Initiatief
Nationaal Programma tegen Discriminatie en Racisme 2023
Dertigledendebat over het Nationaal Programma tegen Discriminatie en Racisme 2023
Aanwezig
Sprekers · 6





Behandeld
Besproken in dit debat
Document
Verslag
8 sprekers · 127 bijdragen
Nationaal Programma tegen Discriminatie en Racisme 2023
Van Vroonhoven
Nationaal Programma tegen Discriminatie en Racisme 2023
Aan de orde is het dertigledendebat over het Nationaal
Programma tegen Discriminatie en Racisme 2023.
Ik heet de minister van harte welkom. Ik heet, daarboven,
de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme,
de heer Baldewsingh, ook van harte welkom. Aan de orde
is het dertigledendebat over het Nationaal Programma
tegen Discriminatie en Racisme. Ik zou als eerste het woord
willen geven aan de heer Van Baarle.
De heer Van BaarleDENKVoorzitter, dank u wel. Ondanks alle goede intenties en de
maatregelen die we met elkaar nemen, blijven racisme en
discriminatie grote problemen in onze samenleving. Het is
daarom belangrijk dat er, mede door de inzet van DENK —
het was een motie samen met D66 — een Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme is. De NCDR speelt
een cruciale rol in het verbinden van ministeries om te
komen tot een gezamenlijke aanpak. Deelt de minister dat
de nationaal coördinator met zijn jaarplan en die coördinatie
zijn meerwaarde in de praktijk laat zien, omdat we voor het
eerst sinds de lange tijd dat we het hebben over de aanpak
van racisme en discriminatie, een gecoördineerde aanpak
hebben, met een overzicht van de maatregelen die we per
ministerie nemen? En wanneer volgt de evaluatie van de
nationaal coördinator, en komt daar een uitkomst van?
De NCDR noemt in zijn inleidende brief bij het nationale
plan een aantal aanvullingen om discriminatie en racisme
te bestrijden. Wat vindt de minister bijvoorbeeld van het
idee om een gelijkebehandelingsplicht naar Brits en Iers
voorbeeld in te voeren, een public sector equality duty?
Wat vindt de minister van de constatering dat discriminatie
op de werkvloer veel beter in het arbobeleid vermeld moet
worden? Wat gaat de regering doen met de oproep om
concreter invulling te geven aan de opvolging van de
excuses voor het slavernijverleden?
DENK zou DENK niet zijn als wij niet zouden vragen om een
aanpak die veel verder gaat dan het plan. Ik noem namingand-shaming van discriminerende bedrijven, zwaardere
straffen, meer werk maken van signalering door mysteryguests, een meldplicht voor discriminatie en discriminerende verzoeken, meer strafmaatregelen en sancties binnen
de overheid als ambtenaren discrimineren, een verbod op
het gebruik van nationaliteit in algoritmen en risicomodellen
en meer inzetten op gespecialiseerde agenten bij de politie.
Het is te veel om in dit debat op te noemen, maar ik vraag
de minister toch om een reactie.
Voorzitter, tot slot. De verschrikkingen in de wereld hebben
ook hun weerslag op ons land. Het meldpunt Meld.Online
Discriminatie constateert een grote toename van online
moslimhaat en online antisemitisme. Het is allebei verschrikkelijk. Het moet allebei aangepakt worden. Ik zag in de
om de strijd tegen antisemitisme op te voeren. Met anderen
constateer ik dat de aandacht voor het toegenomen probleem van moslimhaat soms achterblijft. Zo is er bijvoorbeeld wel een coördinator tegen antisemitisme — terecht
— maar geen coördinator tegen moslimhaat. We zien de
afgelopen tijd de geweldsincidenten en bedreigingen tegen
moskeeën. We zien onderzoek dat laat zien dat moslimhaat
een groot probleem is. De NCDR wijst op mogelijke discriminerende effecten van wetgeving, zoals de Wwft en de
Wet Bibob. Is de minister bereid om deze waarschuwingen
op te volgen? Is het een idee om een addendum op het
nationaal programma te maken over moslimhaat? Door
een amendement van DENK wordt er ook gestart met een
groot onderzoek naar moslimdiscriminatie. Wanneer kunnen
we de uitkomsten van dat onderzoek verwachten?
Ik dank u wel, mevrouw de voorzitter.
Dank u wel. Er is een interruptie van mevrouw Westerveld.
Mevrouw WesterveldGroenLinks-PvdAIk vind het een mooi betoog van de heer Van Baarle. Een
deel van zijn betoog zou ik zomaar kunnen overnemen. Ik
heb nog wel een vraag aan hem. De nationaal coördinator
wijst in zijn actieplan natuurlijk ook op de toenemende haat
tegen de lhbtqi-gemeenschap. Hij wijst er ook op dat het
Regenboogstembusakkoord onvoldoende wordt uitgevoerd.
Ik zou de heer Van Baarle van DENK willen vragen of hij
het met mij eens is dat als we het hebben over discriminatie,
racisme en uitsluiting van mensen, dat geldt voor iedereen
en dat we er dus voor moeten zorgen, ook wij in de Kamer,
dat mensen uit de lhbtqi-gemeenschap gelijke rechten krijgen en niet verder worden uitgesloten.
De heer Van BaarleDENKIk zou vooral aan mevrouw Westerveld willen meegeven
dat de partij DENK is opgericht om tegen discriminatie te
strijden. Artikel 1 van de Grondwet is ons ontzettend veel
waard. Discriminatie treft heel veel groepen in de samenleving. Of het nou gaat om seksuele richting, geloof, huidskleur of een beperking, het raakt heel veel groepen mensen.
Als we het hebben over een plan om discriminatie en
racisme te bestrijden, gaat dat om discriminatie in alle
vormen.
Mevrouw Westerveld, aanvullend.
Mevrouw WesterveldGroenLinks-PvdADan heb ik het bijvoorbeeld over het Regenboogstembusakkoord. Daarin wordt gesproken over meeroudergezinnen
en dat we mensen dezelfde rechten moeten geven als ze
van het gelijke geslacht zijn en met bijvoorbeeld een ander
stel een kind willen krijgen, terwijl die ouders voor de wet
niet altijd gelijk zijn. Zouden we er niet voor moeten zorgen
dat we de rechten die de lhbtqi-gemeenschap heeft, ook
als ouders, gelijktrekken met andere mensen in Nederland?
Moeten we er niet voor zorgen dat zij ook een volwaardig
Nationaal Programma tegen Discriminatie
en Racisme 2023
1 februari 2024
TK 37
37-8-1
gezin kunnen hebben met ouders die ook volgens de wet
het gezag hebben over hun kind?
De heer Van BaarleDENKAls het gaat om het recht van alle mensen in Nederland,
welke achtergrondkenmerken die personen dan ook hebben,
om zichzelf te zijn, vindt u DENK volledig aan de zijde van
GroenLinks-PvdA. Dat principe betekent alleen niet dat we
het over de uitvoering daarvan op alle vlakken eens zijn.
De fractie van DENK heeft bijvoorbeeld een andere mening
over het meerouderschap. Dat kan. Daar hebben we gewoon
een andere visie op. Dat laat onverlet dat wij volledig achter
het principe staan dat iedereen in Nederland gelijk behandeld dient te worden en de rechten dient te krijgen die
opgeschreven staan in de Grondwet. Wij verschillen alleen
weleens van mening, maar volgens mij is dat ook het mooie
van dit huis.
Dank u wel. Dan ga ik naar de volgende spreker, de heer
Bamenga.
De heer BamengaD66Voorzitter. Discriminatie en racisme zijn verboden. Onze
Grondwet is hier heel helder over, maar de realiteit is
weerbarstig. We kennen allemaal wel de verhalen over
discriminatie, alledaags racisme en uitsluiting. De inzet van
D66 is ook voor de komende jaren glashelder. Wij blijven
strijden voor een samenleving waarbij iedereen de mogelijkheid heeft om in alle vrijheid zichzelf te kunnen zijn.
Racisme en discriminatie bestrijden we op alle fronten. Dat
vraagt wel om actie. Dankzij de motie-Jetten c.s. is de
Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme
aangesteld. Hij vervult een belangrijke taak in onze strijd.
Voorzitter. Het programma van de coördinator kent 61 versterkingen. Daarvan zijn in de afgelopen twee jaar 15 gerealiseerd. De overige versterkingen zijn nog in de beginfase
van implementatie. Aan ambitie geen gebrek, maar de
slagkracht kan, nee, móet beter. Mijn vraag aan de minister
is: wat is er nodig om voortvarender aan de slag te gaan?
Heeft de coördinator meer doorzettingsmacht nodig? Ligt
het aan de inzet van andere departementen en uitvoeringsorganisaties? Wat zijn de obstakels en wat kunnen we doen?
Graag een uitgebreide reactie van de minister.
Voorzitter. De coördinator heeft een mandaat voor drie jaar,
maar in drie jaar los je het diepgewortelde probleem van
racisme en discriminatie niet op. Is het kabinet bereid om
het mandaat van de coördinator te verlengen? Zo ja, voor
hoelang? Krijgt de coördinator dan ook de benodigde
financiële middelen om de versterkingen voortvarender te
realiseren?
Voorzitter. Een van de versterkingen gaat over het gebruik
van etniciteit in risicoprofielen. Een jaar geleden heeft het
gerechtshof in Den Haag geoordeeld dat het gebruik van
etniciteit bij risicoprofielen rassendiscriminatie is en dat
het per direct moet stoppen. D66 sluit zich aan bij de uitspraak en wil van de minister weten op welke wijze deze
uitspraak rijksbreed is geïmplementeerd. Wat is de status
van het toetsingskader dat zou worden aangepast naar
aanleiding van de uitspraak door het College voor de
Rechten van de Mens?
Voorzitter. Tot slot. Bij drie eenheden van de politie is een
pilot uitgevoerd met als doelstelling de klachtenbehandeling
kwalitatief te verbeteren en de behandeling van klachten
over etnisch profileren meer onafhankelijk te maken. Wat
zijn de resultaten van deze pilot? Wanneer wordt de Kamer
hierover geïnformeerd?
Dank u wel. Er zijn geen interrupties. Ik kijk naar de volgende
spreker. Dat is mevrouw Palmen van Nieuw Sociaal Contract.
Mevrouw PalmenNSCDank u wel, voorzitter. Onze samenleving is niet meer wat
het was. Wij zien zorgelijke ontwikkelingen als het gaat om
polarisatie, institutioneel racisme en discriminatie op
dagelijkse basis. Ruim twee jaar geleden heeft de Tweede
Kamer de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en
Racisme ingesteld. In 2022 verscheen het eerste Nationaal
Programma reeds met daarin 61 versterkingen. Dat zijn erg
belangrijke stappen en voorstellen. Maar hoe zit het met
de uitvoering in de dagelijkse praktijk? Het baart ons zorgen
dat pas 15 van de 61 daadwerkelijk zijn gerealiseerd. Bij 38
versterkingen is een begin gemaakt, maar ze zijn nog niet
afgerond. Inmiddels is er een nieuw programma voor het
aankomende jaar, ook met allemaal hele concrete en
belangrijke nieuwe afspraken. Onze vraag aan de minister
is dan ook hoe we ervoor gaan zorgen dat er goed wordt
doorgepakt met de uitvoering, implementatie en afronding
van de versterkingen en afspraken.
Ik haal er nu even één punt uit. Nieuw Sociaal Contract
vindt het namelijk heel erg belangrijk om even in te zoomen
op de versterking die ziet op goed bestuur. Goed bestuur
begint voor ons al bij een goed publiek bestuur, de
bestuurslaag, de Algemene Bestuursdienst. En ook de
Algemene Bestuursdienst heeft de ambitie om meer topambtenaren te werven met een buiten-Europese herkomst.
In de vacatureteksten staat dan ook te lezen dat je geboortedatum en je geslacht niet vermeld hoeven te worden op
je cv of motivatiebrief. Maar eigenlijk staat er in de zin
daarna inderdaad meteen: openbare bronnen zoals social
media kunnen worden geraadpleegd. Dat vind ik dan een
beetje vreemd: aan de ene kant vertel je niet je leeftijd en
je geslacht, maar op social media is dat natuurlijk heel
makkelijk te vinden. In hoeverre zorgen we er dan voor dat
de bias verminderd wordt? Want een bias hebben we
namelijk allemaal, onbewust. We moeten ervoor zorgen
dat we die neutraliseren in de werving- en selectieprocessen. We zien ook dat selecteurs onbewust heel vaak kijken
naar mensen die een beetje op hen lijken. Dus dit is ook
een punt van aandacht voor de Algemene Bestuursdienst.
We zien ook specifiek bij de Algemene Bestuursdienst dat
de vacaturehouders, dat zijn de zittende topambtenaren,
uiteindelijk de beslissing nemen over wie er geworven
worden, terwijl de werving en selectie plaatsvindt door het
directoraat-generaal. Dus dat is ook een punt van aandacht,
en ik vraag graag de minister om zijn visie hierover. Op dit
moment is de stand van zaken dat pas in klikgesprekken de
diversiteit en inclusie aan bod komt. Dat is een beetje laat.
Ik zou ook graag zien dat die aandacht naar de voorkant
verschuift. Ik hoor ook graag de visie van de minister op
dit punt.
Dank u wel.
Nationaal Programma tegen Discriminatie
en Racisme 2023
1 februari 2024
TK 37
37-8-2
Dank u wel. Er is een interruptie van mevrouw Westerveld.
Mevrouw WesterveldGroenLinks-PvdAJa, want ik vond dit een heel mooi betoog, met ook een
heel aantal mooie vragen aan de minister die nog aanvullend zijn op het actieplan. Maar ik maak me wel zorgen over
de komende jaren, ook omdat de partij van mevrouw Palmen onderhandelt met een partij die de aanpak van discriminatie en racisme wat minder prioriteit geeft. Ik zou haar
willen vragen in hoeverre dit nou ook echt een prioriteit zal
zijn voor de partij in de komende jaren.
Mevrouw PalmenNSCDank u wel. Ik ga natuurlijk niet in op de situatie waarin wij
op dit moment verkeren. Het enige wat ik u kan zeggen is
dat wij als Nieuw Sociaal Contract voor bepaalde standpunten staan, zoals u die ook heeft kunnen lezen in ons verkiezingsprogramma. Ik denk dat ik daarmee al heel veel zeg.
Heeft u een vervolgvraag?
Mevrouw WesterveldGroenLinks-PvdANee, voorzitter, ik ben blij met die woorden, dank u wel.
De heer Van BaarleDENKIk hoorde mevrouw Palmen het net in haar bijdrage hebben
over het nut van het feit dat we nu een nationaal coördinator
hebben en dat er ook een gecoördineerd plan is, dat het
belangrijk is dat er ook coördinatie is op het beleid van
inclusie, discriminatiebestrijding en racismebestrijding.
Vindt Mevrouw Palmen ook dat dat een meerwaarde heeft
in de praktijk? Ziet Mevrouw Palmen ook dat het belangrijk
is om een aanjager te hebben op dat onderwerp, om ervoor
te zorgen dat ministeries de boodschap en het beleid op
elkaar afstemmen?
Mevrouw PalmenNSCIk zeg niet voor niets dat ik het heel belangrijk vind dat de
nationaal coördinator is gekomen tot allerlei voorstellen,
verbeteringen en versterkingen, en dat er nu ook nieuwe
plannen liggen. Ik denk dat het heel belangrijk is om de
vinger aan de pols te houden en dat we ook echt die
waakhond nodig hebben op dit punt. Bovendien is het volstrekt vanzelfsprekend dat we allemaal een vorm van bias
hebben. Daar moeten we ons ook echt van bewust zijn, om
dat te kunnen neutraliseren, nog afgezien van de extremere
vormen die we helaas ook in de maatschappij tegenkomen.
De heer Van BaarleDENKIk ben heel blij met dit antwoord van mevrouw Palmen.
Dus ik zie uit naar de samenwerking in dit verband op dit
dossier.
Dank u wel. De volgende spreker is mevrouw Westerveld
van GroenLinks-Partij van de Arbeid. Zij zal mede spreken
namens de Partij voor de Dieren.
Mevrouw WesterveldGroenLinks-PvdADank u wel, voorzitter. Bij de Nationale Holocaustherdenking
gaf burgemeester Halsema een indrukwekkende lezing,
waarin ze vertelde hoe de verschrikkingen van de Holocaust
een waarschuwing moeten zijn voor de hele mensheid. Ik
citeer. Ze zei: "Nu en in de toekomst, over de gevolgen van
haat, uitsluitingen, racisme en discriminatie van wie dan
ook." Daarover gaat dit debat: over de gevolgen van haat,
uitsluiting, racisme en discriminatie.
Zoals het rapport van de nationaal coördinator laat zien,
zijn haat en uitsluiting geen incidenten. Racisme en discriminatie zitten in de structuren van onze samenleving. Soms
is dat omdat dat bewust beleid is. Kijk bijvoorbeeld naar
de discriminerende algoritmen. Soms ook omdat in onze
taal en onze gewoonten onbewuste stereotyperingen zitten.
In beide gevallen vind ik het onze taak om daarvoor op te
staan, om alert te zijn en om te staan voor artikel 1 van onze
Grondwet.
Voorzitter. Uitsluiting doet pijn en zorgt voor ongelijkheid.
Ik denk dan bijvoorbeeld aan kinderen die geen stage kunnen lopen omdat hun achternaam niet Nederlands genoeg
is voor sommige werkgevers. Ik denk aan mensen met een
lichamelijk beperking die een gebouw soms gewoon niet
kunnen binnenkomen, of die niet naar een bijeenkomst
kunnen. En ik denk aan mensen die standaard worden
onderschat omdat ze een andere huidskleur hebben.
Voorzitter. Dit zorgt ervoor dat veel mensen het gevoel
hebben dat Nederland niet hun land is. Dit raakt ook het
vertrouwen in de politiek. Die zorgen moeten wij serieus
nemen, door ervoor te zorgen dat mensen het kunnen
melden als ze worden gediscrimineerd en dat zij een
terugkoppeling krijgen van veiligheidsinstanties en de
politie. Ik las daar ook over in de voornemens in het actieplan, maar ik ben benieuwd naar de heel concrete voortgang. Ik hoop dat de minister daarop door kan gaan.
Voorzitter. De nationaal coördinator constateert niet alleen,
maar doet ook heel veel concrete voorstellen. Dat zijn er
veel te veel om in drie minuten op in te gaan. Daarom hoop
ik dat de minister hier straks wat uitgebreider op in kan
gaan. Ik haal er een paar uit. Dat is ten eerste de gelijkheidsmeetlat. In het Verenigd Koninkrijk is er een Equality Act
waarlangs nieuwe regelgeving wordt gelegd. Collega Van
Baarle begon daar al over. Mijn vraag is hoe de minister
daarnaar kijkt.
Dan het Bouwbesluit. Vorig jaar heeft de Kamer een motie
van ons aangenomen die vraagt om er in ieder geval bij
schoolgebouwen voor te zorgen dat alle kinderen het
gebouw binnen kunnen, en bij nieuwbouw om de Europese
richtlijnen voor mensen met een lichamelijk beperking in
de hand te nemen. Die zijn wat duidelijker. Eigenlijk wil je
natuurlijk dat alle gebouwen, of in ieder geval alle publieke
gebouwen, voor iedereen toegankelijk zijn. Hoe ziet de
minister dat?
Dan het Regenboog Stembusakkoord, waar drie van de vier
nog zittende coalitiepartijen hun handtekening onder hebben staan. Daarvan zegt ook de nationaal coördinator dat
daar eigenlijk nog te weinig voortgang in zit. Ik wil de
minister vragen wat het kabinet de komende maanden nog
gaat doen om ervoor te zorgen dat zo veel mogelijk beloftes
uit dat stemakkoord werkelijkheid worden.
Nationaal Programma tegen Discriminatie
en Racisme 2023
1 februari 2024
TK 37
37-8-3
Voorzitter. Ik sluit af met een oproep. Laten we nou met
elkaar eerlijk zijn: als we allemaal hetzelfde zijn, is deze
wereld maar saai. Verschillen geven onze samenleving
kleur. Ze laten ons nadenken over wie we zijn, of waarom
we bepaalde dingen doen. Laten we daarom diversiteit
vieren. Laten we ook vaart maken met alle goede plannen
uit het actieprogramma.
maal hebben. "Alleen jij bepaalt wie je bent" vind ik een
ontzettend mooie term voor deze succesvolle interventie,
ook om dat intrinsieke gevoel aan mensen mee te geven.
Het gaat niet om je afkomst, het gaat om je toekomst. Het
gaat ook niet om je geloof, het gaat om je gedrag. Waar
dat niet vanzelf gaat, zullen we er alles aan doen om daar
een steentje aan bij te dragen.
Dank u wel. Dan geef ik ten slotte het woord aan mevrouw
Michon-Derkzen van de VVD.
Mevrouw Michon-DerkzenVVDDank u wel, voorzitter. Dank dat ik hier als kersverse
woordvoerder op dit onderwerp over kan spreken. Ik
beginnen door een compliment te maken aan de nationaal
coördinator. Wij kennen elkaar uit een ander leven. Ik herken
in de stukken die ik van hem lees zijn passie voor dit
onderwerp. Dat is heel goed om te lezen. Dat is ook nodig
voor dit belangrijke onderwerp.
Iedereen zal het met mij eens zijn dat het niet voor niets is
dat we discriminatie en racisme hebben verboden bij wet.
Dat begint bij de Grondwet. We moeten er met elkaar alles
aan doen om ervoor te zorgen dat we ze ook uitbannen.
Waar het bewust gebeurt, moeten mensen de wet tegenkomen. Waar het onbewust gebeurt, moeten we met elkaar
in gesprek gaan. Ik las over de townhall meetings. Ik zou
de minister willen vragen wat daarvan de concrete resultaten zijn, behalve dat men met elkaar in gesprek is. Dat is
an sich al een goed resultaat. Hoe gaat dit verder en hoe
houden we die gesprekken gaande? Hoe gaat dit er volgend
jaar uitzien?
Ik zou deze minister ook willen vragen naar de rol van de
nationaal coördinator ten opzichte van die van de minister
en ook ten opzichte van die van het kabinet. Vergeef me,
maar dat kan ik als nieuwbakken woordvoerder op dit terrein weer vragen. Ik zie in zijn aanbevelingsbrief dat deze
minister dit ongeveer namens het halve kabinet aanbiedt.
Wie is nu vanuit het kabinet verantwoordelijk voor de uitvoering van de maatregelen? Ik zie achter die zeker vijftig
maatregelen hier en daar nog een o staan. Wie spreken we
daarop aan? Spreken we daar vanavond deze minister op
aan en gaat hij daar dan morgen de rest weer op bevragen?
Hoe zorgen we dat we de maatregelen die we met elkaar
hebben afgesproken, ook behalen? In het bijzonder, en
daarmee herhaal ik ook de woorden van mevrouw Westerveld, de maatregelen die we met elkaar hebben afgesproken
waar het gaat om de lhbtiq+-gemeenschap? De uitvoering
van het Regenboogakkoord gaat niet voorspoedig. Ik wil
weten waarom dat is — zoals eerder al is gevraagd — maar
ook wat we daaraan kunnen doen en wie we erop kunnen
aanspreken om ervoor te zorgen dat dat wel tot stand komt.
Tot slot, voorzitter. Ik wil dit hier toch gezegd hebben. Ik
had gisteren in mijn eigen stad, Den Haag, een prachtig
bezoek aan voetbalclub H.V.V. Laakkwartier, strak in het
Laakkwartier. Een heel aantal jongeren waren daar een
potje tegen elkaar aan het voetballen onder het mom van
"Alleen jij bepaalt wie je bent". Alleen die titel al! Het is een
van de succesvolle interventies, zeg ik ook maar tegen de
mensen die, net als ik, niet dag in, dag uit met veiligheid
en justitie bezig zijn, om kwetsbare jongeren te begeleiden
en perspectief te geven op dezelfde kansen als die wij alle-
Dank u wel.
Ik geloof dat u een interruptie gaat krijgen.
De heer Van BaarleDENKDank, voorzitter. Ook mevrouw Michon-Derkzen wil ik
bedanken voor haar betoog. Als kersverse woordvoerder
op dit onderwerp spreekt zij in ieder geval een hoop passie
en bevlogenheid uit; het onderwerp gaat haar aan het hart.
Ze gaf aan dat het goed is dat we een gecoördineerd plan
hebben. Ze memoreerde ook aan de verschillende "o's" die
er zijn. Maar het is wel voor het eerst dat we als Kamer, na
vele jaren, zo'n gecoördineerd plan hebben. Ik zou eigenlijk
dezelfde vraag als die ik aan mevrouw Palmen stelde, aan
mevrouw Michon-Derkzen willen stellen: ziet mevrouw
Michon-Derkzen ook de waarde ervan in? Onderkent zij ook
dat het goed is we die gecoördineerde aanpak ten minste
hebben, dat we een overzicht hebben van wat er moet
gebeuren op de ministeries, en dat we iemand hebben die
dat probeert aan te jagen en af te stemmen?
Mevrouw Michon-DerkzenVVDDat zie ik wel degelijk, wil ik antwoorden op de vraag van
de heer Van Baarle. Ik hou er erg van, dat is gewoon mijn
persoon, dat we iets met elkaar afspreken. Dat zetten we in
brieven, dat komt in een akkoord of dat spreken we in
stukken met elkaar af. Dan houden we ons eraan en dan
zorgen we dat we tot resultaten komen. Ik hoop dat deze
coördinator, die een enorme ambitie heeft — zo ken ik hem
ook — zich focust op het realiseren van de afgesproken
resultaten. Dan hebben we al ontzettend veel met elkaar
gedaan. Er zijn ook weleens zaken die hijzelf, vanuit zijn
onafhankelijke positie, opwerpt en die hij ter inspiratie of
als suggestie aan ons meegeeft. Daar dank ik hem ook
hartelijk voor, maar ik vind het zijn primaire taak om te
coördineren en ervoor te zorgen dat wat wij als parlement
met het kabinet hebben afgesproken, daadwerkelijk tot
resultaten komt. Dat is al een ongelofelijke klus.
Dank u wel. Dan komen we aan het einde van de eerste
termijn van de Kamer. De minister heeft gevraagd om
twintig minuten te schorsen. Ik kijk naar de klok en ik zou
verder willen gaan om 20.20 uur.
De vergadering wordt van 20.00 uur tot 20.23 uur geschorst.
De minister is er. We zijn compleet. Ik geef het woord aan
de minister voor zijn antwoord in eerste termijn.
Nationaal Programma tegen Discriminatie
en Racisme 2023
1 februari 2024
TK 37
37-8-4
Voorzitter ...
O, ik had de microfoon nog niet aangezet. Ik ben een
beginneling.
Nou heeft niemand gehoord wat ik heb gezegd, namelijk:
voorzitter, dank u wel. Laat ik dat dus herhalen. Wat goed
om dit debat vanavond met elkaar te hebben, hoewel het
op korte termijn was aangekondigd en hoewel er over niet
al te lange termijn een uitgebreid commissiedebat gepland
staat. Dat noem ik bewust aan het begin, want u heeft een
aantal hele concrete vragen gesteld over hele specifieke
beleidsterreinen. Ik denk dat we in dat commissiedebat
meer tijd hebben om daar dieper en specifieker op in te
gaan. Maar het belangrijkste punt is natuurlijk het Nationaal
Programma, dat aan uw Kamer is gestuurd, waarover de
nationaal coördinator heeft gesproken. Dat was ook de
aanleiding tot dit debat. Volgens mij waren de interviews
van de nationaal coördinator destijds de concrete aanleiding
voor het aanvragen van het dertigledendebat. Daarom
spreken we vanavond over het Nationaal Programma tegen
Discriminatie en Racisme.
Ik sluit me graag aan bij de woorden die u daarover eigenlijk
allen heeft gesproken, met uw eigen woordkeuze. Voor
discriminatie en racisme is namelijk geen plaats in Nederland. Artikel 1 van onze Grondwet is glashelder. Mevrouw
Michon zei dat heel mooi. Het fundament van onze democratische rechtsstaat, onze Grondwet, is glashelder. Discriminatie mag niet. En toch komt discriminatie nog steeds
voor, op alle domeinen van ons leven. Dat is door uw allen
onder woorden gebracht. Mensen die, soms heel geregeld,
te maken krijgen met discriminatie, vertellen als ze op zo'n
incident terugkijken altijd dat dat een gevoel gaf van uitsluiting, er niet echt bij horen en niet echt mee mogen doen.
Het is schrijnend om te horen hoe dat ingrijpt in het leven
van mensen. Het is even schrijnend om te zien hoe vaak
dat voorkomt. Het zou je een onmachtig gevoel kunnen
geven als discriminatie en racisme zoiets groots is, iets dat
zo verweven is met alle aspecten van het samenleven, dat
je er niks aan kunt doen: het zit overal, het komt overal voor
en iedereen heeft ermee te maken, dus je kunt er niks aan
doen. Dan is het alsof het beleidsresistent is. Dat geloof ik
niet. Daarom hebben we ook een Nationaal Programma.
Daarom hebben we een nationaal coördinator. Daarom
heeft het kabinet heel bewust besloten om een veel indringender aanpak tegen racisme en discriminatie te maken.
Dat was overigens ook na stevig aandringen van uw kant.
Het is dus niet beleidsresistent.
Tegelijkertijd is het ook niet van de ene op de andere dag
met een maatregel oplosbaar. Dat zegt ook niemand, overigens. Maar dat is ook niet zo. Dat heeft er weer mee te
maken dat het zo verweven is met ons samenleven. Maar
dat mag ons niet ontmoedigen om alles te doen wat in ons
vermogen ligt om hele concrete stappen te zetten om discriminatie terug te dringen. Het kabinet heeft daarvoor een
coördinerend bewindspersoon aangewezen. Dat ben ik. Het
kabinet heeft daarvoor ook een nationaal coördinator aangewezen. Het is heel erg belangrijk dat onze nationaal
coördinator, met de vijf departementen maar ook met alle
maatschappelijke organisaties in de samenleving, komt tot
het aanjagen van beleid, het scherp houden van het kabinet
en het scherp houden van uitvoeringsorganisaties. Ik denk
dat dat een hele verstandige keuze geweest is.
Ik wil daarop straks als eerste ingaan. Dat betreft de NCDR,
hoe we daarmee verder willen, en het Nationaal Programma. Daarna ga ik in op een aantal meer sectorspecifieke vragen die zijn gesteld. Nogmaals, ik denk dat we
daarover wat uitgebreider zouden kunnen doorpraten in
dat commissiedebat. Een aantal vragen kon ik niet zo goed
indelen in een blokje. Eerst had ik dat blokje "overig"
genoemd, maar dat vond ik oneerbiedig. Ik heb het blokje
nu "varia" genoemd. Het zijn namelijk allemaal hele
belangrijke vragen die zich gewoon niet zo heel erg makkelijk in een blokje laten indelen.
Allereerst de vragen over de NCDR en het Nationaal Programma. BZK heeft een coördinerende rol bij de aanpak
van discriminatie. Alle departementen zijn erbij betrokken.
Vijf departementen het meest, maar BZK heeft de coördinerende rol. Dat uit zich er onder meer in dat de minister van
BZK de regeringscommissaris heeft aangesteld die de
departementen scherp houdt, aanjaagt, het rijksbrede beleid
coördineert en ons jaarlijks een spiegel voorhoudt. Ik kom
zo nog op het programma als zodanig, maar ik denk dat
het belang van de NCDR evident is.
De nationaal coördinator houdt departementen scherp,
houdt ministers scherp, houdt ons een spiegel voor en zegt
waar het anders en beter kan. Hij coördineert met maatschappelijke organisaties, met experts, met wetenschappers
wat er aan kennis is op te doen en wat er aan kennis ook is
te verspreiden. Zo was bijvoorbeeld het nationaal congres
van de NCDR heel ruim bezocht. Mensen melden zich ook
zelf bij de NCDR om hun verhaal te doen. Dat helpt allemaal
om die aanpak te verbreden, om die aanpak actueel te
houden en om de verbinding te leggen tussen beleid en
uitvoering.
De NCDR valt onder mijn verantwoordelijkheid, maar heeft
wel een zelfstandig mandaat om die verbinding te leggen
tussen verschillende actoren. Door die onafhankelijkheid
kan hij ook wat makkelijker stenen in de vijver gooien, wat
makkelijker aanjager zijn, wat makkelijker waakhond zijn.
Ik denk dat het een heel zinvol instituut is.
Ik begin met een vraag die DENK maar ook D66 stelt: hoe
gaan we om met die evaluatie en hoe kijken we aan tegen
een verlenging van het mandaat van de NCDR? De NCDR
is om te beginnen ingesteld voor een periode van drie jaar.
Die periode houdt eind van dit jaar op. Ik ben nu bezig die
evaluatie voor te bereiden, zodat ik voor de zomer een
beslissing kan nemen over de verlenging van de NCDR.
Onderdeel van die evaluatie is ook of de NCDR voldoende
is toegerust met mensen en middelen om zijn taken uit te
voeren. Ik hoorde in een van de inbrengen de vraag of de
NCDR wel voldoende geld heeft om alle acties uit het Nationaal Programma uit te voeren. Dat hoeft natuurlijk niet,
want die acties zijn vaak juist belegd bij departementen of
bij uitvoeringsorganisaties. Dat is dus niet per se het werk
van de NCDR, maar de NCDR moet natuurlijk wel voldoende
mensen en middelen hebben om aanjager en waakhond te
kunnen zijn en om te zorgen dat het nationaal beleid ook
goed wordt gecoördineerd. Dat gaan we evalueren. Na die
evaluatie en de besluitvorming die daarop volgt, gaan we
Nationaal Programma tegen Discriminatie
en Racisme 2023
1 februari 2024
TK 37
37-8-5
ook zien of de NCDR ook wettelijk verankerd moet worden.
Ook dat staat op die manier in het instellingsbesluit.
Dan de financiering. De financiering voor de NCDR is er
voor de jaren 2023 en 2024 verhoogd van 2,5 naar 3,5 miljoen per jaar. Dat is heel krap, maar dat betekent eigenlijk
dat de NCDR moet doen wat we allemaal, denk ik, moeten
doen met mensen en middelen, namelijk keuzes maken in
hoe je die mensen en middelen aanwendt. In de evaluatie
willen we ook kijken of de NCDR beschikt over voldoende
mensen en middelen. Krijgt de NCDR dus meer geld? Ik zeg
tegen de heer Bamenga dat er voor 2023 en 2024 al 1 miljoen erbij is gekomen. Het blijft nog steeds krap, dus de
NCDR zal nog steeds moeten kiezen. Bij de evaluatie gaan
we bekijken of het voldoende is, ook voor latere jaren.
Minister, mevrouw Michon-Derkzen heeft een interruptie.
Mevrouw Michon-DerkzenVVDDank u wel, wil ik zeggen tegen de minister, via de voorzitter. Wat ik ingewikkeld vind, is die combinatie van de NCDR
die de minister noemt: de NCDR valt onder BZK, onder de
verantwoordelijkheid van deze minister, maar heeft toch
een onafhankelijke positie. Ik ben het er totaal mee eens
dat de NCDR in alle onafhankelijkheid moet kunnen rapporteren over de voortgang van de acties die door het kabinet
moeten worden uitgevoerd. Maar er zit ook een deel onafhankelijkheid bij de NCDR, dat zien we ook in de brief, dat
de NCDR een aantal aanbevelingen doet voor te nemen
acties of maatregelen die nu níét worden uitgevoerd of
opgepakt door het kabinet. Het staat de NCDR vrij om dat
te zeggen en om dat aan te bevelen. Wij gaan erover of wij
inderdaad opdragen aan het kabinet om dat op te nemen.
Het is de vraag of ideeën of zelfs de uitvoering van die
gedachtevorming straks ook vallen onder dat vraagstuk
van voldoende mensen en middelen.
Ik denk dat je dat niet zo kan zien, want als dat zo zou zijn,
zou alles wat je aan taken met elkaar definieert of alles wat
aan taken door de NCDR zelf wordt gedefinieerd automatisch moeten leiden tot een verhoging van de begroting.
Dat is het natuurlijk niet. Ik zou het anders willen positioneren. Kijk, we hebben meer nationaal coördinatoren en vaak
is eigenlijk toch deze hybride positie een beetje aan de orde.
Het functioneren van de nationaal coördinator, het functioneren van het bureau van de nationaal coördinator, valt
gewoon onder de verantwoordelijkheid van de minister
van BZK. Daar mag u mij gewoon op aanspreken. Tegelijkertijd willen we nou juist dat die nationaal coördinator ons
ook wakker kan schudden, ons kan aanjagen en ons kan
pressen om meer te doen dan we anders van plan waren
geweest, om harder te lopen in de uitvoering. Dat is de rol
ook van de nationaal coördinator en daarom is juist enige
onafhankelijkheid, enige distantie wel goed. Dat ziet u
eigenlijk tot uitdrukking gebracht in het stuk dat u heeft
gekregen. Het Nationaal Programma is vastgesteld door
het kabinet. Daar mag u het kabinet op aanspreken, want
dat is kabinetsbeleid. Daar zitten punten in, zeg ik eerlijkheidshalve, die er niet in hadden gezeten als de nationaal
coördinator ons niet had aangejaagd. De oplegbrief die de
nationaal coördinator er zelf bij doet, is echt zijn eigen persoonlijke oplegbrief en ik vind ook dat dat moet kunnen,
dat die ruimte er moet zijn. De inhoud daarvan is geen
kabinetsbeleid. Het functioneren van de nationaal coördinator valt wel onder de ministeriële verantwoordelijkheid,
maar dit is zijn eigen toevoeging, zijn eigen hartenkreet die
hij toevoegt, aan het Nationaal Programma. Ik denk dat dat
prima kan. Ik zou daar eigenlijk ontspannen mee om willen
gaan.
Mevrouw Michon-DerkzenVVDDie ontspannenheid zou ik graag over willen nemen, maar
ik denk wel dat het goed is om hier vast te stellen dat het
programma op de aanpak van racisme en discriminatie een
kabinetsprogramma is waar het kabinet voor aan de lat
staat en waar deze minister als coördinator op aanspreekbaar is. Over dat programma kunnen we het hier als Kamer
hebben. We kunnen een schepje erbij doen, een schepje
eraf, het aanscherpen of wat we willen. Ik zou dus inderdaad
heel erg hopen dat die coördinator — ik hoop dat de
minister het met mij eens is — er vooral voor zorgt dat het
programma wordt uitgevoerd en dat de coördinator ons
met alles wat hij hoort, in town halls en van particuliere
stichtingen die met hetzelfde onderwerp bezig zijn, inspireert, zodat wij hier, parlement dan wel kabinet, zo'n programma kunnen aanpassen. Is de minister het daarmee
eens?
Ja. Ik denk dat dat een goede weergave is van hoe het is
en moet zijn. Het programma als zodanig is het kabinetsbeleid waarover het kabinet verantwoording aflegt aan uw
Kamer. En ja, dat is tot stand gebracht mede onder de
coördinatie van de nationaal coördinator. Natuurlijk. Daar
staan echt punten in die erin zijn gekomen dankzij de nationaal coördinator, dankzij het aanjagen. Dat is namelijk ook
zijn rol. De oplegger daarbij is echt de eigen cri de coeur
van de nationaal coördinator.
Gaat u verder, minister.
Dan het mandaat, of ik bereid ben om het mandaat te verlengen. Daar hebben we het over gehad. Wij gaan die evaluatie doen. Ik ga op die evaluatie natuurlijk niet vooruitlopen. Dat kan ook niet. Laat ik u wel zeggen — dat zeg ik
tegen de heer Bamenga — dat de nationaal coördinator
van grote toegevoegde waarde is. We hebben die nationaal
coördinator nodig. Die is er gekomen dankzij een motie van
Rob Jetten en van Stephan van Baarle. Ik denk dat wij daar
nu met elkaar de vruchten van plukken, want het beleid is
beter gecoördineerd dan het was, het beleid is concreter
dan het was en het beleid is denk ik veelzijdiger dan het
was. Dus we zijn echt op andere, op nieuwe ideeën gekomen door de manier waarop de nationaal coördinator dat
heeft gedaan, ook in de persoon van de heer Baldewsingh,
met de passie die hem zo kenmerkt. Ik denk dus we moeten
evalueren om te zien of er dingen zijn aan te passen, of het
beter kan, maar dat wij gebaat zijn bij een nationaal coördinator. Laat ik dat op voorhand zeggen, zonder daarbij
vooruit te kunnen lopen op de evaluatie.
Nationaal Programma tegen Discriminatie
en Racisme 2023
1 februari 2024
TK 37
37-8-6
De heer Van Baarle heeft een interruptie voor u.
De heer Van BaarleDENKIk had nog een vraag over de financiën, niet over de financiën voor de NCDR, maar over de financiën voor het antidiscriminatiebeleid. We komen bij de begroting wel met
elkaar te discussiëren over of dat voldoende is. Dan zal ik
namens de fractie van DENK weer vurig betogen dat wij
vinden van niet.
De fractie van DENK heeft vaker gevraagd of het goed zou
zijn om, naast de maatregelen en het overzicht van de
maatregelen, ook een overzicht te hebben van wat we als
overheid uitgeven, zodat we daar als Kamer een beeld van
hebben. Dat zie ik eigenlijk onvoldoende terug, ook al is
daar een motie over aangenomen. Er werd steeds aangegeven dat dat bij een volgend programma of een volgende
begroting transparanter zou worden gemaakt. Ik snap dat
het lastig is om daar grip op te krijgen, maar kan de minister
iets zeggen over wat daar de staat van is?
Het is inderdaad lastig om dat op een goede manier in beeld
te brengen. Soms is het heel makkelijk. Voor de antidiscriminatievoorzieningen — die zijn een onderdeel van de BZKbegroting — kan ik bijvoorbeeld vrij goed weergeven wat
we daaraan uitgeven. Dat loopt via het Gemeentefonds.
Wat we daar extra aan hebben uitgegeven, kan ik vrij makkelijk weergeven, omdat dat echt een specifieke maatregel
is die je treft in het kader van antidiscriminatie. Als je dat
goed verantwoordt, zou je ook prima de kosten van alle
onderzoeken die op de verschillende departementen worden
gedaan, in beeld kunnen brengen.
Maar wanneer merken mensen het echte antidiscriminatiebeleid echt op? Bijvoorbeeld als werving en selectie onbevooroordeeld verloopt, wanneer het loket waar burgers
mee te maken hebben onbevooroordeeld functioneert, of
wanneer stageplekken zogenoemd "kleurenblind" worden
toegekend. Dan merken mensen dat echt, maar dat is
moeilijk in een begroting weer te geven. De uitsplitsing op
al die begrotingen van wat er gebeurt aan antidiscriminatie
valt niet mee. Ik denk dat we een paar monniken heel
gelukkig zouden maken als we die opdracht zouden geven,
maar ik weet niet of dat helpt. Dat is wel de kern van de
aanpak zoals die door de NCDR wordt vormgegeven. Dat
is goed in beeld te brengen. Ik denk dat dat de kern is van
de aanpak zoals die bijvoorbeeld op mijn departement
wordt vormgegeven. De aandacht voor het slavernijverleden
kent bijvoorbeeld echt een aparte begrotingspost. Dat is
deels steeds beter en scherper in beeld te brengen, maar
dat zal ook altijd deels verdisconteerd zitten in andere
begrotingsposten.
Een aanvullende vraag van de heer Van Baarle.
De heer Van BaarleDENKIk proef uit het antwoord van de minister dat hier goed zicht
op krijgen een beetje een work in progress blijft. Ik begrijp
dat wel. Zou ik anders aan de minister kunnen vragen of
hij voor het commissiedebat, als dat mogelijk is, met een
laatste stand van zaken kan komen over hoe het staat met
daar zicht op krijgen? Ik ben het helemaal met de minister
eens dat het niet genoeg is om te vragen hoeveel geld
ernaartoe gaat. Het zit ook vaak in kwalitatieve dingen en
interventies. Ik vond het volgende alleen wel altijd een
frustratie, niet alleen als Kamerlid, maar ook toen ik als
medewerker deze debatten voorbereidde. Als je de simpele
vraag stelt hoeveel we nou uitgeven aan dit beleid, was er
in het begin niet eens een antwoord, omdat men het niet
wist. Dat is dan weer mijn worsteling.
Dat klopt. Dat snap ik ook.
De heer Van BaarleDENKDus misschien dat er voor het commissiedebat nog een
laatste stand van zaken kan komen. Dan kunnen we het
daar wat uitgebreider over hebben.
U bedoelt het commissiedebat van 16 april aanstaande.
Ja. Dat begrijp ik wel. Dat ga ik inderdaad proberen, weliswaar met de beperkingen die ik al heb aangegeven, maar
ik ga kijken wat we wél kunnen zeggen over de budgetten.
Dat ga ik doen. Prima.
De minister vervolgt.
Dan de maatregelen. Het Nationaal Programma was aanvankelijk gevuld met 60 versterkingen, naar aanleiding van
al die townhall meetings. Daar is een stoplicht bijgekomen.
Dat stoplicht laat zien dat er heel erg veel in gang is gezet.
Ik doe het eventjes uit mijn hoofd. Ik meen dat er 15 acties
echt al zijn afgerond; die staan op groen. Ik meen dat er 38
acties op oranje staan. 8 acties staan op rood. Die 38 acties
op oranje zijn niet per se in vertraging of zo. Dat is niet per
se iets om je zorgen over te maken. Die zijn vooral nog niet
afgerond. Soms gaat het bijvoorbeeld om de aanpassing
van wetgeving. Dat is inderdaad niet in een jaar afgerond.
Zo moet u het ook zien. Dat heeft er ook toe geleid dat bij
ons, en naar ik begrijp ook bij de NCDR zelf, de discussie
loopt over de vraag of we er niet verstandig aan zouden
doen om er een meerjarig programma van te maken, om
er meer recht aan te doen dat sommige acties gewoon
langer lopen dan één jaar. Dan zou je bijvoorbeeld een
meerjarig programma kunnen maken waarbij je ook wat
meer geordend in actielijnen de verschillende acties, die
natuurlijk heel ongelijksoortig zijn, een beetje groepeert
naar thema. Dat zou kunnen helpen. Dat zou meer inzicht
kunnen geven en meer recht kunnen doen aan de langjarigheid daarvan, maar dan wel telkens met een jaarlijks stoplicht of een jaarlijkse update hoe het ervoor staat. Zo houd
je dezelfde scherpte. Ik denk dat het goed is om dit te
betrekken bij de evaluatie. Dan zullen we later laten weten
wat we het meest verstandig vinden.
We hechten er wel aan dat alle acties die we ons hebben
voorgenomen, daadwerkelijk worden uitgevoerd. Dat
Nationaal Programma tegen Discriminatie
en Racisme 2023
1 februari 2024
TK 37
37-8-7
stoplicht is ook een spiegel en een aanzet om het beter te
doen. Dat is ook de kern van het werk van de NCDR,
namelijk om het Nationaal Programma te maken, maar ook
om te zorgen dat departementen worden aangejaagd. Soms
heeft de NCDR ons departement nodig om mee te helpen
met dat aanjagen, en dan doen we dat natuurlijk ook. Wij
ondersteunen de NCDR daarin. Nogmaals, wel is het goed
om het volgende verschil te maken. Het is niet zo dat de
NCDR moet worden versterkt voor de uitvoering van de
acties, want die moet echt bij departementen of uitvoeringsorganisaties vandaan komen. Daar liggen de acties. De
aanpak van discriminatie en racisme kan niet bij een NCDR
alleen worden belegd, want dat zou een hele eenzame
positie geven. Het vergt alle facetten van de samenleving
om in beweging te komen.
Mevrouw WesterveldGroenLinks-PvdAIk begrijp de reactie van de minister ook wel. Maar tegelijkertijd, als ik kijk naar sommige van de stoplichten die nog
op rood gaan, bijvoorbeeld specifiek de transgenderwet,
vind ik wel dat de uitvoering hiervan haast heeft. Misschien
is het te specifiek voor deze minister — dat kan ik me ook
voorstellen — omdat de behandeling met de minister voor
Rechtsbescherming was. Maar de reden dat we nog niet
doorgaan met die wet is dat we nog steeds wachten op de
beantwoording van het kabinet van vragen van de Kamer,
terwijl mensen die transgender zijn en die graag hun paspoort willen aanpassen, hier wel echt op zitten te wachten.
Ik begrijp het ook als dit misschien een te specifieke vraag
is, want het was, nogmaals, met een andere bewindspersoon. Maar ik zou toch ook deze minister willen oproepen
om te zorgen dat we snel voortgang kunnen maken met
deze specifieke wet, die voor die groep mensen toch wel
echt heel belangrijk is.
Zonder inderdaad exact de stand van zaken te kennen ten
departemente van collega Weerwind: u mag van ons aannemen dat als er wetgeving in gang is gezet, wij die ook
afmaken. Antwoorden op vragen komen natuurlijk gewoon.
We zorgen dat wetgeving die we hebben aangekondigd,
gewoon voortgang kent. Dat is ons werk. Daar mag u ons
altijd op aanspreken. Ik ga zo trouwens wel in op een aantal
sectorspecifieke vragen zoals u die heeft gesteld. Meer in
algemene zin merk ik op dat de rode maatregelen extra
aandacht vergen. Dat waren er geen acht, maar zeven; ik
heb mijn beantwoording gevonden. De oranje vergen soms
extra aanmoediging en extra aandacht, maar vergen vooral
vaak iets meer tijd dan in dat ene jaar voorhanden was om
ze voldoende te realiseren. Groen is inderdaad afgerond.
Maar goed, er zijn ook weer 30 nieuwe versterkingen bij
gekomen, dus er is gewoon heel veel werk aan de winkel.
Daar gaan we graag mee aan de slag.
Dan de wat meer sectorspecifieke maatregelen. De heer
Bamenga vraagt wat de stand van zaken is met betrekking
tot de pilots bij de politie. In het afgelopen halfjaarbericht
van de politie van december 2023 is gerapporteerd over de
stand van zaken. De pilot in de politie-eenheden van Den
Haag, Midden-Nederland en Oost-Brabant is in juni 2023
afgerond. Ten aanzien van de opvolging van de uitkomsten
van de pilot hebben de teamchefs Veiligheid, Integriteit en
Klachten de aanbevelingen omgezet in een plan van aanpak.
In het komende halfjaarbericht politie zal de collega van
JenV uw Kamer informeren over de stand van zaken van
het plan van aanpak.
De heer BamengaD66Fijn dat wij daar binnen een halfjaar over geïnformeerd
zullen worden. Ik heb nog een vraag over datgene wat de
minister hiervoor nog zei. Ik begrijp heel goed wat "oranje"
betekent. Er zijn ook nog rode stoplichten. Maar ik zou graag
wat meer inzicht willen krijgen in de obstakels die achter
die oranje stoplichten zitten. Ik begrijp dat dit te maken
heeft met meerjarig of niet, maar ik kan me ook voorstellen
dat niet alle oranje stoplichten te maken hebben met
meerjarig of niet. Daarover zou ik toch graag wat meer
willen weten van de minister.
Ja, maar het is heel moeilijk om dat generiek aan te geven.
Neem bijvoorbeeld een wetsvoorstel dat afgelopen vrijdag
door de ministerraad is gegaan. Dat gaat over de aanpassing van de term "seksuele gerichtheid" in de Algemene
wet gelijke behandeling en het Wetboek van Strafrecht. Dat
is een actie die in het programma op oranje staat. Het kost
even tijd om zo'n wet te maken. Het moet naar de Raad van
State en dan komt het terug van de Raad van State en dan
ga je daarmee door. Is daar een probleem? Nee, daar is
geen probleem. Er is geen obstakel. Het kost gewoon tijd.
Dat is soms aan de orde en soms zit er inderdaad wat
weerbarstigheid in de uitvoering. Ik kan dat heel moeilijk
even generiek over alle maatregelen zeggen. Ik kan wel
zeggen dat we bij oranje maatregelen gewoon werk te doen
hebben, en bij rode maatregelen al helemaal.
De heer BamengaD66Ik begrijp dus dat een generiek antwoord over alle oranje
stoplichten onmogelijk te geven is, maar misschien is het
wel goed om dat te betrekken bij de evaluatie van wat er
gedaan wordt, om daar echt wat meer inzicht in te krijgen,
zodat we precies weten wat daarachter zit. Dan kunnen we
als Kamer ook op een goede manier handelen.
Ik denk dat je bij de evaluatie zou kunnen betrekken of het
de NCDR lukt om zijn aanjagende rol bij de uitvoering, dus
om departementen achter de broek zitten om te doen wat
was afgesproken, voldoende waar te maken. Hebben ze
daar de mensen en de middelen voor? Dat is denk ik een
evaluatievraag. Als het gaat om meer specifieke maatregelen, zou ik zeggen: kies de maatregelen uit waarover u het
meest bezorgd bent en trek mijn collega's aan hun jasje. Ik
denk dat we dat ook zo moeten afspreken. Natuurlijk, ik ben
coördinerend bewindspersoon, dat is zo. Eigenlijk zijn jullie
coördinerend fractielid met deze portefeuille, zou je kunnen
zeggen. Dat betekent ook dat uw collega's in de fractie de
collega-bewindspersonen heel prima ter verantwoording
kunnen roepen over de voortgang van bepaalde acties uit
dit actieprogramma. Bewindspersonen zijn natuurlijk uiteindelijk zelf verantwoordelijk voor hun eigen voortgang. U
mag mij altijd aanspreken op de coördinatie. Ik zal altijd
proberen om ook sectorspecifieke vragen te beantwoorden,
als me dat lukt, maar het helpt wel om elkaar aan te sporen
om de voortgang scherp te houden.
Nationaal Programma tegen Discriminatie
en Racisme 2023
1 februari 2024
TK 37
37-8-8
De heer BamengaD66Tot slot. Dank voor de antwoorden. Ik heb zelf, misschien
in een ander leven, ook zo'n coördinatiefunctie gehad aan
een universiteit. Ik zal niet zeggen welke universiteit.
Wilt u erover praten?
De heer BamengaD66Nee, dat hoeft ook niet. Maar dan zie je toch wel dat het
soms schort aan de doorzettingsmacht om daadwerkelijk
dingen voor elkaar te krijgen, omdat het decentraal georganiseerd is, zoals hier ook een beetje, met een coördinator
en de departementen die dat verder moeten uitvoeren, en
dat je eigenlijk continu achter de feiten aanloopt. Daar wil
ik toch wel wat meer inzicht in krijgen; als dat nu niet lukt,
dan in ieder geval in de evaluatie. In hoeverre is er voldoende doorzettingsmacht, zodat wij ook eventueel meer
mandaat kunnen geven aan de NCDR?
In de evaluatie moet vooral de vraag worden betrokken of
de aanjagende rol van de NCDR voldoende is belegd, ook
in de uitvoering. Ik denk dat dat verstandig is. Je kunt niet
via de NCDR de ministeriële verantwoordelijkheid doorbreken; dat gaat niet. Daarvoor zouden we zelfs de Grondwet
moeten aanpassen. Dat lijkt me geen verstandige aanpassing van de Grondwet, want u moet ministers kunnen
aanspreken op hun verantwoordelijkheid. Als u een sterkere,
stevigere coördinerende rol wil van de NCDR, moet u mij
daarop aanspreken. Als u vindt dat de perrons sneller toegankelijk gemaakt moeten worden voor mensen met een
beperking, dan moet u de minister van IenW daarop aanspreken.
Er geldt altijd ministeriële verantwoordelijkheid; ministers
hebben verantwoording af te leggen aan het parlement.
Als u wilt weten waar het per actie nu eigenlijk aan schort,
dan verwijs ik u naar het Nationaal Programma, waarin
onze onafhankelijke aanjager bij het stoplichtenoverzicht
heeft weergegeven wat de stand van zaken is. Overigens
is hierover met diezelfde departementen afgestemd. Dat
biedt u de mogelijkheid om te controleren, ook in de richting
van collega's, en om door te duwen, zou je kunnen zeggen,
op de uitvoering. Eerlijk gezegd, denk ik dat het qua structuur goed is ingeregeld. De vraag die dan nog bij de evaluatie aan de orde kan zijn, is of de NCDR stevig genoeg is
bemand en geoutilleerd om de aanjagende rol ook richting
de uitvoering te kunnen spelen. Dat is, denk ik, dan de
evaluatieve vraag die dan nog overblijft.
Voorzitter. Als u het goedvindt, ga ik naar de andere ingediende vragen, die meer op de sectoren zijn gericht.
De heer Van Baarle vraagt naar zwaarder straffen en hij
vraagt wat daarop mijn reactie is. Er is een reeksje van heel
veel vragen waarbij wordt gevraagd wat daarop mijn reactie
is. U krijgt op die vragen uiteraard antwoord. Als we daar
nog heel uitbundig over zouden moeten debatteren, dan
zou ik voorstellen om dat in april te doen. Maar deze wil ik
niet ongenoemd laten. In de Aanwijzing discriminatie van
het Openbaar Ministerie wordt het kader gegeven voor de
strafrechtelijke aanpak van discriminatie. Daarin is opgenomen dat deze aanpak is geprioriteerd. Het Openbaar
Ministerie behandelt jaarlijks zowel specifieke discriminatiefeiten, bijvoorbeeld groepsbelediging, als commune feiten met een discriminatie-aspect, bijvoorbeeld vernieling
met een discriminatie-aspect. Het uitgangspunt is dat bij
deze commune delicten met een discriminatie-aspect door
het Openbaar Ministerie een strafverzwaring van 100%
wordt toegepast. Op dit moment wordt dus ook echt een
hogere straf geëist als er sprake is van een discriminatieaspect.
Er zijn ook gevallen waarin er geen aanknopingspunten zijn
voor een strafrechtelijke aanpak of waarin een alternatieve
afdoening meer passend is. Het Openbaar Ministerie en de
politie kunnen dan in samenwerking met de antidiscriminatievoorziening en het slachtoffer kiezen voor een ander
afdoening, bijvoorbeeld het voeren van stopgesprekken
met daders.
Dan de aanpak van discriminatie op het werk. Welke aanpak
is daar nou voor? Nou, de huidige aanpak van discriminatie
op het werk bestaat uit het Meerjarenprogramma RI&E, dat
inzet op de verbetering van de naleving en de kwaliteit van
risico-inventarisatie en -evaluatie. Dat is RI&E. In de RI&E
moeten werkgevers het arbeidsrisico discriminatie in kaart
brengen en een aanpak vaststellen. Het Actieplan Arbeidsmarktdiscriminatie, dat werkgevers en werknemers met
maatregelen stimuleert om discriminatie op de werkvloer
aan te pakken, is het volgende, zoals de campagnes en de
verspreiding van best practices. Ook wordt de Arbowet
gewijzigd met als doel een goede en eerlijke werving en
selectieprocedure tot de norm van werkgevers te maken:
de Wet toezicht gelijke kansen bij werving en selectie.
Daarnaast onderzoekt Van Gennip de mogelijkheden om
een gedragscode en klachtenregeling ongewenste
omgangsvormen, waaronder discriminatie, voor bedrijven
verplicht te stellen. Ook het initiatiefwetsvoorstel van
GroenLinks voor het verplicht stellen van een vertrouwenspersoon zal helpen bij de aanpak van discriminatie op het
werk.
De heer Van Baarle heeft ook gevraagd waarom in de
Arbovisie 2040 discriminatie niet als een vorm van psychosociale arbeidsbelasting is opgenomen. De Arbovisie richt
zich op het stelsel als geheel. Psychosociale arbeidsbelasting, waar discriminatie als arbeidsrisico onder valt, wordt
wel genoemd in de Arbovisie, maar de Arbovisie leent zich
niet voor opname van allerlei specifieke arbeidsrisico's. Bij
de uitwerking van de Arbovisie wordt samen met sociale
partners bekeken welke specifieke arbeidsrisico's voor
psychosociale arbeidsbelasting extra aandacht moeten
krijgen.
Mevrouw Palmen vraagt naar de versterking van goed
bestuur, de Algemene Bestuursdienst. Zij vraagt wat er
gebeurt om een bias te voorkomen. Misschien moet ik even
wachten tot mevrouw Palmen weer in de zaal is. Dat is wel
wat directer, denk ik. Daar kom ik dan zo op terug.
Dan ga ik naar mevrouw Michon en mevrouw Westerveld,
die spraken over het Regenboog Stembusakkoord en
vroegen wat het kabinet de komende maanden nog gaat
doen. Het kabinet zet zich in voor de emancipatie en de
acceptatie van lhbtq+-personen op thema's zoals arbeid,
veiligheid, onderwijs, zorg en gelijke behandeling in wetgeving. Bijzondere aandacht gaat daarbij uit naar de punten
uit het Regenboog Stembusakkoord van COC. Dat wil het
Nationaal Programma tegen Discriminatie
en Racisme 2023
1 februari 2024
TK 37
37-8-9
kabinet als onderdeel van het coalitieakkoord zorgvuldig
uitvoeren. De coördinatie daarvan ligt bij de minister voor
Emancipatie. De verschillende punten uit het akkoord, dat
in 2021 door een grote meerderheid van de Kamer, namelijk
veertien politieke partijen, is ondertekend, bevinden zich in
allerlei verschillende stadia van uitvoering. Voor een uitgebreide stand van zaken zou ik u eigenlijk het liefst verwijzen
naar de Voortgangsrapportage Emancipatie, die collega
Dijkgraaf op 1 december van het afgelopen jaar met uw
Kamer heeft gedeeld. De minister van Onderwijs is verantwoordelijk voor het bewaken van de voortgang van het
Regenboog Stembusakkoord. Maar ja, dat kan natuurlijk
alleen samen met andere departementen en andere partners.
De heer Van Baarle heeft een interruptie volgens mij.
dat we half april hebben. Ik zou het prima vinden om dat
te doen, maar ik ga daarop niet vooruitlopen. Ik kan me
namelijk wel iets voorstellen bij het feit dat je niet in ieder
stelsel als geheel op iedere specifieke uitingsvorm van
psychosociale arbeidsbelasting apart kunt acteren. Dat laat
onverlet dat het daar gewoon een onderdeel van is en dat
het als onderdeel van de definitie moet worden gezien.
Een aanvullende vraag van de heer Van Baarle.
De heer Van BaarleDENKAls dat voor het commissiedebat komt, dan hebben we
volgens mij wat. Dan heeft deze minister zijn rol als coördinerend bewindspersoon volgens mij met verve verricht,
want dan haalt hij dat op bij SZW en zorgt hij ervoor dat
we dat tijdens het commissiedebat kunnen bespreken. Dus
prima.
De heer Van BaarleDENKJa, dank u, voorzitter. De minister gaf aan dat je verschillende bewindspersonen dient aan te spreken op de uitvoering op hun domein. Alleen, ik vind dat ik deze minister wel
overal op mag aanspreken, omdat hij de coördinerend
bewindspersoon is.
Dan doen we het zo.
Ja, natuurlijk. Altijd.
De heer Van BaarleDENKWant dit ligt natuurlijk best wel dicht bij mijn vraag over
de Arbovisie. Ik vind de constatering die de nationaal
coördinator doet eigenlijk terecht: als je een Arbovisie maakt
tot en met 2040 nota bene, en zoiets majeurs als inclusie
en de bestrijding van discriminatie staat daar niet in, dan
vind ik daar nogal een signaalwerking van uitgaan. De
minister geeft aan dat er nu gekeken wordt of de documenten die op grond daarvan opgesteld worden, meer plek
gaan krijgen. Ik zou aan de minister willen vragen om
gewoon toe te zeggen om ervoor te zorgen dat dat in die
Arbovisie komt. Volgens mij is dat niet veel te veel
gevraagd. En om gewoon toe te zeggen dat een van die
documenten inderdaad een prominent document zal zijn
dat gaat over discriminatie als onderdeel van psychosociale
werkbelasting. Want anders komen we er met elkaar niet;
dan zijn we nu dingen met elkaar aan het bespreken zonder
dat daar ook een gevolg aan gegeven wordt.
Werkgevers zijn op basis van de Arbowet verplicht om
psychosociale arbeidsbelasting te voorkomen of in ieder
geval zo veel mogelijk te beperken. Dan gaat het over zaken
als werkdruk, ongewenst gedrag, intimidatie, discriminatie.
Dat is een uitingsvorm van psychosociale arbeidsbelasting.
Die Arbovisie richt zich op het stelsel als geheel, en vervolgens moeten werkgevers aan de bak. Zo zit het stelsel in
elkaar. Ik kan nu niet namens Van Gennip zeggen of het
zinvol of van toegevoegde waarde zou zijn om het in de
Arbovisie als geheel, dus al die specifieke uitingsvormen
van psychosociale arbeidsbelasting, op te nemen. Ik ben
van harte bereid om dat thema mee terug te nemen en ook
om te vragen of collega Van Gennip daar in uw richting op
zou willen reageren, bijvoorbeeld vóór dat commissiedebat
Mevrouw Michon-DerkzenVVDVoorzitter. We hebben dus inderdaad het Nationaal Programma, met die voortgang erachter van 61 maatregelen,
zoals de minister zei. Op de eerste paar pagina's geeft de
nationaal coördinator nog tien punten aan die deze graag
expliciet onder onze aandacht brengt. Dat zijn dus eigenlijk
aanvullingen op het Nationaal Programma. Maar gek
genoeg staat dus ook in een van die tien punten de uitvoering van het Regenboogakkoord. En dat bevreemdt, want
dat is nu juist gewoon kabinetsbeleid; dat hebben we allemaal omarmd. Ik zou zeggen: waarom gaat dat dus blijkbaar
zo erg niet goed dat dat nog een van de tien punten is waar
de coördinator expliciet aandacht voor vraagt? Voor mijn
fractie is juist de uitvoering van dat akkoord essentieel; dat
is zeer belangrijk.
Voor het kabinet ook, hè. Dus collega Dijkgraaf coördineert
dat vanuit de Emancipatieportefeuille. Hij heeft uw Kamer
ook op 1 december geïnformeerd over wat daar de voortgang op is. Het is onderdeel, zoals u terecht zegt, van het
coalitiebeleid, van het coalitieakkoord. Dus wij zijn daarmee
aan de slag. En het is onze opdracht; zo zien we dat. We
zijn daar ook al volop in de uitvoering. Ik weet niet wat de
aanleiding is om dat nog apart in die oplegger op te nemen.
Maar of dat nou als extra aanmoediging bedoeld is, wat
zomaar zou kunnen natuurlijk, of dat daar wellicht hele
specifieke punten in zouden kunnen zitten waar de nationaal
coördinator zich zorgen over maakt, dat weet ik even niet.
Mevrouw Michon-DerkzenVVDIs het dan een idee, nu deze minister toch een brief heeft
toegezegd voor het commissiedebat, om hier specifiek op
in te gaan? Ik ben benieuwd waarom juist dit onderdeel
expliciet in de tien aandachtspunten van de nationaal
coördinator staat.
Nationaal Programma tegen Discriminatie
en Racisme 2023
1 februari 2024
TK 37
37-8-10
Dat ga ik even na. Dat is goed.
Mevrouw Westerveld op dit punt, denk ik.
Mevrouw WesterveldGroenLinks-PvdAIk sluit me graag aan bij de woorden van mevrouw Michon.
Ik zat bij dat overleg met de collega van deze minister, de
heer Dijkgraaf. Er staan een aantal concrete punten in het
Regenboog Stembusakkoord die nog steeds niet zijn uitgevoerd. Ik had het net al even over de Transgenderwet, maar
dat geldt ook voor het wettelijk transitieverlof. Er staan nog
een aantal andere zaken in. Ik ben heel benieuwd naar de
hele concrete uitvoering daarvan. Ik zou het heel fijn vinden
als dat snel onze kant op kan komen.
Ja, maar dan ga ik het als volgt doen. Anders ga ik namelijk
de voortgangsbrief van collega Dijkgraaf overdoen. Dan
gaan wij het debat dat u al heeft gehad met collega Dijkgraaf
overdoen. Ik ga de vraag van mevrouw Michon beantwoorden. Dat was waarom de nationaal coördinator de extra
aanmoediging kennelijk nodig vindt, daar waar het Regenboogakkoord allang onderdeel is van kabinetsbeleid. Dat
is volgens mij de vraag. Die ga ik na.
Een aanvullende vraag van mevrouw Westerveld.
Mevrouw WesterveldGroenLinks-PvdAIk preciseer 'm graag nog even. Het overleg dat we hadden
is weliswaar niet zo heel lang geleden, maar daarin hebben
we de collega van deze minister ook al verteld: maak nou
alstublieft haast, want dit is inderdaad al een afspraak tussen de partijen; zorg er nou voor dat bijvoorbeeld wetgeving
snel naar onze Kamer komt. Ik heb daar heel graag een
update van. Als dat meegenomen kan worden, is dat heel
fijn.
Dat is goed. Dat ga ik doen.
Mevrouw WesterveldGroenLinks-PvdAFijn.
Mevrouw Palmen heeft gevraagd naar de ABD en wat eraan
gedaan wordt om daar bias te voorkomen. Er zijn heel veel
maatregelen om bias te voorkomen. Diversiteit en inclusie
is een belangrijke ontwikkelopgave van de ABD, überhaupt
van de rijksoverheid. Je wilt als rijksoverheid een echte
afspiegeling zijn van de samenleving. We moeten dat
überhaupt als overheden willen zijn. Dat versterkt de legitimiteit van overheidshandelen en het begrip van verschillende groepen in de samenleving. Dat moeten we echt
willen. Het is dus een heel belangrijk speerpunt van de ABD
om meer diversiteit in de top van het Rijk te krijgen. Dat is
ook bevestigd door de visitatiecommissie, die onlangs haar
rapport heeft uitgebracht. Dat heb ik ook aan de Kamer
doen toekomen; ik dacht anderhalve week geleden.
Er zijn heel veel maatregelen om bias te voorkomen in de
werving en selectie. Zo is het voor selecterende managers
verplicht om de training non-biased selecteren te volgen.
De ABD ondersteunt de werving en selectie op alle ABDfuncties. Die selectie vindt plaats door de selectiecommissie,
waar naast de vacaturehouder ook andere stakeholders een
plaats in hebben. Daar is ook altijd een adviseur van de
ABD bij betrokken. U noemt het gevaar dat mensen graag
andere mensen benoemen die op hen lijken of bijvoorbeeld
tot eenzelfde sociale kring behoren. Dat is totaal menselijk
gedrag, maar wel menselijk gedrag waar we ons zeer
bewust van zijn. Er wordt dus echt op getraind om nonbiased te selecteren. Daarnaast hebben we allerlei waarborgen in de manier waarop de procedure wordt doorlopen.
Dat diversiteit en inclusie pas in klikgesprekken aan de orde
zou zijn, herken ik eerlijk gezegd niet. We hebben natuurlijk
wel een enorme opgave om een veel betere afspiegeling
te worden van de samenleving als geheel. Of dat nou gaat
over herkomst, regionale verschillen of genderverdeling,
je wilt een echte afspiegeling zijn van de samenleving. Dat
betekent dat diversiteit en inclusie bij al die stappen van
het selectie-, wervings- en beoordelingsproces aan de orde
is. Dat we er nog niet zijn, is ook duidelijk. Maar het is niet
zo dat het pas aan het eind aan de orde komt. Dat herken
ik niet.
Mevrouw PalmenNSCMijn vraag doelde met name op het feit dat het in ieder
geval in het verleden vaak voorkwam, maar ik hoor u zeggen dat dat tegenwoordig stukken beter gaat. In het verleden kwam het heel vaak voor dat er pas bij het klikgesprek
werd nagedacht van: goh, past deze persoon binnen ons
team; hebben wij een team met diverse personen en competenties? Dat moet juist heel erg naar de voorkant toe. Dat
was een punt van zorg, maar ik begrijp uit uw beantwoording dat daar aandacht aan is besteed.
Jazeker. Nogmaals, in het resultaat: is de rijksoverheid en
de ambtelijke top echt een afspiegeling van de samenleving? We zijn er echt nog niet. We hebben een grote ontwikkelopgave op dat punt. Ik denk dat we ons er wel heel veel
meer van bewust zijn. We hebben ook al echt heel veel
stappen gezet om dat selectieproces zo non-bias mogelijk
te laten verlopen.
Dan denk ik dat ik de sectorspecifieke vragen heb gehad.
Ik ga naar het laatste en ook grootste blok, namelijk de varia.
Het vervolg op de excuses voor het slavernijverleden. Wat
doen we met elkaar om de doorwerking van het slavernijverleden in het heden aan te pakken na de excuses die
werden gemaakt? Dat is natuurlijk echt een kabinetsbrede
inzet. Dat gebeurt overigens onder coördinatie van
Alexandra van Huffelen. Nadat Hanke Bruins Slot is vertrokken naar Buitenlandse Zaken, heeft Alexandra van Huffelen
dat overgenomen uit de ministersportefeuille van BZK,
omdat zij daar al heel intensief mee bezig was in allerlei
andere hoedanigheden. Dat paste dus heel goed. De koning
bood natuurlijk op 1 juli van dit jaar niet alleen excuses aan,
maar vroeg ook vergiffenis voor de rol van zijn familie in
de slavernijgeschiedenis. Die woorden maakten hele diepe
indruk op nazaten en volgens mij op iedereen. Toen die
Nationaal Programma tegen Discriminatie
en Racisme 2023
1 februari 2024
TK 37
37-8-11
woorden werden uitgesproken, was ik op Bonaire. Je merkte
aan iedereen hoe indrukwekkend dat moment was. Dat
hebben we volgens mij allemaal op die manier ervaren.
Geen enkel ander staatshoofd heeft zich ook op zo'n persoonlijke en krachtige manier en zo ferm uitgesproken.
Het is heel belangrijk dat wij met elkaar het gesprek voeren
over dit onderwerp, zodat het de aandacht krijgt die nodig
is voor verwerking en herstel. Het is van grote waarde om
die stappen te zetten samen met de nazaten en de direct
betrokkenen. Gisteren waren we met volgens mij wel acht
collega's bij een bijeenkomst waar we samen met nazaten
en direct betrokkenen terugkeken op afgelopen jaar en
vooruitkeken op wat er nog moet en op de stappen die nog
gezet gaan worden. Je merkt in alles hoe belangrijk het
wordt gevonden dat de stappen zijn gezet zoals die zijn
gezet, maar ook hoe belangrijk het is om daadwerkelijk echt
uitvoering te geven aan alles wat nog nodig is. In de
gesprekken met nazaten komt elke keer ook pijnlijk naar
voren dat ze nog steeds alle dagen merken hoezeer dat
koloniale verleden nog steeds doorwerkt in de huidige tijd,
bijvoorbeeld in de vorm van discriminatie en racisme.
Daarom zijn we nu aan de slag met alles wat u in dit programma kunt lezen. Wij doen meer onderzoek naar het
slavernijverleden. Wij doen meer aan het behoud van cultureel erfgoed. We gaan meer maatschappelijke initiatieven
ondersteunen. Aankomend voorjaar start ook het herdenkingscomité voor het koninkrijkbreed herdenken van het
slavernijverleden. In juni publiceren we de subsidieregeling
voor initiatieven vanuit de gemeenschap in het Koninkrijk.
Er is 100 miljoen euro beschikbaar voor projecten die kennis
en bewustwording over het slavernijverleden bevorderen,
die zien op het erkennen en herdenken van dat verleden en
die zich bezighouden met de verwerking van de doorwerking. Die subsidieregeling gaat dus op 1 juli open. Kortom,
we zetten alle stappen die we hebben voorgenomen. We
zetten die stappen samen met vertegenwoordigers van
nazaten.
De fractie van D66 vraagt over het toetsingskader voor
etnisch profileren wanneer het toetsingskader komt over
het gebruik van risicoprofielen. Het College voor de Rechten
van de Mens werkt op dit moment aan een nieuwe versie
van het toetsingskader waarin alle ontwikkelingen zullen
worden verwerkt. Niet alleen de uitspraak van het
gerechtshof Den Haag wordt verwerkt, maar het gaat om
een verdere aanscherping en concretisering van geldende
normen. Ook op Europees niveau is er nieuwe relevante
jurisprudentie. Wij gaan natuurlijk niet over de tijdspanne
van het college, maar ik kan me voorstellen dat deze verdere
aanscherping en doordenking wel tijd kost. Laten we hopen
dat het nieuwe toetsingskader snel komt.
In het verlengde daarvan vraagt de fractie van DENK: wat
vindt het kabinet van een verbod op het gebruik van nationaliteit en etniciteit in risicoprofielen? Oneigenlijk gebruik
van nationaliteit en etniciteit in risicoprofielen moet
natuurlijk worden teruggedrongen. Maar hoe dat het beste
kan worden aangepakt, is een van de vragen waar de
staatscommissie tegen discriminatie en racisme zich over
gaat buigen. Daarnaast heeft dus het College voor de
Rechten van de Mens op mijn verzoek een mensenrechtelijk
toetsingskader opgesteld voor etnisch profileren. Zij zijn
dat toetsingskader nu aan het herzien. Dat toetsingskader
is eigenlijk bedoeld als een praktische handreiking voor het
beleid en voor de praktijk van uitvoeringsdiensten van JenV,
de politie, Defensie, de KMar, Financiën, de Belastingdienst,
UWV, SVB en SZW. Daarnaast heeft Movisie in opdracht
van BZK workshops gegeven aan gemeenten en gemeentelijke uitvoeringsorganisaties over discriminatie, institutioneel racisme en het gebruik van risicoprofielen. Kortom,
het is work in progress. Zodra daar iets over te melden valt
— wellicht zelfs nog voor het commissiedebat dat we nog
zullen hebben — laten we dat natuurlijk weten.
Er is ook een vraag gesteld, naar aanleiding dus van die
oplegger van de nationaal coördinator, over de public sector
equality duty, de gelijke behandelingsplicht naar Iers voorbeeld; dat is eigenlijk de kern van dat idee. De staatscommissie die we hebben ingesteld heeft aangegeven onderzoek te doen naar de introductie van een wettelijke gelijke
behandelingsplicht in Nederland, naar het voorbeeld van
die public sector equality duty in Ierland en het Verenigd
Koninkrijk. Dat gaan ze doen om de doorlichting van de
overheid duurzaam in het beleid te kunnen verankeren. De
introductie van de gelijke behandelingsplicht in de Nederlandse wet vereist wel grondig en gedegen wetenschappelijk onderzoek. Ik ben blij dat de staatscommissie tegen
discriminatie en racisme heeft aangegeven dat onderwerp
bij haar onderzoek te willen betrekken. Dus zodra die
resultaten van het onderzoek en de staatscommissie binnen
zijn, gaan wij daar natuurlijk mee aan de slag.
Dan een aanpak die verder gaat dan we op dit moment
doen: naming-and-shaming van bedrijven, een meldplicht,
mysteryguests bij bedrijven, meer strafmaatregelen en
meer inzet bij de politie. Het is een hele lijst aan aanvullende
aankondigingen. Ik herinner mij dat wij een tijdje geleden
een debat hadden over woondiscriminatie. Er was een
indrukwekkende hoeveelheid nieuwe plannen die de heer
Van Baarle er in no time uit kon krijgen, een jaar werk kan
de heer Van Baarle in een paar minuten opsommen. En ook
hier weer noemt u een aantal onderwerpen op het terrein
van SZW, zoals naming-and-shaming, de meldplicht en de
mysteryguest. Er worden een onderzoek en een kennistafel
georganiseerd over de voors en tegens van de handhavende
inzet van de mysteryguest door de collega van SZW. Dat
vindt plaats in combinatie met een onderzoek en kennistafel
over naming-and-shaming. De aanbesteding op dat punt
loopt. Het streven is om het eindrapport in de zomer aan
uw Kamer aan te bieden.
Wat betreft een meldplicht voor uitzendbureaus: die is,
zoals de Kamer heeft verzocht, toegevoegd aan het wetsvoorstel Toezicht gelijke kansen bij werving en selectie. Die
wet ligt voor bij de Eerste Kamer en zal eind februari worden
behandeld.
Kan een addendum moslimhaat worden toegevoegd aan
het Nationaal Programma, vraagt de heer Van Baarle, en
wanneer kunnen we de uitkomsten van het nationaal
onderzoek moslimdiscriminatie verwachten? Allereerst is
moslimdiscriminatie, met reden, stevig ingebed in het
Nationaal Programma. De nationaal coördinator is ook zeer
gedreven om daar dagelijks werk van te maken. Regioplan
en Universiteit Utrecht voeren momenteel in opdracht van
het ministerie van SZW een nationaal onderzoek naar
moslimdiscriminatie uit, in uitvoering van het amendement
van Van Baarle. Dat onderzoek ziet op waar en hoe moslims
discriminatie ervaren, welke aanvullende beleidsinterventies
er zijn en waar de grootste impact te bereiken is om deze
Nationaal Programma tegen Discriminatie
en Racisme 2023
1 februari 2024
TK 37
37-8-12
specifieke vormen van discriminatie tegen te gaan. Dit moet
inzicht geven in de vraag of we de aanpak van moslimdiscriminatie op de goede manier uitvoeren, of we daar de
goede dingen doen en of er nog andere mogelijkheden
zouden zijn. De uitkomsten van dat onderzoek zullen in het
eerste kwartaal van 2025 aan uw Kamer worden toegestuurd.
heel goede reden. Ik zou dus niet in die redeneerlijn willen
meegaan. Dat laat onverlet dat moslimdiscriminatie serieus
is, aan de orde van de dag is en aangepakt moet worden.
We moeten dus ook beter willen weten wat daarvan de
achtergrond en de prevalentie is en hoe we nog meer zouden kunnen doen om dat tegen te gaan en te voorkomen.
De heer Van BaarleDENKHet duurde even — ik hoor de minister zeggen dat hij
daardoor net nog een appje kon sturen — omdat ik een
stukje moest lopen. Als de uitslag wat gunstiger was
geweest voor ons, dan had ik wat meer vooraan gezeten,
maar wellicht is ik dat een volgende keer zo.
Voorzitter. Het is niet voor niks dat de nationaal coördinator
het kopje "institutioneel wantrouwen en moslimdiscriminatie" opneemt in zijn oplegger. Dus ook daarvan zegt de
nationaal coördinator eigenlijk: ik wil het kabinet om meer
inspanning vragen, ik wil het aanjagen, bijvoorbeeld ook
op het gebied van de uitwerking van wetten, zoals de Wet
Bibob en de wet over bestrijding van witwassen en terrorismefinanciering. Maar de ervaring van heel veel mensen,
en ik denk persoonlijk ook de praktijk, is dat er een ongelijke
uitwerking is. Daarom zou ik de minister willen vragen,
vooruitlopend op de uitkomsten van dat onderzoek, deze
aansporingen wel ter harte te nemen, om daar oog voor te
hebben en om te zien welke stap we als overheid in de
komende tijd kunnen zetten om daarnaar te kijken.
Allereerst de erkenning dat moslimdiscriminatie gewoon
voorkomt, en veel voorkomt. We weten het niet en we
kunnen het op dit moment niet zien in harde cijfers, maar
laat ik zeggen dat het ook niet minder wordt. Dat op z'n
minst. Dat is wat je ziet. Ik weet bijvoorbeeld dat bij de
antidiscriminatievoorzieningen zoals we die kennen veel
van dat type klachten binnenkomen. Dat betekent dat we
echt werk aan de winkel hebben. Daar wil ik niets aan
afdoen. Daar gebeurt natuurlijk al heel veel aan. Alle, of
laat ik zeggen heel veel acties van de NCDR zijn daarop
gericht. Soms zijn ze niet specifiek daarop gericht, maar
wel mede daarop gericht. De antidiscriminatievoorzieningen
die we hebben, zijn daarop gericht. We maken de drempel
om te melden lager met het landelijke meldpunt, het landelijke nummer en met het toewerken naar één robuuste
organisatie, met ook een robuuste financiering. Daarmee
zijn de lokale ADV's niet meer afhankelijk van de financiering van de gemeente. Kortom, we zetten op al die fronten
stappen. Dat komt zeker ook mensen voor wie moslimdiscriminatie aan de orde van de dag is ten goede.
Heel specifiek hierover zegt de nationaal coördinator een
aantal andere dingen. Namelijk: zijn er wetten die moslimdiscriminatie in de hand werken? Als wij dat als kabinet
hadden gevonden, zouden we dat hebben opgenomen in
de aanpak. Dat hebben we natuurlijk niet gedaan. Dat was
een beetje de discussie met mevrouw Michon: de oplegger
is geen kabinetsbeleid. U zegt: ik herken eigenlijk wel dat
de Wet Bibob — en andere wetten die daar genoemd worden — een discriminerende uitwerking heeft. Ik zou eigenlijk
willen zeggen: ik herken dat eigenlijk niet. Maar goed, misschien hebben we meer tijd nodig om dat echt uit te spreken. Je moet ook even kijken waarom die wetten ook weer
in het leven zijn geroepen. Dat was natuurlijk wel met een
De heer Van BaarleDENKIk denk dat we op dit moment, gezien dit debat en het feit
dat we later een uitvoeriger debat hebben … Ik kan talloze
voorbeelden noemen van mensen die aangeven gediscrimineerd te worden bij het aanvragen van een rekening. Ik
ken promotieonderzoeken waarin staat dat medewerkers
van banken zeggen, als iemand een Arabisch klinkende
achternaam heeft: daar gaan we maar eens even wat extra
naar kijken. Die gevallen zijn er. Dat is dan niet het doel van
de wet in de letterlijke zin, maar wel soms de uitwerking
ervan. We komen over dit onderwerp dus nog te spreken,
maar ik stelde deze vraag in mijn termijn ook om de volgende reden. In de afgelopen periode is het toegenomen.
In de afgelopen periode heb ik meerdere gevallen gezien
van moskeeën die bedreigingen hebben gekregen. Ik ben
laatst nog bij een moskee geweest waar iemand met een
pikhouweel alle ramen heeft ingeslagen. Het is onstuimig
in de wereld. Dat heeft ook z'n uitwerking in toegenomen
moslimdiscriminatie. Er kwamen dames met een hoofddoek
naar mij toe die zeiden: ik word uitgemaakt voor terrorist.
Dat is een uitwerking van de onstuimige wereld op dit
moment. Daarom zou ik aan de minister willen vragen:
bieden die toegenomen meldingen over moslimdiscriminatie aanleiding om met een extra aanpak te komen, om extra
aan te geven dat het van belang is hier scherp op te zijn?
We moeten als Nederlandse overheid die mensen namelijk
niet het gevoel geven dat we ze aan hun lot overlaten als
het zwaarder wordt.
Ik hoop dat dat laatste juist niet de ervaring is van mensen,
omdat de inzet nou juist is om ervoor te zorgen dat iedereen
zich gehoord voelt. Juist met toegenomen spanningen is
het zaak dat we iets extra's doen. Ik weet van collega Van
Gennip dat ze zich heel nadrukkelijk inzet om dit type
gepolariseerde uitingen van al die geopolitieke spanning
te willen horen, te willen kanaliseren. Sociale Zaken heeft
daar daarom niet alleen beleid op, maar heeft ook een heel
intensieve aanpak om met alle groepen in gesprek te blijven
om dit soort signalen vroegtijdig te horen.
Op mijn eigen domein gaat het met name over het intensiveren van de antidiscriminatievoorzieningen, waar we een
grotere en robuustere organisatie van maken. Daarmee
willen we een steeds groter deel van de ijsberg in beeld
krijgen. We weten dat we maar een heel klein topje van de
ijsberg in beeld hebben als het gaat over de meldingen. Ze
nemen toe en dat is maar goed ook, want de drempel om
te melden moet lager, zodat we ook meer kunnen beetpakken. Ik sluit ook niet uit dat er nog andere maatregelen
mogelijk zijn, boven op de maatregelen die we nu al nemen.
We nemen ze en mogelijkerwijs zijn er meer maatregelen
nodig. Daar loopt het onderzoek van Sociale Zaken naar.
Het onderzoek is het gevolg van uw eigen amendement en
dat heeft nu juist dit op het oog: doen we de dingen goed,
doen we de goede dingen en wat zouden we meer aan
mogelijkheden hebben om moslimdiscriminatie aan te
kunnen pakken? Dat onderzoek loopt dus. Als dat onderzoek
Nationaal Programma tegen Discriminatie
en Racisme 2023
1 februari 2024
TK 37
37-8-13
ons daadwerkelijk helpende initiatieven aanreikt, dan zullen
we daarmee aan de gang moeten.
Ik wil niets afdoen aan de voorbeelden die u noemt, maar
misschien is het goed om die in de commissie verder uit
te discussiëren. Ik erken dat deze voorbeelden voorkomen.
De vraag is alleen of dit voorbeelden zijn van een wet die
als zodanig een discriminerend karakter heeft. Of zijn dit
voorbeelden van mensen die uitvoering geven aan een wet
op een discriminerende manier? Ik denk echt dat laatste. Ik
zou er moeite mee hebben als we een wet, die er als zodanig is met een goed doel, met het badwater zouden weggooien, terwijl eigenlijk de uitvoeringspraktijk kwalijk te
noemen is.
De heer Van Baarle ten slotte op dit punt.
De heer Van BaarleDENKJa, ten slotte inderdaad. De voorbeelden die ik noemde,
gingen niet zozeer over de uitwerking van de wet, maar
over de uitwerking van de gebeurtenissen die we op dit
moment in de wereld zien. Die hebben hun weerslag op
onder andere een toegenomen vorm van discriminatie,
namelijk moslimdiscriminatie. Het meldpunt internetdiscriminatie, dat volgens mij nu een andere naam heeft, geeft
aan dat er veel meer meldingen zijn omtrent moslimdiscriminatie. Ik zie het ook in de praktijk. In de afgelopen periode
hebben meerdere moskeeën aangegeven dreigbrieven te
hebben ontvangen. Ook geven mensen aan: ik heb een
hoofddoek en om die reden ben ik uitgemaakt voor terreuraanhanger. Dat is het gevolg van wat er in de wereld
gebeurt. Die gebeurtenissen zouden de regering moeten
nopen om iets extra's te doen en om in ieder geval alle
instanties op te roepen om daar sensitief voor te zijn en
oog te hebben voor het feit dat het nu zwaarder wordt als
gevolg van de gebeurtenissen in de wereld. Dat was mijn
vraag aan de minister.
Dat snap ik ook. Dat snap ik ook. Dan heeft u het heel specifiek over de aanpak van onlinediscriminatie. Vorig jaar
bent u al geïnformeerd door de ministers van Justitie en
Veiligheid, Sociale Zaken en Werkgelegenheid, OCW, en
de minister voor Langdurige Zorg en Sport over het feit dat
er op dit moment wordt gewerkt aan een beleidsintensivering op dit thema. Ik pak er even één element uit. Daar waar
het gaat over onlinemoslimhaat, willen we kijken wat er
mogelijk is om tot een intensivering te komen. Dat plan van
aanpak zouden we rond de zomer, ik denk net na de zomer,
aan uw Kamer willen doen toekomen. Daar waar u meer
fysieke uitingen noemt van moslimhaat: die zijn er. Het is
verschrikkelijk om te horen dat de geopolitieke spanningen
zo hun uiting hebben in onze samenleving. Alles wat we
daaraan kunnen doen — soms is dat het gesprek, soms is
dat het strafrecht — nemen we ter hand. Uiteindelijk is het
verdrietige ervan, dat je niet alles kunt voorkomen. Maar
dat is ook niet wat u van het kabinet vraagt.
We staan wel open voor alles wat we extra zouden kunnen
doen. Daarvoor loopt het onderzoek waar u zelf de aanstichter van bent. Wat zouden we daarin anders kunnen doen?
Doen we de goede dingen? Doen we de dingen goed? Tot
die tijd zijn we waakzaam en staan we zeer open voor suggesties ter verbetering van het beleid. Het is ook een uitnodiging in uw richting om mee te denken over wat we extra
zouden kunnen doen op dit punt. Want het is gewoon waar:
de spanningen in de samenleving nemen toe als gevolg
van geopolitieke spanningen, met soms heel discriminerende en racistische uitingen in de richting van mensen die
part noch deel hebben aan wat er elders in de wereld
gebeurt, maar die wel met de gevolgen daarvan worden
geconfronteerd. Dat laat diepe sporen na in het veiligheidsgevoel van mensen. Dat zie je nu heel sterk gericht op
moslims. Je ziet het heel sterk gericht op Joodse mensen.
Sommige mensen voelen de behoefte om dat tegen elkaar
weg te strepen, op de een of andere manier. Ik voel die
behoefte helemaal niet. Volgens mij voelen wij hier in de
Kamer die behoefte helemaal niet, omdat al die uitingen
van discriminatie, haat en racisme als gevolg van geopolitieke spanningen op het individuele leven van mensen hier
diepe sporen nalaten. Ik denk dat we moeten erkennen dat
dat zo is. We moeten doen wat we kunnen om dat met
elkaar aan te pakken. Maar uiteindelijk is het ook echt de
samenleving die aan zet is en die zelf moet normeren. Men
moet elkaar aanspreken op wat er niet moet gebeuren.
Kwetsende uitingen moeten over en weer worden weersproken. Ik denk dat dat heel belangrijk is.
Voorzitter. Dan ga ik verder. Er was nog een vraag over
budget voor het beveiligen van islamitische instellingen.
Kijk, aanzetten tot haat is strafbaar. Uitingen doen die
bedreigend zijn voor religieuze instellingen, is strafbaar.
Daarbij geldt niet zozeer een apart budget voor de verschillende religieuze instellingen. Er geldt een budget voor de
driehoek, lokaal, om op te treden als dat nodig is. Vervolgens geldt de inzet van de NCTV om op te treden als dat
nodig is. Kortom, het budget is er. Het budget is gereserveerd om personen of gebouwen te beveiligen als dat nodig
is. Dat is niet toegespitst op type instelling. Ik denk ook dat
dat niet kan. Ik denk dat we dat niet moeten doen. Het
bevoegd gezag ligt in eerste instantie bij de driehoek. Daar
worden de keuzes gemaakt ten aanzien van de beveiliging
van objecten. Ik denk ook dat het verstandig is om dat op
die manier te doen.
Voorzitter. Dan heb ik nog een paar vragen. Die gaan over
het Meldpunt Stagediscriminatie. Wat is daar de stand van
zaken? In het Stagepact mbo 2023-2027 is afgesproken dat
iedere mbo-school zorgt voor een toegankelijk meldpunt
waar studenten stagediscriminatie kunnen melden en
ondersteuning en nazorg kunnen krijgen. De school zorgt
ook voor de opvolging van de melding. De school kan ook
escaleren naar SBB. SBB doet vervolgens onderzoek. Op
basis van de uitkomsten daarvan kan SBB de erkenning
van het leerbedrijf intrekken. De scholen hebben de toegankelijke meldpunten veelal ingericht, of zijn daarmee bezig.
SBB zal zorgen voor een landelijk overzicht van signalen
en meldingen die bij deze meldpunten binnenkomen. In
het hbo en het wo zien we dat een extern stagemeldpunt
in de praktijk niet de meest effectieve manier is om stagediscriminatie tegen te gaan. Studenten geven aan zich veiliger te voelen wanneer ze meldingen kunnen maken bij
iemand die ze vertrouwen. Daarom wordt in het werkprogramma van ECHO nadrukkelijk ingezet op het empoweren
van studenten en het informeren en equiperen van docenten
en stagecoördinatoren wat betreft het voorkomen van stagediscriminatie en het interveniëren bij gevallen als die zich
alsnog voordoen.
Nationaal Programma tegen Discriminatie
en Racisme 2023
1 februari 2024
TK 37
37-8-14
Tot slot. Mevrouw Westerveld vraagt naar het Bouwbesluit
en de toegankelijkheid van gebouwen. Ik heb de Kamer
eind vorig jaar geïnformeerd over de stand van zaken wat
betreft de NEN-norm voor toegankelijk bouwen. De laatste
stand van zaken is dat Koninklijk Nederlands Normalisatie
Instituut, de NEN-club, de conceptversie op heel korte termijn voor commentaar publiceert, zodat iedereen kan reageren. Alle belanghebbenden kunnen de conceptversie dan
inzien en, als dat gewenst is, van commentaar voorzien. Na
verwerking van het commentaar door NEN kan de vrijwillige
norm definitief worden. De publicatie van de definitieve
versie staat rond de zomer van 2024 gepland. In het Bbl,
het Bouwbesluit, worden al eisen gesteld aan de toegankelijkheid van gebouwen. De nieuwe NEN-norm is in opzet
bedoeld als vrijwillige norm in aanvulling op de bouwbesluiteisen. Ik meen dat we die discussie zelfs nog tijdens
mijn vorige verantwoordelijkheid hebben gevoerd, toen ik
coördinerend bewindspersoon was op het programma
Onbeperkt meedoen! Toen hebben we deze discussie ook
al gevoerd. Toen stuurde u mij af op mijn collega die verantwoordelijk was voor de bouw.
Mevrouw Westerveld.
Nu ik er zelf zit, is het wat makkelijker te doen. Ik vind het
wel van belang dat we echt zien dat die standaardeisen
voor iedereen gelden en dat die hele specifieke NEN-norm
een vrijwillige aanvulling op de bouwbesluiteisen is.
Mevrouw WesterveldGroenLinks-PvdAIk heb nooit het woord gevoerd over bouwen of wonen,
maar ik hoor wel van mensen dat ze nog steeds gebouwen
niet in kunnen. Ik weet dat dat ook nog steeds een probleem
is. Mijn dilemma zit erin dat het een vrijwillige norm is. Ik
merk vaker dat mensen die zelf overal in kunnen en die zelf
overal naar binnen kunnen, gewoon niet doorhebben wat
het kan betekenen als iemand bijvoorbeeld alleen met de
rolstoel niet door een deur kan omdat die deur niet breed
genoeg is. Zo zijn er nog veel meer voorbeelden van
gebouwen en huizen die niet toegankelijk zijn. Dan hoop ik
dus dat wij niet alleen een vrijwillige norm hanteren, maar
dat er een algemene norm komt en dat die NEN-norm
gewoon standaard wordt, zodat zo veel mogelijk gebouwen
en huizen in de brede zin van het woord publiek toegankelijk
zijn voor iedereen.
Ja, dat snap ik en dat ben ik ook met mevrouw Westerveld
eens. Begrijp me niet verkeerd: die basisnorm wordt vastgelegd in het Bouwbesluit en dat is een hoge lat. De hoogste
lat is er voor nieuwbouw. Bij bestaande bouw moet je
natuurlijk ook rekening houden met historische gebouwen
en met wat oudere gebouwen. Maar voor de toegankelijkheid, zeker van publieke voorzieningen, mag de lat natuurlijk
niet laag komen te liggen. De basisnorm die in het Bouwbesluit staat, is al een hoge norm, alleen geldt voor heel specifieke voorzieningen een extra norm. Daar geldt die NENnorm voor. Dan gaat het bijvoorbeeld om verstelbare aanrechtbladen. Die norm kun je niet zomaar overal op van
toepassing verklaren. Dat is, denk ik, ook niet nodig. Soms
is dat juist wel nodig, bijvoorbeeld voor een instelling die
veelal werkt met mensen met een beperking. Het is niet in
alle gebouwen nodig, maar zeker voor de toegankelijkheid
van publieke gebouwen — schoolgebouwen of musea of
wat dan ook — moet de lat hoog liggen, en dat doet die
ook.
Mevrouw WesterveldGroenLinks-PvdAIk heb het dan ook specifiek over woningen. Ik snap best
dat niet iedere woning die gebouwd wordt een verstelbaar
aanrechtblad nodig heeft. Mensen met een beperking
snappen dat ook. Maar je wil wel dat iedere woning in
principe toegankelijk is voor mensen met een fysieke
beperking. Ik ben op zoek naar hoe we kunnen zorgen dat
dit niet iets vrijwilligs is, maar dat bij nieuwbouw, verbouw
en renovatie van woningen altijd wordt gezorgd dat er zo
veel mogelijk rekening mee wordt gehouden dat zo'n
woning ook toegankelijk is voor iemand met een fysieke
beperking.
Dit is een vrij uitgebreid en gelaagd verhaal. We hebben er
buitengewoon goed op gestudeerd hoe we dat het beste
konden doen. Ik vind het eigenlijk wel mooi om dat eens
goed uit te schrijven in de richting van de Kamer. Laten we
dat doen voor het commissiedebat half april. Dan voeg ik
dat toe en kunnen we dat gesprek dan vervolgen. Dat moet
ik natuurlijk samen met collega Helder doen, vanuit het
programma Onbeperkt meedoen!
Voorzitter. Dat brengt mij bij het slot. Ik heb een paar toezeggingen gedaan over zaken waar ik op terug zou komen
voor het commissiedebat. Ik zorg voor een brief voorafgaand aan het commissiedebat. Dan kunnen we het debat
dan verder vervolgen.
Mooi. Dank aan de minister. Wij zijn klaar met de eerste
termijn. Ik kijk even rond voor de tweede termijn van de
kant van de Kamer. De heer Van Baarle staat al op. Ik geef
hem als eerste het woord.
De heer Van BaarleDENKDank u wel, voorzitter. Ik wil de minister graag bedanken
voor zijn beantwoording. Over de continuïteit van het
instituut van de nationaal coördinator en de waarde daarvan
zou ik graag nog een motie willen indienen.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat er een Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme is aangesteld die is belast met het
bevorderen van de totstandkoming en van de uitvoering
van een meerjarig programma van doelen en maatregelen
om discriminatie en racisme effectief te bestrijden;
Nationaal Programma tegen Discriminatie
en Racisme 2023
1 februari 2024
TK 37
37-8-15
overwegende dat in het instellingsbesluit de Nationaal
Coördinator voor drie jaar is ingesteld en er spoedig een
evaluatie volgt;
constaterende dat de instelling van de Nationaal Coördinator reeds heeft opgeleverd dat er meer eenduidigheid is in
het beleid tegen discriminatie, er sprake is van betere
afstemming van het beleid tussen ministeries en er een
jaarlijks overkoepelend plan met maatregelen en doelen
wordt opgesteld;
overwegende dat de strijd tegen racisme en discriminatie
onverkort dient te worden voortgezet en hierbij voortgebouwd dient te worden op reeds ingezet beleid;
verzoekt de regering om op basis van de evaluatie van de
Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme voor
de zomer een voorstel te doen aan de Kamer hoe het instituut van de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en
Racisme zal worden gecontinueerd en daarbij eventuele
verbeterpunten uit de evaluatie mee te nemen,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Van Baarle,
Bamenga, Westerveld en Kostić.
Zij krijgt nr. 357 (30950).
De heer Van BaarleDENKDank u wel, voorzitter.
Dank u wel. Ik kijk rond. De heer Bamenga van D66, aan u
het woord.
De heer BamengaD66Dank u wel, voorzitter. Ook dank aan de minister voor het
beantwoorden van de vragen. Ik heb zelf nog twee punten
die zijn overgebleven en die volgens mij nog niet helemaal
helder zijn en één algemeen punt.
Het algemene punt is dat de vraagstukken die we vandaag
hebben besproken, of dat nou gaat over diversiteit bij de
overheid, stagediscriminatie of moslimdiscriminatie, allemaal vraagstukken zijn die we eigenlijk al jaren terughoren.
Ik zou toch wel willen kijken, samen met de minister, hoe
wij af kunnen komen van die vrijblijvendheid. Mevrouw
Westerveld heeft ook al iets over gezegd over die vrijwilligheid als het gaat om mensen met een functiebeperking.
Daar wil ik graag nog iets over horen van de minister.
Het tweede punt is dat ik niks heb gehoord over de uitspraak
die er is geweest over etniciteit in risicoprofielen, over op
welke manier die rijksbreed wordt geïmplementeerd.
Dan nog een tweede inhoudelijk punt. De minister heeft
iets gezegd over het toetsingskader, dat dat eraan zit te
komen. Ik zou graag willen weten van de minister of het
lukt om dat voor het commissiedebat naar de Kamer te
sturen.
Dank u wel. Ik kijk rond. Mevrouw Palmen, heeft u behoefte
aan een tweede termijn? Nee? En mevrouw Michon-Derkzen, heeft u behoefte aan een tweede termijn? O, eerst
moest ik naar mevrouw Westerveld, van GroenLinks-PvdA
en mede namens de Partij voor de Dieren.
Mevrouw WesterveldGroenLinks-PvdADank u wel, voorzitter. Ik ben blij met dit debat en ik ben
ook blij het met werk van de nationaal rapporteur. En in
alle eerlijkheid: ik had me eigenlijk gezegd best heel goed
voorbereid, omdat debatten die gaan over discriminatie en
racisme, eigenlijk een onderwerp waar je juist heel goed
op de inhoud een debat over kan voeren, in deze Kamer
weleens de tendens hebben om heel explosief te zijn. Ik
ben dus blij dat we vandaag over de inhoud met elkaar en
met deze minister hebben kunnen praten. Ik denk dat we
een goed gesprek hebben gehad met elkaar en het belang
van een actieplan, van een programma, om discriminatie
en racisme echt aan te pakken goed hebben laten zien.
Ik had eigenlijk een motie in gedachten over het Bouwbesluit, maar ik ben blij met het antwoord van de minister dat
hij nog komt met een uitgebreide brief. Ik denk ook dat deze
discussie veel beter, in ieder geval in technische zin, past
bij een ander debat.
Dus hartelijk dank, voorzitter.
Dank u wel. Ten slotte mevrouw Michon-Derkzen van de
VVD.
Mevrouw Michon-DerkzenVVDVoorzitter, dank u wel. Ik zal het ook kort houden. Ik dank
de minister voor zijn antwoorden. Mijn fractie zal de evaluatie afwachten, om vervolgens de besluitvorming rond de
nationaal coördinator verder vorm te geven. Ik zou de
minister nog willen vragen — dat antwoord heb ik nog
tegoed — hoe we nu verder moeten met die townhallmeetings. Ik denk dat het heel belangrijk is om altijd met elkaar
in gesprek te blijven.
Wat ik ook interessant vond, ook in een paar interruptiedebatten, is de breedte van de portefeuille. Ik zou ik de
minister echt op het hart willen drukken om die breedte
vast te houden. Van de spanningen die over onze grenzen
heen plaatsvinden, hebben meerdere bevolkingsgroepen
ongelofelijk veel last, zowel aan de zijde van de moslims
als aan de kant van onze Joodse inwoners.
Mevrouw Westerveld maakte nog het punt van de gehandicapten en ik denk ook weer aan überhaupt de vrouwenzaak.
Kortom, er is nog zo veel te doen om ervoor te zorgen dat
iedereen in dit land een zo prettig mogelijk leven kan leiden.
Laten we daar alles aan doen wat in onze macht is, met
hulp van deze minister en de nationaal coördinator.
Dank u wel, voorzitter.
Nationaal Programma tegen Discriminatie
en Racisme 2023
1 februari 2024
TK 37
37-8-16
Dank u wel. Dan zijn we klaar met de tweede termijn van
de kant van de Kamer. Ik schors de vergadering voor vijf
minuten en dan zien we elkaar weer terug.
De vergadering wordt van 21.40 uur tot 21.47 uur geschorst.
Daar is de minister weer. Ik geef u het woord voor de laatste
termijn.
Voorzitter, dank u wel. Dank voor dit debat. Ik denk dat het
heel goed is om dit debat met elkaar te hebben, een eerste
inleidende beschieting, zou je kunnen zeggen, naar aanleiding van het rapport van de NCDR en het programma voor
dit jaar. Ik denk dat we dat gewoon gaan vervolgen in april.
Er is één motie en er zijn nog een aantal vragen gesteld.
Allereerst de motie. Die verzoekt het kabinet om op basis
van de evaluatie van de nationaal coördinator nog voor de
zomer een voorstel te doen aan de Kamer voor hoe het
instituut van de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie
en Racisme zal worden gecontinueerd en daarbij de verbeterpunten in de evaluatie mee te nemen. Ik ga het oordeel
aan de Kamer laten, omdat ik denk dat het helemaal in lijn
is met wat ik van uw Kamer heb gehoord en met de inzet
van het kabinet. Ik ga daar natuurlijk wel de formele kanttekening bij plaatsen dat ik op de evaluatie als zodanig niet
vooruit kan lopen. Maar ik snap de inzet van uw Kamer en
ik laat het oordeel over deze motie dan ook aan de Kamer.
Dan nog een aantal vragen. Allereerst van de heer
Bamenga, over het toetsingskader etnisch profileren. Het
College voor de Rechten van de Mens heeft een mensenrechtelijk toetsingskader opgesteld voor etnisch profileren.
Zij zijn dat toetsingskader nu, naar aanleiding van de uitspraak van het Hof in de KMar-zaak, aan het herzien. Dat
toetsingskader is bedoeld als een praktische handreiking
voor uitvoeringsdiensten voor beleid en praktijk, zoals JenV,
de politie, defensie, KMar et cetera. Zodra dat er is, gaan
we dat natuurlijk opnieuw onder de aandacht brengen.
Dan is de vraag: wanneer komt dat nieuwe toetsingskader
er dan? Zou dat er wellicht kunnen zijn voor het commissiedebat? Het college gaat natuurlijk over zijn eigen planning
en liet net weten — we hebben net snel even gebeld — dat
dat waarschijnlijk niet gaat lukken, omdat ze dat echt in
bespreking willen nemen met die uitvoeringsorganisaties.
Het goede nieuws is: niet alleen de uitspraak van het
gerechtshof Den Haag wordt daarin verwerkt en vraagt om
verdere aanscherping en concretisering, maar ook andere
jurisprudentie wordt daarin meegenomen. Het wordt dus
echt een goede, grondige nieuwe versie die echt bruikbaar
is. Maar het kost waarschijnlijk net iets te veel tijd om het
voor de commissievergadering af te hebben. Het is
natuurlijk aan het college om zijn eigenlijk tijdplanning in
acht te nemen. Zij zullen zonder twijfel hebben meegekeken
met dit debat en zullen uw aansporingen hebben gehoord.
Ik laat de planning echt wel aan het college. Ik kan daar
geen haastwerk van laten maken. Dat gaat niet.
De heer BamengaD66Die uitspraak is volgens mij vorig jaar geweest, op 14
februari. Dat is bijna een jaar geleden. Het lijkt me heel
mooi, wat u zegt, omdat de uitvoeringsorganisaties daar
natuurlijk hun voordeel mee kunnen doen. Er is belang bij
dat dat zorgvuldig gebeurt enzovoorts, maar ook dat het er
wel komt. Ik hoop dat die voortvarendheid gevoeld gaat
worden. Ik zei net al in mijn bijdrage: we moeten een beetje
af van dat vrijblijvende. Het moet echt wel nu gaan gebeuren.
Ja, heel erg eens. De inzet is niet anders. De tijd die nodig
is, zal moeten worden genomen, maar men zal niet meer
tijd nemen dan strikt genomen noodzakelijk is. Laten we
dus even de planning van het college afwachten.
Ik denk dat mevrouw Michon-Derkzen ook op dit punt een
vraag heeft.
Mevrouw Michon-DerkzenVVDZelfs op het vorige punt, mevrouw de voorzitter. Ik zat er
nog eventjes op te kauwen. Mag ik een vraag stellen op dit
punt?
Graag.
Mevrouw Michon-DerkzenVVDHeb ik de minister goed begrepen dat we dus voor de zomer
die evaluatie van de NCDR krijgen? Als dat zo is, vraagt de
motie ook om op basis van die evaluatie ook voor de zomer
een voorstel te doen voor het hoe het instituut zal worden
gecontinueerd. Hoe kan dat allemaal tegelijkertijd? We
zeggen allemaal dat het goed is dat de coördinator daarbij
een aanjagende rol heeft, maar hoe is dit in godsnaam uitvoerbaar? Ik begrijp het gewoon niet.
Het is ook onze planning om die evaluatie voor de zomer
af te ronden. Ik weet niet of het zal lukken om voor de zomer
ook dat voorstel te doen, maar het is de bedoeling om voor
de zomer die evaluatie af te ronden, opdat we die kunnen
bespreken met uw Kamer. De inzet is, zo lees ik deze motie,
om de activiteiten van de nationaal coördinator te continueren. Ik snap die inzet. Ik heb de nationaal coördinator en
de noodzaak ervan zojuist ook bejubeld. Dat heeft u allemaal
gedaan. Ik ben het daarmee eens. Ik zeg in formele zin
"oordeel Kamer", maar uiteraard wel behoudens de evaluatie. Dat is ook goed, want anders hoef je geen evaluatie
te doen met elkaar. Dat is hoe het kabinet erin zit. We proberen voor de zomer de evaluatie af te ronden, opdat wij
dan het debat met elkaar kunnen hebben over de vraag hoe
verder.
Mevrouw Michon-DerkzenVVDPrettig om dit even wat scherper te hebben. Voor de zomer
komt in ieder geval de evaluatie. Dan hebben we hopelijk
duidelijkheid over alle ontwikkelingen in de Kamer. We zitten nu in een ingewikkeld parket om hier met deze Kamer
Nationaal Programma tegen Discriminatie
en Racisme 2023
1 februari 2024
TK 37
37-8-17
al op voort te borduren. Maar die afweging zal elke fractie
zelf maken.
Voorzitter, daarmee ben ik aan het einde gekomen. Dank.
Zeker. Misschien nog even ter geruststelling van mevrouw
Michon. Kijk, er spelen een aantal dingen bij die evaluatie.
Het eerste is geld. Dat is in een formatie natuurlijk ook altijd
complex. Dit gaat nooit over heel veel geld natuurlijk. Er is
al geld bij gekomen. Overigens kan over geld ook los van
de evaluatie of op grond van de evaluatie best een apart
besluit worden genomen. Dat heeft nog niet zozeer met de
continuering als zodanig te maken. Er is meerjarig geld
beschikbaar in de begroting, dus de geldkwestie is niet per
se gelijk aan de continuïteitskwestie. Dat is één geruststelling. Een tweede is dat de manier waarop je de nationaal
coördinator richt op en daadwerkelijk een rol geeft bij de
uitvoering van beleid en de manier waarop je dat verankert
in een wet, ook weer twee verschillende dingen zijn. Het
besluit over de continuering van de nationaal coördinator
kun je zelfs ook nog los nemen van het besluit om dat
wettelijk te verankeren. Ook dat besluit zou je eventueel in
een formatie kunnen nemen. Aan het einde van de dag gaat
de Kamer natuurlijk over welke wetten zij aanvaardt. Een
begroting is een wet. Als formerende partijen zich nog niet
gereed voelen om dat besluit nemen, kunnen zij dat ook op
een later moment nemen. Dat laat onverlet de verantwoordelijkheid voor het kabinet, voor dít kabinet, om voor continuïteit van zaken zorg te dragen. Zo zie ik eigenlijk de
oproep in deze motie: zorg voor de afronding van de evaluatie opdat wij als Kamer een besluit kunnen nemen. Laten
we hopen dat het tegen die tijd toch wel gelukt moet zijn,
zeg ik er maar eventjes bij. Maar dat is een hele persoonlijke
beleidsopvatting.
Dan de townhallmeetings. Het enthousiasme daarvoor van
mevrouw Michon deel ik. Er zijn ook er heel veel geweest.
Sinds 2022 zijn er 79 townhallsessies georganiseerd in heel
Nederland, gericht op de versterking waarover u heeft
gelezen in het Nationaal Programma. Die bijeenkomsten
zijn bijzonder waardevol en geven heel veel nuttige informatie en ideeën voor de versterking van het programma.
Ook in 2024 zullen die townhallsessies weer worden georganiseerd. De breedte waar mevrouw Michon op wijst en
voor pleit, deel ik. Ik vind ook dat we die met elkaar moeten
zien vast te houden. Het is ook goed dat u dat nog noemt.
In debatten is die breedte weleens zoek. Vanavond is dat
overigens niet zo. Ik denk dat we heel evenwichtig een heel
waardig debat hebben gevoerd. Maar je ziet nog weleens
debatten de ene of de andere kant op ontsporen. Dan is het
denk ik goed dat we de waarschuwende woorden van
mevrouw Michon ter harte nemen.
Misschien nog één nadere specificatie van de toezegging
zoals ik die heb gedaan om u te willen informeren over heel
specifiek de aanleiding waarom de NCDR in haar oplegbrief
de noodzaak heeft gevoeld om te wijzen op de uitvoering
van het Regenboog Stembusakkoord. Over de verklaring
daarvan zou ik u informeren. We hebben bij OCW getoetst
hoe het met de voortgang zit van de uitvoering als zodanig:
wanneer kan die voortgangsbrief er komen? OCW laat
weten dat die in het tweede kwartaal zal volgen, maar men
wil nog niet toezeggen dat dit ook echt lukt voor het commissiedebat. Er moet immers voldoende voortgang zijn om
weer een voortgangsbrief te kunnen sturen. Maar ik zal in
die voortgangsbrief de aanleiding toelichten; waarom heeft
de NCDR de behoefte gevoeld om die opmerking te maken?
Dan dank ik de minister. Eerst nog een interruptie van de
heer Bamenga.
De heer BamengaD66Volgens mij ontbreekt er nog een antwoord op mijn vraag.
De minister voelt het al aankomen. Volgens mij heb ik een
vraag gesteld over het rijksbreed implementeren van de
uitspraak van het Hof aangaande het gebruikmaken van
etniciteit in risicoprofielen. Dat heb ik zojuist niet gehoord.
Het ging net over het toetsingskader, maar niet over het
rijksbreed implementeren van die uitspraak.
Over het college, dat het college ermee bezig is om een
nieuwe versie te maken van het toetsingskader en dat dat
wordt geïmplementeerd, dat heb ik toch net beantwoord?
De heer BamengaD66Ik denk dat we elkaar niet heel goed begrijpen. Volgens mij
zijn het twee dingen: enerzijds het toetsingskader waar het
college mee bezig is, wat de uitvoerende organisaties kan
helpen. Maar anderzijds gaat het erom te zorgen dat er in
risicoprofielen, welke dan ook, of het nou gaat om risicoprofielen die gebruikt worden door de politie of door allerlei
andere uitvoerende organisaties, geen elementen zitten
van etniciteit, ras of wat dan ook. Dat staat wat mij betreft
los van dat toetsingskader en daar heb ik de minister nog
niet over gehoord.
Ja, dat snap ik. Wat we doen om dat te implementeren, alle
trainingen die we op dat punt geven ... Die hebben gewoon
plaats. Inderdaad, die uitspraak hebben we gewoon te
implementeren, nog los van het toetsingskader. Die trainingen daartoe vinden ook plaats, en dat is inderdaad rijksbreed. Daarnaast is het college aan de slag met een nieuwe
versie van dat toetsingskader. We hebben net een gesprek
gehad over wanneer dat zou kunnen komen.
De heer BamengaD66Ik denk niet dat ik een antwoord krijg op mijn vraag over
hoe dat daadwerkelijk plaatsvindt. Ik zou graag meer informatie willen in dat debat van april over op welke manier
dat daadwerkelijk plaatsvindt. Dank u wel.
Dat lijkt me goed, want ik wil D66 graag goed bedienen op
dit punt. Dan check ik buiten de uitzending wel even of ik
uw vraag goed heb begrepen. Dan kom ik daar in het briefje
dat we gaan schrijven, wat preciezer op terug.
Dan gaan we het zo doen. Daarmee zijn we aan het einde
gekomen van dit debat.
De beraadslaging wordt gesloten.
Nationaal Programma tegen Discriminatie
en Racisme 2023
1 februari 2024
TK 37
37-8-18
Dan kan ik de vergadering van vanavond sluiten. Dank u
wel.
Nationaal Programma tegen Discriminatie
en Racisme 2023
1 februari 2024
TK 37
37-8-19
