Inhoud
De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
2500 EA DEN HAAG
Datum
7 september 2026
Betreft
Opzet Periodieke rapportage Onderzoek en wetenschap
Onderzoek en WetenschapsbeleidRijnstraat 50 Den HaagPostbus 163752500 BJ Den Haagwww.rijksoverheid.nlContactpersoonOnze referentie64689068Bijlagen2
Als onderdeel van de Periodieke rapportage wordt het syntheseonderzoek van het Fonds voor Onderzoek en Wetenschap uitgevoerd. Het Fonds betreft tijdelijke investeringen tussen 2022 en 2031 en is door het kabinet Rutte IV ingesteld. Een groot deel van deze tijdelijke investeringen zijn door het huidige kabinet structureel gemaakt. Alle investeringen vanuit het Fonds zijn ook onderwerp van onderzoek in de Periodieke rapportage.
De brief is als volgt opgebouwd:
Beleidstheorie en financiële grondslag
Onderzoeksvragen en opzet van het onderzoek
Borging van kwaliteit, onafhankelijkheid en planning
1. Beleidstheorie en financiële grondslag
Beleidstheorie
De algemene doelstelling van het onderzoek- en wetenschapsbeleid is het scheppen van een internationaal concurrerende onderzoeksomgeving, die onderzoekers in staat stelt tot optimale wetenschappelijke prestaties en die goed aansluit op maatschappelijke behoeften. Dit is onderverdeeld in drie sub-doelen:
Gezond en sterk fundament: dit wil zeggen dat het stelsel goed gebalanceerd, geëquipeerd en gefinancierd is. Om dit te bereiken is de afgelopen periode onder andere ingezet op het bevorderen van profilering en samenwerking van en tussen universiteiten naar het model van de sectorplannen, en op grootschalige wetenschappelijke infrastructuren.
Het vergroten van maatschappelijke impact van onderzoek: de maatschappelijke impact van onderzoek en de publieke erkenning daarvan moet groeien. Op die manier kunnen we de maatschappelijke uitdagingen van nu en in de toekomst het hoofd bieden. Om dit te bereiken, zijn de kennisketen en ecosystemen, en het delen en benutten van kennis van belang. Er is de afgelopen periode onder andere geïnvesteerd vanuit het Nationaal Groeifonds in de Biotech Booster, waarmee onderzoekers ondersteund worden bij de commercialisatie van biotechnologiekennis. Ook is ingezet op open science.
Ruimte aan divers talent in een sociaal veilige omgeving: onderzoekstalent van jong tot ervaren, met verschillende achtergronden, perspectieven en loopbaanpaden moet de ruimte krijgen. Daarmee wordt Nederland een aantrekkelijke bestemming en kunnen we onze internationale toppositie vasthouden en versterken. Er is de afgelopen periode onder andere ingezet op Erkennen en waarderen en het terugdringen van werkdruk.
Deze drie subdoelen vormen onderdeel van de beleidstheorie die in 2022-2023 is opgesteld (Aanpak monitoring en evaluatie van de voortgang op de doelen van het onderzoeks- en wetenschapsbeleid). De beleidstheorie is in 2026 geactualiseerd en nader uitgewerkt voor 2027 en verder, zie bijlage 1. De beleidsdoelen en beoogde effecten, prestaties en de ingezette instrumenten zijn in de periode (2021-2026) waarop de Periodieke rapportage ziet, niet wezenlijk gewijzigd. Wel zijn er accentverschuivingen geweest zoals meer beleidsinzet op kennisveiligheid. Ook zijn er tussen de kabinetten grote fluctuaties in beschikbare financiële middelen geweest. Belangrijke externe factoren in de periode zijn de COVID-19 pandemie en de geopolitieke spanningen. De lockdowns en het thuiswerken vanwege de COVID-19 pandemie hadden weerslag op instellingen en instituten. Doordat er beperkte toegang was tot laboratoria, collecties en onderzoek met levende subjecten liepen onderzoeken vertraging op. De turbulente geopolitieke ontwikkelingen zijn onder andere van invloed op de internationale samenwerking en zetten de open manier van werken in de wetenschap onder druk.
Financiële grondslag
In onderstaande tabel is per beleidsartikel opgenomen welke financiële gevolgen het onderzoek- en wetenschapsbeleid heeft voor de rijksbegroting.
Het Fonds voor Onderzoek en Wetenschap valt onder beleidsartikel 6 en 7 en is in 2022 ingesteld voor € 500 miljoen per jaar. Hieruit wordt geïnvesteerd in bijvoorbeeld sectorplannen, onderzoeksinfrastructuur, Europese samenwerking en stimuleringsbeurzen.
Onderzoek en Wetenschapsbeleid (bedragen x € 1.000)
Beleidsartikelen Begroting van OCW (VIII)
2021
2022
2023
2024
2025
2026
16 Onderzoek en Wetenschap
1.193.537
1.438.626
1.687.994
1.829.923
1.871.254
2.100.728
6 Hoger beroepsonderwijs: Bekostiging ontwerp en ontwikkeling en Fonds onderzoek en wetenschap
89.976
122.854
188.373
198.518
206.600
214.428
7 Wetenschappelijk onderwijs:
Bekostiging onderzoeksdeel en fonds onderzoek en wetenschap
2.282.436
2.536.783
2.995.591
3.150.170
3.057.747
3.157.312
2. Onderzoeksvragen en opzet van het onderzoek
Onderzoeksvragen
De voorgenomen Periodieke rapportage Onderzoek en wetenschap geeft inzicht in (voorwaarden voor) doeltreffendheid en doelmatigheid van het gevoerde beleid, mogelijkheden om de doeltreffendheid en doelmatigheid te verhogen en besparingsopties. Dit sluit aan bij de vereisten van de ‘Handreiking Periodieke rapportage’ (Ministerie van Financiën, januari 2025). Ik wil dat hierbij ook wordt gekeken naar de aansluiting op het Europese Onderzoek en wetenschapsbeleid. Daarnaast wil ik dat er in de Periodieke rapportage aandacht is voor de gevolgen van de volatiliteit van beschikbare middelen en voor de gevolgen van externe factoren zoals de COVID-19 pandemie en de turbulente geopolitieke ontwikkelingen. Tot slot heb ik een vraag toegevoegd over te leren lessen over de voorwaardenscheppende rol van OCW in het stelsel. Naast OCW werken andere actoren aan het onderzoek en wetenschapsbeleid. Dit zijn onder andere de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO), de KB nationale bibliotheek, de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), de kennisinstellingen, Universiteiten van Nederland (UNL), Universitair Medische Centra Nederland (UMCNL) en Vereniging Hogescholen (VH). OCW creëert de voorwaarden waarbinnen zij het beleid gericht op individuele instellingen, instituten en onderzoekers kunnen vormgeven en uitvoeren. De vraag is of OCW dit op de juiste manier aanpakt.
Op basis van deze inzichtbehoeften heb ik de volgende vragen geformuleerd:
Wat is de stand en ontwikkeling van onderzoek en wetenschap in Nederland (doelbereik)?
Wat zijn de inzichten over de doeltreffendheid van het gevoerde beleid (als geheel en separaat voor het Fonds Onderzoek en Wetenschap) in de periode 2021-2026? In welke mate dragen de beleidsinstrumenten (individueel en als geheel) bij aan het bereiken van de doelen? Op welke manier beïnvloeden de instrumenten elkaar? Zijn er ook onbedoelde effecten?
Wat zijn de inzichten over de doelmatigheid van het gevoerde beleid (als geheel en separaat voor het Fonds Onderzoek en Wetenschap) in de periode 2021-2026? In hoeverre staat de omvang van het budget van de beleidsinstrumenten (individueel en als geheel) in verhouding tot de activiteiten, prestaties, effecten en doelen?
In hoeverre sluit het Nederlandse onderzoek en wetenschapsbeleid aan op het Europese onderzoek en wetenschapsbeleid?
Welke factoren hebben in meer of mindere mate aan bij gedragen aan de doeltreffendheid en doelmatigheid van het gevoerde beleid? Denk daarbij aan de volatiliteit van beschikbare middelen en verandering in rol, taken en verantwoordelijkheden? En aan externe factoren zoals COVID-19 en de geopolitieke spanningen.
Hoe kan de doeltreffendheid en doelmatigheid van het gevoerde beleid vergroot worden? Welke alternatieve instrumenten of werkwijzen zijn denkbaar, waarmee hetzelfde wordt bereikt met een kleiner budget?
Het onderzoeks- en wetenschapsbeleid is grotendeels voorwaardenscheppend. Andere actoren dan het ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap (OCW) zijn (mede)verantwoordelijk voor de doelrealisatie. Welke lessen kunnen uit de Periodieke rapportage getrokken worden specifiek over deze voorwaardenscheppende rol van OCW?
Op welke wijze(n) kan een besparing van 20% op de budgettaire grondslag van het onderzoeks- en wetenschapsbeleid gerealiseerd worden?
Opzet van het onderzoek op hoofdlijnen
Voor de beantwoording van de onderzoeksvragen wordt een analyse gedaan op alle in de periode 2021-2026 uitgevoerde evaluaties, monitors, beleidsindicatoren en andere relevante onderzoeken. In bijlage 2 vindt u een overzicht en de beleidsindicatoren zijn te vinden op www.ocwincijfers.nl. Ook worden relevante beleidstukken (zoals Kamerstukken) geanalyseerd. De aanpak voorziet daarnaast in ieder geval in een aantal gesprekken binnen en buiten OCW. Naast de eerder genoemde actoren (NWO, KB, KNAW, kennisinstellingen, UNL, UMCNL en VH) kan bijvoorbeeld ook gedacht worden aan het Rathenau Instituut en AWTI. De beleidstheorie vormt het (evaluatie)kader voor de Periodieke rapportage.
3. Borging van kwaliteit, onafhankelijkheid en planning
Inrichting
Om de onafhankelijkheid van de Periodieke rapportage te borgen, besteed ik de Periodieke rapportage uit aan een onafhankelijk extern bureau.
Onafhankelijke methodologisch deskundige(n)
Conform de vereisten van de Handreiking Periodieke rapportages zal tenminste één onafhankelijke inhoudelijke en/of methodologische deskundige een onafhankelijk oordeel geven over de validiteit en betrouwbaarheid van de volledige Periodieke rapportage. De deskundige(n) neemt(nemen) tevens zitting in de te vormen begeleidingscommissie.
Begeleidingscommissie en klankbordgroep Voor de Periodieke rapportage wordt een begeleidingscommissie ingesteld, die bestaat uit de onafhankelijke deskundigen(n) en vertegenwoordigers van de ministeries van OCW en Financiën (IRF). Het voorzitterschap wordt bij een onafhankelijke partij belegd. Daarnaast betrek ik vertegenwoordigers van nader te selecteren organisaties uit het onderzoeks- en wetenschapsveld bij het onderzoek. Indien nodig richt ik hiervoor een klankbordgroep in.
Planning
Ik streef ernaar uw Kamer voor het eind van 2027 te informeren over de uitkomsten van de Periodieke rapportage inclusief het syntheseonderzoek van het Fonds voor Onderzoek en Wetenschap en het oordeel van de onafhankelijke deskundige(n).
De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
Rianne Letschert
Bijlage 1 Doelenboom onderzoek en wetenschapsbeleid 2026
Bijlage 2 Overzicht evaluaties, onderzoeken en monitors
Rapporten die in de 1e helft van 2027 gepubliceerd worden, worden meegenomen in de Periodieke rapportage. Voor rapporten die daarna gepubliceerd worden, is dat onzeker.
Evaluaties
Publicatie
Evaluatie Regieorgaan SIA (NWO)
2027
Midterm-evaluatie Big Chemistry: hele project (Consortium)
2027
Evaluatie Nationaal Expertisecentrum Wetenschap en Samenleving
2027
Evaluatie Starters- en stimuleringsbeurzen
2027
Evaluatie Verruimde promotierecht
2027
Subsidie-evaluatie Stichting AAP
2027
Subsidie-evaluatie Biomedical Primate Research Center
2027
Subsidie-evaluatie Stichting Toekomstbeeld der Techniek
2027
Evaluatie Matching Horizon Europe (RVO)
2026
Evaluatie NEMO science museum
2026
Evaluatie Loket Kennisveiligheid
2026
Evaluatie Impactbenaderingen NWO (NWO)
2026
Evaluatie Talentprogramma NWO (NWO)
2026
Eindevaluatie Programma Erkennen en Waarderen
2026
Eindevaluatie Nationaal actieplan Diversiteit en inclusie hoger onderwijs en onderzoek
2026
Evaluatie Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek
2026
Evaluatie Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen
2026
Evaluatie NWO-KIC instrumentarium
2026
Evaluatie Open Competitie (NWO)
2025
Evaluatie Nationaal Programma Onderwijs, onderzoeksdeel
2025
Tussenevaluatie Biotech Booster, Valorisatie in bloei
2025
Evaluatie Big Chemistry: valorisatiestrategie en governance (Consortium)
2025
Evaluatie Open Science (NWO)
2025
Evaluatie KB, nationale bibliotheek
2025
Evaluatie TO2-instituten (Evaluatiecommissie TO2)
2025
Evaluatie Zwaartekracht (NWO)
2024
Evaluatie Nederlandse Gedragscode Wetenschappelijke Integriteit
2024
Evaluatie Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NWO)
2024
Evaluatie Europese partnerschappen I
2023
Evaluatie Commissie Grootschalige Wetenschappelijke Infrastructuur
2023
Derde evaluatie Regieorgaan SIA (NWO)
2023
Midterm evaluatie Nationaal actieplan Diversiteit en inclusie hoger onderwijs en onderzoek
2023
Evaluatie Rathenau
2023
Evaluatie Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie (AWTI)
2023
Evaluatie Nationale Wetenschapsagenda (NWO)
2022
Evaluatie Sectorplannen I (2018-2024)
doorlopend
Evaluatie Sectorplannen II (2022-2028)
doorlopend
Evaluaties van universiteiten en instituten volgens SEP Strategy Evaluation Protocol
doorlopend
Onderzoeken
Publicatie
Onderzoek/monitor Academische vrijheid (Rathenau)
2027
Drijfverenonderzoek 2027 (Rathenau)
2027
Onderzoek Integrale veiligheid
2026-2027
Voortgang inbedding Regieorgaan SIA in NWO, Evaluatie NWO
2026
Meta-analyse maatschappelijke relevantie o.b.v. SEP-evaluaties
2026
Witte vlekken-analyse Innovatieversneller (NWO)
2026
Onderzoek Pluriformiteit in de wetenschap (Rathenau)
2026
ICTU WERKonderzoek
2026
Institutenportfolio (KNAW-NWO, AWTI)
2026
Impactanalyse wetsvoorstel Screening Kennisveiligheid
2025
Slimme Investeringen, bbp-effecten van onderwijs, onderzoek en ontwikkeling
2025
Meta-analyse AI faciliteiten
2025
Nederlands onderzoek en ontwikkeling in internationaal perspectief
2025
Onderzoek Meld- en klachtvoorzieningen sociale veiligheid
2025
Analyse Academisch personeelsbestand
2025
Verkenning Capability Maturity Model Kennisveiligheid
2024
Onderzoek China Scholarship Council-promovendi (Clingendaal)
2024
Onderzoek burgerwetenschap (Rathenau)
2024
UNL Sectorrapportage Werkdruk
2024
Onderzoek Psychosociale arbeidsbelasting (Arbeidsinspectie)
2024
Onderzoek Jonge onderzoekers Rathenau
2024
Onderzoek Internationale mobiliteit
2024
Kennis van de Toekomst Rathenau
2024
Kostenonderzoek Naturalis Biodiversity Center
2024
Afbakening sensitieve technologie t.b.v. Screening kennisveiligheid
2023
Investeren in de basis (Adviescommissie Starters- en stimuleringsbeurzen)
2023
NWO programma's vrij onderzoek (Rathenau)
2023
Onderzoek Academische zelfcensuur in hoger onderwijs en wetenschap
2023
Drijfverenonderzoek 2022 (Rathenau)
2022
Monitoring
Publicatie
2e meting Cultuurbarometer Erkennen & Waarderen
2026
Tussenbalans Beleidsindicatoren (Rathenau)
2026
1-meting Sectorrapport Kennisveiligheid universiteiten, hogescholen, instituten
2026
Monitor Nationaal Programma Onderwijs, onderzoeksdeel
2025
Meting 2 Roadmap Grootschalige Wetenschappelijke Infrastructuur
2025
Research & Innovation Careers Observatory
2025
Sectorbeeld Sociale veiligheid UNL-VH 2025
2025
1e meting Cultuurbarometer Erkennen & Waarderen
2024
Balans van de Wetenschap (Rathenau)
2024
0-meting Sectorrapport Kennisveiligheid universiteiten, hogescholen, instituten
2024
Monitor Performance European partnerships
2024
Meting 1 Roadmap Grootschalige Wetenschappelijke Infrastructuur
2024
Meting Matching Horizon Europe (RVO)
tweejaarlijks
Monitor Vrouwelijke hoogleraren (LNVH)
jaarlijks
Voortgangsrapportages Regiegroep Sociale veiligheid
jaarlijks
Totale investeringen in wetenschap en innovatie TWIN (Rathenau)
jaarlijks
Monitor Praktijkgericht Onderzoek (Rathenau)
jaarlijks
https://www.ocwincijfers.nl/sectoren/wetenschap
doorlopend
https://www.nwo.nl/feiten-en-cijfers
doorlopend
https://www.rathenau.nl/nl/wetenschap-cijfers
doorlopend
https://www.universiteitenvannederland.nl/
doorlopend
https://www.vereniginghogescholen.nl/kennisbank/feiten-en-cijfers
doorlopend
Beleidsindicatoren
Publicatie
https://www.ocwincijfers.nl/sectoren/wetenschap
doorlopend
