekraïne.

Van die tienjarige veiligheidsovereenkomst kun je zeggen:

dat mag niet, want het is een demissionair kabinet. De

verkiezingen zijn al een tijdje geleden, hè? Dit is het kabinet

dat we nu hebben. Dit is de premier die daar nu zit. Je kan

in Europa moeilijk de hele tijd zeggen: sorry jongens, er is

nog geen nieuw kabinet; Nederland kan even helemaal niks.

Die oorlog gaat gewoon door. Die trekt zich er niet zo heel

veel van aan dat de formatie hier al een tijdje duurt.

De voorzitterVoorzitter

De heer Paternotte maakt zijn vraag af.

D66De heer PaternotteD66

De heer Van Dijk zegt vaak: die steun voor Oekraïne willen

wij niet. Hij wijst net naar moties van vandaag. Dan zou ik

hem het volgende willen vragen. Betekent dit nu dat de

PVV hierin toch van mening verandert? Kan hij dan misschien toezeggen dat de PVV zich ervoor inzet dat bij een

volgend kabinet de steun in Oekraïne op zijn minst door

blijft gaan op het niveau dat we nu hebben? Dat we op die

manier duidelijk kunnen maken dat we Oekraïne blijven

steunen en dat Poetin er niet op moet gokken? Die hoopte

namelijk dat Nederland die steun na de verkiezingsuitslag

gaat intrekken.

PVVDe heer Emiel van DijkPVV

Ik kan hier geen toezeggingen gaan doen voor wat een

volgend kabinet gaat doen. Wij weten niet hoe een volgend

kabinet eruit gaat zien. Dat weet de heer Paternotte ook

niet. Het lijkt me een beetje voorbarig en ongepast voor mij

als Kamerlid om daar een voorschot op te nemen. Dus nee,

dat ga ik niet doen.

De voorzitterVoorzitter

Prima. Tot zover. We gaan luisteren naar de heer Eerdmans

van de fractie van JA21. Hij is de laatste spreker voor het

diner.

JA21De heer EerdmansJA21

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-19

Verdiend, zegt de voorzitter, om een hapje te eten na deze

zit. Dat geldt inderdaad ook voor de premier. Voorzitter, er

zijn veel onderwerpen op de top van donderdag en vrijdag.

Over veel onderwerpen is het vorige week ook al gegaan

moet ik zeggen, onder andere bij het debat over de staat

van de oorlog. Daarom beperk ik mij tot een aantal urgente

kwesties wat ons betreft.

We beginnen met het migratiepact. Daar zal de Europese

Raad toch ook weer bij stilstaan, het is namelijk de mijlpaal

op het gebied van migratie van de afgelopen vier jaar.

Althans, dat zijn de mijlpalen volgens de Europese Commissie zelf. Het gaat dan over nieuwe asielmaatregelen via het

migratiepact. De visie van JA21 is bekend. Wij zeggen dat

er een aantal stappen in de goede richting zijn, maar die

worden ruimschoots overvleugeld door de evidente nadelen

van het migratiepact. Zo blijft de opvang voor asiel op

Europese, en daarmee op Nederlandse bodem, terwijl wij

zeggen dat er een verschuiving zal moeten plaatsvinden

van Europa naar opvang in de eigen regio's en in de partnerlanden. Dit pact wil juist het tegenoverstelde. Sterker

nog, het wordt meer een dwangwet op Europees niveau

dan iets waar JA21 heil in ziet. Als Brussel met de vingers

knipt, dan zal elk land straks verplicht kunnen worden om

asielzoekers op te nemen, tenzij het €20.000 per persoon

neerlegt. Tijdens het laatste commissiedebat asiel zei ik

tegen staatssecretaris Van der Burg dat het op die manier

toch een beetje op chantage lijkt, als je een afkoopsom

invoert voor het niet opnemen van asielzoekers. Maar als

het werkelijkheid wordt, zou je eigenlijk wel gek zijn om die

€20.000 neer te tellen, want de eenvoudige rekensom is dat

een hele levensloop voor een asielzoeker in Nederland zo'n

acht ton kost. Dan ben je dus eigenlijk heel goedkoop uit.

De staatssecretaris onderschreef deze opvatting van mij

over het afkopen en zei: dat is realistischer dan opvangen.

Daarom zal ik in tweede termijn een motie indienen, omwille

van deze mooie woorden van de staatssecretaris op dit

punt, om een duidelijk signaal af te geven.

Voorzitter, dan de Egyptedeal. Die deal met Egypte gaat

inderdaad 7,4 miljard omvatten. Het gaat onder andere om

migratie. Ik lees dat het over leningen en over giften gaat.

Ik wil graag meer weten. Ik heb het pact gelezen. Het is niet

zo heel uitgebreid, maar om wat voor giften en om wat

voor leningen gaat het? Onder welke voorwaarden en welke

rente? Dat zouden wij graag willen weten. Ook belangrijk:

worden er dit keer, in tegenstelling tot bij de Tunesiëdeal,

harde en duidelijke afspraken gemaakt en targets gesteld

op het gebied van het indammen van de migratiestroom?

Dat is erg belangrijk voor JA21. Klopt het dat Egypte meer

legale migratie naar Europa in het vooruitzicht wordt

gesteld, als onderdeel van deze deal? Erkent de premier

dat ook legale migratie uit Noord-Afrika op zich helemaal

geen goede zaak is voor Nederland?

Dan de toetredingsonderhandelingen met Bosnië. In

december is door de Europese Raad besloten dat die

onderhandelingen zullen worden geopend zodra in de

nodige mate aan de criteria is voldaan. De Commissie vindt

dat dit inmiddels het geval is en wil de toetredingsonderhandelingen gaan openen. Het kabinet benadrukt zelf dat

het proces onomkeerbaar en gefaseerd is en zegt voorzichtig te zijn ten aanzien van het openen van die onderhandelingen. We gaan het monitoren en kritisch volgen, maar

onderaan de streep is mijn vraag: willen we dit? Is de toetreding van Bosnië en Herzegovina in het Nederlands

belang? Zoals ook de vraag is of de toetreding van landen

als Oekraïne, Georgië en Moldavië in het Nederlands belang

is. Hetzelfde geldt overigens voor Bulgarije. Welk effect

heeft toetreding van Bulgarije tot de euro en de eurozone

op Nederland, denkt de minister-president? De vraag is ook

of de Bulgaren er zelf heel erg blij van worden. Dat lijkt niet

zo te zijn. Kijk ook naar Kroatië, waar de consumenten vorig

jaar, na invoering van de euro, met forse prijsstijgingen

werden geconfronteerd. Om nog maar te zwijgen over de

transferunie, die met de toetreding van Bulgarije naar het

oosten uitbreidt en ons nog meer geld zal kosten.

Gaat de premier ook een kijkje nemen op de eerste nucleaire-energietop donderdag? Erg interessant. Twee vragen

daarover. Eén: kan hij de Kamer na de top voorzien van een

overzicht van de concrete plannen en nieuwe technologieën

in andere Europese landen en van de kansrijke ontwikkelingen voor Nederland op dit gebied? Twee: wil hij vooral zijn

oor te luister leggen bij nucleaire koplopers zoals Frankrijk

en Zweden?

VVDDe heer Van CampenVVD

Ik zou de heer Eerdmans met betrekking tot uitbreiding en

toetreding willen vragen of hij denkt dat Bosnië er met een

jaar al bij is.

JA21De heer EerdmansJA21

Zei u "met een jaar"? Nee, dat denk ik niet.

VVDDe heer Van CampenVVD

Dit is de afweging die ik ook in mijn bijdrage heb genoemd.

Aan de ene kant wil je ervoor zorgen dat de Europese Unie

er klaar voor is om eventueel verder uit te breiden; dat is

ze nu nog niet. Tegelijkertijd, zeg ik tegen de heer Eerdmans,

is het ook in ons eigen belang dat we landen op de Balkan

bij ons houden en begeleiden in de richting van hervormingen die ook ons eigen belang dienen, zoals stabiliteit en

samenwerking daar. Hoe kijkt zijn fractie daarnaar?

JA21De heer EerdmansJA21

Daar kijk ik met dezelfde ogen naar als u, alleen wil ik dat

niet via het lidmaatschap van de Unie; ik denk dat dat een

te grote stap is. Ik krijg het idee dat het bij de VVD altijd

begint met een raamwerk en praten, en dat het vervolgens

uitmondt in toch weer een nieuw lidmaatschap. Dat is iets

waar wij op vele fronten van zeggen: dat is een stap te ver.

Europa moet juist kleiner in plaats van groter zijn. Wij hebben veel meer zorgen bij toetreding van andere landen die

het ons onder andere in financieel opzicht moeilijk maken.

Ik denk dat we daar de lessen wel van hebben geleerd. De

vraag is dus vooral: wat schieten we ermee op? Maar ik

ben het wél met de heer Van Campen eens dat wij moeten

zorgen voor stabiliteit in de regio. Daar hechten wij namelijk

zeer aan. Ik denk ook dat bewezen is welke ellende we in

dit opzicht op Europees grondgebied hebben gehad. Maar

de vraag is of een lidmaatschap van de Unie ons daar direct

bij gaat helpen.

VVDDe heer Van CampenVVD

Laat ik de heer Eerdmans in ieder geval uit zijn zorgen helpen, want voor de VVD geldt absoluut niet dat het alleen

maar meer is. Mijn fractie denkt juist dat je met een streng

onderhandelingsraamwerk partijen en landen aan de borst

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-20

kunt houden en kunt bewegen tot de hervormingen die

nodig zijn en die uiteindelijk ons eigen belang dienen. Neem

die stabiliteit ter voorkoming van grote migratiestroming

en ter voorkoming van het in de handen van Moskou drijven

van bepaalde landen, bijvoorbeeld op de Balkan. Dat moeten we willen voorkomen. Dat is waar de VVD voor staat.

Ik hoop dat de heer Eerdmans ook daarnaar zou willen kijken.

De voorzitterVoorzitter

Het woord is aan de minister-president.

Minister RutteMinister

Veel dank, voorzitter. Ik wil het als volgt doen. Ik begin met

vragen over Oekraïne, dan over Bosnië, dan over het Midden-Oosten, dan over Defensie, dan over de Egypteafspraken, dan over de nucleaire top en dan de overige vragen.

JA21De heer EerdmansJA21

Ja, vrede en stabiliteit zijn zeker van belang. Ik denk alleen

niet dat je op migratiegebied nou heel veel opschiet door

landen allemaal bij de Unie te brengen. Ik denk eerlijk

gezegd dat dat ons juist verder van huis brengt — kijk naar

het Migratiepact — doordat landen in het kader van opvang

uit het Europees grondgebied zullen worden veroordeeld

tot het opnemen van asielzoekers, zeg ik kijkend naar de

ontwikkelingen binnen de Europese Commissie. Dus hoe

groter de Unie, hoe groter de druk van asiel op Nederland;

dat is mijn overtuiging.

Ik begin met Oekraïne. Er is inderdaad — we hebben daar

vorige week een debat over gehad — sprake van een tienjarig commitment. Ik heb het over de steun aan Oekraïne,

zolang en zoveel als nodig. De overeenkomst is daarmee

ook een politiek bericht aan de buitenwereld, ook in financiële zin. Denk aan de 2 miljard voor 2024. Uiteraard is er

daarnaast het steunpakket van 50 miljard van de Europese

Unie. Alleen, ik denk — op dat punt ben ik het niet eens met

de heer Paternotte — dat de verdere financiering echt is

aan een nieuw kabinet. Maar uiteraard kijken wij naar wat

de Kamer daarover zegt.

VVDDe heer Van CampenVVD

Daar zijn we het met elkaar over eens. Niet voor niets heb

ik gezegd dat de Unie op dit moment niet klaar is voor uitbreiding naar meer dan de landen die we op dit moment

hebben. Eerst moet je daartoe hervormen. Maar voor je bij

die uitbreiding bent, ben je twintig jaar verder. Ik denk dat

het om stabiliteit op bijvoorbeeld de Balkan te bewerkstelligen belangrijker is dat je een land aan de borst houdt.

Maar de VVD is het met de heer Eerdmans eens dat we

voor uitbreiding op dit moment nog niet klaar zijn. Ik hoop

dat de minister-president bereid is om die afweging mee

te nemen in zijn gesprekken in de Raad.

JA21De heer EerdmansJA21

Ja, dat lijkt hij te zijn, zo te zien. In ieder geval delen wij dat

punt. Ik heb gezegd wat ik daar nu over gezegd heb.

Tot slot. Ik ben bij mijn laatste punt. Dat is een ingewikkelde,

namelijk het punt van de Corporate Sustainability Due

Diligence-richtlijn, oftewel de CSDDD; volgens mij komt er

nog een S achter. Ik heb er in ieder geval een schriftelijke

vraag over gesteld aan minister Van Leeuwen. Dat is wel

goed om te zeggen. Het is een richtlijn waarmee Nederlandse bedrijven bedolven zullen worden onder een lawine

van rapportageverplichtingen. Daar komt het eigenlijk op

neer. Het gaat om regeldruk en vergaande juridische

gevolgen. Ik kan u zeggen dat echt veel bedrijven hierover

naar ons mailen of bij ons aan de bel trekken. Die zeggen:

we maken ons er gewoon zorgen over dat dit op ons afkomt.

Desondanks begrijp ik dat men afgelopen vrijdag op

ambassadeursniveau, het zogenaamde Coreper I, in Europa

heeft ingestemd met deze richtlijn. Nederland kan zelf nog

tegenstemmen, maar dat moet dan in de Raad gebeuren.

Mijn vraag is of Nederland dit gaat doen.

Voorzitter, dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Om 20.10 uur gaan we luisteren naar de antwoorden van

de minister.

De vergadering wordt van 19.20 uur tot 20.15 uur geschorst.

Dan de vraag over de militaire en humanitaire steun aan

Oekraïne: zijn er blokkades op de Europese Raad te verwachten? Ik denk het niet. Ik denk dat het goedkomt. In het verleden dreigde Hongarije de besluitvorming te blokkeren,

maar uiteindelijk is dat niet gebeurd. We hebben inderdaad

besloten over uitbreiding en over de 50 miljard. Dat ging

wel gepaard met enige wrijvingswarmte, maar uiteindelijk

is dat toch goed gekomen.

Uiteraard is het van belang dat Rusland dit niet wint. Zij

zijn deze ongeprovoceerde agressieoorlog gestart. We

hebben drie doelen: een soeverein, democratisch en vrij

Oekraïne, een veilig en vrij Europees continent, en aantonen

dat agressie niet loont. Dat betekent: brede, grootschalige

en langdurige steun vanuit de internationale gemeenschap.

Dus ook Nederland is daarvoor onmisbaar.

Dan over het gesprek dat gevoerd is door mevrouw Nuland

en anderen. Dat zijn gesprekken zoals we die vaker hebben.

Daarbij bekijken we nationaal wat we in andere landen zien

gebeuren. Dat is heel normaal. Dat is geen blijk van Amerikaanse inmenging. Overigens is ook geen enkele van de

genoemde namen in de Oekraïense administratie terechtgekomen. Die hele conspiracy theory heb ik vorige week al

terzijde geschoven, en dat doe ik nog een keer.

FVDDe heer Van HouwelingenFVD

Voorzitter, hoeveel interrupties krijgen we?

De voorzitterVoorzitter

Zullen we er zes doen? Dit was de eerste, dus nu uw tweede.

FVDDe heer Van HouwelingenFVD

Nou …

De voorzitterVoorzitter

Dit wordt de derde al!

FVDDe heer Van HouwelingenFVD

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-21

De minister-president doet dit weer af als een conspiracy

theory, als iets wat je op de website leest. Dat is toch wel

heel jammer. Mijn collega, de heer Baudet, heeft vorige

week voorbeeld na voorbeeld genoemd waaruit duidelijk

blijkt dat Oekraïne — dit is een heel belangrijk punt — niet

zelfstandig besluit over zijn eigen toekomst. Daar ga ik mijn

eerste interruptie aan besteden. Ik zou toch echt — dat zeg

ik nogmaals; ik hoop dat de voorzitter erop kan toezien dat

we antwoord krijgen — de minister-president willen vragen

om op mijn vraag in te gaan. Hij heeft het gesprek ongetwijfeld gehoord. Als je dat gesprek beluistert, hoor je hoe

Nuland de Oekraïense regeringsposities verdeelt. Ze zegt:

die gaat dit doen en die gaat dat doen. Dat kwam deels uit.

Denkt de minister-president dan: nou, dit is echt een zelfstandig land, dat over zijn eigen toekomst kan besluiten,

zonder inmenging van buiten? Is dat nog hard te maken?

Hoe kijkt de minister-president — dat is mijn vraag dus —

naar zo'n gesprek?

Minister RutteMinister

Zoals ik net zei: wij hebben dat als Nederland ook. Wij praten vaak ook politiek en diplomatiek over wat er gebeurt in

Duitsland, Engeland of Nigeria. Dan maak je een inschatting

van hoe de verkiezingen gaan aflopen en wat we daarvan

denken. Dat gebeurde in dit geval ook. Dat is heel normaal.

FVDDe heer Van HouwelingenFVD

Ja, dat gebeurde, maar ik vraag iedereen om het zelf —

onder de video gaan we de link zetten — na te luisteren,

want zo ging het niet. Zij zegt: die gaat dit doen en die gaat

dat doen. Dat heeft niks te maken met bekijken hoe de toekomst van Oekraïne is. Dit is gewoon Amerika dat zegt: zo

en zo gaan we het uitrollen. Dat gebeurde vlak voordat —

laten we dat niet vergeten — die coup is gepleegd.

Dan mijn tweede of mijn derde vraag, hoe u ook telt, voorzitter. Die vraag gaat over Johnson. Ik wil heel graag aan

de minister-president vragen om daar ook op te reageren.

Hij ging — dat is uit allemaal betrouwbare bronnen, dus

niet alleen van websites — 8 april 2022 naar Kiev om in

feite, zoals ik in mijn betoog heb verwerkt, de vredesonderhandelingen te torpederen. Nu wil ik de minister-president

weer vragen om daarop te reflecteren. Wat zegt het nou

over hoe zelfstandig Oekraïne over zijn eigen toekomst kan

besluiten als zo iemand langskomt, de onderhandelingen

verstoort en er eigenlijk voor zorgt dat het niet is doorgegaan?

Minister RutteMinister

Over dat Amerikaanse gesprek zeg ik toch nog maar een

keer: als u het zou afluisteren, kunt u dat ook door de

Nederlandse administratie horen gebeuren. Dit kan bij tal

van andere landen, want we analyseren met elkaar wat we

denken dat daar gebeurt en hoe we dat moeten duiden. Je

wilt natuurlijk voorbereid zijn op allerlei mogelijke uitkomsten van verkiezingen en politieke besluitvorming. Dat hoort

bij het normale diplomatieke en politieke overleg dat je

nationaal hebt. Dit zou nu bijvoorbeeld kunnen gaan over

Amerika. Gaat Trump winnen of Biden en wat betekent dat?

Als Biden wint, welke benoemingen vinden er dan plaats?

En als Trump wint, welke benoemingen vinden er dan

plaats? Ik denk dat je dat ook hoort als je dat soort

gesprekken zou afluisteren. Dat betekent niet dat Nederland

beslist wie de verkiezingen gaat winnen. Dat betekent dat

je je daarop voorbereidt, scenario's doorschaakt en kijkt

wat dat betekent voor onze relatie.

Dan de tweede vraag. Het gaat om april 2022. Come on!

Dat was na Boetsja. Oekraïne had op dat moment de aanval

afgeslagen. Hoezo zou Oekraïne op dat moment bereid zijn

vredesonderhandelingen in te stappen? Hadden ze daar

Johnson voor nodig? Nee, natuurlijk niet. Er was geen

sprake van dat ze dat zouden gaan doen.

FVDDe heer Van HouwelingenFVD

Dit klopt dus ook niet, want Boetsja was 1 april.

Minister RutteMinister

En dit is 9 april.

FVDDe heer Van HouwelingenFVD

Nee, nee, nee. Dit is dus veel later. Als dat dan de grote

aanleiding was geweest, zou dat natuurlijk al veel eerder

zijn afgeblazen. Dat is dus ook geen logische conclusie van

de minister-president.

Ik wil nog een derde voorbeeld geven, want er zijn zoveel

voorbeelden. Ik zou de minister-president willen vragen of

hij kan ingaan op het interview met Biden uit 2018. Dit heeft

de heer Baudet vorige week ook genoemd en dit heeft de

minister-president ook kunnen nakijken. Biden zegt hierin:

"Ik heb gezegd dat die aanklager ontslagen moest worden.

En wat gebeurde er binnen een paar uur? Hij werd ontslagen." Wat vindt de minister-president van dat statement

van Biden?

Minister RutteMinister

Toch nog even. April 2022! Alsof de Oekraïense regering

het nodig had om van Johnson te horen dat ze niet moesten

instappen in vredesonderhandelingen. Er was helemaal

geen sprake van dat Oekraïne dat op dat moment ging doen.

Het land was op een full onslaught. Inmiddels hebben zij

50% van het grondgebied terugveroverd dat de Russen in

eerste instantie na 23 februari hadden veroverd. Ik vind het

allemaal best hoor, maar nu is het weer iets uit 2018. Het

zegt me helemaal niks. Ik heb die vorige twee dingen nu

nagekeken, maar ik ben niet in staat om alle verwijten en

conspiracies die uit Forum komen allemaal een voor een

te bekijken en te weerleggen. Dat lukt mij echt niet. Daarvoor is het te veel. Ik heb er nu twee weerlegd en in het

volgende debat weerleg ik de volgende. Laten we dat zo

afspreken.

FVDDe heer Van HouwelingenFVD

De minister-president heeft natuurlijk helemaal niks weerlegd. Dat is het probleem. Bij elk concreet voorbeeld dat

we geven — dat zien we wel vaker in debatten — is de

houding van het kabinet: wat een onzin, conspiracy theories,

websites. Het is echt heel, heel kwalijk. Men gaat er gewoon

niet meer op in en doet het af als onzin. Ik laat het hier even

bij.

Ik wil mijn resterende interruptie nog even aan die andere

vraag besteden, want daar is de minister-president ook niet

op ingegaan.

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-22

Minister RutteMinister

Ik was nog maar net begonnen met de beantwoording.

FVDDe heer Van HouwelingenFVD

Ja, oké. Nou, dan moet ik misschien maar … Oké, ik ga

door, want …

Minister RutteMinister

Ik zou deze vraag stopzetten en die dadelijk alsnog stellen

als ik die niet beantwoord heb.

FVDDe heer Van HouwelingenFVD

Ja, dank voor het advies, dank voor het advies.

Minister RutteMinister

Want anders bent u uw vraag kwijt.

FVDDe heer Van HouwelingenFVD

Ja, maar … We zijn nu zo gezellig met mekaar aan het praten, dus laten we het ook maar gelijk afmaken!

Oekraïne. Ik heb deze vraag net ook aan de VVD gesteld:

even los van alle emoties eromheen, kan Oekraïne wat de

minister-president betreft zelfs met steun van de NAVO

überhaupt winnen?

Minister RutteMinister

Ja, dat kan.

FVDDe heer Van HouwelingenFVD

Militair winnen? Is dat mogelijk? Kan de minister-president

dat misschien toelichten? Heel veel experts denken daar

namelijk anders over. Hoe gaan we dan ook een nucleaire

oorlog voorkomen als we ook weer gaan proberen om de

Krim te bevrijden, zoals de minister-president zegt?

Minister RutteMinister

Ik heb bij het vorige debat ook tegen de leider van de partij

van de heer Van Houwelingen, de heer Baudet, gezegd dat

de enige die kan instappen op vredesonderhandelingen de

president van Oekraïne is. Die zal dat naar mijn overtuiging

alleen doen als hij het gevoel heeft dat hij voldoende

voortgang heeft geboekt op het slagveld om dat geloofwaardig te kunnen doen en om voldoende eisen te kunnen stellen aan Russische kant. Maar hij is de enige die dat kan

doen en niemand anders. Wij moeten ervoor zorgen dat

Rusland niet succesvol is. Wij moeten laten zien dat het

koloniseren van een ander land in het Europa van de jaren

twintig van deze eeuw onacceptabel is, niet alleen omdat

onze waarden op het spel staan, maar ook onze veiligheid.

Want als het lukt, dan eindigt het niet met Oekraïne. Rusland

zal doorgaan. Dat raakt uiteindelijk ook onze veiligheid.

FVDDe heer Van HouwelingenFVD

Het is goed om dit ook weer te markeren. De kijker kan het

zelf zien. Ik stel een hele concrete vraag, namelijk: hoe gaat

Oekraïne dat in godsnaam voor elkaar krijgen? Ik krijg wéér

geen antwoord. Heeft u het gehoord? Ik heb in ieder geval

geen antwoord op mijn vraag gehoord. Ik vermoed dat ik

nu naar het einde van mijn interruptie ga, maar dit is te

belangrijk. De regering heeft dus geen antwoord op vragen.

Het is heel belangrijk om dat nóg een keer te onderstrepen.

Dan mijn laatste vraag. Oekraïne gaat het militair natuurlijk

niet winnen. Tenminste, dat zeggen alle experts. Wat is wat

de minister-president … Wat verwacht hij? Nee, ik ga toch

een andere vraag stellen. Excuus. Dit is mijn laatste vraag

waarschijnlijk, voorzitter. Even over Nord Stream. Toch

heeft dat ermee te maken. Wat de minister-president betreft,

ik zeg niet wie het gedaan heeft. Ik heb wel een vermoeden,

maar ik ga het niet zeggen. Is degene die dat gedaan heeft

— dat is ongetwijfeld een statelijke actor — wat de Nederlandse regering betreft een vijandige mogendheid of niet?

Dat is ook geen als-danvraag. Een statelijke actor heeft dat

gedaan. Wie dat dan ook is, beschouwt de Nederlandse

regering die actor als een vijandige mogendheid?

Minister RutteMinister

Stap voor stap. We zullen toch eerst moeten vaststellen wie

het is en wat de motieven zijn, maar ik ga toch even naar

het andere verwijt, namelijk dat ik vragen niet beantwoord.

Ik heb één concrete vraag niet beantwoord. Dat was de

vraag over 2018. Die beantwoord ik in het volgende debat.

Zo ga ik proberen alle conspiracies een voor een te ontmantelen, maar het zijn er zo veel dat dat ook even tijd vraagt

om het allemaal zelf te bekijken. Ik heb er twee wel ontmanteld, namelijk over dat gesprek van Nuland en dat gesprek

van Johnson in 2022. Volgens mij heeft u dat antwoord

gehad. Dat vond ik zelf behoorlijk overtuigend. Ten aanzien

van Oekraïne en de vraag hoe dit verdergaat, heb ik gezegd

dat er maar één instantie is die dat kan beslissen en dat is

de Oekraïense regering. Wij moeten ervoor zorgen dat

Oekraïne alles heeft, alle spullen, om dit te kunnen winnen.

FVDDe heer Van HouwelingenFVD

Ik heb twee antwoorden gehad die wat mij betreft niet

overtuigend zijn. Het andere antwoord komt wellicht nog;

wie weet? Maar ik stelde net een andere vraag — iedereen

heeft dat toch gehoord in deze Kamer? — namelijk: wordt

het opblazen van de Nord Stream door die statelijke actor

beschouwd als een daad van agressie? Dat is een ja-neevraag, die je heel simpel kan beantwoorden. En is degene

die dat gedaan heeft wat de Nederlandse regering betreft

een vijandelijke mogendheid of niet? Dat is een ja-neevraag.

Minister RutteMinister

Die heb ik net beantwoord, echt een seconde geleden.

FVDDe heer Van HouwelingenFVD

Nee.

Minister RutteMinister

Ik heb die vraag net beantwoord. Die is niet met ja of nee

te beantwoorden. Ik heb gezegd: je moet eerst vaststellen

wie het is en vervolgens moet je vaststellen wat de motieven zijn.

FVDDe heer Van HouwelingenFVD

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-23

Hoezo eerst vaststellen wie het is? Het maakt toch niet uit

wie het opgeblazen heeft? Ik neem aan dat wie het ook

opgeblazen heeft, wel of niet een vijandige mogendheid is.

Het is toch niet zo dat, als díé het gedaan heeft, het niet zo

is en als het een andere is, wel? Dat is een vijandelijke daad,

een daad van agressie, ook volgens de Verenigde Naties,

ik denk, artikel 39. Als deze vraag al niet beantwoord kan

worden door de regering … Iemand blaast een pijpleiding

op die voor 90% in handen is van de Gasunie, onze Gasunie.

Vitale infrastructuur. Is zo iemand die dat doet — maakt mij

niet uit of dat Duitsland, Rusland of Amerika is — wel of

niet een vijandige mogendheid?

Minister RutteMinister

Nogmaals, ik heb net gezegd dat je eerst moet vaststellen

wie het is, maar ook wat de motieven zijn. Ik kan die vraag

zo niet beantwoorden. Overigens hoop ik dat de heer Van

Houwelingen, anders dan de leider van zijn partij, wel bij

het debat blijft, want die heeft bij het vorige debat aan het

begin al zijn vragen gesteld en is toen vertrokken. Maar ik

ga er absoluut van uit dat …

De voorzitterVoorzitter

Kort, afrondend.

Minister RutteMinister

… de heer Van Houwelingen de rest van mijn zegenrijke

antwoorden gaat beluisteren.

FVDDe heer Van HouwelingenFVD

Kort, afrondend. De minister-president zegt hier net dat, als

je een moord pleegt, de vraag of je wel of niet een moord

pleegt, afhangt van degene die het gedaan heeft. Dat is wat

we net horen en dat is absurd.

Minister RutteMinister

Voorzitter. Ik kom bij de overige vragen over Oekraïne. Er

was een vraag over de protesten over de Russische verkiezingen. Wij spreken ons uit tegen de zeer ernstige schendingen van de democratische rechten en de repressie in Rusland. Wij houden waar mogelijk contact met en steunen de

mensenrechtenverdedigers binnen en buiten de Russische

Federatie, ook organisaties die zich inzetten voor democratische rechten. Nederland neemt deel aan rechtszaakwaarneming bij politiek gemotiveerde processen. De mogelijkheden die het kabinet heeft om andersdenkenden in Rusland

nog verder te steunen, zijn natuurlijk beperkt. Minister van

Buitenlandse Zaken Bruins Slot heeft gisteren de Russische

verkiezingen "niet vrij, noch eerlijk" genoemd en het klimaat

van systematische repressie in Rusland veroordeeld. Het

is ook tekenend dat de OVSE niet is uitgenodigd om waar

te nemen.

Dan was er de vraag over de Russische schaduwvloot. Het

is natuurlijk onwenselijk dat schepen betrokken bij sanctieomzeiling in Nederland of welke lidstaat dan ook gebruikmaken van onze diensten, zoals bevoorrading. We moeten

er alles aan doen om het Russische verdienvermogen zo

veel mogelijk in te perken. Het lijkt erop dat er mazen in de

wet zijn waar handig gebruik van wordt gemaakt, zowel op

de nationale handhaving als de Europese sanctiemaatregelen. Het speelt al wat langer, ook voor dit bericht, maar

nationaal zijn we samen met betrokken partijen — de ILT

gaat hierin voorop — aan het kijken hoe we ervoor kunnen

zorgen dat er meer zicht en controle komen op mogelijke

risicoschepen die we nu onvoldoende in kaart hebben,

waaronder deze schaduwvloot. Tegelijkertijd verkennen we

op EU-niveau samen met andere lidstaten en de Commissie

aanvullende maatregelen tegen die schaduwvloot.

Dan over sanctieontduiking. Dat ging in het bijzonder over

Kirgistan en Kazachstan. Ik deel de zorgen over de omzeiling

van sancties. De EU-gezant O'Sullivan reist naar deze landen. Hij maakt concrete afspraken, bijvoorbeeld over het

tegenhouden van de meest gevoelige producten voor de

wapenindustrie. In het twaalfde sanctiepakket is de verplichting tot een no-Russia-clausule ingevoerd voor EU-bedrijven

voor gevoelige producten.

Tot slot is er op het punt van Oekraïne en de sancties in

bredere zin ook nog de vraag hoe we de sancties voor Iran,

Noord-Korea en Belarus gelijk kunnen schakelen. Daar heb

ik het volgende antwoord op. Van deze landen ging al een

destabiliserende invloed uit. Hun steeds nauwere samenwerking baart ons inderdaad zorgen. Dit zijn landen waartegen de uitgebreidste sanctiepakketten gelden. We blijven

ons inzetten voor het verzwaren van sancties waar mogelijk

en voor het tegengaan van omzeiling. Tijdens de Raad

Buitenlandse Zaken van gisteren heeft Nederland aangedrongen op aanvullende maatregelen tegen zowel Belarus

als Iran. In het vorige sanctiepakket tegen Rusland zijn ook

maatregelen getroffen tegen bedrijven die betrokken zijn

bij leveringen van de DPRK — dat is Noord-Korea, huiselijk

geformuleerd — aan Rusland.

Voorzitter. Dan kom ik bij Bosnië. Eerst de vraag over de

urgentie … Sorry, ik zie de heer Klaver klaarstaan.

De voorzitterVoorzitter

Eerst is er een vraag van de heer Klaver.

GroenLinks-PvdADe heer KlaverGroenLinks-PvdA

Ik heb nog een vraag over Oekraïne. Ik denk dat ik gewoon

net te laat in de zaal was, want volgens mij ging het in het

begin wel over de financiering. Ik had het over het meerjarig

vastleggen daarvan. Ik had gevraagd hoe de regering

daarnaar kijkt en of daar voorstellen voor gedaan kunnen

worden. Ik denk dat ik het antwoord net gemist heb.

Minister RutteMinister

Ja. Dit idee had ik overigens ten onrechte de heer Paternotte

in de schoenen geschoven, maar het kwam inderdaad van

u. Het is dus goed dat u het noemt. Ik heb gezegd dat ik het

er niet mee eens ben. Ik snap de vraag, maar dat vind ik

echt aan een volgend kabinet, na de formatie. Als die te

lang zou duren, wat ik mij natuurlijk geen seconde kan

voorstellen, dan zal dit kabinet nog besluiten moeten nemen

voor het volgende jaar.

GroenLinks-PvdADe heer KlaverGroenLinks-PvdA

Ik kan mij die positie ergens voorstellen, maar dan is het

gewoon aan de Kamer om hier uitspraken over te doen. Ik

neem aan dat als de Kamer die doet, de regering die dan

ook gewoon uitvoert.

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-24

Minister RutteMinister

Nou, dan zullen we het in overweging nemen, want de

Kamer zal dan waarschijnlijk bedragen voor de komende

jaren invullen en die moeten dan gedekt zijn et cetera. Daar

gaan we dan natuurlijk nader naar kijken.

Voorzitter. Met betrekking tot Bosnië speelt het volgende.

Tijdens de Europese Raad in december, nadat er in 2022

was besloten om de status van kandidaat-lidstaat toe te

kennen aan Bosnië, bleek de overgrote meerderheid van

de lidstaten voorstander van het openen van toetredingsonderhandelingen. Ik was daar op dat moment tegen, omdat

er op te veel punten nog onzekerheid was over de voortgang, in het bijzonder wat betreft acht van de veertien elementen op de lijst van zaken waaraan Bosnië moest hebben

voldaan. Toen is er ook in de conclusies opgenomen dat

we de onderhandelingen alleen kunnen openen wanneer

de nodige mate van naleving van de lidmaatschapscriteria

is bereikt. De Commissie heeft nu geconcludeerd dat dat

het geval is.

Daarover wil ik een paar dingen opmerken. In de eerste

plaats is mijn verwachting op basis van het krachtenveld

in de Raad dat alle andere lidstaten deze stap gaan steunen.

Dat weet je nooit helemaal zeker, maar als ik het nu inschat,

dan denk ik dat alle andere 26 hiervóór zijn. Daarbij legt

inderdaad een hele grote groep lidstaten de nadruk op de

stabiliteit van Bosnië en het terugdringen van de invloed

van Rusland. Dat zijn allemaal regionale argumenten. Die

snap ik, maar wij hebben natuurlijk met de motie-Van

Wijngaarden, van de VVD, van een aantal jaar geleden

gezegd: doe dit soort processen strikt en fair, no shortcuts.

Daarbij komen nog alle andere elementen die hier in het

debat genoemd zijn.

Ik vind het verstandig dat de Commissie gezegd heeft dat

er sinds december wel degelijk voortgang is. Er is zelfs forse

voortgang op een heel aantal onderwerpen. Ik vind die

alleen onvoldoende om nu zomaar te zeggen: begin maar

met toetredingsonderhandelingen. Datzelfde probleem

hadden we een tijdje geleden natuurlijk ook met Oekraïne

en Moldavië. Toen heeft de Commissie gezegd formeel te

besluiten tot het openen van de toetredingsonderhandelingen, maar dat de eerstvolgende stap — er komen daarna

namelijk nog 40, 50 of 60 stappen die met unanimiteit

genomen moeten worden — het vaststellen van het

onderhandelingsraamwerk was. Dat vaststellen kon vervolgens pas gebeuren als er bij Moldavië en Oekraïne op een

aantal punten ook daadwerkelijk voortgang was. Er is nu

forse voortgang sinds december. Ik vind het niet genoeg

om te zeggen: punt; we gaan de toetredingsonderhandelingen openen. Ik denk dat we dat kunnen doen op voorwaarde

dat bij het vaststellen van het onderhandelingsraamwerk

die resterende punten zijn gebeurd.

Daarbij speelt één verzachtende omstandigheid, die ik hier

toch wil noemen. Dat bleek ook bij mijn bezoek aan Bosnië

samen met Plenkovic van Kroatië en de president van de

Commissie, Von der Leyen. Je realiseert je dan nog eens

extra dat het land ook te maken heeft met Dayton. Door die

afspraken is het op een aantal punten opgezet op een

manier die eigenlijk in strijd is met hoe wij als Europese

Unie kijken naar landen. Dayton heeft het bijvoorbeeld over

"constituent peoples". Mensen indelen aan de hand van de

groep waartoe ze behoren is iets wat je natuurlijk als liberale

democratie een raar begrip vindt. Dat is ook niet zomaar

op te lossen en dat moeten we wel meetellen als verzachtende omstandigheid. Kortom, ik vind het verstandig om

te zeggen: ja, Nederland gaat dit nu morgen niet in zijn

eentje tegenhouden en er is inderdaad ook forse voortgang,

maar dat betekent dat bij het volgende station, namelijk het

openen van het onderhandelingsraamwerk, deze elementen

moeten zijn vervuld. Zo niet, dan kan dat niet gebeuren. Ik

merk nu bij de Commissie dat ze ook ten aanzien van Oekraïne en Moldavië daar strak in zit. Dat houdt ook iedereen

scherp. Het zou dus mijn voorstel zijn om het zo te doen en

daarmee heb je dat onderhandelingsraamwerk. Daarna heb

je natuurlijk nog honderd keren dat je unaniem nee kan

zeggen als het gaat om het afsluiten van hoofdstukken of

het openen van hoofdstukken. Daarmee voorkom je ook

dat Nederland donderdag en vrijdag geïsoleerd staat, en

dat zou ik politiek onverstandig vinden. Ik noem toch maar

dat geopolitieke argument over Bosnië.

NSCDe heer KahramanNSC

Ik hoor de minister-president zeggen: ik was er in december

tegen. Wij hebben daar afgesproken dat we een achttal

criteria zouden opnemen als voorwaarden om een volgende

stap te kunnen nemen in die onderhandelingen. De Europese Commissie zegt dat ze eraan hebben voldaan, maar

volgens mij weten we met z'n allen dat ze nog niet aan alle

acht hebben voldaan.

Minister RutteMinister

Nee, klopt.

NSCDe heer KahramanNSC

Dan is toch mijn vraag aan de minister-president de volgende. Als je wilt dat een land perspectief heeft op toetreding in de toekomst, vind ik ook dat je eerlijk naar elkaar

moet zijn en moet zeggen dat we op dit moment niet klaar

zijn. Ik zou de minister-president dan ook echt willen vragen

wat de noodzaak is om nu dat besluit te nemen. Kunnen

we niet zes maanden wachten?

Minister RutteMinister

Nee.

NSCDe heer KahramanNSC

Kunnen we ze tijd geven om wél aan die voorwaarden te

kunnen voldoen?

Minister RutteMinister

Nee, dat vind ik onverstandig, want dan zou Nederland in

zijn eentje moeten besluiten om donderdag en vrijdag niet

akkoord te gaan. De politieke prijs daarvoor is altijd heel

hoog; we hebben natuurlijk nog een paar andere belangrijke

dossiers in Brussel liggen. Ik vind de parallel met Oekraïne

en Moldavië zeer verdedigbaar. Bovendien, als je kijkt wat

ze sinds december hebben gedaan, zie je dat op die acht

punten forse voortgang is geboekt. Ik heb daar natuurlijk

in januari over gesproken. Op een aantal punten zal het

echt nog moeten worden afgerond, bijvoorbeeld het aannemen van de nieuwe wet op die High Judicial and Prosecutorial Council, maar ook waar het gaat om die overeenkomst

met Frontex over grensbeheer. Een aantal van die zaken

moet worden afgerond voordat je definitief kan overgaan

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-25

tot het vaststellen van het onderhandelingsraamwerk. Dat

zit ook allemaal in dat Commissierapport.

NSCDe heer KahramanNSC

Ik hoor het betoog van de minister-president en toch zit het

me niet lekker. We maakten drie maanden geleden gewoon

duidelijke afspraken met elkaar dat we pas een volgende

stap gaan nemen als we aan deze acht criteria voldoen. Dan

hoor ik de minister-president zeggen: ja, maar in Moldavië

en Oekraïne hebben we eigenlijk ook bochtjes afgesneden.

Minister RutteMinister

Nee, nee, dat is niet waar, echt niet. Daar is door de Commissie gezegd: om te beginnen zijn het tig stappen voordat

iemand lid wordt. Die laatste die lid werd, was Kroatië in

2013. De eerste stap is het verlenen van KLS, kandidaatlidmaatschap. Dat is gebeurd met Bosnië. Nu is de stap dat

je de onderhandelingen opent. Dan is de stap dat je het

onderhandelingsframework moet vaststellen en dan moet

je over al die hoofdstukken gaan onderhandelen. Openen

gebeurt met unanimiteit en sluiten gebeurt met unanimiteit.

Dat zijn allemaal momenten waarop wij kunnen zeggen:

het is niet genoeg. Wat ik om een heel aantal redenen

onverstandig vind, is om nu als enige land te zeggen dat

we tegen het openen van die onderhandelingen zijn. We

weten dat die laatste paar punten nog moeten gebeuren.

De Commissie benoemt dat ook; die zegt niet: het is genoeg

om de onderhandelingen te openen, punt. Nee, de Commissie zegt: open de onderhandelingen conform Moldavië en

Oekraïne, maar ga pas akkoord met het onderhandelingsraamwerk als A, B en C gebeurd zijn. Dat vind ik verstandig.

NSCDe heer KahramanNSC

Ik hoor de minister-president. Onze fractie zit daar echt …

Je maakt duidelijke afspraken met elkaar en dan kom je die

afspraken ook na. We zijn niet tegen de toetreding op termijn van Bosnië en Herzegovina tot de Europese Unie, maar

wel onder de hele strikte en faire voorwaarde dat we moeten voldoen aan de Kopenhagencriteria.

Minister RutteMinister

Absoluut.

NSCDe heer KahramanNSC

Maar de eerste stap is gewoon: voldoen aan die acht criteria

die we drie maanden geleden met elkaar hebben opgesteld.

Ik wil de minister-president dus toch meegeven dat we echt

overwegen een motie in te dienen om de minister-president

op te roepen om in de Europese Raad echt uitstel te vragen

voor dit besluit en om zes maanden te nemen om Bosnië

en Herzegovina gewoon de tijd te geven om te voldoen aan

de afspraken die we met elkaar hebben gemaakt.

Minister RutteMinister

Ik vind dat echt heel onverstandig. Ik doe echt een beroep

op de fractie van NSC om dat niet te doen en om mij nu

echt te volgen. Waarom vraag ik dat? Omdat er een parallel

is met Oekraïne en Moldavië. Als de motie het haalt en als

ik die zou uitvoeren, zou dat betekenen dat Nederland volkomen geïsoleerd staat. En er zijn ook andere belangen die

spelen in Europa. Dat wordt gezien. En het is allemaal niet

gratis. Ik vind het dus echt onverstandig en het is ook niet

nodig, omdat we in die volgende stap, bij het openen van

het onderhandelingsraamwerk, alle kans hebben om die

resterende punten te regelen. Doe dat dus alsjeblieft niet;

dat is echt mijn vraag.

BBBDe heer TuinmanBBB

De week dat Poetin de verkiezingen wint, steelt of in elk

geval consolideert, is niet het moment om hem nog een

cadeautje mee te geven, zijnde verdeeldheid in de Europese

Unie. Mijn fractie begrijpt dat heel goed. Daarom heb ik

ook aangegeven dat we voor nu geen rode streep zullen

trekken. Dat zullen we straks ook niet doen, maar mijn zorgen zitten erin dat de basis van de Europese Unie legitimiteit

in de samenleving is, in de samenlevingen. Bijvoorbeeld

ten aanzien van Bosnië zijn die cijfers best wel verontrustend. Die gaan omlaag. Ik heb het over hoeveel instemming

er in de samenleving is om EU-lid te worden. Je ziet ook

dat die cijfers voor landen waarvoor dit verder weg is, zoals

Georgië en ook Moldavië en Oekraïne, veel hoger zijn. We

hebben met het groeiplan voor de Westelijke Balkan ook

best wel wat carrots. De voordeeltjes hebben we dus weggegeven. Wat er overblijft, is een set van hele zure maatregelen, die de regering van Bosnië en Herzegovina straks

daadwerkelijk moet gaan doorvoeren. Hoe ziet de ministerpresident dat? Hoe ziet die krachtenverdeling eruit? Hoe

zorg je ervoor dat je de samenleving meekrijgt?

Minister RutteMinister

Wat de Commissie gedaan heeft, is volgens mij wel een

goede stap geweest. Ze heeft gezegd: het gaat nog jaren

duren. Ik denk dat Montenegro nog het meest vooroploopt.

Dat land zou je misschien nog ergens de komende vijf, zes

jaar in een fase kunnen krijgen dat ze kunnen toetreden —

hoop je voor ze. Albanië en Noord-Macedonië komen

daarachteraan. Bosnië is om toe te treden nog heel, heel

ver weg. Hier praat je over het begin van het proces, voordat

je de onderhandelingen überhaupt opent. Er is een groot

belang bij dat soort landen om dat wel te doen, ondanks

het feit — daar heeft de woordvoerder op zich gelijk in —

dat de pakketten die zijn gemaakt op zich al aantrekkelijk

zijn. Maar de grote voordelen van het daadwerkelijk op weg

zijn naar toetreding en toetreden zijn infinitely groter. Die

hebben te maken met de volledige toegang tot de interne

markt. Daarnaast zijn er nog alle andere voordelen van het

lidmaatschap en het daadwerkelijk onderdeel zijn van de

grote Europese Uniefamilie. Nogmaals, voor Bosnië is dat

ver weg.

BBBDe heer TuinmanBBB

Volgens mij was dat zojuist ook mijn punt. Ik kan me daar

dus wel in vinden. Mijn zorg is hoe de minister-president

ervoor gaat zorgen dat hij, als hij straks weer richting de

Europese Raad gaat, niet ook daadwerkelijk geïsoleerd komt

te staan. De zorgen die ik vanuit mijn fractie hier neerleg

hebben betrekking op de legitimiteit van de Europese Unie.

Die ligt daadwerkelijk bij de bevolking van deze landen en

hoe zij naar de Europese Unie kijken. Hoe zorgen we ervoor

dat we straks niet alleen met stokken overblijven, maar dat

we ook nog iets hebben waar we ze daadwerkelijk mee over

de brug kunnen krijgen?

Minister RutteMinister

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-26

Dat is echt nog heel veel. Er zijn namelijk zo veel voordelen

voor landen aan toetreding, als ze daadwerkelijk in staat te

zijn om het bestuur van de Europese Unie mede vorm te

geven. Neem bijvoorbeeld een land zoals Kroatië. Er is een

enorm verschil tussen het land van 2012 versus 2014, nadat

ze in 2013 waren toegetreden. Zo'n land kan vervolgens

ook kijken of het later nog wil toetreden tot de euro,

Schengen of weet ik veel. Voordat dat kan gebeuren, moet

je ook weer aan heel veel criteria voldoen. Wij hebben de

Commissie aan onze zijde, want ook die zegt: wel de toetredingsonderhandelingen openen, maar we zijn tegelijkertijd

uitermate scherp op het raamwerk, conform Moldavië en

Oekraïne. Maar nogmaals, ik zeg het ook tegen de Kamer

en de partijen die onderhandelen: het is echt mijn ervaring,

dus neem dat alsjeblieft van mij aan, dat je op het moment

dat iedereen één kant op wil best een keer in je eentje kunt

zeggen "ik doe het niet". Ik heb dat in december ook gedaan

toen ik over Bosnië zei: het is gewoon nog niet klaar. Er zijn

dus absoluut momenten dat het kan, maar hier zou dat niet

verstandig zijn. Het zou ook niet redelijk zijn, want de

Commissie neemt de positie in om het precies nu te doen.

Dat is een signaal naar Bosnië dat ze op de goede weg zijn,

maar dat het nog niet goed genoeg is om straks zomaar

dat onderhandelingsraamwerk te kunnen vaststellen. Als

je als Nederland zegt "ik doe het niet", dan heeft dat

onvermijdelijk ontzettend veel ramificaties naar allerlei

andere dossiers waar we ook vreselijk hard bezig zijn. Ik

doe dus echt een dringend beroep om mij hierin te volgen.

Voorzitter. Dan de vraag of toetreding überhaupt … Sorry,

ik zie de heer Klaver.

GroenLinks-PvdADe heer KlaverGroenLinks-PvdA

Ik weet natuurlijk niet of hier moties op komen. Ik wil zeggen

dat ik het volledig met de inschatting van de minister-president eens ben over wat hier de gevolgen van zouden kunnen zijn. Ik ben het met hem eens dat er rond de toetreding

nog voldoende momenten zijn waarop we echt aan de

noodrem kunnen trekken. Mijn fractie is hiervoor, maar is

tegelijkertijd ook heel kritisch op wat er gebeurt. We moeten

dat heel kritisch volgen. Zojuist gaf de premier antwoord

op mijn vraag over hoe hij die motie over financiering zou

beoordelen als die wordt aangenomen. Hij zei dat er altijd

een eigen afweging wordt gemaakt. Geldt dat ook hier?

Minister RutteMinister

Uiteraard. Dat geldt altijd. Natuurlijk, dat geldt altijd. Maar

als het gaat om uitbreiding is wat een Kamer vindt natuurlijk

ook een signaal. Het is ook wel een gezamenlijk proces.

Maar inderdaad, uiteindelijk geldt altijd dat het kabinet …

Het is nooit Pavlov. De motie wordt aangenomen en dan

wordt er door het kabinet altijd even tijd genomen om het

besluit te nemen wat we ermee doen. Maar ik hoop echt,

en dat is ook mijn indruk, dat deze Kamer in meerderheid

deze weg zal volgen. Dat is mijn hoop. Dat is in ieder geval

het dringende beroep dat ik doe, ook op de fractie van NSC.

Dan de vraag of de toetreding van Bosnië in het Nederlands

belang is. Ik ga hier niet allemaal juichverhalen houden

over uitbreiding van de Europese Unie, want daarbij geldt

precies het punt van Van Campen en een heel aantal andere

Kamerleden, namelijk dat de Unie klaar moet zijn voor die

uitbreiding. Het absorptievermogen is een punt. Hoe ga je

om met hervormingen van de Unie? Hoe ga je om met een

Unie die straks misschien wel meer dan 30 leden heeft? Dat

heeft allerlei effecten en gevolgen. Over het hele vraagstuk

van een grotere Unie en hoe die dan werkt, zullen we met

elkaar de komende tijd het gesprek moeten voeren. Je kunt

pas nieuwe lidstaten toelaten als ook dat debat echt een

heel stuk verder is gebracht of zelfs is afgerond. Laten we

dus niet de indruk wekken dat het allemaal hosanna is als

landen erbij komen.

Dat is ook een beetje het antwoord op de vraag van de heer

Paternotte van D66 over Rusland en China. Dat zijn allemaal

geopolitieke argumenten die ook spelen, maar het krachtige

van die motie-Van Wijngaarden over "strikt, fair, geen

shortcuts" vond ik toch om te proberen steeds op het dossier zelf te bezien, om te voorkomen dat je te snel zegt dat

er ook allerlei andere argumenten zijn. Die zijn er ook. In

dit geval zou het aan dat thema raken om dat alleen als

Nederland tegen te houden. Dan kijk ik op dit punt even

richting mevrouw Koekkoek. Natuurlijk steunen wij het

perspectief van de kandidaat-lidstaten, maar wel strikt en

fair, en niet rennend naar een einddoel.

De heer Van Campen heeft aandacht gevraagd voor de

concrete resultaten op het gebied van rechtsstaat en economie. Hij vroeg of de EU klaar is voor een unie van 30 lidstaten. Die vraag heb ik net al beantwoord, maar die vraagt

echt om verdieping. Rechtsstaat, democratie, grondrechten,

geopolitiek, financiën, interne markt, migratie, de institutionele architectuur: al die aspecten zullen we met elkaar

onder ogen moeten zien voordat wij nieuwe lidstaten kunnen toelaten. De verwachting is dat in de zomer van dit jaar

een roadmap wordt aangenomen om het werk rondom de

hervormingen van de Unie te structureren. Hij stelde ook

een specifieke vraag over uitdagingen waar het gaat om

de uitbreiding. Nogmaals, hierbij geef ik een politiek signaal

om dit zo te doen, maar wel alleen in combinatie met een

onderhandelingsraamwerk als ook daadwerkelijk die laatste

elementen zijn vervuld. Ik denk dat dat kan, maar daar

moeten we nog strak op zijn. Daarna volgen 35 hoofdstukken waarover wordt gesproken en waarover met unanimiteit

moet worden besloten. Uiteindelijk moeten natuurlijk 27

lidstaten een akkoord geven op het eindresultaat. Er komen

dus nog ontzettend veel van dat soort momenten waarop

je bij unanimiteit moet beslissen.

Ik ben het met de heer Tuinman eens dat de Kopenhagencriteria centraal blijven staan. Dat geldt voor de Kopenhagencriteria en alle andere elementen waar je bij de uitbreiding naar kijkt. Dat zijn zeg maar de onderleggers van die

35 hoofdstukken. Als je mij dwingt te kiezen tussen de

geopolitiek en de merites zelf, dan kies ik toch echt voor

het strikt en fair voldoen aan de Kopenhagencriteria. Dan

kan het niet anders zijn dan dat er geopolitieke argumenten

ten overvloede zijn, maar die zijn nooit leidend. Want dan

ga je wel shortcuts maken, omdat dat op dat moment

expedient is.

VVDDe heer Van CampenVVD

Ik dank de minister-president voor zijn opmerking dat een

Unie die groter is dan 30 landen om hervorming vraagt. De

minister-president geeft aan dat daar in de zomer een

roadmap voor komt. Mijn vraag aan de minister-president

zou zijn welke rol daarin is weggelegd voor lidstaten. Bij

deze debatten zijn er fracties die het hebben over een veto

op buitenlandbeleid dat we zouden willen hebben, over

een opt-out op migratie, over een opt-out op natuurbeleid,

of over een opt-out op landbouwpolitiek. Al die onafhanke-

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-27

lijke zaken die misschien een rol zouden moeten gaan spelen bij dergelijke hervormingen zou je eigenlijk onder een

soort paraplu willen vatten. Ik zou de minister-president

willen vragen welke rol er voor nationale parlementen en

nationale lidstaten is weggelegd om die roadmap in Brussel

te laden.

Minister RutteMinister

Het is in ieder geval de bedoeling dat we dat doen. Er is

ook een motie die toevallig genoemd is naar de heer Van

Campen. Conform die motie is het plan om de Kamer in de

aanloop naar de informele Raad Algemene Zaken van eind

april van dit jaar uitgebreid te informeren over de Nederlandse inzet op al die thema's. Het gaat dan om de zes die

ik noemde: van rechtsstaat tot en met institutionele architectuur. Ik denk dat dat ook de gelegenheid is om te zien

hoe we de Kamer er daarna conform die motie bij blijven

betrekken. Daar moeten we in die weging expliciet op

ingaan. Ik denk dat het debat over de informele Raad

Algemene Zaken van eind april de beste gelegenheid is om

dat aspect van de parlementaire betrokkenheid te behandelen.

Voorzitter. Ik kom bij de afschuwelijke situatie in het Midden-Oosten. Er spelen twee dingen die nu prioritair zijn.

Het eerste is: don't do it, als het gaat om het grondoffensief

in Rafah. Als Israël het wel doet, kan het niet anders dan

dat dat een gamechanger zal zijn. Het zal politieke gevolgen

hebben. Ik ga nu alleen niet in op de vragen wat dat dan

zal zijn. Die vragen ga ik niet beantwoorden. Dat zullen we

dan bezien. Ik snap dat men dat wil weten, maar die alsdanvraag laat ik boven de markt hangen. We hebben afgesproken dat het kabinet onmiddellijk zal samenkomen als

een grondoffensief in Rafah toch zou gebeuren. We hebben

duidelijk gemaakt dat het politieke gevolgen zal hebben en

dat het een gamechanger zal zijn. Wat dat precies inhoudelijk betekent, zullen we dan met elkaar wegen. Maar: don't

do it! Waarom? Dat zeggen we omdat het een humanitaire

ramp in the making zou zijn. Daar wonen nu meer dan een

miljoen mensen. Of wonen? Zij verblijven daar onder hele

moeilijke omstandigheden op een stuk grond dat niet groter

is dan twee keer Noordwijk.

Dan was er nog een vraag over het grondoffensief. Ik heb

die eigenlijk al beantwoord, want daar zijn meerdere vragen

over gesteld. Er wordt niets uitgesloten, ook sancties niet.

Wat het precies wel is, zullen we dan wegen in het kabinet

en ook met de Kamer delen. Wat betreft de gewelddadige

kolonisten hebben wij, zoals bekend, in Europees verband

actief gepleit voor sancties. Tijdens de RBZ van gisteren is

er een politiek compromis bereikt om sancties in te stellen.

Ik heb ook goede hoop dat we dit voortvarend op technisch

niveau kunnen uitwerken tot een formeel besluit.

Dan het gesprek tussen Biden en Netanyahu. Daar was ik

natuurlijk niet bij, dus ik kan ook niet zeggen wat daar

besproken is. Maar ik merk heel erg bij de landen die proberen enigszins een middenpositie te houden tussen Israël

en de Palestijnse Autoriteit — dat geldt voor de Britten, de

Duitsers, de Tsjechen, de Oostenrijkers, de Amerikanen —

dat zij allemaal de boodschap hebben afgegeven: don't do

it.

Over de andere kant die daar speelt, zijn ook veel vragen

gesteld, namelijk de uitermate zorgelijke situatie wat betreft

de toegang voor humanitaire goederen en uiteraard ook

het hele vraagstuk van het zo veel mogelijk voorkomen van

onnodige burgerslachtoffers. Daarover zijn veel vragen

gesteld, om te beginnen over een staakt-het-vuren of een

gevechtspauze, hoe je het ook precies noemt. Er wordt nu

gesproken over de variant waarin je gedurende misschien

wel zes weken geen gevechtshandelingen hebt, waarin er

ruimte komt om een heel aantal gijzelaars vrij te laten. Dat

is eigenlijk het pakket waar nu naar gekeken wordt, ook in

ruil voor vrijlating van Palestijnen, en een aantal andere

zaken die daar onderdeel van zullen zijn. Dat is het gesprek

dat nu plaatsvindt in Doha, waarbij de Egyptenaren een

grote rol spelen. Hamas, Israël en nogmaals Qatar en Egypte

spelen daar een belangrijke rol.

Toen ik vorige week zei "het is goed dat ik van Netanyahu

beter snap wat voor hem belangrijk is", bedoelde ik niet

Rafah of de humanitaire situatie, maar toen bedoelde ik

heel specifiek de Israëlische positie ten aanzien van die

gesprekken over zo'n gevechtspauze, zo'n staakt-het-vuren

van zes weken, met het doel om tot een duurzaam staakthet-vuren te komen.

Voorzitter, het is misschien goed als ik een paar vragen

over Israël snel afwikkel.

De voorzitterVoorzitter

Ja, maakt u dit blokje even af.

Minister RutteMinister

Misschien dat daar dan weer antwoorden in zitten op vragen

die anders nog gesteld worden. Dat betekent dat het vrijlaten van gijzelaars wat ons betreft altijd onderdeel moet zijn

van die bredere onderhandelingen, maar dat geldt natuurlijk

ook voor Egypte en voor Qatar. En dat begrijpt natuurlijk

ook het leiderschap van de terroristische organisatie Hamas.

Het associatieakkoord is genoemd. Dat is een belangrijk

kader voor de dialoog en de samenwerking tussen de EU

en Israël. Ik vind dat we dat type kanalen open moeten

blijven houden en juist ook via die weg druk moeten blijven

zetten om daarmee een humanitaire ramp te voorkomen.

Daarom is het ook goed, denk ik, dat de Raad van ministers

van Buitenlandse Zaken gisteren heeft besloten om de

Israëlische minister van Buitenlandse Zaken uit te nodigen.

Dat is ook precies wat je bedoelt met zo'n instrument; om

dat type gesprekken te kunnen voeren.

Dan kom ik op dat andere grote onderwerp, naast Rafah en

een grootschalig dreigend grondoffensief, en dat is de

humanitaire situatie in Gaza. We maken ons daar allemaal

zeer grote zorgen over en die heb ik vorige week ook overgebracht. Inmiddels zie je wel dat er onder druk kleine

stapjes worden gezet, maar ze zijn te klein, zeg ik er meteen

bij. Wat zijn die kleine stapjes? De grensovergang Kerem

Shalom is enige tijd geleden geopend. Er is nu sprake van

dat Karni en Erez in gebruik worden genomen.

We hebben natuurlijk die route via Cyprus; ook belangrijk.

Daar heeft vandaag de minister voor Buitenlandse Handel

en Ontwikkelingssamenwerking gesprekken gevoerd, op

Cyprus. Maar eerlijk gezegd kunnen die zeeroute en ook de

luchtroute nooit een alternatief zijn voor de landroute. De

landroute moet de hoofdroute zijn om daar de spullen naar

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-28

binnen te krijgen. We weten dat er voor de oorlog dagelijks

meer dan 500 vrachtauto's met goederen naar binnen gingen; dat is op dit moment simpelweg niet het geval. Dat is

ook wat we continu van alle hulporganisaties horen.

Is daarmee honger een wapen? Of er sprake is van het

inzetten van honger als oorlogswapen, moet onafhankelijk

en door gedegen onderzoek worden vastgesteld. Juist

daarom hebben wij extra geld beschikbaar gesteld aan het

Internationaal Strafhof en aan het veldkantoor van de

OHCHR, voor hun onderzoekswerk in de Palestijnse gebieden.

De humanitaire situatie in Gaza wordt met de dag nijpender,

zeg ik ook tegen de heer Ceder, die daar vragen over stelde.

Er is inderdaad in het bijzonder sprake van ondervoeding

in Noord-Gaza, lijkt het. We hebben uiteraard ook intensief

contact met Sigrid Kaag, die daar werkzaam is voor de VN,

als senior humanitarian aid coordinator. We hebben daar

ook zelf onze eigen Nederlandse coördinator, die daar bezig

is alle contacten te leggen.

Nederland herhaalde tijdens de afgelopen Raad Buitenlandse Zaken de oproep aan Israël, conform de motie-Van

Baarle c.s., om zich in te spannen om de mogelijkheden

van onafhankelijke waarnemers bij de controle op de toegang van humanitaire hulpmiddelen verder te onderzoeken.

Ik kijk even naar een paar andere vragen die gesteld zijn,

voorzitter, die ik hiermee volgens mij beantwoord heb. Even

kijken, hoor.

Ik wil nog tegen de heer Van Baarle zeggen dat uit

gesprekken met hulporganisaties het beeld rijst dat er geen

gebrek is aan goederen, maar aan toegang. Die wordt

belemmerd door bureaucratische obstructie en veiligheidsmaatregelen, maar ook door de distributie binnen Gaza en

de deconflicting. Dat is ook een toenemend probleem,

vanwege het ontbreken van veiligheid, ook voor humanitaire hulpverleners, en het ontbreken van de benodigde

infrastructuur.

Dan was er nog de vraag over een schip in de regio. Zijner

Majesteits Holland was aanwezig. Dat is nu niet meer het

geval. De Kamer weet dat. We zijn op dit moment met de

Kamer in gesprek over of we met dit schip kunnen bijdragen

aan de aangekondigde maritieme corridor. De 10 miljoen

heb ik genoemd. Er is via de EU ook een civiel expert, zei

ik al, aan de hub op Cyprus toegevoegd, die de corridor

voorbereidt.

Dan de motie om de christelijke gemeenschap in Gaza te

helpen. We blijven ons ervoor inspannen, zeg ik tegen de

heer Ceder, dat humanitaire hulp op basis van humanitaire

principes bij de meest hulpbehoevenden terechtkomt. Ik

heb in lijn met die motie van de heer Ceder tijdens de

Europese Raad van december ingezet op volledige ongehinderde en veilige toegang voor humanitaire hulp voor de

gehele bevolking. Dat was toen nog inclusief de discussie

over de opening van Kerem Shalom.

De vraag over de motie voor onafhankelijke waarnemers

heb ik zojuist beantwoord, denk ik, bij een andere vraag.

Dan de vraag over de humanitaire hulp aan Gaza en druk

op partijen: wat kunnen we nog meer doen? Ik denk dat ik

dat heb geschetst. Wij zetten ons bilateraal en multilateraal

maximaal in om dit voor elkaar te krijgen.

Voor UNRWA geldt dat we de resultaten van de onderzoeken afwachten, voordat er verdere besluitvorming plaatsvindt. Voor Nederland geldt dat we de bijdrage voor 2024

al volledig hadden overgemaakt. Daarbij is het wel zo dat

UNRWA een ontzettend belangrijke club is. Ook andere

humanitaire organisaties leunen op UNRWA en die infrastructuur. Die hebben dat ook meermaals bevestigd. Dat

betekent dat we ook naar de toekomst kijkend moeten

bezien hoe wij gebruik kunnen maken van deze structuren,

maar we moeten uiteraard ook dat onderzoek afwachten.

Ik heb al geschetst dat dat onderzoek onafhankelijk moet

plaatsvinden.

Nog een enkele vraag, voorzitter, en dan heb ik nog een

paar vragen over de F-35. Die zal ik apart doen. Die behandel

ik dus zo meteen apart.

Gedwongen verplaatsingen van Gazanen zijn onacceptabel,

zeg ik in de richting van de heer Van Baarle. Dat is een

duidelijk antwoord, denk ik. Het kolonistengeweld heb ik

ook geschetst. Ik heb al verteld dat de Raad Buitenlandse

Zaken tot een politiek compromis is gekomen.

Dan nog de vraag van de heer Van Dijk over sprekers van

terroristische organisaties. Dat ging om een bepaalde

spreker. Die spreker staat nog niet op de Europese of

Nederlandse terrorismesanctielijst, maar wel op de Europese terrorismelijst. Maar aan die listing is geen inreisverbod verbonden. Dat betekent ook dat de minister van JenV

de Kamer heeft moeten melden dat er in dit geval helaas

geen mogelijkheid bestaat om die persoon uit Nederland

te weren.

Dan waren er nog vragen gesteld over Buitenlandse Zaken.

Die zal ik apart doen.

Tot slot, de motie over het uitvoeren van onderzoek naar

Iraanse betrokkenheid bij de aanval van 7 oktober. We

weten dat Iran organisaties als Hamas en Hezbollah, maar

ook de Houthi's, steunt. Dat zijn hun proxy's. Maar Nederland heeft nog geen indicatie dat Iran direct betrokken was

bij 7 oktober.

Hiermee heb ik dus alle vragen beantwoord over het Midden-Oosten, behalve de vragen over de F-35 en de situatie

op Buitenlandse Zaken.

D66De heer PaternotteD66

"Don't do it", zegt de minister-president over een inval in

Rafah. Nou, dat is duidelijk. De afgelopen tijd zijn er

natuurlijk veel oproepen van hem en ook van heel veel

andere regeringsleiders geweest aan Netanyahu voor een

humanitair staakt-het-vuren en voor het toestaan van meer

hulp. We zijn het er waarschijnlijk over eens dat dat tot nu

toe bij Netanyahu nog niet in goede aarde is gevallen. Is

dat ook de reden waardoor hij nu zegt: als er wel een inval

in Rafah komt, dan zou dat consequenties hebben?

Minister RutteMinister

Ja, maar ik wil het wel uit elkaar trekken. We richten ons

heel erg op Rafah. Dat moet absoluut niet gebeuren, want

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-29

dat zou een humanitaire ramp zijn. Maar er is op dit moment

geen enkele aanwijzing die zegt dat dat op korte termijn

aanstaande is, dus ik heb zoiets van: we moeten er volstrekt

helder over zijn dat als je dat doet, dat een politiek moment

is, een gamechanger, en dan zal het Nederlandse kabinet

bij elkaar komen en zullen we ons opnieuw moeten beraden.

We hebben ook nauw contact hierover met onze partners,

want anders zegt men: tja, dat is Nederland. Maar het is

relevant, omdat er ook naar Nederland wordt gekeken

omdat wij die bijzondere positie hebben, zowel richting

Israël als richting de Palestijnen. Daarmee vervullen we in

dat groepje ook weer een wat bijzondere rol. Maar ik zeg

er tegelijkertijd bij dat dat nu niet waarschijnlijk is. Dus de

retoriek van Netanyahu gaat inderdaad door over Rafah.

Dat is allemaal zeer onverstandig, maar ik zie geen enkele

concrete voorbereidingshandeling. Wat nu acuut, voor de

korte termijn, geldt, is de humanitaire toegang. Daar moet

nu alles op gericht zijn. Tot slot is het daarom zo belangrijk

dat we komen tot die zes weken. Dat zou fantastisch zijn.

Overigens zeggen alle gesprekspartners die ik spreek dat

Israël daarin meer forward leading is dan sommige anderen.

We hopen natuurlijk dat dat de komende dagen rond komt.

D66De heer PaternotteD66

Zes dagen geleden heeft Netanyahu gezegd: ik heb toestemming gegeven om door te gaan met die inval. Hij heeft

mensen naar Washington gestuurd om daarover te praten.

Op zich is het goed dat de minister-president zegt dat het

een gamechanger en een humanitaire ramp boven op een

humanitaire ramp zou zijn, maar we willen het natuurlijk

voorkomen. Als we zoiets willen voorkomen, dan maken

we landen meestal aan de voorkant duidelijk wat de

gevolgen daarvan zouden zijn, om ze daarmee preventief

een reden te geven om het niet te doen. Wat is de reden

om dat in dit geval juist niet duidelijk te maken?

Minister RutteMinister

Ik kan u ervan verzekeren dat de Israëli precies weten hoe

wij erin zitten. Er kan bij hen en bij onze bondgenoten, de

partners waarmee we intensief contact hebben, op dit punt

geen twijfel bestaan. Maar als kabinet kiezen wij er, net als

onze bondgenoten, voor om ons naar buiten te beperken

tot de opmerking dat het een politiek moment en een

gamechanger is, en dat het gevolgen zal hebben. Maar

nogmaals, het risico van heel erg door blijven praten over

een grondoffensief in Rafah is dat we de aandacht onvoldoende leggen op wat nu acuut, op de korte termijn, het

meest urgent is, namelijk humanitaire toegang. Dat zeg ik

tegen mezelf, hoor, niet tegen de Kamer.

D66De heer PaternotteD66

Zeker. Maar de reden dat de secretaris-generaal van de

Verenigde Naties continu benadrukt hoe groot de humanitaire ramp bij zo'n inval in Rafah zou zijn ... Ik denk dat het

belangrijk is om daarbij stil te staan.

Minister RutteMinister

Dat zal ik ook blijven doen.

gaat maken. Weten de Israëliërs wél wat wij dan als consequentie zien?

Minister RutteMinister

Volgens mij is hun dat helder. Maar het is wel zo, moet ik

zeggen, dat je, als je met onze gesprekspartners in Tel

Aviv/Jeruzalem praat, dingen soms een paar keer moet

zeggen voordat je zeker weet dat ze zijn verstaan.

D66De heer PaternotteD66

Wat is dan de reden om dat niet publiekelijk duidelijk te

willen maken? Vaak zeggen we: als er door een bepaald

land een bepaalde actie wordt ondernomen, dan ligt er een

sanctiepakket klaar. Dat is voor zo'n land dan een reden om

te zeggen: misschien kunnen we die grens, die rode lijn,

maar beter niet overgaan, want dat heeft dan echt consequenties. Ze weten dan zeker dat er ook daden volgen op

die woorden. Wat is dan de reden om dat in dit geval niet

duidelijk te maken? Want uiteindelijk willen we die ellende

voorkomen.

Minister RutteMinister

Dat snap ik hoor. Voor mij is het een veelheid aan redenen.

Het belangrijkste is dat je die hele club landen bij elkaar wil

houden. Ik wil de maximale impact van Nederland overeind

houden. Wij doen dit natuurlijk niet omdat we zo graag met

de Israëli of de Palestijnen praten, maar omdat we proberen

om hiermee invloed te hebben. Ik was zelf een van de eersten, of misschien wel de eerste, die afgelopen dinsdag

met Mohammad Mustafa sprak. Ik heb dinsdag weer

gesproken met Abu Mazen van de Palestijnse Autoriteit —

het was niet lang, maar ik heb wel met hem gesproken —

en hem geüpdatet over mijn gesprekken. Dat wordt ook

buitengewoon gewaardeerd. Het kabinet kiest ervoor om

nu niet verder te gaan dan dit, omdat wij inschatten dat

hiermee de leverage op Israël maximaal is, meer dan als

we nu heel precies zouden zeggen: als je dit doet, dan

gebeurt dat.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Het is fijn dat de minister-president de situatie met de

noodhulp schetst. Het is duidelijk dat er meer moet komen.

De minister schetst dat er voldoende voedsel is, maar dat

het gaat om toegang en bureaucratie. Ik wil daar toch even

op inzoomen. Volgens mij heeft Borrell aangegeven dat

honger als wapen wordt ingezet. Tegelijkertijd is distributie

ook gewoon een groot probleem, volgens mij. Er gaan nu

meer dan 200 vrachtwagens naar binnen. Ik heb in mijn

bijdrage aangegeven dat dat meer is dan voor de oorlog,

maar dat was een verspreking. Ik bedoelde: sinds de start

van de oorlog. Maar er gaat wel voedsel naar binnen. Het

klopt toch dat zodra er voedsel naar binnen gaat, de distributie door Hamas of door anderen gecoördineerd wordt

en dat dat er mede toe leidt dat er bijvoorbeeld onvoldoende voedsel in het noorden van Gaza of bij de meest

kwetsbare gemeenschappen op andere plekken komt? Daar

zit dus toch ook echt een groot probleem?

D66De heer PaternotteD66

Ik hoor dat de Israëliërs weten hoe wij erin zitten en dat het

kabinet die consequenties niet naar buiten toe duidelijk

Minister RutteMinister

Ja. Maar ook hier kan Israël veel meer doen. Ik ben daar

toch wel heel kritisch op. Ze kunnen de haven die net boven

Gaza aan de Israëlische kant zit, hier bijvoorbeeld helemaal

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-30

voor openstellen, ze kunnen de grensovergang daar in de

buurt openen, ze kunnen Erez en Karni helemaal openstellen

en ze kunnen gebruikmaken van de totale Rafah-grensovergang. Israël kan veel meer doen. Wat je dan terughoort is

dat ze aan de Israëlische kant staan te demonstreren, omdat

ze zich afvragen waarom er hulp naar binnen mag zolang

de gijzelaars niet vrij zijn. Dat is natuurlijk een belachelijk

verhaal. Natuurlijk moeten de gijzelaars vrij, maar dat heeft

niets te maken met dat er 2,3 miljoen mensen dreigen

dadelijk in de honger te zitten, of nu al zitten. Dat is dus

onacceptabel. Ik heb ook tegen Netanyahu gezegd dat er

in Israël volgens mij op zich heel veel steun is voor de

politiek van deze regering — al is dat er niet voor hem persoonlijk, geloof ik, gelet op de peilingen. Ik heb gezegd dat

dat hem op dit punt dwingt om het gesprek erover te hebben dat zijn eigen bevolking op basis van insufficient foresight and insight tot standpunten komt die werkelijk nergens

op slaan, namelijk dat er geen toegang zou mogen zijn voor

humanitaire goederen. Ik heb gezegd: gebruik dat argument

dus niet in onze richting. Dat helpt geen seconde om te

proberen die positie te houden die we hebben: maximale

druk zetten op alle partijen. Dat begrijpt u allemaal, alleen

kijken we nu natuurlijk wat de effecten zijn van de

gesprekken die Bruins Slot heeft gehad met Katz en ik met

Netanyahu en alle gesprekken die we verder voeren, ook

als landen gezamenlijk. Net zoals op Rafah, geldt dat een

grondoffensief een gamechanger is. Als dit niet echt gaat

verbeteren, moeten we opnieuw ook daar natuurlijk kijken

wat onze positie is.

Ik voeg er nog één ding aan toe. We zetten die druk ook

aan de Palestijnse kant. Dan doel ik niet op Gaza, maar wel

op de autoriteit in Ramallah. Waarom? Omdat het van groot

belang is dat ook zij klaar zijn om te denken: wie is dadelijk

geloofwaardig bij verkiezingen? Hoe voorkom je dat Hamas

dadelijk in het hele Palestijnse gebied de zaak overneemt?

Wie moet je dan hebben? Dat stelt ook grote eisen aan het

leiderschap van de nieuwe premier, Mohammad Mustafa.

Hij is natuurlijk zeer ervaren, maar wordt absoluut niet

geaccepteerd bij Hamas. Maar het stelt natuurlijk ook grote

eisen aan de grote baas zelf, Abu Mazen. Zij zullen zich dat

allebei moeten afvragen. Ook daar wordt maximale druk

gezet door de Egyptenaren en de Qatari, om ook te zorgen

dat aan die kant die hervormingen plaatsvinden.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Als er meer open moet, is het belangrijk dat dat ook gebeurt,

bijvoorbeeld de havens. Ik had in mijn bijdrage ook aangegeven dat we in december al hebben gevraagd of het schip

Zr.Ms. Holland nog iets kon leveren. Ik heb begrepen dat

het schip inmiddels weg is.

Minister RutteMinister

Ja.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Kan de minister-president wel in zijn antwoorden aangeven

dat het in overleg met de Kamer is wat daar nog mee

gebeurt?

Minister RutteMinister

Nee, dat zei ik verkeerd. Dat is de Houthi-operatie, sorry.

Nee, niet over dat schip. Maar vandaag is Geoffrey van

Leeuwen, de minister voor BuHa-OS, op Cyprus en ik heb

vorige week gebeld met de president van Cyprus. Wij zijn

zeer nauw betrokken bij dat hele initiatief en kijken hoe wij

kunnen bijdragen met geld, maar ook, als grote zeevarende

natie die wij nog steeds zijn, met spullen.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Mijn vraag is wel de volgende. Het schip was er. Het was

volgens mij ook wel capabel om voedsel te leveren. Kan

de minister hier op korte termijn duidelijkheid over geven?

Als de politieke wil er is, en ik denk dat die in de Kamer wel

te vinden is, om daar ook een fysieke aanwezigheid van

een schip te hebben dat tussen Cyprus en Israël …

Minister RutteMinister

Ja. Ik denk eerlijk gezegd dat dit allemaal niet artikel 100 is

en dat het dus zelfs zonder Kamer kan. Uiteraard zul je de

Kamer altijd informeren en komen er dan toch altijd

debatten. Ik heb nu niet precies de laatste stand van dat

schip en hoe het daarmee zit. Dat zit helemaal bij Defensie.

Maar wij doen wat wij kunnen. Waar we kunnen bijdragen,

dragen we bij.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Mijn vraag is concreet: kan de minister aangeven, binnen

een week of twee weken, of wij dat schip daar kunnen

neerzetten en voedsel kunnen laten leveren? Zo nee,

waarom niet? Volgens mij is het geen kwestie van capaciteit,

maar een kwestie van politieke wil. Of ik zie het verkeerd,

maar ik zou graag deze …

Minister RutteMinister

Het heeft niks te maken met politieke wil. De politieke wil

is om maximaal te helpen bij de zeecorridor. Overigens blijf

ik erbij zeggen: nooit in plaats van. Dat zouden sommige

Israëlische politici namelijk graag willen, dat het alleen maar

over zee en door de lucht gaat en niet meer over land. Nee,

altijd "on top of". Die 500 vrachtauto's zijn niet negotiabel.

Dus: on top of. Ik zal even kijken wanneer er weer een

voortgangsbrief komt vanuit BZ en Defensie over die hele

operatie, ook over zee, en dan dit aspect meenemen. Ik

weet namelijk gewoon niet waar dat schip nu precies is en

of dat kan.

SGPDe heer Diederik van DijkSGP

In dit blokje beantwoordde de minister-president ook mijn

vraag over de haatprediker die afgelopen weekend naar

Nederland kwam. Hij gaf daarbij een heel feitelijke uitleg

waarom een inreisverbod niet mogelijk was, maar mijn

achterliggende vraag was natuurlijk de volgende. Die man

is lid van een terreurorganisatie en staat ook op de Europese

terroristenlijsten. Heel eenvoudig gezegd: wat hebben wij

aan die lijsten als we dan alsnog iemand niet kunnen weren

bij onze grenzen?

Minister RutteMinister

Hij moet op de … Even kijken hoor, waar had ik het antwoord? Hij staat nog niet op de Europese of Nederlandse

terrorismesanctielijsten. Het PFLP staat wel op de Europese

terrorismelijst, maar aan die listing is geen inreisverbod

verbonden. Er is dus de terrorismelijst en er is de terroris-

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-31

mesanctielijst. Dat heeft de minister van JenV ook aan de

Kamer gemeld. Daarom was er geen mogelijkheid om deze

engerd te weren. Ik zeg daarbij, ook namens haar: helaas.

Wij hadden het natuurlijk graag gedaan.

SGPDe heer Diederik van DijkSGP

Dank voor deze toevoeging. We gaan dit debat dan vervolgen met de minister van JenV. Maar het is goed om te

horen dat ook de premier zegt dat dit wel een hele nare

inconsequentie is. Iemand staat wel op zo'n lijst, maar je

kunt hem niet tegenhouden.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Maar de vraag blijft de volgende. De waarschuwingen van

de organisatie die verstand heeft van voedsellevering,

geven aan dat we als er op korte termijn niks verandert,

echt te maken hebben met een catastrofale situatie met

hongersnood en talloze doden. De vraag aan de premier

blijft: is het voor de minister-president en de Nederlandse

regering hetzelfde als bij Rafah? Als de opstelling van de

Israëlische regering over deze situatie niet op zeer korte

termijn verandert, doet dat dan wat met de consequenties

op politiek gebied? Kan de minister-president aangeven of

dat ook hiervoor geldt?

Minister RutteMinister

Nee, maar dat is juridisch. We blijven een rechtsstaat, dus

de minister van Justitie had hier nu geen mogelijkheden

om op te treden.

SGPDe heer Diederik van DijkSGP

Dank.

DENKDe heer Van BaarleDENK

De premier gaf net aan dat Israël veel meer kan doen aan

humanitaire hulp aan Gaza, letterlijk. Eigenlijk is dat ook

een antwoord op de vraag of Israël honger inzet als wapen.

Want als Israël veel meer kan doen en dat willens en wetens

niet doet, dan zet het dus honger in als wapen. De ministerpresident gaf net aan: als Israël niet snel veel meer gaat

doen, dan moeten we bezien hoe we ons als kabinet gaan

positioneren. Mijn vraag daarop is: geldt dan hetzelfde als

voor Rafah geldt, namelijk dat het politieke consequenties

heeft als Israël niet als de wiedeweerga meer humanitaire

hulp toelaat? Heeft de minister-president dat in dit geval al

kenbaar gemaakt aan de Israëli's?

Minister RutteMinister

Even over het eerste punt: nee, dat is niet zo. Je kunt niet

zeggen dat daarmee honger als wapen wordt gebruikt. Ik

heb al gezegd dat dat onafhankelijk zal moeten worden

vastgesteld. Israël heeft ook allerlei argumenten waarom

het moeizaam is om die spullen erin te krijgen. Ik vind die

argumenten alleen niet overtuigend. Ik vind die argumenten

niet overtuigend en we voeren dat gesprek met Netanyahu,

en mijn collega's in het kabinet doen dat met hun ministeriële collega's in Israël, maar dat betekent nog niet dat we

ons neerleggen bij die argumenten. Maar daarmee kun je

niet de conclusie trekken die de heer Van Baarle hier trekt.

Twee. Ik ga hier nu niet allerlei toverformules uitspreken,

van: als dit, dan dat; ik zeg alleen dat voor Nederland geldt

dat het zin heeft om die gespreken te voeren als je verbeteringen ziet. We zien op dit moment verbeteringen. In het

begin waren het enkele vrachtauto's en nu zijn er veel dagen

met 200 vrachtauto's, maar het moet naar 500. Er moeten

meer grensopeningen open. Nederland levert scanners en

alle andere mogelijke logistieke ondersteuning aan de

Israëlische kant. Kerem Shalom is een grensovergang die

wij goed kennen vanwege de afspraken die Nederland heeft

gemaakt met de Palestijnen en Israëli in de trilaterale

gesprekken in 2014 en 2015. Dan heb je daarin een rol. Zo

probeer je iedere keer maximaal je rol te leveragen en

maximaal druk te zetten op alle partijen.

Minister RutteMinister

Ik heb net het antwoord gegeven. Dat is dat ik hier niet

Rafah gelijkstel met dit debat. Ik zeg alleen dat ook hiervoor

geldt dat de Nederlandse regering gebruik probeert te

maken van de positie die we hebben om maximaal druk te

zetten. Als dat geen zin heeft en niet leidt tot voldoende

verbetering, waarom zou je dat dan blijven doen? Neem

van mij aan dat de Israëli precies weten hoe wij erin zitten.

Hiervoor geldt ook dat we geen enkele rol hadden gehad

als wij nu de positie van Spanje of Ierland zouden hebben

ingenomen. Dat had niets verbeterd voor de mensen in

Gaza. Op dit moment hebben wij, zij het te weinig, kleine

stapjes kunnen bereiken. We willen een aantal grote stappen

zien en niet meer van die kleintjes. Maar we hebben op dit

moment wel veel meer invloed dan de landen die vanaf het

begin hebben gezegd: Israël is fout en wat ze daar doen,

kan niet. Dat kun je ook doen. Dan heb je misschien af en

toe, afhankelijk van je politieke oriëntatie, een goed gevoel,

maar dan lever je nul invloed uit op de situatie ter plekke.

Nederland heeft een aantal jaren geleden gezegd: we zijn

niet voor de Israëli of de Palestijnen, maar voor vrede daar,

en we zullen onze kleine bijdrage heel bescheiden leveren

via trilaterale gesprekken et cetera. Dat betekent dat als ik

contact heb met de Palestijnse kant, men de rol die Nederland speelt, uitermate waardeert. Dat is genuine. Dat wordt

ook onderstreept. We waren de eersten die naar Ramallah

gingen en de eersten die er logeerden na 7 oktober. Op alle

mogelijke manieren onderstrepen we die bijzondere band,

ook die met de Palestijnse kant.

DENKDe heer Van BaarleDENK

De minister-president en ik verschillen van mening over de

effectiviteit van de inspanningen.

Minister RutteMinister

Maar wilt u dan dat we niks meer doen en dan … Wat u

volgens mij het liefste wil … Ik stel die vraag; dat telt niet

als interruptie van u, hoor. Mag ik dan het volgende vragen?

U zou toch het liefste willen dat we nu zeggen: Israël is fout;

we veroordelen alles wat ze doen? Dat betekent misschien

dat een aantal mensen hier een goed gevoel heeft, afhankelijk van hoe je precies naar het conflict kijkt. Maar wat

doet dat dan voor de humanitaire situatie in Gaza?

DENKDe heer Van BaarleDENK

Ik dank de minister-president voor deze interruptie.

Minister RutteMinister

Dat is een eerlijke vraag.

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-32

DENKDe heer Van BaarleDENK

Het feit dat de Israëlische regering al decennialang doorgaat

met wat ze doet, namelijk illegaal Palestijns land annexeren

en Palestijnen onderdrukken. Het heeft er alles mee te

maken dat er geen enkele consequentie wordt ondervonden.

Decennialang zijn Nederland, de Europese Unie en de VS

doorgegaan met een relatie op gelijke voet met Israël. Er

waren geen economische consequenties, geen consequenties op het gebied van wapenleveranties, geen diplomatieke

consequenties, geen veroordelingen en geen plaatsingen

van mensen op sanctielijsten. Daar is nu voor het eerst een

keer sprake van, voor een enkel geval dan misschien. Het

is te weinig. Er is geen enkele gevolgtrekking voor obvious

schendingen van het internationaal recht. Die vraag zou ik

aan de minister-president willen stellen. We hebben het

bijvoorbeeld over het annexatiebeleid. Dat is een duidelijke

schending van het internationaal recht. Er zijn geen gevolgen; decennia lang zijn er geen gevolgen. Israël heeft nota

bene aangekondigd gewoon weer nieuwe nederzettingen

te bouwen. Waarom zijn er geen gevolgen?

Minister RutteMinister

Misschien is het in Van Baarles ogen te laat, maar volgens

mij zijn er nu in de RBZ afspraken over gemaakt. Toch nog

een keer: het doel moet nu toch zijn dat die 200 vrachtauto's

500 vrachtauto's worden? Dat is toch ons doel? We liggen

allemaal 's nachts wakker van het idee dat er 2,3 miljoen

mensen in een ernstige hongersnood terechtkomen. In een

aantal gevallen ervaren ze die hongersnood nu mogelijk al.

Ik vind — dat zeg ik hier in alle openheid en eerlijkheid —

dat zolang Nederland vanwege die balanced approach zicht

heeft op deze twee groeperingen, de Palestijnse kant en de

Israëlische kant, dat we moeten doorgaan. We hebben

verder geen contacten met Hamas. Dat doen de Egyptenaren en de Qatari. Gelukkig hebben ze die contacten. Daar

ben ik ontzettend blij om en ik prijs ze ervoor. Maar wij

hebben wel contact met de Palestijnen en de Israëli. Zolang

dat zin heeft, moet je ermee doorgaan. Als het geen zin

meer heeft, moet je ermee stoppen. Als je vanuit een soort

principiële positie zegt dat Israël fout is, wat Van Baarle

eigenlijk zegt, en zegt dat je er dus mee moet stoppen, dan

moet de conclusie toch ook zijn dat je daarmee niet die 200

naar 500 krijgt? Er verandert dan toch helemaal niks? Dan

heb je toch nog steeds die ellende? Ik vind dus dat we alles

moeten doen om zo lang mogelijk te kijken of we die invloed

wel hebben. We hebben op dit moment kleine verbeteringen, maar ik zeg kritisch: het is niet genoeg; er moet meer

gebeuren. Laten we bidden dat die zes weken er komt.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Laten we bidden en laten we hopen. Dat vind ik wensdenken. De minister-president vertrouwt daar blijkbaar op. Ik

vertrouw daar niet op, omdat we bij de Israëlische regering

al heel erg lang een patroon zien, namelijk dat ze zich nergens wat van aantrekken. Waarom denkt de minister-president en waarom is zijn inschatting dat op het moment dat

Nederland in andere landen zoekt naar consequenties voor

de gedragingen van Israël, dat niet veel effectiever zou zijn

dan de opstelling die we in de afgelopen maanden hebben

gezien? De Nederlandse regering roept al maanden samen

met andere internationale partners dat er te veel burgerslachtoffers vallen. Die vallen nog steeds. Te veel. Deze

minister-president roept al maanden dat er massief meer

humanitaire hulp toegelaten moet worden. Het gebeurt

niet. Netanyahu steekt elke keer — excusez le mot — zijn

diplomatieke middelvinger op naar al die oproepjes. Ik blijf

dus herhalen in de richting van de minister-president dat

ik zijn geloof in alleen maar diplomatie en oproepen in de

richting van Netanyahu ietwat naïef vind, terwijl hij ietwat

meer ervaring heeft op het internationale toneel dan ik.

Minister RutteMinister

Ik respecteer dat. Wat betreft de middelvinger: ik zou me

dat nog kunnen voorstellen als het gaat om het maar

doorgaan met de retoriek over Rafah en het grondoffensief.

Ten aanzien van humanitaire toegang kunnen we ook niet

ontkennen dat Kerem Shalom open is en dat die andere

overgangen open gaan. Inmiddels hebben vorige week de

eerste transporten van Zuid- naar Noord-Gaza plaatsgevonden. Dat is allemaal nog te weinig. We zijn nu bezig met

die Cypriotische route overzee. Dat moet natuurlijk allemaal

effect gaan hebben op — daarnaast inderdaad — de situatie

binnen Gaza. Deconflicting en distributie zijn grote vraagstukken, die je niet alleen Israël kunt verwijten. Het is dus

ook niet allemaal maar Israël. Ook in Gaza zelf is de situatie

een puinhoop. Dat is natuurlijk ook omdat Hamas zich daar

met tienduizenden terroristen heeft verstopt onder 2,3 miljoen burgers. Dat feit kunnen we niet wegnemen. Er zijn

inderdaad 1.200 Israëli's vermoord op 7 oktober.

GroenLinks-PvdADe heer KlaverGroenLinks-PvdA

De minister-president gaf volgens mij heel terecht aan dat

Israël verantwoordelijk is voor de toegang van de humanitaire middelen. Ongeacht hoe de distributie in Gaza gaat:

Israël is verantwoordelijk voor de toegang. Er is wel iets

veranderd sinds de Verenigde Naties erop hebben gewezen

dat er nu echt hongersnood dreigt. Dat is een andere situatie. Daarom heeft mijn fractie aangegeven dat Israël nu wel

echt over de brug moet komen. Niet met beetjes; het moet

nu volledig open, zodat er echt massale humanitaire hulp

naartoe kan. De concrete vraag die wij hebben gesteld is:

als Israël dat niet op hele korte termijn doet, vind ik ook dat

daar sancties tegenover zouden moeten staan. Deelt de

minister-president dat?

Minister RutteMinister

Nee, niet zo. Die zin deel ik niet. Ik ben het er verder wel

mee eens welk doel je hebt, namelijk zo snel mogelijk

massieve toegang, en unhindered. Dat ben ik helemaal eens

met Klaver. Maar als je daar op dit moment mee gaat dreigen, taxeer ik dat de kans dat het lukt nihil is. Dat moet je

niet doen.

GroenLinks-PvdADe heer KlaverGroenLinks-PvdA

Als we nu kijken naar de berichten uit Canada ... Ik kan het

nog niet allemaal verifiëren, maar het parlement heeft daar

in ieder geval voor een wapenembargo gepleit en de regering lijkt dat over nemen. Je ziet dat Nederland wel een van

de weinige landen is die nog steeds niet echt durven over

te gaan tot die sancties. Nogmaals, het is wat mijn fractie

betreft geen doel op zich ...

Minister RutteMinister

Nee, nee, ik snap het verhaal.

GroenLinks-PvdADe heer KlaverGroenLinks-PvdA

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-33

Maar als je al zolang bezig bent in de gesprekken met Israël

... We zien eigenlijk dat wat er gebeurt echt veel te weinig

is. Er sterven zo veel mensen, niet alleen door de bommen,

maar ook van de honger en van het gebrek aan toegang

tot medische hulpmiddelen. Dan moet je als Nederland op

een gegeven moment ook een volgende stap zetten, al was

het maar voor de geloofwaardigheid van Nederland. Ik merk

ook — en dat zal de minister-president ook merken met al

de internationale contacten die hij heeft — dat de positie

van Nederland maar moeilijk wordt begrepen in andere

delen van de wereld.

Minister RutteMinister

Dat is echt niet waar. Nee, sorry, daar ben ik het gewoon

niet mee eens. Dat is ook dankzij onze contacten met de

Palestijnen. Het is niet zo dat men Nederland zijn positie

verwijt. Wij zitten ook in het groepje landen dat een rol

probeert te spelen en zijn een van de zeer weinige die ook

uitstekende relaties onderhouden met de PA. Dat doen we

al sinds het tweede kabinet waar mijn naam op stond. Toen

hebben we eigenlijk het besluit genomen te stoppen voor

de een of voor de ander te zijn. Dat heeft geleid tot een reis

in 2013. Dat heeft geleid tot de trilaterale overleggen in 2014

en 2015. Die hebben succesvol gedraaid. Dat geeft ons een

positie die misschien anders is dan landen die altijd vanwege historie of andere redenen zeiden dat alles wat Israël

doet goed is; dat is niet onze positie geweest, zeker niet na

2012.

GroenLinks-PvdADe heer KlaverGroenLinks-PvdA

Even voor de goede orde: dat heb ik ook niet gezegd. Alleen,

we hebben wel in de laatste maanden gezien dat Israël veel

de ruimte heeft gekregen, ook van de Nederlandse regeringering. Ik heb in ieder geval de laatste weken echt een

andere toon gehoord, ook van deze minister-president. De

urgentie is toegenomen. Dat is ook echt nodig, gelet op de

situatie in Gaza.

Minister RutteMinister

Eens.

GroenLinks-PvdADe heer KlaverGroenLinks-PvdA

Maar de situatie escaleert weer verder en de humanitaire

ramp die er al gaande was, dreigt nog vele, vele malen

groter te worden. Nogmaals, het feit dat een VN-organisatie

heeft gezegd dat hier nu hongersnood dreigt en dat ook

door de EU-chef wordt gezegd dat honger hier nu als wapen

wordt ingezet, moet ons als land dwingen tot verdergaande

stappen, zoals we ook met betrekking tot Rafah hebben

gezegd: als je dat doet, dan ga je een grens over. Hetzelfde

geldt hier: als je nu niet zorgt dat je deze nieuwe humanitaire ramp voorkomt, dan heeft dat consequenties. Ik denk

wel degelijk dat je in alle diplomatieke contacten de taal

van verzoening moet kunnen spreken — we proberen de

ander te begrijpen — maar dat je soms ook de kracht moet

laten zien dat je het niet accepteert als het niet gebeurt.

Minister RutteMinister

Luisterend naar de heer Klaver denk ik dat hij tevreden zou

zijn met de boodschappen die wij overbrengen. Maar ik ga

ze niet allemaal in het openbaar herhalen, omdat ik de

inschatting maak dat dat niet helpt om nu het doel, namelijk

maximale toegang, te bereiken. Ik heb erbij gezegd dat voor

mij het volgende geldt: als de bijzondere positie die

Nederland heeft, die wel degelijk effectjes maar te weinig

grote effecten heeft gehad, op een gegeven moment niet

zichtbaar wordt, dwingt dat je natuurlijk om zelf opnieuw

na te denken over wat precies je positie is. Maar ik ga dat

alles nu niet expliciteren, omdat ik de inschatting maak dat

dat niet helpt.

GroenLinks-PvdADe heer KlaverGroenLinks-PvdA

Voorzitter, tot slot op dit punt. Dat punt komt sneller dan

we denken, want de situatie was al onhoudbaar, maar wordt

echt steeds onhoudbaarder. Dus het window van de tijd

die er ook voor Israël is om tot het inzicht te komen dat die

toegang volledig moet zijn en dat er massaal humanitaire

hulp naartoe moet, is extreem, extreem, extreem klein. Dat

is niet omdat we dat leuk vinden of omdat dat een politieke

opvatting is, maar omdat de situatie in Gaza zó ontzettend

slecht is. Ik ga ervan uit dat de minister-president en dit

kabinet daar ook op zullen acteren. Dit gaat eerder over

urenwerk en dagenwerk dan dat het wekenwerk is.

Minister RutteMinister

Ja. Klaver zal het volgende ook beamen, denk ik, maar ik

kan me voorstellen dat hij zegt: ik kies een wat meer politieke positie hierin. Voor mij is de effectiviteit key en leidend

in alles. Op een gegeven moment moet je daarbij natuurlijk

ook reëel zijn. Als dat niet genoeg oplevert — dat heb ik

volgens mij laten doorschemeren — dan moet je opnieuw

bereid zijn om te zeggen: wat betekent dat?

GroenLinks-PvdADe heer KlaverGroenLinks-PvdA

Op het gevaar af, hè. De heer Rutte blijft een fantastische

debater.

Minister RutteMinister

Nou, de heer Klaver is niet veel slechter.

GroenLinks-PvdADe heer KlaverGroenLinks-PvdA

Op het gevaar af. Kijk, dit is geen politieke positie. Dit gaat

wel degelijk ... Dat is de hele tijd de opstelling geweest van

mijn fractie.

Minister RutteMinister

Dat bedoelde ik ook niet.

GroenLinks-PvdADe heer KlaverGroenLinks-PvdA

Dit gaat voortdurend over een inschatting: wanneer ben je

effectief en wanneer ben je niet effectief? Ik probeer mijn

woorden zorgvuldig te kiezen, want deze hele discussie is

al voldoende gepolitiseerd ...

Minister RutteMinister

Ja.

GroenLinks-PvdADe heer KlaverGroenLinks-PvdA

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-34

... in voor en tegen en het allemaal zeker weten. Dus zonder

afbreuk te willen doen aan de inspanningen van deze

regering, zeg ik: het is niet voldoende geweest.

Ik heb nog een paar vragen, voorzitter. Ik heb de grote

onderwerpen gehad — dat is het goede nieuws — maar ik

heb nog een paar kleine blokjes. Zal ik doorgaan?

Minister RutteMinister

Nee, klopt.

De voorzitterVoorzitter

Ga door.

GroenLinks-PvdADe heer KlaverGroenLinks-PvdA

We zien dat het niet voldoende vooruitgang heeft geboekt.

We zien welke enorme catastrofale gevolgen dat heeft in

Gaza; dat is niet de schuld van deze regering. Dat brengt

mijn fractie ertoe te zeggen dat wij nu zien dat die volgende

stap genomen moet worden: we moeten duidelijk maken

dat er sancties aan gekoppeld zijn. Dat is wel degelijk een

inschatting. Dat is een politieke, maar ook een diplomatieke

inschatting van de situatie die daar nu is, om te komen tot

een zo snel mogelijke oplossing.

Minister RutteMinister

Fair enough. Ik ben het met het sluitstuk dus niet eens, maar

ik denk dat we wat betreft de analyse daarvoor heel erg op

dezelfde lijn zitten. Bij alles wat we zeggen — dat geldt voor

Klaver en voor mij — geldt natuurlijk als voorwaarde één:

free the hostages. Ik zeg dat nu niet vaak genoeg, maar

laten we dat wel steeds blijven zeggen; dat zeg ik meer

tegen mezelf. Dat is namelijk voor de Israëli en voor de

mensen daar cruciaal.

Een paar dingen nog. De F-35's. Er is geen sprake van

omzeiling van de rechterlijke uitspraak. We voeren het arrest

uit.

Dan over Buitenlandse Zaken en lekken. Ja, dat komt helaas

op alle ministeries een enkele keer voor. Dat doet wat mij

betreft niets af aan de professionaliteit van duizenden

mensen op dat ministerie, die wereldwijd voor Nederland

werken. Ik heb het vaker gezegd: laten we blij zijn met onze

diplomaten. Ze zijn echt van wereldklasse. Ik ben er ongelofelijk trots op. Ik zie nu trouwens ook weer wat onze posten in Israël en Ramallah doen, wat de invloed is die zij

hebben, hoe zij met elkaar samenwerken en wat dat voor

de effectiviteit betekent. Dat is werkelijk indrukwekkend.

Dat geldt ook voor de post in Kiev. Ik heb er even drie te

pakken waar nu verschrikkelijke dingen aan de gang zijn,

maar het geldt voor al die meer dan 100, misschien wel

150, posten in de wereld waar Nederland vertegenwoordigd

is. We hebben gewoon hele goede diplomaten. Die zullen

het niet met alles eens zijn, maar die realiseren zich dat er

sprake is van een thorbeckiaanse overheid: het kabinet zet

de politieke koers uit en de ambtenarij en de diplomatie

zorgen voor een goede advisering en de uitvoering daarvan.

Er zullen altijd een paar misperen tussen zitten die het niet

kunnen laten om hun opvattingen naar de pers te lekken,

maar dat zegt niets, maar dan ook helemaal niets, over dat

ministerie. Ik sta daar echt volledig voor. We mogen blij

zijn dat ze dat werk doen.

De voorzitterVoorzitter

Ik zou langzamerhand wel naar de tweede termijn willen.

Minister RutteMinister
Minister RutteMinister

Over Defensie waren een paar vragen. Wij verwelkomen

het initiatief van de Commissie; dat is bekend, volgens mij.

Ik ga niet herhalen welke belangrijke thema's er voor

Nederland in zitten. U ziet het allemaal in het BNC-fiche.

Die 1,5 miljard komt uit de recente herziening van het huidige MFK. Maar laten we niet vergeten — dat hebben verschillende Kamerleden gezegd — dat de hoofdmoot van

de investeringen plaats moet vinden door de lidstaten.

Nederland is niet voor eurobonds, om allerlei redenen.

Trouwens, al zouden wij voor zijn, wat we niet zijn, dan

gaat Duitsland het nooit doen, vanwege zijn constitutioneel

hof.

Dan over EDIS en meer van die vragen. Over de NAVOnorm van 2% hebben we vaak met elkaar gesproken. Daar

zijn we voor en daar werken we hard aan. Inmiddels zitten

we op 20 miljard op een economie van 1.000 miljard.

Grofweg zitten we dus gelukkig op die 2%.

Dan over de verschillende wapensystemen. Het is inderdaad

van groot belang — dat zeg ik tegen diegenen die dat

opgemerkt hebben: Paternotte, Klaver en anderen — dat

er meer gezamenlijke capaciteiten worden aangeschaft en

dat daarmee de interoperabiliteit bevorderd wordt. Er is nu

te veel fragmentatie. Er zijn veel voorbeelden van hoe

Nederland eraan probeert bij te dragen. Denk aan de mijnenbestrijdingsschepen met België en Frankrijk, aan de

fregatten met België maar ook aan de recente aanschaf van

155mm-munitie met Duitsland en Denemarken. We moeten

verder op dat spoor. Hierbij is het belangrijk dat de NAVOstandaarden als uitgangspunt worden gevolgd.

Dan het streefpercentage. Ik ben het ermee eens dat we in

Europa meer gezamenlijk moeten aanschaffen, zeg ik tegen

de heer Paternotte. Het percentage dat de Commissie nu

voorstelt, namelijk van 35 naar 40 in 2030, is ambitieus,

denk ik. Op dit moment is de situatie dat de lidstaten gezamenlijk 18% aanschaffen. Het is dus nogal een tall order

om daar te komen.

Er was een vraag van Van Dijk over de Rapid Deployment

Capacity. Wij dragen in 2025 bij aan de snel inzetbare

capaciteit. Duitsland leidt die in dat jaar. Het gaat om een

bijdrage van ongeveer 150 militairen. Die staat stand-by.

Dat is dus gewoon in Nederland. We houden het zeggenschap over de inzet van die eigen troepen. Nederland moet

in Brussel expliciet toestemming geven voor de inzet. Er

worden verschillende scenario's ontwikkeld voor de eventuele inzet daarvan.

Voorzitter. Dan het partnerschap met Egypte. Daarvoor

geldt dat het ongeveer een bedrag behelst van 7,4 miljard.

Maar dat staat niet op de agenda van deze Europese Raad.

Ik ken daar dus ook niet alle details van. Ik heb alleen kunnen vaststellen dat het breed wordt verwelkomd door de

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-35

EU-lidstaten. We zullen u in het verslag van de RBZ van

gisteren uitgebreid informeren over de inhoud daarvan. Ik

heb mij daar, zoals ik al zei, nu niet op voorbereid, want dat

staat gewoon niet op deze agenda. Maar wij denken wel

dat dit type afspraken, even los van alle detaillering — je

maakt brede afspraken over migratie, handel, cultuur en

investeringen — nodig zijn om ervoor te zorgen dat je de

migratiestromen … Zie het hoofdcommentaar in de Volkskrant van vanmorgen. Daar was ik het, bij uitzondering,

overigens helemaal mee eens.

Dan nog een paar losse vragen, allereerst over de nucleaire

top. EZK volgt de ontwikkelingen rondom de small modular

reactors heel precies. De Kamer ontvangt nog deze maand

een uitgebreider programma-aanpak van minister Jetten.

We hebben die vanmorgen vastgesteld in de relevante

onderraad van de ministerraad, zo kan ik u melden. We

doen dus wel degelijk wat.

Wij willen zeker het oor te luisteren leggen bij nucleaire

koplopers. Nederland is overigens zelf een nucleaire koplopen. Wij zijn een van de zeer weinige landen in de wereld

met een volledig verticaal geïntegreerd nucleair cluster. Ik

heb het over Almelo, Petten, Delft en Borssele. Dat zijn niet

allemaal hele grote instellingen, behalve Almelo, want die

is heel groot. Denk ook aan de onderzoeksgroepen die we

hebben op de grote universiteiten. Daar mogen we trots

op zijn. We werken met Frankrijk aan een bilateraal MoU

op kernenergie. Tekening is voorzien voor dit voorjaar. Het

is een aanvulling op de hernieuwbare energiebronnen zoals

zon en wind, maar je kunt niet zonder die energiebronnen.

Dan de vraag van de heer Ceder over Nagorno-Karabach.

Dat staat niet op de agenda in deze raad. Ik wil met u

afspreken dat minister Bruins Slot op zeer korte termijn de

Kamer nader zal informeren. De heer Ceder heeft die vraag

eerder gesteld en er ligt ook een door de Kamer aangenomen motie. Nogmaals, daar komt zij op terug als dat mag.

Dan het veto op buitenlandbeleid. Er bestaat nog geen

overeenstemming over het doorvoeren van hervormingen,

zoals het afschaffen van het veto, waarvan wij voorstander

zouden zijn als het bijvoorbeeld mensenrechtenverklaringen

en sancties betreft. Er is consensus voor nodig en die is er

op dit moment niet. Het staat mij helaas niet vrij om precies

te vertellen welke landen wel of niet willen. Op dit moment

is dat nog niet geregeld.

Macron pleit voor een EU van verschillende snelheden.

Hierover hadden de heer Van Campen en anderen een

vraag. Ik denk dat Nederland gebaat is bij een sterke Unie

met goed functionerende instellingen, waarbij de lidstaten

uiteraard het werk moeten verzetten. Ook nu zijn er verschillende snelheden. Er zijn landen die wel in de euro zitten

maar niet in Schengen en er zijn landen die niet in de euro

zitten maar wel in Schengen. Ook zijn er landen buiten de

Europese Unie die in Schengen zitten, zoals Noorwegen en

Zwitserland. Afijn, het is een ratjetoe, maar het werkt. Ik

denk voor Nederland wel het volgende; dat heeft ook te

maken met de opmerking over die opt-out ten aanzien van

migratie. Ik snap 'm. Die motie ligt er en die voeren we uit.

Ik zeg er wel één ding bij. Als wij als een van de oprichtende

lidstaten van de Europese Unie niet honderd procent in de

kern van diezelfde Europese Unie zitten, dan is dat ook niet

gratis. Ik snap de vraag en er zijn best goede argumenten

om die opt-out te willen. Er zijn ook moties over aangenomen, dus dat is de lijn. Als het ooit zover komt — het kan

pas bij een verdragswijziging en die speelt nu niet, dus het

is niet aan de orde — zullen we wel met elkaar moeten

wegen wat dat betekent voor de positie van Nederland in

diezelfde Unie in bredere zin.

Over die Defensiecommissaris is volgens mij best een goed

verhaal te vertellen, maar het is uiteindelijk aan de Commissievoorzitter om de portefeuilleverdeling te bepalen. Er

moet goed rekening gehouden worden met andere mandaten, zoals dat van de Hoge Vertegenwoordiger. Dat betekent

niet dat daarmee een Europese NAVO of zo wordt opgezet.

Er spelen heel veel zaken rondom veiligheid, ook rond de

Europese Unie, dus zo gek is het misschien ook weer niet.

Dan het Delegates Portal. Afgelopen september heeft het

Raadssecretariaat het voornemen geuit om voor de toegang

tot het Delegates Portal alleen accounts van ministeries en

Permanente Vertegenwoordigingen van lidstaten te

accepteren en niet meer van de nationale parlementen. We

hebben toen aangedrongen op technische besprekingen

met het Raadssecretariaat. Nationale parlementen blijven

recht houden op die informatie, maar de EU-Raadsdocumenten zullen op een andere wijze worden verstrekt aan

het parlement. Er geldt nu een overgangsperiode. Als u

daar nadere vragen over heeft — ik snap er niets van — stel

die dan alsjeblieft aan de minister van Buitenlandse Zaken.

Dan over de artikel 7-procedure tegen Hongarije nu de

Poolse blokkade weg is. Wij kijken steeds naar het hele

krachtenveld, maar op dit moment kan die artikel 7-procedure nog niet verder worden doorgezet. Natuurlijk houden

wij het krachtenveld scherp in de gaten.

Dan het GLB. Ja, het uitgangspunt is dat we de papierwinkel

voor boeren verminderen. Het is ook goed dat we nu breder

kijken naar het GLB, ook naar innovatieve oplossingen. Een

specifiek voorbeeld van zo'n innovatieve oplossing is het

toestaan van RENURE. Dat houdt in dat je van dierlijke mest

kunstmest maakt. Dat betekent minder CO2-uitstoot. Het

haalt ook een stuk druk weg ten aanzien van stikstof.

De regeldruk werd genoemd. Veel van die problemen zijn

Europees op te lossen. Tegelijkertijd moeten we voorkomen

dat EU-wetgeving onnodig ingewikkeld en belastend is;

nationale wetgeving is dat gelukkig nooit! Europees moeten

we daar dus scherp op blijven letten. We moeten ook blijven

bevragen wat het nut en de noodzaak is van nieuwe wetgeving. Daarom ook is dat hele systeem er van de BNC-fiches,

ook voor het waar mogelijk voorkomen van goldplating.

Dan de vissers. Ik ben het eens met Tuinman, want ook

daar spelen heel veel problemen. We hebben de Commissie

ertoe opgeroepen om te kijken naar manieren om de

administratieve lasten van die sector te verminderen, net

als bij de landbouwsector. Door Adema wordt daar nu

verder opvolging aan gegeven. Dat gebeurt onder andere

op 24 en 25 maart bij de informele Visserijraad, want daar

staat de toekomst van de visserij ook op de agenda.

Dan de natuurherstelwet. Wij dragen er zorg voor dat wij

onze strategische positie behouden, maar we delen ook

duidelijk onze overwegingen met andere landen waarom

wij tot een tegenstem zijn gekomen.

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-36

Abortus is uiteraard uiteindelijk een competentie van de

lidstaten. Dat geldt gezondheidszorg breed, dus ook voor

al die medisch-ethische kwesties daarbinnen. Voor het

toevoegen van abortus aan het EU-Handvest is een verdragswijziging nodig. Daar is absoluut geen sprake van.

Toetreding van Bulgarije tot de eurozone is niet aan de

orde. Ze voldoen niet aan de criteria op dit moment. Ten

aanzien van Nederland: als dat wel zo zou zijn, zijn die

effecten heel beperkt. Het is een kleine economie en de

handelsstromen en financiële integratie tussen Nederland

en Bulgarije zijn heel beperkt.

De nieuwe eigen middelen komen pas bij de voorstellen

voor het nieuwe MFK. Dat is medio volgend jaar. Daar moet

ik nu niet op vooruitlopen. Die discussie is nu niet aan de

orde. Het ligt ook zeer verdeeld.

De schriftelijke vragen die zijn gesteld aan de minister voor

Buitenlandse Handel over de bestemming in Coreper over

de CSDDD zullen zo snel mogelijk worden beantwoord, zeg

ik tegen de heer Eerdmans. Hij zal de Kamer door middel

van een brief informeren. Het staat ook niet op de agenda

van deze Europese Raad.

Voorzitter, daarmee zijn volgens mij — ik vond het goed —

alle vragen beantwoord.

De voorzitterVoorzitter

Hogelijk gewaardeerd. Dus u geeft zichzelf een goed cijfer?

Minister RutteMinister

Ja, ik vond dit goed gaan.

De voorzitterVoorzitter

Dat is netjes.

D66De heer PaternotteD66

Even terug naar de Europese Defensie Industrie Strategie.

Het is mooi dat de minister-president zegt dat een Europese

Commissaris van Defensie wel zou kunnen. Dat is aan de

Commissie natuurlijk, maar dat zou ook een mooie

gesprekspartner voor de secretaris-generaal van de NAVO

kunnen zijn, voor een goede samenwerking daarmee. De

minister-president zei over gezamenlijke inkoop dat 40%

een ambitieus doel is, maar het doel is nu 35%. Dan is 40%

in 2030 toch geen ambitieus doel?

Minister RutteMinister

Als je nu op 18% zet wel. Ik vind die 35% al heftig.

D66De heer PaternotteD66

Dat doel van 35% werd twee jaar geleden gesteld. Dat je

dat bij lange na niet haalt, is dat dan een reden om die

doelen … Tja, als je zegt "5% erbij", dan zijn we er in dat

tempo pas eind van deze eeuw.

Minister RutteMinister

Tja, ik ben er ook niet mee getrouwd.

D66De heer PaternotteD66

O, het antwoord was nog niet klaar?

Minister RutteMinister

Nee, o, ja, ja. Zeker, mijn antwoord was klaar. Dat is onze

positie, maar ik vind het ook prima als het hoger wordt.

Alleen, wat is dan de kans dat je het gaat halen? Ik ben voor

stretching, maar het moet ook enigszins haalbaar zijn. Als

het nu 18% is en je het doel nu nog hoger trekt naar 40%,

dan is het risico dat mensen zullen zeggen: gooi maar in je

pet, dat halen we toch nooit! Dan gebeurt er ook niks.

D66De heer PaternotteD66

Wat gaat er veranderen waardoor het dan wel gehaald

wordt? Nu werd het doel gesteld op 35%. Dat wordt al 18%.

Dat is ongeveer de helft. Als je het op 40% zet en op

dezelfde manier doorgaat, dan wordt het misschien 20%.

Minister RutteMinister

Nederland loopt daarin voorop, hè. Wat wij doen met die

mijnenbestrijdingscapaciteit in schepen, die fregatten met

België, Frankrijk, met die munitie met Duitsland en Denemarken, zijn allemaal voorbeelden. Ook in het F-35-programma doen we heel veel dingen gezamenlijk.

D66De heer PaternotteD66

Juist omdat Nederland het blijkbaar wel goed doet, is het

toch extra belangrijk dat je de anderen in Europa ook helpt

om een beetje de juiste koers in te zetten? Want tot nu toe

gaat het niet zo de goede kant op als hier in Nederland.

Minister RutteMinister

Dat helpen en die koers: ja. Alleen, daarnaast heb je dan

de vraag waar je de target zet. Ik denk dat 40 voorlopig wel

even goed is. Paternotte zegt: zet het hoger. Dat vind ik ook

best, maar belangrijker is dat je met elkaar probeert iedereen te ondersteunen om daar te komen.

NSCDe heer KahramanNSC

Ik lees op verschillende websites dat de onderminister van

Frankrijk, eigenlijk in lijn met ons, aangeeft om Bosnië meer

tijd te geven om te voldoen aan de criteria. Kan de ministerpresident daarop reflecteren? Er wordt ook een ander land

genoemd.

Minister RutteMinister

Onze inschatting op dit moment is dat Frankrijk morgen of

op donderdag en vrijdag … Ja, hè, Saïd? Er wordt hevig ja

geknikt. Alle signalen uit Parijs, uit het Präsidialamt — sorry,

dat is Duits — uit het Élysée, het paleis van monsieur le

président, zijn dat hij gaat instemmen. Daarmee zou

Nederland geïsoleerd staan. En echt, nog een keer: doe het

niet! Dat is echt op zo veel dossiers slecht. We hebben het

nu geregeld. Je accepteert het nu, net zoals met Oekraïne.

Dat is nog niet helemaal goed, maar daarom stel je hele

zware eisen aan de volgende stap en die gaan we gewoon

met elkaar handhaven, zoals we dat thans ook doen met

Oekraïne en Moldavië. Dat is het bewijs. Daar gaan we nu

geen shortcuts doen. Dat gebeurt ook niet. Die onderhan-

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-37

delingskanalen gaan pas open als ze er echt klaar voor zijn.

Alsjeblieft.

BBBDe heer TuinmanBBB

De minister-president heeft geen antwoord gegeven op de

vraag of hij de analyse deelt over de defensie-industrie. Dat

gaat over die hele grote fondsen, bijvoorbeeld het Europees

Defensiefonds. Daar kun je geld uithalen. Dat betekent

eigenlijk dat je nu met drie verschillende landen moet

samenwerken. Ons bedrijfsleven, onze defensie-industrie,

is iets anders georganiseerd. Die is niet zo groot dat die

staatssteun heeft, zoals Frankrijk of zoals bedrijven in Italië

of Spanje. Dus nogmaals, hoe zorgen we ervoor dat onze

bedrijven goed zijn opgelijnd? Ik heb ook de noodkreten

gehoord van VNO-NCW en FME. Die heb ik gesproken. Dus

het is niet alleen mijn fractie die die zorgen heeft.

Minister RutteMinister

Ik deel die ook. Nederland heeft wel een wat breder mkb

als het gaat om de wapenindustrie. We hebben niet die hele

grote leveranciers. Dat klopt. Het is ontzettend belangrijk

dat ook kleinere bedrijven daar onderdeel van kunnen zijn.

En het is belangrijk dat we dat fonds niet gaan vullen met

allemaal eurobonds, maar dat is een andere discussie. Ik

denk dat dit aspect belangrijk is, maar volgens mij wordt

het nog verder uitgewerkt, dus dat kunnen we er dan ook

bij betrekken. Dat komt nog via een BNC-fiche, schiet mij

nu ineens te binnen. Wij kunnen dus misschien even

opnemen bij het verslag van de Europese Raad hoe dat

proces precies is uitgelijnd, dus hoe dat systeem inhoudelijk

verder vormgegeven wordt. Dit aspect, dat het midden- en

kleinbedrijf ook kan profiteren, is voor ons belangrijk.

BBBDe heer TuinmanBBB

Heel goed. Dan noteer ik hier de toezegging.

De voorzitterVoorzitter

Heel knap.

JA21De heer EerdmansJA21

De premier zegt dat de vragen over die duurzaamheidsrichtlijn eraan komen, maar die hebben we juist al ontvangen.

Die antwoorden heb ik gekregen. Daaruit bleek dat Nederland zei het te monitoren en in de gaten te houden, maar

wel voor te moeten stemmen. Dat is dus afgelopen vrijdag

ook al gebeurd in dat eerste voorportaal. We weten van het

bedrijfsleven, van de mkb'ers dat zij zeggen: als dit doorgaat, dan komen die lasten op onze schouders te liggen.

De enige rem die er nog is, zit dus bij de Raad?

Minister RutteMinister

Ik ben er juist voor dat je dat doet. Het is nu van 500 naar

1.000 medewerkers gegaan. De grens voor bedrijven

waarvoor dit geldt, is dus opgehoogd. Dat is een Belgisch

voorstel geweest. De Fransen hadden misschien nog verder

gewild. Dat hadden wij ook kunnen steunen, maar uiteindelijk was het compromis om het voor bedrijven vanaf 1.000

medewerkers te laten gelden. Het grote voordeel is dat je

dit nu Europees doet, dus met een level playing field. Als

je dat niet doet, dan kan ik u één ding garanderen, namelijk

dat je in Nederland onmiddellijk discussie krijgt over wat

we hier nationaal gaan doen. Misschien geldt dat niet voor

de fractie van de heer Eerdmans. Dan zijn hij en ik het misschien snel eens. Maar je gaat het niet droog houden, dus

volgens mij heb je er veel belang bij, en het bedrijfsleven

ook, dat je dit soort dingen Europees regelt.

JA21De heer EerdmansJA21

Dat vind ik best een krom argument eigenlijk. Alsof het

vervelend is om dat nationaal te regelen. Dat lijkt me een

uitkomst, zeker gelet op de nieuwe constellatie van onze

Kamer. I beg to differ. Maar het gaat mij erom dat u daar

dus vóór gaat stemmen. Dat blijft dus het algemene verhaal?

Minister RutteMinister

Jazeker, dat is de positie. Dat klopt.

De voorzitterVoorzitter

Tot zover de eerste termijn. Dan geef ik graag het woord

aan mevrouw Koekkoek in de tweede termijn. Ik vraag

eenieder zich te beperken in het aantal moties. Ik weet zeker

dat mevrouw Koekkoek het goede voorbeeld gaat geven.

Het woord is aan haar.

VoltMevrouw KoekkoekVolt

Dank, voorzitter. Ik heb twee moties, dus dat is redelijk

beperkt. De eerste motie.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat de Israëlische premier Netanyahu recent

de plannen voor een grondoffensief in Rafah heeft goedgekeurd, ondanks de vele oproepen vanuit de internationale

gemeenschap om hiervan af te zien;

overwegende dat een Israëlisch grondoffensief in Rafah zal

leiden tot een grote humanitaire catastrofe;

verzoekt de regering zo spoedig mogelijk te komen tot een

nationaal sanctiepakket tegen de Israëlische regering wanneer Rafah wordt binnengevallen;

verzoekt de regering in het geval van een Israëlisch grondoffensief tevens in Europees verband te pleiten voor het

optuigen van een effectief sanctiepakket tegen de Israëlische

regering,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Koekkoek en Dassen.

Zij krijgt nr. 2044 (21501-20).

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-38

VoltMevrouw KoekkoekVolt

De tweede motie.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat uit onderzoekt blijkt dat olietankers uit

de zogenoemde Russische schaduwvloot stookolie bunkeren

via ankerplaats Everingen in Zeeland, waarmee onder

andere Nederlandse bedrijven Rusland indirect faciliteren

in het ontwijken van westerse sancties;

overwegende dat hierop zowel in nationaal als in Europees

verband strenger gehandhaafd moet worden, evenals

mogelijke aanvullende maatregelen verkend dienen te

worden;

verzoekt de regering zo spoedig mogelijk te komen tot een

pakket aan maatregelen teneinde de situatie omtrent de

Russische schaduwvloot in Zeeland aan te pakken, waarbij

tevens de mogelijkheden verkend worden om de douane

meer handhavingsbevoegdheden te geven en om de

capaciteit van de ILT uit te breiden;

verzoekt de regering bovendien in Europees verband te

komen tot een effectief pakket aan aanvullende maatregelen

teneinde de ondermijning van de Russische schaduwvloot

te intensiveren, zoals het aanscherpen van het Europese

beleid ten aanzien van de zogenoemde flags of convenience,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Koekkoek en Dassen.

Zij krijgt nr. 2045 (21501-20).

VoltMevrouw KoekkoekVolt

Tot slot heb ik een korte vraag. Ik hoorde de premier aangeven dat Nederland zich aan het vonnis houdt met betrekking

tot de F-35's. Ik had in mijn inbreng nog heel specifiek

gevraagd naar de opinie van een aantal rechtsgeleerden,

experts op het gebied van het internationaal recht, die

zeggen dat het vonnis Nederland ook houdt aan het voorkomen van een indirecte levering van die F-35-onderdelen.

Ik zou dus heel graag horen dat de premier nog wat specifieker ingaat op hoe dit voorkomen wordt.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegend dat Europa in staat moet zijn om het eigen

grondgebied te beschermen en dat Europa dramatisch

achterloopt met het standaardiseren van wapensystemen;

verzoekt de regering om bij de aanschaf van militair materieel standaardisatie zwaarder mee te wegen in het materieelproces om de gezamenlijke slagkracht in Europa te vergroten,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Paternotte en Van

Campen.

Zij krijgt nr. 2046 (21501-20).

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat de Kopenhagentoetredingscriteria

onverkort gelden;

overwegende de huidige geopolitieke realiteit;

verzoekt de regering om in te stemmen met de consensus

in de Europese Raad en het openen van toetredingsonderhandelingen met Bosnië en Herzegovina te steunen,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Paternotte.

Zij krijgt nr. 2047 (21501-20).

Motie

De Kamer,

Dank, voorzitter.

gehoord de beraadslaging,

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. De heer Paternotte van D66.

D66De heer PaternotteD66

Dank, voorzitter.

constaterende dat de internationale waakhond voor voedselzekerheid IPC stelt dat de gehele bevolking in Gaza wordt

geconfronteerd met honger en dagelijks maaltijden overslaat en dat in Noord-Gaza mensen sterven aan de hongersnood;

constaterende dat conform VN-resolutie 2417 honger niet

ingezet mag worden als oorlogswapen;

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-39

constaterende dat de enorme schaarste leidt tot wanhoop

en chaos bij de distributie;

Motie

verzoekt het kabinet om in EU-verband maatregelen te

treffen zolang Israël geen voorspelbare en consistente toevoer van humanitaire hulp over land in Gaza toelaat;

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

verzoekt de regering om in EU-verband aan te dringen op

het instellen van een speciaal fasttrackimportregime via

land, zodat versneld bijstand verleend kan worden aan de

meest kwetsbaren, gelet op de acute ondervoeding,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Paternotte en

Klaver.

Zij krijgt nr. 2048 (21501-20).

Dank u wel. De heer Klaver van GroenLinks-Partij van de

Arbeid.

GroenLinks-PvdADe heer KlaverGroenLinks-PvdA

Voorzitter, dank. Ik heb het in mijn bijdrage gehad over

twee onderwerpen, Oekraïne en Gaza. Op die twee onderwerpen wil ik graag een motie indienen, te beginnen met

Oekraïne.

Motie

De Kamer,

constaterende dat de VN waarschuwen voor hongersnood

in Gaza;

constaterende dat het de verantwoordelijkheid van Israël

is om voldoende humanitaire hulp in Gaza toe te laten;

overwegende dat VN-secretaris-generaal Guterres stelt dat

het "gruwelijk niveau van honger en lijden" een "door de

mens gecreëerde ramp is";

overwegende dat honger als wapen onaanvaardbaar is en

Nederland zich binnen de VN heeft hardgemaakt voor de

verankering van deze misdaad;

verzoekt de regering om er bij internationale partners op

aan te dringen om te stoppen met de levering van wapens

die in Gaza worden ingezet en bij aanhoudende weigering

van Israël om massaal humanitaire hulp toe te laten handelspreferenties zoals het EU-associatieakkoord op te

schorten,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Klaver en Paternotte.

Zij krijgt nr. 2050 (21501-20).

gehoord de beraadslaging,

De heer Van Baarle van DENK.

van mening dat Oekraïne het volste recht heeft zijn grondgebied te verdedigen en het cruciaal is dat Oekraïne deze

oorlog wint;

DENKDe heer Van BaarleDENK

Dank, voorzitter. Ik heb een tweetal moties.

constaterende dat Nederland een bilaterale veiligheidsovereenkomst heeft gesloten om zich voor tien jaar te committeren aan de steun voor Oekraïne op het gebied van veiligheid, defensie, wederopbouw en gerechtigheid;

Motie

De Kamer,

constaterende dat dit een politiek bindende veiligheidsovereenkomst is en er een langdurig budget mee is gemoeid;

gehoord de beraadslaging,

verzoekt de regering voorstellen te doen om de financiering

van de steun aan Oekraïne eveneens voor tien jaar vast te

leggen,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Klaver en Koekkoek.

Zij krijgt nr. 2049 (21501-20).

constaterende dat Ierland en Spanje een oproep hebben

gedaan aan de Europese Commissie voor een urgente

review van het EU-associatieakkoord met Israël op het

gebied van de daaruit voortvloeiende bepaling dat respect

voor mensenrechten en democratische principes een

essentieel element is van de relatie;

overwegende dat het van belang is dat de Europese Unie

de relaties die aangegaan worden, gebruikt om mensenrechten te bevorderen en dat mensenrechtenbepalingen in

verdragen van de EU geen dode letter mogen zijn;

verzoekt de regering om zich aan te sluiten bij de oproep

van Ierland en Spanje om de Europese Commissie een

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-40

review te laten uitvoeren van de bepaling dat respect voor

mensenrechten en democratische principes een essentieel

onderdeel is van de relatie onder het EU-associatieakkoord

met Israël,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Van Baarle en

Klaver.

Zij krijgt nr. 2051 (21501-20).

DENKDe heer Van BaarleDENK

Ik corrigeer gelijk een schrijffoutje.

De voorzitterVoorzitter

Lastig hè, die d's en t's?

DENKDe heer Van BaarleDENK

Ja, ik krijg ook steeds slechtere ogen; ik word oud.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat Israël middels het nederzettingenbeleid

Palestijns land illegaal annexeert;

overwegende dat Israël onlangs plannen heeft geopenbaard

voor aanvullende nederzettingen en daarmee nog meer

annexatie van Palestijns land;

van mening dat illegale annexatie bestreden dient te worden;

Dank, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. De heer Diederik van Dijk van de SGP.

SGPDe heer Diederik van DijkSGP

Dank u wel, voorzitter. Ik dien geen moties in. Daarmee

help ik de Kamer hopelijk. Ik dank de minister-president

voor zijn uitleg en de antwoorden. Het is heel veel gegaan

over Bosnië en de toetreding. Ik heb ook goed geluisterd

naar het appel dat de premier deed richting de Kamer.

Tegelijkertijd is er de benadering die bijzonder goed door

mijn collega van NSC naar voren werd gebracht: afspraak

is afspraak. Dat was ook een verkiezingsslogan van een

zekere partij. Ook daar heb ik veel begrip voor. Ik ga mij

beraden op de moties die zijn dan wel worden ingediend

op dit terrein. We bekijken dit nader.

Tot slot. Ik dank de premier voor het antwoord dat hij gaf

op de vraag over abortus. Hij bevestigde: lidstaten zijn op

dit terrein bevoegd, niet de EU; er is dus ook geen sprake

van een toevoeging aan het EU-Grondrechtenhandvest op

dit terrein.

Ik dank u.

De voorzitterVoorzitter

De heer Ceder van de ChristenUnie.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Dank, voorzitter. Ik wil de minister-president bedanken voor

de beantwoording en de Kamer voor het debat. De printer

deed het niet, dus u zult het met mijn handschrift moeten

doen. Ik hoop dat het lukt, voorzitter. Maar ik heb een motie.

De voorzitterVoorzitter

Ik ben erg benieuwd.

verzoekt de regering om in Europees verband steun te vinden voor het verbinden van politieke consequenties aan

het nederzettingenbeleid van Israël,

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

De motie luidt als volgt.

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Van Baarle.

Motie

De Kamer,

Zij krijgt nr. 2052 (21501-20).

gehoord de beraadslaging,

DENKDe heer Van BaarleDENK

Voorzitter. Dan zou ik de minister-president nog graag een

vraag willen stellen naar aanleiding van de vraag van de

heer Ceder over het schip dat wij wellicht kunnen inzetten

voor humanitaire hulp aan Gaza. Het was mij niet duidelijk

of het de intentie van de Nederlandse regering is om dat

schip daadwerkelijk in te zetten of dat daar op dit moment

naar gekeken wordt. Kan de minister-president daar in de

tweede termijn nog even helderheid over geven?

overwegende dat er te weinig humanitaire hulp bij de

bevolking van Gaza terechtkomt;

overwegende dat er in de maand maart dagelijks gemiddeld

150 vrachtwagens de grens overkwamen, maar dat niet al

deze hulp verdeeld blijkt te worden;

verzoekt de regering zich in de Europese Raad in te zetten

voor de praktische en diplomatieke ondersteuning door de

Europese Unie van de hulporganisaties in de Gazastrook

die belast zijn met de distributie van humanitaire goederen,

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-41

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Ceder.

Bosnië en Herzegovina tijd te gunnen om volledig te voldoen aan de in december 2023 vastgestelde acht criteria,

alvorens de Europese Raad kan instemmen met het openen

van de toetredingsonderhandelingen,

Zij krijgt nr. 2053 (21501-20).

en gaat over tot de orde van de dag.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Tot zover, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Kahraman.

Zij krijgt nr. 2054 (21501-20).

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. De heer Kahraman van NSC.

De heer Paternotte heeft een korte vraag.

NSCDe heer KahramanNSC

Dank u wel, voorzitter. Ik heb het hartstochtelijke pleidooi

gehoord van de minister-president om in te stemmen met

de toetreding van Bosnië en Herzegovina. Nee, met het

openen van de onderhandelingen, zoals ik de ministerpresident hoor zeggen. Ik heb de minister-president ook

horen zeggen: we hebben bij Oekraïne en Moldavië ook

een dergelijke stap gezet. Dat klinkt als een precedent en

daarom willen wij toch markeren dat wij daaraan willen

vasthouden, want afspraak is afspraak. Daarom kom ik

straks met een motie. We onderkennen echt de inspanningen die Bosnië en Herzegovina heeft gedaan de afgelopen

tijd. We willen ze gewoon meer ruimte geven om die stappen te voltooien en te voldoen aan de eisen. Daarom dien

ik de volgende motie in.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat de Europese Raad van december 2023

heeft bepaald dat Bosnië en Herzegovina aan acht criteria

moet voldoen, zoals bijvoorbeeld de rechtsstaat, migratie

en corruptiebestrijding, alvorens de toetredingsonderhandelingen geopend worden;

constaterende dat uit rapportage van de Europese Commissie van 12 maart blijkt dat Bosnië en Herzegovina vooruitgang heeft geboekt op alle opgestelde criteria, maar dat

aan een aantal nog niet volledig voldaan is;

constaterende dat de Europese Commissie op 12 maart

2024 desondanks een aanbeveling heeft gedaan om de

toetredingsonderhandelingen tussen Bosnië en Herzegovina

en EU-lidstaten te openen;

overwegende dat het opstarten van de toetredingsonderhandelingen zonder te voldoen aan de door de Europese

Raad vastgelegde criteria ondoelmatige precedentwerking

kan hebben voor toekomstige toetredingsprocessen;

verzoekt de regering in Europees verband ervoor te zorgen

dat het besluit over het mogelijk openen van de toetredingsonderhandelingen tussen Bosnië en Herzegovina en EUlidstaten met zes maanden wordt uitgesteld en hiermee

D66De heer PaternotteD66

De heer Kahraman zegt net best veel positieve woorden

over de inspanningen van Bosnië en Herzegovina en de

goede beweging die er is. Hij onderkent volgens mij ook

alle geopolitieke argumenten om te zeggen dat je dat land

toch de weg naar de Europese familie op wilt leiden. Hoe

weegt hij dan het argument van de minister-president dat

je je helemaal isoleert in Europa als je als enige land

tegenstemt en je in feite een veto uitspreekt, terwijl er ook

nog andere grote dossiers zijn? Ik was zelf over migratie

begonnen, meen ik, en daar wil je natuurlijk ook steun van

andere landen voor.

NSCDe heer KahramanNSC

Wij hebben drie maanden geleden een duidelijke afspraak

met elkaar gemaakt. Onze partij staat voor "afspraak is

afspraak". Ik beschouw Bosnië en Herzegovina als potentieel

kandidaat-lid van de Europese Unie. Volgens mij kunnen

we als goede vrienden eerlijk tegen elkaar zijn: jullie hebben

goede voortgang gemaakt, maar jullie zijn er nog niet, en

wij willen jullie graag de ruimte geven om daar wel te

komen. Daarom vragen wij om het zes maanden uit te

stellen. Wat is de noodzaak om dat besluit nú te nemen?

De voorzitterVoorzitter

Afrondend.

D66De heer PaternotteD66

Uiteindelijk zijn de afspraken natuurlijk volgens die Kopenhagencriteria. Er is ook nog een belangrijke reden om te

zeggen dat je een land wil stimuleren om de juiste kant op

te gaan, richting Europa te bewegen en de juiste interne

ontwikkelingen te maken. We zouden ons wel isoleren.

Heeft NSC dat wel meegewogen bij het besluit om deze

motie in te dienen?

NSCDe heer KahramanNSC

Wij hebben het meegewogen, maar wij vinden juist dat als

je nu eerlijk bent, je in het vervolg van het proces ook eerlijk

kunt blijven. We willen niet een salamitactiek toepassen of

een precedentwerking ervan uit laten gaan dat we elke keer

toch een volgende stap gaan nemen in het proces van toetreding, ook al voldoet een land niet.

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-42

VVDDe heer Van CampenVVD

Ik ben het met de heer Kahraman eens dat het starten van

gesprekken over toetreding en uitbreiding gebaseerd moet

zijn op een strikte en faire benadering. Maar ik zou de heer

Kahraman willen vragen waarom hij met deze motie de

gelegenheid en de kans om strikt te zijn niet pakt. Want dat

biedt een onderhandeling over een raamwerk wel.

NSCDe heer KahramanNSC

Wij pakken die kans juist. Wij pakken 'm, door nu te markeren dat we drie maanden geleden met elkaar de afspraak

hebben gemaakt dat Bosnië en Herzegovina moet voldoen

aan die acht criteria en dat we dan de onderhandeling gaan

opstarten. Het is gewoon duidelijk. Volgens mij ontkent

niemand in deze Kamer dat zij daar niet volledig aan voldoen. Daarom blijven wij heel strikt: jullie voldoen nog niet,

maar we geven jullie juist de ruimte van zes maanden om

daar wel aan te voldoen.

VVDDe heer Van CampenVVD

Als ik de minister-president goed heb begrepen, is het niet

zo dat de eisen waaraan Bosnië en Herzegovina nog moet

voldoen nu opeens in de hoek van de kamer liggen, maar

dat die bij de start van de gesprekken worden toegevoegd

aan het raamwerk dat je met elkaar moet samenstellen.

Daar ga je met elkaar over onderhandelen. Daar kunnen

we nog eindeloos stappen op terugzetten, en dat is terecht,

wat mijn fractie betreft. Dan moet je op zes clusters voortgang bieden en daarna ga je een keer met elkaar de fase in

van de 35 hoofdstukken, waarbij ieder hoofdstuk ook weer

gesloten kan worden. Kortom, dit is een wat lange interruptie, maar dit laat zien hoe ver weg daadwerkelijke toetreding

nog is. De heer Kahraman begint zijn pleidooi met toetreding, maar dat is dus nog lang niet aan de orde. Waarom

pakken we de kans niet om dit land met dat raamwerk te

laten hervormen langs de lijn van de Europese Unie?

NSCDe heer KahramanNSC

We kunnen elke keer bij een stapje dat nog niet voltooid is,

zeggen: nou, we gaan toch naar een volgende stap. Het

begint een beetje op een salamitactiek te lijken. Elke keer

nemen we een volgende stap, terwijl we er niet klaar voor

zijn. Wij willen in deze Kamer duidelijk markeren dat we

strikt en fair moeten zijn als we afspraken maken met landen.

GroenLinks-PvdADe heer KlaverGroenLinks-PvdA

Wat hier gebeurt, zou ik bijna onverantwoord willen noemen

en ook schaamteloos. Dit is bedoeld om hier in de interne

politiek nog eventjes een geurspoor achter te laten, zo van:

kijk eens hoe kritisch wij op Europa zijn! En dat terwijl we

allemaal weten wat hier van belang is! Natuurlijk speelt de

geopolitieke context mee. Natuurlijk, en terecht! We willen

niet dat de Balkan verder onder de invloedsfeer van Rusland

of China komt. Tegelijkertijd wordt hier gezegd dat die

Kopenhagencriteria staan als een huis en dat er voldoende

ruimte is in het hele vervolg van het traject. In alle eerlijkheid begrijp ik niet wat het doel is van de NSC-fractie op

dit punt. Wat moet er over een halfjaar meer bereikt zijn

om wel akkoord te kunnen gaan?

NSCDe heer KahramanNSC

Volgens mij hebben we in december, drie maanden geleden, hele duidelijke criteria met elkaar opgesteld. Toen

kwamen geopolitieke criteria niet in Frage. Als GroenLinks-

PvdA dat wel wil, moeten we in het vervolg als criterium

vaststellen dat we dat ook meewegen in onze afweging.

GroenLinks-PvdADe heer KlaverGroenLinks-PvdA

Het is geen criterium. We hebben zojuist gezegd dat we de

Kopenhagencriteria hebben. Dit speelt mee! Ga nou niet

doen alsof dit niet meespeelt. Dit speelt ook mee in hoe we

met Oekraïne omgaan. Voordat een land kan toetreden ...

Wil de minister-president iets zeggen? Zullen we van plek

wisselen? Ik hoor hem zeggen: succes met de formatie.

Inderdaad, succes met de formatie. Ik zou niet weten hoe

je op deze manier fatsoenlijk met elkaar tot een buitenlandbeleid kunt komen om dit land nog een positie te geven in

de Europese Unie. Nogmaals, ik had een korte vraag

gesteld, maar de heer Kahraman werd via mij geïnterrumpeerd door de minister-president. Deze interruptie duurt

ook iets langer. Ik kan me de emotie goed voorstellen. Ik

stelde een eenvoudige vraag: wat moet er over een halfjaar

anders zijn zodat de NSC-fractie wel anders gaat besluiten?

NSCDe heer KahramanNSC

Volgens mij hebben we in december die acht criteria met

elkaar vastgesteld. Als Bosnië over zes maanden voldoet

aan die acht criteria, dan zijn ze van harte welkom om die

stap te nemen in de toetreding tot de Europese Unie.

De voorzitterVoorzitter

Prima. Het punt is gemaakt. We gaan luisteren naar de

volgende spreker. Dat is de heer Tuinman van de fractie

van BBB. Het woord is aan u.

BBBDe heer TuinmanBBB

Voorzitter. Ik heb twee moties. Eentje gaat inderdaad over

Bosnië. Wat ik erover wil zeggen, is dat het gaat over strikt,

fair en betrokken. Op dit moment is betrokken zijn goed

beseffen hoe de geopolitieke verhoudingen zijn, dus wij

houden daar rekening mee.

Het tweede punt dat ik wil maken is dat het vaak gaat over

proces en over inhoud. Ik wil hier toch wel markeren dat

mijn fractie kiest voor de inhoud.

Daartoe de volgende motie.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat de Europese Raad van december 2023

heeft bepaald dat Bosnië en Herzegovina aan acht criteria

moet voldoen, zoals bijvoorbeeld de rechtsstaat, migratie

en corruptiebestrijding, alvorens de toetredingsonderhandelingen geopend worden;

constaterende dat uit rapportage van de Europese Commissie van 12 maart blijkt dat Bosnië en Herzegovina vooruit-

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-43

gang heeft geboekt op alle opgestelde criteria, maar dat

aan een aantal nog niet volledig voldaan is;

Deze motie is voorgesteld door de leden Tuinman en Van

der Plas.

constaterende dat de Europese Commissie op 12 maart

2024 desondanks een aanbeveling heeft gedaan om de

toetredingsonderhandelingen tussen Bosnië en Herzegovina

en EU-lidstaten te openen;

verzoekt de regering vast te houden aan het principe van

strikt voldoen aan de harde voorwaarden die voortkomen

uit de Kopenhagencriteria met het opstellen van het

onderhandelingsraamwerk;

verzoekt de regering dat de EU-landen geen onderhandelingsgesprekken kunnen openen indien Bosnië en Herzegovina niet voldoet aan de in december 2023 opgestelde acht

criteria, en pas in te stemmen met het onderhandelingsraamwerk als de voorwaarden voldoende objectief en stevig

zijn geformuleerd;

verzoekt de regering om de dialoog aan te gaan met 26

andere EU-landen om steun te mobiliseren voor strikt en

fair beleid, zodat Nederland niet weer geïsoleerd komt te

staan in de vervolgbesluitvorming over EU-uitbreiding,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Tuinman en Van

Campen.

Zij krijgt nr. 2055 (21501-20).

BBBDe heer TuinmanBBB

En de tweede.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

Zij krijgt nr. 2056 (21501-20).

Een korte vraag van de heer Paternotte, want ik wil echt

naar de volgende termijn.

D66De heer PaternotteD66

Dat snap ik, voorzitter. Wat mij betreft hadden er iets minder

mitsen en maren in die motie van Tuinman en Van Campen

gemogen, maar ik ben blij met zijn realisme, dus ik dank

hem daarvoor. Ik vraag hem of dat ook betekent, aangezien

BBB dus niet nu alles wil blokkeren, dat hij tegen de motie

van NSC gaat stemmen om dat wel te doen.

BBBDe heer TuinmanBBB

Allereerst staat voor mijn fractie voorop dat uitbreiding

altijd gepaard moet gaan met voorafgaande grootschalige

hervorming; daar komt de heer Van Campen zo meteen

nog in een motie op terug. Dat is het eerste deel. Het tweede

deel is dat wij tegen de motie van NSC zullen stemmen,

omdat wij vinden dat niet het proces dominant is, maar dat

het op de inhoud is. Daar zit wel de kanttekening bij dat er

hele, hele harde voorwaarden in zitten, waar we deze

minister-president ook aan zullen houden.

De voorzitterVoorzitter

Dan gaan we luisteren naar de heer Van Campen van de

VVD.

VVDDe heer Van CampenVVD

Voorzitter. Onder dankzegging aan de minister-president

voor de beantwoording heb ik twee moties.

Motie

De Kamer,

overwegende dat de politieke koers van de EU aan het

veranderen is;

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat een agendapunt over het visserijbeleid

of aanpassing van EU-wetten nog niet geagendeerd staat

voor de Eurotop;

overwegende dat een herziening van de derogatiebeschikking voor Nederland veel zou kunnen betekenen gezien de

acute noodsituatie op Nederlandse agrarische gezinsbedrijven;

verzoekt de regering om op de Eurotop een gesprek te

openen met de EU-leiders over een herijking van het Europese landbouw-, natuur- en visserijbeleid,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

overwegende dat de Europese Commissie heeft gesteld

dat de EU hervormd moet worden als het een unie wordt

van meer dan 30 lidstaten;

constaterende dat een veel grotere Europese Unie grote

gevolgen kan hebben voor het Nederlands belang en de

Nederlandse positie in de EU;

constaterende dat een EU van meer dan 30 lidstaten een

hele scheve verdeling van EU-gelden kan veroorzaken, dat

het vrij verkeer van goederen en diensten onder druk kan

komen te staan en dat de besluitvorming in de EU ernstig

bemoeilijkt kan worden;

verzoekt de regering om uit te dragen dat hervormingen

voor uitbreidingen dienen plaats te vinden om de EU in

Nederlands belang slagvaardig en betaalbaar te houden

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-44

en spoedig in kaart te brengen welke hervormingen

mogelijk en wenselijk zijn,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Van Campen,

Tuinman en Eerdmans.

Zij krijgt nr. 2057 (21501-20).

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat afgelopen Europese Raden verschillende

stappen ter discussie stonden op het gebied van uitbreiding;

constaterende dat geopolitieke afwegingen vaak de doorslag geven om in te stemmen met vervolgstappen in het

toetredingsproces van verschillende kandidaat-lidstaten;

overwegende dat voortgang in het uitbreidingsproces op

merites gebaseerd moet zijn om geopolitieke belangen op

de lange termijn te dienen en om draagvlak te behouden

in de Europese Unie voor toekomstige toetredingen;

verzoekt de regering om te blijven staan voor vooruitgang

in uitbreidingsbeleid op basis van merites, deze Nederlandse positie duidelijk te maken in de Europese Raad en

hiervoor steun te vergaren in de Europese Raad,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Van Campen.

Zij krijgt nr. 2058 (21501-20).

constaterende dat de Nederlandse Gasunie aandeelhouder

is van de Nord Stream-gaspijpleiding met een belang van

9%;

constaterende dat Zweden en Denemarken zijn gestopt met

hun onderzoek naar de explosies en alleen Duitsland nu

nog een lopend onderzoek heeft;

overwegende dat Nederland directe belangen heeft bij het

achterhalen van de dader of daders en daarom niet afhankelijk moet zijn van het onderzoek van Duitsland, dat

mogelijk net zoals Denemarken en Zweden het onderzoek

voortijdig zal stoppen;

roept de regering op om zelf een onderzoek te starten naar

de explosies van de Nord Stream-gaspijpleiding op 26

september 2022,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Van Houwelingen.

Zij krijgt nr. 2059 (21501-20).

FVDDe heer Van HouwelingenFVD

De tweede motie.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat de huidige oorlog in Oekraïne niet onze

oorlog is;

spreekt uit dat Nederlandse troepen niet mogen worden

uitgezonden naar Oekraïne om mee te vechten in deze

oorlog,

Dank u wel. De heer Van Houwelingen van Forum voor

Democratie.

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Van Houwelingen.

FVDDe heer Van HouwelingenFVD

Dank u, voorzitter. Drie moties.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat op 26 september 2022 de Nord Streamgaspijpleiding onherstelbaar beschadigd raakte na een

onderwaterexplosie;

constaterende dat de dader of daders van het opblazen van

deze gaspijpleiding nog niet bekend zijn;

Zij krijgt nr. 2060 (21501-20).

FVDDe heer Van HouwelingenFVD

En de laatste motie.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-45

constaterende dat de Nederlandse Gasunie aandeelhouder

is van de Nord Stream-gaspijpleiding met een belang van

9%;

overwegende dat het opblazen van vitale infrastructuur

zoals Nord Stream door een statelijke actor onder het

internationaal recht wordt beschouwd als een "daad van

agressie";

spreekt uit dat een eventuele statelijke actor verantwoordelijk voor het opblazen van de Nord Stream-gaspijpleiding

door Nederland wordt beschouwd als een vijandige

mogendheid,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Van Houwelingen.

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Eerdmans.

Zij krijgt nr. 2062 (21501-20).

JA21De heer EerdmansJA21

Ik kan eraan toevoegen dat de heer Van der Burg hier al

positief over heeft geoordeeld, dus dat geef ik de premier

mee. Zijn staatssecretaris heeft daar dus al een aardig

woordje over meegepraat in een ander gremium. Dat kunt

u checken, maar gelooft u mij nou maar!

Voorzitter. Dan nog een ander voorstel. Ik ga het proberen!

Zij krijgt nr. 2061 (21501-20).

FVDDe heer Van HouwelingenFVD

Dank u wel, voorzitter.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

De voorzitterVoorzitter

Dan de heer Eerdmans van JA21. Hij is de laatste spreker

in deze termijn. De heer Eerdmans heeft last van plankenkoorts, zie ik, want hij loopt weer terug. Hij heeft heel lang

een cursus daarvoor gevolgd, maar dan moet hij weer en

dan ... Zal ik even een pauzemuziekje instarten?

JA21De heer EerdmansJA21

Voorzitter, dank. Dank voor het geduld. Ik heb twee aantrekkelijke moties, denk ik. De eerste.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat het nieuwe EU-migratiepact voorziet in

een zogeheten verplichtend solidariteitsmechanisme,

waarbij lidstaten kan worden opgedragen om asielzoekers

uit andere lidstaten over te nemen;

constaterende dat de mogelijkheid bestaat voor lidstaten

om deze verplichting af te kopen voor een bedrag van

€20.000 per asielzoeker;

constaterende dat dit bedrag aanzienlijk lager is dan de

kosten die gepaard gaan met het opvangen van een asielzoeker in Nederland;

overwegende dat het wenselijk is om de asielinstroom waar

mogelijk te beperken;

verzoekt de regering te kiezen voor afkopen in plaats van

opvangen indien wordt overgegaan tot het herverdelen van

asielzoekers over lidstaten,

constaterende dat de Corporate Sustainability Due Diligence

Directive op 15 maart jongstleden in Coreper I bij gekwalificeerde meerderheid is aangenomen;

overwegende dat het ondernemersklimaat in Nederland

reeds onder forse druk staat;

overwegende dat deze richtlijn controversieel is en een

grote bijkomende (administratieve) last zou betekenen voor

het Nederlandse bedrijfsleven;

overwegende dat deze lasten uiteindelijk tevens worden

doorberekend aan het mkb;

verzoekt de regering geen steun te verlenen voor CSDDD

in de Raad van de Europese Unie,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Eerdmans.

Zij krijgt nr. 2063 (21501-20).

Dank u wel. Ik schors tot ongeveer 22.15 uur en dan gaan

we luisteren naar de minister-president.

De vergadering wordt van 22.09 uur tot 22.16 uur geschorst.

De voorzitterVoorzitter

Het woord is aan de minister-president.

Minister RutteMinister

Dank, voorzitter. Ik ga in op een paar vragen.

Zo'n schip is nu niet aan de orde. Ik heb in het debat gezegd

dat ik zou vragen om in een volgende voortgangsrapportage

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-46

even precies te melden hoe wij ook alweer verder invulling

geven aan die hele Cyprusroute, maar dat kan ik nu echt

niet overzien. We kunnen niet nu een schip toezeggen. Ik

zou alle details namelijk nu niet weten; daar hebben we ons

niet op voorbereid. Die specifieke vraag moet ik dus echt

even onbeantwoord laten. Maar ik had eerder al toegezegd

dat we dat meenemen in een volgende rapportage over die

zeeroute.

Dan de F-35. Houdt het vonnis Nederland ook aan het

voorkomen van indirecte leveringen? Het vonnis ziet niet

toe op onderdelen die voor productie naar de Verenigde

Staten gaan. De eindgebruiker is op dat moment niet

bekend. De onderdelen gaan naar alle F-35-toestellen. Die

kunnen uiteindelijk naar Israël gaan, maar ook naar Noorwegen of het Verenigd Koninkrijk. Wij toetsen aan het laatst

bekende land; dat is dan de Verenigde Staten. Wij vertrouwen op het exportbeleid van de Verenigde Staten. Dat is

gewoon onderdeel van het hele F-35-programma. De uitspraak gaat over die zaken waarbij uit het warehouse in

Nederland rechtstreeks aan Israël wordt geleverd. Zo is die

uitspraak.

Dan kom ik bij de moties, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

De heer Van Baarle, kort en puntig.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Kort en puntig. Er worden per week of per maand niet heel

veel van die F-35-toestellen gemaakt in de Verenigde Staten.

Het verhaal van de minister-president dat Nederland zich

er, als er onderdelen aan de VS worden geleverd, echt niet

van kan vergewissen waar die toestellen uiteindelijk

terechtkomen, klopt volgens mij dus helemaal niet. Is dit

niet eigenlijk gewoon een route om die levering aan Israël

toch in stand te houden, omdat Nederland niet meer zelf

direct aan Israël mag leveren? Daar komt het de facto dan

eigenlijk op neer.

Minister RutteMinister

Nee, absoluut niet. Er is namelijk geen verbod gelegd op

de goederen die vanuit Nederland naar de VS gaan voor

de productie van F-35-toestellen. De rechtszaak ziet niet toe

op het leveren van goederen ten aanzien van de productie.

De rechtszaak gaat over onderdelen die vanuit het warehouse naar Israël of naar andere landen gaan, en in dit geval

dus naar Israël. Op die zaken ziet de rechtszaak toe. Dit gaat

over de productie van F-35-toestellen en dat kan gewoon.

Als dat niet kan, dan kan Nederland geen onderdeel meer

zijn van het F-35-programma. Dan zijn alle tegenorders die

we ooit hebben afgesproken, weg.

De voorzitterVoorzitter

U continueert.

Minister RutteMinister

De moties.

GroenLinks-PvdADe heer KlaverGroenLinks-PvdA

Ja, ik ook. En mijn vrouw vindt het nog fijner als we door

zouden gaan.

De voorzitterVoorzitter

Toch wel?

GroenLinks-PvdADe heer KlaverGroenLinks-PvdA

Jazeker. Dus het feit dat ik haar trotseer, zou u er toch op

moeten wijzen dat het echt een prangende vraag is. Het is

een belangrijk onderwerp. Ik zal de vraag kort houden. Het

oordeel ziet inderdaad niet toe op levering aan de Verenigde

Staten. Maar is het niet toch ook zo dat, als wij weten waar

deze onderdelen uiteindelijk toe leiden en ze uiteindelijk

toch voor Israël zijn, het daarmee tóch niet mogelijk is voor

Nederland om ze te leveren?

Minister RutteMinister

Nee, want dat is de productie van toestellen. Wij maken

hier spullen, bijvoorbeeld bij Fokker en andere bedrijven.

Zij maken spullen voor het F-35-programma. Dat zijn geen

onderdelen voor toestellen die stuk zijn, maar voor toestellen die gebouwd moeten worden in de Verenigde Staten.

Dat is allemaal onderdeel van het hele F-35-programma

zoals dat ooit, toen het werd opgezet, is uitonderhandeld

door Verhagen en allerlei andere mensen. Dat was volgens

mij nog in Paars II. Met het tweede kabinet, dat van VVD

en Partij van de Arbeid, hebben we daarna in 2012 definitief

besloten tot die aanschaf. Onderdeel daarvan, als tegenprestatie, is dat wij in dat programma zitten en dus allerlei

onderdelen voor die F-35's leveren. Als je dat niet meer kan

... Die uitspraak gaat daar ook niet over. Die gaat over

onderdelen die vanuit Nederland naar Israël gaan.

GroenLinks-PvdADe heer KlaverGroenLinks-PvdA

Begrijp ik het goed dat als wij die onderdelen aan de Verenigde Staten leveren voor de bouw van nieuwe toestellen,

die niet doorgeleverd kunnen worden aan Israël voor de

reparatie van toestellen?

Minister RutteMinister

Nee. Maar weet u, ik ga aan de betrokken minister vragen

om het nog eens precies op papier te zetten. Want ik heb

nu mijn papieren, en volgens mij kloppen die allemaal,

maar ... Als Klaver zo gaat kijken, dan krijgt hij een brief.

GroenLinks-PvdADe heer KlaverGroenLinks-PvdA

Als de minister-president dit soort dingen gaat zeggen en

gaat verwijzen naar brieven, dan heb ik meestal gelijk.

Minister RutteMinister

Nee, je hebt geen gelijk. Maar ik wil het even precies weten.

GroenLinks-PvdADe heer KlaverGroenLinks-PvdA

Dat snap ik.

De voorzitterVoorzitter

De heer Klaver nog. Ik wil echt even door, meneer Klaver.

Minister RutteMinister

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-47

Kijk, dit gaat over de productie van toestellen. Er staat een

fabriek. Die bouwt toestellen. Daar komen producten van

Fokker. Die toestellen kunnen ook naar Israël gaan. Dat zijn

dus F-35's nu.

VoltMevrouw KoekkoekVolt

Ik wil heel graag meedenken, maar kan de premier iets meer

toelichten waarom we dat zouden moeten schrappen? Ik

begreep net uit de beantwoording dat we als Nederland

juist hierover nadenken. Vandaar dat het erin staat.

GroenLinks-PvdADe heer KlaverGroenLinks-PvdA

Dat begrijp ik, maar dat is niet het punt.

Minister RutteMinister

Dat warehouse hier levert onderdelen voor kapotte toestellen. Nou is de vraag of er nog een sluiproute denkbaar is.

Ik begrijp uit alle stukken dat dat niet zo is, dus dat je niet

via Amerika toch aan Israël levert. Maar in dat warehouse

hier liggen natuurlijk ook maar heel weinig spullen die

Nederland zelf gemaakt heeft. Dat zijn spullen die vanuit

de hele wereld naar het warehouse komen voor doorlevering. Maar laten we nou heel precies uitgesorteerd …

GroenLinks-PvdADe heer KlaverGroenLinks-PvdA

Om het inderdaad helder te krijgen: het gaat er mij om dat

als wij onderdelen leveren aan de Verenigde Staten, die

inderdaad worden gebruikt voor de bouw van nieuwe toestellen en niet doorgeleverd kunnen worden aan Israël voor

de reparatie van de toestellen aldaar. Wanneer kan dit? Het

zou fijn zijn als dat er op echt korte termijn kan zijn.

Minister RutteMinister

Geen idee. Ik heb dat zonet kunnen voorbereiden in de zes

minuten die ik van de voorzitter kreeg, dus dat weet ik niet.

Maar schrap het nou, want dan kunnen we de motie oordeel

Kamer geven. Dat is toch goed?

VoltMevrouw KoekkoekVolt

Als we elkaar goed snappen, denk ik dat we het kunnen

schrappen.

Minister RutteMinister

Top! Zonder enig argument, sorry. De volgende keer ga ik

langer onderhandelen met de voorzitter.

VoltMevrouw KoekkoekVolt

We vertrouwen een beetje op elkaars goede intenties en

inzet.

Minister RutteMinister

Dat gaan we proberen. Zo snel mogelijk.

GroenLinks-PvdADe heer KlaverGroenLinks-PvdA

In ieder geval voor de stemmingen.

De voorzitterVoorzitter

Prima. De stemmingen zijn morgen overigens.

Minister RutteMinister

Ja, en dit is geen motie.

GroenLinks-PvdADe heer KlaverGroenLinks-PvdA

Nee, oké. Dat begrijp ik, maar kan het dan einde deze week

of anders begin volgende week? Het moet niet te lang

duren.

Minister RutteMinister

We gaan kijken. Het moet even heel precies op papier

komen. Ja.

Dan de moties. De motie op stuk nr. 2044 wil ik ontraden.

Ik heb al gezegd dat er politieke gevolgen zullen zijn, maar

ik wil niet vooruitlopen op welke.

De motie op stuk nr. 2045: ontraden. Als in het verzoek, in

de derde alinea, het stuk wordt geschrapt waarin staat

"Douane meer handhavingsbevoegdheden te geven", kan

ik de motie overigens oordeel Kamer geven. Kijk daar dus

even naar. Het is dat stukje bijna aan het einde van de derde

alinea. Daar zit even het lastigste punt.

Minister RutteMinister

Ja, super. Top.

De voorzitterVoorzitter

Dit is wel een heel diepgravende conversatie.

Minister RutteMinister

Dan is het oordeel Kamer. Dus u schrapt dat kleine stukje

"Douane meer handhavingsbevoegdheden te geven".

De motie op stuk nr. 2046: oordeel Kamer. Defensie zet ook

in op meer standaardisatie.

Dat geldt ook voor de motie op stuk nr. 2047 over de inzet

van het kabinet.

De motie op stuk nr. 2048: oordeel Kamer. Eens dat humanitaire hulp van het grootste belang is en dat bureaucratische procedures geen belemmering mogen vormen. Er is

ook contact met de Senior Humanitarian and Reconstruction

Coordinator, Sigrid Kaag. We zullen ons blijven inzetten

voor nog veel meer hulp.

De motie op stuk nr. 2049 is echt aan een volgend kabinet,

zoals ik in het debat al zei. Daarnaar verwijzend ontraad ik

de motie.

De motie op stuk nr. 2050: ontraden. Ik wil daar niet op

vooruitlopen.

De motie op stuk nr. 2051. Het associatieakkoord is een

goed instrument, juist ook als je het oneens bent. Daar moet

je dus niet aan tornen. Daarmee is de motie ontraden.

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-48

Ik zou de heer Van Baarle willen vragen om de motie op

stuk nr. 2052 aan te houden totdat de discussie in Coreper

heeft plaatsgevonden. Daar komt dan een bericht over naar

de Kamer. Ik begreep dat dat ergens in de komende twee

weken gebeurt. Anders moet ik de motie nu ontraden,

omdat er een paar dingen in staan die op dit moment te

ingewikkeld zijn. Misschien is het meest praktische om 'm

even twee weken aan te houden.

De voorzitterVoorzitter

Maar dat doet de heer Van Baarle niet, zo te zien.

Minister RutteMinister

Dan moet ik 'm ontraden.

De voorzitterVoorzitter

Dan is-ie ontraden. We gaan nog even dealen bij de interruptiemicrofoon.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Ik ben niet onwelwillend om de motie aan te houden, maar

wat zijn dan de paar dingen die ingewikkeld zijn en waar

moet ik precies op wachten?

Minister RutteMinister

Het zit deels in het taalgebruik. Daar kan nog even preciezer

naar gekeken worden. "Illegaal annexeren" is een term die

wij niet gebruiken. Dat luistert juridisch allemaal heel nauw.

Meer inhoudelijk is dit de komende paar weken aan de orde,

waarschijnlijk op het niveau van de ambassadeurs. Dan

komt er ook bericht naar de Kamer. Ik denk dat we dan heel

dicht bij elkaar liggen, maar omdat er nu een paar dingen

echt niet handig in staan, wil ik de motie nu niet oordeel

Kamer geven.

JA21De heer EerdmansJA21

Mag ik wel een vraag stellen over deze motie?

De voorzitterVoorzitter

Ja, één korte vraag.

JA21De heer EerdmansJA21

Aan welke politieke consequenties denkt de premier dan?

Minister RutteMinister

Nou, dat is de discussie die op dit moment gaande is in

Europa. We proberen het eens te worden. Ik zei het al: daar

dreigt wel eindelijk een compromis, maar dat heeft vrij lang

geduurd.

JA21De heer EerdmansJA21

Dan hangt dus boven de markt dat Nederland een motie

van wantrouwen aan het adres van Netanyahu gaat geven.

Begrijp ik dat goed?

Minister RutteMinister

Dit gaat over nederzettingenbeleid. Daar is Nederland tegen,

dus wij willen ook met consequenties daarvoor komen.

JA21De heer EerdmansJA21

Maar het gaat mij om het verbinden van politieke consequenties daaraan. Dat betekent dus dat Nederland zich

voegt bij landen die zeggen: Netanyahu, vertrek! Of hoe

moet ik mij dit voorstellen?

Minister RutteMinister

Nee, dat niet. Politieke consequenties …

DENKDe heer Van BaarleDENK

Ik wil best meedenken over een formulering. Als de minister-president aangeeft dat er een paar dingen in staan die

niet handig zijn …

JA21De heer EerdmansJA21

Mij wordt niet duidelijk wat er wordt bedoeld met consequenties, hoor.

Minister RutteMinister

Nee, het zijn twee dingen. Het minst belangrijke is dat ik

vind dat een paar dingen legally, dus juridisch, niet goed

geformuleerd zijn. Maar over de politieke consequenties

van het nederzettingenbeleid van Israël wordt in Europees

verband gesproken. Dat is over twee weken aan de orde.

Dan speelt dat in Coreper. Ik dacht: als u de motie tot dan

aanhoudt, heeft zij de meeste impact.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Ik hou de motie dan aan, voorzitter, ook om nog even naar

de formulering te kijken en dat dan af te wachten.

De voorzitterVoorzitter

Op verzoek van de heer Van Baarle stel ik voor zijn motie

(21501-20, nr. 2052) aan te houden.

Daartoe wordt besloten.

Minister RutteMinister

Mij ook niet, maar dat gaan we dus bekijken. In Europa is

die discussie gaande en in de RBZ zie je dat men langzamerhand convergeert naar een compromis.

De motie op stuk nr. 2053: oordeel Kamer. Dat is ook de

inzet van het kabinet.

De motie op stuk nr. 2054 moet ik echt ontraden. Dat zou

echt een veto betekenen, meneer Kahraman, met enorme

schade voor Nederland. Dat betekent bijvoorbeeld ook voor

— ik noem maar een dossier — RENURE, waar we nu mee

bezig zijn: forget it dat we dat nog binnen kunnen halen.

Dat wil ik dus ook echt zeggen: doe het nou niet. Trek die

motie alsjeblieft in. We hebben een goede motie liggen van

Tuinman en Van Campen. Die kan ik helemaal oordeel

Kamer geven. Dat is ook de inzet van het kabinet. Die

omschrijft alle dingen. Ik denk niet dat de motie op stuk nr.

2054 het zal halen, maar ik zeg er ook bij dat ik echt denk

dat ik, mocht de motie worden aangenomen, donderdag

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-49

wel gewoon voor het Commissiestandpunt stem. Dan weet

u dat vast.

De motie op stuk nr. 2055: oordeel Kamer.

De motie op stuk nr. 2056: ontraden. Er staat geen herijking

van beleid op de agenda, maar op de Landbouwraad staan

wel voorstellen van de Commissie ter bespreking. Die heeft

uw Kamer vandaag ontvangen, met een waarderende brief

van de minister van Landbouw. Tegen die achtergrond

moet ik die motie dus ontraden.

De motie op stuk nr. 2057 krijgt wat mij betreft weer oordeel

Kamer.

Dat geldt ook voor de motie op stuk nr. 2058.

Geen eigen onderzoek, dus ik wil de motie op stuk nr. 2059

ontraden.

Dan de motie op stuk nr. 2060. Het is beleid om militairen

niet uit te sturen naar Oekraïne, dus oordeel Kamer.

De motie op stuk nr. 2061: ontraden. Eerst het onderzoek

afwachten.

De motie op stuk nr. 2062: ontraden. Het solidariteitsmechanisme treedt pas over twee jaar in werking, dus we willen

nu niet dit signaal geven.

De motie op stuk nr. 2063: ontraden. Het is van belang dat

er een eerlijk speelveld is. Daarom zijn wij voor die CSDDD.

De beraadslaging wordt gesloten.

De voorzitterVoorzitter

Morgen stemmen wij over deze moties, aansluitend op het

debat over de informateur. We danken de minister-president

voor zijn aanwezigheid en inbreng van vandaag. Ik wens

iedereen een gezonde thuiskomst en ik sluit de vergadering

van 19 maart.

Europese top van 21 en 22 maart 2024

19 maart 2024

TK 53

53-32-50