Terug
Plenair · initiatiefwetgeving Gecorrigeerd beschikbaar

Invoering van het discriminatoir oogmerk als strafverzwaringsgrond

Voorstel van wet van de leden Timmermans en Bikker tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht in verband met de invoering van het discriminatoir oogmerk als strafverzwaringsgrond (35709) (antwoord 1e termijn + rest)

18 december 2024 2u 6m

AI-samenvatting

Samenvatting

In het debat over het initiatiefwetsvoorstel voor discriminatoir oogmerk als strafverzwaringsgrond spraken de initiatiefnemers (GroenLinks-PvdA, ChristenUnie en anderen) zich uit voor wettelijke verankering van discriminatoire delicten als strafverzwaringsgrond. Zij betoogden dat dit nodig is om hatecrimes vaker zichtbaar te maken in het strafproces, slachtoffers erkenning te geven en de normstellende werking van het strafrecht te versterken. De Kamer reageerde breed positief; alleen enkele leden (onder meer VVD, SP, D66) stelden kritische vragen over de bewijsdrempel, capacitaire gevolgen en of de huidige codis-aanpak niet volstaat.

De minister van Justitie en Veiligheid steunde het voorstel zeer. De initiatiefnemers dienden drie amendementen in, waarvan er één (van DENK) voor een verdubbeling van de strafverzwaring pleitte—dat werd afgewezen omdat het de wetsystematiek zou verstoren. Het kabinet zegde aan de ICT-systemen aan te passen en de eenmalige kosten te dekken. De motie-Bamenga over educatieve maatregelen werd eerder aangenomen; de initiatiefnemers hoopten op uitvoering ervan door het ministerie.

AI-gegenereerd op basis van trefwoord-relevante fragmenten. Controleer bij twijfel het volledige verslag hieronder.

Document

Verslag

13 sprekers · 94 bijdragen

Relevant

Invoering van het discriminatoir oogmerk als strafverzwaringsgrond

VoorzitterVoorzitter

Van der Lee

Invoering van het discriminatoir oogmerk als strafverzwaringsgrond

Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:

- het Voorstel van wet van de leden Timmermans en Bikker tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht in verband

met de invoering van het discriminatoir oogmerk als

strafverzwaringsgrond (35709).

(Zie vergadering van 26 september 2024.)

De voorzitterVoorzitter

Ik heropen de vergadering. Aan de orde is nu de voortzetting van de behandeling van het voorstel van wet van de

leden Timmermans en Bikker tot wijziging van het Wetboek

van Strafrecht in verband met de invoering van het discriminatoir oogmerk als strafverzwaringsgrond (35709).

Ik heet de initiatiefnemers natuurlijk van harte welkom in

vak K, alsmede de ondersteuners. Dat zijn Peter van Dijk,

beleidsmedewerker bij de GroenLinks-PvdA-fractie en Jurian

van der Bijl, beleidsmedewerker bij de ChristenUniefractie.

Tevens heet ik welkom in vak K de minister van Justitie en

Veiligheid. Hij zal bij de behandeling van dit wetsvoorstel

optreden als adviseur van de Kamer.

Op 26 september van dit jaar vond de eerste termijn van

de zijde van de Kamer plaats. Vandaag zijn aan de orde de

beantwoording in eerste termijn en de gehele tweede termijn.

De algemene beraadslaging wordt hervat.

De voorzitterVoorzitter

Dan gaan we nu beginnen. Ik geef eerst het woord aan de

heer Timmermans.

GroenLinks-PvdADe heer TimmermansGroenLinks-PvdA

Dank u wel, voorzitter. In de eerste plaats zou ik graag een

woord van dank willen uitspreken aan onze voorgangers,

Kathalijne Buitenweg, Corinne Ellemeet en Gert-Jan Segers,

die dit initiatief hebben genomen. Dank ook aan de medewerkers die achter mij zitten. U noemde ze al: Peter van Dijk

en Jurian van der Bijl. Zij hebben het leeuwendeel van dit

werk voor hun rekening genomen. Ik ben echt erg onder

de indruk van de kwaliteit van het werk dat ze geleverd

hebben. Ook een woord van dank aan de ambtelijke

ondersteuning, zowel die van de Kamer als die van het

ministerie. Zonder hen allen zouden we hier vandaag niet

staan of zitten. Daarnaast ook een woord van dank aan de

vele mensen die wij in de aanloop naar dit debat hebben

mogen spreken. Het ging zonder uitzondering om indrukwekkende gesprekken, onder andere met directe slachtoffers

van hatecrimes, die ons hebben gesterkt in de noodzaak

van dit initiatief.

Tot slot ook dank aan de woordvoerders van SP, Groen-

Links-PvdA, VVD, ChristenUnie, PVV, NSC, BBB, SGP, D66,

Partij voor de Dieren en DENK. Wij vinden het ontzettend

waardevol dat de Kamer zich unaniem uitspreekt tegen

vormen van haat, haatgemotiveerde criminaliteit en mishandelingen en vernielingen waarbij discriminatie, racisme

en antisemitisme een rol spelen. Verscheidene woordvoerders hebben in hun termijn bij dit initiatiefwetsvoorstel

uiteenlopende en hartverscheurende incidenten aangehaald,

die de noodzaak van deze wet onderschrijven.

De heer Ceder nam de Kamer mee terug naar de bedreigingen en vernielingen bij het koosjere restaurant HaCarmel

in Amsterdam. Mevrouw Tseggai refereerde aan een zwarte

ondernemer die haar zaak door racistische hangjongeren

moest sluiten. De heer Diederik van Dijk citeerde Philippe

Claudel, een schrijver die wij beiden zeer waarderen, over

hoe gruwelijk en onverdraagzaam mensen zich kunnen

opstellen tegenover degenen die afwijken van wat men als

de norm of als eigen beschouwt. Mevrouw Teunissen constateert dat Nederland op de Europese Rainbow Index is

gezakt naar de veertiende plaats. De heer El Abassi

memoreerde de moord op een Marokkaans-Nederlandse

jongen.

De heer Sneller constateerde in de eerste termijn al dat de

Kamer van links tot rechts een gezamenlijke verantwoordelijkheid ziet om in ieders belang discriminatie te veroordelen. Het is een verademing om te zien dat onze Kamer met

respect voor elkaars opvattingen dit initiatiefvoorstel aan

een grondige overweging onderwerpt. We proeven in het

algemeen een positieve grondhouding. Ik wil u daar niet

alleen namens ons als initiatiefnemers voor danken, maar

vooral ook namens al die groepen in de samenleving: de

lgbtiq-gemeenschap, de Joodse gemeenschap en de moslimgemeenschap, en ieder ander die met de gevolgen van

deze onacceptabele uitsluiting geconfronteerd wordt. Het

gaat erom dat we om hen heen gaan staan en hen

beschermen tegen haat en geweld. Het is al guur genoeg

in de samenleving. Als met geweld of anderszins crimineel

gedrag mensen onrecht wordt aangedaan op een manier

die hun diepste identiteit raakt, vereisen de beginselen van

onze democratische rechtsstaat dat we normerend optreden.

U als Kamer laat er geen misverstand over bestaan dat

iedereen ertoe doet en dat wij als volksvertegenwoordiging

willen instaan voor eenieders recht om jezelf te zijn, om je

seksuele gerichtheid te kunnen vieren en je levensbeschouwelijke overtuigingen in vrijheid te kunnen beleven.

De heer Six Dijkstra noemde het verbod op discriminatie

de basiswaarde van de democratische rechtsstaat en een

waarborg voor menselijke waardigheid. En zo is het maar

net. Soortgelijke bewoordingen sprak mevrouw Teunissen.

Haar oproep om te werken aan een samenleving waarin

we nieuwsgierig blijven naar elkaar, waarin we leren van

elkaars verschillen en waarin iedereen zich veilig voelt, is

ons uit het hart gegrepen. Daarbij is normbevestiging vanuit

de strafwetgever, zoals al door de heer Ellian benadrukt is

in zijn inbreng, onontbeerlijk om te voorkomen dat het

discriminatoire karakter van een strafbaar feit onbenoemd

blijft.

Wij stellen voor de vragen vanuit de Kamer zo veel mogelijk

gebundeld te beantwoorden en komen tot de volgende

blokken: aanleiding voor het initiatief, nut en noodzaak van

de wet, inhoudelijke invulling voor de strafrechtpraktijk en

Invoering van het discriminatoir oogmerk

als strafverzwaringsgrond

18 december 2024

TK 38

38-13-1

gevolgen voor de uitvoering. Daarbij zal ik blok 1 en 2 voor

mijn rekening nemen en collega Bikker blok 3 en 4.

Het eerste blokje: aanleiding voor het initiatief. Meerdere

leden hebben gesignaleerd dat hatecrimes zowel op de

slachtoffers zelf als op de gemeenschap waartoe zij behoren

een enorme impact hebben. Het zijn delicten waarbij de

daders welbewust tot uitdrukking willen brengen dat wat

hen betreft van gelijkwaardigheid tussen groepen in de

samenleving geen sprake is. Het gaat om zogeheten commune delicten, zoals mishandeling en vernieling, maar wel

met de uitdrukkelijke bedoeling om gevoelens van meerderwaardigheid van daders en minderwaardigheid van

slachtoffers tot uitdrukking te brengen. Daardoor hebben

hatecrimes een aanzienlijk grotere impact op slachtoffers

en samenleving dan gewone delicten.

We zien dat discriminatie toeneemt in Nederland. De politie,

de antidiscriminatievoorzieningen, het College voor de

Rechten van de Mens, Meld.Online Discriminatie en de

Nationale ombudsman rapporteren jaarlijks in een gezamenlijk rapport over hun cijfers. Dit rapport over registraties

van discriminatie-incidenten door politie en meldingen bij

antidiscriminatievoorzieningen en andere organisatie in

Nederland heet Discriminatiecijfers in 2023. Uit deze jaarlijkse verzameling cijfers van antidiscriminatievoorzieningen

blijkt dat de politie en de antidiscriminatievoorzieningen

aanzienlijk meer incidenten hebben geregistreerd ten

opzichte van voorgaande jaren. Bij de politie ging het om

een toename van 33%. Bij de antidiscriminatievoorzieningen

ging het om een toename van 20% ten opzichte van een

jaar eerder. Het gaat in de meeste gevallen om discriminatie

naar herkomst of seksuele gerichtheid en om antisemitisme.

Het Sociaal en Cultureel Planbureau constateerde in het

onderzoek "Ervaren discriminatie in Nederland" van vier

jaar geleden dat slechts een op de vijf slachtoffers van discriminatie stappen onderneemt. Het zogenoemde dark

number, de niet-geregistreerde incidenten, is dus aanzienlijk. Dit zeg ik ook in reactie op de vraag van mevrouw

Tseggai over verborgen criminaliteit. Meerdere leden hebben hun zorgen geuit over de lage aangiftebereidheid van

discriminatoire delicten. Die zorgen delen wij. De lage

aangiftebereidheid van hatecrimes is een groot probleem.

Criminologisch onderzoek laat al langer zien dat slachtoffers

niet altijd vertrouwen hebben in de aanpak van politie en

justitie. Ook zien we dat slachtoffers soms zo regelmatig

slachtoffer worden dat aangifte bij de politie achterwege

wordt gelaten. In onze gesprekken met slachtoffers zien we

dat in alle varianten terugkomen: de politie heeft geen tijd

om aangifte op te nemen, het aantal incidenten is zo groot

dat je wel elke week naar het politiebureau zou kunnen

gaan, na aangifte is er nooit meer iets gehoord van de

politie, de straf die is opgelegd is te laag et cetera, et cetera.

Het maakt duidelijk dat een effectieve, preventieve en

repressieve aanpak onmisbaar is en dat we moeten onderzoeken — daarbij kijken we indringend naar de minister —

hoe de huidige aanpak verder kan worden versterkt.

De heer Ellian haalt terecht het WODC-onderzoek aan,

waaruit blijkt dat het discriminatoire aspect in het strafproces gaandeweg uit beeld kan verdwijnen, omdat het

onvoldoende herkend of meegewogen wordt door de politie

of het Openbaar Ministerie. Dat raakt het vertrouwen in het

herkennen van het discriminatoire aspect door politie en

OM, zo stelt de heer Ellian.

Wij zijn als initiatiefnemers ontzettend blij dat de fractie van

de VVD de wens van normbevestiging onderschrijft. Dat is

ook een van de expliciete bedoelingen van het initiatiefwetsvoorstel, want als slachtoffers zich gesterkt weten door de

expliciete steun van de strafwetgever en van politie en

justitie, wordt de drempel om aangifte te doen van een

hatecrime aanzienlijk verlaagd. Als voor de directe slachtoffers en voor de samenleving expliciet duidelijk wordt hoe

het discriminatoire aspect in concrete strafzaken meeweegt,

dan zullen slachtoffers zich ongetwijfeld ook beter gehoord

voelen.

Een ander WODC-onderzoek, uit 2020, laat zien dat het

verhogen van de aangiftebereidheid van belang is om

normalisering van discriminatie, racisme en antisemitisme

te voorkomen. Duidelijk is dat meer politie- en justitiecapaciteit nodig is en dat slachtoffers zich gezien en gehoord

willen voelen. Dat is sneller gezegd dan gedaan en is niet

eenvoudig vanuit de plenaire zaal hier te regelen. Maar wat

we wel kunnen doen, is als strafwetgever een duidelijke

wettelijke norm stellen.

Daarmee komen we op het onderdeel nut en noodzaak van

dit initiatief. Eigenlijk kunnen we als initiatiefnemers nut en

noodzaak van dit initiatief niet beter verwoorden dan de

heer Ceder deed in een interruptie op de heer Van Nispen.

Samengevat komt het erop neer dat de voorgestelde codificatie van de huidige codis-aanpak de strafrechter dwingt

een duidelijke uitspraak te doen over het discriminatoire

aspect. Door het opbouwen van jurisprudentie en door te

verduidelijken dat discriminatie een belangrijk punt is, krijgen we meer grip op het begrip "discriminatie" en wanneer

dit wel en niet toe te passen, zo stelde de heer Ceder. Maar

nog belangrijker, door de uitspraak van de strafrechter krijgt

het slachtoffer erkenning.

De leden Van Nispen, Emiel van Dijk en Six Dijkstra stellen

terecht dat het OM op grond van zijn beleidslijn nu al

zwaardere straffen vordert als een discriminatoir aspect

aanwezig is. Politie en justitie besteden al sinds 1993

expliciet aandacht aan discriminatie en discriminatoir

gemotiveerde criminaliteit, de zogenaamde codis-feiten.

De Aanwijzing discriminatie spoort ertoe aan om het discriminatoire aspect te betrekken in de verdere behandeling

van de strafzaak. De aanwijzing geeft richting aan de werkwijze van politie en OM voor de opsporing, de vervolgingsbeslissing, het requisitoir, de strafeis en de registratie en

rapportage van discriminatiezaken.

Op dit moment ontbreekt het aan een uniform begrip en

een eenduidige toepassing van het discriminatoire aspect

door het OM in de rechtspraak. Dit komt ook naar voren in

de recente rechtswetenschappelijke publicatie van Bas

Hellemons en Riemke Levie over hatecrimes. Mede daarom

kan er naar onze mening niet worden volstaan met het

genoemde strafvorderingsbeleid. Dat valt samen met het

door ons noodzakelijk geachte belang van expliciete

normbevestiging door de wetgever via de wettelijke strafverzwaringsgrond. Daarnaast kan de wettelijke verankering

eraan bijdragen dat het discriminatoire aspect beter zichtbaar wordt in het strafproces. Het OM zal dat expliciet in

de tenlastelegging moeten opnemen en de rechter zal

daarover een bewijsbeslissing moeten nemen die in het

vonnis wordt opgenomen en in het openbaar wordt uitgesproken. Dit bevordert dat het leed dat aan de slachtoffers

van hatecrimes is aangedaan, uitdrukkelijk in het strafproces

Invoering van het discriminatoir oogmerk

als strafverzwaringsgrond

18 december 2024

TK 38

38-13-2

wordt geadresseerd, en zo bouw je natuurlijk ook jurisprudentie op.

In het plenaire debat over de geweldsincidenten in

Amsterdam gaf de minister van Justitie en Veiligheid ook

aan dat er een gat zit tussen de huidige juridische mogelijkheden om het discriminatoire aspect mee te nemen in

strafzaken en de uiteindelijke toepassing ervan door het

OM. Met de minister van Justitie en Veiligheid zijn wij als

initiatiefnemers van mening dat het discriminatoire aspect

nog te weinig wordt betrokken in de strafzaak.

Een andere zorg is dat het discriminatoire aspect nu niet

altijd, onvoldoende of gebrekkig geregistreerd wordt. Dat

zal de minister ongetwijfeld ook herkennen. Wij verwijzen

hiervoor graag naar het uitgebreide onderzoek "Discriminatieaspect als strafverzwarende omstandigheid. Cijfers en

praktijkervaringen" van Peter Kruize en Paul Gruter. Zij

beschrijven dat er een groot verschil is tussen het aantal

zaken op de discriminatieoverzichten van de politie en de

feiten die bij het OM de classificatie discriminatie krijgen.

Dit raakt aan het punt dat de heer Ceder maakte: het belang

van het opbouwen van jurisprudentie over het discriminatoire aspect. Als politie, Openbaar Ministerie en strafrechter

dit aspect structureler beleggen in hun processen, dan

krijgen we een beter inzicht in aard en omvang van de

definitieafbakening.

SPDe heer Van NispenSP

Ik neem het risico dat ik deze interruptie totaal verkeerd

time. Het kan zo zijn dat ik veel te vroeg of veel te laat ben.

Dan hoor ik dat graag. De heer Timmermans refereerde zelf

aan het interruptiedebat dat ik met de heer Sneller had en

dat ging over een voor mij belangrijk punt in dit debat.

Wellicht komt het nog. Het gaat om het punt dat het OM

nu discriminatie aannemelijk moet maken en dat het als

gevolg van het wetsvoorstel in de tenlastelegging komt.

Daar ging dat interruptiedebat volgens mij ook over. Het

moet dan dus wettig en overtuigend bewezen worden. Zegt

de heer Timmermans: dat heb ik net staan uitleggen en

toelichten? Of komt dat later nog terug in de beantwoording?

GroenLinks-PvdADe heer TimmermansGroenLinks-PvdA

Dat komt later nog terug in de beantwoording door collega

Bikker.

SPDe heer Van NispenSP

Kijk!

De voorzitterVoorzitter

We zijn straks extra alert op de beantwoording, hoor. De

heer Timmermans vervolgt zijn betoog.

GroenLinks-PvdADe heer TimmermansGroenLinks-PvdA

De leden Ellian en Sneller hebben de minister van Justitie

en Veiligheid en ons als initiatiefnemers gevraagd naar

problemen van slachtoffers in de voorfase van het strafrechtelijk onderzoek, zoals bijvoorbeeld registratie en rapportage

door de politie en het Openbaar Ministerie. De heer Diederik

van Dijk raakte daar in zijn bijdrage ook aan. De heer Sneller

stelde daarnaast, mede geïnspireerd door de vragen van

de fractie van de SP in het verslag, de vraag of het door

ons gewenste effect niet ook op een andere wijze te bereiken valt. Het is misschien goed om hier nogmaals te verwijzen naar de bevindingen van het onderzoek van Kruize en

Gruter. De politie registreert anders dan het OM. Er is een

verschil in interpretatie van wat nu precies een hatecrime

is. Het College voor de Rechten van de Mens wijst er ook

al, in hun woorden, op dat er "een groot gat gaapt tussen

het aantal zaken op de discriminatieoverzichten van de

politie en de feiten die bij het Openbaar Ministerie de classificatie 'discriminatie' krijgen en dus als zodanig worden

vervolgd en bestraft". Het college wijst er in het consultatieadvies op dat dit in het licht van het EVRM bezien zeer

problematisch is, en uiteindelijk een belangrijke tekortkoming van de huidige codis-aanpak is. Hiervoor hebben wij

er al op gewezen dat in de huidige praktijk een eenduidige

definitie ontbreekt. Dit initiatief geeft nadere richting aan

de definitie van "discriminatoire delicten" en initieert naar

het oordeel van het College voor de Rechten van de Mens

" een positieve ontwikkeling in de richting van het voldoen

aan het uit het EVRM voortvloeiende niveau van rechtsbescherming".

In antwoord op de vraag van de heer Sneller over andere

wijzen om een betere registratie te bereiken, kan ik aangeven dat wij het erover eens zijn dat proportionaliteit en

subsidiariteit in dit soort debatten van belang zijn. Misschien

ter geruststelling: ons primaire doel bij dit initiatief is niet

de verbetering van de registratie van zaken. Van politie en

justitie begrijpen we dat bestaande ICT-systemen zullen

moeten worden aangepast voor een betere registratie. Dat

had je ook zonder wetswijziging kunnen doen. De politie

moet indringender onderzoeken of bij een melding of aangifte een discriminatoir aspect meespeelt. Dat vergt continu

onderhoud van expertise, wat eveneens losstaat van een

eventuele wetswijziging. Als wij alle consultatieadviezen

goed op ons laten inwerken, dan moet registratieverbetering

vooral worden gezien als bijkomend voordeel van de

introductie van een discriminatoir aspect als wettelijke

strafverzwaringsgrond. We solidariseren als strafwetgever

en strafrechtspleging met slachtoffers van hatecrimes. We

versterken de afschrikwekkende functie van het strafrecht.

We krijgen ook een accuraat inzicht in de aard en omvang

van discriminatie, racisme en antisemitisme als bijkomende

factor in strafzaken.

Als het gaat om nut en noodzaak van deze wet, is het ook

terecht dat verschillende collega's het belang van flankerend

beleid benadrukken. De leden Sneller en Ellian constateren

terecht dat discriminatie en discriminatoir gemotiveerde

criminaliteit een groot en veelomvattend probleem zijn, dat

slechts gedeeltelijk met het strafrecht bestreden kan worden. Het strafrecht is geen panacee voor elk maatschappelijk

probleem. Tegelijkertijd zou een strafverzwaring wel een

normstellende en afschrikwekkende werking moeten hebben. We hopen als initiatiefnemers oprecht dat we met dit

initiatief bijdragen aan het voorkomen van discriminatie en

discriminatoir gemotiveerde criminaliteit, maar, net als onze

voorgangers in de memorie van toelichting hebben willen

benadrukken, verwachten we niet dat de strafrechtspleging

van dit soort delicten gevrijwaard zal blijven. De heer Van

Nispen noemt dat "een aardige indekking" — daar kunnen

we het mee eens zijn — maar wij spreken liever van gezond

realisme. Het is maar hoe je het wilt framen.

Onder meer de leden Van Nispen en El Abassi wierpen de

vraag op of bij de sanctionering niet ook, of wellicht juist

Invoering van het discriminatoir oogmerk

als strafverzwaringsgrond

18 december 2024

TK 38

38-13-3

met het oog op het lerend effect van sancties, veel meer

moet worden gedacht aan alternatieve straffen en maatregelen. De heer Van Nispen noemt verplichte bezoeken aan

bijvoorbeeld het Holocaustmuseum, gesprekken met mensen uit de lhbtiq-gemeenschap en uit de moslimgemeenschap. De heer El Abassi verwijst naar de Zweedse aanpak

met educatieprogramma's. Als initiatiefnemers voelen wij

ons door dit soort sancties in algemene zin erg aangesproken. Eerder dit jaar is de motie-Bamenga nagenoeg unaniem

aangenomen om eventuele belemmeringen weg te nemen

voor de oplegging van een educatieve maatregel, zoals het

bezoeken van het Nationaal Holocaustmuseum of een herinneringscentrum. Het Nederlandse sanctiearsenaal biedt

nu al onder omstandigheden de mogelijkheid om door

toepassing van werk- en leerstraffen veroordeelden letterlijk

te confronteren met de gevolgen van hun gedrag. Uit de

praktijk blijkt dat een educatieve maatregel bij een discriminatoir aspect niet vaak wordt opgelegd. Strafrechters zoeken

in hun uiteindelijke sanctieoplegging naar een optimale

mix van vergelding, preventie en resocialisatie. Wij zijn

benieuwd hoe de minister van Justitie en Veiligheid uitvoering geeft aan deze Kameruitspraak.

Mevrouw Teunissen vroeg of ook wij vinden dat er moet

worden gewerkt aan middelen voor discriminatierechercheurs. Wij kunnen dat pleidooi van harte ondersteunen.

Op 12 november jongstleden is een daartoe strekkende

motie, die ik samen met de heer Bamenga aan uw Kamer

heb voorgelegd en die werd gesteund door de fracties van

SP, DENK, Partij voor de Dieren, ChristenUnie en Volt,

helaas verworpen.

Afsluitend zal ik nog ingaan op de vragen over de consultatieadviezen, omdat we ook door suggesties uit het veld en

de gesprekken met slachtoffers een sterker besef hebben

gekregen van nut en noodzaak van de wet. De leden Six

Dijkstra en Sneller hebben hier vragen over gesteld. Het

OM is inderdaad niet nogmaals bevraagd na de forse wijziging van het initiatiefwetsvoorstel. Daartoe zagen wij als

initiatiefnemers, zoals we in de nota naar aanleiding van

het verslag op vragen van de VVD-fractie ook al aangaven,

geen aanleiding, omdat wij naar ons oordeel volledig

tegemoet zijn gekomen aan het advies van het College van

procureurs-generaal. Om de, zoals het college stelt,

onmiskenbare voordelen van een wettelijke regeling te

bereiken, zullen de reikwijdten van de strafverzwaringsgrond beter moeten aansluiten op het bereik van het codisbeleid. Alle facetten van het discriminatieaspect moeten

volgens het OM worden afgedekt. Daarin hebben we voorzien. Mede naar aanleiding van het advies van het college

is het initiatiefvoorstel zodanig verbreed dat nauw wordt

aangesloten bij het bereik van het codis-beleid. Mevrouw

Bikker zal hier nog expliciet verder op ingaan.

De heer Sneller wijst vooral op het constitutionele aspect.

We interpreteren zijn vraag als volgt: voorzien consultatierondes op dit moment in de behoefte van de Kamer om

adequate informatie te ontvangen over initiatiefwetgeving?

Daar kunnen we best een bespiegeling op geven. Op dit

moment kan iedereen die daar behoefte aan heeft, reflecteren op een in consultatie gegeven voorstel. Wij vinden dat

we dan vooral geen beperkingen moeten willen opleggen.

Het gaat er met name om dat relevante organisaties en

belangengroepen voldoende weet krijgen van de mogelijkheid om adviezen uit te brengen. Dat ook over initiatiefwetsvoorstellen advies kan worden uitgebracht, is zover wij

kunnen overzien wel bekend. Daarnaast kunnen wij ons als

initiatiefnemers voorstellen dat er ook een beslag wordt

gelegd op organisaties om tijdig en gedegen consultatieadvies uit te brengen. Wij waren zeer tevreden over de kwaliteit en bruikbaarheid van de ontvangen adviezen, maar

realiseren ons ook dat deze organisaties een flinke investering hebben gedaan om de wetgevingskwaliteit te dienen.

Daar zijn we ze heel dankbaar voor. Maar we vrezen dat

niet elke instelling of belangengroep dit kan opbrengen.

Een consultatieversie van dit initiatiefwetsvoorstel is in de

zomer van 2020 in internetconsultatie gegaan. Daarop zijn,

in antwoord op de vragen van de heer Six Dijkstra, geen

consultatieadviezen ontvangen van de Raad voor de rechtspraak en van de Nederlandse orde van advocaten. De Raad

van State heeft later wel geadviseerd over de uitvoeringsconsequenties. Hiervoor verwijzen wij naar de nota naar

aanleiding van het verslag.

De heer Six Dijkstra stelde ons ook nog de vraag hoe vaak

de strafverzwaringsgrond in het buitenland wordt toegepast.

In de memorie van toelichting zijn we uitgebreid ingegaan

op het rechtsvergelijkende onderzoek van het WODC. België,

Frankrijk en Italië hebben een vergelijkbare wettelijke

strafverzwaringsgrond. Duitsland kent een strafverzwarende

omstandigheid voor strafbare feiten begaan met een

mensminachtend motief. Het ontbreekt aan een concreet

overzicht, maar in deze rechtsvergelijkende studie wordt

regelmatig jurisprudentie besproken die terecht doet vermoeden dat het discriminatoire aspect als wettelijke verzwaringsgrond regelmatig wordt toegepast.

Tot zover, voorzitter, mijn bijdrage.

De voorzitterVoorzitter

U krijgt nog een interruptie van de heer Van Nispen. U kunt

dus nog even blijven staan.

SPDe heer Van NispenSP

Ik ben eigenlijk iets te laat, want het gaat over iets wat eerder in het betoog van de heer Timmermans zat. Hij sprak

zeer warme woorden over die educatieve maatregel. Verschillende woordvoerders hebben dat ook gedaan, bijvoorbeeld over een verplicht bezoek aan een holocaustmuseum

of juist een gesprek met mensen uit de gemeenschap, ook

al is dat laatste natuurlijk nooit een straf. Maar het is wel

iets wat gericht kan zijn op herstel en er iets van leren.

Vanwege die warme woorden ben ik erg benieuwd wat de

initiatiefnemers gezamenlijk vanuit de Kamer of vanuit deze

rol nog meer kunnen doen om dat aspect te benadrukken,

want met alleen een straf zijn we er natuurlijk niet. En

nogmaals, alle respect en waardering; ik heb mijn complimenten gegeven. Het is natuurlijk al ruiterlijk erkend dat

we er met een straf alleen niet zijn, maar wat kunnen we

nou nog meer doen om dat te bespoedigen? De heer Timmermans zei zelf ook: het wordt nog vaak niet gebruikt, nog

niet opgelegd door rechters.

GroenLinks-PvdADe heer TimmermansGroenLinks-PvdA

Ik ben ook zo handig geweest om die vraag door te spelen

naar de minister, maar mijn eigen antwoord zou zijn dat

we het nog te weinig zien als een vorm van resocialisatie

of zelfs van socialisatie of, zo u wilt, in sommige gevallen

van integratie. Ik hoop dat de minister ons nog meer voorbeelden kan geven of kan laten zien wat hij van plan is om

te doen. We moeten mensen bewust maken van de oor-

Invoering van het discriminatoir oogmerk

als strafverzwaringsgrond

18 december 2024

TK 38

38-13-4

sprong van waar zij hun haat vandaan denken te kunnen

halen en met name ook van de consequenties van het

gedrag dat ze hebben getoond, voor de mensen op wie ze

dat hebben toegepast. Daarbij lijkt mij in heel veel gevallen

een bezoek aan instellingen en aan musea heel belangrijk.

En ook denk ik dat iets heel belangrijk is wat nog niet tot

de praktijk behoort en wat ook niet meteen wordt gezien

als iets wat kan helpen, namelijk het organiseren van

gesprekken. De heer Van Nispen zegt dat zelf ook.

Ik hoop dat wij als Kamer, los van dit initiatiefwetsvoorstel,

op dit punt het kabinet blijven volgen en stimuleren. En

misschien dat we als Kamer zelf ook initiatieven kunnen

nemen om een bijdrage te leveren aan educatie, zoals we

dat in het verleden op andere gebieden ook hebben gedaan.

De voorzitterVoorzitter

Dank voor uw antwoord op de interruptie en voor uw

inbreng op de eerste twee thema's. Mevrouw Bikker neemt

het stokje over en gaat de volgende twee thema's bij de

kop pakken. Gaat uw gang.

ChristenUnieMevrouw BikkerChristenUnie

Voorzitter, dank u wel en vergunt u mij om een korte persoonlijke inleiding te geven. Dat mag, denk ik, bij een initiatiefwet.

Voorzitter. Deze maand had de ChristenUniefractie iemand

uit de Joodse gemeenschap te gast hier in de Tweede

Kamer. En in de aanloop naar die ontmoeting nam hij,

duidelijk te herkennen als joods-gelovige, bezorgd contact

met ons op. Hij wilde op weg gaan en zou met de auto

komen, want hij durfde al niet meer met het openbaar vervoer. Hij maakte zich ernstig zorgen over zijn veiligheid in

het stuk dat hij te voet zou moeten afleggen van de parkeergarage naar de Tweede Kamer.

Het feit dat Joodse Nederlanders zich in 2024, nota bene

letterlijk in de schaduw van dit huis van de democratie, zo

onveilig voelen dat ze vragen "kunt u iets voor mij regelen?",

zou ons allen te denken moeten geven. En dat begint ermee

dat elke Nederlander een persoonlijke verantwoordelijkheid

heeft om op te staan voor de veiligheid van medelanders,

wie dan ook.

Maar hier ligt ook een rol voor de politiek. Als indiener was

ik daarom samen met meneer Timmermans zeer blij om te

zien dat zo breed in deze Kamer het belang wordt gevoeld

van de aanpak van antisemitisme, ook in het strafrecht. Dit

wetsvoorstel biedt denk ik de kans om gezamenlijk als

medewetgever te laten zien dat er in Nederland geen plek

is voor antisemitisch of anderszins discriminerende motieven bij criminele delicten. En die overtuiging verdient wat

mij betreft ook een steviger plek in het strafrecht. Door te

normeren laten wij zien wat van belang is. In dit geval verhogen we bij een commuun delict met een antisemitisch

of discriminerend karakter de maximaal op te leggen vrijheidsstraf met een derde. In dat licht waren wij ook verheugd om te horen dat het kabinet deze initiatiefwet heeft

omarmd. In de Strategie Bestrijding Antisemitisme schrijft

het kabinet dat daders van strafbare feiten met een antisemitisch karakter, harder moeten worden gestraft en dat het

initiatiefwetsvoorstel met het oog daarop zeer wordt

gesteund, waarvoor dank. Het is mijn hoop dat wij hier als

kabinet en Kamer echt unaniem opstaan tegen antisemitisme en anderszins discriminatoire delicten.

Voorzitter. Dat brengt mij bij de beantwoording van de

overgebleven vragen, of bij de twee blokjes die nog resteren, zoals zo goed aangekondigd door collega Timmermans.

Allereerst zal ik stilstaan bij de juridische aspecten.

Ik kan me herinneren dat de kern van het debat in de eerste

termijn een terugkerende vraag was van meerdere woordvoerders, namelijk van de collega's Van Nispen, Tseggai,

Ellian, Six Dijkstra, Diederik van Dijk en Sneller. Die vroegen

of de eis van het wettig en overtuigend bewijs van een

discriminatoir aspect een hogere bewijsdrempel opwerpt,

die moeilijker te halen is. Meerdere leden vragen zich af of

dit uiteindelijk niet tot minder veroordelingen leidt. Dat zou

natuurlijk het omgekeerde effect zijn van wat dit wetsvoorstel beoogt.

Die vraag heeft ons als initiatiefnemers indringend beziggehouden, eigenlijk al bij het tot stand brengen van het

wetsvoorstel. Het was ook een van de belangrijkste

gespreksonderwerpen met slachtoffers, met hun belangenorganisaties, met de politie en met het Openbaar Ministerie.

Kort en goed samengevat worden de politie en het Openbaar Ministerie in de codis-aanpak opgeroepen om

opmerkzaam te zijn op een eventueel discriminatieaspect

en dit, indien gesignaleerd, naar bevind van zaken mee te

nemen in het verdere onderzoek. Zoals meerdere woordvoerders ook terecht hebben aangegeven, hoeft dat

momenteel niet wettig en overtuigend bewezen te worden

— dat wil zeggen: buiten redelijke twijfel vast te staan —

maar kan de officier van justitie volstaan met het aannemelijk maken van een discriminatoir aspect bij een commuun

strafbaar feit. Als initiatiefnemers willen we hierover geen

misverstand laten bestaan: dit initiatiefwetsvoorstel zal

ervoor zorgen dat een door de officier van justitie tenlastegelegd discriminatoir aspect buiten redelijke twijfel zal

moeten vaststaan.

Voorzitter. De vraag is in hoeverre dit formele verschil ook

materieel verschil maakt. In reactie op de initiatiefwet zegt

het Openbaar Ministerie daarover: "In veel gevallen ligt het

aannemelijk maken al bijna op het niveau van bewijzen."

Wij denken daarom ook echt dat dit risico op bewijsverlegenheid, het Openbaar Ministerie gehoord hebbende, in

de praktijk niet groter zal worden dan ook nu al het geval

is. Wellicht kan de minister daar nog op ingaan, ook in zijn

laatste contacten met het Openbaar Ministerie. Ik heb uit

betrouwbare bron vernomen dat hij daar ook meer over

kan zeggen. Bovendien kan het Openbaar Ministerie in de

tenlastelegging, als het primair tenlastegelegde feit met

discriminatoir aspect niet te bewijzen valt — denk bijvoorbeeld aan openlijke geweldpleging met een discriminatoir

aspect — altijd terugvallen op het subsidiair tenlastegelegde, op het gronddelict, namelijk de openlijke geweldpleging. Van volledige straffeloosheid, benadruk ik hier ook

maar even in de Kamer, zal dus sowieso geen sprake zijn,

tenzij het Openbaar Ministerie vergeet subsidiair het

gronddelict ten laste te leggen, maar dat kan eigenlijk niet.

In die zin lijkt mij dus dat wij een risico hebben dat zeer

goed te overzien is. Het nadeel dat de bewijslast ietsje hoger

komt te liggen, weegt voor ons niet op tegen de geschetste

voordelen die de introductie van een wettelijke strafverzwaringsgrond heeft. Daarover heeft de heer Timmermans

Invoering van het discriminatoir oogmerk

als strafverzwaringsgrond

18 december 2024

TK 38

38-13-5

meer gezegd. Wij hebben ook al eerder geschetst welke vijf

voordelen er op dat punt liggen.

De heer Snellers stelde de vraag over de bewijslast voor

de varianten van discriminatie door respectievelijk affiliatie

en associatie. Het College voor de Rechten van de Mens

geeft als voorbeeld een heteroseksuele activist die opkomt

voor lhbti-rechten. Wij denken dat het bewijs van het discriminatieaspect in dit type zaken een variatie is op hetzelfde

thema. Zoals in eigenlijk alle gevallen waarbij het discriminatoir aspect ten laste wordt gelegd, zal buiten redelijke

twijfel moeten worden bewezen dat de verdachte, kort

gezegd, met een discriminatoir motief heeft gehandeld of,

in samenhang met het plegen van het strafbaar feit, discriminatoire uitlatingen heeft gedaan. In het gegeven voorbeeld zal de officier van justitie moeten bewijzen, mede op

basis van de context waarin het strafbaar feit heeft plaatsgevonden, dat de verdachte het slachtoffer heeft geassocieerd met een bepaalde groep. Wat bewijstechnisch richting

geeft, is wat de verdachte voor, tijdens en na het delict heeft

geroepen of gedaan. Of dergelijke vaststellingen kunnen

worden gedaan, zal mede afhangen van wat het slachtoffer

en getuigen daarover verklaren. Dat verschilt, zo veronderstellen de initiatiefnemers, eerlijk gezegd niet van andere

strafzaken waarin het discriminatoir aspect wordt betrokken.

De heer Ceder vroeg ons als initiatiefnemers om te bevestigen dat met dit initiatief niet nieuwe strafbare feiten worden gecreëerd, waarbij hij de link legt met uitingsvrijheid.

Mevrouw Helder sprak over de vrees dat mensen al te

gemakkelijk in de verkeerde hoek worden gezet en wellicht

al te lichtvaardig strafverhoging moeten vrezen. Laat het

heel helder zijn: dit wetsvoorstel introduceert geen nieuwe

strafbare feiten. Vanzelfsprekend is een bepaalde gezindheid

op zich onvoldoende voor strafbaarheid en strafverhoging.

Dat kan anders liggen als uitingen voorafgaan aan of

samengaan met een strafbaar feit. Dat gebeurt nu ook al.

De politie en het Openbaar Ministerie vormen een beeld

van de omstandigheden waaronder delicten zijn begaan.

Daarbij worden verklaringen van de verdachte en getuigen

gebruikt om, als dat relevant is, denkprocessen van de

verdachte te reconstrueren en te objectiveren. Uiteindelijk

wordt van de politie en het Openbaar Ministerie gevraagd

om te bewijzen dat, kort gezegd, de verdachte met een

discriminatoir motief heeft gehandeld of dat in samenhang

met het gepleegde strafbare feit handelingen zijn verricht

of uitlatingen zijn gedaan die haat of discriminatie tot uitdrukking brengen. Zie het voorgestelde artikel 44 bis. Denk

dan bijvoorbeeld aan discriminatoire uitlatingen of handelingen of, afgaande op nieuwsberichten over de gebeurtenissen in Amsterdam, het stellen van vragen over de identiteit van het slachtoffer voorafgaand aan het plegen van

geweld tegen het slachtoffer.

Een goede indicatie geeft doorgaans de context waarin een

strafbaar feit is begaan. Wie of wat heeft het moeten ontgelden? Wat heeft de verdachte vooraf, tijdens en na het

begaan van het delict geroepen of gedaan? Bijvoorbeeld

het horen van getuigen of van de verdachte kan bijdragen

aan het bewijs daarvoor.

Voorzitter. De leden Van Nispen, Sneller en Emiel van Dijk

vragen de minister of de Aanwijzing discriminatie moet

worden geschrapt en of dat uiteindelijk geen contraproductieve gevolgen heeft. Het lid Tseggai veronderstelde in haar

eerste termijn dat het verschil uiteindelijk wellicht te verwaarlozen valt, omdat de rechter nu ook al in een individuele strafzaak een inhoudelijk oordeel velt over de vraag of

er een discriminatoir aspect aanwezig is en in hoeverre dat

moet meewegen in de strafoplegging.

In zijn consultatieadvies geeft het Openbaar Ministerie aan

het volgende belangrijk te vinden. Als er wordt gekozen

voor een wettelijke strafverzwaringsgrond, moet de afbakening van die strafverzwaringsgrond aansluiten op de reikwijdte van het codis-beleid van het Openbaar Ministerie.

Dat is het geval, want wij hebben er met dit wetsvoorstel

expliciet voor gekozen om aan te sluiten op die praktijk van

het codis-beleid. Als dit wetsvoorstel dus door beide Kamers

wordt aangenomen en in werking treedt, is het aan het

Openbaar Ministerie of het strafvorderingsbeleid wordt

aangepast en zo ja, op welke wijze. Dat lijkt me ook de

geëigende verhouding tussen wetgever en het Openbaar

Ministerie. Het past mij niet om daar verder in te treden.

Het lid Emiel van Dijk stelt daarnaast de vraag hoe dit initiatief zich verhoudt tot de huidige codis-beleidsregel dat het

Openbaar Ministerie de strafeis bij gevangenisstraffen met

100% kan verhogen en ook een hogere taakstraf of geldboete vordert bij een aannemelijk discriminatoir aspect.

Dat is een goede vraag. Ik vind natuurlijk alle vragen goed,

maar bij deze vraag wilde ik dat nog eens extra onderstrepen. Maar ik wil heel graag benadrukken dat het Openbaar

Ministerie zelfstandig tot een strafeis komt, en dat de

strafrechter eigenstandig bepaalt of, en zo ja, welke sanctie

wordt opgelegd. Bij inwerkingtreding van dit initiatiefwetsvoorstel zullen het Openbaar Ministerie en de strafrechtspraak moeten bezien hoe de duidelijke wens van de strafwetgever om het discriminatoir aspect te expliciteren, indien

bewezen, vertaald dient te worden in de uiteindelijke strafoplegging. Met andere woorden: dat is dus niet aan de

indieners, maar zal opnieuw — het is duidelijk wat de wetgever heeft gezegd, namelijk: stevigere normering —

beoordeeld moeten worden in de specifieke zaak voor de

strafrechter.

De heer El Abassi vraagt zich af of de voorgestelde strafmaatverzwaring wel ver genoeg gaat. De fractie van DENK

overweegt een voorstel om de strafverzwaring op z'n minst

te verdubbelen. Wij hebben ons wat betreft ons initiatief

aangesloten bij de algemene systematiek van het Wetboek

van Strafrecht en de strafmaatverzwaring van de vrijheidsbenemende straf met een derde verhoogd. Dat laat

natuurlijk onverlet dat het de heer El Abassi vrijstaat om

andere, afwijkende voorstellen aan de Kamer voor te leggen. Maar de heer El Abassi zal zich kunnen voorstellen dat

wij als initiatiefnemers blijven bij het oorspronkelijke voorstel, te meer omdat we anders de wetsystematiek zouden

raken. Dat zou betekenen dat we, daar waar we wat betreft

andere delicten de strafverzwarende gronden en omstandigheden verzwaren met een derde, bij dit discriminatoir

aspect voor een hogere verzwaring zouden gaan. Dat zou

het hele stelsel uit z'n verband trekken. Het is deze initiatiefnemers een lief ding waard om juist te staan voor de wetsystematiek, in plaats van die uit z'n verband te trekken. Ik

kom aan het einde toe aan de beoordeling van de amendementen, maar ik denk dat de heer El Abassi de winstwaarschuwing al een beetje heeft gevoeld.

Dan kom ik bij het punt van de heer Diederik van Dijk over

de eventuele strafverzwaring van taakstraffen. Daar had de

heer Emiel van Dijk het ook over. Zij delen dus meer dan

Invoering van het discriminatoir oogmerk

als strafverzwaringsgrond

18 december 2024

TK 38

38-13-6

alleen een achternaam. Wij verwijzen graag naar de nota

naar aanleiding van het verslag, waarin we op de vraag van

de fractie van D66 aangeven dat er door de strafwetgever

voorzien is in een algemeen geldend maximum voor alle

feiten waarbinnen het corrigerende effect bereikt moet

kunnen worden en waarbinnen het aantal mislukkingen

wat betreft de opgelegde taakstraf niet onevenredig toeneemt. De initiatiefnemers gaan ervan uit dat in de praktijk

de door de leden van de fractie van D66 veronderstelde

verschillen beperkt blijven. De strafrechter houdt binnen

de gegeven wettelijke mogelijkheden voldoende ruimte om

een sanctie op te leggen die recht doet aan alle levende

belangen van betrokken slachtoffers, daders en de samenleving. Maar, vervolg ik nu: dit neemt niet weg dat de

omstandigheid dat een delict met een discriminatoir motief

dat is gepleegd binnen het taakstrafmaximum van 240 uur,

aanleiding kan zijn om in de strafbeschikking of bij rechterlijk vonnis een hogere taakstraf op te leggen.

Uit de praktijk horen wij dat een minderheid van de hatecrimezaken buitengerechtelijk, via een strafbeschikking van

het Openbaar Ministerie, wordt afgedaan. Misschien is het

goed om hier te benoemen dat de door ons voorgestelde

algemene strafverzwaringsgrond kan worden toegepast op

alle commune delicten en dus in de strafrechtelijke kwalificatie van het feit tot uitdrukking kan worden gebracht, dus

ook als het Openbaar Ministerie een strafbeschikking uitvaardigt. In alle afdoeningsvormen wordt zo het strafverzwarende effect van de discriminatoire context tot uitdrukking gebracht met de gewenste normstellende werking.

De leden Ellian, Helder en Diederik van Dijk stelden de vraag

of ons strafzaken bekend zijn waarin de huidige wettelijke

mogelijkheden tekortschieten en de strafrechter dus een

lagere straf moest opleggen dan de rechter wenselijk vond.

Die zaken zijn ons niet bekend. Zoals ook al in de memorie

van toelichting en in de nota naar aanleiding van het verslag

is gesteld, hebben wij geen handelingsverlegenheid aangetroffen, maar dat betekent niet dat er geen handelingsverlegenheid bestaat. Ze is immers empirisch vrij lastig te

bewijzen. Er is echter wel een duidelijke behoefte om te

voorzien in een strafverzwaringsgrond. De Europese Commissie tegen Racisme en Intolerantie vindt de huidige aanpak niet voldoende, maar spreekt de voorkeur uit voor een

wettelijke regeling. In de WODC-onderzoeken, zoals al

geciteerd door collega Timmermans en ook aangehaald in

de schriftelijke voorbereiding, wordt evenzeer een duidelijke

wens om een wettelijke strafverzwaringsgrond geformuleerd.

Voorzitter. Meerdere leden ... Het is wel mooi. In dit debat

hebben de Justitiewoordvoerders zich heel vaak samen

verenigd. Dat zie je in de vragen die samenkomen. Dat

maakt dit al tot een heugelijke avond in dit huis. Meerdere

leden, in dit geval Diederik van Dijk en Sneller — SGP en

D66, ook dat komt op zo'n moment gewoon voor — staan

stil bij de vraag of de voorgestelde wettelijke strafverzwaringsgrond nodig is om de mogelijkheden voor strafrechters

te verruimen. Zoals gezegd is niet empirisch vastgesteld

dat strafrechters in dezen een handelingsverlegenheid

ervaren. De huidige wettelijke strafmaxima voor commune

delicten komen, ook als er een delict met een discriminatoir

aspect is gepleegd, in veel gevallen niet in zicht. Tegelijkertijd valt daar wel wat tegen in te brengen, namelijk dat het

Openbaar Ministerie naar het oordeel van het College voor

de Rechten van de Mens niet ten volle gebruikmaakt van

de mogelijkheid tot differentiatie tussen discriminatoire en

niet-discriminatoire delicten. We hebben eigenlijk in die zin

te maken, is onze overtuiging, met een gemankeerde

rechtsontwikkeling. Normaal vooronderstel je een denkbeeldig gesprek tussen samenleving, wetgever en strafrechter

waarin het behalen van alle strafdoelen — afschrikking,

schuldvergelding en in de sanctiemix — centraal staat. Dat

gesprek komt wat betreft het discriminatoir aspect onvoldoende op gang, als discriminatie niet volwaardig wordt

meegenomen en we eigenlijk niet kunnen weten of de ernst

en de strafwaardigheid van discriminatie als bijkomende

factor de grenzen van de wettelijke strafmaxima in zicht

brengen.

De heer Diederik van Dijk stelde een vraag over de reikwijdte

van het geïntroduceerde begrip "seksuele gerichtheid",

meer in het bijzonder de wettelijke status van pedofilie en

zoöfilie in dit initiatief. Wel, het staat niet zo in de nota van

wijziging genoemd, maar de indieners hebben zeer bewust

aangesloten bij het gewijzigde artikel 1 van de Grondwet

en de wetsgeschiedenis daarvan. In dat licht staat dus met

nadruk ook de wijziging die wij hier voorstellen. De door

de heer Van Dijk genoemde en geciteerde begrippen vallen

dus niet onder het begrip "seksuele gerichtheid". Ik denk

dat ik daarmee helder genoeg ben en door kan naar de

volgende vraag.

Mevrouw Helder benadert dit initiatief, zoals we haar kennen, zeer juridisch spitsvondig. Dat is een compliment van

de kant van de initiatiefnemers. Zij vraagt of niet elke minderheidsgroep zich bij elk strafbaar feit zal kunnen beroepen

op toepassing van deze strafverzwaringsgrond, terwijl dat

niet primair de aanleiding voor de verdachte hoeft te zijn

geweest. Ik heb daar goed over nagedacht. Ik denk echt dat

dit in de praktijk zal meevallen, want van een dergelijke

tendens onder de huidige codis-aanpak is bij ons weten

geen sprake. Met ons wetsvoorstel sluiten we juist zo goed

mogelijk aan bij die codis-aanpak. En onder de huidige

regels — ik durf te stellen dat mevrouw Helder dat nog beter

weet dan ik — heeft de officier van justitie de leiding over

het strafrechtelijk onderzoek en niet slachtoffers of belangenorganisaties, en dat is maar goed ook. De officier van

justitie bepaalt uiteindelijk of, en zo ja, hoe strafrechtelijk

gevolg wordt gegeven aan de zaak, afgaande op het verzamelde bewijs.

BBBMevrouw HelderBBB

Dank voor dit antwoord. Ik heb die vraag als tweede gesteld.

Het was niet voor niks een vervolgvraag op een eerdere

vraag. Ik heb erop gewezen dat discriminatie door associatie, affiliatie of perceptie in het initiatiefwetsvoorstel ook

wordt bestempeld als een discriminatoir delict. Dus vandaar.

Collega Bikker heeft al gezegd dat er geen nieuwe strafbare

feiten worden geïntroduceerd. Dat klopt, maar ik zag hier

wel een drempelverlaging in op basis waarvan ik dacht:

dan kan dus ook het gevolg zijn dat puur het zijn van een

minderheidsgroep al een aanleiding zou kunnen vormen

voor het discriminatoire aspect.

ChristenUnieMevrouw BikkerChristenUnie

Het is goed om de vraag in die zin nog even iets steviger

te benadrukken. Juist daarom hebben de initiatiefnemers

aangesloten bij de huidige codis-praktijk, zodat je niet tot

een vernieuwing of een verandering in dat opzicht zou

komen.

Invoering van het discriminatoir oogmerk

als strafverzwaringsgrond

18 december 2024

TK 38

38-13-7

De voorzitterVoorzitter

Dan een vraag van de heer Emiel van Dijk.

proberen neer te leggen, met al uw goede en wijze adviezen

waarvan het wetsvoorstel alleen maar beter is geworden.

PVVDe heer Emiel van DijkPVV

Dank u wel, voorzitter. Ik wil toch op dat punt nog even wat

verder vragen. U gaf aan in de beantwoording van de vragen van uw collega van de ChristenUnie dat dit voorstel

dus niet voor nieuwe strafbare feiten zal zorgen. Tegelijkertijd kunnen rechters natuurlijk door middel van hun uitspraken in al deze zaken die dan bewezen moeten gaan worden

met jurisprudentie wel een bepaalde richting opgaan,

waarbij het wellicht zo zou kunnen gaan dat stukje bij beetje

uitlatingen die nu misschien nog toegestaan zijn, straks per

definitie worden bestempeld als discriminatoir en misschien

in de toekomst ook zo als strafbaar zouden kunnen worden

gekenmerkt. Ik zie daarin het risico dat er een soort glijdende schaal komt van zaken die nu nog wel gezegd mogen

worden, maar die straks strafbaar worden, omdat die in

samenhang met andere strafbare feiten in jurisprudentie

worden opgenomen als zijnde strafverzwaringsgrond, ook

op zichzelf staand. Ik zie het risico dat straks een groep

vrienden die in een kroeg zit, bij wijze van spreken, en die

tegen elkaar wat grappen, strafbare feiten zouden begaan.

Ziet u het risico daarvan? Welke garantie hebben wij dat

de vrijheid van meningsuiting niet wordt uitgehold met

dergelijke jurisprudentie?

ChristenUnieMevrouw BikkerChristenUnie

Dank voor de vraag. Ik denk dat het goed is om een onderscheid te maken tussen hatespeech en hatecrime. Dit

wetsvoorstel ziet met nadruk op hatecrime. Ik heb in het

begin al gezegd dat wat uw overtuiging is, of de overtuiging

van iemand anders, niet strafbaar wordt gesteld, want wij

voegen niks toe aan de strafbaarstelling. Wij zeggen alleen

dat op de strafmaat op de delicten, de commune delicten,

die al in het Wetboek van Strafrecht strafbaar zijn de strafverzwaringsgrond komt. De vrienden van de heer Van Dijk

of wie dan ook die samen in de kroeg een goed gesprek

voeren, die af en toe misschien net te diep in het glaasje

hebben gekeken en dat gesprek in de vroege ochtend met

een andere smaak in de mond net anders zouden voeren,

hebben in die zin niks anders te vrezen of te verwachten

dan nu al de praktijk is. Dat is enkel op het moment dat zij

zich wel discriminatoir gedragen, als zij bijvoorbeeld iemand

uitschelden vanwege zijn Joods zijn en bedreigen. Stel dat,

hè. Ik kan me dat niet voorstellen van de vrienden van de

heer Van Dijk. Dat zou ik ook vanuit vak K nooit willen insinueren. Op dat moment is er natuurlijk een andere situatie.

Maar gewoon het gepraat onderling bij de koffietafel of de

borreltafel in deze zin, is niet anders dan de huidige praktijk

is. Ik neem dus graag deze zorgen weg, omdat wij er juist

aan hechten dat de normerende werking van het strafrecht

ziet op die delicten die ook nu al plaatsvinden en waar wij

van zeggen dat er meer aangifte van zou moeten worden

gedaan. Dat is ook belangrijk. Als ik bijvoorbeeld de stijging

zie van het aantal gevallen van antisemitisme in het afgelopen jaar, vind ik het belangrijk dat er maatschappelijk, door

de samenleving, wordt gezegd: hier wordt opvolging aan

gegeven. En dat geldt ook voor die andere discriminatoire

uitingen. Ik denk bijvoorbeeld aan de lhbti-gemeenschap,

die ook in dit opzicht op verschillende plekken de haat

ervaart, geweld ervaart. Op zo'n moment zeggen wij dat

het goed is om als samenleving normerend te zijn in strafrechtelijke zin en dat is wat wij hier als initiatiefwetgevers

De voorzitterVoorzitter

Een ogenblik. Ik zie dat de heer El Abassi ook graag wil

interrumperen op dit punt. Gaat uw gang.

DENKDe heer El AbassiDENK

Voorzitter, dank. Ik moest even de microfoonknop vinden.

Ik wil mevrouw Bikker wat vragen. Zij kwam met voorbeelden. Zij had het over hatespeech en hatecrime en vervolgens kwam ze toch — gelukkig, vind ik ook — met voorbeelden van personen die zich beledigd of gediscrimineerd

kunnen voelen. Dat is een uitzondering. Als zij zich gediscrimineerd of beledigd voelen, dan hebben zij uiteraard de

mogelijkheid om zich te bewegen richting de rechter.

Daarna kwam ze ook met een aantal voorbeelden, namelijk

van antisemitisme en van mensen uit de lhbtiq-gemeenschap. Mijn vraag aan mevrouw Bikker is: als iemand van

de PVV een borrel aan het drinken is in dezelfde kroeg en

een moslim voelt zich gediscrimineerd, geldt dat voorbeeld

dan ook?

ChristenUnieMevrouw BikkerChristenUnie

Het is heel helder. We hebben aangesloten bij de definitie

van artikel 1 van de Grondwet. Daar vallen al deze groepen

onder. Daar wordt gesproken over wat ik ook heb genoemd,

bijvoorbeeld antisemitisme, het Joods-zijn. Ik heb gesproken

over lhbti, maar bijvoorbeeld ook over geloof. Ikzelf ben

christen. Af en toe maak je daarin ook weleens wat mee.

Als daar een delict zou zijn dat nu al een commuun delict

is, dan zeggen we: mocht dat zijn op basis van geloof, dan

zou dat ook voor de islam gelden. Het in brand steken van

een moskee — ik noem maar een voorbeeld — kan daar

ook onder vallen.

DENKDe heer El AbassiDENK

Ik heb jullie al gecomplimenteerd, zeg ik even via de voorzitter, met het initatiefvoorstel. Maar de reden waarom ik

dit noem, is omdat we weten dat er een hele grote groep

is die nu steeds vaker aangeeft: joh, we worden van van

alles beschuldigd en we worden in de Kamer te weinig

genoemd als slachtoffer. Ik hoorde mevrouw Bikker het ook

hebben over het groeiend antisemitisme, terwijl we ook

verschillende rapporten, verschillende onderzoeken, hebben

gehad over moslimhaat. Het zou mevrouw Bikker sieren

om ook dat te benoemen hier in de Kamer. Dat zou een hele

groep heel veel deugd doen, zeker bij het indienen van dit

voorstel. Dat is alles wat ik mevrouw Bikker zou willen

meegeven.

ChristenUnieMevrouw BikkerChristenUnie

Dat doe ik ook, niet graag, omdat het mij verdriet doet wat

er gebeurt in onze samenleving. De heer El Abassi woont

in Utrecht. Ik heb er jaren gewoond. Ik weet hoe belangrijk

het is dat je je veilig voelt in je stad en dat je je samen

Utrechter voelt als het gaat om de stad Utrecht, Rotterdammer als het gaat om de stad Rotterdam en zo zouden we

even door kunnen gaan. Je geloof of etnische achtergrond

zou voor de strafrechter of voor de overheid geen verschil

moeten maken in de manier waarop je behandeld wordt.

Laat dat heel helder zijn. Ons wetsvoorstel ziet juist op die

Invoering van het discriminatoir oogmerk

als strafverzwaringsgrond

18 december 2024

TK 38

38-13-8

momenten dat mensen zich strafbaar gedragen en waardoor

de veiligheid, niet alleen van de enkeling, maar vervolgens

ook van de groep, van een minderheid, in het gedrang is

gekomen. Ik noemde aan het begin een voorbeeld van

iemand die wij hier te gast hadden in de Kamer, wat iets

betekende voor de hele groep in de beleving van veiligheid.

Dus ja, wij staan samen — ik denk met een héél groot deel

van deze Kamer, mogelijk wel unaniem — voor de veiligheid

van alle Nederlanders. Artikel 1 van de Grondwet leert ons

juist om ook vanuit de gelijkheid van alle burgers te denken.

De voorzitterVoorzitter

Mevrouw Bikker vervolgt haar betoog.

ChristenUnieMevrouw BikkerChristenUnie

Voorzitter, dank u wel. We komen bij blok vier en dat gaat

over de praktische gevolgen.

Vooraf wil ik zeggen dat de zichtbaarheid van het meewegen

van het discriminatoire aspect in de huidige codis-aanpak

op meerdere fronten minder goed gaat dan wij als initiatiefnemers zouden willen zien. Maar we hebben al eerder

gesproken over de normbevestigende werking van strafwetgeving. Met deze wet kunnen wij als wetgever laten zien

wat we belangrijk vinden, maar we zien ook — hier citeer

ik met instemming de heer Ellian; ik hoop dat hij dat ergens

buiten deze zaal verneemt — dat normbevestiging op zichzelf, zonder dat daaraan in de praktijk daadwerkelijk uitvoering wordt gegeven, niet altijd veel zin heeft. Dat hebben

wij ook in onze eigen gesprekken teruggekregen van

slachtoffers en belangenorganisaties. Het is ook niet onze

indruk dat dit met deze wetgeving voortaan altijd het geval

zal zijn, maar de input van politie, OM, rechtspraak en het

ministerie geven daar in elk geval geen aanleiding toe. Dat

wordt ook bevestigd door de praktijk in de ons omringende

landen.

De heer Emiel van Dijk is in zijn termijn ingegaan op de

consultatieadviezen van politie en Openbaar Ministerie, en

het wetgevingsadvies van de Raad van State. Graag maak

ik van de gelegenheid gebruik om zijn vragen te beantwoorden en eventuele misverstanden over de wet te ontkrachten.

Wij, noch onze voorgangers, hebben er een misverstand

over laten bestaan dat dit initiatief discriminatie en discriminatoir gemotiveerde criminaliteit zal weten te voorkomen.

Wij zijn er ook naar eer en geweten volstrekt helder over

dat van politie en Openbaar Ministerie inzet zal worden

gevraagd bij de operationalisering van het discriminatoire

aspect als wettelijke strafverzwaringsgrond. Dat laat

onverlet dat dit ook geldt bij de huidige codis-praktijk. Uit

de uitgebrachte adviezen blijkt dat er bij het OM, de politie

en de rechtspraak draagvlak is voor dit initiatiefwetsvoorstel. Ik onderstreep hierbij het woord "draagvlak". Zo

onderschrijven zij de geschetste voordelen van een wettelijke strafverzwaringsgrond. De Raad voor de rechtspraak

geeft ter afweging aan de initiatiefnemers dat de voordelen

van een wettelijke strafverzwaringsgrond opwegen tegen

de graduele verhoging van de bewijsdrempel. Zij kunnen

dit volgen.

Voorzitter. Meerdere leden hebben gevraagd of het wetsvoorstel een extra beslag zal leggen op de capaciteit. Ik

hoop dat de minister van Justitie en Veiligheid ook op deze

vraag in zal gaan, aangezien hij de gevolgen daarvan kan

schetsen voor zijn ministerie en de uitvoerende instanties

en de rechtspraak. Het is niet de verwachting van ons als

initiatiefnemers dat het wetsvoorstel veel invloed heeft op

de capaciteit van de verschillende organisaties. Dat komt,

opnieuw, omdat we heel bewust in het wetsvoorstel nauw

hebben aangesloten bij de codis-praktijk van het Openbaar

Ministerie. Wel zullen er kosten moeten worden gemaakt

voor de aanpassing van de ICT-systemen bij het Openbaar

Ministerie, de rechtspraak en het CJIB. Daar moet bij wijze

van spreken ruimte komen in de systemen om een feit als

antisemitisme bijvoorbeeld als zodanig te registreren en te

classificeren, maar naar verwachting zijn dit eenmalige en

overzichtelijke kosten. Wellicht kan de minister ook over dit

punt nog nadere duidelijkheid geven indien gewenst. Maar

omdat we zo goed mogelijk proberen aan te sluiten bij de

huidige praktijk is de extra werklast voor bijvoorbeeld de

agent te overzien. De feiten die eerder meegewogen werden

in de strafmaat, moesten immers altijd al geregistreerd

worden.

SPDe heer Van NispenSP

Een heel korte vraag. Mevrouw Bikker zei zojuist dat de

bewijslast iets hoger wordt als gevolg van dit voorstel. Maar

de initiatiefnemers nemen dit eigenlijk voor lief. Althans,

zij vinden de voordelen van deze wet groter dan dat

betreffende nadeel. Zou dat niet wellicht iets kunnen betekenen voor de capaciteit en de inzet van de politie, het OM

en de rechtspraak? Als de bewijslast wat hoger wordt, zal

je toch iets beter je best moeten doen om dat betreffende

aspect, de strafverzwaringsgrond, te bewijzen. Of zien de

initiatiefnemers dat anders?

ChristenUnieMevrouw BikkerChristenUnie

Dat is een terechte vraag. Wij waren in dit opzicht natuurlijk

ook benieuwd naar de inbreng van zowel het Openbaar

Ministerie als de politie als de rechtspraak, ook in de consultatieronde van het wetsvoorstel. Ook voor hen is dit geen

substantiële zorg geweest die zij als zodanig tot uitdrukking

brachten. Er is bijvoorbeeld wel over de ICT-systemen

aangegeven dat er een wijziging nodig was, maar niet dat

die wijziging dermate substantieel was dat we er ook een

financiële dekking voor zouden moeten verzorgen. Ik kan

de heer Van Nispen in die zin dus geruststellen. Ja, er zal

soms, in een enkel geval, extra aan moeten worden gewerkt.

Iedereen wil dat het ook stand houdt voor de rechter als dit

wordt doorgezet. In veel gevallen sluit het al aan bij de

huidige codis-praktijk. Alleen, omdat we het wettelijk verplicht stellen, zullen ook de politie en het OM zich er meer

van vergewissen of ze op dit punt die aanvulling te leveren

en te doen hebben. Dat lijkt me ook goed, juist in de ontwikkeling van de verdere jurisprudentie.

De voorzitterVoorzitter

Mevrouw Bikker vervolgt haar betoog.

ChristenUnieMevrouw BikkerChristenUnie

Ik kom op een vraag van de heer Diederik van Dijk. Hij

vroeg: kunnen initiatiefnemers aangeven in welke fase van

het onderzoek moet worden onderzocht of er sprake is van

een discriminatoir oogmerk, en hoever de onderzoeksplicht

van de politie reikt? Hoe moet het discriminatoir oogmerk

wettig en overtuigend worden bewezen? Wij hebben — dat

zeg ik ook in antwoord op de vragen van de heer Diederik

van Dijk — gefundeerd vertrouwen in de professionele

Invoering van het discriminatoir oogmerk

als strafverzwaringsgrond

18 december 2024

TK 38

38-13-9

kwaliteiten van onze politiemensen en het Openbaar

Ministerie. Wij vertrouwen erop dat zij in de praktijk scherp

zullen zijn op eventuele discriminatoire aspecten van strafbare feiten.

Met dit initiatiefwetsvoorstel worden daar inderdaad extra

waarborgen voor gevraagd, maar het lijkt ons nogal logisch

dat er geen verdere energie wordt gestoken in een onderzoek als die discriminatoire aspecten naar het oordeel van

slachtoffers of strafrechtspleging ontbreken. Tegelijkertijd

blijkt dat naarmate het strafrechtelijk opsporingsonderzoek

vordert, en soms zelfs pas bij het onderzoek op de terechtzitting, de strafzaak toch nét iets anders in elkaar zit dan

aanvankelijk gedacht. Dat zien we regelmatig in de strafrechtspleging. Politie en Openbaar Ministerie zijn daarop

ingesteld en hebben voldoende juridische instrumenten in

handen om daar naar bevind van zaken op in te spelen. Dat

geldt ook voor een eventueel later inzicht in de aan- of

afwezigheid van een discriminatoir aspect. Zo zal de

beoogde strafverzwaringsgrond, als dat nodig is, nog op

de zitting door de officier van justitie aan de tenlastelegging

kunnen worden toegevoegd. Voor de fijnproevers: zie artikel

312 van het Wetboek van Strafvordering.

Voorzitter. De heer Emiel van Dijk roept op om voor de

operationalisering van het initiatief de benodigde capaciteit

in te zetten op de zogenoemde high-impact crimes. Dat zijn

inderdaad ontzettend ernstige delicten. Maar we noemen

ze high-impact crimes, omdat de impact ervan groot is voor

de slachtoffers en de directe omgeving. Wij als initiatiefnemers vinden dat het type delicten waar het vandaag over

gaat ook vormen zijn van high-impact crime. Ik verwijs dan

maar even naar het voorbeeld waar ik mijn bijdrage mee

begon, of naar de kwalijke gebeurtenissen in Amsterdam,

waar letterlijk jacht werd gemaakt op mensen en aan hen

gevraagd werd wat hun identiteit en achtergrond was. We

hebben gezien dat Joodse inwoners zich daardoor onveilig

hebben gevoeld. Als initiatiefnemer onderschrijf ik dan ook

van harte — dit hoort u niet vaak van mij — de woorden

van de heer Wilders in het plenair debat over de geweldsincidenten in Amsterdam, dat hij zich diep schaamt in een

land te wonen waar mensen enkel omwille van wie ze zijn

slachtoffer zouden worden van gewelddadigheden. Dat is

high-impact crime. Daarom is deze wet belangrijk.

De heer Van Dijk wijst terecht op het probleem van de

zogenoemde plankzaken. Dat zijn zedenzaken die te lang

op verder vervolg wachten. Wij zijn het volledig met hem

eens. Het is in de Kamer onze inzet geweest, maar ook die

van onze voorgangers — ik heb het over zowel mevrouw

Ellemeet als de heer Segers — dat die zaken prioriteit verdienen en dat daar ook voldoende politiecapaciteit voor

moet zijn. Maar dat staat los van deze wet. Gezien de te

verwachten beperkte, geringe impact van deze wet op de

capaciteit van de politie en justitie, denken we dat het aantal

plankzaken in elk geval niet verder zal toenemen. Wellicht

kan de minister daar verder op ingaan, mocht hij daar

aanleiding toe zien. Maar daar ga ik natuurlijk niet over;

daarin is hij als adviseur van de Kamer vrij. De belangrijkste

vraag die meerdere woordvoerders hebben gesteld, is wat

dan de impact zal zijn op de politie- en justitiecapaciteit.

Het is niet voor niets dat wij al in de nota naar aanleiding

van het verslag daar uitvoerig op zijn ingegaan. We hebben

ook via het ministerie van Justitie een uitvraag gedaan of

en zo ja, hoe de werkdruk zal veranderen als dit initiatiefwetsvoorstel in werking treedt. U kunt dit terugvinden op

bladzijde 13 van de nota naar aanleiding van het verslag.

Voorzitter. Ik kom bij het laatste blok, het bijzondere blok

overige vragen. Het lid Van Nispen stelde de vraag of niet

ook sociaal-economische klasse zou moeten worden toegevoegd aan de bestaande discriminatiegronden. In het

interruptiedebatje tussen de leden El Abassi en Ellian werd

ook met zo veel woorden geraakt aan sociaal-economische

status. In ons initiatief sluiten we nauw aan bij de bestaande

codis-praktijk. Verdergaande stappen moeten naar ons

inzicht zorgvuldig worden overwogen. Het lijkt ons verstandig om het initiatief daartoe aan het kabinet te laten en om

eerst de maatschappelijke discussie daarover te voeren

alvorens iets in het strafrecht te codificeren. Ik wil aanvullen

dat het wel een zeer actuele discussie is, maar de wet stolt

meestal de dingen waar we het gezamenlijk over eens zijn

geworden. Dat geldt op dit punt. Over de sociaal-economische status zal het gesprek verder gevoerd moeten worden.

Wij zien uit naar de voorstellen van verschillende leden om

dat gesprek te vervolgen.

De heer Sneller vroeg in dat licht juist of politieke gezindheid niet ook in dit initiatief thuishoort. Opnieuw kan ik

zeggen dat we ervoor hebben gekozen om bij dit wetsvoorstel nauw aan te sluiten bij de huidige aanpak, het huidige

kader van de codis-aanpak. Verdergaande stappen moeten

ook in dit opzicht naar ons oordeel zorgvuldig worden

gewogen. Ook hiervan zouden wij zeggen: dit initiatief gaan

wij nu niet dragen; dat lijkt ons er een voor het kabinet en

voor een gesprek in deze Kamer, juist ook als we het verder

hebben over de versterking en weerbaarheid van de

rechtsstaat.

D66De heer SnellerD66

Dank. De ene keer zegt mevrouw Bikker: we sluiten aan bij

artikel 1 van de Grondwet en dat hebben we heel bewust

gedaan. En de andere keer zegt ze: we hebben heel bewust

aangesloten bij het codis-beleid. Nou zit politieke gezindheid

wel in het ene, maar niet in het andere. Dus ik zou mevrouw

Bikker willen vragen waarom dit onderdeel van artikel 1

niet is meegenomen. Dat is verder geen halszaak. Ik snap

ook goed dat ze zegt dat we daarover moeten blijven praten,

maar ik was toch benieuwd.

ChristenUnieMevrouw BikkerChristenUnie

Naar de huidige codis-praktijk zijn onderzoeken gedaan

door het WODC. We hebben daar dus beter empirisch

kunnen staven op welke punten ten aanzien van het discriminatoir oogmerk de strafverzwaringsgrond van belang is.

Op dit specifieke punt is het veel lastiger, omdat ik daarover

in de empirische onderbouwing minder heb kunnen vinden.

Je ziet dan gewoon de beperktheid van initiatiefnemers. Er

ligt een veelheid van dingen op ons bord. Wat we heel

belangrijk vinden, is zorgvuldige wetgeving waarin je aansluit op de praktijk en waarvan je weet welke werklast ze

tot gevolg heeft. Dat staat los van de inhoudelijke weging

die je ook nog zou kunnen hebben bij het al dan niet invullen daarvan. Maar aan die vraag zijn de initiatiefnemers, in

alle eerlijkheid, dan ook niet toegekomen.

Voorzitter. De heer El Abassi stelde voor om ook leeftijd op

te nemen als discriminatiegrond. Hij raakt daarbij opnieuw

aan een recente discussie over de toevoeging van leeftijd

aan artikel 1 van de Grondwet. Daar hebben we 'm weer.

Het zal u niet verrassen dat ik in dezelfde lijn zal antwoorden. Ook voor dit punt geldt dat eerst het maatschappelijke

Invoering van het discriminatoir oogmerk

als strafverzwaringsgrond

18 december 2024

TK 38

38-13-10

debat zal moeten worden gevoerd. De initiatiefnemers

hebben, opnieuw, aangesloten bij de codis-praktijk.

Voorzitter. De laatste twee punten. Mevrouw Teunissen

stelde ons de vraag of het klopt dat de voorgestelde definitie

in lijn is met de Algemene wet gelijke behandeling en het

Wetboek van Strafrecht voor wat betreft geslachtskenmerken, genderidentiteit en genderexpressie. Zij verwijst naar

het wetsvoorstel met Kamerstuk 36510, waarin het verouderde begrip "hetero- of homoseksuele gerichtheid" wordt

vervangen door het begrip "seksuele gerichtheid". Daarnaast

wordt met dit wetsvoorstel van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een lid aan artikel

90quater van het Wetboek van Strafrecht toegevoegd, om

tot uitdrukking te brengen dat onder de discriminatiegrond

"geslacht" ook "geslachtskenmerken, genderidentiteit en

genderexpressie" moet worden verstaan. Kort en goed

kunnen we dus in de richting van mevrouw Teunissen antwoorden dat het ook de opvatting is van ons als initiatiefnemers dat de discriminatiegrond "geslacht" precies de

richting bevat, "genderidentiteit en genderexpressie", zoals

voorgesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken.

Opnieuw zeg ik daar nadrukkelijk het volgende bij. In de

memorie van toelichting hebben we al bevestigd dat het

niet gaat om een uitbreiding van het bereik van deze discriminatiegrond, maar dat we gewoon hebben gecodificeerd

wat de Kamer reeds eerder gesproken had en wat door de

wetgever is uitgesproken in beide Kamers der Staten-

Generaal.

De heer El Abassi stelt indringende vragen naar de strafbaarheid van de door overheden bedreven discriminatie.

De heer El Abassi heeft gelijk dat het College voor de

Rechten van de Mens zeer beperkt is in de beoordeling van

het overheidshandelen. Maar wij als initiatiefnemers merken

op dat de Nationale ombudsman in dit opzicht wél

bevoegdheden heeft.

De heer El Abassi heeft een motie aangekondigd, maar die

motie heb ik nog niet gezien, dus daar kan ik nu verder niks

over zeggen.

Hij heeft ook drie amendementen ingediend. Ze zien alle

drie toe op het verhogen van de strafmaxima. Het amendement op stuk nr. 16 ziet op een verdubbeling van de strafmaat voor discriminatie in de uitoefening van een ambt,

beroep of bedrijf. Het amendement op stuk nr. 15 ziet op

de verdubbeling van de strafmaat voor commune delicten

gepleegd met een discriminatoir oogmerk. Het amendement

op stuk nr. 14 ziet op het algeheel verhogen van de strafmaat bij de grondvorm van discriminatie. Onze appreciatie

is de volgende.

Voor amendementen op stuk nrs. 16 en 14 geldt dat dit

buiten de reikwijdte van het initiatiefwetsvoorstel valt.

Daarom verwijzen we de appreciatie hiervan naar de

minister van Justitie en Veiligheid. Maar ik geef daarbij aan

dat het enigszins ongebruikelijk is om een initiatiefwet waar

met veel kracht en inzet aan is gewerkt, op deze manier te

gebruiken als, als ik het oneerbiedig mag zeggen, "treintje",

waaraan je je eigen wagonnetje kan hangen. Als ik het in

alle vriendelijkheid mag zeggen: het zou hoffelijker zijn om

een eigen initiatiefwet in te dienen dan op deze manier te

amenderen. Maar goed, het mag. En wat mag, hebben we

gewoon te bespreken in deze Kamer.

Het amendement op stuk nr. 15 van El Abassi ziet wel toe

op ons voorstel. Hier geldt dat wij als initiatiefnemers ons

voorstel hebben ingepast in de gebruikelijke systematiek

van het Wetboek van Strafrecht. Daar wijkt dit amendement

van af. We zien nu geen handelingsverlegenheid bij strafrechters die nopen tot een verdere wettelijke strafverhoging.

We volgen daarin ook het advies van de adviseur van de

Kamer, de minister van Justitie en Veiligheid.

De voorzitterVoorzitter

De minister gaat dus apart in op de amendementen op stuk

nrs. 14 en 16. De laatste appreciatie ging over het amendement op stuk nr. 15.

DENKDe heer El AbassiDENK

Ik vind het helaas toch wel treurig als er woorden worden

gebruikt als "het treintje waar je je wagon aan wil gaan

hangen". Dat vind ik jammer van mevrouw Bikker, zeker

gezien ten eerste het feit dat ik complimenten heb gegeven

aan het initiatiefvoorstel en ten tweede omdat dit niet in

strijd is met dit initiatiefvoorstel. Sterker nog, het is een

deal dezelfde kant op en misschien zelfs een stukje verder:

laten we met z'n allen een stapje verder gaan nu we dit op

dit moment toch aan het behandelen zijn. Ik zou het nog

vervelender vinden als ik over een maand weer eenzelfde

soort initiatiefwetsvoorstel indien en we dit debat weer

moeten gaan voeren. Volgens mij is het alleen maar pragmatisch. Het helpt mevrouw Bikker juist. Als ze het straks

niet haalt, zouden mensen best kunnen zeggen: die gaat te

ver, maar deze vinden we prima. Daar zou mevrouw Bikker

alleen maar mee geholpen worden. Haalt-ie het wel, dan

is mevrouw Bikker ook geholpen. Ik zie dus niet waarom

mevrouw Bikker deze woorden wil gebruiken. Ik vind het

jammer.

ChristenUnieMevrouw BikkerChristenUnie

Als ik mijn toon kan matigen, vind ik dat geen probleem.

Maar ik wil wel benadrukken dat het aan de initiatiefnemers

is om een wet vervolgens ook te verdedigen in de Eerste

Kamer. Daar zit dan even de hoffelijkheid in. Het is geen

wettelijke verplichting. Het staat ieder vrij. Het is een afweging dat je meestal even informeert bij initiatiefnemers hoe

men dat ziet, maar het mag, dus in die zin heb ik ook verder

aangegeven dat de minister van Justitie inhoudelijk in zal

gaan op de amendementen. Ik heb ook aangegeven dat wij

ten aanzien van het amendement op stuk nr. 15 aangeven

dat het wetssystematisch gezien een ongebruikelijke stap

zou zijn. De systematiek van het Wetboek van Strafrecht

geeft op verschillende plekken aan welke strafverzwaringsmogelijkheden er zijn. Bijvoorbeeld in de zedentitel wordt

ook de strafmaat juist geregeld met een derde verhoogd.

Het zou dan heel ongebruikelijk zijn om op dit punt te verdubbelen. Dat vraagt dan om een bredere herziening van

het Wetboek van Strafrecht. Dat is niet wat de indieners

hier als oogmerk hebben gehad, want wij willen het juist

normeren dat die strafverzwaringsgrond rondom discriminatie ingevoerd wordt. Dat is een belangrijke stap. Ik had

gehoopt dat de heer El Abassi ook andersom die goede

stap vooruit zou zien. Dat beleef ik nog steeds zo. Dus laten

we ook proberen om hier de gezamenlijkheid te vinden die

we eerder in de Kamer hebben kunnen behouden. Als dat

niet lukt, dan hebben we ook gewoon hier de ruimte om

dat verschil te laten zien.

Invoering van het discriminatoir oogmerk

als strafverzwaringsgrond

18 december 2024

TK 38

38-13-11

DENKDe heer El AbassiDENK

Dit is de laatste keer. Ik wil de initiatiefnemers zeker niet

tekortdoen, dus ik hou het dan ook bij deze interruptie.

Mevrouw Bikker heeft het over een stap vooruit. Eigenlijk

zeg ik met het amendement: misschien moeten we anderhalve stap of twee stappen vooruit. Dat is alles wat ik hiermee bedoel. Mevrouw Bikker kan het daarmee eens zijn.

Mevrouw Bikker moet het inderdaad verdedigen in de Eerste

Kamer. Als mevrouw Bikker had aangegeven "dit kan ik niet

verdedigen in de Eerste Kamer", dan had ik vrede met dat

antwoord. Dat is iets anders dan woorden gebruiken als

"een wagonnetje aan een trein plaatsen", want dat zijn

gewoon woorden die aankomen, terwijl we hier een

bloedserieus debat hebben dat mij enorm raakt, dat ik heel

serieus neem, en waar ik jullie complimenten voor heb

gegeven. Ik zou mevrouw Bikker willen vragen om dit soort

woorden niet te gebruiken. Dat is in zo'n soort debat helemaal niet nodig. Dan vind ik het prima. Elk antwoord dat

mevrouw Bikker op een respectvolle manier geeft, wil ik

best tot mij nemen.

ChristenUnieMevrouw BikkerChristenUnie

Ik probeerde in alle rust en in een zekere mildheid te spreken

over het amendement, maar dat is duidelijk mislukt. Ik kan

daar dus ook niet iets mooiers van maken. Ik heb duidelijk

aangegeven hoe de initiatiefnemers naar de amendementen

kijken. Ik heb ook duidelijk aangegeven dat ik hoop dat deze

gezamenlijke stap vooruit de afdronk mag zijn van dit

Kamerdebat, namelijk opstaan tegen al die momenten dat

we antisemitisch, discriminatoir geweld hebben gezien

tegen Nederlanders. Deze Kamer zegt daarvan: wij tolereren

dat niet, wij willen dat genormeerd hebben. Naar aanleiding

daarvan hebben de heer Timmermans en ik en onze voorgangers de pen gepakt. Het is me in die zin ook veel waard

dat we op die toon en op die manier als Kamer een gezamenlijke uitspraak doen. Daarom dank ik de collega's zeer

voor hun inbreng, hun betrokkenheid en hun wijze vragen.

Ik sluit me zeer aan bij de woorden van collega Timmermans, die de vele mensen die hiervóór hebben gewerkt

aan het initiatiefwetsvoorstel, heeft bedankt. Ik noem er

nog drie bij; dat is belangrijk voor deze mensen, die hier zó

aan hebben gewerkt. Dat zijn Miron van Wijngeeren, Eline

Wolfhagen en Simon Fritschij, beleidsmedewerkers die hier

zomaar heel wat recessen aan hebben zitten schrijven. Dan

is het ook goed om hun de eer te geven die hun toekomt.

Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank voor uw inbreng. Dan gaan we nu luisteren

naar de minister van Justitie en Veiligheid, die optreedt als

adviseur van de Kamer, maar die ook alle drie de amendementen nog van een officiële appreciatie zal voorzien.

Minister Van WeelMinister

Zeker, voorzitter. Allereerst dank voor de gelegenheid om

vandaag hier als adviseur op te mogen treden en ook

namens het kabinet een standpunt over dit wetsvoorstel

uit te mogen dragen. Het kabinet heeft grote waardering

voor het gebruik van het initiatiefrecht door leden van de

over de strafrechtelijke bescherming tegen racisme en discriminatie, want bijvoorbeeld bedreiging van iemand omdat

diegene Joods is, mishandeling van een op straat lopend

stel van hetzelfde geslacht of vernieling van een moskee

heeft niet alleen ingrijpende gevolgen voor individuele

slachtoffers, maar vormt ook een aantasting van fundamentele waarden van onze democratische rechtsstaat. Het

kabinet staat voor een land waar iedereen zichzelf moet

kunnen zijn. Hatecrimes rechtvaardigen een zwaardere

bestraffing.

Dit thema kwam ook aan bod tijdens het debat met uw

Kamer over de gebeurtenissen in Amsterdam op 7

november jongstleden. Op dit moment staat nog niet in de

wet dat bij hatecrimes zwaardere straffen horen. Dit initiatiefvoorstel brengt daar verandering in. Het voorstel past

ook bij de doelstelling van het kabinet om discriminatie,

racisme, antisemitisme en moslimhaat daadkrachtig te

bestrijden.

Ik zal straks de aan mij gestelde vragen beantwoorden,

maar zoals gebruikelijk zal ik eerst ingaan op het kabinetsstandpunt. Met de initiatiefnemers is het kabinet van oordeel dat de voorgestelde wettelijke strafverzwaringsgrond

eraan kan bijdragen dat hatecrimes vaker zichtbaar worden

in het strafproces en dat de slachtoffers daarvan als zodanig

worden erkend. Het is belangrijk om op deze wijze de

maatschappelijke afkeuring van discriminatoir handelen in

de wet tot uitdrukking te brengen. Het kabinet onderschrijft

ook het voorstel van de initiatiefnemers om in het Wetboek

van Strafrecht de termen "seksuele gerichtheid" en "handicap" te gebruiken.

Dan iets over de uitvoeringsconsequenties. De initiatiefnemers beogen dat de voorgestelde wettelijke strafverzwaringsgrond nauw aansluit bij het huidige strafvorderingsbeleid, zoals ook door enkelen van u al gememoreerd is. Met

het oog op de uitvoeringsconsequenties van dit initiatiefvoorstel betekent dit dat de opsporing, vervolging en

berechting van commune strafbare feiten met een discriminatoir aspect grotendeels in het kader van bestaande

inspanningen zullen kunnen plaatsvinden. Wel zal het

wetsvoorstel eenmalig leiden tot de aanpassing van de ICTsystemen van een aantal uitvoeringsorganisaties. Wanneer

uw Kamer dit wetsvoorstel aanneemt, kunnen de precieze

kosten daarvan definitief in kaart worden gebracht. De uiteindelijke kosten zullen binnen de begroting van het

ministerie van Justitie en Veiligheid worden gedekt. Tegen

de achtergrond hiervan ondersteunt het kabinet dit initiatiefvoorstel zeer en zal het kabinet het oordeel erover dus

aan de Kamer laten.

Dan kom ik nu toe aan de beantwoording van de aan de

regering gestelde vragen. Daarbij had ik twee blokjes. Dat

waren de juridische aspecten, en beleid en uitvoering. Maar

ik heb daar een derde blokje, een derde categorie, aan toegevoegd, namelijk: doorgespeeld aan de minister. Ook die

krijgt u dus van mij. Daarna zal ik de amendementen

appreciëren.

Ik begin met de vraag van de heer Van Nispen over de

meerwaarde van dit voorstel. Daar is al wat over gezegd

door de initiatiefnemers, maar ik zal daar nog wat aan toevoegen vanuit het ministerie. Ik gaf in mijn inleiding al aan

dat het specifiek in de wet opnemen van een strafverzwaringsgrond ook volgens het kabinet meerwaarde heeft. Het

verhoogt het strafmaximum en zorgt ervoor dat de rechter

ook in de ernstigste gevallen een passende straf kan

Invoering van het discriminatoir oogmerk

als strafverzwaringsgrond

18 december 2024

TK 38

38-13-12

opleggen. Daarnaast is het een duidelijk signaal van de

wetgever dat het bij hatecrimes passend en geboden is om

hogere straffen op te leggen. Dit versterkt de normstellende

en de afschrikwekkende werking van de strafrechtelijke

aanpak van discriminatie. Wettelijke verankering kan verder

bevorderen dat de officier van justitie en de rechter zich

daarvan meer rekenschap geven en dat de afweging die

daarover wordt gemaakt, beter zichtbaar wordt. Het OM zal

deze omstandigheid immers niet alleen in de strafeis maar

ook in de tenlastelegging moeten opnemen. En de rechter

zal daarover een bewijsbeslissing moeten nemen, die uiteindelijk ook in het vonnis wordt opgenomen en in het

openbaar wordt uitgesproken. Naar verwachting zullen

slachtoffers zich hierdoor beter gehoord voelen. Daarnaast

introduceert het wetsvoorstel een eenduidige wettelijke

definitie van commune delicten met een discriminatoir

aspect. Dat de gehele strafrechtketen straks dezelfde definitie hanteert, kan bijvoorbeeld behulpzaam zijn bij het identificeren van strafzaken met een discriminatieaspect door

de politie, en daarmee de desbetreffende zaakselectie verbeteren.

Dan waren er vragen over de bewijsstandaard. Mevrouw

Bikker heeft daar al op geantwoord, maar er waren meerdere leden van uw Kamer, onder wie mevrouw Tseggai, de

heer Ellian en de heer Sneller, die daarom gevraagd hadden.

Komt die bewijsdrempel hiermee niet te hoog te liggen?

Het is goed dat we het hierover hebben, want het discriminatoir aspect moet in de praktijk wel bewijsbaar zijn, zodat

de strafverzwaringsgrond waar het hier uiteindelijk om

draait, ook daadwerkelijk kan worden toegepast. Ik verwacht, samen met de initiatiefnemers, dat de nieuwe

bewijsstandaard werkbaar is voor de praktijk. Straks is

immers vereist dat buiten redelijke twijfel vaststaat dat er

sprake is van een discriminatoir aspect. Die bewijsdrempel

ligt heel dicht aan tegen het aannemelijk worden van het

discriminatoir aspect zoals dat nu al is vereist. Het OM geeft

in het consultatieadvies aan dat wat het OM betreft dit kleine

verschil werkbaar is. België, Duitsland, Frankrijk en Italië

kennen al een soortgelijke strafverzwaringsgrond met een

"buiten redelijke twijfel"-bewijsstandaard. Er zijn geen

aanwijzingen dat deze bewijsstandaard in die landen een

wezenlijke belemmering vormt voor de bewijsbaarheid van

een discriminatoir motief. Dat volgt ook uit rechtsvergelijkend WODC-onderzoek uit 2020.

Daarnaast is het van belang dat het discriminatoir aspect

in het voorliggende wetsvoorstel een breed bereik heeft

gekregen. Dat bereik is nog uitgebreid naar aanleiding van

alle adviezen die zijn gegeven. Het omvat daardoor niet

alleen de situatie waarin het strafbare feit met een discriminatoir oogmerk is begaan, maar ook de situatie waarin er

sprake was van een discriminatieaspect, wat wil zeggen de

situatie dat in samenhang met een strafbaar feit ook handelingen zijn verricht of uitlatingen zijn gedaan die haat tégen

of discriminatie ván tot uitdrukking brengen. De initiatiefnemers noemen de situatie waarin een mishandeling gepaard

gaat met beledigende uitlatingen jegens een slachtoffer

wegens diens homoseksuele gerichtheid, bijvoorbeeld door

het herhaaldelijk roepen van "vuile homo". Dat betekent

dat ook niet steeds een oogmerk bewezen hoeft te worden.

Bij elkaar genomen zijn hiermee naar het oordeel van het

kabinet voldoende mogelijkheden voor het effectief vervolgen en bestraffen van hatecrimes.

Hoe verhoudt dit zich tot het bestaande codis-beleid? Dat

was onder andere een vraag van de heer Emiel van Dijk en

de heer Sneller. In het huidige strafvorderingsbeleid wordt

het discriminatieaspect binnen het strafmaximum dat geldt

voor het gepleegde delict, door de officier van justitie verdisconteerd in de hoogte van de strafeis. De beoogde wettelijke strafverzwaringsgrond verhoogt de maximumvrijheidsstraf van het gepleegde delict met een derde. Met

andere woorden, in plaats van een verzwaring van de eis

binnen het maximum wordt het maximum zelf nu opgerekt.

Daarmee gaat het initiatiefvoorstel dus een stap verder. Dat

maakt het mogelijk dat er ook straffen geëist en opgelegd

kunnen worden die uitgaan boven het wettelijk strafmaximum dat geldt voor het grondfeit zonder de strafverzwaringsgrond.

Zoals bij andere algemene strafverzwaringsgronden in het

Wetboek van Strafrecht, waaronder recidive, is de verhoging

van het strafmaximum toegespitst op vrijheidsstraffen.

Daarbij gaat het dus om gevangenisstraf en hechtenis. Maar

dat neemt niet weg dat ik met de initiatiefnemers ook de

verwachting uitspreek dat binnen de strafmaxima die op

dat strafbare feit zijn gesteld, het strafverzwarende karakter

van hatecrimes ook bij het opleggen van een taakstraf of

bij een geldboete tot uitdrukking zal worden gebracht.

Immers, door de strafverzwaringsgrond brengt de wetgever

tot uitdrukking dat als strafbare feiten onder deze omstandigheden worden gepleegd, ze als ernstiger moeten worden

beschouwd, en dan ligt het voor de hand dat ook te

betrekken bij de strafeis voor een geldboete of een taakstraf.

De heer Sneller vroeg of ik zou willen reflecteren op de

ervaren moeilijkheden om betrokken organisaties ertoe te

bewegen om consultatieadvies over initiatiefvoorstellen uit

te brengen. In aanvulling op wat de initiatiefnemers van dit

wetstraject in dit verband al hebben opgemerkt, kan ik daar

in algemene zin nog het volgende aan toevoegen. Ik ben

het met de heer Sneller eens dat het ook bij initiatiefvoorstellen van groot belang is dat de betrokken organisaties

in de gelegenheid worden gesteld om daarover advies uit

te brengen, bijvoorbeeld over de uitvoerbaarheid, de

handhaafbaarheid en de verwachte uitvoeringsconsequenties. Ik zou die organisaties dan ook allemaal willen aanmoedigen om zo mogelijk van die gelegenheid gebruik te maken

en ook over initiatiefvoorstellen te adviseren. Dan kunnen

hun zienswijzen worden meegenomen in de wetgevingsadvisering door de Raad van State en bij de verdere parlementaire behandeling van het desbetreffende initiatiefvoorstel.

Het draagt bij aan de kwaliteit van wetgeving, maar de keuze

om al dan niet te adviseren blijft uiteindelijk wel bij de

desbetreffende organisaties. Dat waren de juridische

aspecten.

Dan ga ik nu over naar mijn tweede blokje, en dat betreft

het beleid en de uitvoering. Dat begint met de vraag van

de heer Van Nispen, die al gedeeltelijk is beantwoord door

de heer Timmermans en deels is doorgespeeld aan mij.

Hoe gaan we op dit moment om met gedragsinterventies

die opgelegd worden voor dit type feiten, bijvoorbeeld in

de vorm van een verplicht bezoek aan het Holocaustmuseum? Bij een veroordeling kan de rechter, eventueel op

advies van de reclassering, bijzondere voorwaarden stellen

waaraan de veroordeelde moet voldoen. Deze voorwaarden

kunnen bestaan uit een gedragstraining van de reclassering,

maar ook uit andere bijzondere voorwaarden gericht op

educatie. Er zijn al enkele discriminatiezaken geweest waarin

de veroordeelde langs deze weg is verplicht tot een museumbezoek. In hoeveel van die zaken er daadwerkelijk een

gedragsinterventie is opgelegd, is niet bekend. Daarom heb

Invoering van het discriminatoir oogmerk

als strafverzwaringsgrond

18 december 2024

TK 38

38-13-13

ik tijdens het debat over de gebeurtenissen in Amsterdam

ook toegezegd aan uw Kamer dat ik begin 2025 kom met

een brief waarin ik nader inga op de mogelijkheden die er

zijn om onder andere gedragsinterventie op te leggen bij

discriminatiezaken, en een leerstraf bij meer jeugdige

daders.

Dan kom ik bij de aangiftebereidheid. Ook daaraan is al

enige aandacht besteed door de initiatiefnemers. Er waren

vragen over van mevrouw Tseggai en de heer Sneller. Is

de aangiftebereidheid inderdaad erg laag en zo ja, wat ga

ik daar dan aan doen? Het antwoord op de eerste vraag is

ja. Volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau doet slechts

een op de vijf mensen die discriminatie ervaren daarvan

melding. Dat aandeel moet echt omhoog, zeg ik, in lijn met

uw wensen. Ik hecht groot belang aan het vergroten van

de aangiftebereidheid onder slachtoffers van discriminatie,

want een aangifte kan eraan bijdragen dat discriminatie

niet onbestraft blijft. Het kabinet zet in op het verhogen van

de meldings- en aangiftebereidheid. Zo zijn er sinds 1

januari 2024 antidiscriminatievoorzieningen die makkelijker

vindbaar zijn onder één naam: discriminatie.nl; dat herhaal

ik nog maar voor iedereen die kijkt. Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties werkt momenteel

aan een hervorming van de meldpunten, mede om de

meldingsbereidheid omhoog te krijgen. Bij de politie zal

het Expertisecentrum Aanpak Discriminatie, het ECAD-P,

inzetten op het beter begeleiden van slachtoffers van discriminatie, zodat het aangifte doen van deze feiten makkelijker

wordt. Ik kan uw Kamer ook meegeven dat ik voornemens

ben om het WODC te verzoeken om een onderzoek uit te

voeren naar de bereidheid van slachtoffers om melding te

maken en aangifte te doen van antisemitisme en andere

vormen van discriminatie, om tot concrete maatregelen te

kunnen komen om die bereidheid nog verder te verhogen.

Dan kom ik op een vraag van de heer Ellian, die stelt dat

normbevestiging begint met een goede registratie aan de

voorkant. Het OM heeft aangegeven dat er bij hen een uitvoeringsvraag ligt met betrekking tot de registratie van de

beoogde strafverzwaringsgrond. Hoe kijk ik daartegen aan?

Als dit wetsvoorstel wordt aangenomen en in werking

treedt, dan zal door het OM worden geregistreerd in welke

strafzaken de strafverzwaringsgrond aan de orde is. Dat is

bijvoorbeeld het geval als door de rechter een veroordeling

is uitgesproken voor een commuun delict met een discriminatieaspect, maar ook als voor zo'n delict een OM-strafbeschikking is uitgevaardigd. Het is belangrijk om hatecrimes

duidelijk in beeld te hebben. In het rapport Strafbare Discriminatie in Beeld publiceert het OM jaarlijks zeer uitgebreid

over de discriminatiecijfers. Dit wetsvoorstel brengt — ik

heb dat eerder gezegd — wel met zich mee dat de ICT-systemen van het OM moeten worden aangepast. Met een

aparte wettelijke strafverzwaringsgrond zal het OM uiteindelijk wel completer en eenvoudiger kunnen rapporteren.

Inzicht in die cijfers geeft ook inzicht in trends. Het biedt

ook mogelijkheden om de aanpak die we hiermee beogen,

beter te monitoren.

Mevrouw Tseggai vroeg of het geen zwaarwegende

gevolgen zal hebben voor de uitvoering. Dat sluit eigenlijk

aan op de vraag van de heer Ellian. De aanpassing van het

ICT-systeem zal binnen de begroting van Justitie en Veiligheid worden gevonden. Daarnaast kan ik nog zeggen dat

de invoering van deze wettelijke strafverzwaringsgrond in

de kern een codificatie is van het huidige strafvorderingsbeleid, in die zin dat aan dit aspect in de praktijk nu ook al

aandacht wordt besteed. Dat is ook gebleken uit de

gesprekken met de diverse uitvoeringsorganisaties.

Er was nog een vraag van mevrouw Teunissen over de

discriminatierechercheurs. Hoe kijk ik in het licht van de

uitvoering van dit wetsvoorstel naar de rol van die discriminatierechercheurs? U heeft in het regeerprogramma kunnen

lezen dat dit kabinet de aanpak van strafrechtelijke discriminatie bij de politie voornamelijk zal versterken door het

Expertisecentrum Aanpak Discriminatie-Politie structureel

te financieren. Naar aanleiding van de pilot van het ECAD-

P en de gelijklopende aankondiging van de structurele

financiering heeft het ECAD-P in overleg met het ministerie

gekozen voor een andere vormgeving. Dat betekent dat ook

de rol van de discriminatierechercheurs anders zal worden

ingevuld. De politie vindt het van belang, en dat vinden wij

ook, om landelijk en gecoördineerd de juiste expertise te

kunnen leveren aan de basisteams in de eenheden, ter

versterking van de rol van de politie in de strafrechtelijke

aanpak van discriminatie, zodat de kennis daarover breed

in de organisatie aanwezig is. We verhogen het aantal discriminatierechercheurs an sich dus niet, maar de expertise

en inzet worden geconcentreerd in het ECAD-P, en van

daaruit geleverd aan elke regionale eenheid. Daarnaast blijft

het ECAD-P inzetten op het scannen van lopende zaken

waaraan een mogelijk discriminatieaspect zit, door het

gebruik van bijvoorbeeld relevante steekwoorden. Ook

wanneer een aangifte in eerste instantie niet als zodanig is

herkend, zal het ECAD-P contact opnemen met de eenheid

om de rechercheurs daarover te adviseren. Ze helpen

daarmee dus hun collega's in de regionale eenheden, in

plaats van dat ze zaken overnemen. Daardoor wordt hun

expertise breed beschikbaar en hebben ze dus een groter

bereik dan een individuele specifieke rechercheur zou kunnen hebben.

Dat haakt een beetje in op wat de heer Diederik van Dijk

inbracht als het gaat om de capaciteit van de politie: als dit

meer capaciteit van de politie vraagt, wat gaat de politie

dan minder doen? Zoals ik al meldde, is het discriminatieaspect in voorkomende gevallen al onderdeel van opsporingsonderzoek. De politie geeft aan dat er door dit wetsvoorstel meer diepgang zal worden gevraagd bij de analyse

van meldingen en aangiften, maar vanwege de aansluiting

bij de huidige praktijk in de werkwijze van het ECAD-P zal

dit niet substantieel meer capaciteit van de politie vragen.

Dan heb ik nog een losse vraag van de heer Diederik van

Dijk, mede namens het CDA. Waarom is in de zaak HaCarmel ondanks de motie-Van der Staaij over het hanteren van

de IHRA-definitie niet direct overgegaan tot het voortvarend

en herkenbaar classificeren van dat delict met een antisemitisch oogmerk? In algemene zin stel ik hier altijd dat het in

individuele strafzaken aan het OM en de rechter is om te

beoordelen of bij een delict sprake is van een discriminatoir

aspect. In zijn algemeenheid kan ik u wel meegeven dat de

definitie die wordt genoemd geen wettelijk criterium is,

maar wel in concrete casuïstiek een helpende hand kan

bieden bij het herkennen van discriminatoire aspecten. Zo

hebben we hem ook opgenomen in de antisemitismebestrijdingsstrategie. Als dit wetsvoorstel wordt aangenomen,

zal straks de wettelijke definitie van het discriminatoire

aspect, artikel 44 bis van het Wetboek van Strafrecht, leidend zijn voor de beoordeling of er sprake is van strafbaarheid. Ik merk ten slotte op dat het OM wel alle gevallen van

antisemitisme specifiek registreert. Zo zijn er in 2023 bijvoor-

Invoering van het discriminatoir oogmerk

als strafverzwaringsgrond

18 december 2024

TK 38

38-13-14

beeld 59 feiten met een discriminatieaspect geclassificeerd

als antisemitisme.

Dan de sociaal-economische klasse als discriminatiegrond.

Dit is een vraag van de heer Van Nispen en al beantwoord

door de initiatiefnemers. Vanuit het ministerie zal ik daar

nog iets dieper op ingaan. Op dit moment is sociaal-economische klasse geen specifiek omschreven discriminatiegrond, want het staat niet in de Grondwet, niet in de Algemene wet gelijke behandeling en ook niet in het Wetboek

van Strafrecht. Op verzoek van de minister van Onderwijs,

Cultuur en Wetenschap heeft het College voor de Rechten

van de Mens onlangs een advies uitgebracht over de

mogelijkheid van de opname van de grond opleiding in de

gelijkebehandelingswetgeving. Daarin gaat het college ook

in op de grond van sociaal-economische status. Het college

merkt daarover op dat deze grond moeilijk grijpbaar is en

moeilijk af te bakenen is. Het college is van mening dat

meer onderzoek nodig is. Over het vervolg op dit advies

wordt uw Kamer binnenkort nader geïnformeerd door de

minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

Dan kom ik aan het kopje doorgespeelde vragen. Dat is niet

het langste kopje, zeg ik tot mijn vreugde, want de meeste

vragen zijn door de initiatiefnemers zeer adequaat al

behandeld. Een van de vragen is wat de bredere aanpak

wordt met betrekking tot hatecrimes. Wat is er verder nodig

om hatecrimes te voorkomen? Het kabinet zet zich actief in

om hatecrimes tegen te gaan. Dat gebeurt onder andere

met maatschappelijke organisaties, gemeenten, de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme, en de

Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding. De aanpak

van hatecrimes ziet zowel op preventieve maatregelen,

zoals scholing, dialoog en bewustwording, als ook op

repressieve maatregelen waarbij het strafrecht een

belangrijk sluitstuk is. Dit initiatiefwetsvoorstel versterkt de

strafrechtelijke aanpak en versterkt daarmee de gehele

integrale aanpak die nodig is om hatecrimes tegen te gaan.

Daarnaast neemt het kabinet veel concrete maatregelen in

de aanpak van discriminatie, racisme en antisemitisme,

zoals die onlangs wat betreft dat laatste aan uw Kamer zijn

gestuurd in de Strategie Bestrijding Antisemitisme 2024-

2030, maar ook in het komende Nationaal Programma tegen

Discriminatie en Racisme dat begin 2025 zal volgen.

Dan kreeg ik nog een vraag over wat de implicaties zijn van

de bewijsstandaard voor concrete strafzaken. Ik heb daar

eerder al iets over gezegd, specifiek buiten redelijke twijfel.

Het ligt echt heel dicht aan tegen het aannemelijk worden,

wat nu al vereist is. Ik volg het OM daarin. Dit in aanvulling

op wat mevrouw Bikker daarover heeft gezegd.

Dat brengt mij tot aan de amendementen.

De voorzitterVoorzitter

Toch heeft de heer El Abassi nog een andere vraag.

DENKDe heer El AbassiDENK

Ik dacht gelezen te hebben dat het OM geen gebruik maakte

van de IHRA-definitie, maar als ik de minister goed begrepen heb, wordt die wel gebruikt als criterium of als handleiding. Kan de minister uitleggen op welke manier de IHRAdefinitie op dit moment wordt gebruikt?

Minister Van WeelMinister

Wij hebben dat vermeld in onze recente antisemitismebestrijdingsstrategie. We zien het niet als een wettelijk bindend

juridisch kader. Het kan wel een helpende hand bieden in

het herkennen van discriminatoire aspecten in concrete

casuïstiek. Daartoe staat het het OM vrij om op die manier

ook gebruik te maken van de IHRA-definitie.

DENKDe heer El AbassiDENK

Daar maak ik me wel zorgen om als het OM dat in ieder

geval al kán gebruiken. Nou weet ik niet of het OM dat

gebruikt. Ik hoor graag van de minister of de IHRA-definitie

ook gebruikt wordt door het OM op dit moment. Daarnaast

hoorde ik de minister zeggen dat het straks in de wet wordt

vastgelegd en dat het dan wel bindend wordt. Klopt dat,

zou ik de minister willen vragen. Gaat dat ook echt door?

En vervolgens wil ik vragen wat dat voor gevolgen gaat

hebben met betrekking tot de strafverzwaringsgrond, omdat

veel meer gevallen hieronder gaan vallen.

Minister Van WeelMinister

Nee. Hier lopen een paar dingen door elkaar heen. Een. De

IHRA-definitie is geen juridisch bindend instrument en wordt

dat ook niet. Het staat het OM natuurlijk wel vrij om die

definitie te gebruiken als een handreiking of een helpende

hand om discriminatoire aspecten te herkennen. Zo hebben

we dat als kabinet ook vastgelegd in de antisemitismebestrijdingsstrategie. Dus het wordt niet juridisch bindend.

Maar het kan wel helpen bij de beoordeling van elementen.

Wat ik heb gezegd over het wettelijk verankeren, gaat over

dit wetsvoorstel. De wettelijke definitie van het discriminatoire aspect, dus niet de IHRA-definitie maar de bredere

definitie van het discriminatoire aspect, komt dus in 44bis

van het Wetboek van Strafrecht. Dat zal straks leidend

worden voor de strafbaarheid. Ik zeg nogmaals dat dat dus

niet de IHRA-definitie als zodanig wordt.

DENKDe heer El AbassiDENK

Hoe moet ik dat zien? Komt er een nieuwe definitie van

antisemitisme in de wet? Is dat hoe ik dat moet begrijpen?

Ik zie de minister al nee schudden. Daarnaast wil ik de

minister het volgende vragen. Er is heel veel kritiek geuit

op deze definitie, namelijk dat die heel breed is. Als het gaat

om kritiek op Israël, valt het daar al gauw onder. Heel veel

mensen die op dit moment aan het demonstreren zijn, vallen daar ineens onder. Kan de minister daar wat meer over

zeggen? Kan de minister garanderen dat er goed gekeken

zal worden naar die IHRA-definitie en kunnen we daar een

terugkoppeling van krijgen vanuit de minister?

Minister Van WeelMinister

Ik zal proberen het heel simpel te zeggen. De IHRA-definitie

wordt niet vastgelegd in onze wet. Wat dit wetsvoorstel

doet, is duidelijk aansluiten bij 137c tot en met 137g van

het Wetboek van Strafrecht, waar nu al wordt gedefinieerd

wat onder discriminatie valt. Door dat in de strafverzwaringsgrond op te leggen en te hanteren als definitie bestaat

er dus nu voor de strafverzwaringsgrond een duidelijke

definitie, die aansluit bij de huidige definitie van discriminatie, zoals die in het Wetboek van Strafrecht staat. Dat staat

dus helemaal los van de IHRA-definitie. Die heeft daar niks

Invoering van het discriminatoir oogmerk

als strafverzwaringsgrond

18 december 2024

TK 38

38-13-15

mee te maken en die is dus ook niet leidend in het strafrecht.

De voorzitterVoorzitter

Dank. De minister komt volgens mij nu toe aan de appreciatie van de amendementen.

Minister Van WeelMinister

Dat klopt. Het zijn er drie en wel onder de nummers 14, 15

en 16. Laat ik beginnen met de amendementen onder 14

en 16, die gaan over verdubbeling van de maximale

gevangenisstraffen en de verhoging van de maximale

geldboetes. Ik ben het met de heer El Abassi eens dat het

strafrecht toereikende mogelijkheden moet bieden om

personen die zich schuldig maken aan discriminatie passend

te bestraffen. Maar ik constateer wel dat deze twee amendementen, de amendementen onder 14 en 16, gaan over

de artikelen 137c tot en met 137g en 449quater. Daarover

gaat dit initiatiefwetsvoorstel niet. Het initiatiefwetsvoorstel

heeft betrekking op commune delicten, zoals mishandeling

en vernieling, waarbij in aanvulling een discriminatieaspect

speelt. En dat is het aspect dat als strafverzwarend werkt.

De strafbepaling waarover deze amendementen gaan, zijn

dus van een andere aard. Ze gaan namelijk over de overweging voor uitingsdelicten en daarvoor geldt een eigen

toetsingskader, waarbij de vrijheid van meningsuiting, zeg

ik ook tegen de andere leden, een grote rol speelt.

Los daarvan ontraad ik beide amendementen ook op

inhoudelijke gronden, want om een duidelijke grens te

trekken is bij uitlatingen die aanzetten tot geweld, haat of

discriminatie in 2020 het maximum voor dat strafbare feit

al verdubbeld. Sindsdien kunnen personen die zich offline

of online van dergelijk haatzaaien een gewoonte maken

volgens artikel 137d, tweede lid, Wetboek van Strafrecht al

worden bestraft met vier jaar gevangenisstraf. Ik vind

daarmee dat de huidige strafmaxima voor specifieke discriminatiedelicten in balans zijn. De ernstigste gevallen kunnen

fors worden bestraft, terwijl de hoogte van die strafmaxima

zich redelijk verhouden tot de ernst van de desbetreffende

feiten. Die balans zou bij een verdubbeling worden verstoord. Haatzaaien zou dan kunnen worden bestraft met

acht jaar gevangenisstraf. Hoe verwerpelijk het ook kan zijn,

is dat naar mijn mening niet proportioneel.

Dan hebben we nog het amendement op stuk nr. 15, over

het verhogen van de strafverzwaringsgrond met de helft in

plaats van met een derde. Nogmaals, ik deel de wens dat

strafbare feiten met een discriminatieaspect passend moeten worden bestraft. Daarom verhoogt het wetsvoorstel de

maximale vrijheidsstraffen al met een derde. Daarmee

sluiten we aan — daar werd al eerder iets over gezegd door

de initiatiefnemers — bij de mate van strafverzwaring die

bij algemene strafverzwaringsgronden ook gebruikelijk is.

De verhoging met een derde geeft zowel het duidelijke

signaal dat het bij hatecrimes geboden is om hogere straffen op te leggen als toereikende mogelijkheden om de

ernstigste delictscenario's passend te bestraffen. Ik zie dus

geen aanleiding voor een nog forsere strafverzwaring.

Daarmee ontraad ik dus alle drie de amendementen.

Dank u.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank aan de minister en nogmaals aan de initiatiefnemers. We zijn aan het einde van de eerste termijn van

de zijde van de initiatiefnemers en de minister.

Wat mij betreft gaan we gelijk door met de tweede termijn.

Ik heb inmiddels begrepen dat niet alle leden daar behoefte

aan hebben, maar een aantal wel. Als eerste geef ik het

woord aan de heer Van Nispen, die in de tweede termijn

zal spreken namens de SP. Gaat uw gang.

SPDe heer Van NispenSP

Dank u wel, voorzitter. Nogmaals mijn complimenten en

waardering voor het initiatief en voor deze twee bevlogen

initiatiefnemers. Mijn complimenten voor de beleidsmedewerkers, door wie ongetwijfeld ontzettend veel arbeid is

verricht, zijn natuurlijk ook groot. Ook dank voor de heldere

beantwoording. Ik heb eigenlijk ook geen nadere vragen

meer. Ik had zorgen over de bewijslast, die dus hoger wordt,

maar ik begrijp de beantwoording. Ik snap de afweging die

de initiatiefnemers hebben gemaakt en die de minister heeft

gemaakt bij zijn positieve advies over deze initiatiefwet.

Ik hecht er toch aan te zeggen dat ik het mooi vind dat het

een juridisch debat is over het belang van de aanpak van

discriminatie. We zijn daarbij in ieder geval vandaag niet

vervallen in discussies over welke vorm van discriminatie

erger is dan de andere, of over de vraag of discriminatie

van Joden, moslims of lhbti'ers een groter probleem is, of

dat de regering een van die vormen wel of niet voldoende

aanpakt. Ik vond dat mooi. Ik wens ons dat vaker toe op

deze manier.

Ik hecht eraan kort iets te zeggen over de ingediende

amendementen. Ik heb waardering voor de arbeid van de

heer El Abassi. Maar ook ik ben in alle eerlijkheid van

mening dat je daar eigenlijk een initiatief niet mee moet

belasten, want initiatiefnemers worden dan wel op pad

gestuurd met een verzwaard wetsvoorstel. Mogelijk leidt

dat tot een bepaald oordeel in de Eerste Kamer. Ik vind dat

ingewikkeld. Ik zou de heer El Abassi toewensen dat hij zijn

arbeid om kan zetten in een initiatiefwet, die ook via de

gebruikelijke procedure, met een advies van de Raad van

State, hier weer terug kan komen, zodat we die kunnen

bespreken. Dat zou voor mij dan mogelijk een reden zijn

om mijn fractie niet positief te adviseren. Ik moet gewoon

dieper nadenken over wat een passende strafmaat is voor

dit soort discriminatoire delicten. Ik hecht het eraan om dat

hier toch in alle openheid te zeggen.

DENKDe heer El AbassiDENK

Begrijpt de heer Van Nispen, zou ik via de voorzitter willen

vragen, dat de heer El Abassi dat op dit moment doet? Want

één: het is mogelijk. Ik zou zeggen: laten we het met z'n

allen onmogelijk maken als dit niet passend is. Het mag

gewoon. Twee. Het is heel praktisch om het nu te doen. Het

is vervelend als ik over een maand met een nieuw initiatiefvoorstel kom, terwijl dat nu gewoon kan. We hebben er

uitgebreid over gedebatteerd. Ik ben er niet last minute mee

gekomen. Ik heb het tijdens mijn bijdrage gewoon

benoemd, dus we konden daar echt woorden over uitwisselen. Ik zou de heer Van Nispen dus willen vragen of hij

ook begrijpt en snapt dat ik dat op dit moment zo gedaan

heb.

Invoering van het discriminatoir oogmerk

als strafverzwaringsgrond

18 december 2024

TK 38

38-13-16

SPDe heer Van NispenSP

Absoluut. Er is geen misverstand. Ik begrijp dat. Het is de

heer El Abassi's goed recht. Ik zeg alleen op mijn beurt:

maak een eigen initiatiefwet van dat voorstel. Dat het dan

enkele maanden langer duurt, is volgens mij niet zo

bezwaarlijk bij zoiets fundamenteels. Het is niet het belasten

van dit voorstel. "Belasten" klinkt zo negatief. Het is niet het

verzwaren van het wetsvoorstel van deze initiatiefnemers.

We hebben dan ook een advies van de Afdeling advisering

van de Raad van State. Dan kunnen we heel goed bekijken

wat daar de voors en tegens van zijn. Dat is het enige wat

ik zeg. Dat is waarom ik op dit moment namens de SPfractie denk dat wij nu niet voor de amendementen van de

heer El Abassi gaan stemmen.

DENKDe heer El AbassiDENK

Ten slotte. Deels voel ik wat de heer Van Nispen nu voelt.

Waarom zeg ik dat? Ik heb dat altijd bij amendementen. Die

gaan nooit langs de Raad van State. Die dienen we ook

altijd last minute in. Ik heb ook heel vaak twijfels over die

amendementen. In die zin begrijp ik het, want dat zijn de

regels die hier gelden. Ik heb er vanuit pragmatische,

praktische, overwegingen voor gekozen om het nu te doen.

Ik vind dat namelijk passen bij het debat. Dat was voor mij

de reden. Die wilde ik wel meegeven.

SPDe heer Van NispenSP

Dan hebben we die argumenten gewisseld. Maar het is

inderdaad een nadeel van amendementen dat ze niet langs

de Raad van State gaan. Daar wordt over nagedacht, maar

dat is nog niet hoe we dat doen; dat klopt.

Voorzitter. Ik heb zelf gekozen voor enkele moties. Excuses

als ik een paar seconden over de spreektijd heen zal gaan.

De heer Timmermans sprak warme woorden over mogelijke

alternatieve straffen. Daar hebben we over gesproken. Ik

zou graag een steuntje willen geven. Het belast het wetsvoorstel niet, maar is wel een oproep aan de regering. Dat

steuntje luidt als volgt.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat het invoeren van het discriminatoir aspect

als strafverzwaringsgrond bij kan dragen aan een betere

bestraffing van discriminatie;

overwegende dat een effectieve aanpak van discriminatie

tevens vraagt aan de slag te gaan met de pleger van dit

strafbare feit en niet enkel een niet-gerelateerde straf op te

leggen;

constaterende dat gerichte alternatieve straffen, maatregelen en opgelegde voorwaarden zoals het verplicht bezoek

aan een museum of monument, gesprekken met overlevenden of mensen uit de gemeenschap, een cursus of een

gedragstraining naast óf in plaats van de straf nuttig kunnen

zijn, als deze als doel hebben aan te zetten tot reflectie op

het gedrag, hier iets van te leren en te voorkomen dat de

pleger recidiveert;

verzoekt de regering te onderzoeken hoe het opleggen van

gerichte straffen, maatregelen of voorwaarden gerelateerd

aan het delict discriminatie verder bevorderd kan worden,

en daartoe uiterlijk voor de zomer 2025 met voorstellen te

komen,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Van Nispen en

Tseggai.

Zij krijgt nr. 17 (35709).

SPDe heer Van NispenSP

Mijn tweede motie sluit aan op de opmerking van zowel

mevrouw Bikker als de minister dat voor het toevoegen van

een extra discriminatiegrond nader onderzoek nodig is. Het

maatschappelijke debat daarover zal mogelijk nog moeten

stollen. Althans, zo luidden volgens mij de woorden van

mevrouw Bikker. Daarom de volgende motie.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat discriminatie op basis van inkomen,

opleiding of beroepsstatus voorkomt, een groot probleem

is, en gezien kan worden als discriminatie op grond van

sociaal-economische klasse;

constaterende dat in het Wetboek van Strafrecht en de

Algemene wet gelijke behandeling de discriminatiegrond

sociaal-economische klasse niet staat opgenomen;

verzoekt de regering te onderzoeken op welke manier discriminatie op grond van sociaal-economische klasse kan

worden toegevoegd als discriminatiegrond in de Algemene

wet gelijke behandeling en het Wetboek van Strafrecht,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Van Nispen.

Zij krijgt nr. 18 (35709).

SPDe heer Van NispenSP

Voorzitter. Tot slot.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

Invoering van het discriminatoir oogmerk

als strafverzwaringsgrond

18 december 2024

TK 38

38-13-17

constaterende dat de Algemene wet gelijke behandeling

(AWGB) niet geldt voor eenzijdig overheidshandelen;

Motie

overwegende dat de overheid wettelijk aanspreekbaar zou

moeten zijn op discriminerende handelingen;

overwegende dat de parlementaire enquêtecommissie

Fraudebeleid en Dienstverlening, de Nationaal Coördinator

tegen Discriminatie en Racisme en de staatscommissie

tegen discriminatie en racisme de aanbeveling doen om

eenzijdig overheidshandelen onder de werking van de

AWGB te brengen;

verzoekt de regering eenzijdig overheidshandelen onder

de werking van de AWGB te brengen,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Van Nispen en El

Abassi.

Zij krijgt nr. 19 (35709).

SPDe heer Van NispenSP

Ik dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank. Dan gaan we nu luisteren naar de inbreng

van mevrouw Tseggai in de tweede termijn. Zij spreekt

namens de fractie GroenLinks-Partij van de Arbeid. Gaat

uw gang.

GroenLinks-PvdAMevrouw TseggaiGroenLinks-PvdA

Voorzitter, dank. Ik kan het kort houden in de tweede termijn. Na een mooi debat over dit initiatiefwetsvoorstel is

mijn fractie alleen maar gesterkt in de overtuiging dat we

met dit wetsvoorstel een belangrijke stap zetten om de

weging van discriminatoire aspecten in de rechtspraak te

consolideren. Mij rest niets anders dan een dankwoord en

complimenten uit te spreken richting de initiatiefnemers

voor het nodige werk dat is verricht in de aanpak tegen

hatecrimes. Dat geldt uiteraard ook voor alle ondersteuning

voor en achter de schermen.

Maar ik heb nog één motie. Om dit initiatiefwetsvoorstel

goed in de praktijk te doen landen, hecht mijn fractie aan

voldoende politiecapaciteit in de vorm van discriminatierechercheurs. De minister ging er in zijn beantwoording al

even op in. Op dit moment heeft de politie slechts vier discriminatierechercheurs. Meerdere maatschappelijke organisaties geven aan dat dit onvoldoende is. Mijn fractie deelt

dat. Wij zien daarom graag dat de evaluatie van de lopende

pilot richting de Kamer komt vóór het debat over de Strategie Bestrijding Antisemitisme 2024-2030, zodat we dit

eventuele praktijkprobleem te zijner tijd goed geïnformeerd

kunnen bespreken.

Daarvoor heb ik de volgende motie.

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat in het tweede halfjaarbericht politie 2024

wordt aangegeven dat de pilot van het Expertisecentrum

Aanpak Discriminatie van de politie (ECAD-P) naar aanleiding van de evaluatie anders zal worden vormgegeven, de

rol van de discriminatierechercheurs ook anders zal worden

ingevuld en het aantal discriminatierechercheurs niet zal

worden verhoogd;

van mening dat deze beslissingen niet zorgvuldig kunnen

worden beoordeeld zonder kennis te krijgen van de conclusie van het evaluatieonderzoek en de eventuele aanbevelingen;

verzoekt de regering om de conclusie en aanbevelingen

van de evaluatie van het Expertisecentrum Aanpak Discriminatie van de politie (ECAD-P) en de onderbouwing van

de genoemde besluiten naar de Kamer te sturen, uiterlijk

te ontvangen voorafgaand aan het plenaire debat over het

maatregelenpakket van het kabinet tegen antisemitisme,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Tseggai, Teunissen

en Mutluer.

Zij krijgt nr. 20 (35709).

GroenLinks-PvdAMevrouw TseggaiGroenLinks-PvdA

Voorzitter, dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank. Ik voeg nog even toe dat de woorden

"gehoord de beraadslaging" nog even moeten worden

toegevoegd richting de Kamer, ook omdat dat dan weer in

de Handelingen terechtkomt.

Dan gaan we nu luisteren naar de heer Ellian. Nee, die ziet

af van zijn tweede termijn. Dan kijk ik naar de heer Ceder.

Ik zie dat die staat. Die wil dus spreken in de tweede termijn.

Dat doet hij namens de ChristenUnie. Gaat uw gang.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Dank u wel, voorzitter. Ik wil nogmaals de indieners

bedanken voor de beantwoording. Ik moet zeggen dat ik

het, vooral in de eerste termijn, een heel goed debat vond.

Volgens mij hebben we opnieuw op de inhoud met elkaar

van gedachten kunnen wisselen en standpunten kunnen

verdedigen. Daarom moet ik ook mijn complimenten uitspreken naar de juristen in de zaal, die volgens mij ook

duidelijke vragen gesteld hebben. Ik hoop in ieder geval

dat we hiermee alle partijen hebben overtuigd. Ik weet dat

er nog wat vragen leefden. Ik weet dat ook mijn collega's

van de PVV nog wat vragen hadden over de capaciteit en

de uitvoering. Ik hoop dat met de beantwoording van de

Invoering van het discriminatoir oogmerk

als strafverzwaringsgrond

18 december 2024

TK 38

38-13-18

indieners die zorgen zijn weggenomen, omdat we de afgelopen weken met elkaar hebben gezien dat dit voorstel

nodig is en ook materieel gaat bijdragen aan het gevoel

van rechtszekerheid.

Voorzitter. Als ChristenUnie vinden we het belangrijk dat

er recht gedaan wordt. Recht betekent niet alleen dat je

straft waar nodig en normeert waar nodig, maar dat je ook

herstelt waar dat kan. De ChristenUnie is ook een groot

voorstander van het herstelrecht en de ontwikkeling daarvan, juist bij hatecrimes, waarbij het gaat om iemand iets

aandoen vanwege wie de persoon is in de wezenlijke kern.

Ik denk dat het ook belangrijk is om te kijken hoe we het

herstelrecht daarop kunnen richten en daar waar nodig ook

kunnen doorontwikkelen. Daarom heb ik met een aantal

Kamerleden de volgende motie, waarvan ik uiteraard hoop

dat deze positief geapprecieerd wordt.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat juist bij hatecrimes er sprake is van een

aanval op de identiteit van een persoon;

overwegende dat het herstelrecht in ontwikkeling is en

daarbij, mits daar behoefte aan is, het herstel van het

slachtoffer belangrijk is;

overwegende dat juist hatecrimes om een specifieke

benadering vragen;

verzoekt het kabinet om specifiek ten aanzien van hatecrimes te onderzoeken of en hoe herstelrecht op een zorgvuldige wijze specifiek toegepast moet worden, en hier in Q2

2025 de Kamer over te informeren,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Ceder, Tseggai,

Sneller en Van Nispen.

Zij krijgt nr. 21 (35709).

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Voorzitter. Ik hoop op brede steun. Nogmaals dank aan de

indieners en complimenten, vooral aan de ambtelijke bijstand en de beleidsmedewerkers, waarvan ik stiekem weet

dat die vrijwel het echte werk doen, dus mijn complimenten.

Dat is een publiek geheim. Ik wil hen daarvoor extra

bedanken. Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Dank voor uw inbreng. De heer Six Dijkstra voor zijn tweede

termijn namens Nieuw Sociaal Contract. Gaat uw gang.

NSCDe heer Six DijkstraNSC

Dank u wel, voorzitter. Ik zou de initiatiefnemers en de

minister hartelijk willen bedanken voor hun beantwoording.

In de eerste termijn van dit debat enkele maanden geleden

stelde ik mij kritisch op ten opzichte van het wetsvoorstel.

Wat NSC betreft moet echt worden voorkomen dat een

wetsvoorstel in de praktijk ervoor zal zorgen dat discriminatoire aspecten minder zouden worden meegenomen in de

straf dan nu het geval is. De heer Van Nispen haalde dit

punt net ook nog eens aan in zijn tweede termijn. Tegen

discriminatie moet hard worden opgetreden; laat dat duidelijk zijn. Wij hebben er als partij ook hard voor geknokt om

de zin die de minister net uitsprak in het hoofdlijnenakkoord

op te nemen: er wordt daadkrachtig opgetreden tegen

degenen die zich schuldig maken aan discriminatie, racisme,

antisemitisme en moslimhaat, zowel op straat als online.

De beantwoording door de initiatiefnemers en de minister

stelt mij grotendeels gerust, en ook het feit dat de minister

aanhaalt dat de bewijsstandaard haalbaar is onder deze

wet. Het feit dat het Openbaar Ministerie ook positief is over

het wetsvoorstel en dat er een evaluatiebepaling in de wet

zit, helpt mee.

Ik heb nog wel een verzoek aan de minister. Mocht dit

wetsvoorstel worden aangenomen en in werking treden,

dan moet wat ons betreft de komende jaren wel goed

worden gemonitord wat de strafrechtpraktijk laat zien. Kan

de minister toezeggen dat als hij bijvoorbeeld na twee jaar

ziet dat er zich in de praktijk knelpunten voordoen, de Kamer

dan actief daarover wordt geïnformeerd en ook over de

stand van zaken rondom de uitvoering van de wet in overige

gevallen? Als ik die toezegging zou kunnen krijgen, dan is

mijn grootste zorg wel weggenomen en kan ik mijn fractie

met een gerust hart adviseren om voor dit wetsvoorstel te

stemmen.

Tot slot had ik nog een vraag aan de indieners. Die kwam

eigenlijk mede op naar aanleiding van de antwoorden die

zij gaven op de vragen van mevrouw Helder over de reikwijdte van de kring van slachtoffers of benadeelden van

hatecrimes. Ik hoop dat zij die zo nog kunnen beantwoorden.

Stel dat het OM in een situatie zou weigeren de strafverzwarende grond ten laste te leggen, zijn de initiatiefnemers dan

van mening dat het slachtoffer met een artikel 12-procedure

daarover kan klagen? Oftewel, kan het slachtoffer bij het

hof voorleggen dat er wel vervolgd zou moeten worden

voor een hatecrime?

Dat was het van mijn kant. Ik dank de voorzitter en de collega's voor het goede en constructieve debat, ik dank de

initiatiefnemers voor hun harde werk en ik zie dan ook uit

naar de beantwoording van mijn laatste vragen. Dank u

wel.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank. Dan kijk ik naar mevrouw Helder voor haar

tweede termijn namens BBB. Gaat uw gang.

BBBMevrouw HelderBBB

Dank u wel, voorzitter. Ik kan kort zijn. Ik maak natuurlijk

wel gebruik van deze tweede termijn om te danken voor

alle duidelijke antwoorden. Ik wil de tweede termijn ook

gebruiken omdat ik in de eerste termijn de appreciatie

namens mijn fractie — ook even leuk doen — in het midden

heb gelaten, omdat ik vond dat de balans bewaakt moest

blijven. Ik heb in dat kader in de eerste termijn natuurlijk

Invoering van het discriminatoir oogmerk

als strafverzwaringsgrond

18 december 2024

TK 38

38-13-19

wel gezegd dat discriminatie in welke vorm dan ook en ten

aanzien van wie dan ook verwerpelijk is, en dat strafverzwaring in die gevallen zeker op zijn plaats is. Ik heb toen wel

de vraag gesteld of het initiatiefwetsvoorstel niet te ver

gaat, omdat discriminatie als motief, de huidige praktijk,

wordt veranderd in "mede aanleiding heeft gevormd" en

dan vooral in combinatie met associatie, affiliatie of perceptie, dat ook als discriminatoir oogmerk wordt gezien. Daar

is duidelijk op geantwoord. Collega Bikker zei: er worden

geen nieuwe strafbare feiten geïntroduceerd; we sluiten

aan bij de commune delicten. Discriminatoir oogmerk, dan

gaat de straf omhoog. Het OM ziet ook geen gat in aannemelijk maken versus wat er nu gaat gebeuren. Ik ben wel

bij met de evaluatiebepaling, want zo kun je de balans dus

wel blijven bewaken. Ik rond dan ook af door te zeggen dat

ik mijn fractie positief zal adviseren.

Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank. Tot slot van de zijde van de Kamer in tweede

termijn is het woord aan de heer Sneller namens de D66fractie. Ik twijfelde even of ik Democraten 66 moest zeggen.

D66De heer SnellerD66

U vindt het mooi, hè. U vindt het een mooie naam. Ik ook.

Dank, voorzitter. Dank aan de initiatiefnemers voor hun

uitgebreide en gedetailleerde beantwoording en ook dank

aan de minister voor zijn advies. Ik zal inderdaad ook mijn

fractie positief adviseren en ik denk dat het mooi is, zoals

ook de initiatiefnemers zeiden, dat we dat in de volle

breedte doen. Ik was uiteraard ook benieuwd geweest naar

de bespiegelingen van de PVV-fractie, ook op basis van de

antwoorden, aangezien zij het meeste in het midden lieten

of zij zich hierover gingen uitspreken. Jammer dat er geen

tweede termijn kwam.

Ik ben ook blij met de opmerkingen over het karakter van

het strafrecht en wat je er wel en niet van mag verwachten.

Dat betekent volgens mij ook — dat zei de minister ook

goed — dat dit niet het eind is, maar slechts het begin. Want

uiteindelijk moet er nog veel meer gebeuren om te zorgen

dat het wordt teruggedrongen.

Dan de evaluatiebepaling, ook omdat mevrouw Helder die

even noemde. Daar staat in dat de doeltreffendheid moet

worden geëvalueerd na vijf jaar. Vaak zien we dan in die

evaluatierapporten: ja, we hadden de gegevens niet die

nodig waren om te beoordelen of die wet ook zijn doelstelling heeft bereikt. We hebben natuurlijk altijd redelijk vage

evaluatiebepalingen. Misschien zou het goed zijn — dat

mag nu, maar dat mag ook in de Eerste Kamer — dat

voordat de wet in werking treedt de initiatiefnemers zich

nog een keer expliciet uitlaten over wanneer die nou

geslaagd is en wanneer die niet geslaagd is, wanneer er

eventueel nog iets anders moet gebeuren. Hoe kunnen we

die doeltreffendheid nou precies vaststellen over vijf jaar?

Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank. Dan zijn we aan het einde gekomen van de

tweede termijn van de Kamer. Ik stel voor dat we een aantal

minuten schorsen, want er moet ook nog een appreciatie

worden gegeven door de minister op de vijf ingediende

moties. Nee? Kan het gelijk door? O, dan denk ik dat het in

ieders belang is dat we gelijk doorgaan. Dan geef ik het

woord aan de heer Timmermans. O, mevrouw Bikker

spreekt namens beide initiatiefnemers om een enkele vraag

te beantwoorden. Daarna komt de minister met de appreciatie van de moties. Mevrouw Bikker heeft het woord.

ChristenUnieMevrouw BikkerChristenUnie

Voorzitter, dank. Dank aan de collega's in de Kamer voor

de warme woorden die zij spraken, voor ook de verduidelijkende vragen die in de eerste termijn werden gesteld en

voor het vertrouwen dat zij gaven in de beantwoording die

wij daarop gaven. Ik onderstreep de woorden van de heer

Van Nispen, die uitsprak dat het zo goed is om ook een

juridisch debat hier te voeren over het belang van de aanpak

van discriminatie en wat daarin geëigende wegen zijn,

zonder te vervallen in een discussie over wie er meer gelijk

heeft, maar het gewoon te hebben over welke normerende

werking het strafrecht kan hebben in onze samenleving.

Voorzitter. Het is vanzelfsprekend dat de moties zullen

worden beoordeeld door de minister, want het zijn immers

verzoeken aan de regering en dat is een polsstok waarmee

de heer Timmermans en ik niet zullen springen.

Ik dank de collega's Van Nispen, Tseggai en Ceder voor

hun warme woorden, en ook de heer Six Dijkstra die ons

in eerste termijn nog stevig aan het werk heeft gezet en

zojuist ook nog een extra vraag stelde. De artikel 12-procedure gaat vooral over het feit dat een strafbaar feit niet

vervolgd wordt. Dat artikel vervolgt. De heer Six Dijkstra

zal dat ook kennen. Dus op het moment dat dat aan de orde

is — dat is natuurlijk nu al het geval als een commuun delict

niet vervolgd wordt — kan een belanghebbende in die zin

bij het OM daarover zijn beklag doen. Dat is onveranderd

met dit wetsvoorstel. In die zin voegt dat ook niks toe of

doet het niets af aan de gangbare procedure. Ik zie dat dit

leidt tot een vraag.

NSCDe heer Six DijkstraNSC

Mijn vraag zat 'm vooral in het volgende. Als blijkt dat wel

het commuun delict vervolgd wordt, maar niet de strafverzwaringseis, namelijk dat het een hatecrime is, kan het

slachtoffer dan over dat feit nog klagen?

ChristenUnieMevrouw BikkerChristenUnie

Dan is de rechtsgang in gang gezet en zit je dus in een

voortgezette situatie. Is dat naar tevredenheid? Ja? Gelukkig

heeft hij nog een kompaan om daar nog even op te reflecteren. Mocht het tot een nadere vraag komen, dan zullen

wij die zien.

Ik dank ook mevrouw Helder voor de geëigende juridische

vraag, die ik me goed kan voorstellen, en haar warme

woorden. De heer Sneller sloot eigenlijk wel mooi af met

de maakbaarheid van het strafrecht, waarvan wij beiden

constateren dat die ook beperkt is omdat het ook gaat om

een cultuur in een samenleving. Discriminatie is niet door

strafrecht alleen te voorkomen of aan te pakken, maar het

is wel van het grootste belang. Het is wel mooi dat we dat

Invoering van het discriminatoir oogmerk

als strafverzwaringsgrond

18 december 2024

TK 38

38-13-20

hier delen en dat de wetgever duidelijk normerend aangeeft:

"Dit is Nederland. Zo gaan we met elkaar om. Iedere minderheid, ieder persoon, hoort veilig te zijn in ons land." Dat

bekrachtigen we hier nogmaals. Maar dat neemt niet ieders

individuele verantwoordelijkheid weg om op te staan op

momenten dat iemand zich niet veilig voelt. Dat blijft

onverminderd.

Ik dank de Kamer, mede namens collega Timmermans,

voor alle wijze inzichten. Wij zien uit naar de stemmingen.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank. Dan gaan we tot slot nog luisteren naar de

minister.

Minister Van WeelMinister

Dank, voorzitter. Dank ook aan de leden voor de inbreng in

de tweede termijn.

Er was een vraag van de heer Six Dijkstra over het monitoren en aangeven van knelpunten. Jaarlijks wordt uw Kamer

geïnformeerd over de discriminatiecijfers, onder andere

van het Openbaar Ministerie. Dus wat ik uw Kamer wil

toezeggen, is dat ik bij het toesturen van de jaarlijkse discriminatiecijfers ook inga op de inwerkingtreding van deze

wet en de eventuele knelpunten daarvan in de praktijk. De

echte evaluatie, zo is het ook gememoreerd door de heer

Sneller, staat na vijf jaar gepland. Dat is ook een betere

termijn, omdat je dan door de langere doorlooptijden pas

echt zicht hebt op de doeltreffendheid van de wet. Dus

wanneer deze knelpunten zich voordoen, krijgt u ze eerder

op dat jaarlijkse moment.

Dat brengt mij dan bij de moties. Ik begin bij de motie op

stuk nr. 17 van de heer Van Nispen. Hij verzoekt de regering

... Nou ja, eigenlijk komen we op de alternatieve straffen of

de aanvullende straffen, zo noem ik het maar even. Ik heb

daar in mijn eerste termijn al op gereageerd. Er kunnen nu

al bijzondere voorwaarden worden gesteld waaraan de

veroordeelde moet voldoen. Dat kunnen dus ook bijzondere

voorwaarden zijn die gericht zijn op educatie. Ik heb u toegezegd tijdens het debat over de gebeurtenissen in

Amsterdam dat ik begin 2025 kom met een brief waarin ik

nader inga op de mogelijkheden om een gedragsinterventie

op te leggen bij discriminatiezaken bij jeugdige daders. Als

ik de motie zo mag interpreteren dat ik dat onderzoek en

de resultaten daarvan mag meenemen in de brief die u

begin 2025 krijgt, dan kan ik 'm oordeel Kamer geven.

De voorzitterVoorzitter

De heer Van Nispen knikt instemmend.

Minister Van WeelMinister

De motie-Van Nispen op stuk nr. 18 verzoekt de regering

te onderzoeken op welke manier discriminatie op grond

van sociaal-economische klasse kan worden toegevoegd

als discriminatiegrond. Zoals ik heb gezegd in mijn termijn

is sociaal-economische klasse geen specifiek omschreven

discriminatiegrond. Ik heb wel gezegd dat het college in

zijn onderzoek ook ingaat op de grond sociaal-economische

status en dat het college opmerkt dat die moeilijk grijpbaar

en af te bakenen is en dat er meer onderzoek nodig is. Als

ik de motie in dat licht mag zien, dan kan ik de motie oordeel

Kamer geven.

De voorzitterVoorzitter

De heer Van Nispen wil daar nog iets over zeggen. Dat is

uw goed recht. Gaat uw gang.

SPDe heer Van NispenSP

Ja, de minister mag de motie in dat licht zien, maar dan

hoop ik ook dat dat onderzoek in gang wordt gezet. Als we

alleen maar met elkaar constateren dat er meer onderzoek

nodig is zonder dat iemand daartoe het initiatief neemt,

dan komen wij er nog niet. Zo mogen we elkaar begrijpen,

hoop ik.

Minister Van WeelMinister

Ja en nee. Laat ik het dan even expliciteren. De minister

van OCW komt nog met een reactie naar aanleiding van

het onderzoek van het college dat vraagt om meer onderzoek. Ik zal hem vragen om in zijn oordeel over het verzoek

van het college om meer onderzoek ook aandacht te

besteden aan uw motie. Daarmee wordt die beantwoord,

maar ik wil nog niet vooruitlopen op zijn definitieve keuze

daarin.

SPDe heer Van NispenSP

Dus als we nu allemaal geïnteresseerd zijn in de vraag of

dat wel of niet iets toevoegt, dan moeten we dus voor die

motie stemmen, want anders komt dat onderzoek er misschien niet. Zo begrijp ik de minister nu.

Minister Van WeelMinister

Zo zou u het kunnen doen, maar dan moet ik mijn oordeel

aanpassen, want dan verzoek ik u of u hem wilt aanhouden

tot u het eerste oordeel van de minister van OCW krijgt. Als

hij daarin geen onderzoek aankondigt, dan zou u alsnog

die motie kunnen indienen en het op die manier kunnen

afdwingen. Dat zijn de twee smaken die ik u kan bieden.

SPDe heer Van NispenSP

Laten we dan maar wijs voor die eerste variant gaan. Dat

is dan mijn voorstel.

De voorzitterVoorzitter

Dan krijgt de motie oordeel Kamer.

Minister Van WeelMinister

Dan de motie op stuk nr. 19, van de heer Van Nispen. Laat

ik daar beginnen bij de bottomline, upfront: die geef ik

oordeel Kamer. Hij verzoekt de regering om eenzijdig

overheidshandelen onder de werking van de Algemene wet

gelijke behandeling te brengen. Naar aanleiding van de

oproepen die genoemd zijn in de motie, is de minister van

BZK bezig met een onderzoek naar de Algemene wet gelijke

behandeling. In dat onderzoek wordt ingegaan op de vragen

op welke wijze de rechtsbescherming tegen discriminerend

handelen al is geregeld door de overheid, waarin zij

tekortschiet en hoe uitbreiding van de bevoegdheid van

het College voor de Rechten van de Mens daarin kan voor-

Invoering van het discriminatoir oogmerk

als strafverzwaringsgrond

18 december 2024

TK 38

38-13-21

zien. De minister van BZK verwacht uw Kamer in 2025 te

informeren over de uitkomsten van dit onderzoek. Voor

zover ik de motie zo mag opvatten dat er aan de hand van

de uitkomsten van dit onderzoek verdere stappen zullen

worden ondernomen, kan ik 'm oordeel Kamer geven.

De voorzitterVoorzitter

De heer Van Nispen knikt instemmend.

Minister Van WeelMinister

Dan de motie op stuk nr. 20, van het lid Tseggai. Die vroeg

om het toesturen van de conclusie van de evaluatie van het

ECAD-P. Die motie geef ik oordeel Kamer. We hebben deze

evaluatie gedaan op basis van de pilot en ik heb in het

tweede halfjaarbericht van de politie aangegeven hoe we

daarmee om zullen gaan. We zullen de evaluatie ook aan

uw Kamer doen toekomen.

Dan had ik nog de motie op stuk nr. 21, van de heer Ceder,

die gaat over het herstelrecht. Dat valt strikt gezien niet

onder mijn portefeuille, maar onder die van de staatssecretaris Rechtsbescherming. Maar als ik 'm zo mag lezen dat

we dit onderwerp meenemen in de brief over educatief

straffen, die u in het eerste kwartaal van 2025 al krijgt, dan

kan ik 'm oordeel Kamer geven.

Dan ben ik door de moties heen.

De voorzitterVoorzitter

Heel goed. Hartelijk dank aan de minister. Nogmaals heel

veel dank aan de initiatiefnemers, aan hun beleidsmedewerkers en aan de medewerkers die ook hebben meegeholpen

maar op dit moment niet in vak K zitten. Dank aan de leden,

de ondersteuning en de mensen die dit live, hier ter plekke

of digitaal, hebben gevolgd.

De algemene beraadslaging wordt gesloten.

De voorzitterVoorzitter

Morgen al gaan we stemmen over de wet en de ingediende

amendementen, dus iedereen kan daar rekening mee houden. Daarmee kan ik de vergadering sluiten. Ik wens iedereen natuurlijk een behouden thuisreis en een goede

nachtrust toe. We zien elkaar morgen, hopelijk voor de

laatste keer, zodat we kunnen genieten van het reces. We

sluiten nu de vergadering.

Invoering van het discriminatoir oogmerk

als strafverzwaringsgrond

18 december 2024

TK 38

38-13-22