Terug
Plenair · dertigledendebat Gecorrigeerd beschikbaar

Nationaal Programma tegen Discriminatie en Racisme 2023

Dertigledendebat over het Nationaal Programma tegen Discriminatie en Racisme 2023

1 februari 2024 2u 29m

Document

Verslag

8 sprekers · 127 bijdragen

Relevant

Nationaal Programma tegen Discriminatie en Racisme 2023

VoorzitterVoorzitter

Van Vroonhoven

Nationaal Programma tegen Discriminatie en Racisme 2023

Aan de orde is het dertigledendebat over het Nationaal

Programma tegen Discriminatie en Racisme 2023.

De voorzitterVoorzitter

Ik heet de minister van harte welkom. Ik heet, daarboven,

de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme,

de heer Baldewsingh, ook van harte welkom. Aan de orde

is het dertigledendebat over het Nationaal Programma

tegen Discriminatie en Racisme. Ik zou als eerste het woord

willen geven aan de heer Van Baarle.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Voorzitter, dank u wel. Ondanks alle goede intenties en de

maatregelen die we met elkaar nemen, blijven racisme en

discriminatie grote problemen in onze samenleving. Het is

daarom belangrijk dat er, mede door de inzet van DENK —

het was een motie samen met D66 — een Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme is. De NCDR speelt

een cruciale rol in het verbinden van ministeries om te

komen tot een gezamenlijke aanpak. Deelt de minister dat

de nationaal coördinator met zijn jaarplan en die coördinatie

zijn meerwaarde in de praktijk laat zien, omdat we voor het

eerst sinds de lange tijd dat we het hebben over de aanpak

van racisme en discriminatie, een gecoördineerde aanpak

hebben, met een overzicht van de maatregelen die we per

ministerie nemen? En wanneer volgt de evaluatie van de

nationaal coördinator, en komt daar een uitkomst van?

De NCDR noemt in zijn inleidende brief bij het nationale

plan een aantal aanvullingen om discriminatie en racisme

te bestrijden. Wat vindt de minister bijvoorbeeld van het

idee om een gelijkebehandelingsplicht naar Brits en Iers

voorbeeld in te voeren, een public sector equality duty?

Wat vindt de minister van de constatering dat discriminatie

op de werkvloer veel beter in het arbobeleid vermeld moet

worden? Wat gaat de regering doen met de oproep om

concreter invulling te geven aan de opvolging van de

excuses voor het slavernijverleden?

DENK zou DENK niet zijn als wij niet zouden vragen om een

aanpak die veel verder gaat dan het plan. Ik noem namingand-shaming van discriminerende bedrijven, zwaardere

straffen, meer werk maken van signalering door mysteryguests, een meldplicht voor discriminatie en discriminerende verzoeken, meer strafmaatregelen en sancties binnen

de overheid als ambtenaren discrimineren, een verbod op

het gebruik van nationaliteit in algoritmen en risicomodellen

en meer inzetten op gespecialiseerde agenten bij de politie.

Het is te veel om in dit debat op te noemen, maar ik vraag

de minister toch om een reactie.

Voorzitter, tot slot. De verschrikkingen in de wereld hebben

ook hun weerslag op ons land. Het meldpunt Meld.Online

Discriminatie constateert een grote toename van online

moslimhaat en online antisemitisme. Het is allebei verschrikkelijk. Het moet allebei aangepakt worden. Ik zag in de

om de strijd tegen antisemitisme op te voeren. Met anderen

constateer ik dat de aandacht voor het toegenomen probleem van moslimhaat soms achterblijft. Zo is er bijvoorbeeld wel een coördinator tegen antisemitisme — terecht

— maar geen coördinator tegen moslimhaat. We zien de

afgelopen tijd de geweldsincidenten en bedreigingen tegen

moskeeën. We zien onderzoek dat laat zien dat moslimhaat

een groot probleem is. De NCDR wijst op mogelijke discriminerende effecten van wetgeving, zoals de Wwft en de

Wet Bibob. Is de minister bereid om deze waarschuwingen

op te volgen? Is het een idee om een addendum op het

nationaal programma te maken over moslimhaat? Door

een amendement van DENK wordt er ook gestart met een

groot onderzoek naar moslimdiscriminatie. Wanneer kunnen

we de uitkomsten van dat onderzoek verwachten?

Ik dank u wel, mevrouw de voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Er is een interruptie van mevrouw Westerveld.

GroenLinks-PvdAMevrouw WesterveldGroenLinks-PvdA

Ik vind het een mooi betoog van de heer Van Baarle. Een

deel van zijn betoog zou ik zomaar kunnen overnemen. Ik

heb nog wel een vraag aan hem. De nationaal coördinator

wijst in zijn actieplan natuurlijk ook op de toenemende haat

tegen de lhbtqi-gemeenschap. Hij wijst er ook op dat het

Regenboogstembusakkoord onvoldoende wordt uitgevoerd.

Ik zou de heer Van Baarle van DENK willen vragen of hij

het met mij eens is dat als we het hebben over discriminatie,

racisme en uitsluiting van mensen, dat geldt voor iedereen

en dat we er dus voor moeten zorgen, ook wij in de Kamer,

dat mensen uit de lhbtqi-gemeenschap gelijke rechten krijgen en niet verder worden uitgesloten.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Ik zou vooral aan mevrouw Westerveld willen meegeven

dat de partij DENK is opgericht om tegen discriminatie te

strijden. Artikel 1 van de Grondwet is ons ontzettend veel

waard. Discriminatie treft heel veel groepen in de samenleving. Of het nou gaat om seksuele richting, geloof, huidskleur of een beperking, het raakt heel veel groepen mensen.

Als we het hebben over een plan om discriminatie en

racisme te bestrijden, gaat dat om discriminatie in alle

vormen.

De voorzitterVoorzitter

Mevrouw Westerveld, aanvullend.

GroenLinks-PvdAMevrouw WesterveldGroenLinks-PvdA

Dan heb ik het bijvoorbeeld over het Regenboogstembusakkoord. Daarin wordt gesproken over meeroudergezinnen

en dat we mensen dezelfde rechten moeten geven als ze

van het gelijke geslacht zijn en met bijvoorbeeld een ander

stel een kind willen krijgen, terwijl die ouders voor de wet

niet altijd gelijk zijn. Zouden we er niet voor moeten zorgen

dat we de rechten die de lhbtqi-gemeenschap heeft, ook

als ouders, gelijktrekken met andere mensen in Nederland?

Moeten we er niet voor zorgen dat zij ook een volwaardig

Nationaal Programma tegen Discriminatie

en Racisme 2023

1 februari 2024

TK 37

37-8-1

gezin kunnen hebben met ouders die ook volgens de wet

het gezag hebben over hun kind?

DENKDe heer Van BaarleDENK

Als het gaat om het recht van alle mensen in Nederland,

welke achtergrondkenmerken die personen dan ook hebben,

om zichzelf te zijn, vindt u DENK volledig aan de zijde van

GroenLinks-PvdA. Dat principe betekent alleen niet dat we

het over de uitvoering daarvan op alle vlakken eens zijn.

De fractie van DENK heeft bijvoorbeeld een andere mening

over het meerouderschap. Dat kan. Daar hebben we gewoon

een andere visie op. Dat laat onverlet dat wij volledig achter

het principe staan dat iedereen in Nederland gelijk behandeld dient te worden en de rechten dient te krijgen die

opgeschreven staan in de Grondwet. Wij verschillen alleen

weleens van mening, maar volgens mij is dat ook het mooie

van dit huis.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Dan ga ik naar de volgende spreker, de heer

Bamenga.

D66De heer BamengaD66

Voorzitter. Discriminatie en racisme zijn verboden. Onze

Grondwet is hier heel helder over, maar de realiteit is

weerbarstig. We kennen allemaal wel de verhalen over

discriminatie, alledaags racisme en uitsluiting. De inzet van

D66 is ook voor de komende jaren glashelder. Wij blijven

strijden voor een samenleving waarbij iedereen de mogelijkheid heeft om in alle vrijheid zichzelf te kunnen zijn.

Racisme en discriminatie bestrijden we op alle fronten. Dat

vraagt wel om actie. Dankzij de motie-Jetten c.s. is de

Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme

aangesteld. Hij vervult een belangrijke taak in onze strijd.

Voorzitter. Het programma van de coördinator kent 61 versterkingen. Daarvan zijn in de afgelopen twee jaar 15 gerealiseerd. De overige versterkingen zijn nog in de beginfase

van implementatie. Aan ambitie geen gebrek, maar de

slagkracht kan, nee, móet beter. Mijn vraag aan de minister

is: wat is er nodig om voortvarender aan de slag te gaan?

Heeft de coördinator meer doorzettingsmacht nodig? Ligt

het aan de inzet van andere departementen en uitvoeringsorganisaties? Wat zijn de obstakels en wat kunnen we doen?

Graag een uitgebreide reactie van de minister.

Voorzitter. De coördinator heeft een mandaat voor drie jaar,

maar in drie jaar los je het diepgewortelde probleem van

racisme en discriminatie niet op. Is het kabinet bereid om

het mandaat van de coördinator te verlengen? Zo ja, voor

hoelang? Krijgt de coördinator dan ook de benodigde

financiële middelen om de versterkingen voortvarender te

realiseren?

Voorzitter. Een van de versterkingen gaat over het gebruik

van etniciteit in risicoprofielen. Een jaar geleden heeft het

gerechtshof in Den Haag geoordeeld dat het gebruik van

etniciteit bij risicoprofielen rassendiscriminatie is en dat

het per direct moet stoppen. D66 sluit zich aan bij de uitspraak en wil van de minister weten op welke wijze deze

uitspraak rijksbreed is geïmplementeerd. Wat is de status

van het toetsingskader dat zou worden aangepast naar

aanleiding van de uitspraak door het College voor de

Rechten van de Mens?

Voorzitter. Tot slot. Bij drie eenheden van de politie is een

pilot uitgevoerd met als doelstelling de klachtenbehandeling

kwalitatief te verbeteren en de behandeling van klachten

over etnisch profileren meer onafhankelijk te maken. Wat

zijn de resultaten van deze pilot? Wanneer wordt de Kamer

hierover geïnformeerd?

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Er zijn geen interrupties. Ik kijk naar de volgende

spreker. Dat is mevrouw Palmen van Nieuw Sociaal Contract.

NSCMevrouw PalmenNSC

Dank u wel, voorzitter. Onze samenleving is niet meer wat

het was. Wij zien zorgelijke ontwikkelingen als het gaat om

polarisatie, institutioneel racisme en discriminatie op

dagelijkse basis. Ruim twee jaar geleden heeft de Tweede

Kamer de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en

Racisme ingesteld. In 2022 verscheen het eerste Nationaal

Programma reeds met daarin 61 versterkingen. Dat zijn erg

belangrijke stappen en voorstellen. Maar hoe zit het met

de uitvoering in de dagelijkse praktijk? Het baart ons zorgen

dat pas 15 van de 61 daadwerkelijk zijn gerealiseerd. Bij 38

versterkingen is een begin gemaakt, maar ze zijn nog niet

afgerond. Inmiddels is er een nieuw programma voor het

aankomende jaar, ook met allemaal hele concrete en

belangrijke nieuwe afspraken. Onze vraag aan de minister

is dan ook hoe we ervoor gaan zorgen dat er goed wordt

doorgepakt met de uitvoering, implementatie en afronding

van de versterkingen en afspraken.

Ik haal er nu even één punt uit. Nieuw Sociaal Contract

vindt het namelijk heel erg belangrijk om even in te zoomen

op de versterking die ziet op goed bestuur. Goed bestuur

begint voor ons al bij een goed publiek bestuur, de

bestuurslaag, de Algemene Bestuursdienst. En ook de

Algemene Bestuursdienst heeft de ambitie om meer topambtenaren te werven met een buiten-Europese herkomst.

In de vacatureteksten staat dan ook te lezen dat je geboortedatum en je geslacht niet vermeld hoeven te worden op

je cv of motivatiebrief. Maar eigenlijk staat er in de zin

daarna inderdaad meteen: openbare bronnen zoals social

media kunnen worden geraadpleegd. Dat vind ik dan een

beetje vreemd: aan de ene kant vertel je niet je leeftijd en

je geslacht, maar op social media is dat natuurlijk heel

makkelijk te vinden. In hoeverre zorgen we er dan voor dat

de bias verminderd wordt? Want een bias hebben we

namelijk allemaal, onbewust. We moeten ervoor zorgen

dat we die neutraliseren in de werving- en selectieprocessen. We zien ook dat selecteurs onbewust heel vaak kijken

naar mensen die een beetje op hen lijken. Dus dit is ook

een punt van aandacht voor de Algemene Bestuursdienst.

We zien ook specifiek bij de Algemene Bestuursdienst dat

de vacaturehouders, dat zijn de zittende topambtenaren,

uiteindelijk de beslissing nemen over wie er geworven

worden, terwijl de werving en selectie plaatsvindt door het

directoraat-generaal. Dus dat is ook een punt van aandacht,

en ik vraag graag de minister om zijn visie hierover. Op dit

moment is de stand van zaken dat pas in klikgesprekken de

diversiteit en inclusie aan bod komt. Dat is een beetje laat.

Ik zou ook graag zien dat die aandacht naar de voorkant

verschuift. Ik hoor ook graag de visie van de minister op

dit punt.

Dank u wel.

Nationaal Programma tegen Discriminatie

en Racisme 2023

1 februari 2024

TK 37

37-8-2

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Er is een interruptie van mevrouw Westerveld.

GroenLinks-PvdAMevrouw WesterveldGroenLinks-PvdA

Ja, want ik vond dit een heel mooi betoog, met ook een

heel aantal mooie vragen aan de minister die nog aanvullend zijn op het actieplan. Maar ik maak me wel zorgen over

de komende jaren, ook omdat de partij van mevrouw Palmen onderhandelt met een partij die de aanpak van discriminatie en racisme wat minder prioriteit geeft. Ik zou haar

willen vragen in hoeverre dit nou ook echt een prioriteit zal

zijn voor de partij in de komende jaren.

NSCMevrouw PalmenNSC

Dank u wel. Ik ga natuurlijk niet in op de situatie waarin wij

op dit moment verkeren. Het enige wat ik u kan zeggen is

dat wij als Nieuw Sociaal Contract voor bepaalde standpunten staan, zoals u die ook heeft kunnen lezen in ons verkiezingsprogramma. Ik denk dat ik daarmee al heel veel zeg.

De voorzitterVoorzitter

Heeft u een vervolgvraag?

GroenLinks-PvdAMevrouw WesterveldGroenLinks-PvdA

Nee, voorzitter, ik ben blij met die woorden, dank u wel.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Ik hoorde mevrouw Palmen het net in haar bijdrage hebben

over het nut van het feit dat we nu een nationaal coördinator

hebben en dat er ook een gecoördineerd plan is, dat het

belangrijk is dat er ook coördinatie is op het beleid van

inclusie, discriminatiebestrijding en racismebestrijding.

Vindt Mevrouw Palmen ook dat dat een meerwaarde heeft

in de praktijk? Ziet Mevrouw Palmen ook dat het belangrijk

is om een aanjager te hebben op dat onderwerp, om ervoor

te zorgen dat ministeries de boodschap en het beleid op

elkaar afstemmen?

NSCMevrouw PalmenNSC

Ik zeg niet voor niets dat ik het heel belangrijk vind dat de

nationaal coördinator is gekomen tot allerlei voorstellen,

verbeteringen en versterkingen, en dat er nu ook nieuwe

plannen liggen. Ik denk dat het heel belangrijk is om de

vinger aan de pols te houden en dat we ook echt die

waakhond nodig hebben op dit punt. Bovendien is het volstrekt vanzelfsprekend dat we allemaal een vorm van bias

hebben. Daar moeten we ons ook echt van bewust zijn, om

dat te kunnen neutraliseren, nog afgezien van de extremere

vormen die we helaas ook in de maatschappij tegenkomen.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Ik ben heel blij met dit antwoord van mevrouw Palmen.

Dus ik zie uit naar de samenwerking in dit verband op dit

dossier.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. De volgende spreker is mevrouw Westerveld

van GroenLinks-Partij van de Arbeid. Zij zal mede spreken

namens de Partij voor de Dieren.

GroenLinks-PvdAMevrouw WesterveldGroenLinks-PvdA

Dank u wel, voorzitter. Bij de Nationale Holocaustherdenking

gaf burgemeester Halsema een indrukwekkende lezing,

waarin ze vertelde hoe de verschrikkingen van de Holocaust

een waarschuwing moeten zijn voor de hele mensheid. Ik

citeer. Ze zei: "Nu en in de toekomst, over de gevolgen van

haat, uitsluitingen, racisme en discriminatie van wie dan

ook." Daarover gaat dit debat: over de gevolgen van haat,

uitsluiting, racisme en discriminatie.

Zoals het rapport van de nationaal coördinator laat zien,

zijn haat en uitsluiting geen incidenten. Racisme en discriminatie zitten in de structuren van onze samenleving. Soms

is dat omdat dat bewust beleid is. Kijk bijvoorbeeld naar

de discriminerende algoritmen. Soms ook omdat in onze

taal en onze gewoonten onbewuste stereotyperingen zitten.

In beide gevallen vind ik het onze taak om daarvoor op te

staan, om alert te zijn en om te staan voor artikel 1 van onze

Grondwet.

Voorzitter. Uitsluiting doet pijn en zorgt voor ongelijkheid.

Ik denk dan bijvoorbeeld aan kinderen die geen stage kunnen lopen omdat hun achternaam niet Nederlands genoeg

is voor sommige werkgevers. Ik denk aan mensen met een

lichamelijk beperking die een gebouw soms gewoon niet

kunnen binnenkomen, of die niet naar een bijeenkomst

kunnen. En ik denk aan mensen die standaard worden

onderschat omdat ze een andere huidskleur hebben.

Voorzitter. Dit zorgt ervoor dat veel mensen het gevoel

hebben dat Nederland niet hun land is. Dit raakt ook het

vertrouwen in de politiek. Die zorgen moeten wij serieus

nemen, door ervoor te zorgen dat mensen het kunnen

melden als ze worden gediscrimineerd en dat zij een

terugkoppeling krijgen van veiligheidsinstanties en de

politie. Ik las daar ook over in de voornemens in het actieplan, maar ik ben benieuwd naar de heel concrete voortgang. Ik hoop dat de minister daarop door kan gaan.

Voorzitter. De nationaal coördinator constateert niet alleen,

maar doet ook heel veel concrete voorstellen. Dat zijn er

veel te veel om in drie minuten op in te gaan. Daarom hoop

ik dat de minister hier straks wat uitgebreider op in kan

gaan. Ik haal er een paar uit. Dat is ten eerste de gelijkheidsmeetlat. In het Verenigd Koninkrijk is er een Equality Act

waarlangs nieuwe regelgeving wordt gelegd. Collega Van

Baarle begon daar al over. Mijn vraag is hoe de minister

daarnaar kijkt.

Dan het Bouwbesluit. Vorig jaar heeft de Kamer een motie

van ons aangenomen die vraagt om er in ieder geval bij

schoolgebouwen voor te zorgen dat alle kinderen het

gebouw binnen kunnen, en bij nieuwbouw om de Europese

richtlijnen voor mensen met een lichamelijk beperking in

de hand te nemen. Die zijn wat duidelijker. Eigenlijk wil je

natuurlijk dat alle gebouwen, of in ieder geval alle publieke

gebouwen, voor iedereen toegankelijk zijn. Hoe ziet de

minister dat?

Dan het Regenboog Stembusakkoord, waar drie van de vier

nog zittende coalitiepartijen hun handtekening onder hebben staan. Daarvan zegt ook de nationaal coördinator dat

daar eigenlijk nog te weinig voortgang in zit. Ik wil de

minister vragen wat het kabinet de komende maanden nog

gaat doen om ervoor te zorgen dat zo veel mogelijk beloftes

uit dat stemakkoord werkelijkheid worden.

Nationaal Programma tegen Discriminatie

en Racisme 2023

1 februari 2024

TK 37

37-8-3

Voorzitter. Ik sluit af met een oproep. Laten we nou met

elkaar eerlijk zijn: als we allemaal hetzelfde zijn, is deze

wereld maar saai. Verschillen geven onze samenleving

kleur. Ze laten ons nadenken over wie we zijn, of waarom

we bepaalde dingen doen. Laten we daarom diversiteit

vieren. Laten we ook vaart maken met alle goede plannen

uit het actieprogramma.

maal hebben. "Alleen jij bepaalt wie je bent" vind ik een

ontzettend mooie term voor deze succesvolle interventie,

ook om dat intrinsieke gevoel aan mensen mee te geven.

Het gaat niet om je afkomst, het gaat om je toekomst. Het

gaat ook niet om je geloof, het gaat om je gedrag. Waar

dat niet vanzelf gaat, zullen we er alles aan doen om daar

een steentje aan bij te dragen.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Dan geef ik ten slotte het woord aan mevrouw

Michon-Derkzen van de VVD.

VVDMevrouw Michon-DerkzenVVD

Dank u wel, voorzitter. Dank dat ik hier als kersverse

woordvoerder op dit onderwerp over kan spreken. Ik

beginnen door een compliment te maken aan de nationaal

coördinator. Wij kennen elkaar uit een ander leven. Ik herken

in de stukken die ik van hem lees zijn passie voor dit

onderwerp. Dat is heel goed om te lezen. Dat is ook nodig

voor dit belangrijke onderwerp.

Iedereen zal het met mij eens zijn dat het niet voor niets is

dat we discriminatie en racisme hebben verboden bij wet.

Dat begint bij de Grondwet. We moeten er met elkaar alles

aan doen om ervoor te zorgen dat we ze ook uitbannen.

Waar het bewust gebeurt, moeten mensen de wet tegenkomen. Waar het onbewust gebeurt, moeten we met elkaar

in gesprek gaan. Ik las over de townhall meetings. Ik zou

de minister willen vragen wat daarvan de concrete resultaten zijn, behalve dat men met elkaar in gesprek is. Dat is

an sich al een goed resultaat. Hoe gaat dit verder en hoe

houden we die gesprekken gaande? Hoe gaat dit er volgend

jaar uitzien?

Ik zou deze minister ook willen vragen naar de rol van de

nationaal coördinator ten opzichte van die van de minister

en ook ten opzichte van die van het kabinet. Vergeef me,

maar dat kan ik als nieuwbakken woordvoerder op dit terrein weer vragen. Ik zie in zijn aanbevelingsbrief dat deze

minister dit ongeveer namens het halve kabinet aanbiedt.

Wie is nu vanuit het kabinet verantwoordelijk voor de uitvoering van de maatregelen? Ik zie achter die zeker vijftig

maatregelen hier en daar nog een o staan. Wie spreken we

daarop aan? Spreken we daar vanavond deze minister op

aan en gaat hij daar dan morgen de rest weer op bevragen?

Hoe zorgen we dat we de maatregelen die we met elkaar

hebben afgesproken, ook behalen? In het bijzonder, en

daarmee herhaal ik ook de woorden van mevrouw Westerveld, de maatregelen die we met elkaar hebben afgesproken

waar het gaat om de lhbtiq+-gemeenschap? De uitvoering

van het Regenboogakkoord gaat niet voorspoedig. Ik wil

weten waarom dat is — zoals eerder al is gevraagd — maar

ook wat we daaraan kunnen doen en wie we erop kunnen

aanspreken om ervoor te zorgen dat dat wel tot stand komt.

Tot slot, voorzitter. Ik wil dit hier toch gezegd hebben. Ik

had gisteren in mijn eigen stad, Den Haag, een prachtig

bezoek aan voetbalclub H.V.V. Laakkwartier, strak in het

Laakkwartier. Een heel aantal jongeren waren daar een

potje tegen elkaar aan het voetballen onder het mom van

"Alleen jij bepaalt wie je bent". Alleen die titel al! Het is een

van de succesvolle interventies, zeg ik ook maar tegen de

mensen die, net als ik, niet dag in, dag uit met veiligheid

en justitie bezig zijn, om kwetsbare jongeren te begeleiden

en perspectief te geven op dezelfde kansen als die wij alle-

Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Ik geloof dat u een interruptie gaat krijgen.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Dank, voorzitter. Ook mevrouw Michon-Derkzen wil ik

bedanken voor haar betoog. Als kersverse woordvoerder

op dit onderwerp spreekt zij in ieder geval een hoop passie

en bevlogenheid uit; het onderwerp gaat haar aan het hart.

Ze gaf aan dat het goed is dat we een gecoördineerd plan

hebben. Ze memoreerde ook aan de verschillende "o's" die

er zijn. Maar het is wel voor het eerst dat we als Kamer, na

vele jaren, zo'n gecoördineerd plan hebben. Ik zou eigenlijk

dezelfde vraag als die ik aan mevrouw Palmen stelde, aan

mevrouw Michon-Derkzen willen stellen: ziet mevrouw

Michon-Derkzen ook de waarde ervan in? Onderkent zij ook

dat het goed is we die gecoördineerde aanpak ten minste

hebben, dat we een overzicht hebben van wat er moet

gebeuren op de ministeries, en dat we iemand hebben die

dat probeert aan te jagen en af te stemmen?

VVDMevrouw Michon-DerkzenVVD

Dat zie ik wel degelijk, wil ik antwoorden op de vraag van

de heer Van Baarle. Ik hou er erg van, dat is gewoon mijn

persoon, dat we iets met elkaar afspreken. Dat zetten we in

brieven, dat komt in een akkoord of dat spreken we in

stukken met elkaar af. Dan houden we ons eraan en dan

zorgen we dat we tot resultaten komen. Ik hoop dat deze

coördinator, die een enorme ambitie heeft — zo ken ik hem

ook — zich focust op het realiseren van de afgesproken

resultaten. Dan hebben we al ontzettend veel met elkaar

gedaan. Er zijn ook weleens zaken die hijzelf, vanuit zijn

onafhankelijke positie, opwerpt en die hij ter inspiratie of

als suggestie aan ons meegeeft. Daar dank ik hem ook

hartelijk voor, maar ik vind het zijn primaire taak om te

coördineren en ervoor te zorgen dat wat wij als parlement

met het kabinet hebben afgesproken, daadwerkelijk tot

resultaten komt. Dat is al een ongelofelijke klus.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Dan komen we aan het einde van de eerste

termijn van de Kamer. De minister heeft gevraagd om

twintig minuten te schorsen. Ik kijk naar de klok en ik zou

verder willen gaan om 20.20 uur.

De vergadering wordt van 20.00 uur tot 20.23 uur geschorst.

De voorzitterVoorzitter

De minister is er. We zijn compleet. Ik geef het woord aan

de minister voor zijn antwoord in eerste termijn.

Minister De JongeMinister

Nationaal Programma tegen Discriminatie

en Racisme 2023

1 februari 2024

TK 37

37-8-4

Voorzitter ...

De voorzitterVoorzitter

O, ik had de microfoon nog niet aangezet. Ik ben een

beginneling.

Minister De JongeMinister

Nou heeft niemand gehoord wat ik heb gezegd, namelijk:

voorzitter, dank u wel. Laat ik dat dus herhalen. Wat goed

om dit debat vanavond met elkaar te hebben, hoewel het

op korte termijn was aangekondigd en hoewel er over niet

al te lange termijn een uitgebreid commissiedebat gepland

staat. Dat noem ik bewust aan het begin, want u heeft een

aantal hele concrete vragen gesteld over hele specifieke

beleidsterreinen. Ik denk dat we in dat commissiedebat

meer tijd hebben om daar dieper en specifieker op in te

gaan. Maar het belangrijkste punt is natuurlijk het Nationaal

Programma, dat aan uw Kamer is gestuurd, waarover de

nationaal coördinator heeft gesproken. Dat was ook de

aanleiding tot dit debat. Volgens mij waren de interviews

van de nationaal coördinator destijds de concrete aanleiding

voor het aanvragen van het dertigledendebat. Daarom

spreken we vanavond over het Nationaal Programma tegen

Discriminatie en Racisme.

Ik sluit me graag aan bij de woorden die u daarover eigenlijk

allen heeft gesproken, met uw eigen woordkeuze. Voor

discriminatie en racisme is namelijk geen plaats in Nederland. Artikel 1 van onze Grondwet is glashelder. Mevrouw

Michon zei dat heel mooi. Het fundament van onze democratische rechtsstaat, onze Grondwet, is glashelder. Discriminatie mag niet. En toch komt discriminatie nog steeds

voor, op alle domeinen van ons leven. Dat is door uw allen

onder woorden gebracht. Mensen die, soms heel geregeld,

te maken krijgen met discriminatie, vertellen als ze op zo'n

incident terugkijken altijd dat dat een gevoel gaf van uitsluiting, er niet echt bij horen en niet echt mee mogen doen.

Het is schrijnend om te horen hoe dat ingrijpt in het leven

van mensen. Het is even schrijnend om te zien hoe vaak

dat voorkomt. Het zou je een onmachtig gevoel kunnen

geven als discriminatie en racisme zoiets groots is, iets dat

zo verweven is met alle aspecten van het samenleven, dat

je er niks aan kunt doen: het zit overal, het komt overal voor

en iedereen heeft ermee te maken, dus je kunt er niks aan

doen. Dan is het alsof het beleidsresistent is. Dat geloof ik

niet. Daarom hebben we ook een Nationaal Programma.

Daarom hebben we een nationaal coördinator. Daarom

heeft het kabinet heel bewust besloten om een veel indringender aanpak tegen racisme en discriminatie te maken.

Dat was overigens ook na stevig aandringen van uw kant.

Het is dus niet beleidsresistent.

Tegelijkertijd is het ook niet van de ene op de andere dag

met een maatregel oplosbaar. Dat zegt ook niemand, overigens. Maar dat is ook niet zo. Dat heeft er weer mee te

maken dat het zo verweven is met ons samenleven. Maar

dat mag ons niet ontmoedigen om alles te doen wat in ons

vermogen ligt om hele concrete stappen te zetten om discriminatie terug te dringen. Het kabinet heeft daarvoor een

coördinerend bewindspersoon aangewezen. Dat ben ik. Het

kabinet heeft daarvoor ook een nationaal coördinator aangewezen. Het is heel erg belangrijk dat onze nationaal

coördinator, met de vijf departementen maar ook met alle

maatschappelijke organisaties in de samenleving, komt tot

het aanjagen van beleid, het scherp houden van het kabinet

en het scherp houden van uitvoeringsorganisaties. Ik denk

dat dat een hele verstandige keuze geweest is.

Ik wil daarop straks als eerste ingaan. Dat betreft de NCDR,

hoe we daarmee verder willen, en het Nationaal Programma. Daarna ga ik in op een aantal meer sectorspecifieke vragen die zijn gesteld. Nogmaals, ik denk dat we

daarover wat uitgebreider zouden kunnen doorpraten in

dat commissiedebat. Een aantal vragen kon ik niet zo goed

indelen in een blokje. Eerst had ik dat blokje "overig"

genoemd, maar dat vond ik oneerbiedig. Ik heb het blokje

nu "varia" genoemd. Het zijn namelijk allemaal hele

belangrijke vragen die zich gewoon niet zo heel erg makkelijk in een blokje laten indelen.

Allereerst de vragen over de NCDR en het Nationaal Programma. BZK heeft een coördinerende rol bij de aanpak

van discriminatie. Alle departementen zijn erbij betrokken.

Vijf departementen het meest, maar BZK heeft de coördinerende rol. Dat uit zich er onder meer in dat de minister van

BZK de regeringscommissaris heeft aangesteld die de

departementen scherp houdt, aanjaagt, het rijksbrede beleid

coördineert en ons jaarlijks een spiegel voorhoudt. Ik kom

zo nog op het programma als zodanig, maar ik denk dat

het belang van de NCDR evident is.

De nationaal coördinator houdt departementen scherp,

houdt ministers scherp, houdt ons een spiegel voor en zegt

waar het anders en beter kan. Hij coördineert met maatschappelijke organisaties, met experts, met wetenschappers

wat er aan kennis is op te doen en wat er aan kennis ook is

te verspreiden. Zo was bijvoorbeeld het nationaal congres

van de NCDR heel ruim bezocht. Mensen melden zich ook

zelf bij de NCDR om hun verhaal te doen. Dat helpt allemaal

om die aanpak te verbreden, om die aanpak actueel te

houden en om de verbinding te leggen tussen beleid en

uitvoering.

De NCDR valt onder mijn verantwoordelijkheid, maar heeft

wel een zelfstandig mandaat om die verbinding te leggen

tussen verschillende actoren. Door die onafhankelijkheid

kan hij ook wat makkelijker stenen in de vijver gooien, wat

makkelijker aanjager zijn, wat makkelijker waakhond zijn.

Ik denk dat het een heel zinvol instituut is.

Ik begin met een vraag die DENK maar ook D66 stelt: hoe

gaan we om met die evaluatie en hoe kijken we aan tegen

een verlenging van het mandaat van de NCDR? De NCDR

is om te beginnen ingesteld voor een periode van drie jaar.

Die periode houdt eind van dit jaar op. Ik ben nu bezig die

evaluatie voor te bereiden, zodat ik voor de zomer een

beslissing kan nemen over de verlenging van de NCDR.

Onderdeel van die evaluatie is ook of de NCDR voldoende

is toegerust met mensen en middelen om zijn taken uit te

voeren. Ik hoorde in een van de inbrengen de vraag of de

NCDR wel voldoende geld heeft om alle acties uit het Nationaal Programma uit te voeren. Dat hoeft natuurlijk niet,

want die acties zijn vaak juist belegd bij departementen of

bij uitvoeringsorganisaties. Dat is dus niet per se het werk

van de NCDR, maar de NCDR moet natuurlijk wel voldoende

mensen en middelen hebben om aanjager en waakhond te

kunnen zijn en om te zorgen dat het nationaal beleid ook

goed wordt gecoördineerd. Dat gaan we evalueren. Na die

evaluatie en de besluitvorming die daarop volgt, gaan we

Nationaal Programma tegen Discriminatie

en Racisme 2023

1 februari 2024

TK 37

37-8-5

ook zien of de NCDR ook wettelijk verankerd moet worden.

Ook dat staat op die manier in het instellingsbesluit.

Dan de financiering. De financiering voor de NCDR is er

voor de jaren 2023 en 2024 verhoogd van 2,5 naar 3,5 miljoen per jaar. Dat is heel krap, maar dat betekent eigenlijk

dat de NCDR moet doen wat we allemaal, denk ik, moeten

doen met mensen en middelen, namelijk keuzes maken in

hoe je die mensen en middelen aanwendt. In de evaluatie

willen we ook kijken of de NCDR beschikt over voldoende

mensen en middelen. Krijgt de NCDR dus meer geld? Ik zeg

tegen de heer Bamenga dat er voor 2023 en 2024 al 1 miljoen erbij is gekomen. Het blijft nog steeds krap, dus de

NCDR zal nog steeds moeten kiezen. Bij de evaluatie gaan

we bekijken of het voldoende is, ook voor latere jaren.

De voorzitterVoorzitter

Minister, mevrouw Michon-Derkzen heeft een interruptie.

VVDMevrouw Michon-DerkzenVVD

Dank u wel, wil ik zeggen tegen de minister, via de voorzitter. Wat ik ingewikkeld vind, is die combinatie van de NCDR

die de minister noemt: de NCDR valt onder BZK, onder de

verantwoordelijkheid van deze minister, maar heeft toch

een onafhankelijke positie. Ik ben het er totaal mee eens

dat de NCDR in alle onafhankelijkheid moet kunnen rapporteren over de voortgang van de acties die door het kabinet

moeten worden uitgevoerd. Maar er zit ook een deel onafhankelijkheid bij de NCDR, dat zien we ook in de brief, dat

de NCDR een aantal aanbevelingen doet voor te nemen

acties of maatregelen die nu níét worden uitgevoerd of

opgepakt door het kabinet. Het staat de NCDR vrij om dat

te zeggen en om dat aan te bevelen. Wij gaan erover of wij

inderdaad opdragen aan het kabinet om dat op te nemen.

Het is de vraag of ideeën of zelfs de uitvoering van die

gedachtevorming straks ook vallen onder dat vraagstuk

van voldoende mensen en middelen.

Minister De JongeMinister

Ik denk dat je dat niet zo kan zien, want als dat zo zou zijn,

zou alles wat je aan taken met elkaar definieert of alles wat

aan taken door de NCDR zelf wordt gedefinieerd automatisch moeten leiden tot een verhoging van de begroting.

Dat is het natuurlijk niet. Ik zou het anders willen positioneren. Kijk, we hebben meer nationaal coördinatoren en vaak

is eigenlijk toch deze hybride positie een beetje aan de orde.

Het functioneren van de nationaal coördinator, het functioneren van het bureau van de nationaal coördinator, valt

gewoon onder de verantwoordelijkheid van de minister

van BZK. Daar mag u mij gewoon op aanspreken. Tegelijkertijd willen we nou juist dat die nationaal coördinator ons

ook wakker kan schudden, ons kan aanjagen en ons kan

pressen om meer te doen dan we anders van plan waren

geweest, om harder te lopen in de uitvoering. Dat is de rol

ook van de nationaal coördinator en daarom is juist enige

onafhankelijkheid, enige distantie wel goed. Dat ziet u

eigenlijk tot uitdrukking gebracht in het stuk dat u heeft

gekregen. Het Nationaal Programma is vastgesteld door

het kabinet. Daar mag u het kabinet op aanspreken, want

dat is kabinetsbeleid. Daar zitten punten in, zeg ik eerlijkheidshalve, die er niet in hadden gezeten als de nationaal

coördinator ons niet had aangejaagd. De oplegbrief die de

nationaal coördinator er zelf bij doet, is echt zijn eigen persoonlijke oplegbrief en ik vind ook dat dat moet kunnen,

dat die ruimte er moet zijn. De inhoud daarvan is geen

kabinetsbeleid. Het functioneren van de nationaal coördinator valt wel onder de ministeriële verantwoordelijkheid,

maar dit is zijn eigen toevoeging, zijn eigen hartenkreet die

hij toevoegt, aan het Nationaal Programma. Ik denk dat dat

prima kan. Ik zou daar eigenlijk ontspannen mee om willen

gaan.

VVDMevrouw Michon-DerkzenVVD

Die ontspannenheid zou ik graag over willen nemen, maar

ik denk wel dat het goed is om hier vast te stellen dat het

programma op de aanpak van racisme en discriminatie een

kabinetsprogramma is waar het kabinet voor aan de lat

staat en waar deze minister als coördinator op aanspreekbaar is. Over dat programma kunnen we het hier als Kamer

hebben. We kunnen een schepje erbij doen, een schepje

eraf, het aanscherpen of wat we willen. Ik zou dus inderdaad

heel erg hopen dat die coördinator — ik hoop dat de

minister het met mij eens is — er vooral voor zorgt dat het

programma wordt uitgevoerd en dat de coördinator ons

met alles wat hij hoort, in town halls en van particuliere

stichtingen die met hetzelfde onderwerp bezig zijn, inspireert, zodat wij hier, parlement dan wel kabinet, zo'n programma kunnen aanpassen. Is de minister het daarmee

eens?

Minister De JongeMinister

Ja. Ik denk dat dat een goede weergave is van hoe het is

en moet zijn. Het programma als zodanig is het kabinetsbeleid waarover het kabinet verantwoording aflegt aan uw

Kamer. En ja, dat is tot stand gebracht mede onder de

coördinatie van de nationaal coördinator. Natuurlijk. Daar

staan echt punten in die erin zijn gekomen dankzij de nationaal coördinator, dankzij het aanjagen. Dat is namelijk ook

zijn rol. De oplegger daarbij is echt de eigen cri de coeur

van de nationaal coördinator.

De voorzitterVoorzitter

Gaat u verder, minister.

Minister De JongeMinister

Dan het mandaat, of ik bereid ben om het mandaat te verlengen. Daar hebben we het over gehad. Wij gaan die evaluatie doen. Ik ga op die evaluatie natuurlijk niet vooruitlopen. Dat kan ook niet. Laat ik u wel zeggen — dat zeg ik

tegen de heer Bamenga — dat de nationaal coördinator

van grote toegevoegde waarde is. We hebben die nationaal

coördinator nodig. Die is er gekomen dankzij een motie van

Rob Jetten en van Stephan van Baarle. Ik denk dat wij daar

nu met elkaar de vruchten van plukken, want het beleid is

beter gecoördineerd dan het was, het beleid is concreter

dan het was en het beleid is denk ik veelzijdiger dan het

was. Dus we zijn echt op andere, op nieuwe ideeën gekomen door de manier waarop de nationaal coördinator dat

heeft gedaan, ook in de persoon van de heer Baldewsingh,

met de passie die hem zo kenmerkt. Ik denk dus we moeten

evalueren om te zien of er dingen zijn aan te passen, of het

beter kan, maar dat wij gebaat zijn bij een nationaal coördinator. Laat ik dat op voorhand zeggen, zonder daarbij

vooruit te kunnen lopen op de evaluatie.

De voorzitterVoorzitter

Nationaal Programma tegen Discriminatie

en Racisme 2023

1 februari 2024

TK 37

37-8-6

De heer Van Baarle heeft een interruptie voor u.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Ik had nog een vraag over de financiën, niet over de financiën voor de NCDR, maar over de financiën voor het antidiscriminatiebeleid. We komen bij de begroting wel met

elkaar te discussiëren over of dat voldoende is. Dan zal ik

namens de fractie van DENK weer vurig betogen dat wij

vinden van niet.

De fractie van DENK heeft vaker gevraagd of het goed zou

zijn om, naast de maatregelen en het overzicht van de

maatregelen, ook een overzicht te hebben van wat we als

overheid uitgeven, zodat we daar als Kamer een beeld van

hebben. Dat zie ik eigenlijk onvoldoende terug, ook al is

daar een motie over aangenomen. Er werd steeds aangegeven dat dat bij een volgend programma of een volgende

begroting transparanter zou worden gemaakt. Ik snap dat

het lastig is om daar grip op te krijgen, maar kan de minister

iets zeggen over wat daar de staat van is?

Minister De JongeMinister

Het is inderdaad lastig om dat op een goede manier in beeld

te brengen. Soms is het heel makkelijk. Voor de antidiscriminatievoorzieningen — die zijn een onderdeel van de BZKbegroting — kan ik bijvoorbeeld vrij goed weergeven wat

we daaraan uitgeven. Dat loopt via het Gemeentefonds.

Wat we daar extra aan hebben uitgegeven, kan ik vrij makkelijk weergeven, omdat dat echt een specifieke maatregel

is die je treft in het kader van antidiscriminatie. Als je dat

goed verantwoordt, zou je ook prima de kosten van alle

onderzoeken die op de verschillende departementen worden

gedaan, in beeld kunnen brengen.

Maar wanneer merken mensen het echte antidiscriminatiebeleid echt op? Bijvoorbeeld als werving en selectie onbevooroordeeld verloopt, wanneer het loket waar burgers

mee te maken hebben onbevooroordeeld functioneert, of

wanneer stageplekken zogenoemd "kleurenblind" worden

toegekend. Dan merken mensen dat echt, maar dat is

moeilijk in een begroting weer te geven. De uitsplitsing op

al die begrotingen van wat er gebeurt aan antidiscriminatie

valt niet mee. Ik denk dat we een paar monniken heel

gelukkig zouden maken als we die opdracht zouden geven,

maar ik weet niet of dat helpt. Dat is wel de kern van de

aanpak zoals die door de NCDR wordt vormgegeven. Dat

is goed in beeld te brengen. Ik denk dat dat de kern is van

de aanpak zoals die bijvoorbeeld op mijn departement

wordt vormgegeven. De aandacht voor het slavernijverleden

kent bijvoorbeeld echt een aparte begrotingspost. Dat is

deels steeds beter en scherper in beeld te brengen, maar

dat zal ook altijd deels verdisconteerd zitten in andere

begrotingsposten.

De voorzitterVoorzitter

Een aanvullende vraag van de heer Van Baarle.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Ik proef uit het antwoord van de minister dat hier goed zicht

op krijgen een beetje een work in progress blijft. Ik begrijp

dat wel. Zou ik anders aan de minister kunnen vragen of

hij voor het commissiedebat, als dat mogelijk is, met een

laatste stand van zaken kan komen over hoe het staat met

daar zicht op krijgen? Ik ben het helemaal met de minister

eens dat het niet genoeg is om te vragen hoeveel geld

ernaartoe gaat. Het zit ook vaak in kwalitatieve dingen en

interventies. Ik vond het volgende alleen wel altijd een

frustratie, niet alleen als Kamerlid, maar ook toen ik als

medewerker deze debatten voorbereidde. Als je de simpele

vraag stelt hoeveel we nou uitgeven aan dit beleid, was er

in het begin niet eens een antwoord, omdat men het niet

wist. Dat is dan weer mijn worsteling.

Minister De JongeMinister

Dat klopt. Dat snap ik ook.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Dus misschien dat er voor het commissiedebat nog een

laatste stand van zaken kan komen. Dan kunnen we het

daar wat uitgebreider over hebben.

De voorzitterVoorzitter

U bedoelt het commissiedebat van 16 april aanstaande.

Minister De JongeMinister

Ja. Dat begrijp ik wel. Dat ga ik inderdaad proberen, weliswaar met de beperkingen die ik al heb aangegeven, maar

ik ga kijken wat we wél kunnen zeggen over de budgetten.

Dat ga ik doen. Prima.

De voorzitterVoorzitter

De minister vervolgt.

Minister De JongeMinister

Dan de maatregelen. Het Nationaal Programma was aanvankelijk gevuld met 60 versterkingen, naar aanleiding van

al die townhall meetings. Daar is een stoplicht bijgekomen.

Dat stoplicht laat zien dat er heel erg veel in gang is gezet.

Ik doe het eventjes uit mijn hoofd. Ik meen dat er 15 acties

echt al zijn afgerond; die staan op groen. Ik meen dat er 38

acties op oranje staan. 8 acties staan op rood. Die 38 acties

op oranje zijn niet per se in vertraging of zo. Dat is niet per

se iets om je zorgen over te maken. Die zijn vooral nog niet

afgerond. Soms gaat het bijvoorbeeld om de aanpassing

van wetgeving. Dat is inderdaad niet in een jaar afgerond.

Zo moet u het ook zien. Dat heeft er ook toe geleid dat bij

ons, en naar ik begrijp ook bij de NCDR zelf, de discussie

loopt over de vraag of we er niet verstandig aan zouden

doen om er een meerjarig programma van te maken, om

er meer recht aan te doen dat sommige acties gewoon

langer lopen dan één jaar. Dan zou je bijvoorbeeld een

meerjarig programma kunnen maken waarbij je ook wat

meer geordend in actielijnen de verschillende acties, die

natuurlijk heel ongelijksoortig zijn, een beetje groepeert

naar thema. Dat zou kunnen helpen. Dat zou meer inzicht

kunnen geven en meer recht kunnen doen aan de langjarigheid daarvan, maar dan wel telkens met een jaarlijks stoplicht of een jaarlijkse update hoe het ervoor staat. Zo houd

je dezelfde scherpte. Ik denk dat het goed is om dit te

betrekken bij de evaluatie. Dan zullen we later laten weten

wat we het meest verstandig vinden.

We hechten er wel aan dat alle acties die we ons hebben

voorgenomen, daadwerkelijk worden uitgevoerd. Dat

Nationaal Programma tegen Discriminatie

en Racisme 2023

1 februari 2024

TK 37

37-8-7

stoplicht is ook een spiegel en een aanzet om het beter te

doen. Dat is ook de kern van het werk van de NCDR,

namelijk om het Nationaal Programma te maken, maar ook

om te zorgen dat departementen worden aangejaagd. Soms

heeft de NCDR ons departement nodig om mee te helpen

met dat aanjagen, en dan doen we dat natuurlijk ook. Wij

ondersteunen de NCDR daarin. Nogmaals, wel is het goed

om het volgende verschil te maken. Het is niet zo dat de

NCDR moet worden versterkt voor de uitvoering van de

acties, want die moet echt bij departementen of uitvoeringsorganisaties vandaan komen. Daar liggen de acties. De

aanpak van discriminatie en racisme kan niet bij een NCDR

alleen worden belegd, want dat zou een hele eenzame

positie geven. Het vergt alle facetten van de samenleving

om in beweging te komen.

GroenLinks-PvdAMevrouw WesterveldGroenLinks-PvdA

Ik begrijp de reactie van de minister ook wel. Maar tegelijkertijd, als ik kijk naar sommige van de stoplichten die nog

op rood gaan, bijvoorbeeld specifiek de transgenderwet,

vind ik wel dat de uitvoering hiervan haast heeft. Misschien

is het te specifiek voor deze minister — dat kan ik me ook

voorstellen — omdat de behandeling met de minister voor

Rechtsbescherming was. Maar de reden dat we nog niet

doorgaan met die wet is dat we nog steeds wachten op de

beantwoording van het kabinet van vragen van de Kamer,

terwijl mensen die transgender zijn en die graag hun paspoort willen aanpassen, hier wel echt op zitten te wachten.

Ik begrijp het ook als dit misschien een te specifieke vraag

is, want het was, nogmaals, met een andere bewindspersoon. Maar ik zou toch ook deze minister willen oproepen

om te zorgen dat we snel voortgang kunnen maken met

deze specifieke wet, die voor die groep mensen toch wel

echt heel belangrijk is.

Minister De JongeMinister

Zonder inderdaad exact de stand van zaken te kennen ten

departemente van collega Weerwind: u mag van ons aannemen dat als er wetgeving in gang is gezet, wij die ook

afmaken. Antwoorden op vragen komen natuurlijk gewoon.

We zorgen dat wetgeving die we hebben aangekondigd,

gewoon voortgang kent. Dat is ons werk. Daar mag u ons

altijd op aanspreken. Ik ga zo trouwens wel in op een aantal

sectorspecifieke vragen zoals u die heeft gesteld. Meer in

algemene zin merk ik op dat de rode maatregelen extra

aandacht vergen. Dat waren er geen acht, maar zeven; ik

heb mijn beantwoording gevonden. De oranje vergen soms

extra aanmoediging en extra aandacht, maar vergen vooral

vaak iets meer tijd dan in dat ene jaar voorhanden was om

ze voldoende te realiseren. Groen is inderdaad afgerond.

Maar goed, er zijn ook weer 30 nieuwe versterkingen bij

gekomen, dus er is gewoon heel veel werk aan de winkel.

Daar gaan we graag mee aan de slag.

Dan de wat meer sectorspecifieke maatregelen. De heer

Bamenga vraagt wat de stand van zaken is met betrekking

tot de pilots bij de politie. In het afgelopen halfjaarbericht

van de politie van december 2023 is gerapporteerd over de

stand van zaken. De pilot in de politie-eenheden van Den

Haag, Midden-Nederland en Oost-Brabant is in juni 2023

afgerond. Ten aanzien van de opvolging van de uitkomsten

van de pilot hebben de teamchefs Veiligheid, Integriteit en

Klachten de aanbevelingen omgezet in een plan van aanpak.

In het komende halfjaarbericht politie zal de collega van

JenV uw Kamer informeren over de stand van zaken van

het plan van aanpak.

D66De heer BamengaD66

Fijn dat wij daar binnen een halfjaar over geïnformeerd

zullen worden. Ik heb nog een vraag over datgene wat de

minister hiervoor nog zei. Ik begrijp heel goed wat "oranje"

betekent. Er zijn ook nog rode stoplichten. Maar ik zou graag

wat meer inzicht willen krijgen in de obstakels die achter

die oranje stoplichten zitten. Ik begrijp dat dit te maken

heeft met meerjarig of niet, maar ik kan me ook voorstellen

dat niet alle oranje stoplichten te maken hebben met

meerjarig of niet. Daarover zou ik toch graag wat meer

willen weten van de minister.

Minister De JongeMinister

Ja, maar het is heel moeilijk om dat generiek aan te geven.

Neem bijvoorbeeld een wetsvoorstel dat afgelopen vrijdag

door de ministerraad is gegaan. Dat gaat over de aanpassing van de term "seksuele gerichtheid" in de Algemene

wet gelijke behandeling en het Wetboek van Strafrecht. Dat

is een actie die in het programma op oranje staat. Het kost

even tijd om zo'n wet te maken. Het moet naar de Raad van

State en dan komt het terug van de Raad van State en dan

ga je daarmee door. Is daar een probleem? Nee, daar is

geen probleem. Er is geen obstakel. Het kost gewoon tijd.

Dat is soms aan de orde en soms zit er inderdaad wat

weerbarstigheid in de uitvoering. Ik kan dat heel moeilijk

even generiek over alle maatregelen zeggen. Ik kan wel

zeggen dat we bij oranje maatregelen gewoon werk te doen

hebben, en bij rode maatregelen al helemaal.

D66De heer BamengaD66

Ik begrijp dus dat een generiek antwoord over alle oranje

stoplichten onmogelijk te geven is, maar misschien is het

wel goed om dat te betrekken bij de evaluatie van wat er

gedaan wordt, om daar echt wat meer inzicht in te krijgen,

zodat we precies weten wat daarachter zit. Dan kunnen we

als Kamer ook op een goede manier handelen.

Minister De JongeMinister

Ik denk dat je bij de evaluatie zou kunnen betrekken of het

de NCDR lukt om zijn aanjagende rol bij de uitvoering, dus

om departementen achter de broek zitten om te doen wat

was afgesproken, voldoende waar te maken. Hebben ze

daar de mensen en de middelen voor? Dat is denk ik een

evaluatievraag. Als het gaat om meer specifieke maatregelen, zou ik zeggen: kies de maatregelen uit waarover u het

meest bezorgd bent en trek mijn collega's aan hun jasje. Ik

denk dat we dat ook zo moeten afspreken. Natuurlijk, ik ben

coördinerend bewindspersoon, dat is zo. Eigenlijk zijn jullie

coördinerend fractielid met deze portefeuille, zou je kunnen

zeggen. Dat betekent ook dat uw collega's in de fractie de

collega-bewindspersonen heel prima ter verantwoording

kunnen roepen over de voortgang van bepaalde acties uit

dit actieprogramma. Bewindspersonen zijn natuurlijk uiteindelijk zelf verantwoordelijk voor hun eigen voortgang. U

mag mij altijd aanspreken op de coördinatie. Ik zal altijd

proberen om ook sectorspecifieke vragen te beantwoorden,

als me dat lukt, maar het helpt wel om elkaar aan te sporen

om de voortgang scherp te houden.

Nationaal Programma tegen Discriminatie

en Racisme 2023

1 februari 2024

TK 37

37-8-8

D66De heer BamengaD66

Tot slot. Dank voor de antwoorden. Ik heb zelf, misschien

in een ander leven, ook zo'n coördinatiefunctie gehad aan

een universiteit. Ik zal niet zeggen welke universiteit.

Minister De JongeMinister

Wilt u erover praten?

D66De heer BamengaD66

Nee, dat hoeft ook niet. Maar dan zie je toch wel dat het

soms schort aan de doorzettingsmacht om daadwerkelijk

dingen voor elkaar te krijgen, omdat het decentraal georganiseerd is, zoals hier ook een beetje, met een coördinator

en de departementen die dat verder moeten uitvoeren, en

dat je eigenlijk continu achter de feiten aanloopt. Daar wil

ik toch wel wat meer inzicht in krijgen; als dat nu niet lukt,

dan in ieder geval in de evaluatie. In hoeverre is er voldoende doorzettingsmacht, zodat wij ook eventueel meer

mandaat kunnen geven aan de NCDR?

Minister De JongeMinister

In de evaluatie moet vooral de vraag worden betrokken of

de aanjagende rol van de NCDR voldoende is belegd, ook

in de uitvoering. Ik denk dat dat verstandig is. Je kunt niet

via de NCDR de ministeriële verantwoordelijkheid doorbreken; dat gaat niet. Daarvoor zouden we zelfs de Grondwet

moeten aanpassen. Dat lijkt me geen verstandige aanpassing van de Grondwet, want u moet ministers kunnen

aanspreken op hun verantwoordelijkheid. Als u een sterkere,

stevigere coördinerende rol wil van de NCDR, moet u mij

daarop aanspreken. Als u vindt dat de perrons sneller toegankelijk gemaakt moeten worden voor mensen met een

beperking, dan moet u de minister van IenW daarop aanspreken.

Er geldt altijd ministeriële verantwoordelijkheid; ministers

hebben verantwoording af te leggen aan het parlement.

Als u wilt weten waar het per actie nu eigenlijk aan schort,

dan verwijs ik u naar het Nationaal Programma, waarin

onze onafhankelijke aanjager bij het stoplichtenoverzicht

heeft weergegeven wat de stand van zaken is. Overigens

is hierover met diezelfde departementen afgestemd. Dat

biedt u de mogelijkheid om te controleren, ook in de richting

van collega's, en om door te duwen, zou je kunnen zeggen,

op de uitvoering. Eerlijk gezegd, denk ik dat het qua structuur goed is ingeregeld. De vraag die dan nog bij de evaluatie aan de orde kan zijn, is of de NCDR stevig genoeg is

bemand en geoutilleerd om de aanjagende rol ook richting

de uitvoering te kunnen spelen. Dat is, denk ik, dan de

evaluatieve vraag die dan nog overblijft.

Voorzitter. Als u het goedvindt, ga ik naar de andere ingediende vragen, die meer op de sectoren zijn gericht.

De heer Van Baarle vraagt naar zwaarder straffen en hij

vraagt wat daarop mijn reactie is. Er is een reeksje van heel

veel vragen waarbij wordt gevraagd wat daarop mijn reactie

is. U krijgt op die vragen uiteraard antwoord. Als we daar

nog heel uitbundig over zouden moeten debatteren, dan

zou ik voorstellen om dat in april te doen. Maar deze wil ik

niet ongenoemd laten. In de Aanwijzing discriminatie van

het Openbaar Ministerie wordt het kader gegeven voor de

strafrechtelijke aanpak van discriminatie. Daarin is opgenomen dat deze aanpak is geprioriteerd. Het Openbaar

Ministerie behandelt jaarlijks zowel specifieke discriminatiefeiten, bijvoorbeeld groepsbelediging, als commune feiten met een discriminatie-aspect, bijvoorbeeld vernieling

met een discriminatie-aspect. Het uitgangspunt is dat bij

deze commune delicten met een discriminatie-aspect door

het Openbaar Ministerie een strafverzwaring van 100%

wordt toegepast. Op dit moment wordt dus ook echt een

hogere straf geëist als er sprake is van een discriminatieaspect.

Er zijn ook gevallen waarin er geen aanknopingspunten zijn

voor een strafrechtelijke aanpak of waarin een alternatieve

afdoening meer passend is. Het Openbaar Ministerie en de

politie kunnen dan in samenwerking met de antidiscriminatievoorziening en het slachtoffer kiezen voor een ander

afdoening, bijvoorbeeld het voeren van stopgesprekken

met daders.

Dan de aanpak van discriminatie op het werk. Welke aanpak

is daar nou voor? Nou, de huidige aanpak van discriminatie

op het werk bestaat uit het Meerjarenprogramma RI&E, dat

inzet op de verbetering van de naleving en de kwaliteit van

risico-inventarisatie en -evaluatie. Dat is RI&E. In de RI&E

moeten werkgevers het arbeidsrisico discriminatie in kaart

brengen en een aanpak vaststellen. Het Actieplan Arbeidsmarktdiscriminatie, dat werkgevers en werknemers met

maatregelen stimuleert om discriminatie op de werkvloer

aan te pakken, is het volgende, zoals de campagnes en de

verspreiding van best practices. Ook wordt de Arbowet

gewijzigd met als doel een goede en eerlijke werving en

selectieprocedure tot de norm van werkgevers te maken:

de Wet toezicht gelijke kansen bij werving en selectie.

Daarnaast onderzoekt Van Gennip de mogelijkheden om

een gedragscode en klachtenregeling ongewenste

omgangsvormen, waaronder discriminatie, voor bedrijven

verplicht te stellen. Ook het initiatiefwetsvoorstel van

GroenLinks voor het verplicht stellen van een vertrouwenspersoon zal helpen bij de aanpak van discriminatie op het

werk.

De heer Van Baarle heeft ook gevraagd waarom in de

Arbovisie 2040 discriminatie niet als een vorm van psychosociale arbeidsbelasting is opgenomen. De Arbovisie richt

zich op het stelsel als geheel. Psychosociale arbeidsbelasting, waar discriminatie als arbeidsrisico onder valt, wordt

wel genoemd in de Arbovisie, maar de Arbovisie leent zich

niet voor opname van allerlei specifieke arbeidsrisico's. Bij

de uitwerking van de Arbovisie wordt samen met sociale

partners bekeken welke specifieke arbeidsrisico's voor

psychosociale arbeidsbelasting extra aandacht moeten

krijgen.

Mevrouw Palmen vraagt naar de versterking van goed

bestuur, de Algemene Bestuursdienst. Zij vraagt wat er

gebeurt om een bias te voorkomen. Misschien moet ik even

wachten tot mevrouw Palmen weer in de zaal is. Dat is wel

wat directer, denk ik. Daar kom ik dan zo op terug.

Dan ga ik naar mevrouw Michon en mevrouw Westerveld,

die spraken over het Regenboog Stembusakkoord en

vroegen wat het kabinet de komende maanden nog gaat

doen. Het kabinet zet zich in voor de emancipatie en de

acceptatie van lhbtq+-personen op thema's zoals arbeid,

veiligheid, onderwijs, zorg en gelijke behandeling in wetgeving. Bijzondere aandacht gaat daarbij uit naar de punten

uit het Regenboog Stembusakkoord van COC. Dat wil het

Nationaal Programma tegen Discriminatie

en Racisme 2023

1 februari 2024

TK 37

37-8-9

kabinet als onderdeel van het coalitieakkoord zorgvuldig

uitvoeren. De coördinatie daarvan ligt bij de minister voor

Emancipatie. De verschillende punten uit het akkoord, dat

in 2021 door een grote meerderheid van de Kamer, namelijk

veertien politieke partijen, is ondertekend, bevinden zich in

allerlei verschillende stadia van uitvoering. Voor een uitgebreide stand van zaken zou ik u eigenlijk het liefst verwijzen

naar de Voortgangsrapportage Emancipatie, die collega

Dijkgraaf op 1 december van het afgelopen jaar met uw

Kamer heeft gedeeld. De minister van Onderwijs is verantwoordelijk voor het bewaken van de voortgang van het

Regenboog Stembusakkoord. Maar ja, dat kan natuurlijk

alleen samen met andere departementen en andere partners.

De voorzitterVoorzitter

De heer Van Baarle heeft een interruptie volgens mij.

dat we half april hebben. Ik zou het prima vinden om dat

te doen, maar ik ga daarop niet vooruitlopen. Ik kan me

namelijk wel iets voorstellen bij het feit dat je niet in ieder

stelsel als geheel op iedere specifieke uitingsvorm van

psychosociale arbeidsbelasting apart kunt acteren. Dat laat

onverlet dat het daar gewoon een onderdeel van is en dat

het als onderdeel van de definitie moet worden gezien.

De voorzitterVoorzitter

Een aanvullende vraag van de heer Van Baarle.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Als dat voor het commissiedebat komt, dan hebben we

volgens mij wat. Dan heeft deze minister zijn rol als coördinerend bewindspersoon volgens mij met verve verricht,

want dan haalt hij dat op bij SZW en zorgt hij ervoor dat

we dat tijdens het commissiedebat kunnen bespreken. Dus

prima.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Ja, dank u, voorzitter. De minister gaf aan dat je verschillende bewindspersonen dient aan te spreken op de uitvoering op hun domein. Alleen, ik vind dat ik deze minister wel

overal op mag aanspreken, omdat hij de coördinerend

bewindspersoon is.

Minister De JongeMinister

Dan doen we het zo.

Minister De JongeMinister

Ja, natuurlijk. Altijd.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Want dit ligt natuurlijk best wel dicht bij mijn vraag over

de Arbovisie. Ik vind de constatering die de nationaal

coördinator doet eigenlijk terecht: als je een Arbovisie maakt

tot en met 2040 nota bene, en zoiets majeurs als inclusie

en de bestrijding van discriminatie staat daar niet in, dan

vind ik daar nogal een signaalwerking van uitgaan. De

minister geeft aan dat er nu gekeken wordt of de documenten die op grond daarvan opgesteld worden, meer plek

gaan krijgen. Ik zou aan de minister willen vragen om

gewoon toe te zeggen om ervoor te zorgen dat dat in die

Arbovisie komt. Volgens mij is dat niet veel te veel

gevraagd. En om gewoon toe te zeggen dat een van die

documenten inderdaad een prominent document zal zijn

dat gaat over discriminatie als onderdeel van psychosociale

werkbelasting. Want anders komen we er met elkaar niet;

dan zijn we nu dingen met elkaar aan het bespreken zonder

dat daar ook een gevolg aan gegeven wordt.

Minister De JongeMinister

Werkgevers zijn op basis van de Arbowet verplicht om

psychosociale arbeidsbelasting te voorkomen of in ieder

geval zo veel mogelijk te beperken. Dan gaat het over zaken

als werkdruk, ongewenst gedrag, intimidatie, discriminatie.

Dat is een uitingsvorm van psychosociale arbeidsbelasting.

Die Arbovisie richt zich op het stelsel als geheel, en vervolgens moeten werkgevers aan de bak. Zo zit het stelsel in

elkaar. Ik kan nu niet namens Van Gennip zeggen of het

zinvol of van toegevoegde waarde zou zijn om het in de

Arbovisie als geheel, dus al die specifieke uitingsvormen

van psychosociale arbeidsbelasting, op te nemen. Ik ben

van harte bereid om dat thema mee terug te nemen en ook

om te vragen of collega Van Gennip daar in uw richting op

zou willen reageren, bijvoorbeeld vóór dat commissiedebat

VVDMevrouw Michon-DerkzenVVD

Voorzitter. We hebben dus inderdaad het Nationaal Programma, met die voortgang erachter van 61 maatregelen,

zoals de minister zei. Op de eerste paar pagina's geeft de

nationaal coördinator nog tien punten aan die deze graag

expliciet onder onze aandacht brengt. Dat zijn dus eigenlijk

aanvullingen op het Nationaal Programma. Maar gek

genoeg staat dus ook in een van die tien punten de uitvoering van het Regenboogakkoord. En dat bevreemdt, want

dat is nu juist gewoon kabinetsbeleid; dat hebben we allemaal omarmd. Ik zou zeggen: waarom gaat dat dus blijkbaar

zo erg niet goed dat dat nog een van de tien punten is waar

de coördinator expliciet aandacht voor vraagt? Voor mijn

fractie is juist de uitvoering van dat akkoord essentieel; dat

is zeer belangrijk.

Minister De JongeMinister

Voor het kabinet ook, hè. Dus collega Dijkgraaf coördineert

dat vanuit de Emancipatieportefeuille. Hij heeft uw Kamer

ook op 1 december geïnformeerd over wat daar de voortgang op is. Het is onderdeel, zoals u terecht zegt, van het

coalitiebeleid, van het coalitieakkoord. Dus wij zijn daarmee

aan de slag. En het is onze opdracht; zo zien we dat. We

zijn daar ook al volop in de uitvoering. Ik weet niet wat de

aanleiding is om dat nog apart in die oplegger op te nemen.

Maar of dat nou als extra aanmoediging bedoeld is, wat

zomaar zou kunnen natuurlijk, of dat daar wellicht hele

specifieke punten in zouden kunnen zitten waar de nationaal

coördinator zich zorgen over maakt, dat weet ik even niet.

VVDMevrouw Michon-DerkzenVVD

Is het dan een idee, nu deze minister toch een brief heeft

toegezegd voor het commissiedebat, om hier specifiek op

in te gaan? Ik ben benieuwd waarom juist dit onderdeel

expliciet in de tien aandachtspunten van de nationaal

coördinator staat.

Minister De JongeMinister

Nationaal Programma tegen Discriminatie

en Racisme 2023

1 februari 2024

TK 37

37-8-10

Dat ga ik even na. Dat is goed.

De voorzitterVoorzitter

Mevrouw Westerveld op dit punt, denk ik.

GroenLinks-PvdAMevrouw WesterveldGroenLinks-PvdA

Ik sluit me graag aan bij de woorden van mevrouw Michon.

Ik zat bij dat overleg met de collega van deze minister, de

heer Dijkgraaf. Er staan een aantal concrete punten in het

Regenboog Stembusakkoord die nog steeds niet zijn uitgevoerd. Ik had het net al even over de Transgenderwet, maar

dat geldt ook voor het wettelijk transitieverlof. Er staan nog

een aantal andere zaken in. Ik ben heel benieuwd naar de

hele concrete uitvoering daarvan. Ik zou het heel fijn vinden

als dat snel onze kant op kan komen.

Minister De JongeMinister

Ja, maar dan ga ik het als volgt doen. Anders ga ik namelijk

de voortgangsbrief van collega Dijkgraaf overdoen. Dan

gaan wij het debat dat u al heeft gehad met collega Dijkgraaf

overdoen. Ik ga de vraag van mevrouw Michon beantwoorden. Dat was waarom de nationaal coördinator de extra

aanmoediging kennelijk nodig vindt, daar waar het Regenboogakkoord allang onderdeel is van kabinetsbeleid. Dat

is volgens mij de vraag. Die ga ik na.

De voorzitterVoorzitter

Een aanvullende vraag van mevrouw Westerveld.

GroenLinks-PvdAMevrouw WesterveldGroenLinks-PvdA

Ik preciseer 'm graag nog even. Het overleg dat we hadden

is weliswaar niet zo heel lang geleden, maar daarin hebben

we de collega van deze minister ook al verteld: maak nou

alstublieft haast, want dit is inderdaad al een afspraak tussen de partijen; zorg er nou voor dat bijvoorbeeld wetgeving

snel naar onze Kamer komt. Ik heb daar heel graag een

update van. Als dat meegenomen kan worden, is dat heel

fijn.

Minister De JongeMinister

Dat is goed. Dat ga ik doen.

GroenLinks-PvdAMevrouw WesterveldGroenLinks-PvdA

Fijn.

Minister De JongeMinister

Mevrouw Palmen heeft gevraagd naar de ABD en wat eraan

gedaan wordt om daar bias te voorkomen. Er zijn heel veel

maatregelen om bias te voorkomen. Diversiteit en inclusie

is een belangrijke ontwikkelopgave van de ABD, überhaupt

van de rijksoverheid. Je wilt als rijksoverheid een echte

afspiegeling zijn van de samenleving. We moeten dat

überhaupt als overheden willen zijn. Dat versterkt de legitimiteit van overheidshandelen en het begrip van verschillende groepen in de samenleving. Dat moeten we echt

willen. Het is dus een heel belangrijk speerpunt van de ABD

om meer diversiteit in de top van het Rijk te krijgen. Dat is

ook bevestigd door de visitatiecommissie, die onlangs haar

rapport heeft uitgebracht. Dat heb ik ook aan de Kamer

doen toekomen; ik dacht anderhalve week geleden.

Er zijn heel veel maatregelen om bias te voorkomen in de

werving en selectie. Zo is het voor selecterende managers

verplicht om de training non-biased selecteren te volgen.

De ABD ondersteunt de werving en selectie op alle ABDfuncties. Die selectie vindt plaats door de selectiecommissie,

waar naast de vacaturehouder ook andere stakeholders een

plaats in hebben. Daar is ook altijd een adviseur van de

ABD bij betrokken. U noemt het gevaar dat mensen graag

andere mensen benoemen die op hen lijken of bijvoorbeeld

tot eenzelfde sociale kring behoren. Dat is totaal menselijk

gedrag, maar wel menselijk gedrag waar we ons zeer

bewust van zijn. Er wordt dus echt op getraind om nonbiased te selecteren. Daarnaast hebben we allerlei waarborgen in de manier waarop de procedure wordt doorlopen.

Dat diversiteit en inclusie pas in klikgesprekken aan de orde

zou zijn, herken ik eerlijk gezegd niet. We hebben natuurlijk

wel een enorme opgave om een veel betere afspiegeling

te worden van de samenleving als geheel. Of dat nou gaat

over herkomst, regionale verschillen of genderverdeling,

je wilt een echte afspiegeling zijn van de samenleving. Dat

betekent dat diversiteit en inclusie bij al die stappen van

het selectie-, wervings- en beoordelingsproces aan de orde

is. Dat we er nog niet zijn, is ook duidelijk. Maar het is niet

zo dat het pas aan het eind aan de orde komt. Dat herken

ik niet.

NSCMevrouw PalmenNSC

Mijn vraag doelde met name op het feit dat het in ieder

geval in het verleden vaak voorkwam, maar ik hoor u zeggen dat dat tegenwoordig stukken beter gaat. In het verleden kwam het heel vaak voor dat er pas bij het klikgesprek

werd nagedacht van: goh, past deze persoon binnen ons

team; hebben wij een team met diverse personen en competenties? Dat moet juist heel erg naar de voorkant toe. Dat

was een punt van zorg, maar ik begrijp uit uw beantwoording dat daar aandacht aan is besteed.

Minister De JongeMinister

Jazeker. Nogmaals, in het resultaat: is de rijksoverheid en

de ambtelijke top echt een afspiegeling van de samenleving? We zijn er echt nog niet. We hebben een grote ontwikkelopgave op dat punt. Ik denk dat we ons er wel heel veel

meer van bewust zijn. We hebben ook al echt heel veel

stappen gezet om dat selectieproces zo non-bias mogelijk

te laten verlopen.

Dan denk ik dat ik de sectorspecifieke vragen heb gehad.

Ik ga naar het laatste en ook grootste blok, namelijk de varia.

Het vervolg op de excuses voor het slavernijverleden. Wat

doen we met elkaar om de doorwerking van het slavernijverleden in het heden aan te pakken na de excuses die

werden gemaakt? Dat is natuurlijk echt een kabinetsbrede

inzet. Dat gebeurt overigens onder coördinatie van

Alexandra van Huffelen. Nadat Hanke Bruins Slot is vertrokken naar Buitenlandse Zaken, heeft Alexandra van Huffelen

dat overgenomen uit de ministersportefeuille van BZK,

omdat zij daar al heel intensief mee bezig was in allerlei

andere hoedanigheden. Dat paste dus heel goed. De koning

bood natuurlijk op 1 juli van dit jaar niet alleen excuses aan,

maar vroeg ook vergiffenis voor de rol van zijn familie in

de slavernijgeschiedenis. Die woorden maakten hele diepe

indruk op nazaten en volgens mij op iedereen. Toen die

Nationaal Programma tegen Discriminatie

en Racisme 2023

1 februari 2024

TK 37

37-8-11

woorden werden uitgesproken, was ik op Bonaire. Je merkte

aan iedereen hoe indrukwekkend dat moment was. Dat

hebben we volgens mij allemaal op die manier ervaren.

Geen enkel ander staatshoofd heeft zich ook op zo'n persoonlijke en krachtige manier en zo ferm uitgesproken.

Het is heel belangrijk dat wij met elkaar het gesprek voeren

over dit onderwerp, zodat het de aandacht krijgt die nodig

is voor verwerking en herstel. Het is van grote waarde om

die stappen te zetten samen met de nazaten en de direct

betrokkenen. Gisteren waren we met volgens mij wel acht

collega's bij een bijeenkomst waar we samen met nazaten

en direct betrokkenen terugkeken op afgelopen jaar en

vooruitkeken op wat er nog moet en op de stappen die nog

gezet gaan worden. Je merkt in alles hoe belangrijk het

wordt gevonden dat de stappen zijn gezet zoals die zijn

gezet, maar ook hoe belangrijk het is om daadwerkelijk echt

uitvoering te geven aan alles wat nog nodig is. In de

gesprekken met nazaten komt elke keer ook pijnlijk naar

voren dat ze nog steeds alle dagen merken hoezeer dat

koloniale verleden nog steeds doorwerkt in de huidige tijd,

bijvoorbeeld in de vorm van discriminatie en racisme.

Daarom zijn we nu aan de slag met alles wat u in dit programma kunt lezen. Wij doen meer onderzoek naar het

slavernijverleden. Wij doen meer aan het behoud van cultureel erfgoed. We gaan meer maatschappelijke initiatieven

ondersteunen. Aankomend voorjaar start ook het herdenkingscomité voor het koninkrijkbreed herdenken van het

slavernijverleden. In juni publiceren we de subsidieregeling

voor initiatieven vanuit de gemeenschap in het Koninkrijk.

Er is 100 miljoen euro beschikbaar voor projecten die kennis

en bewustwording over het slavernijverleden bevorderen,

die zien op het erkennen en herdenken van dat verleden en

die zich bezighouden met de verwerking van de doorwerking. Die subsidieregeling gaat dus op 1 juli open. Kortom,

we zetten alle stappen die we hebben voorgenomen. We

zetten die stappen samen met vertegenwoordigers van

nazaten.

De fractie van D66 vraagt over het toetsingskader voor

etnisch profileren wanneer het toetsingskader komt over

het gebruik van risicoprofielen. Het College voor de Rechten

van de Mens werkt op dit moment aan een nieuwe versie

van het toetsingskader waarin alle ontwikkelingen zullen

worden verwerkt. Niet alleen de uitspraak van het

gerechtshof Den Haag wordt verwerkt, maar het gaat om

een verdere aanscherping en concretisering van geldende

normen. Ook op Europees niveau is er nieuwe relevante

jurisprudentie. Wij gaan natuurlijk niet over de tijdspanne

van het college, maar ik kan me voorstellen dat deze verdere

aanscherping en doordenking wel tijd kost. Laten we hopen

dat het nieuwe toetsingskader snel komt.

In het verlengde daarvan vraagt de fractie van DENK: wat

vindt het kabinet van een verbod op het gebruik van nationaliteit en etniciteit in risicoprofielen? Oneigenlijk gebruik

van nationaliteit en etniciteit in risicoprofielen moet

natuurlijk worden teruggedrongen. Maar hoe dat het beste

kan worden aangepakt, is een van de vragen waar de

staatscommissie tegen discriminatie en racisme zich over

gaat buigen. Daarnaast heeft dus het College voor de

Rechten van de Mens op mijn verzoek een mensenrechtelijk

toetsingskader opgesteld voor etnisch profileren. Zij zijn

dat toetsingskader nu aan het herzien. Dat toetsingskader

is eigenlijk bedoeld als een praktische handreiking voor het

beleid en voor de praktijk van uitvoeringsdiensten van JenV,

de politie, Defensie, de KMar, Financiën, de Belastingdienst,

UWV, SVB en SZW. Daarnaast heeft Movisie in opdracht

van BZK workshops gegeven aan gemeenten en gemeentelijke uitvoeringsorganisaties over discriminatie, institutioneel racisme en het gebruik van risicoprofielen. Kortom,

het is work in progress. Zodra daar iets over te melden valt

— wellicht zelfs nog voor het commissiedebat dat we nog

zullen hebben — laten we dat natuurlijk weten.

Er is ook een vraag gesteld, naar aanleiding dus van die

oplegger van de nationaal coördinator, over de public sector

equality duty, de gelijke behandelingsplicht naar Iers voorbeeld; dat is eigenlijk de kern van dat idee. De staatscommissie die we hebben ingesteld heeft aangegeven onderzoek te doen naar de introductie van een wettelijke gelijke

behandelingsplicht in Nederland, naar het voorbeeld van

die public sector equality duty in Ierland en het Verenigd

Koninkrijk. Dat gaan ze doen om de doorlichting van de

overheid duurzaam in het beleid te kunnen verankeren. De

introductie van de gelijke behandelingsplicht in de Nederlandse wet vereist wel grondig en gedegen wetenschappelijk onderzoek. Ik ben blij dat de staatscommissie tegen

discriminatie en racisme heeft aangegeven dat onderwerp

bij haar onderzoek te willen betrekken. Dus zodra die

resultaten van het onderzoek en de staatscommissie binnen

zijn, gaan wij daar natuurlijk mee aan de slag.

Dan een aanpak die verder gaat dan we op dit moment

doen: naming-and-shaming van bedrijven, een meldplicht,

mysteryguests bij bedrijven, meer strafmaatregelen en

meer inzet bij de politie. Het is een hele lijst aan aanvullende

aankondigingen. Ik herinner mij dat wij een tijdje geleden

een debat hadden over woondiscriminatie. Er was een

indrukwekkende hoeveelheid nieuwe plannen die de heer

Van Baarle er in no time uit kon krijgen, een jaar werk kan

de heer Van Baarle in een paar minuten opsommen. En ook

hier weer noemt u een aantal onderwerpen op het terrein

van SZW, zoals naming-and-shaming, de meldplicht en de

mysteryguest. Er worden een onderzoek en een kennistafel

georganiseerd over de voors en tegens van de handhavende

inzet van de mysteryguest door de collega van SZW. Dat

vindt plaats in combinatie met een onderzoek en kennistafel

over naming-and-shaming. De aanbesteding op dat punt

loopt. Het streven is om het eindrapport in de zomer aan

uw Kamer aan te bieden.

Wat betreft een meldplicht voor uitzendbureaus: die is,

zoals de Kamer heeft verzocht, toegevoegd aan het wetsvoorstel Toezicht gelijke kansen bij werving en selectie. Die

wet ligt voor bij de Eerste Kamer en zal eind februari worden

behandeld.

Kan een addendum moslimhaat worden toegevoegd aan

het Nationaal Programma, vraagt de heer Van Baarle, en

wanneer kunnen we de uitkomsten van het nationaal

onderzoek moslimdiscriminatie verwachten? Allereerst is

moslimdiscriminatie, met reden, stevig ingebed in het

Nationaal Programma. De nationaal coördinator is ook zeer

gedreven om daar dagelijks werk van te maken. Regioplan

en Universiteit Utrecht voeren momenteel in opdracht van

het ministerie van SZW een nationaal onderzoek naar

moslimdiscriminatie uit, in uitvoering van het amendement

van Van Baarle. Dat onderzoek ziet op waar en hoe moslims

discriminatie ervaren, welke aanvullende beleidsinterventies

er zijn en waar de grootste impact te bereiken is om deze

Nationaal Programma tegen Discriminatie

en Racisme 2023

1 februari 2024

TK 37

37-8-12

specifieke vormen van discriminatie tegen te gaan. Dit moet

inzicht geven in de vraag of we de aanpak van moslimdiscriminatie op de goede manier uitvoeren, of we daar de

goede dingen doen en of er nog andere mogelijkheden

zouden zijn. De uitkomsten van dat onderzoek zullen in het

eerste kwartaal van 2025 aan uw Kamer worden toegestuurd.

heel goede reden. Ik zou dus niet in die redeneerlijn willen

meegaan. Dat laat onverlet dat moslimdiscriminatie serieus

is, aan de orde van de dag is en aangepakt moet worden.

We moeten dus ook beter willen weten wat daarvan de

achtergrond en de prevalentie is en hoe we nog meer zouden kunnen doen om dat tegen te gaan en te voorkomen.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Het duurde even — ik hoor de minister zeggen dat hij

daardoor net nog een appje kon sturen — omdat ik een

stukje moest lopen. Als de uitslag wat gunstiger was

geweest voor ons, dan had ik wat meer vooraan gezeten,

maar wellicht is ik dat een volgende keer zo.

Voorzitter. Het is niet voor niks dat de nationaal coördinator

het kopje "institutioneel wantrouwen en moslimdiscriminatie" opneemt in zijn oplegger. Dus ook daarvan zegt de

nationaal coördinator eigenlijk: ik wil het kabinet om meer

inspanning vragen, ik wil het aanjagen, bijvoorbeeld ook

op het gebied van de uitwerking van wetten, zoals de Wet

Bibob en de wet over bestrijding van witwassen en terrorismefinanciering. Maar de ervaring van heel veel mensen,

en ik denk persoonlijk ook de praktijk, is dat er een ongelijke

uitwerking is. Daarom zou ik de minister willen vragen,

vooruitlopend op de uitkomsten van dat onderzoek, deze

aansporingen wel ter harte te nemen, om daar oog voor te

hebben en om te zien welke stap we als overheid in de

komende tijd kunnen zetten om daarnaar te kijken.

Minister De JongeMinister

Allereerst de erkenning dat moslimdiscriminatie gewoon

voorkomt, en veel voorkomt. We weten het niet en we

kunnen het op dit moment niet zien in harde cijfers, maar

laat ik zeggen dat het ook niet minder wordt. Dat op z'n

minst. Dat is wat je ziet. Ik weet bijvoorbeeld dat bij de

antidiscriminatievoorzieningen zoals we die kennen veel

van dat type klachten binnenkomen. Dat betekent dat we

echt werk aan de winkel hebben. Daar wil ik niets aan

afdoen. Daar gebeurt natuurlijk al heel veel aan. Alle, of

laat ik zeggen heel veel acties van de NCDR zijn daarop

gericht. Soms zijn ze niet specifiek daarop gericht, maar

wel mede daarop gericht. De antidiscriminatievoorzieningen

die we hebben, zijn daarop gericht. We maken de drempel

om te melden lager met het landelijke meldpunt, het landelijke nummer en met het toewerken naar één robuuste

organisatie, met ook een robuuste financiering. Daarmee

zijn de lokale ADV's niet meer afhankelijk van de financiering van de gemeente. Kortom, we zetten op al die fronten

stappen. Dat komt zeker ook mensen voor wie moslimdiscriminatie aan de orde van de dag is ten goede.

Heel specifiek hierover zegt de nationaal coördinator een

aantal andere dingen. Namelijk: zijn er wetten die moslimdiscriminatie in de hand werken? Als wij dat als kabinet

hadden gevonden, zouden we dat hebben opgenomen in

de aanpak. Dat hebben we natuurlijk niet gedaan. Dat was

een beetje de discussie met mevrouw Michon: de oplegger

is geen kabinetsbeleid. U zegt: ik herken eigenlijk wel dat

de Wet Bibob — en andere wetten die daar genoemd worden — een discriminerende uitwerking heeft. Ik zou eigenlijk

willen zeggen: ik herken dat eigenlijk niet. Maar goed, misschien hebben we meer tijd nodig om dat echt uit te spreken. Je moet ook even kijken waarom die wetten ook weer

in het leven zijn geroepen. Dat was natuurlijk wel met een

DENKDe heer Van BaarleDENK

Ik denk dat we op dit moment, gezien dit debat en het feit

dat we later een uitvoeriger debat hebben … Ik kan talloze

voorbeelden noemen van mensen die aangeven gediscrimineerd te worden bij het aanvragen van een rekening. Ik

ken promotieonderzoeken waarin staat dat medewerkers

van banken zeggen, als iemand een Arabisch klinkende

achternaam heeft: daar gaan we maar eens even wat extra

naar kijken. Die gevallen zijn er. Dat is dan niet het doel van

de wet in de letterlijke zin, maar wel soms de uitwerking

ervan. We komen over dit onderwerp dus nog te spreken,

maar ik stelde deze vraag in mijn termijn ook om de volgende reden. In de afgelopen periode is het toegenomen.

In de afgelopen periode heb ik meerdere gevallen gezien

van moskeeën die bedreigingen hebben gekregen. Ik ben

laatst nog bij een moskee geweest waar iemand met een

pikhouweel alle ramen heeft ingeslagen. Het is onstuimig

in de wereld. Dat heeft ook z'n uitwerking in toegenomen

moslimdiscriminatie. Er kwamen dames met een hoofddoek

naar mij toe die zeiden: ik word uitgemaakt voor terrorist.

Dat is een uitwerking van de onstuimige wereld op dit

moment. Daarom zou ik aan de minister willen vragen:

bieden die toegenomen meldingen over moslimdiscriminatie aanleiding om met een extra aanpak te komen, om extra

aan te geven dat het van belang is hier scherp op te zijn?

We moeten als Nederlandse overheid die mensen namelijk

niet het gevoel geven dat we ze aan hun lot overlaten als

het zwaarder wordt.

Minister De JongeMinister

Ik hoop dat dat laatste juist niet de ervaring is van mensen,

omdat de inzet nou juist is om ervoor te zorgen dat iedereen

zich gehoord voelt. Juist met toegenomen spanningen is

het zaak dat we iets extra's doen. Ik weet van collega Van

Gennip dat ze zich heel nadrukkelijk inzet om dit type

gepolariseerde uitingen van al die geopolitieke spanning

te willen horen, te willen kanaliseren. Sociale Zaken heeft

daar daarom niet alleen beleid op, maar heeft ook een heel

intensieve aanpak om met alle groepen in gesprek te blijven

om dit soort signalen vroegtijdig te horen.

Op mijn eigen domein gaat het met name over het intensiveren van de antidiscriminatievoorzieningen, waar we een

grotere en robuustere organisatie van maken. Daarmee

willen we een steeds groter deel van de ijsberg in beeld

krijgen. We weten dat we maar een heel klein topje van de

ijsberg in beeld hebben als het gaat over de meldingen. Ze

nemen toe en dat is maar goed ook, want de drempel om

te melden moet lager, zodat we ook meer kunnen beetpakken. Ik sluit ook niet uit dat er nog andere maatregelen

mogelijk zijn, boven op de maatregelen die we nu al nemen.

We nemen ze en mogelijkerwijs zijn er meer maatregelen

nodig. Daar loopt het onderzoek van Sociale Zaken naar.

Het onderzoek is het gevolg van uw eigen amendement en

dat heeft nu juist dit op het oog: doen we de dingen goed,

doen we de goede dingen en wat zouden we meer aan

mogelijkheden hebben om moslimdiscriminatie aan te

kunnen pakken? Dat onderzoek loopt dus. Als dat onderzoek

Nationaal Programma tegen Discriminatie

en Racisme 2023

1 februari 2024

TK 37

37-8-13

ons daadwerkelijk helpende initiatieven aanreikt, dan zullen

we daarmee aan de gang moeten.

Ik wil niets afdoen aan de voorbeelden die u noemt, maar

misschien is het goed om die in de commissie verder uit

te discussiëren. Ik erken dat deze voorbeelden voorkomen.

De vraag is alleen of dit voorbeelden zijn van een wet die

als zodanig een discriminerend karakter heeft. Of zijn dit

voorbeelden van mensen die uitvoering geven aan een wet

op een discriminerende manier? Ik denk echt dat laatste. Ik

zou er moeite mee hebben als we een wet, die er als zodanig is met een goed doel, met het badwater zouden weggooien, terwijl eigenlijk de uitvoeringspraktijk kwalijk te

noemen is.

De voorzitterVoorzitter

De heer Van Baarle ten slotte op dit punt.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Ja, ten slotte inderdaad. De voorbeelden die ik noemde,

gingen niet zozeer over de uitwerking van de wet, maar

over de uitwerking van de gebeurtenissen die we op dit

moment in de wereld zien. Die hebben hun weerslag op

onder andere een toegenomen vorm van discriminatie,

namelijk moslimdiscriminatie. Het meldpunt internetdiscriminatie, dat volgens mij nu een andere naam heeft, geeft

aan dat er veel meer meldingen zijn omtrent moslimdiscriminatie. Ik zie het ook in de praktijk. In de afgelopen periode

hebben meerdere moskeeën aangegeven dreigbrieven te

hebben ontvangen. Ook geven mensen aan: ik heb een

hoofddoek en om die reden ben ik uitgemaakt voor terreuraanhanger. Dat is het gevolg van wat er in de wereld

gebeurt. Die gebeurtenissen zouden de regering moeten

nopen om iets extra's te doen en om in ieder geval alle

instanties op te roepen om daar sensitief voor te zijn en

oog te hebben voor het feit dat het nu zwaarder wordt als

gevolg van de gebeurtenissen in de wereld. Dat was mijn

vraag aan de minister.

Minister De JongeMinister

Dat snap ik ook. Dat snap ik ook. Dan heeft u het heel specifiek over de aanpak van onlinediscriminatie. Vorig jaar

bent u al geïnformeerd door de ministers van Justitie en

Veiligheid, Sociale Zaken en Werkgelegenheid, OCW, en

de minister voor Langdurige Zorg en Sport over het feit dat

er op dit moment wordt gewerkt aan een beleidsintensivering op dit thema. Ik pak er even één element uit. Daar waar

het gaat over onlinemoslimhaat, willen we kijken wat er

mogelijk is om tot een intensivering te komen. Dat plan van

aanpak zouden we rond de zomer, ik denk net na de zomer,

aan uw Kamer willen doen toekomen. Daar waar u meer

fysieke uitingen noemt van moslimhaat: die zijn er. Het is

verschrikkelijk om te horen dat de geopolitieke spanningen

zo hun uiting hebben in onze samenleving. Alles wat we

daaraan kunnen doen — soms is dat het gesprek, soms is

dat het strafrecht — nemen we ter hand. Uiteindelijk is het

verdrietige ervan, dat je niet alles kunt voorkomen. Maar

dat is ook niet wat u van het kabinet vraagt.

We staan wel open voor alles wat we extra zouden kunnen

doen. Daarvoor loopt het onderzoek waar u zelf de aanstichter van bent. Wat zouden we daarin anders kunnen doen?

Doen we de goede dingen? Doen we de dingen goed? Tot

die tijd zijn we waakzaam en staan we zeer open voor suggesties ter verbetering van het beleid. Het is ook een uitnodiging in uw richting om mee te denken over wat we extra

zouden kunnen doen op dit punt. Want het is gewoon waar:

de spanningen in de samenleving nemen toe als gevolg

van geopolitieke spanningen, met soms heel discriminerende en racistische uitingen in de richting van mensen die

part noch deel hebben aan wat er elders in de wereld

gebeurt, maar die wel met de gevolgen daarvan worden

geconfronteerd. Dat laat diepe sporen na in het veiligheidsgevoel van mensen. Dat zie je nu heel sterk gericht op

moslims. Je ziet het heel sterk gericht op Joodse mensen.

Sommige mensen voelen de behoefte om dat tegen elkaar

weg te strepen, op de een of andere manier. Ik voel die

behoefte helemaal niet. Volgens mij voelen wij hier in de

Kamer die behoefte helemaal niet, omdat al die uitingen

van discriminatie, haat en racisme als gevolg van geopolitieke spanningen op het individuele leven van mensen hier

diepe sporen nalaten. Ik denk dat we moeten erkennen dat

dat zo is. We moeten doen wat we kunnen om dat met

elkaar aan te pakken. Maar uiteindelijk is het ook echt de

samenleving die aan zet is en die zelf moet normeren. Men

moet elkaar aanspreken op wat er niet moet gebeuren.

Kwetsende uitingen moeten over en weer worden weersproken. Ik denk dat dat heel belangrijk is.

Voorzitter. Dan ga ik verder. Er was nog een vraag over

budget voor het beveiligen van islamitische instellingen.

Kijk, aanzetten tot haat is strafbaar. Uitingen doen die

bedreigend zijn voor religieuze instellingen, is strafbaar.

Daarbij geldt niet zozeer een apart budget voor de verschillende religieuze instellingen. Er geldt een budget voor de

driehoek, lokaal, om op te treden als dat nodig is. Vervolgens geldt de inzet van de NCTV om op te treden als dat

nodig is. Kortom, het budget is er. Het budget is gereserveerd om personen of gebouwen te beveiligen als dat nodig

is. Dat is niet toegespitst op type instelling. Ik denk ook dat

dat niet kan. Ik denk dat we dat niet moeten doen. Het

bevoegd gezag ligt in eerste instantie bij de driehoek. Daar

worden de keuzes gemaakt ten aanzien van de beveiliging

van objecten. Ik denk ook dat het verstandig is om dat op

die manier te doen.

Voorzitter. Dan heb ik nog een paar vragen. Die gaan over

het Meldpunt Stagediscriminatie. Wat is daar de stand van

zaken? In het Stagepact mbo 2023-2027 is afgesproken dat

iedere mbo-school zorgt voor een toegankelijk meldpunt

waar studenten stagediscriminatie kunnen melden en

ondersteuning en nazorg kunnen krijgen. De school zorgt

ook voor de opvolging van de melding. De school kan ook

escaleren naar SBB. SBB doet vervolgens onderzoek. Op

basis van de uitkomsten daarvan kan SBB de erkenning

van het leerbedrijf intrekken. De scholen hebben de toegankelijke meldpunten veelal ingericht, of zijn daarmee bezig.

SBB zal zorgen voor een landelijk overzicht van signalen

en meldingen die bij deze meldpunten binnenkomen. In

het hbo en het wo zien we dat een extern stagemeldpunt

in de praktijk niet de meest effectieve manier is om stagediscriminatie tegen te gaan. Studenten geven aan zich veiliger te voelen wanneer ze meldingen kunnen maken bij

iemand die ze vertrouwen. Daarom wordt in het werkprogramma van ECHO nadrukkelijk ingezet op het empoweren

van studenten en het informeren en equiperen van docenten

en stagecoördinatoren wat betreft het voorkomen van stagediscriminatie en het interveniëren bij gevallen als die zich

alsnog voordoen.

Nationaal Programma tegen Discriminatie

en Racisme 2023

1 februari 2024

TK 37

37-8-14

Tot slot. Mevrouw Westerveld vraagt naar het Bouwbesluit

en de toegankelijkheid van gebouwen. Ik heb de Kamer

eind vorig jaar geïnformeerd over de stand van zaken wat

betreft de NEN-norm voor toegankelijk bouwen. De laatste

stand van zaken is dat Koninklijk Nederlands Normalisatie

Instituut, de NEN-club, de conceptversie op heel korte termijn voor commentaar publiceert, zodat iedereen kan reageren. Alle belanghebbenden kunnen de conceptversie dan

inzien en, als dat gewenst is, van commentaar voorzien. Na

verwerking van het commentaar door NEN kan de vrijwillige

norm definitief worden. De publicatie van de definitieve

versie staat rond de zomer van 2024 gepland. In het Bbl,

het Bouwbesluit, worden al eisen gesteld aan de toegankelijkheid van gebouwen. De nieuwe NEN-norm is in opzet

bedoeld als vrijwillige norm in aanvulling op de bouwbesluiteisen. Ik meen dat we die discussie zelfs nog tijdens

mijn vorige verantwoordelijkheid hebben gevoerd, toen ik

coördinerend bewindspersoon was op het programma

Onbeperkt meedoen! Toen hebben we deze discussie ook

al gevoerd. Toen stuurde u mij af op mijn collega die verantwoordelijk was voor de bouw.

De voorzitterVoorzitter

Mevrouw Westerveld.

Minister De JongeMinister

Nu ik er zelf zit, is het wat makkelijker te doen. Ik vind het

wel van belang dat we echt zien dat die standaardeisen

voor iedereen gelden en dat die hele specifieke NEN-norm

een vrijwillige aanvulling op de bouwbesluiteisen is.

GroenLinks-PvdAMevrouw WesterveldGroenLinks-PvdA

Ik heb nooit het woord gevoerd over bouwen of wonen,

maar ik hoor wel van mensen dat ze nog steeds gebouwen

niet in kunnen. Ik weet dat dat ook nog steeds een probleem

is. Mijn dilemma zit erin dat het een vrijwillige norm is. Ik

merk vaker dat mensen die zelf overal in kunnen en die zelf

overal naar binnen kunnen, gewoon niet doorhebben wat

het kan betekenen als iemand bijvoorbeeld alleen met de

rolstoel niet door een deur kan omdat die deur niet breed

genoeg is. Zo zijn er nog veel meer voorbeelden van

gebouwen en huizen die niet toegankelijk zijn. Dan hoop ik

dus dat wij niet alleen een vrijwillige norm hanteren, maar

dat er een algemene norm komt en dat die NEN-norm

gewoon standaard wordt, zodat zo veel mogelijk gebouwen

en huizen in de brede zin van het woord publiek toegankelijk

zijn voor iedereen.

Minister De JongeMinister

Ja, dat snap ik en dat ben ik ook met mevrouw Westerveld

eens. Begrijp me niet verkeerd: die basisnorm wordt vastgelegd in het Bouwbesluit en dat is een hoge lat. De hoogste

lat is er voor nieuwbouw. Bij bestaande bouw moet je

natuurlijk ook rekening houden met historische gebouwen

en met wat oudere gebouwen. Maar voor de toegankelijkheid, zeker van publieke voorzieningen, mag de lat natuurlijk

niet laag komen te liggen. De basisnorm die in het Bouwbesluit staat, is al een hoge norm, alleen geldt voor heel specifieke voorzieningen een extra norm. Daar geldt die NENnorm voor. Dan gaat het bijvoorbeeld om verstelbare aanrechtbladen. Die norm kun je niet zomaar overal op van

toepassing verklaren. Dat is, denk ik, ook niet nodig. Soms

is dat juist wel nodig, bijvoorbeeld voor een instelling die

veelal werkt met mensen met een beperking. Het is niet in

alle gebouwen nodig, maar zeker voor de toegankelijkheid

van publieke gebouwen — schoolgebouwen of musea of

wat dan ook — moet de lat hoog liggen, en dat doet die

ook.

GroenLinks-PvdAMevrouw WesterveldGroenLinks-PvdA

Ik heb het dan ook specifiek over woningen. Ik snap best

dat niet iedere woning die gebouwd wordt een verstelbaar

aanrechtblad nodig heeft. Mensen met een beperking

snappen dat ook. Maar je wil wel dat iedere woning in

principe toegankelijk is voor mensen met een fysieke

beperking. Ik ben op zoek naar hoe we kunnen zorgen dat

dit niet iets vrijwilligs is, maar dat bij nieuwbouw, verbouw

en renovatie van woningen altijd wordt gezorgd dat er zo

veel mogelijk rekening mee wordt gehouden dat zo'n

woning ook toegankelijk is voor iemand met een fysieke

beperking.

Minister De JongeMinister

Dit is een vrij uitgebreid en gelaagd verhaal. We hebben er

buitengewoon goed op gestudeerd hoe we dat het beste

konden doen. Ik vind het eigenlijk wel mooi om dat eens

goed uit te schrijven in de richting van de Kamer. Laten we

dat doen voor het commissiedebat half april. Dan voeg ik

dat toe en kunnen we dat gesprek dan vervolgen. Dat moet

ik natuurlijk samen met collega Helder doen, vanuit het

programma Onbeperkt meedoen!

Voorzitter. Dat brengt mij bij het slot. Ik heb een paar toezeggingen gedaan over zaken waar ik op terug zou komen

voor het commissiedebat. Ik zorg voor een brief voorafgaand aan het commissiedebat. Dan kunnen we het debat

dan verder vervolgen.

De voorzitterVoorzitter

Mooi. Dank aan de minister. Wij zijn klaar met de eerste

termijn. Ik kijk even rond voor de tweede termijn van de

kant van de Kamer. De heer Van Baarle staat al op. Ik geef

hem als eerste het woord.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Dank u wel, voorzitter. Ik wil de minister graag bedanken

voor zijn beantwoording. Over de continuïteit van het

instituut van de nationaal coördinator en de waarde daarvan

zou ik graag nog een motie willen indienen.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat er een Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme is aangesteld die is belast met het

bevorderen van de totstandkoming en van de uitvoering

van een meerjarig programma van doelen en maatregelen

om discriminatie en racisme effectief te bestrijden;

Nationaal Programma tegen Discriminatie

en Racisme 2023

1 februari 2024

TK 37

37-8-15

overwegende dat in het instellingsbesluit de Nationaal

Coördinator voor drie jaar is ingesteld en er spoedig een

evaluatie volgt;

constaterende dat de instelling van de Nationaal Coördinator reeds heeft opgeleverd dat er meer eenduidigheid is in

het beleid tegen discriminatie, er sprake is van betere

afstemming van het beleid tussen ministeries en er een

jaarlijks overkoepelend plan met maatregelen en doelen

wordt opgesteld;

overwegende dat de strijd tegen racisme en discriminatie

onverkort dient te worden voortgezet en hierbij voortgebouwd dient te worden op reeds ingezet beleid;

verzoekt de regering om op basis van de evaluatie van de

Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme voor

de zomer een voorstel te doen aan de Kamer hoe het instituut van de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en

Racisme zal worden gecontinueerd en daarbij eventuele

verbeterpunten uit de evaluatie mee te nemen,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Van Baarle,

Bamenga, Westerveld en Kostić.

Zij krijgt nr. 357 (30950).

DENKDe heer Van BaarleDENK

Dank u wel, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Ik kijk rond. De heer Bamenga van D66, aan u

het woord.

D66De heer BamengaD66

Dank u wel, voorzitter. Ook dank aan de minister voor het

beantwoorden van de vragen. Ik heb zelf nog twee punten

die zijn overgebleven en die volgens mij nog niet helemaal

helder zijn en één algemeen punt.

Het algemene punt is dat de vraagstukken die we vandaag

hebben besproken, of dat nou gaat over diversiteit bij de

overheid, stagediscriminatie of moslimdiscriminatie, allemaal vraagstukken zijn die we eigenlijk al jaren terughoren.

Ik zou toch wel willen kijken, samen met de minister, hoe

wij af kunnen komen van die vrijblijvendheid. Mevrouw

Westerveld heeft ook al iets over gezegd over die vrijwilligheid als het gaat om mensen met een functiebeperking.

Daar wil ik graag nog iets over horen van de minister.

Het tweede punt is dat ik niks heb gehoord over de uitspraak

die er is geweest over etniciteit in risicoprofielen, over op

welke manier die rijksbreed wordt geïmplementeerd.

Dan nog een tweede inhoudelijk punt. De minister heeft

iets gezegd over het toetsingskader, dat dat eraan zit te

komen. Ik zou graag willen weten van de minister of het

lukt om dat voor het commissiedebat naar de Kamer te

sturen.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Ik kijk rond. Mevrouw Palmen, heeft u behoefte

aan een tweede termijn? Nee? En mevrouw Michon-Derkzen, heeft u behoefte aan een tweede termijn? O, eerst

moest ik naar mevrouw Westerveld, van GroenLinks-PvdA

en mede namens de Partij voor de Dieren.

GroenLinks-PvdAMevrouw WesterveldGroenLinks-PvdA

Dank u wel, voorzitter. Ik ben blij met dit debat en ik ben

ook blij het met werk van de nationaal rapporteur. En in

alle eerlijkheid: ik had me eigenlijk gezegd best heel goed

voorbereid, omdat debatten die gaan over discriminatie en

racisme, eigenlijk een onderwerp waar je juist heel goed

op de inhoud een debat over kan voeren, in deze Kamer

weleens de tendens hebben om heel explosief te zijn. Ik

ben dus blij dat we vandaag over de inhoud met elkaar en

met deze minister hebben kunnen praten. Ik denk dat we

een goed gesprek hebben gehad met elkaar en het belang

van een actieplan, van een programma, om discriminatie

en racisme echt aan te pakken goed hebben laten zien.

Ik had eigenlijk een motie in gedachten over het Bouwbesluit, maar ik ben blij met het antwoord van de minister dat

hij nog komt met een uitgebreide brief. Ik denk ook dat deze

discussie veel beter, in ieder geval in technische zin, past

bij een ander debat.

Dus hartelijk dank, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Ten slotte mevrouw Michon-Derkzen van de

VVD.

VVDMevrouw Michon-DerkzenVVD

Voorzitter, dank u wel. Ik zal het ook kort houden. Ik dank

de minister voor zijn antwoorden. Mijn fractie zal de evaluatie afwachten, om vervolgens de besluitvorming rond de

nationaal coördinator verder vorm te geven. Ik zou de

minister nog willen vragen — dat antwoord heb ik nog

tegoed — hoe we nu verder moeten met die townhallmeetings. Ik denk dat het heel belangrijk is om altijd met elkaar

in gesprek te blijven.

Wat ik ook interessant vond, ook in een paar interruptiedebatten, is de breedte van de portefeuille. Ik zou ik de

minister echt op het hart willen drukken om die breedte

vast te houden. Van de spanningen die over onze grenzen

heen plaatsvinden, hebben meerdere bevolkingsgroepen

ongelofelijk veel last, zowel aan de zijde van de moslims

als aan de kant van onze Joodse inwoners.

Mevrouw Westerveld maakte nog het punt van de gehandicapten en ik denk ook weer aan überhaupt de vrouwenzaak.

Kortom, er is nog zo veel te doen om ervoor te zorgen dat

iedereen in dit land een zo prettig mogelijk leven kan leiden.

Laten we daar alles aan doen wat in onze macht is, met

hulp van deze minister en de nationaal coördinator.

Dank u wel, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Nationaal Programma tegen Discriminatie

en Racisme 2023

1 februari 2024

TK 37

37-8-16

Dank u wel. Dan zijn we klaar met de tweede termijn van

de kant van de Kamer. Ik schors de vergadering voor vijf

minuten en dan zien we elkaar weer terug.

De vergadering wordt van 21.40 uur tot 21.47 uur geschorst.

De voorzitterVoorzitter

Daar is de minister weer. Ik geef u het woord voor de laatste

termijn.

Minister De JongeMinister

Voorzitter, dank u wel. Dank voor dit debat. Ik denk dat het

heel goed is om dit debat met elkaar te hebben, een eerste

inleidende beschieting, zou je kunnen zeggen, naar aanleiding van het rapport van de NCDR en het programma voor

dit jaar. Ik denk dat we dat gewoon gaan vervolgen in april.

Er is één motie en er zijn nog een aantal vragen gesteld.

Allereerst de motie. Die verzoekt het kabinet om op basis

van de evaluatie van de nationaal coördinator nog voor de

zomer een voorstel te doen aan de Kamer voor hoe het

instituut van de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie

en Racisme zal worden gecontinueerd en daarbij de verbeterpunten in de evaluatie mee te nemen. Ik ga het oordeel

aan de Kamer laten, omdat ik denk dat het helemaal in lijn

is met wat ik van uw Kamer heb gehoord en met de inzet

van het kabinet. Ik ga daar natuurlijk wel de formele kanttekening bij plaatsen dat ik op de evaluatie als zodanig niet

vooruit kan lopen. Maar ik snap de inzet van uw Kamer en

ik laat het oordeel over deze motie dan ook aan de Kamer.

Dan nog een aantal vragen. Allereerst van de heer

Bamenga, over het toetsingskader etnisch profileren. Het

College voor de Rechten van de Mens heeft een mensenrechtelijk toetsingskader opgesteld voor etnisch profileren.

Zij zijn dat toetsingskader nu, naar aanleiding van de uitspraak van het Hof in de KMar-zaak, aan het herzien. Dat

toetsingskader is bedoeld als een praktische handreiking

voor uitvoeringsdiensten voor beleid en praktijk, zoals JenV,

de politie, defensie, KMar et cetera. Zodra dat er is, gaan

we dat natuurlijk opnieuw onder de aandacht brengen.

Dan is de vraag: wanneer komt dat nieuwe toetsingskader

er dan? Zou dat er wellicht kunnen zijn voor het commissiedebat? Het college gaat natuurlijk over zijn eigen planning

en liet net weten — we hebben net snel even gebeld — dat

dat waarschijnlijk niet gaat lukken, omdat ze dat echt in

bespreking willen nemen met die uitvoeringsorganisaties.

Het goede nieuws is: niet alleen de uitspraak van het

gerechtshof Den Haag wordt daarin verwerkt en vraagt om

verdere aanscherping en concretisering, maar ook andere

jurisprudentie wordt daarin meegenomen. Het wordt dus

echt een goede, grondige nieuwe versie die echt bruikbaar

is. Maar het kost waarschijnlijk net iets te veel tijd om het

voor de commissievergadering af te hebben. Het is

natuurlijk aan het college om zijn eigenlijk tijdplanning in

acht te nemen. Zij zullen zonder twijfel hebben meegekeken

met dit debat en zullen uw aansporingen hebben gehoord.

Ik laat de planning echt wel aan het college. Ik kan daar

geen haastwerk van laten maken. Dat gaat niet.

D66De heer BamengaD66

Die uitspraak is volgens mij vorig jaar geweest, op 14

februari. Dat is bijna een jaar geleden. Het lijkt me heel

mooi, wat u zegt, omdat de uitvoeringsorganisaties daar

natuurlijk hun voordeel mee kunnen doen. Er is belang bij

dat dat zorgvuldig gebeurt enzovoorts, maar ook dat het er

wel komt. Ik hoop dat die voortvarendheid gevoeld gaat

worden. Ik zei net al in mijn bijdrage: we moeten een beetje

af van dat vrijblijvende. Het moet echt wel nu gaan gebeuren.

Minister De JongeMinister

Ja, heel erg eens. De inzet is niet anders. De tijd die nodig

is, zal moeten worden genomen, maar men zal niet meer

tijd nemen dan strikt genomen noodzakelijk is. Laten we

dus even de planning van het college afwachten.

De voorzitterVoorzitter

Ik denk dat mevrouw Michon-Derkzen ook op dit punt een

vraag heeft.

VVDMevrouw Michon-DerkzenVVD

Zelfs op het vorige punt, mevrouw de voorzitter. Ik zat er

nog eventjes op te kauwen. Mag ik een vraag stellen op dit

punt?

De voorzitterVoorzitter

Graag.

VVDMevrouw Michon-DerkzenVVD

Heb ik de minister goed begrepen dat we dus voor de zomer

die evaluatie van de NCDR krijgen? Als dat zo is, vraagt de

motie ook om op basis van die evaluatie ook voor de zomer

een voorstel te doen voor het hoe het instituut zal worden

gecontinueerd. Hoe kan dat allemaal tegelijkertijd? We

zeggen allemaal dat het goed is dat de coördinator daarbij

een aanjagende rol heeft, maar hoe is dit in godsnaam uitvoerbaar? Ik begrijp het gewoon niet.

Minister De JongeMinister

Het is ook onze planning om die evaluatie voor de zomer

af te ronden. Ik weet niet of het zal lukken om voor de zomer

ook dat voorstel te doen, maar het is de bedoeling om voor

de zomer die evaluatie af te ronden, opdat we die kunnen

bespreken met uw Kamer. De inzet is, zo lees ik deze motie,

om de activiteiten van de nationaal coördinator te continueren. Ik snap die inzet. Ik heb de nationaal coördinator en

de noodzaak ervan zojuist ook bejubeld. Dat heeft u allemaal

gedaan. Ik ben het daarmee eens. Ik zeg in formele zin

"oordeel Kamer", maar uiteraard wel behoudens de evaluatie. Dat is ook goed, want anders hoef je geen evaluatie

te doen met elkaar. Dat is hoe het kabinet erin zit. We proberen voor de zomer de evaluatie af te ronden, opdat wij

dan het debat met elkaar kunnen hebben over de vraag hoe

verder.

VVDMevrouw Michon-DerkzenVVD

Prettig om dit even wat scherper te hebben. Voor de zomer

komt in ieder geval de evaluatie. Dan hebben we hopelijk

duidelijkheid over alle ontwikkelingen in de Kamer. We zitten nu in een ingewikkeld parket om hier met deze Kamer

Nationaal Programma tegen Discriminatie

en Racisme 2023

1 februari 2024

TK 37

37-8-17

al op voort te borduren. Maar die afweging zal elke fractie

zelf maken.

Voorzitter, daarmee ben ik aan het einde gekomen. Dank.

Minister De JongeMinister

Zeker. Misschien nog even ter geruststelling van mevrouw

Michon. Kijk, er spelen een aantal dingen bij die evaluatie.

Het eerste is geld. Dat is in een formatie natuurlijk ook altijd

complex. Dit gaat nooit over heel veel geld natuurlijk. Er is

al geld bij gekomen. Overigens kan over geld ook los van

de evaluatie of op grond van de evaluatie best een apart

besluit worden genomen. Dat heeft nog niet zozeer met de

continuering als zodanig te maken. Er is meerjarig geld

beschikbaar in de begroting, dus de geldkwestie is niet per

se gelijk aan de continuïteitskwestie. Dat is één geruststelling. Een tweede is dat de manier waarop je de nationaal

coördinator richt op en daadwerkelijk een rol geeft bij de

uitvoering van beleid en de manier waarop je dat verankert

in een wet, ook weer twee verschillende dingen zijn. Het

besluit over de continuering van de nationaal coördinator

kun je zelfs ook nog los nemen van het besluit om dat

wettelijk te verankeren. Ook dat besluit zou je eventueel in

een formatie kunnen nemen. Aan het einde van de dag gaat

de Kamer natuurlijk over welke wetten zij aanvaardt. Een

begroting is een wet. Als formerende partijen zich nog niet

gereed voelen om dat besluit nemen, kunnen zij dat ook op

een later moment nemen. Dat laat onverlet de verantwoordelijkheid voor het kabinet, voor dít kabinet, om voor continuïteit van zaken zorg te dragen. Zo zie ik eigenlijk de

oproep in deze motie: zorg voor de afronding van de evaluatie opdat wij als Kamer een besluit kunnen nemen. Laten

we hopen dat het tegen die tijd toch wel gelukt moet zijn,

zeg ik er maar eventjes bij. Maar dat is een hele persoonlijke

beleidsopvatting.

Dan de townhallmeetings. Het enthousiasme daarvoor van

mevrouw Michon deel ik. Er zijn ook er heel veel geweest.

Sinds 2022 zijn er 79 townhallsessies georganiseerd in heel

Nederland, gericht op de versterking waarover u heeft

gelezen in het Nationaal Programma. Die bijeenkomsten

zijn bijzonder waardevol en geven heel veel nuttige informatie en ideeën voor de versterking van het programma.

Ook in 2024 zullen die townhallsessies weer worden georganiseerd. De breedte waar mevrouw Michon op wijst en

voor pleit, deel ik. Ik vind ook dat we die met elkaar moeten

zien vast te houden. Het is ook goed dat u dat nog noemt.

In debatten is die breedte weleens zoek. Vanavond is dat

overigens niet zo. Ik denk dat we heel evenwichtig een heel

waardig debat hebben gevoerd. Maar je ziet nog weleens

debatten de ene of de andere kant op ontsporen. Dan is het

denk ik goed dat we de waarschuwende woorden van

mevrouw Michon ter harte nemen.

Misschien nog één nadere specificatie van de toezegging

zoals ik die heb gedaan om u te willen informeren over heel

specifiek de aanleiding waarom de NCDR in haar oplegbrief

de noodzaak heeft gevoeld om te wijzen op de uitvoering

van het Regenboog Stembusakkoord. Over de verklaring

daarvan zou ik u informeren. We hebben bij OCW getoetst

hoe het met de voortgang zit van de uitvoering als zodanig:

wanneer kan die voortgangsbrief er komen? OCW laat

weten dat die in het tweede kwartaal zal volgen, maar men

wil nog niet toezeggen dat dit ook echt lukt voor het commissiedebat. Er moet immers voldoende voortgang zijn om

weer een voortgangsbrief te kunnen sturen. Maar ik zal in

die voortgangsbrief de aanleiding toelichten; waarom heeft

de NCDR de behoefte gevoeld om die opmerking te maken?

De voorzitterVoorzitter

Dan dank ik de minister. Eerst nog een interruptie van de

heer Bamenga.

D66De heer BamengaD66

Volgens mij ontbreekt er nog een antwoord op mijn vraag.

De minister voelt het al aankomen. Volgens mij heb ik een

vraag gesteld over het rijksbreed implementeren van de

uitspraak van het Hof aangaande het gebruikmaken van

etniciteit in risicoprofielen. Dat heb ik zojuist niet gehoord.

Het ging net over het toetsingskader, maar niet over het

rijksbreed implementeren van die uitspraak.

Minister De JongeMinister

Over het college, dat het college ermee bezig is om een

nieuwe versie te maken van het toetsingskader en dat dat

wordt geïmplementeerd, dat heb ik toch net beantwoord?

D66De heer BamengaD66

Ik denk dat we elkaar niet heel goed begrijpen. Volgens mij

zijn het twee dingen: enerzijds het toetsingskader waar het

college mee bezig is, wat de uitvoerende organisaties kan

helpen. Maar anderzijds gaat het erom te zorgen dat er in

risicoprofielen, welke dan ook, of het nou gaat om risicoprofielen die gebruikt worden door de politie of door allerlei

andere uitvoerende organisaties, geen elementen zitten

van etniciteit, ras of wat dan ook. Dat staat wat mij betreft

los van dat toetsingskader en daar heb ik de minister nog

niet over gehoord.

Minister De JongeMinister

Ja, dat snap ik. Wat we doen om dat te implementeren, alle

trainingen die we op dat punt geven ... Die hebben gewoon

plaats. Inderdaad, die uitspraak hebben we gewoon te

implementeren, nog los van het toetsingskader. Die trainingen daartoe vinden ook plaats, en dat is inderdaad rijksbreed. Daarnaast is het college aan de slag met een nieuwe

versie van dat toetsingskader. We hebben net een gesprek

gehad over wanneer dat zou kunnen komen.

D66De heer BamengaD66

Ik denk niet dat ik een antwoord krijg op mijn vraag over

hoe dat daadwerkelijk plaatsvindt. Ik zou graag meer informatie willen in dat debat van april over op welke manier

dat daadwerkelijk plaatsvindt. Dank u wel.

Minister De JongeMinister

Dat lijkt me goed, want ik wil D66 graag goed bedienen op

dit punt. Dan check ik buiten de uitzending wel even of ik

uw vraag goed heb begrepen. Dan kom ik daar in het briefje

dat we gaan schrijven, wat preciezer op terug.

De voorzitterVoorzitter

Dan gaan we het zo doen. Daarmee zijn we aan het einde

gekomen van dit debat.

De beraadslaging wordt gesloten.

Nationaal Programma tegen Discriminatie

en Racisme 2023

1 februari 2024

TK 37

37-8-18

De voorzitterVoorzitter

Dan kan ik de vergadering van vanavond sluiten. Dank u

wel.

Nationaal Programma tegen Discriminatie

en Racisme 2023

1 februari 2024

TK 37

37-8-19