Terug
Plenair · wetgeving Gecorrigeerd beschikbaar

Begroting Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 2025

Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2025 (36600-VIII) antwoord 1e termijn + rest

28 november 2024 6u 14m

AI-samenvatting

Samenvatting

In het debat werden twee Palestina/Israël-gerelateerde punten besproken. Mevrouw Van Zanten (BBB) diende een motie in waarin zij gesprekken met organisaties die oproepen tot boycot van Israëlische universiteiten worden gekoppeld aan het beperken van antisemitische uitlatingen. Minister Bruins stelde dat de minister van JenV het voortouw neemt in de uitvoering van deze motie en dat hij samen met andere bewindspersonen in gesprek gaat over de implicaties voor verschillende beleidsterreinen.

De staatssecretaris-Paul behandelde voorts de vraag van heer Eerdmans (JA21) over stichting Na de Oorlog en Holocausteducatie in het kader van antisemitismebestrijding. De staatssecretaris gaf aan dat de stichting kan inschrijven op een subsidiering in het plan van aanpak antisemitismebestrijding en tevens op een aanbesteding naar aanleiding van amendement-Ceder, hoewel geen garantie vooraf kon worden gegeven.

AI-gegenereerd op basis van trefwoord-relevante fragmenten. Controleer bij twijfel het volledige verslag hieronder.

Aanwezig

Sprekers · 21

Beloften

Toezeggingen

2
  • Afgedaan voor 21 maart 2025

    De staatssecretaris informeert de Kamer begin 2025 per brief over de uitkomst van de verkenning over bijlessen en examentrainingen niet langer vrij te stellen van btw.

    Paul, M.L.J. · Staatssecretaris Primair en Voortgezet Onderwijs en Emancipatie
  • Afgedaan voor 2 juli 2026

    De minister zal de Kamer in het najaar 2025 informeren over het niet aanvragen van de basisbeurs door mbo-studenten op bol niveau 1 en 2 en met nadere plannen hieromtrent komen.

    Bruins, E.E.W. · Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Document

Verslag

20 sprekers · 312 bijdragen

Relevant

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

Begroting Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 2025

Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:

- het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten

van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

(VIII) voor het jaar 2025 (36600-VIII).

De voorzitterVoorzitter

We gaan verder met de begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap. Nogmaals welkom aan de minister en de

staatssecretaris. We beginnen aan de tweede termijn van

de begroting. Ik stel voor alleen te interrumperen voor

inhoudelijke duiding van de ingediende moties.

De algemene beraadslaging wordt hervat.

De voorzitterVoorzitter

De eerste spreker van de kant van de Kamer is de heer

Stultiens van de fractie van GroenLinks-PvdA.

GroenLinks-PvdADe heer StultiensGroenLinks-PvdA

Dank u, voorzitter. Ik zie dat we een nieuwe voorzitter hebben gekregen. U heeft wat gemist deze twee dagen, want

wat hier gebeurt, is echt ongekend. Het is ongekend, omdat

wij dinsdag de hele dag vragen hebben gesteld aan de

coalitie om de bezuinigingen van tafel te krijgen en het

antwoord de hele tijd was: u moet bij de minister zijn en

niet bij ons; dat is niet ons werk, ga naar de minister. Eén

dag later was er de hele dag coalitieoverleg op de kamer

van de heer Wilders, zonder de minister. En vandaag hebben we een debat met de minister en kan hij niks zeggen

"want het ligt bij de coalitie".

Voorzitter. Het is ongekend, ondemocratisch en onacceptabel. Ik zal dinsdag opnieuw een debatverzoek doen als er

een deal ligt. Ik ben blij dat de hele oppositie dat vandaag

al steunde, maar ik reken ook op de coalitie, zodat we

gewoon een debat kunnen voeren over een gewijzigde

begroting. Het zou ongekend zijn om volgende week donderdag te moeten stemmen over een begroting zonder

daarover te kunnen debatteren.

Voorzitter. Voor onze fractie is de lijn heel helder. Groen-

Links-PvdA heeft een rode lijn getrokken. Wij gaan geen

bezuinigingen op onderwijs steunen. Ik roep het hele

monsterverbond op: jullie hebben een unieke kans, een

unieke kans om al deze monsterbezuinigingen van tafel te

krijgen. Ik zeg het dus nog één keer: doe het niet! Denk aan

al de mensen in het onderwijs. Bezuinig niet op de brede

brugklas, bezuinig niet op het fonds van Robbert Dijkgraaf

voor de wetenschap, en bezuinig niet op de kansengelijkheid en de gymlessen. Deze 2 miljard aan bezuinigingen

kunnen van tafel en moeten van tafel. Doe het niet!

Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel, meneer Stultiens. Dan geef ik nu graag het

woord aan mevrouw Tseggai, ook van de fractie van

GroenLinks-PvdA.

GroenLinks-PvdAMevrouw TseggaiGroenLinks-PvdA

Dank u wel, voorzitter. Ik heb de minister in de eerste termijn meerdere keren horen zeggen dat het mbo ontzien

wordt door dit kabinet. Ik deel dat statement niet. Het mbo

wordt volgens mij niet ontzien met deze begroting. Dit

kabinet bezuinigt de komende jaren 200 miljoen op het

mbo, en dan hebben we het nog niet eens gehad over het

feit dat de bezuinigingen in het p.o., het vo, het hbo en het

wo ook neerslaan op het mbo. Ik zou dus tegen mbo'ers in

Nederland willen zeggen: laat het je niet wijsmaken; je

wordt niet ontzien.

Mijn fractie maakt zich in het bijzonder zorgen over het

aantal vroegtijdig schoolverlaters en het feit dat zo veel

studenten in een slechte financiële positie verkeren. Vorig

jaar hebben wij daarom om een onderzoek gevraagd naar

een verplichte stagevergoeding. Dat hebben we helaas niet

gekregen voor deze begroting, maar om daar vaart achter

te houden, wil ik toch graag een motie indienen over dit

onderwerp.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat elke student een passende stagevergoeding verdient;

constaterende dat het kabinet volgende maand komt met

een onderzoek naar een wettelijke minimale stagevergoeding en begin 2025 met een beleidsreactie op dat onderzoek;

verzoekt de regering om voor aanvang van de Voorjaarsnota

met een voorstel te komen voor hoe een stagevergoeding

voor iedere student ingevoerd gaat worden,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Tseggai, Ergin,

Stultiens, Beckerman, Paternotte, Ceder en Krul.

Zij krijgt nr. 77 (36600-VIII).

GroenLinks-PvdAMevrouw TseggaiGroenLinks-PvdA

Dank u wel, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Dan als laatste spreker van de GroenLinks-

PvdA-fractie mevrouw Pijpelink.

GroenLinks-PvdAMevrouw PijpelinkGroenLinks-PvdA

Dank u wel, voorzitter. Ik hoorde minister Bruins vandaag

zeggen: wij vinden dat we als kabinet goed moeten zorgen

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

28 november 2024

TK 30

30-7-1

voor de schatkist voor de toekomst. Hij bezuinigt dus 800

miljoen op het funderend onderwijs, 300 miljoen op het

p.o. — ik heb het over structurele bezuinigingen — en 500

miljoen op het vo. Mijn fractie zegt dat dit kabinet niet goed

zorgt voor de toekomst. Het zorgt niet voor de kwetsbare

leerlingen, niet voor de thuiszittende leerlingen, niet voor

de positie van leraren in de Randstad en niet voor de leerlingen die in een achterstandssituatie zijn opgegroeid.

Daarnaast dien ik een motie in die ik al had aangekondigd

in mijn bijdrage. Die gaat over de kansenongelijkheid door

de vele bijlessen en de instituten die dat verzorgen.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat het aantal private aanbieders in de

afgelopen jaren enorm gestegen is en huishoudens in

Nederland inmiddels bijna een half miljard uitgeven aan

verschillende vormen van aanvullend onderwijs;

van oordeel dat dit kansenongelijkheid creëert tussen kinderen van wie de ouders wel aanvullend onderwijs kunnen

betalen en kinderen met ouders voor wie dit geen mogelijkheid is;

verzoekt de regering om bijlessen en examentrainingen

niet langer vrij te stellen van btw en deze gelden te herinvesteren in bijlessen op school om leerachterstanden weg

te werken,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Pijpelink.

Zij krijgt nr. 78 (36600-VIII).

Dank u wel. Dan is nu het woord aan de heer Van der Hoeff

van de fractie van de PVV.

PVVDe heer Van der HoeffPVV

Voorzitter, dank u wel. Graag dank ik eerst de minister en

de staatssecretaris voor hun duidelijke antwoorden op de

vragen die zijn gesteld, ook op die van mijn collega's.

De positie van de regio is voor de PVV cruciaal. We zien

erop toe dat die krijgt wat die toebehoort, namelijk speciale

aandacht. Deze aandacht komt als het aan de PVV ligt ook

overeen met hoger onderwijs waarbij de Nederlandse student centraal staat. Primair betekent dat Nederlandstalig

onderwijs. Ook vanuit mij complimenten voor de onderwijsinstellingen die inmiddels al met zelfregie zijn gestart, zoals

de minister ook aangaf.

Voorzitter. De Nederlandse student heeft er ook baat bij als

het onderwijs arbeidsmarktgeoriënteerd is. Het wetenschappelijk onderwijs legt daar momenteel te weinig nadruk op.

De focus mag van de PVV meer naar de technische bètastudietrajecten verplaatsen. Wederom is dan ook de oproep

aan de minister: laat de vraag op de arbeidsmarkt meer

leidend zijn.

Voorzitter. Verder hoort passend onderwijs elke leerling

een veilige en stimulerende plek te bieden. Helaas zien we

dat dit nog te vaak niet het geval is, vooral bij kinderen met

complexe ondersteuningsbehoeften. Het aantal thuiszitters

is al jaren zorgwekkend hoog. Vaak zijn dat kinderen met

internaliserende problematiek, zoals autisme of angstgedrag. Daarnaast zien we dat kinderen met externaliserende

problematiek, zoals agressief of verstorend gedrag, heel

andere ondersteuning nodig hebben dan hun internaliserende leeftijdsgenoten. Dit vraagt om maatwerk en om een

aanpak die recht doet aan de specifieke behoefte van iedere

leerling. Toch ontbreekt het scholen vaak aan handvatten

en middelen om dit goed te organiseren.

Voorzitter. Scholen in het speciaal onderwijs spelen een

cruciale rol in het bieden van een veilige omgeving voor

deze leerlingen. Maar om dat goed te kunnen doen, is meer

inzicht nodig in wat werkt. Daarom vragen wij met een

motie aan de regering om te onderzoeken welke ondersteuning nodig is voor leraren en leerlingen in situaties waarin

kinderen met internaliserende en externaliserende problematiek onderwijs volgen. Dit onderzoek moet helder kunnen

maken hoe we deze leerlingen beter kunnen ondersteunen

en hoe we verdere uitval kunnen voorkomen. Laten we

zorgen dat passend onderwijs voor alle leerlingen echt

passend wordt. Laten we het aantal thuiszitters eindelijk

terugdringen. Ik hoop op brede steun voor deze motie.

Voorzitter. Ik ga over tot het voorlezen van de motie.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat:

- passend onderwijs gericht is op het creëren van een

veilige en stimulerende omgeving voor alle leerlingen;

- internaliserende problematiek, zoals autisme, teruggetrokken en/of angstig gedrag, een belangrijke oorzaak is

dat leerlingen thuiszitten;

- externaliserende problematiek, zoals verstorend of

agressief gedrag, andere behoeften stelt aan onderwijs en

begeleiding;

- het (voortgezet) speciaal onderwijs een cruciale rol vervult in het bieden van een veilige plek voor leerlingen met

complexe ondersteuningsbehoeften;

- scholen in cluster 4 van het speciaal onderwijs leerlingen

met uiteenlopende ondersteuningsbehoeften vaak in

dezelfde klas plaatsen, wat kan leiden tot onveiligheid en

uitval;

- er momenteel geen wettelijk kader of wettelijke richtlijn

is voor het clusteren van leerlingen op basis van hun

ondersteuningsbehoeften;

- de inspectie geen specifiek onderscheid maakt tussen

verschillende problematieken in het toezicht;

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

28 november 2024

TK 30

30-7-2

verzoekt de regering te onderzoeken wat er qua ondersteuning voor de leraar en de leerling nodig is wanneer leerlingen met internaliserende problematiek en leerlingen met

externaliserende problematiek in het (voortgezet) speciaal

onderwijs worden gemengd in de klas, en de Kamer hierover te informeren,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Van der Hoeff,

Uppelschoten en Van Zanten.

Zij krijgt nr. 79 (36600-VIII).

GroenLinks-PvdAMevrouw PijpelinkGroenLinks-PvdA

Om verschillende reden hoor ik deze motie met verbazing

aan. De eerste reden is dat de heer Van der Hoeff onderdeel

uitmaakt van de coalitie, die enorm bezuinigt. Ik heb het

net al genoemd: 300 miljoen voor het p.o. en 500 miljoen

voor het vo. Daar hoort ook de verzuimregeling bij, die de

thuiszitters heel erg raakt. Dat is mijn eerste verbazing. Ik

wil meneer Van der Hoeff vragen waarom hij deze motie

indient, terwijl hij onderdeel is van de coalitie en hij deze

motie helemaal niet in hoeft te dienen. Hij zit aan de voorkant en had er onder andere voor kunnen zorgen dat deze

bezuiniging niet plaatsvindt.

Dan mijn tweede vraag. Die maakt mijn eerste vraag

eigenlijk nog pregnanter. Ik hoor de heer Van der Hoeff een

pleidooi houden om kinderen met allerlei zaken die binnen

cluster 4 horen, niet in één klas te zetten. Heeft meneer Van

der Hoeff enig idee wat dat zal betekenen voor de klasindeling en wat voor extra middelen dan nodig zijn?

De voorzitterVoorzitter

Voordat u antwoordt: laten we proberen om de interrupties

kort te houden. Als dat niet lukt, laten we dan afspreken dat

we in deze termijn vier interrupties per Kamerlid aanhouden.

GroenLinks-PvdAMevrouw PijpelinkGroenLinks-PvdA

Even een punt van orde, voorzitter. De PVV heeft in de

tweede termijn geen vragen op dit punt gesteld en ons dus

ook niet in de gelegenheid gesteld om haar in de tweede

termijn te bevragen. Helaas moet ik het nu dus doen.

De voorzitterVoorzitter

Geen probleem, maar laten we dan proberen om vier

interrupties per Kamerlid aan te houden en om de formuleringen zo kort mogelijk te houden.

PVVDe heer Van der HoeffPVV

Waarom deze motie? Ik ben een tijd geleden overgeschakeld

van het funderend onderwijs naar het hoger onderwijs. Ik

heb hier al eerder in een commissiedebat aandacht aan

besteed. Dat is de reden waarom ik nu de gelegenheid heb

om deze motie in te dienen. Daar sta ik op dit moment volledig voor.

U heeft het ook over de kosten. U vroeg: "Heeft meneer Van

der Hoeff in de gaten wat het extra kost om in de klassen

een verdeling te maken en de verschillende groepen apart

te clusteren of wat dan ook? Hoe gaat hij dat uitleggen?" Ik

zal het niet met een wedervraag beantwoorden, maar het

is niet uit te leggen als angstige kinderen of juist heel drukke

kinderen … Ik heb een voorbeeld genoemd. De een gooit

met een tafel door het lokaal en de ander zit verstopt onder

een tafel in het lokaal. Dat is het voorbeeld dat ik indertijd

in het commissiedebat heb genoemd. Daar was u volgens

mij bij, dus u weet ook dat ik hier altijd voor sta. Dat is mijn

antwoord.

GroenLinks-PvdAMevrouw PijpelinkGroenLinks-PvdA

Ik denk dat de heer Van der Hoeff weet dat hij niet aan mij

hoeft uit te leggen hoe passend onderwijs eruit kan zien en

hoe ingewikkeld en zwaar het voor leraren is, want ik heb

twintig jaar onderwijservaring. Maar wat een naïviteit om

niet eens mijn vraag te beantwoorden en te zeggen dat het

geen geld hoeft te kosten. Natuurlijk kost het geld, bijvoorbeeld voor de scholing en de opleiding van docenten. Het

kost ook tijd, voor de organisatie van klassen en de manier

waarop klassen worden ingedeeld. Je kunt niet aan de ene

kant deze motie indienen en zeggen hoe belangrijk je het

passend onderwijs vindt en hoe erg het is dat de een met

tafels gooit terwijl de ander eronder gaat zitten, terwijl je

aan de andere kant geen boter bij de vis doet als het gaat

om de middelen. Dat is echt slecht beleid.

PVVDe heer Van der HoeffPVV

U mag gewoon meetekenen met deze motie, als u dat wilt.

Er ligt verschrikkelijk veel geld op de plank bij verschillende

scholen. Ik heb een voorbeeld genoemd, namelijk de Sterrenpracht in Axel. De directeur daar heeft gezegd: er zijn

kinderen die behoefte hebben aan een doventolk. Daar heeft

hij zelf op ingezet, omdat hij dat belangrijk vindt. Ik vind

het belangrijk dat de twee stromingen van leerlingen die ik

net heb benoemd, niet bij elkaar in de klas zitten. In plaats

van extra leraren en extra ruimtes kun je ook in elke klas

twee leerjaren bij elkaar zetten, een met rustige leerlingen

en een met wat drukkere leerlingen. Dat is ook een mogelijkheid om het op te lossen en dan kost het geen geld.

De voorzitterVoorzitter

Mevrouw Pijpelink, u werd uitgedaagd.

GroenLinks-PvdAMevrouw PijpelinkGroenLinks-PvdA

U hoort het goed. Zo voelt het ook.

Er worden hier dingen op één berg gegooid en daarnaast

worden er ter plekke hele simpele oplossingen bedacht. U

zegt: dan maak je toch gewoon een drukke klas en een

minder drukke klas? Er wordt weleens geroepen: laat de

professionals in het onderwijs hier zelf wat van vinden en

laat ze zelf organiseren hoe ze het willen; laten wij dat als

politici vooral niet doen. Ik ben heel blij om te horen dat

het onderwerp thuiszitters ook voor de PVV een bron van

zorg is; laat ik daarmee beginnen. Dat is goed om te horen,

want die groep groeit. Wij maken ons daar al heel lang

zorgen om. Het ziet er niet naar uit dat dit opgelost gaat

worden, onder andere door de enorme bezuiniging waar

meneer Van der Hoeff en zijn partij hun handtekening onder

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

28 november 2024

TK 30

30-7-3

hebben gezet. Beledig niet het hele onderwijs in Nederland

door met dit soort simplistische oplossingen te komen.

De voorzitterVoorzitter

Afrondend, meneer Van der Hoeff.

PVVDe heer Van der HoeffPVV

Ik neem akte van wat mevrouw Pijpelink vertelt, maar ik

hoor daar voor de rest geen vraag in. Het is een mening.

SPMevrouw BeckermanSP

Ik wil meneer Van der Hoeff complimenteren, want ik denk

dat het volledig terecht is om aandacht te vragen voor

leerlingen met internaliserende en externaliserende problematiek. Het lastige aan deze motie is alleen dat de PVV

vraagt om een onderzoek en dat is nog helemaal niks. We

zien in deze begroting bezuinigingen staan op leerlingen

die nu al thuiszitten. Wat zegt u tegen die leerlingen? Heel

veel leerlingen met autisme komen thuis te zitten. Wat

moeten zij komend jaar doen? Wat moeten zij doen totdat

dit onderzoek is afgerond? Wat moeten zij doen totdat de

minister hierover heeft nagedacht en er misschien een

nieuwe aanpak komt? Wat zegt u tegen hen?

PVVDe heer Van der HoeffPVV

Dank u wel voor uw compliment. Ik kan hieruit opmaken

dat u waarschijnlijk ook gaat meetekenen met deze motie.

Op dit moment gebeurt er niets; dat zijn uw woorden. Hetgeen wij op dit moment beogen, is dat er in ieder geval wat

gaat gebeuren. Ik denk dat het ook voor uw achterban heel

belangrijk is dat de mensen om wie het gaat eindelijk een

keer geholpen worden of dat er in ieder geval een richting

voor die hulp komt.

SPMevrouw BeckermanSP

Deze motie vraagt om een onderzoek. Dat betekent niet dat

er iets gaat gebeuren, maar dat er nagedacht gaat worden

over een aanpak. Is de PVV met ons van mening dat alle

leerlingen die nu thuiszitten ... Er ligt al heel veel voor hen

klaar, ook qua aanpak. LBVSO heeft daar hele mooie voorstellen voor gedaan. Waarom zegt de PVV niet: "We hebben

een pot met geld voor thuiszitters. We gaan die niet wegbezuinigen, maar inzetten voor maatregelen die wel werken"?

Waarom gaat u in plaats daarvan geld wegbezuinigen en

als een doekje voor het bloeden weer een tijdje nadenken

over wat we mogelijkerwijs een keer gaan doen?

PVVDe heer Van der HoeffPVV

De vraag waarom dat geld op dit moment niet ingezet is,

kunt u volgens mij beter stellen in de tweede termijn. Ik heb

daar geen antwoord op.

SPMevrouw BeckermanSP

Ik heb even een punt van orde. Dit is nou precies het probleem. We moeten ook een beetje lachen om niet te huilen,

want dit is eigenlijk wat hier al twee dagen lang gebeurt.

Dinsdag hadden we het debat. Elke keer als we aan een

coalitie-Kamerlid vroegen wat die ervan vond dat leerlingen

in de steek worden gelaten en dat er zo hard bezuinigd

wordt, werd er gezegd: "Vraag het maar aan het kabinet.

Daar moet je wezen." We vragen vandaag heel veel aan het

kabinet. Er verandert niks in de begroting. Ondertussen

wordt er in achterkamertjes blijkbaar druk onderhandeld.

Maar dit is toch geen manier van debat voeren? De heer

Van der Hoeff heeft toch zelf ook nagedacht over hoe die

leerlingen in de steek worden gelaten? Hij heeft toch zelf

ook alle plannen gelezen die al klaarliggen om deze leerlingen te steunen? Wat is dit nou voor onzindebat als we

continu naar elkaar gaan verwijzen? Hebben partijen dan

geen eigen mening meer, geen eigen standpunten meer,

geen eigen visie meer?

De voorzitterVoorzitter

Mag ik dit opvatten als een interruptie voor de heer Van

der Hoeff? Ja? Oké. Meneer Van der Hoeff.

PVVDe heer Van der HoeffPVV

Kijk, ook ik wil niet in herhaling vallen, maar ik heb in de

inbreng die ik heb geleverd al gezegd dat we van 40 miljard

in 2014 naar 58 miljard in 2022 zijn gegaan. Dat is 18 miljard

extra naar het onderwijs. We hebben het ook gehad over

het aantal functioneel analfabeten dat erbij gekomen is. De

afgelopen achttien jaar is gebleken dat meer geld in het

onderwijs achteruitgang betekent. Ik heb u ook gewezen

op de 70.000 onderwijsadviseurs die actief zijn in ons

onderwijsstelsel zoals wij dat op dit moment hebben ingericht in Nederland. Dat zijn 40.000 bureautjes die bewegen

naar de pot geld van subsidies die naar binnen worden

gestort. We bewegen ernaartoe om dat geld op te maken.

Dat vind ik ernstig. Het gaat er niet om dat er meer geld

nodig is; het gaat om hoe die 58 miljard op dit moment

besteed wordt.

SPMevrouw BeckermanSP

In dat geval verzoek ik de PVV om daar een motie of

amendement over in te dienen, want dit slaat natuurlijk

helemaal nergens op. In de begroting die voorligt, wordt

daar niks aan gedaan. Er wordt niks gedaan aan bijvoorbeeld die doorgeschoten commercialisering. U heeft mijn

partij daar héél vaak over gehoord; we hebben hierover

heel veel voorstellen ingediend. Als de PVV zegt dat het

geld verkeerd wordt besteed of dat het geld moet terechtkomen bij deze kwetsbare groep leerlingen, zeg ik: tot uw

dienst! Dien een voorstel in. Maak een amendement. Maar

dat doet u niet. Dat doet de PVV-fractie niet. Ze doen helemaal niks. Ze gaan akkoord met bezuinigingen en vragen

dan alleen nog maar om een onderzoekje naar hoe het ooit

een keer beter kan gaan, waar ze geen geld voor hebben.

De heer Van der Hoeff heeft het over al die bureautjes, de

commercialisering en heel de schil eromheen. Hij heeft het

over het geld dat niet bij de leerlingen en studenten

terechtkomt. Als de heer Van der Hoeff meent wat hij

daarover zegt, dan moet hij ook boter bij de vis doen. Dan

moet hij ook met voorstellen komen. Dit is wel een begrotingsbehandeling. We zijn hier niet lukraak ideeën aan het

uitwisselen; dit is een debat dat er écht toe doet. U kunt het

verschil maken voor leerlingen. U kunt het verschil maken

voor studenten. De vraag is nu: wilt u dat doen, of wilt u

alleen nog maar met één motie een klein onderzoek voor

de toekomst doen terwijl u keihard bezuinigt?

PVVDe heer Van der HoeffPVV

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

28 november 2024

TK 30

30-7-4

Dat klopt. Wij kunnen het verschil maken en dat gaan we

ook doen. We gaan opruimen wat er bij de afgelopen kabinetten is misgegaan. Daar staan wij voor. Dat doen we met

de vier partijen. Ik snap de gevoeligheid. Maar wat ik heb

uitgesproken over hoe wij staan tegenover de leerlingen

die we net benoemd hebben, dat blijft overeind.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Dan geef ik nu het woord aan de heer Uppelschoten. Hij ziet af van zijn tweede termijn. Dan gaan we

door naar de aangever van het ontbrekende gedicht van

de dag, de heer Paternotte. We zijn nog steeds aan het

zoeken, meneer Paternotte, naar een goed gedicht. Tot die

tijd geef ik graag het woord aan u voor de tweede termijn.

Ook heb ik aan de minister gevraagd of we dat PwConderzoek kunnen herhalen. Hij zegt: dat wil ik niet doen.

Betekent dat nou dat hij erkent dat er met deze bezuinigingen een structurele onderfinanciering ontstaat van wat wij

eigenlijk vragen van het hoger onderwijs en van de wetenschappers in ons land? Dat vind ik dan ook een belangrijke

erkenning. Je kunt zeggen dat er nog steeds heel veel geld

naar onderwijs en wetenschap gaat, maar dat wij dus

blijkbaar niet meer leveren aan de instellingen, aan de

onderzoekers, aan de wetenschappers, aan de docenten

wat zij nodig hebben om hun belangrijke werk voor

Nederland, voor alle opleidingen die we nodig hebben,

maar ook voor ons verdienvermogen te kunnen leveren.

Dank u.

D66De heer PaternotteD66

Het zal toch niet gebeuren dat er bij de begroting Onderwijs,

Cultúúr en Wetenschap geen poëzie komt, voorzitter?

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel, meneer Paternotte. Dan geef ik graag het woord

aan mevrouw Rooderkerk van de fractie van D66.

De voorzitterVoorzitter

De voorzitter heeft dat niet geregeld, maar ik daag u uit om

voor het eind van deze termijn een gepast gedicht voor te

stellen, en dan mag u het aan die microfoon voordragen.

D66De heer PaternotteD66

Ik heb u een gedicht aangedragen, maar dat heeft u afgekeurd.

De voorzitterVoorzitter

Ja, maar dan geef ik u de eer om het straks aan die microfoon voor te lezen aan de Kamer. Die ruimte krijgt u.

D66De heer PaternotteD66

Dank u wel, voorzitter. Het kabinet heeft wel iets heel bijzonders voor elkaar gekregen. We leven namelijk in een

behoorlijk verdeeld land, maar we zien dat in dat verdeelde

land CEO's van grote bedrijven, van Adyen tot Philips tot

NXP, en vakbonden, lerarenbonden, naast elkaar staan, dat

studenten naast docenten en bestuurders staan, dat we op

het Malieveld zelfs een bord zien met daarop: VVD'ers voor

onderzoek en wetenschap. Ik weet niet of er ooit eerder

VVD'ers op het Malieveld hebben gestaan. Ook zie je dat

in de regio's, van Zeeland tot Wageningen, de burgemeester

van Wageningen en de commissaris van Zeeland in het

geweer komen tegen deze onderwijsbegroting. Dus in dit

verdeelde land heeft het kabinet heel veel groepen weten

te verenigen tegen deze onderwijsbegroting.

Daar hebben wij net veel kritische vragen over gesteld en

daar neem ik ook niets van terug, maar ik zou wel willen

zeggen dat ik denk dat we ook niet alleen maar naar deze

twee bewindspersonen kunnen kijken, want in mijn ogen

hebben die een te kleine begroting meegekregen. Dat probleem valt ook niet op te lossen binnen die Onderwijsbegroting. Er zal voor gezorgd moeten worden dat de begroting fors vertimmerd wordt, zoals ik ook een aantal collega's

uit het monsterverbond vandaag heb horen zeggen. Het is

heel goed dat de opening daarvoor die er dinsdag nog niet

leek te zijn, er nu misschien wel is. Daar gaan we graag

voor aan de slag.

D66Mevrouw RooderkerkD66

Dank, voorzitter. Terugkijkend vond ik het een ongemakkelijk

debat. We keken naar bewindspersonen die stug de

Onderwijsbegroting bleven verdedigen, terwijl we natuurlijk

weten dat die geen standhoudt gezien de brede oppositie

die er tegen de bezuinigingen is. Het voelde toch een beetje

alsof ik keek naar het orkest op de Titanic, dat maar door

bleef spelen, terwijl het schip zinkende was. Ik denk dat het

belangrijk is dat we een oplossing vinden voor al die kinderen aan wie op dit moment kansen worden ontnomen, voor

al die kinderen die hun onderwijskwaliteit verbeterd willen

zien en voor al die leraren die we nodig hebben voor de

klas. Daarom is D66 tegen de bezuiniging in deze onderwijsbegroting. We zullen er alles aan doen om die van tafel te

krijgen, met ons alternatief.

Daarnaast zijn we voor het aanpakken van de leescrisis.

Daarom dien ik een motie in.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat de meeste eerstejaarsstudenten wanneer

ze de pabo binnenkomen niet of nauwelijks boeken lezen

in hun vrije tijd;

constaterende dat maar een op de drie pabodocenten de

afgestudeerde leerkrachten voldoende competent acht om

het lezen van kinderen te bevorderen;

overwegende dat leesbevordering van cruciaal belang is

voor de kansen van kinderen;

overwegende dat iedere leraar voldoende competent moet

zijn om het lezen van kinderen te bevorderen;

verzoekt de regering in gesprek te gaan met pabo's en

lerarenopleidingen over hoe kinderboeken en jeugdliteratuur een stevigere plek krijgen in het curriculum,

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

28 november 2024

TK 30

30-7-5

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Rooderkerk.

Zij krijgt nr. 80 (36600-VIII).

Dank u wel, mevrouw Rooderkerk. Ik geef nu graag het

woord aan de heer Kisteman van de fractie van de VVD.

VVDDe heer KistemanVVD

Voorzitter. Ik wil de minister en staatssecretaris bedanken

voor de beantwoording op mijn vragen. Ik heb een aantal

moties. Daar ga ik ook gelijk mee beginnen.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat goed leesonderwijs begint met een leerkracht die bevlogen is over lezen maar die ook weet welke

boeken er geschikt of ongeschikt zijn voor leerlingen;

constaterende dat er niet op alle pabo's evenveel aandacht

is voor kinder- en jeugdboeken en dat het lezen van jeugdliteratuur op pabo-opleidingen op dit moment vrijblijvend

is en geen verankering kent in het curriculum;

ruimte is voor differentiatie in de klas en er risico bestaat

op lesuitval;

constaterende dat er om het lerarentekort aan te pakken

een zijinstromerstraject is ingericht, dat werkenden uit een

ander vakgebied de mogelijkheid biedt om zich in ongeveer

twee jaar om te scholen tot leerkracht;

constaterende dat er in Nederland veel werkende professionals zijn met interesse of passie voor het onderwijs en het

overdragen van hun kennis, maar dat zij hun werk in het

bedrijfsleven enerzijds en het lesgeven in het praktijkonderwijs anderzijds nu niet kunnen combineren;

overwegende dat het vergemakkelijken van het in deeltijd

onderwijzen naast een baan de instroom van nieuwe leerkrachten bevordert, maar ook de samenwerking tussen

onderwijs en bedrijfsleven versterkt;

verzoekt de regering te onderzoeken of er een nieuw traject

ontwikkeld kan worden, waarbij professionals uit het

bedrijfsleven, na het volgen van een opleiding pedagogische vaardigheden en didactiek, de mogelijkheid krijgen

om naast hun werk ook een of meerdere dagen praktijklessen te mogen geven,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Kisteman.

Zij krijgt nr. 82 (36600-VIII).

van mening dat het wenselijk is dat toekomstige leraren in

het funderend onderwijs bekend zijn met de boeken die

hun leerlingen lezen en dat zij daarbij onderscheid kunnen

maken tussen rijke teksten en verarmde teksten;

Motie

De Kamer,

verzoekt de regering om de invoering van een verplichte

leeslijst met Nederlandse jeugdliteratuur te betrekken bij

de herijking van de kennisbasis taal en te bespreken in het

opleidingsberaad;

verzoekt de regering voorts de Kamer daarover te informeren via de halfjaarlijkse brief lerarenstrategie,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Kisteman.

Zij krijgt nr. 81 (36600-VIII).

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat er in het funderend onderwijs in Nederland forse personeelstekorten zijn, waardoor er minder

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat scholen en hun leraren, directeuren en

bestuurders autonoom zijn in het kiezen van lesmethodes

en materialen om les te geven;

overwegende dat de grote hoeveelheid aangeboden lesmethodes zorgt voor een ingewikkelde markt, waarbij het voor

scholen niet altijd duidelijk is welke methodes en materialen

kwalitatief goed dan wel wetenschappelijk onderbouwd

zijn;

overwegende dat het kabinet zich inzet voor meer evidenceinformed werken in het onderwijs, met als doel een impuls

te geven aan de onderwijskwaliteit;

spreekt uit dat het wenselijk is dat zo veel mogelijk scholen

in Nederland werken met wetenschappelijk onderbouwde

les- en leermethodes;

verzoekt de regering de kwartiermaker voor de kwaliteitsalliantie te laten onderzoeken op welke wijze binnen de

bestaande ondersteuningsstructuur georganiseerd kan

worden dat leraren en schoolleiders antwoorden krijgen

op vragen over lesmethodes- en materialen, alsmede een

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

28 november 2024

TK 30

30-7-6

database waarin bijgehouden wordt welke methodes en

materialen evidence-informed zijn,

en gaat over tot de orde van de dag.

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Kisteman.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Kisteman.

Zij krijgt nr. 84 (36600-VIII).

Zij krijgt nr. 83 (36600-VIII).

VVDDe heer KistemanVVD

Voorzitter. Mijn laatste.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat goed kunnen lezen en schrijven mede

aan de basis staat van succesvolle deelname aan de

samenleving, met meer kans op een baan die bij je past en

meer mogelijkheden om sociaal mee te komen;

constaterende dat steeds meer leerlingen in het funderend

onderwijs de basisvaardigheden taal, lezen en schrijven

niet goed beheersen, waarbij kinderen voornamelijk moeite

hebben met de hogere leesvaardigheidsniveaus;

overwegende dat leerlingen die boeken lezen die bij hen

passen meer leesplezier ervaren en gemotiveerder zijn om

te lezen, waardoor hun leesvaardigheid verbetert;

overwegende dat de expertise over hoe leesplezier kan

worden bevorderd niet vanzelfsprekend in de school aanwezig is, met als gevolg dat leerlingen onvoldoende begeleid worden om de juiste boeken te kiezen en te lezen;

constaterende dat een leesbevorderingsspecialist of leescoach binnen de school een centrale rol kan spelen bij

leesbevordering op scholen;

verzoekt de regering een pilot op te zetten, vooruitlopend

op een eventuele wettelijke verankering, waarbij op een

aantal scholen in Nederland gewerkt gaat worden met een

leescoach/leesbevorderingsspecialist met lesbevoegdheid

binnen het schoolteam die, eventueel in samenwerking met

de leesconsulent van de bibliotheek, werkt aan leesbevordering door onder andere:

- te werken aan effectief lees- en schrijfonderwijs in lijn

met de conceptkerndoelen Nederlands;

- het lerarenteam te ondersteunen en adviseren in het

onderwijs;

- aan de slag te gaan met een door het schoolteam

gedragen, schoolbrede visie op taal, lezen en schrijven en

daarbij het leesaanbod op school te actualiseren naar zo

veel mogelijk rijk leesmateriaal;

verzoekt de regering voorts bij de vormgeving van die pilot

een voorbeeld te nemen aan succesvolle vergelijkbare initiatieven, zoals de leraar-bibliothecaris in Portugal,

VVDDe heer KistemanVVD

Precies op tijd, hè?

De voorzitterVoorzitter

Ja, met het voorlezen en opstellen van lange moties is bij

u in ieder geval niks mis, meneer Kisteman. Dat is dus goed

gegaan in het onderwijs. Maar ik zie ook een interruptie

van mevrouw Rooderkerk.

D66Mevrouw RooderkerkD66

Ik hoor een motie over een pilot voor het uitbreiden van de

leescoach. Dat is een mooi plan. Waar gaat de VVD dat van

betalen?

VVDDe heer KistemanVVD

Het is een pilot en die kan gewoon vanuit bestaande middelen die er nu zijn om te onderzoeken of dat kan. Zoals al

in de motie staat, zijn er nu al bepaalde initiatieven vanuit

de bibliotheken, maar die bibliotheekfunctionarissen zijn

nu actief in de bibliotheek. We willen kijken hoe we dat naar

het onderwijs zouden kunnen halen.

D66Mevrouw RooderkerkD66

Dat klinkt eigenlijk als de aanpak die we al hebben, want

dit gebeurt natuurlijk al. Scholen hebben bijvoorbeeld ook

een bibliotheek op school. Dan komt er van de bibliotheek

iemand die ook scholen helpt. Dat gaat dus in nauwe

samenwerking met de lokale bibliotheek, die dan helpt om

een goede boekencollectie op scholen te krijgen. Laat dit

nou juist iets zijn wat gaat worden wegbezuinigd: in 2026

wordt dit gehalveerd en in 2027 wordt dit wegbezuinigd.

Dus wat is de VVD hier nu mee aan het oplossen?

VVDDe heer KistemanVVD

Het idee is dat die bibliotheek die persoon nu in de bibliotheek heeft. Die persoon is niet structureel in de school. Het

idee is dat die kennis structureel in de school komt, zodat

die intern aanwezig is in de school: als die kinderen een

boek willen uitzoeken, wat vinden zij dan leuk, wat past er

bij hen en wat zorgt voor leesplezier?

De voorzitterVoorzitter

Ter afronding, mevrouw Rooderkerk.

D66Mevrouw RooderkerkD66

Voor mijn gevoel is dit dan echt een motie voor de bühne.

Ik begrijp echt dat de intenties van de heer Kisteman en

van de VVD goed zijn, maar eerst wordt er heel veel geld

wegbezuinigd, vervolgens wordt er gezegd dat we het

bestaande plan ietsje anders doen en dan wordt er gedacht

dat daarmee een probleem wordt opgelost. Nee, we moeten

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

28 november 2024

TK 30

30-7-7

er gewoon voor zorgen dat elke school een bibliotheek

heeft. We moeten er ook voor zorgen dat elk kind een leraar

voor de klas heeft. Daarmee lossen we het probleem in het

onderwijs op, niet met dit soort voorstellen. Dan moet er

ook echt geld bij en dan moeten we zorgen dat er geen geld

af gaat van de aanpak van de leesvaardigheid.

VVDDe heer KistemanVVD

Ik hoorde geen vraag, maar ik wil er graag op reageren. Het

gaat ons erom dat die kennis structureel in de school aanwezig is. Dat is voor ons het belangrijkste. Als een kind op

dat moment een keuze wil maken voor een boek, is er

iemand die capabel is om te zorgen voor het leesplezier

van het kind. Daar gaat het ons om.

De voorzitterVoorzitter

U heeft ook nog een interruptie van mevrouw Pijpelink.

GroenLinks-PvdAMevrouw PijpelinkGroenLinks-PvdA

Ik wil nog even terug naar de motie die de heer Kisteman

net indiende over de evidencebased methode. Ik wil hem

wijzen op de motie-Paternotte/Pijpelink, waarin eigenlijk

min of meer dezelfde oproep staat. Met een schuin oog kijk

ik ook naar de staatssecretaris om te zien hoe zij deze motie

van u gaat appreciëren, want ik hoop eigenlijk dat ze aangeeft dat de motie in die lijn ligt en dat het ministerie al

bezig is met de aangenomen motie-Paternotte/Pijpelink om

te kijken wat daarmee kan worden gedaan. Dus in het kader

van overbodige moties: ik heb het idee dat deze motie heel

erg in die lijn ligt, en zo niet, dat zij hetzelfde beoogt.

VVDDe heer KistemanVVD

Ik ben niet bekend met uw motie. Ik weet wel wat de

appreciatie gaat worden van de staatssecretaris, maar dat

gaat zij u straks zelf vertellen. Als het goed is, is de motie

niet overbodig. Zij gaat ook veel breder dan dat, zeg maar.

We weten dus welke kant het opgaat; deze motie is veel

breder dan dat.

De voorzitterVoorzitter

We gaan het allemaal beleven straks. Dan mevrouw Martens-America, voor haar tweede termijn. Mevrouw Martens-

America belooft er een gezellige termijn van te maken.

VVDMevrouw Martens-AmericaVVD

Voorzitter. Bij de VVD zijn we goed in voorlezen. Ook ik ga

dat dus doen.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat op het gebied van Leven Lang Ontwikkelen de samenwerking tussen het mbo-onderwijs en

bedrijfsvakscholen steeds crucialer wordt en dat zij elkaar

kunnen aanvullen;

constaterende dat het mbo-onderwijs door snelle technologische ontwikkelingen en innovatie niet kan zonder de

praktijkgerichte kennis, ervaring en kunde van het bedrijfsleven en met name de bedrijfsvakscholen;

constaterende dat de samenwerking tussen het onderwijs

en de bedrijfsvakscholen op dit moment niet is geformaliseerd;

overwegende dat werkenden en zijinstromers sneller en

beter praktisch moeten worden opgeleid en dat de samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsvakscholen daarom

verder geïntensiveerd zou kunnen worden;

verzoekt de regering de informele rol van de bedrijfsvakscholen verder te onderzoeken en daarbij expliciet te bezien

welke rol zij kunnen spelen in het formele aanbod,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Martens-America.

Zij krijgt nr. 85 (36600-VIII).

Voordat u verdergaat, zie ik een interruptie van de heer

Paternotte.

D66De heer PaternotteD66

Deze motie doet me heel erg denken aan een motie van de

heer Wiersma van vijf jaar geleden. Hij wilde ook dat de

bedrijfsvakscholen en het mbo beter bij elkaar kwamen.

Hoe kijkt mevrouw Martens naar hoe dat de afgelopen jaren

is gegaan?

VVDMevrouw Martens-AmericaVVD

Geen idee. Ik heb die motie niet gezien.

De voorzitterVoorzitter

Continueert u met uw tweede motie.

VVDMevrouw Martens-AmericaVVD

Voorzitter.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat het kabinet ernaar streeft om het percentage bbl-studenten binnen het middelbaar beroepsonderwijs

te verhogen naar 35%;

constaterende dat dit percentage momenteel op 28% ligt

en naar verwachting zal dalen tot 22% in 2028;

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

28 november 2024

TK 30

30-7-8

overwegende dat de combinatie van werken en leren binnen

een bbl-opleiding ervoor zorgt dat studenten zich beter

voorbereiden op de arbeidsmarkt van de toekomst;

overwegende dat grote maatschappelijke opgaven vragen

om veel getalenteerde studenten, en dat bbl-studenten

eerder dan bol-studenten een bijdrage leveren aan deze

uitdagingen;

verzoekt de regering om, samen met onderwijsinstellingen

en het bedrijfsleven, het bbl-offensief te intensiveren en te

streven naar een percentage van 35%,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Martens-America.

Zij krijgt nr. 86 (36600-VIII).

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

De voorzitterVoorzitter

Ja, volgens mij mag dat allemaal, maar …

VVDMevrouw Martens-AmericaVVD

Dan heb ik geen interrupties aan anderen, maar doe ik

alleen deze extra motie.

De voorzitterVoorzitter

Het gaat dan wel af van het totaal van uw fractie. U moet

het dus niet aan mij vragen, maar …

VVDMevrouw Martens-AmericaVVD

O ja. Dan doe ik 'm in 30 seconden.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat onderwijsinstellingen zelf verantwoordelijk zijn voor het opleidingsaanbod en kunnen besluiten

welke opleidingen zij wel of niet aanbieden;

constaterende dat zo'n 2.000 Chinese studenten in Nederland een PhD-traject bekostigd vanuit een CSC-beurs doen,

waarvoor zij een contract hebben moeten ondertekenen

om strenge loyaliteit aan China te betuigen;

constaterende dat de studentenaantallen bij een aantal

opleidingen, zoals talenstudies, teruglopen en dat onderwijsinstellingen zich genoodzaakt zien om die opleidingen

niet langer aan te bieden;

overwegende dat de Kamer in mei 2024 de motie-Martens-

America c.s. (31288, nr. 1131) heeft aangenomen waarin

de regering is verzocht om in overleg met kennisinstellingen

te treden zodat er geen nieuwe PhD-studenten met een

CSC-beurs worden toegelaten tot gevoelige onderzoeksgebieden;

overwegende dat uit recent gepubliceerde onderzoeken is

gebleken dat ook niet-cruciale werkvelden worden gebruikt

om te infiltreren in ons onderwijs;

overwegende dat het Nederlandse onderwijs daarmee in

brede zin toegankelijk is voor buitenlandse inmenging;

verzoekt de regering de reeds aangenomen motie-Martens-

America c.s. in breder perspectief te bezien en daarbij de

meest recente onderzoeken over dit onderwerp te betrekken,

en de te nemen stappen en acties voor het commissiedebat

Kennisveiligheid aan de Kamer te doen toekomen,

overwegende dat landelijke regie op het onderwijsaanbod

nu ontbreekt waardoor er geen landelijke afstemming is

over dat aanbod en geen visie is op welke opleidingen er

waar worden aangeboden;

van mening dat het onwenselijk is dat een opleiding volledig

uit Nederland verdwijnt omdat er geen onderlinge afstemming noch overkoepelende regie is;

verzoekt de regering om met Nederlandse onderwijsinstellingen samen te waarborgen het landelijke aanbod van

opleidingen te overzien en in gezamenlijkheid af te stemmen, en zo te voorkomen dat er opleidingen zonder coördinatie uit Nederland verdwijnen,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Martens-America.

en gaat over tot de orde van de dag.

Zij krijgt nr. 88 (36600-VIII).

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Martens-America

en Paternotte.

Dank u wel, mevrouw Martens-America. Dan zie ik de heer

Krul van het CDA al naar voren lopen om aan zijn tweede

termijn te beginnen.

Zij krijgt nr. 87 (36600-VIII).

VVDMevrouw Martens-AmericaVVD

Voorzitter, ik heb nog één motie. Zou ik die alstublieft

mogen voorlezen?

CDADe heer KrulCDA

Voorzitter.

Een oude onderwijzer uit Ede

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

28 november 2024

TK 30

30-7-9

had altijd internet vermeden.

Opeens zag hij een digibord in zijn klas

en was daar niet mee in zijn sas.

Wanhopig is hij toen

naar huis gereden.

Dan heb ik dat toch nog even mooi voor de heer Paternotte

gedaan.

De voorzitterVoorzitter

Maar dan heeft u bij dezen ook meteen het gras voor de

voeten van de heer Paternotte weggemaaid.

D66De heer PaternotteD66

Ik vind het wel zorgelijk als het CDA begint met het overbodig maken van D66. Dat is niet de bedoeling, voorzitter, dus

ik neem hier aanstoot aan. Maar het was wel een mooi

gedicht.

De voorzitterVoorzitter

Oké. De heer Krul vervolgt.

CDADe heer KrulCDA

Voorzitter. Ik heb twee moties.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat de internationale Neerlandistiekinfrastructuur in het buitenland dreigt te verdwijnen;

constaterende dat in november 2022 een amendement is

ingediend waarmee jaarlijks middelen beschikbaar zijn

gesteld voor activiteiten van de Internationale Vereniging

voor Neerlandistiek (IVN);

overwegende dat twee jaar na dato het overgrote deel van

de middelen nog niet besteed wordt aan het doel van het

amendement;

verzoekt de regering om in de gesprekken met de IVN

ervoor zorg te dragen dat de middelen conform het amendement worden besteed,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Krul.

Zij krijgt nr. 89 (36600-VIII).

CDADe heer KrulCDA

Deze motie kan ik eventueel intrekken als de minister er in

tweede termijn op reageert.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat de maatschappelijke diensttijd jongeren

tussen de 12 en 30 jaar de kans geeft om gedurende een

aantal weken tot maanden hun talenten te ontwikkelen,

mensen te ontmoeten buiten hun leefwereld en iets te doen

voor een ander;

constaterende dat tot en met het tweede kwartaal van 2024

120.000 jongeren succesvol een traject hebben afgerond;

constaterende dat het meedoen aan de maatschappelijke

diensttijd concrete gevolgen heeft voor een groot deel van

deze jongeren;

verzoekt de regering, gezien het grote maatschappelijke

succes, met een concreet voorstel te komen om de maatschappelijke diensttijd in 2025 voort te zetten,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Krul en Ceder.

Zij krijgt nr. 90 (36600-VIII).

Dank u wel en ook dank dat u deze begroting Cultuur wat

meer cultuurverrijkend heeft gemaakt. Dan zijn wij toegekomen aan de inbreng van de heer Soepboer, van het Nieuw

Sociaal Contractfractie, van de Nieuw Sociaal Contract ...

Van het NSC.

NSCDe heer SoepboerNSC

Het contract, voorzitter, dus het Nieuw Sociaal Contract.

Dank u, voorzitter. Dan begin ik met uw goedvinden aan

mijn tweede termijn. We hebben het met elkaar gehad over

een van de belangrijkste zaken die er zijn, namelijk onderwijs. Ik heb een aantal antwoorden van de staatssecretaris

gehad waar ik best wel blij mee ben, als het erom gaat hoe

we de komende tijd toch gaan proberen de financiering

structureler te maken. Dat is voor Nieuw Sociaal Contract

een heel groot en belangrijk punt. Ook op de andere

onderdelen van het Herstelplan kwaliteit onderwijs zullen

we de vinger aan de pols houden en proberen daar het

allerbeste uit te halen met elkaar. Wat ons betreft gaat dat

zeker over structurele financiering, maar ook over sturing.

Daar zullen we aan het begin van het volgende jaar over

komen te spreken. Een van de zaken die daaronder vallen,

is het lerarentekort. We hebben net al even gesproken over

de onderwijsregio's: een poging om solidariteit te vatten

in governancestructuren, als ik het zo uit mag leggen,

waarvoor niet overal de handen op elkaar gaan. Vandaar

ook de eerste motie.

Tot slot.

Motie

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

28 november 2024

TK 30

30-7-10

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat het ontstaan van extra overhead, bijvoorbeeld in de vorm van nieuwe governancelagen, in het verleden een onbedoeld en ongewenst neveneffect gebleken

is bij de inzet van subsidiegelden ten behoeve van het

onderwijs;

overwegende dat, zeker in tijden van schaarste, de kosten

van ongewenste overhead tot een absoluut minimum

beperkt moeten worden, zodat kostbare middelen volledig

kunnen worden ingezet voor de kwaliteit van het primaire

proces van het onderwijs en niets anders;

overwegende dat verschillende regio's verschillende

behoeften hebben en de onderwijsregio's in veel gevallen

niet als een helpende aanpak worden gezien;

verzoekt de regering de huidige regeling onderwijsregio's

terug te brengen tot een structurele stimuleringsregeling

voor regionale samenwerking, zonder extra bestuurslagen

en governancestructuren op te tuigen, en de (nieuwe)

middelen die daarmee vrijkomen structureel te investeren

in het herstel van de kwaliteit van het primaire onderwijsproces,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Soepboer en

Ceder.

Zij krijgt nr. 91 (36600-VIII).

NSCDe heer SoepboerNSC

Dan hebben we het ook met de Kamer gehad over het

belang van het Nederlands in het onderwijs. Ik heb al een

aantal keren gehint op het feit dat het niet alleen over het

Nederlands zou moeten gaan. Dat is wel heel belangrijk,

want ook het Nederlands als taal dreigt van ons af te drijven.

Maar ik denk dat we het ook moeten hebben over de kleinere talen. Dit keer houd ik geen pleidooi voor het Fries,

want dat heb ik hier al heel vaak gedaan. Ik wil juist een

pleidooi houden voor alle talen die onder deel II van het

Handvest geratificeerd zijn. Dan hebben we het bijvoorbeeld

over het Nedersaksisch, het Limburgs enzovoort. Daarvoor

heb ik de volgende motie.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat deze talen daarmee meer rechten en

meer bescherming genieten dan de andere erkende

streektalen in Nederland die geratificeerd zijn onder deel II

van het Handvest, te weten het Limburgs, het Nedersaksisch, het Jiddisch, het Romanes en het Papiaments;

overwegende dat instandhouding en bevordering van talen

van minderheden een taak is van de hele overheid en daar

waar het onderwijs betreft dus ook van het ministerie van

OCW;

verzoekt de regering om vóór de Voorjaarsnota te komen

met een concrete stimuleringsregeling voor educatieve

initiatieven aangaande de onder deel II van het Handvest

erkende talen, zoals bijvoorbeeld het Twents en het Limburgs,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Soepboer.

Zij krijgt nr. 92 (36600-VIII).

NSCDe heer SoepboerNSC

Dan hebben we het ook een aantal keren gehad over het

mbo. Ik heb met u gesproken over het RIF. Ik heb daarover

ook een aantal handreikingen van de minister gehoord.

Mijn derde motie gaat over toch kunnen innoveren en met

elkaar een samenwerking op gang brengen, wellicht van

onderaf, misschien met behulp van andere ministeries.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat een moderne krijgsmacht afhankelijk is

van een weerbare samenleving, een goede informatiepositie, voldoende goed geschoolde mensen en innovatieve

hoogtechnologische industrie;

overwegende dat het succes van Defensie naast investeringen in mensen en materieel daarmee ook gebaat is bij voldoende investeringen in opleidingen, onderzoek en innovatie;

overwegende dat onze mbo's, hbo's en universiteiten daar

bij uitstek een rol in zouden kunnen spelen;

verzoekt de regering om via interdepartementale samenwerking tot een investeringsagenda te komen die door

middel van onderwijs en onderzoek tot een maximaal

innovatieve krijgsmacht en industrie komt,

constaterende dat het Nederlands en het Fries de officiële

talen van Nederland zijn en ook het Papiaments op Bonaire

inmiddels is geratificeerd onder deel III van het Handvest

voor regionale talen en talen van minderheden;

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Soepboer.

Zij krijgt nr. 93 (36600-VIII).

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

28 november 2024

TK 30

30-7-11

NSCDe heer SoepboerNSC

Dan wil ik afsluiten met een quote. "Lesgeven is geen verloren kunst, maar de waardering ervoor is een verloren

traditie." Dat gaat verder dan alleen geld.

staan overal buiten; kom niet bij ons aanbellen. Dat is de

toon die GroenLinks-PvdA vanaf moment één heeft

gehanteerd in het debat. Daar wil ik dan toch even op wijzen.

De voorzitterVoorzitter

Ik zie een interruptie van mevrouw Tseggai.

De voorzitterVoorzitter

Mag de heer Stultiens eerst, meneer Paternotte? Ja. De

heer Stultiens.

GroenLinks-PvdAMevrouw TseggaiGroenLinks-PvdA

Ik ben even van mijn à propos door de hypocrisie van die

laatste quote, maar dat laat ik even voor wat het is. Ik

begrijp even niet wat de heer Soepboer nu aan het doen

is. De handtekening van NSC staat onder het wegbezuinigen

van het Regionaal investeringsfonds, het halveren van die

middelen, waardoor het helemaal uitgehold wordt. En dan

gaan we nu een motie indienen om interdepartementale

projectjes te beginnen? Wat wil NSC hiermee bereiken? En

waarom dient u niet gewoon een amendement in om die

bezuinigingen op het RIF te annuleren?

GroenLinks-PvdADe heer StultiensGroenLinks-PvdA

Ik zie NSC de laatste week steeds de toonpolitie uithangen.

Wat GroenLinks-PvdA zegt — en dat is niet heel onredelijk

— is: wij gaan geen bezuinigingen steunen. Dat is wat het

hele Malieveld van ons vraagt, de hele sector, de docenten,

de studenten, de bestuurders. Dat is wat wij zeggen. Als de

hele oppositie dit ook zegt, dan is 'ie van tafel. Maar ga niet

doen alsof het aan de toon van GroenLinks-PvdA ligt dat

er nu op onderwijs wordt bezuinigd de komende jaren. Dat

is echt de keus van deze coalitie, niet van ons.

NSCDe heer SoepboerNSC

Het zou mevrouw Tseggai sieren, denk ik, als ze een wat

andere toon aan zou slaan en juist zou kunnen meekijken

met ons waar dan de mogelijkheden liggen. Waar het hier

over gaat, is dat we bijvoorbeeld naar andere begrotingen

gaan kijken, zoals die van Defensie, om gericht op Defensie

— het wordt dus niet uit de context gehaald, maar blijft

binnen de context van Defensie — geld te kunnen investeren

om mooie innovatie op gang te brengen, waar Defensie

baat bij heeft. Zo kunnen we met elkaar kijken of we toch

mooie projecten en processen van innovatie van onderop

kunnen stimuleren. Dat is eigenlijk het enige wat ik doe.

Dat is heel iets anders dan het amenderen van de begroting.

GroenLinks-PvdAMevrouw TseggaiGroenLinks-PvdA

Ik ga over mijn eigen toon. Maar het zou de heer Soepboer

ook sieren als hij op zoek zou gaan naar samenwerking, als

hij met een amendement was gekomen. Volgens mij is het

deze coalitie die op zoek moet naar een meerderheid voor

deze begroting. In plaats van mij de les lezen over dat ik

zou moeten samenwerken, had de heer Soepboer dat ook

kunnen doen. Dus nogmaals de vraag: waarom heeft de

heer Soepboer geen amendement ingediend om de bezuinigingen op het RIF tegen te houden? Dan hij daar namelijk

makkelijk een meerderheid voor gekregen. Als we het over

samenwerken hebben, zou dat een goed voorbeeld zijn.

NSCDe heer SoepboerNSC

Wat ik heb gezegd, is dat de heer Stultiens vanaf moment

één elke vorm van samenwerking buiten boord heeft

gehouden en vanaf moment één heeft gezegd "wij doen

nergens aan mee". Dat is letterlijk wat meneer Stultiens

heeft gezegd. Ik vind ook dat we hier dan toch even moeten

wijzen op a, waarom deze onderwijsbezuinigingen nodig

zijn en ook op b, dat GroenLinks-PvdA en zelfs D66 in het

verleden toch ook een aantal gekke keuzes hebben gemaakt

waarvan wij later hebben moeten zeggen: die moeten we

misschien terugdraaien. Ik hoef u misschien niet te wijzen,

meneer Stultiens, op het afschaffen van de basisbeurs. Het

waren uw partijen die ooit zeiden: dat gaan we afschaffen.

Ik wil u ook wijzen op het feit dat we met onze begroting

niet onder het niveau van 2023 gaan komen. Dus wat ik u

eigenlijk zie doen …

De voorzitterVoorzitter

"Wat ik de heer Stultiens zie doen …"

NSCDe heer SoepboerNSC

Wat ik de heer Stultiens hier zie doen, is iemand in het water

trappen, vervolgens zien dat er een drenkeling is en dan

een boei toegooien. Dat is eigenlijk wat meneer Stultiens

hier doet.

NSCDe heer SoepboerNSC

A, dit is dus wat anders dan het RIF. Dit is echt een interdepartementale samenwerking, bijvoorbeeld op het gebied

van Defensie, waar ik nu specifiek naar verwijs. U gaat

inderdaad over uw eigen toon. Dat geef ik toe.

De voorzitterVoorzitter

Ik wil iedereen erop wijzen dat dit de tweede termijn is. Ik

heb het begin van de begroting niet echt meegemaakt, maar

het lijkt wel alsof we met een eerste termijn bezig zijn. Kort,

de heer Stultiens. Ik wil er wel op wijzen dat de heer Paternotte ook al heel lang wacht om een interruptie te plegen.

De voorzitterVoorzitter

Het moet echt via de voorzitter.

NSCDe heer SoepboerNSC

Via de voorzitter: mevrouw Tseggai gaat over haar eigen

toon. Maar de toon van GroenLinks-PvdA is vanaf het begin

van dit debat geweest: wij doen nergens aan mee en wij

GroenLinks-PvdADe heer StultiensGroenLinks-PvdA

We hebben eindelijk een debat over de inhoud. Het heeft

twee dagen geduurd en in de slotminuten is het gelukt. Dat

is winst.

De voorzitterVoorzitter

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

28 november 2024

TK 30

30-7-12

Dan zal ik het nu niet afkappen.

GroenLinks-PvdADe heer StultiensGroenLinks-PvdA

Dat is heel fijn. Even over de bijdragen. De komende jaren

krijgen we een historisch dieptepunt in de Onderwijsuitgaven. In 30 jaar tijd is het nog nooit onder 5% van het bbp

geweest. In 30 jaar tijd is het nog nooit onder 9% van de

rijksbegroting geweest. Dat is uniek. Dat komt door deze

coalitie. Het heeft niks te maken met D66 of onze partij. Dat

zijn de keuzes. En dan over samenwerken. De hele oppositie

zei vandaag aan het begin van het debat: we willen graag

door kunnen praten als er een deal komt. De hele coalitie

houdt het dicht. Dat had Pieter Omtzigt nooit gepikt, dat je

hier een begroting zó fors wijzigt. Volgende week moeten

we gaan stemmen en dan krijgen we een briefje van de

minister: o, ik heb het eerst ontraden, maar het wordt nu

oordeel Kamer; gaat u maar stemmen. Dat is onbehoorlijk

bestuur, meneer Soepboer. Ik vraag u daarom om volgende

week een debat te steunen, zodat we gewoon met elkaar

over de inhoud kunnen debatteren.

NSCDe heer SoepboerNSC

Drie dingen richting de heer Stultiens. Hij zegt dat het allemaal historisch en verschrikkelijk is. Ik wil de heer Stultiens

erop wijzen dat de begroting van OCW in 2020 38,8 miljard

was. Dit jaar is het 50 miljard. Ik heb eerder met D66 een

discussie gevoerd over het velletje dat aan een rolletje

hangt. Dat kunt u even terugkijken. En drie. De toon van

het debat is dinsdag gezet door de heer Stultiens, die hier

stond te vertellen dat hij geen enkele samenwerking aan

wil gaan. Die toon is gezet voordat een van de coalitiepartijen überhaupt aan het woord was geweest.

D66De heer PaternotteD66

Nu komt de heer Soepboer weer met dat velletje wc-papier.

Hij staat inderdaad wel met shit in zijn handen. Dat is bij

deze begroting wat ons betreft wel het geval. U haalt hier

ook weer allerlei getallen door elkaar. We hebben de afgelopen jaren ongeveer de hoogste inflatie gehad sinds de

jaren tachtig, door de energiecrisis, de oorlog in Oekraïne

en de nasleep van de coronapandemie. Nu wil hij die

getallen met elkaar vergelijken. De heer Stultiens haalt de

Macro Economische Verkenning aan. Voor het eerst in 30

jaar gaat minder dan 5% van onze economie naar het

onderwijs. Dat zijn allemaal concrete bezuinigingen. Daarvoor staan mensen op het Malieveld. Daarom komen er

noodoproepen uit alle uithoeken van het land, ook vanuit

de regio's waar NSC voor zou moeten opkomen.

Mijn vraag gaat over een van de regio's. Hij komt net met

een voorstel voor concrete stimuleringsprogramma's voor

streektalen en dialecten. Dat klinkt mooi. Mijn vraag is: hoe

sille jo dat betelje?

ervan beticht dat ik getallen door elkaar haal. Dan wil ik

meneer Paternotte toch vragen om de onduidelijkheid weg

te halen, de begroting erbij te pakken en gewoon voor te

lezen wat de totale begroting … Dan heb ik het niet over al

die macrodoelmatige dingen waar u het over heeft, maar

gewoon de begrotingsgetallen, de miljarden van 2020, de

miljarden van nu en de miljarden in 2029. Dan zult u zien

dat het ook de komende jaren niet onder het niveau van

2023 gaat komen in miljarden. Dat heb ik gezegd. Dat is niet

het door elkaar halen van getallen. Dat is één.

Dan de vraag van de heer Paternotte: wêr sille jo dat fan

betelje? We gebruiken het woordje "gaan" in het Fries alleen

als het daadwerkelijk over lopen gaat, dus je moet zeggen:

wêr sille jo dat fan betelje? Er zijn een aantal dingen waar

dat van zou kunnen. Je hebt natuurlijk bestaande regelingen. Stimuleren gaat niet alleen om geld, maar ook om

mogelijkheden om geld aan te vragen. Ik heb net al een

vraag gesteld over de onderwijsregio's. Misschien zit daar

wel wat in. We hebben de tijd tot de Voorjaarsnota, dus

vooruitkijkend, om met een regeling te komen. Dus dat is

eigenlijk de vraag aan de staatssecretaris.

D66De heer PaternotteD66

Ik denk: it kin net. Als je niet weet waar het geld vandaan

moet komen en zegt dat de staatssecretaris het moet

bekijken … Ze hebben bij de Voorjaarsnota wel meer te

doen, hè. We hebben ook nog de btw bijvoorbeeld. Die

verhoging gaat niet door, maar er moet nog wel bedacht

worden waar dat dan vandaan moet komen. Dan wil ik toch

de volgende vraag stellen, ook omdat de heer Soepboer

nu weer met getallen komt van een groeiende begroting.

Er is inflatie en de economie groeit, dus het gaat om het

aandeel van de economie dat naar het onderwijs gaat. In

de Macro Economische Verkenning — dat heeft niks met

macrodoelmatigheid te maken; als u meer over het hoger

onderwijs leert, zult u daar ook wat over gaan leren — gaan

we voor het eerst in 30 jaar onder de 5%. Het is zelfs nog

veel erger. In België geven ze 3,5% van het bruto nationaal

product uit aan onderzoek en wetenschap. 3,5%. In Nederland zakken we door het kabinetsbeleid naar 2,2%. Dat

betekent dat België, met 12 miljoen inwoners, straks net zo

veel uitgeeft aan onderzoek en wetenschap als Nederland,

met 18 miljoen inwoners. België! Dus hoe kin dit no?

NSCDe heer SoepboerNSC

Meneer Paternotte maakt natuurlijk een beetje een persiflage van België. Dat is op zijn eigen conto te schrijven.

Daarnaast zegt meneer Paternotte dat ik heb geroepen dat

de begroting almaar zou groeien. Ook dat heb ik niet

gezegd. Spreken is een talent van meneer Paternotte — dat

zal ik beamen — maar luisteren iets minder. Dus dan zou

ik een herstelopdracht aan meneer Paternotte willen geven:

het luisteren kan misschien toch nog wat beter. En ik zou

tegen meneer Paternotte willen zeggen: it kin wol.

De voorzitterVoorzitter

Ik weet niet wat dat betekent, maar de heer Soepboer vast

en zeker wel.

De voorzitterVoorzitter

Afrondend, meneer Paternotte.

NSCDe heer SoepboerNSC

Ik heb wel een idee, voorzitter, want het was best goed

Fries, moet ik de heer Paternotte nageven. Even een aantal

dingen. Ik begin er even mee dat de heer Paternotte mij

D66De heer PaternotteD66

Net werd er gesproken over NSC als toonpolitie. Ik weet nu

niet of mensen luisteropdrachten geven in het parlement

het beste antwoord is op geen toonpolitie willen zijn. Ik was

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

28 november 2024

TK 30

30-7-13

niet van plan om België te beledigen. Ik prijs België juist

voor het feit dat het land zo investeert in onderzoek en

wetenschap. Maar het is niet alleen België. Duitsland zit

ook op 3,5%. De Verenigde Staten zitten op 3,4%. China zit

boven ons. Wij dreigen echt een land te worden dat niet

investeert in de toekomst en het toekomstig verdienvermogen. Daarom trekken het grote bedrijfsleven en CEO's

massaal aan de bel. Ik hoop dat de heer Soepboer zich daar

iets van wil aantrekken, want juist NSC zou moeten snappen

dat geluiden vanuit de samenleving, zeker als die uit het

hele land komen, in de politiek ook iets te betekenen hebben. Die geluiden moeten niet beteken dat je gewoon maar

op één weg doorgaat.

NSCDe heer SoepboerNSC

Ik begrijp dat zeker. Vandaar ook bijvoorbeeld mijn motie,

die ertoe oproept om te kijken of er bijvoorbeeld vanuit het

Defensiebudget iets mogelijk is om daarmee gerichte

investeringen te doen.

U stond toch echt zo van "België, België". Dat riep bij mij

het gevoel op dat de heer Paternotte daar een beetje een

persiflage van maakte, maar dan zal dat mijn fout zijn

geweest.

CDADe heer KrulCDA

Ik wil even een ander punt aankaarten. Ik wil even de inhoud

in. Ik vind het eigenlijk wel een goed voorstel van de heer

Soepboer om te bekijken hoe we het met andere sectoren

toch een kans kunnen geven. Het gebeurt ook al. Het kan

bijvoorbeeld met EZK op het gebied van energietransitie.

Met Defensie kan het ook. Ik wil daar ook best in meegaan,

maar ik denk dat de heer Soepboer wel begrijpt dat je dan

toch met een soort lokkertje moet komen. Dat zou ik hem

ook willen vragen. Je zou vanuit OCW ook iets te bieden

moeten hebben in de vorm van cofinanciering om dat soort

dingen überhaupt van de grond te krijgen. Ik ben er eigenlijk

naar op zoek of we toch concreet kunnen kijken of we er

wat geld tegenover kunnen stellen, want anders gaat het

gewoon niet lukken. We kunnen niet met €0 bij een ministerie aankloppen en zeggen: willen jullie alles op jullie

schouders nemen om dit voor ons nog een beetje op poten

te zetten? 20/80 zou misschien kunnen, maar er moet vanuit

OCW toch iets van beweging komen als we dat geloofwaardig op poten willen zetten.

NSCDe heer SoepboerNSC

Ik ga even een gedachtenoefening doen. Defensie kan

materieel kopen en mensen opleiden. Tegelijkertijd hebben

ze ook al die mooie lectoraten, waar het net al even over

ging, of die universiteiten nodig om gericht onderzoek te

doen dat Defensie vooruithelpt. De wisselwerking zou dan

kunnen zijn dat je aan de ene kant investeert en daar aan

de andere kant iets voor terugkrijgt. Daar roept mijn motie

toe op. Ik wil daar zo meteen graag een antwoord op hebben. Ik ben natuurlijk altijd bereid om constructief met u na

te denken over zaken, zoals ik gisteren ook al zei.

CDADe heer KrulCDA

Dat bestaat, denk ik, al. Dat is het Defensity College, maar

dat is een heel specifiek voorbeeld voor Defensie. Laten we

dat even opzijzetten. Ik vind het oprecht wel een goed idee.

Ik heb alleen een angst. De heer Soepboer is ook wethouder

geweest. Het is vaak al lastig als je naar de provincie gaat

met de vraag: wij hebben zo'n goed idee, maar willen jullie

het betalen? Ik zit gewoon te zoeken naar iets wat wel een

beetje kansrijk is. Bij Defensie vindt het dus al plaats. Je

hebt Hydrogen Valley, dat een samenwerkingsverband is

met EZK. Ik zou er wel toe willen oproepen dat je als OCW

wat moet doen. Daar wil ik graag met de heer Soepboer

naar kijken.

NSCDe heer SoepboerNSC

Ik denk dat de vergelijking met decentrale overheden niet

helemaal opgaat, maar ik ben ook altijd bereid om daar met

de heer Krul naar te kijken.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel, meneer Soepboer van de NSC-fractie. Mevrouw

Beckerman van de SP.

SPMevrouw BeckermanSP

Voorzitter. Naar aanleiding van de oproep van Paternotte

heb ik een stukje gedicht van Bertolt Brecht: "De wetenschap

heeft niet als doel een deur naar oneindige wijsheid te

openen, maar een grens te stellen aan oneindige dwalingen". Ik had het ook in het oorspronkelijke Duits kunnen

doen, maar helaas: de studies Duits worden wegbezuinigd.

Voorzitter. Ik zie deze begroting als een oneindige dwaling.

Ik vind het een hallucinant debat. Er is massaal verzet. Op

de eerste begrotingsdag horen we van coalitiepartijen: niet

bij ons zijn, alsjeblieft, vraag het vandaag aan het kabinet.

Maar het kabinet zegt vandaag: alsjeblieft, niet bij ons zijn

en wij gaan hier gewoon mee door. Ondertussen gebeurt

er van alles. Wij zeggen: doe het niet. We hebben de kans

om onze rug recht te houden in de Eerste Kamer. Dan zijn

deze bezuinigingen gestopt.

Voorzitter. Mijn moties.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat uit onderzoek blijkt dat 12% van de mbostudenten bol niveau 1 en 2 de basisbeurs niet gebruikt en

dat de afgelopen jaren het niet-gebruik van studiefinanciering onder deze studenten zelfs toeneemt;

verzoekt de regering met een plan van aanpak te komen

om deze groep actief te benaderen om het niet-gebruik zo

veel mogelijk te minimaliseren,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Beckerman en

Tseggai.

Zij krijgt nr. 94 (36600-VIII).

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

28 november 2024

TK 30

30-7-14

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat de ambachten en ambachtslieden in

Nederland onder steeds meer druk komen te staan;

van mening dat de positie van ambachten verzwakt wordt

door het verdwijnen van AmbachtNederland;

verzoekt de regering te regelen dat middelen verstrekt

worden aan AmbachtNederland om te borgen dat zij hun

werkzaamheden voort kunnen zetten,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Beckerman.

Zij krijgt nr. 95 (36600-VIII).

verzoekt de regering de focus van het programma uit te

breiden met ook aandacht voor de 5% armste leerlingen

op alle scholen,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Beckerman.

Zij krijgt nr. 97 (36600-VIII).

SPMevrouw BeckermanSP

Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel, mevrouw Beckerman. Dan geef ik nu graag het

woord aan mevrouw Van Zanten van de BBB.

BBBMevrouw Van ZantenBBB

Dank, voorzitter. Gezien de tijd begin ik maar meteen met

het voorlezen van de moties. Ik heb er drie.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat er al forse bezuinigingen op OCW afkomen;

verzoekt de regering bij het uitzoeken van alternatieven

voor de langstudeerboete buiten de begroting OCW te kijken,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Beckerman en

Stultiens.

Zij krijgt nr. 96 (36600-VIII).

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat er flink bezuinigd wordt op het programma School en Omgeving en dat gemeenten de

komende jaren 60 miljoen euro minder krijgen voor het

onderwijsachterstandenbeleid;

constaterende dat ook leerlingen die niet op de scholen

zitten met de 5% relatief hoogste onderwijsachterstanden

extra leer- en ontwikkeltijd nodig hebben;

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat onderwijsinstellingen in de zogenoemde

euregio's (mbo, hbo, universiteiten) veel studenten aantrekken uit buurlanden wegens hun geografische ligging;

overwegende dat onderwijsvoorzieningen vanuit het

gedachtegoed van het rapport Elke regio telt! vooral

beschikbaar moeten blijven in krimp- en grensregio's;

overwegende dat krimp- en grensregio's te maken hebben

met een stapeling van achterstanden op diverse gebieden;

overwegende dat het kabinetsvoornemen om de instroom

van internationale studenten te beperken van groot belang

is voor de leefbaarheid van grote delen van het land in

positieve zin, maar mogelijk een negatieve impact zal hebben op de leefbaarheid, de brede welvaart en het innovatieen verdienvermogen van krimp- en grensregio's als Groningen, Drenthe, Overijssel, Limburg en Zeeland;

verzoekt de regering om samen met de krimp- en grensregio's passende maatregelen te treffen voor deze gebieden

bij verdere invulling van het beleid rond instroom van

internationale studenten, zodat de regionale arbeidsmarktsituatie, de grensoverschrijdende concurrentiekracht en het

gewenste economische profiel in bovengenoemde regio's

kunnen worden behouden,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Van Zanten.

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

28 november 2024

TK 30

30-7-15

Zij krijgt nr. 98 (36600-VIII).

Voordat u verdergaat, is er een interruptie van de heer Krul.

Ik hoor trouwens dat u dezelfde leescursus heeft gevolgd

als de heer Kisteman. U gaat ook zo snel. Sorry, was meneer

Stultiens eerst? Oké.

GroenLinks-PvdADe heer StultiensGroenLinks-PvdA

Ik heb een vraag over deze motie. De zorgen uit de regio

komen terug in de motie, maar die zorgen zijn er vooral

over de wet van het kabinet die nu voorligt, de Wib, en de

bezuinigingen daaromheen. Is dit een oproep van BBB om

de wet aan te passen en de bezuiniging van tafel te halen?

Of is het alleen een oproep om te kijken wat er nog kan,

waarna er niets verandert?

We hebben het over de krimp- en de grensregio's. Van de

week hoorden we de burgemeester van Wageningen, die

zich enorm zorgen maakt. Wageningen heeft natuurlijk een

landbouwuniversiteit van wereldklasse, die overal in de

wereld bekend is. Hij zegt: de Wet internationalisering in

balans is een reuzeklap voor ons en dan vooral de bezuinigingen die erachter zitten. Maar we hoorden ook de burgemeester van Leeuwarden. Friesland is geen krimpregio en

geen grensregio, maar hij zegt dat dit voor Leeuwarden en

het onderwijsaanbod daar een enorme verschraling gaat

betekenen. Waarom wil de BBB dit niet meenemen?

De voorzitterVoorzitter

Over deze wet wordt op een ander moment nog gedebatteerd, zeg ik ook even voor iedereen die meeluistert. We

kunnen het wat mij betreft — niet wat u betreft, maar wat

mij betreft — nu kort houden.

BBBMevrouw Van ZantenBBB

Nou, volgens mij is er ook een andere optie mogelijk, zeg

ik via de voorzitter. Ik heb dinsdag ook aangegeven waarom

ik deze motie indien. Wij zien de zorg van de grens- en

krimpregio's. Wij nemen die zeer serieus. Daarom vragen

wij de minister om ook echt samen met de grens- en

krimpregio's te zoeken naar passende oplossingen.

D66De heer PaternotteD66

Laat ik het even toelichten. De minister gaat nu aan de slag

met de lagere regelgeving die onder de wet hangt en ik zie

de motie als een oproep om daarin iets aan te passen. We

zijn volgens mij met elkaar op zoek naar wat BBB daarin

dan precies aangepast wil hebben. Dat kunnen we lastig

op een later moment doen.

GroenLinks-PvdADe heer StultiensGroenLinks-PvdA

Maar bijvoorbeeld de bestuurder van BBB uit Limburg zegt:

pas de wet aan of haal de bezuiniging van tafel. Steunt de

BBB die oproep van de eigen bestuurders? Wat betekent

de motie anders?

BBBMevrouw Van ZantenBBB

Dat gaan we zien. Volgens mij gaan we begin volgend jaar

nog debatteren over deze wet. Natuurlijk, als het nodig is

dat de wet anders wordt ingevuld … Ik denk dat het heel

belangrijk is dat er voor de grens- en krimpregio's, die duidelijk met een heel andere problematiek te maken hebben

dan wij hier in Den Haag of Amsterdam of Rotterdam of

Utrecht, maatwerk wordt toegepast.

CDADe heer KrulCDA

Ik ben blij met in ieder geval de intentie van de BBB, want

inderdaad doet zowel de wet als de bezuiniging die eraan

gekoppeld is ontzettend veel zeer in de krimpregio's en de

grensregio's. Sterker nog, dit gaat desastreuze gevolgen

hebben voor de leefbaarheid daar. Ik wil toch ook een beetje

boter bij de vis hebben, want zo ken ik de BBB. Zegt

mevrouw Van Zanten dat als dit zo blijkt te zijn, deze wet

voor haar onbespreekbaar is en er harde uitzonderingsgronden moeten komen voor de regio's? Hoor ik haar dat zeggen? Want dan heeft de BBB een goede aan het CDA.

BBBMevrouw Van ZantenBBB

Ik vind dat een terechte vraag. Ik kan in ieder geval wel

tegen de heer Krul zeggen dat wij dit echt zeer serieus

nemen. Wij vinden wel echt dat er uitzonderingsmaatregelen moeten worden genomen voor de regiogebieden.

De voorzitterVoorzitter

Oké.

BBBMevrouw Van ZantenBBB

Voorzitter, ik ben het met u eens, hoor; we gaan hier nog

uitgebreid over debatteren. Maar om daar even heel kort

op te antwoorden: ik heb het over de grens- en krimpregio's.

We zien namelijk dat bijvoorbeeld in Limburg en Zeeland

gebieden niet meer echt door een landsgrens bepaald

worden. Dat zijn "euregio's", zoals dat heet. Veel Duitsers

studeren bijvoorbeeld in Limburg en andersom. In Zeeland

zie je dat ook. Ik vraag de regering dus om er rekening mee

te houden dat de landsgrenzen die wij normaal zien, voor

die gebieden veel minder gelden. Buitenlandse studenten

zijn dus niet alleen de studenten uit China of wherever die

in Amsterdam geesteswetenschappen gaan studeren, maar

zijn vaak ook studenten die naar Zeeland gaan en daar iets

studeren wat voor de regio belangrijk is.

De voorzitterVoorzitter

Echt heel kort, meneer Paternotte. U heeft ook al vier

interrupties gehad, dus dit zou uw vijfde zijn en dit gaat

over een wet die nog behandeld gaat worden. Heel kort.

D66De heer PaternotteD66

Mijn vraag was: waarom dan niet Wageningen en Friesland?

Die hebben heel duidelijke oproepen gedaan over wat het

voor hen betekent. Dat zijn geen krimp- en grensregio's,

maar wel plekken, economische harten, die enorm geraakt

zullen worden door die wet en de bezuinigen daarachter.

Waarom heeft de BBB die niet meegenomen in deze motie?

D66De heer PaternotteD66
De voorzitterVoorzitter

Kort, mevrouw Van Zanten.

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

28 november 2024

TK 30

30-7-16

BBBMevrouw Van ZantenBBB

Omdat deze motie specifiek gaat over grens- en krimpregio's en we ons daar hard voor willen maken.

D66De heer PaternotteD66

Dus voor de duidelijkheid: BBB wil zich nu dus niet hardmaken voor Universiteit Wageningen, NHL Stenden en de

andere hogescholen in Wageningen en Leeuwarden. Dat

is dan duidelijk.

Ik weet niet hoe vaak ik mezelf nog moet herhalen, maar

voor ons is het heel belangrijk dat er in ieder geval in

samenspraak wordt gekeken naar oplossingen. Als dat

betekent dat de wet moet worden aangepast, dan zou dat

misschien ook een mogelijkheid zijn. Maar dat zien we tegen

die tijd.

De voorzitterVoorzitter

Nogmaals, over deze wet wordt later, begin volgend jaar,

nog een apart debat gehouden. U was bij uw tweede motie.

SPMevrouw BeckermanSP

Stel, wij stemmen als fractie voor deze motie. Wat verandert

er dan concreet?

BBBMevrouw Van ZantenBBB

Ja, precies. Ik heb er nog twee.

BBBMevrouw Van ZantenBBB

Wat er in ieder geval verandert, is het volgende. Ik vraag

aan de minister of hij met de regering in samenwerking

met de regio's — daar hebben de regio's ook om gevraagd

— naar passende maatregelen kan zoeken. Ik heb ook

gesproken met de mensen in Limburg en Zeeland. Voor de

regio's is het gewoon heel belangrijk dat zij van de minister

de toezegging krijgen dat het in samenspraak gaat en dat

ze samen kunnen kijken naar een oplossing die voor hen

goed is.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat uit onderzoek van het Nederlands Autisme

Register en uit cijfers van het CBS blijkt dat autistische

leerlingen sterk zijn oververtegenwoordigd onder thuiszitters en schoolverlaters;

De voorzitterVoorzitter

Heel kort. Ook voor u is dit al de vijfde. Heel kort.

overwegende dat samenwerkingsverbanden beschikken

over onbenutte reserves, bedoeld voor passend onderwijs;

SPMevrouw BeckermanSP

Maar we moeten straks wel stemmen. Dit is niet iets wat

concreet verandert. Het kabinet gaat dan in gesprek, maar

wat verandert er dan? Gaat de wet aangepast worden? Gaat

het budget aangepast worden? Wat wil BBB nou echt veranderen? Even los van dat ze net heel duidelijk heeft gezegd:

Friesland en Wageningen doen ons niks; oké, dan gaan we

het hebben over deze regio's. Wat verandert er dan? Gaan

we praten? Gaan we iets oplossen? Komt er geld bij? Geldt

de wet niet voor hen? Passen we de wet aan voor hen?

BBBMevrouw Van ZantenBBB

Dat moet daaruit blijken. De regio's vragen dat er goed naar

hen geluisterd wordt en dat er in overleg met hen naar

oplossingen wordt gezocht. Dat is wat ze vragen. Daar zien

ikzelf en wij als fractie een belangrijke stem vanuit de regio

zelf. De regio's willen inspraak hebben in hoe er voor hen

wordt gekeken naar oplossingen binnen die regio's.

van mening dat effectieve autismeprogramma's in het

onderwijs zorgen voor betere schoolresultaten, lagere uitval

en een verhoogde kans op arbeidsparticipatie;

verzoekt de regering te onderzoeken hoe bureaucratische

belemmeringen kunnen worden weggenomen, zodat de

onbenutte reserves van samenwerkingsverbanden deels

kunnen worden ingezet voor autismeprogramma's in het

onderwijs,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Van Zanten.

Zij krijgt nr. 99 (36600-VIII).

BBBMevrouw Van ZantenBBB

Als laatste de volgende motie.

De voorzitterVoorzitter

Dit wordt dan uw zevende interruptie, mevrouw Beckerman.

Motie

SPMevrouw BeckermanSP

Het punt is dus dat BBB vindt dat het kabinet nu niet voldoende praat met de regio's, maar BBB wil nog niks concreet veranderen voor al de regio's waaruit een noodkreet

kwam aan ons.

BBBMevrouw Van ZantenBBB

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat aanbieders van door het RIVM erkende

lesmethoden ook een bredere rol kunnen spelen als kenniscentrum;

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

28 november 2024

TK 30

30-7-17

overwegende dat momenteel alleen Rutgers op onduidelijke

gronden als erkend kennisinstituut wordt beschouwd;

verzoekt de regering ervoor te zorgen dat alle aanbieders

van door het RIVM erkende lesmethoden gelijke kansen

krijgen om als kenniscentrum te fungeren,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Van Zanten en

Stoffer.

Zij krijgt nr. 101 (36600-VIII).

Dank u wel. Ik twee interrupties. Ik begin met de heer Ergin

van DENK.

DENKDe heer ErginDENK

In ieder geval complimenten richting mevrouw Van Zanten

voor het feit dat ze heel snel kan lezen. Ik hoorde in de

tweede motie dat we kinderen met autisme beter zouden

moeten helpen. Daar ben ik sterk voorstander van. Ze had

het ook over samenwerkingsverbanden. Er zijn onbenutte

middelen die, als het aan haar ligt, zo snel mogelijk richting

die kinderen moeten gaan. Daar ben ik het ook mee eens.

Er is alleen één probleem. Althans, het is een uitdaging —

laat ik het maar zo zeggen — namelijk dat het allemaal

zelfstandige organisaties zijn. Ik ben wethouder Onderwijs

geweest, waarbij ik heel dicht tegen de samenwerkingsverbanden aan stond. Dat zijn organisaties waaraan je niet met

dwang en drang kan opleggen hoe die hun middelen in

moeten gaan zetten. En dan komt er nu weer een onderzoeksmotie. Ik denk dat die onderzoeken al heel lang geleden zijn uitgevoerd. De conclusie was: we kunnen dit niet,

want we hebben een taak- en rolverdeling. De vraag aan

mevrouw Van Zanten is dus: moet ik deze motie begrijpen

als stelselwijziging? Stelt zij nu een stelselwijziging voor?

Of moet er een nieuwe wet of een wetswijziging komen

waardoor de middelen bij die samenwerkingsverbanden

bijvoorbeeld onder beheer van het ministerie van OCW

gaan komen? Kan mevrouw Van Zanten haar visie op het

voorstel dat ze nu doet, nader toelichten?

BBBMevrouw Van ZantenBBB

Ik heb het daar net ook met de staatssecretaris over gehad.

Zij zei ook dat zij daar niet verantwoordelijk voor is, maar

dat ze wel in gesprek kan gaan met deze samenwerkingsverbanden en dat ook wilde doen, als ik haar goed heb

begrepen. Volgens mij is het heel goed dat er geen geld

voor passend en gespecialiseerd onderwijs op de plank

blijft liggen. Ik vind het dus belangrijk dat samenwerkingsverbanden worden aangespoord om dat geld wel effectief

uit te geven aan waar dat voor bedoeld is. Dat is dus mijn

oproep. De oproep aan de staatssecretaris is dus om daar

ook enige druk achter te zetten en dat over te brengen aan

de samenwerkingsverbanden. Als blijkt dat dat daarna, in

een later stadium, steeds zo blijft, kan het eventueel ook

nog met een wetswijziging. Maar goed, zover zijn wij nog

niet.

DENKDe heer ErginDENK

De staatssecretaris en de minister kunnen met iedereen het

gesprek aangaan. Daar hebben ze in principe geen motie

voor nodig. Nogmaals, ik heb het zelf in een andere rol ook

heel vaak geprobeerd, maar we liepen toen tegen een

aantal praktische belemmeringen aan, zoals wachtlijsten

bij jeugdhulpinstellingen, lerarentekorten en personeelstekorten bij de samenwerkingsverbanden. Die overschotten

doen zich dus ook niet zomaar voor. Mevrouw Van Zanten

stelt nu in een motie voor om dat op te lossen door

bureaucratische belemmeringen weg te nemen. Maar er

zijn dus stelselbelemmeringen. Ik zie dat niet als belemmeringen; ik zie het als kansen die blijven liggen, die met name

te maken hebben met het lerarentekort en de onderwijsbrede uitdagingen. Ik stel eigenlijk een hele simpele vraag.

Ik verwacht een visie van mevrouw Van Zanten over het

stelsel van samenwerkingsverbanden en over hoe we

onderwijsondersteuning lokaal geregeld hebben. Maar ik

hoor geen visie. Ik stel die vraag dus voor de tweede keer

en dan loop ik weg van de interruptiemicrofoon. Als ik geen

antwoord krijg, is mijn conclusie dat mevrouw Van Zanten

zomaar een motie indient voor een onderzoek en daar

helemaal geen onderliggende visie op heeft. Daarom stel

ik de vraag nogmaals.

BBBMevrouw Van ZantenBBB

Ik heb genoeg debatten met de heer Ergin gevoerd in de

commissie voor Onderwijs, dus hij kan weten dat gespecialiseerd onderwijs mij zeer na aan het hart gaat. Ik heb daar

zeker een visie op, maar dit is de tweede termijn van een

debat over de hele begroting. Als u mijn visie op gespecialiseerd onderwijs, autisme, ADHD, hoogbegaafdheid en

gedragsstoornissen wil hebben, wil ik daar met alle liefde

een keer een-op-een over praten, maar op dit moment lijkt

het mij daar niet echt de plek en de tijd voor.

GroenLinks-PvdAMevrouw TseggaiGroenLinks-PvdA

Ik had nog even een vraag aan mevrouw Van Zanten naar

aanleiding van haar eerste termijn. Toen had zij het erover

dat zij blij is met deze OCW-begroting en dat zij als coalitiepartij ontzettend veel doet voor het mbo. De heer Paternotte

vroeg haar toen om een voorbeeld, maar dat had zij toen

niet. Ik vraag mij af of ze dat nu misschien wel heeft.

BBBMevrouw Van ZantenBBB

Ik denk dat mevrouw Tseggai de volgorde van de dingen

een beetje door elkaar haalt. Ik heb het mbo genoemd. Op

dat moment kwam ik niet goed uit mijn woorden; dat klopt.

Ik probeerde te zeggen dat de extra middelen voor het mbo

en het hbo — we hadden het over de regio — gehandhaafd

blijven en dat de bezuinigingsmaatregelen op de OCWbegroting geen regionale focus kennen. Het is niet zo dat

er extra wordt bezuinigd op de mbo's, de hbo's of de universiteiten in de regio.

GroenLinks-PvdAMevrouw TseggaiGroenLinks-PvdA

Ben ik dan gek als ik denk dat het Regionaal investeringsfonds mbo gehalveerd wordt? Of heeft mevrouw Van Zanten

dat niet gezien? Dat is een fonds voor het mbo in de regio

en dat wordt bijna gehalveerd. Mevrouw Van Zanten heeft

het niet gezien of zij staat hier onzin te verkopen.

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

28 november 2024

TK 30

30-7-18

BBBMevrouw Van ZantenBBB

Nogmaals, de bezuinigingsmaatregelen op de OCWbegroting kennen geen regionale focus, met uitzondering

van de afschaffing van de functiemix Randstad. Voor deze

maatregel is gekozen, zoals het kabinet ook al heeft aangegeven, omdat de doelmatigheid en de doeltreffendheid van

deze specifieke regeling niet kunnen worden aangetoond.

Verder is ervoor gekozen om niet te bezuinigen op de aanpak van dalende leerlingen- en studentenaantallen. Zo blijven ook de extra middelen voor het mbo en het hbo voor

krimpregio's gehandhaafd. We kunnen het hier over blijven

hebben en we kunnen het debat van afgelopen dinsdag

overdoen, maar we hebben als coalitie gewoon scherpe

keuzes moeten maken. Zoals enkele van mijn collega's al

eerder hebben aangegeven: er gaat 2 miljard vanaf. Wat

houden we over? Van de 58 miljard houden we nog steeds

hartstikke veel over. We zitten op hetzelfde niveau als in

2023. In 2029 zitten we ook op het niveau van 2023.

GroenLinks-PvdAMevrouw TseggaiGroenLinks-PvdA

Voorzitter, sorry, maar ik word ...

De voorzitterVoorzitter

U hoeft tegen mij geen sorry te zeggen. Twee dingen.

Allereerst heeft u ook meer dan vier interrupties gepleegd

in deze termijn. Ten tweede zouden we alleen korte vragen

stellen ter verduidelijking van de moties, maar ik merk nu

toch dat er weer een heel debat plaatsvindt. Ik sta het nu

toe, maar houd het alstublieft kort, zodat we weer verder

kunnen gaan.

GroenLinks-PvdAMevrouw TseggaiGroenLinks-PvdA

Daarom zei ik sorry. Ik kan niet anders dan constateren dat

mevrouw Van Zanten niet weet wat het Regionaal investeringsfonds is, want ik krijg een totaal ander antwoord over

krimpregio's. Ik vind dit echt een schoffering voor alle

mensen die ontzettend teleurgesteld zijn over de bezuinigingen op het Regionaal investeringsfonds. Ik heb daar

ontzettend veel moeite mee. Dit is zonde van mijn interrupties, want ik krijg een voorgelezen verhaaltje dat niet gaat

over hetgeen ik aansnijd. Ik constateer dat dat heel zonde

is.

De voorzitterVoorzitter

In zoverre is het niet zonde, want ik heb u er één extra

gegeven.

GroenLinks-PvdAMevrouw TseggaiGroenLinks-PvdA

Ja, dank u wel.

BBBMevrouw Van ZantenBBB

Ik neem aan dat ik hier niet op hoef te reageren.

De voorzitterVoorzitter

Heel veel dank, mevrouw Van Zanten. Dan is het woord nu

aan de heer Ergin van de DENK-fractie.

DENKDe heer ErginDENK

Voorzitter, dank u wel.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat het al jaren een breedgedragen maatschappelijke en bestuurlijke wens is dat er een erkende

imamopleiding komt in Nederland, vanwege het grote

belang van het opleiden van in Nederland gewortelde

imams;

verzoekt de regering in het volgende jaar met een brede

vertegenwoordiging vanuit het hoger onderwijs en de

islamitische gemeenschap het gesprek aan te gaan om een

hernieuwde poging te doen om een erkende imamopleiding

te realiseren, en de resultaten van deze poging voor de

zomer van 2025 terug te koppelen aan de Kamer,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Ergin.

Zij krijgt nr. 102 (36600-VIII).

DENKDe heer ErginDENK

Dan mijn tweede motie.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat het wetsvoorstel Toezicht informeel

onderwijs wringt met tal van grondrechten, zoals de vrijheid

van godsdienst, de vrijheid van vereniging en de gewetensvrijheid;

constaterende dat er binnen tien dagen meer dan 1.653

reacties zijn ingediend op de internetconsultatie van het

wetsvoorstel en dat hieruit blijkt dat er grote maatschappelijke weerstand is tegen de wet;

constaterende dat de internetconsultatie op 7 januari 2025

sluit;

overwegende dat het wetsvoorstel, waarin staatstoezicht

op een ongepaste wijze wordt geïntroduceerd, niet past in

een open samenleving;

verzoekt de regering het wetsvoorstel Toezicht informeel

onderwijs op 8 januari 2025 in te trekken,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Ergin.

Zij krijgt nr. 103 (36600-VIII).

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

28 november 2024

TK 30

30-7-19

Dank u wel, meneer Ergin. Meneer Dekker van Forum ziet

af van zijn tweede termijn en dus gaan we naar de heer

Stoffer van de SGP.

erkende programma's willen gebruiken zonder de verplichtingen van het programma Gezonde School,

SGPDe heer StofferSGP

Voorzitter. Ik heb twee moties.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat het voor de versterking van de status van

het vakmanschap van de leraar essentieel is dat degenen

die leraren besturen, beoordelen en opleiden uit ervaring

weten wat het geven van onderwijs in de praktijk betekent;

constaterende dat sprake is van een groeiende groep

mensen die in het onderwijs werkt, maar die geen ervaring

heeft met het geven van onderwijs;

verzoekt de regering samen met het onderwijsveld te werken aan een professionele richtlijn die bevordert dat leidinggevenden, lerarenopleiders en inspecteurs zelf ervaring

hebben en houden met het geven van onderwijs,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Stoffer, Krul, Ceder

en Van Zanten.

Zij krijgt nr. 105 (36600-VIII).

SGPDe heer StofferSGP

Voorzitter. Tot slot dank ik de minister en de staatssecretaris

voor de beantwoording van de vragen in de eerste termijn.

We wachten nog op antwoorden op twee vragen. Die zien

we graag tegemoet. Dank tot zover.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel, meneer Stoffer. Dan is het woord aan de heer

Ceder van de ChristenUnie, die al enthousiast naar het

spreekgestoelte loopt.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Voorzitter. Ik heb drie moties.

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Stoffer.

Motie

De Kamer,

Zij krijgt nr. 104 (36600-VIII).

gehoord de beraadslaging,

SGPDe heer StofferSGP

Voorzitter. Dan mijn volgende motie.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat scholen worstelen met het lerarentekort,

hoge werkdruk en veel administratieve rompslomp;

overwegende dat de ondersteuning van scholen ten aanzien

van seksuele en relationele vorming moet uitgaan van een

gelijk speelveld van erkende methoden en zo min mogelijk

organisatorische lasten;

constaterende dat de subsidie voor de Gezonde School een

onnodige schil van belemmeringen creëert door verplichte

scholing, coördinatoren en audits in plaats van het directe

contact tussen scholen en de door het RIVM erkende aanbieders;

verzoekt de regering de subsidie voor relationele en seksuele vorming ook beschikbaar te stellen als scholen de

constaterende dat het kabinet bezig is met de doorontwikkeling van de praktijkgerichte havo, oftewel praktijkgericht

onderwijs groot (360 studielastuur) of praktijkgericht klein

(120 studielastuur) in de bovenbouw;

constaterende dat diverse scholen in Nederland praktijkgerichte havo op diverse manieren aanbieden, waaronder één

met nog meer techniekonderwijs in boven- én onderbouw

en waarbij producten en diensten worden ontworpen en

worden gemaakt;

overwegende dat het wenselijk is om de voorlopers expliciet

mee te blijven nemen in de doorontwikkeling van de praktijkgerichte havo en daar rekening mee te blijven houden;

verzoekt de regering om wettelijke ruimte vanaf 2026 te

realiseren, zodat dergelijke praktijkgerichte havo's uiteindelijk op scholen in elke provincie een plek kunnen krijgen,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Ceder.

Zij krijgt nr. 106 (36600-VIII).

Motie

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

28 november 2024

TK 30

30-7-20

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat openbare scholen wettelijk verplicht zijn

leerlingen in de gelegenheid te stellen godsdienstig of

levensbeschouwelijk vormingsonderwijs te ontvangen;

constaterende dat een in 2017 aangenomen initiatiefwet

middels wettelijke verankering van structurele bekostiging

voor het vormingsonderwijs beoogde te zorgen voor meer

zekerheid en continuïteit, maar dat het kabinet alweer

voornemens is om de wet te wijzigen;

van mening dat de mogelijkheid voor leerlingen om godsdienstig of levensbeschouwelijk vormingsonderwijs te

krijgen van grote waarde is;

verzoekt de regering de mogelijkheid voor leerlingen om

op openbare scholen godsdienstig of levensbeschouwelijk

vormingsonderwijs te ontvangen even toegankelijk te

houden als nu het geval is en daartoe de structurele

bekostiging in stand te houden,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Ceder en Stoffer.

Zij krijgt nr. 108 (36600-VIII).

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Ook wel bekend als de C3-ondertekenaars.

Voorzitter. We hebben een aantal fundamentele vragen

gesteld. De belangrijkste vraag is eigenlijk hoe dit kabinet

reflecteert op de notitie van de onderwijsinspectie. Ik begrijp

dat daar net geen antwoord op is gegeven, maar het is voor

ons wel van fundamentele waarde. De staatssecretaris gaf

daar een reactie op, maar formeel valt de onderwijsinspectie

onder de minister. We hopen dus ook een reactie van hem

te kunnen krijgen.

Dank u wel. Ik wens beide bewindspersonen veel succes.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel, meneer Ceder. Dan is het woord aan de heer

Dassen van Volt.

VoltDe heer DassenVolt

Dank, voorzitter. Ik neem het even over, omdat mijn collega

Koekkoek vandaag verhinderd is. Ik heb één motie die ik

graag zou indienen.

Zij krijgt nr. 107 (36600-VIII).

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat de Kamer reeds heeft uitgesproken dat

het toezicht op informeel onderwijs zich moet beperken tot

situaties van strijdigheid met de rechtsorde (31289, nr. 572);

constaterende dat de onderwijsinspectie het beoogde

wetsvoorstel onuitvoerbaar, rechtsstatelijk kwetsbaar en

niet effectief vindt;

overwegende dat het ministerie van JenV een rol speelt bij

aspecten die te maken hebben met de strijdigheid met de

rechtsorde buiten het formele onderwijs;

verzoekt de regering, indien een wetsvoorstel aanhangig

wordt gemaakt, dit voorstel vorm te geven in lijn met de

uitspraak van de Kamer;

verzoekt de regering tevens de onderwijsinspectie geen

toezichtsrol te geven die volgens de inspectie niet uitvoerbaar is en die de inspectie in een kwetsbare positie brengt,

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat scholen in het middelbaar en primair

onderwijs private adviesbedrijven ter ondersteuning kunnen

inhuren om kerndoelen, zoals lezen, schrijven en digitale

geletterdheid, te implementeren in hun curriculum;

constaterende dat de regering momenteel bezig is met een

verkenning naar de regulering van de ondersteuningsstructuur, vanwege de groei van eenmanszaken van 315 naar

3.115 sinds 2007;

constaterende dat de Kamer met het aannemen van de

motie-Paternotte/Pijpelink heeft gevraagd om regulering

van de onderwijsmarkt;

overwegende dat, terwijl de regering werkt aan regulering,

het probleem van wildgroei alleen maar zal verslechteren;

verzoekt de regering om via de onderwijsraden bewustwording te creëren, zodat scholen kritischer en zorgvuldiger

om zullen gaan met het aanbod van private onderwijsondersteuning, zolang er nog geen reguleringsstructuur

bestaat,

en gaat over tot de orde van de dag.

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Ceder, Stoffer en

Krul.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Dassen, Koekkoek,

Pijpelink en Rooderkerk.

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

28 november 2024

TK 30

30-7-21

Zij krijgt nr. 109 (36600-VIII).

VoltDe heer DassenVolt

Dank u wel, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Veel dank, meneer Dassen. De laatste spreker van de zijde

van de Kamer is de heer Eerdmans van JA21.

JA21De heer EerdmansJA21

Dank u, voorzitter. Ik was bij het protest op het Malieveld.

Ik kan zeggen dat dat niet echt mijn hobby is. Het was het

tweede protest in mijn leven, moet ik eerlijk zeggen. Ik was

er niet erg op mijn plek, maar ik … Oké.

(Hilariteit)

De voorzitterVoorzitter

Er kwamen zo veel mensen tegelijk naar voren, maar ik

denk toch dat deze keer de heer Paternotte als eerste was.

D66De heer PaternotteD66

Volgens mij zit iedereen in de zaal met de vraag wat het

eerste protest was in het leven van Joost Eerdmans.

(Hilariteit)

JA21De heer EerdmansJA21

Er is één iemand in de zaal die dat wel weet, denk ik. Dat is

mevrouw Van der Plas. Niet?

De voorzitterVoorzitter

Vertelt u het dan maar, meneer Eerdmans.

taat, hopelijk volgende week, dat de begroting aanzienlijk

plust ten opzichte van nu. Daar wordt aan gewerkt.

Voorzitter. Dan heb ik nog een vraag, over de stichting Na

de Oorlog en de Holocausteducatie. Ik begrijp dat dat een

beetje wordt geparkeerd in het amendement-Ceder. Mag

ik dat zo verstaan? Dit is namelijk een stichting die al heel

lang bestaat en in zeven jaar heel veel gastsprekers heeft

opgeleid, en dus best heel goed werk verricht. Het kost niet

zo heel veel, namelijk 2,5 ton per jaar. Kan ik dat zien in het

kader van het plan in de strijd tegen antisemitisme of het

amendement-Ceder? Kan het in ieder geval worden geregeld, want ik denk dat we daar echt geen afscheid van

moeten nemen. Dat is een no-brainer.

Voorzitter. Tot slot één motie.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat Nederlandse 15-jarigen tot de slechtste

lezers van de Europese Unie behoren;

constaterende dat de helft van onze leerlingen in het primair

onderwijs het basisniveau rekenen en taal niet haalt;

overwegende dat lesmethodes in rekenen, lezen en schrijven veel te veel in het teken staan van zelfredzaamheid en

digitale hulpmiddelen;

van oordeel dat we terug zouden moeten keren naar het

klassikale onderwijs waarbij structureel oefenen van de

lesstof in de klas met goede uitleg, discipline en pen en

papier tot betere schoolprestaties zal leiden;

verzoekt de regering met de sector na te denken over een

plan van aanpak "klassikaal onderwijs",

JA21De heer EerdmansJA21

Dat was in Stroe. Dat was een heftig protest. Dat was voor

de boeren, in 2022 in Stroe. Ik dacht dat dat mijn laatste

protest zou worden, maar daar is er dus nog een bij gekomen.

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Eerdmans.

D66De heer PaternotteD66

Ik wilde alleen maar zeggen dat het Malieveld u net zo goed

stond als Stroe.

JA21De heer EerdmansJA21

Kijk. Ik weet niet hoe groot de opkomst daar was, maar dit

was wel indrukwekkend. Dat wil ik er wel bij zeggen. Terwijl

ik niet zo heel graag aan protesten meedoe, deel ik wel de

analyse van D66 en dus ook wel van veel mensen dáár dat

je het snijden in de basis, dus in het onderwijs en onze

jeugd en de wetenschap, in de toekomst dubbel terug gaat

betalen. Daar betalen we dus een prijs voor. Daarom dien

ik mede dat amendement voor 1,3 miljard in. Ik vond het

ook een ongemakkelijk debat, omdat we weten dat er

gesleuteld wordt, maar ik denk wel dat de minister en de

staatssecretaris uiteindelijk blij kunnen zijn met een resul-

Zij krijgt nr. 111 (36600-VIII).

JA21De heer EerdmansJA21

Dank je wel.

De voorzitterVoorzitter

Veel dank, meneer Eerdmans. Dan gaan we schorsen voor

twintig minuten. Om 16.20 uur gaan we dus weer verder.

We zijn ietsje uitgelopen, dus als de beantwoording van

het kabinet in tweede termijn wat bondiger kan dan dat wij

als Kamer de tweede termijn hebben gedaan, dan zou dat

mooi zijn. We zien elkaar weer om 16.20 uur.

De vergadering wordt van 15.59 uur tot 16.22 uur geschorst.

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

28 november 2024

TK 30

30-7-22

De voorzitterVoorzitter

Er zijn in de eerste termijn enkele vragen gesteld aan de

minister en de staatssecretaris waarop de bewindslieden

nog zouden terugkomen. Dat horen we zo. We hebben ook

afgesproken — anders gebeurt dat bij dezen — dat de

appreciatie van de moties zeer kort kan. Alleen de appreciatie wordt gegeven, onder verwijzing naar het debat. Het

volgende debat staat namelijk om 17.00 uur gepland. Ik

krijg verschrikkelijk op mijn kop als we dat niet halen. Laten

we daar een gezamenlijke effort voor maken.

Ik geef nu graag het woord aan de minister van Onderwijs,

Cultuur en Wetenschap.

Minister BruinsMinister

Dank u wel, voorzitter. Er is nog een aantal vragen aan mij

gesteld die ik moet beantwoorden in de tweede termijn.

De heer Van der Hoeff deed een oproep aan mij om in het

wetenschappelijk onderwijs meer aandacht te besteden

aan bèta en techniek. Ik deel het belang van bèta en techniek. Wij doen dit onder andere met Beethoven en het

Nationaal Versterkingsplan van Microchip-talent. We

investeren bij zowel het mbo als het hbo als het wo in bèta

en techniek. Het gaat om 450 miljoen incidenteel en 80

miljoen structureel.

De heer Paternotte vroeg aan mij of er sprake is van

onderfinanciering van de sector. Het is goed dat de heer

Paternotte noemt dat we naar de financiering moeten kijken.

Er is immers sprake van demografische krimp en een daling

van het aantal internationale studenten. We moeten dus

vooral goed kijken naar de stabiliteit in de bekostiging. Dat

doe ik ook. Ik kom daar ook op terug in mijn beleidsbrief in

het eerste kwartaal van 2025.

De voorzitterVoorzitter

De heer Paternotte is alweer gelijk naar de interruptiemicrofoon gekomen. Hij gaat het heel kort en bondig doen. We

spreken af: maximaal vier interrupties per fractie. Ik ben in

deze ronde veel strenger dan in de vorige. Dat zeg ik vooral

tegen de mensen in het linkergedeelte van mijn blikveld,

want zij waren stout in de vorige ronde.

D66De heer PaternotteD66

Dat is goed. Dan verdelen mevrouw Rooderkerk en ik die

twee om twee. Mijn vraag is als volgt. De minister komt in

het voorjaar met een brief. Maar hij zegt tegelijkertijd niet

opnieuw PwC-onderzoek te willen laten doen naar in welke

mate we er nu aan voldoen. Vier jaar geleden zei het PwConderzoek: er is een miljard euro te weinig; dat moet erbij.

Vervolgens kwam dat erbij. Nu gaat er een miljard af. Dan

is de vraag natuurlijk: kom je daarmee niet vanzelf weer in

een situatie van structurele onderfinanciering, met alle

werkdruk en alle andere chronische vraagstukken die

daarbij horen? De financiering per student is bijvoorbeeld

enorm gedaald. Ik zou de minister graag willen vragen

waarom hij daar niet opnieuw onderzoek naar wil laten

doen.

ook iets. Dat PwC-rapport is nog steeds actueel. Het vorige

kabinet heeft naar aanleiding van dat PwC-rapport keuzes

gemaakt. Dit kabinet heeft er ook naar gekeken, maar in

een andere context. Ik heb het gehad over koopkracht en

veiligheid. We blijven investeren. Ik heb het Beethovenplan

en het praktijkgericht onderzoek al genoemd, evenals de

Groeifondsprojecten die blijven bestaan. Maar ik zie op dit

moment geen inhoudelijke aanleiding voor een nieuw PwCrapport.

Voorzitter. De heer Krul heeft een vraag gesteld over internationale neerlandistiek en heeft daarover een motie ingediend die hij misschien wil intrekken als mijn antwoord

voldoende is. Het klopt dat ik in de Kamerbrief heb aangegeven dat ik voornemens was om de Internationale Vereniging voor Neerlandistiek te betrekken bij de uitvoering van

het amendement. Ik ben daarover vorig jaar intensief met

de IVN in gesprek geweest. Nadien is echter gebleken dat

er juridische en uitvoeringstechnische kwesties kleven aan

de constructie waarbij de IVN het amendement uitvoert.

Dit heeft geleid tot een andere afweging omtrent de uitvoering van het amendement. Ik verken op welke wijze ik de

middelen rechtmatig en doelmatig kan inzetten om internationale neerlandistiek te stimuleren. Deze verkenning heeft

meer tijd gekost dan gewenst, maar is nu in de afrondende

fase. In de tussentijd zijn wel de activiteiten onder actielijn

3 gestart. Die lopen goed. Deze middelen zijn besteed. De

Taalunie en de IVN zijn hierbij betrokken.

CDADe heer KrulCDA

Actielijn 3 gaat over een ton. Ik wil geen mensen wijzer

maken dan ze al zijn, maar dit betekent dat er op dit moment

€900.000 op de plank ligt bij OCW. Wanneer kan de minister

hier meer over vertellen?

Minister BruinsMinister

Even kijken … De motie op stuk nr. 89 is hier ook bij

betrokken. Ik kom daar zo meteen op terug bij de motie op

stuk nr. 89.

De voorzitterVoorzitter

De minister continueert zijn betoog.

Minister BruinsMinister

O, hier heb ik het staan. Begin 2025. Dus dat is al heel snel;

nog even oud en nieuw afwachten.

CDADe heer KrulCDA

Dan houd ik die motie dus aan.

De voorzitterVoorzitter

Oké.

Op verzoek van de heer Krul stel ik voor zijn motie (36600-

VIII, nr. 89) aan te houden.

Daartoe wordt besloten.

Minister BruinsMinister

Helder. Ik heb in mijn antwoord eerder gewezen op de stabiliteit in de bekostiging en de demografische krimp. Dit is

Minister BruinsMinister

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

28 november 2024

TK 30

30-7-23

Dan stop ik die motie terug op de juiste plek, zodat ik niet

in de war raak.

Mevrouw Martens-America vroeg over de kleine taalopleidingen of het mogelijk is dat de gelden rechtstreeks naar

de opleidingen gaan en niet via een actieplan. De gelden

voor het sectorplan talen en culturen gaan al rechtstreeks

naar de instellingen en opleidingen. De middelen gaan mee

in de rijksbijdrage en komen zo direct ten goede aan de

vakgebieden en opleidingen. De sectorplannen zijn bedoeld

om in gezamenlijkheid keuzes te maken over hoe het vakgebied versterkt kan worden. Het sectorplan talen en culturen is hier een mooi voorbeeld van.

Dan kom ik op het punt van informeel onderwijs. Er is mij

gevraagd om nog te reageren op de rechtsstatelijkheid van

het wetsvoorstel. Ik begin met de opmerking dat grondrechten niet absoluut zijn. Uitzonderingen en beperkingen

moeten altijd per wet gemaakt worden. Daarom kent een

wetgevingstraject ook verschillende waarborgen. Ten aanzien van het genoemde wetsvoorstel doorloopt het kabinet

dit zorgvuldige proces, waarbij de waarborgen ook zitten

in de adviezen en de toetsen, bijvoorbeeld die van de Raad

van State. Dit is een onderdeel van het hoofdlijnenakkoord,

waarin ook de ambitie staat over dit wetsvoorstel. Daaraan

liggen de afspraken over de rechtsstatelijkheid, de Grondwet

en de democratische rechtsstaat ten grondslag.

Dan de CSC-beurzen.

plaatsvinden, conform de afspraken van het hoofdlijnenakkoord. De rol van de inspectie zal ik als minister van

Onderwijs bewaken. Ik zal zorgen dat er een zorgvuldig

proces wordt doorlopen.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Ik denk dat dit uniek is. Er is een situatie waarin de uitvoeringsorganisatie, nog voordat de wet uit de internetconsultatie is, al zegt: "Dit willen we niet op deze manier doen.

Doe het ons niet aan. Dit is onze taak niet. Rechtsstatelijk

hebben we vragen. We hebben er de capaciteit niet voor

en het gaat ten koste van onze primaire taken." Over die

primaire taken van de onderwijsinspectie weten we ook

allemaal dat het niet lekker gaat. Zou het dan geen gedachte

zijn of heeft de minister erover nagedacht om deze taak

ergens anders te beleggen? Ik vind deze wet verschrikkelijk,

ook omdat ik vind dat OCW zich niet te bemoeien heeft met

zaken die Justitie aangaan, maar dat is prima. Als de

minister dit toch wil doen, waarom belegt hij dit dan niet

elders, bij een uitvoeringsorganisatie die hier wel op zit te

wachten?

Minister BruinsMinister

Dit lijkt me precies een goede discussie voor bij de wetsbehandeling. De rol van de inspectie, de uitvoering en het

bewaken van de taken liggen bij mij. Ik vind het een goede

discussie om later op te pakken, wanneer we dit wetsvoorstel gaan bespreken.

De voorzitterVoorzitter

Voordat de minister verdergaat: ik zie een interruptie van

de heer Ceder.

De voorzitterVoorzitter

U heeft twee van de vier interrupties gebruikt, maar die

tweede was wel erg lang. Doet u deze dan heel kort.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Ik wachtte even de reactie af, maar dit was hem en daarom

interrumpeer ik. De minister is verantwoordelijk voor de

onderwijsinspectie. De vraag was wat hij vond van de

notitie van de onderwijsinspectie. Ik snap dat er een

wetstraject is en ik weet dat er waarborgen zijn en dat we

het wetsvoorstel met z'n allen parlementair gaan behandelen in Tweede en Eerste Kamer. Daar sta ik helemaal achter,

maar ik heb een vraag gesteld in het verlengde van de

toeslagenaffaire en de parlementaire enquête en de conclusies die daaruit zijn getrokken. De uitvoeringsorganisatie

zegt: rode vlag, doe dit alsjeblieft niet. Vanuit de ministerraad wordt toch besloten om het wetstraject in te zetten.

Dan lijkt het of er niet geleerd is van eerdere lessen. Mijn

vraag en volgens mij ook van een aantal andere partijen

was hoe de minister reflecteert op de uitspraken van de

onderwijsinspectie. Die zegt dit niet zomaar. Die zegt

eigenlijk: doe dit nou niet, want het is niet uitvoerbaar.

Minister BruinsMinister

De inspectie heeft de zorgen gedeeld en dat is goed. Ze zijn

betrokken bij het wetsvoorstel. Dat laten de opmerkingen

ook zien. Dat is goed. In het vervolgproces doet de inspectie

een uitvoeringstoets. Die is ook nodig. Ik ga over de

inspectie, dus ik bewaak de taken van mijn mensen. Zij

moeten hiermee kunnen werken. Dit moet passen binnen

hun taken en hun rollen. In het vervolgproces moet er een

uitvoeringstoets komen om te bezien of de inspectie dit

inderdaad kan. In alle stappen van het wetgevingsproces

moeten we bovendien de rechtsstatelijke toetsing laten

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Ik moet het volgende concluderen. De afgelopen jaren

hebben we de toeslagenaffaire meegemaakt. Er speelden

zaken bij onze Belastingdienst en de IND. De uitvoeringsorganisaties zeggen dat bij de besluitvorming die wij hier

continu maken niet de middelen, maar ook niet de juiste

opdracht worden meegegeven. Zij worden in hun werk

bemoeilijkt. Daaruit zijn lessen getrokken. Er zijn enquêtes

geweest.

De voorzitterVoorzitter

En uw vraag is?

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Ik concludeer, voorzitter, dat dit kabinet, "helaas" zeg ik

erbij, te weinig geleerd heeft van de gevaarlijke lessen in

de afgelopen jaren, waar uiteindelijk vaak de meest kwetsbare burgers de dupe van zijn geweest. Dat vind ik spijtig.

Minister BruinsMinister

Het is goed om te benadrukken dat er nog veel stappen te

zetten zijn. Er komt een internetconsultatie. Daar kunnen

wijzigingen uit voortkomen. De Raad van State gaat ernaar

kijken. Daar kunnen wijzigingen uit voortkomen. De

inspectie zelf zal een uitvoeringstoets doen. Daar kunnen

ook nog wijzigingen uit voortkomen. Natuurlijk moet de

inspectie dit, als we dit bij de inspectie beleggen, qua taak,

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

28 november 2024

TK 30

30-7-24

mandaat en rollen kunnen uitvoeren. Dat is een absolute

voorwaarde om de uitvoering van een dergelijk wetsvoorstel bij de inspectie te kunnen neerleggen. Ik sta voor mijn

mensen. Ik zal die rol ook bewaken vanuit het ambt dat ik

hier draag.

DENKDe heer ErginDENK

Bij een slecht wetsvoorstel en een slecht besluit kun je een

heel zorgvuldig traject doorlopen, maar dat maakt het

besluit niet beter, mooier of leuker. De minister verwijst

continu naar de uitvoeringstoets die bij de wetsbehandeling

gaat volgen. De eerste voorbode van de uitvoeringstoets

hebben we al. Ik citeer het volgende: "Het beoogde toezicht

is volgens de onderwijsinspectie niet uitvoerbaar. Het

beoogde toezicht is niet verenigbaar met de reguliere taak

van de inspectie." Dit is geen uitvoeringstoetskwestie of

bureaucratische kwestie, maar dit raakt de kern van de wet.

Wij verwachten gewoon dat deze minister daarop reflecteert

en niet doorverwijst naar wetsbehandelingen. In dit huis

weten we heel goed hoe wetten worden behandeld. Van

deze minister verwachten wij een reflectie.

De voorzitterVoorzitter

Deze wet is nog in consultatie. Volgens mij is deze wet nog

niet eens aan de Kamer aangeboden. Ik laat de minister

antwoorden, maar ik vraag aan de Kamerleden of ze korte

interrupties doen die vooral relevant zijn voor dit debat.

Minister BruinsMinister

Het wetsvoorstel is inderdaad in internetconsultatie. Na de

consultatie en na de Raad van State komt alle informatie

mee bij de indiening bij de Tweede Kamer. In alle stappen

van het wetgevingsproces vindt rechtsstatelijke toetsing

plaats. Ook de uitvoeringstoets van de inspectie gaat

komen. Daaruit moet blijken dat de inspectie dit inderdaad

ook kan doen. Dat is een voorwaarde om de wet te kunnen

uitvoeren. We moeten geen onuitvoerbare wetten maken.

De voorzitterVoorzitter

Kort.

DENKDe heer ErginDENK

Wat gebeurt er als uit de toets naar voren komt dat het

toezicht onuitvoerbaar is en niet past binnen de reguliere

taken van de onderwijsinspectie?

Minister BruinsMinister

Het is heel onverstandig om wetten aan te nemen die niet

uitvoerbaar zijn. Het is dan dus heel goed om daar hier in

de Kamer een heel stevig debat over te voeren.

DENKDe heer ErginDENK

Dan wil ik eigenlijk dezelfde vraag stellen als het gaat om

de grondrechten. De ambtenaren van OCW hebben heel

duidelijk aangegeven dat het gaat om een inperking van

diverse grondrechten. De onderwijsinspectie bevestigt dat

door aan te geven dat het rechtsstatelijk kwetsbaar is. Deze

minister heeft zijn handtekening gezet onder een rechtsstaatverklaring. Ik vraag aan hem hoe hij deze conclusie en de

conclusie van zijn eigen ambtenaren verklaart in relatie tot

de rechtsstaatverklaring die hij heeft getekend.

Minister BruinsMinister

In artikel 23 van de Grondwet staat dat onderwijs een

voortdurende zorg voor de overheid is. Onderwijsvrijheid

is buitengewoon belangrijk, maar grondrechten zijn niet

absoluut en worden altijd ingeperkt door wetten. Dat geldt

ook voor de onderwijsvrijheid en voor alle andere grondwettelijke vrijheden. Daarom kent een wetgevingstraject

juist ook verschillende waarborgen. Het is heel erg

belangrijk dat in het hoofdlijnenakkoord staat dat artikel 23

niet wordt aangetast en dat deze wet binnen die kaders

verder zal worden ontwikkeld. Dus dat betekent dat in iedere

stap van het wetgevingstraject wordt getoetst dat het niet

artikel 23 aantast, maar dat alles op een juridisch gezonde

manier rechtsstatelijk geborgd plaatsvindt, conform de

afspraken van het hoofdlijnenakkoord in de democratische

rechtsstaat.

De voorzitterVoorzitter

Meneer Ergin, uw laatste interruptie.

DENKDe heer ErginDENK

Ik kom ook tot een conclusie. Een tijdje geleden heb ik op

de website van de ChristenUnie een column gelezen, waarin

stond: "handen af van informeel onderwijs". Dat was

ondertekend door Kamerlid Bruins. Ik roep minister Bruins

op om die column nog een keer goed door te lezen en die

uit te voeren.

Minister BruinsMinister

Ik neem dat advies ter harte.

De voorzitterVoorzitter

Volgens mij was nu de heer Krul. Naar ik begreep, heeft hij

een heel korte interruptie.

CDADe heer KrulCDA

Ik begrijp dat de minister dingen in proces zet, de consultatie afwacht en dat er dan een uitvoeringstoets moet komen,

maar soms gebeuren er nu eenmaal dingen waar je als

bewindspersoon toch op moet reageren. Dat overkomt je

nu eenmaal. Dat is met deze notitie aan de hand. Ik denk

dat de minister als geen ander begrijpt wat zo'n notitie

teweegbrengt bij ontzettend veel organisaties en jongeren

in Nederland. Daar staan gewoon teksten in als "onbegrensd

toezicht" en "staatsrechtelijk kwetsbaar". Soms komt zo'n

notitie naar buiten en dan kan van een bewindspersoon

worden gevraagd om daar toch even op te reflecteren. De

mensen die kijken en deze zorgen hebben, zien hier twee

bewindspersonen die zeggen: dat ga ik niet doen. Dan

mogen wij niet bang maken. Maar dat neemt niks, niks van

die angsten weg. Sterker nog, het maakt die angst alleen

maar groter. Ik ga het nog een keer vragen, los van het

proces, want dat begrijp ik. Die notitie is naar buiten gekomen. Mensen zijn daar angstig over, want daar staan hele

zware teksten in. Kan de minister daarop reflecteren?

Minister BruinsMinister

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

28 november 2024

TK 30

30-7-25

Het is goed dat de notitie naar buiten gekomen is. Het is

ook goed om de huidige inschatting van de inspectie te

lezen. Uit de procesbrief die we vanuit het ministerie naar

de Kamer hebben gestuurd, waren die zorgen overigens

ook duidelijk op te maken. Alles moet op een ordentelijke

manier gebeuren. Bij de internetconsultatie verwacht ik dat

de inspectie weer input zal leveren. In iedere stap van het

proces zal telkens weer die rechtsstatelijke toetsing plaatsvinden, ook bij de Raad van State, in de ministerraad en

uiteindelijk in de Tweede Kamer. Dat is de volgordelijkheid

die we moeten nemen. Op dit moment praten we over een

wetsvoorstel dat nog niet is aangekomen bij uw Kamer. Ik

denk dat het goed is om het samen inhoudelijk op te pakken,

zodra het wetsvoorstel in een vorm voorligt, dat we er met

elkaar over kunnen spreken.

D66De heer PaternotteD66

Wat mij betreft ging dit debat over de begroting Onderwijs,

maar ik kan er niet omheen dat er behoorlijk stevig oppositie

is gevoerd tegen een wet die in consultatie is, ten aanzien

van informeel onderwijs. Een van de mensen heeft

gevraagd om die wet, samen met collega Becker van de

VVD. Ik vind het wel goed om even te benoemen dat die

wet is voortgekomen uit de zorg dat er Turkse weekendscholen in Nederland kwamen en dat we geen enkele titel hadden om te kijken wat daar gebeurt en om transparantie te

vragen. Later gebeurde hetzelfde met bijvoorbeeld Chinese

weekendscholen. Ook waren er andere zorgen over discriminatie die er nu eenmaal soms zijn in een heel klein deel

van het informeel onderwijs. Ik zou de minister de volgende

vraag willen stellen. Via een creatieve manier, vanuit zijn

verantwoordelijkheid voor de inspectie, werden er net ook

vragen aan hem gesteld. Dat doen natuurlijk ook de Europese contacten en de OJCS-Raad. Dit speelt ook in andere

landen. Zou hij bij zijn collega's in Frankrijk, Duitsland, de

Scandinavische landen — daar denk ik als eerste aan — te

rade willen gaan om te horen hoe zij omgaan met dit

vraagstuk van het toezicht? Zij hebben misschien geen

artikel 23, maar ze hebben wel die buitenlandse invloeden.

Zou de minister, voordat het commissiedebat over buitenlandse inmenging plaatsvindt, die inventarisatie aan ons

kunnen doen toekomen?

Minister BruinsMinister

Ik vind het een interessante gedachte om met buitenlandse

collega's te spreken over hoe zij met deze zorg omgaan. Ik

kan dat inventariseren. Als er nieuwe, nuttige inzichten

uitkomen, kan ik die meedelen aan de heer Paternotte.

D66De heer PaternotteD66

Wat mij betreft aan de hele Kamer.

Minister BruinsMinister

Alle 150 Kamerleden krijgen de informatie altijd tegelijk,

zodat geen enkel Kamerlid voordeel heeft ten opzichte van

een ander.

De voorzitterVoorzitter

Zo is het. De minister continueert zijn betoog.

Minister BruinsMinister

Voorzitter. De CSC-beurzen, waar mevrouw Martens-America over sprak. Is haar motie al voldoende, of moet ze

samen met de heer Paternotte een nieuwe motie indienen?

Zij sprak over de motie die vraagt om met kennisinstellingen

in gesprek te gaan over het verlenen van toegang met een

CSC-beurs tot sensitieve kennisgebieden. De motie heeft

effect gesorteerd. Ik heb hierover gesproken met de

bestuurders van de instellingen. Ze zijn hier alert op en

gaan veel bewuster om met CSC-beurzen. In januari hebben

we een commissiedebat over kennisveiligheid. Dan zal ik

een verdere stand van zaken geven. Ik kom straks nog nader

terug op de ingediende motie.

Mevrouw Van Zanten vroeg naar haar motie inzake

gesprekken met organisaties die oproepen tot een boycot

van Israëlische universiteiten. De motie verzoekt gesprekken

met groepen, organisaties, bedrijven en instellingen die

antisemitische uitlatingen doen tot een minimum te

beperken. De minister van JenV heeft het voortouw in de

uitvoering van de motie en zal daarop terugkomen. Ik ben

zelf, samen met de andere betrokken bewindspersonen,

met de minister van JenV hierover in gesprek, om te bezien

wat de implicaties van de motie zijn voor de verschillende

beleidsterreinen van mijn ministerie.

BBBMevrouw Van ZantenBBB

Kan de minister vertellen wanneer wij hierover wat meer

horen?

Minister BruinsMinister

Dat is een hele goede vraag. Daar kom ik in een brief op

terug.

Dat waren de vragen die nog aan mij gesteld waren.

De voorzitterVoorzitter

Dan gaan we nu in recordtempo kijken hoe we de moties

kunnen appreciëren, onder verwijzing naar het debat.

Minister BruinsMinister

Ik begin met de amendementen. Het amendement op stuk

nr. 70, van de heer Stoffer, is aangepast. Die kan ik nu oordeel Kamer geven.

Op het amendement op stuk nr. 71, van de heer Dekker,

heb ik in eerste termijn nog niet gereageerd. Dat amendement moet ik ontraden.

Het amendement op stuk nr. 72, dat het amendement op

stuk nr. 59 vervangt, leidt niet tot een ander oordeel. Er is

alleen een extra ondertekenaar toegevoegd.

Hetzelfde geldt voor het amendement op stuk nr. 73, dat

het amendement op stuk nr. 64 vervangt.

Dan is er een nieuw amendement ingediend door de heer

Ergin, over het terugdraaien van de bezuiniging op de

imamopleidingen. Dit amendement moet ik ontraden. Ik

heb de bijdrage zeven jaar beschikbaar gehouden, maar ik

heb ook gezegd dat ik de hand blijf uitsteken naar instellingen die zo'n opleiding overwegen.

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

28 november 2024

TK 30

30-7-26

Dan kom ik bij de moties.

De voorzitterVoorzitter

Kunt u het nog even herhalen? De amendementen op stuk

nrs. 71 en 74 zijn ontraden. Kunt u nog even herhalen wat

u gezegd heeft over het amendement op stuk nr. 59?

Minister BruinsMinister

Even kijken. Het amendement op stuk nr. 59 is het amendement op stuk nr. 72 geworden.

De voorzitterVoorzitter

Het amendement op stuk nr. 59 wordt het amendement op

stuk nr. 72.

Minister BruinsMinister

Daar is alleen een extra ondertekenaar bij gekomen. Dat

amendement was al ontraden en dat blijft zo.

Het amendement op stuk nr. 64 is het amendement op stuk

nr. 73 geworden. Ook dat amendement blijft ontraden. Dat

was al ontraden. Er is alleen een extra ondertekenaar bij

gekomen.

De voorzitterVoorzitter

Oké. En dat amendement blijft ontraden.

Minister BruinsMinister

Dat blijft ontraden.

De voorzitterVoorzitter

Oké, sorry. Dank u. U continueert uw betoog.

Minister BruinsMinister

Ik ben er voor u, voorzitter. Dan kom ik bij de moties die

aan mij zijn toebedeeld. De staatssecretaris komt zo meteen

met haar moties.

De motie op stuk nr. 77, ingediend door mevrouw Tseggai,

is ontijdig. De motie loopt vooruit op de uitkomsten van

het onderzoek over de verplichte stagevergoeding. Daar

kom ik dus in het voorjaar op terug.

De motie op stuk nr. 80, inzake de jeugdliteratuur op de

pabo, geef ik oordeel Kamer.

De voorzitterVoorzitter

Heel kort, mevrouw Tseggai.

GroenLinks-PvdAMevrouw TseggaiGroenLinks-PvdA

De minister zegt dat de motie ontijdig is, maar in de motie

is het procesvoorstel gedaan over hoe te reageren als het

onderzoek er eenmaal is. Dat lijkt me een beetje gek.

Hier zijn veel partijen bij betrokken; vooraleerst het

bedrijfsleven en het beroepenveld. Die hebben natuurlijk

een heel belangrijke stem. Samen met de minister van SZW

zit ik er bovenop. Het is voor nu echt belangrijk om eerst

het onderzoek af te wachten en de beleidsreactie die we

daarop zullen geven. Begin 2025 gaan we dan hierover met

elkaar spreken.

GroenLinks-PvdAMevrouw TseggaiGroenLinks-PvdA

Ik wacht al een jaar op het onderzoek. Het zou eerst voor

de zomer komen. Toen zou het na de zomer komen. Toen

zou het voor de begroting komen, en toen zou het na de

begroting komen. Dus ik wil eigenlijk meteen een reactie

en meteen een voorstel naar aanleiding van het onderzoek.

Met alle respect, daar gaat het bedrijfsleven niet over; daar

gaat de Kamer over.

Minister BruinsMinister

Het blijft begin 2025. Dat is best wel dichtbij. Daar zitten

sinterklaas en kerst nog tussen, maar begin 2025 komt dat

onderzoek nu ook echt; daar ziet het nu toch echt naar uit.

Dan kom ik ook zo snel mogelijk met een beleidsreactie.

Voor nu echter geef ik de motie het oordeel: ontijdig.

De motie op stuk nr. 80 geef ik zoals gezegd oordeel Kamer.

Ook de motie op stuk nr. 81, eveneens over jeugdliteratuur

op de pabo, geef ik oordeel Kamer.

De motie op stuk nr. 85, over bedrijfsvakscholen, moet ik

ontraden. Bedrijfsvakscholen zijn waardevolle initiatieven

van het bedrijfsleven, maar het bedrijfsleven heeft echt een

eigen rol en verantwoordelijkheid in dezen. Overheidsinterventie is hier niet op z'n plaats. Het bedrijfsleven werkt ook

vaak al heel erg goed samen met het mbo.

De motie op stuk nr. 86 geef ik oordeel: overbodig. In de

werkagenda is 35% het doel en de DUO-instroomcijfers

laten zien dat de weging nu echt in gang is gezet en nu al

is gestegen naar 31%. Voor de zomer van 2025 krijgt u van

mij een update.

De motie op stuk nr. 87 over de CSC-beurzen van mevrouw

Martens-America krijgt van mij oordeel Kamer. Het is verstandig om het breder te bekijken dan de technische studies.

Ik neem dit bredere perspectief mee in de gesprekken met

de universiteiten.

De motie op stuk nr. 88 van mevrouw Martens-America,

over een landelijke regietafel opleidingsaanbod, geef ik

oordeel Kamer. Ik deel de wens achter de motie. Ik wil ook

voorkomen dat zonder afstemming opleidingen verdwijnen.

Dus ja, ik ga hierover het gesprek met de onderwijsinstellingen aan om te bekijken hoe we kunnen borgen dat een

landelijk dekkend opleidingsaanbod in stand blijft. Ik kom

daarop terug in mijn beleidsbrief in het eerste kwartaal van

2025.

Dan ben ik bij de motie op stuk nr. 89 van de heer Krul, die

hij misschien wel zou willen intrekken op grond van het

eerder gegeven antwoord.

Minister BruinsMinister
De voorzitterVoorzitter

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

28 november 2024

TK 30

30-7-27

Die motie is volgens mij aangehouden.

Minister BruinsMinister

De motie is aangehouden? Heel goed, dan hoef ik geen

appreciatie te geven.

De motie op stuk nr. 93 van de heer Soepboer, over het

investeren met andere ministeries, is overbodig. Uiteraard

begin ik met de constatering dat Defensie al investeert in

R&D, bijvoorbeeld via TNO-Defensie. Recent heeft de AWTI

een advies gepresenteerd over verdere samenwerking

tussen Defensie en het hbo en wo: Kennisoffensief voor

Defensie. Daarin staat een stevig pleidooi voor deze

samenwerking. Ik steun dat. We gaan dat dus doen, zelfs

al op heel korte termijn, want morgen heb ik overleg met

mijn collega's van Defensie en van Economische Zaken.

Het doel is te bezien of en hoe we dit kunnen gaan doen.

Of dit leidt tot een concrete investeringsagenda kan ik nu

nog niet toezeggen, maar we gaan hier met drie bewindslieden met een zeer positief oog naar kijken.

De voorzitterVoorzitter

Een korte verduidelijkende vraag van de heer Soepboer.

NSCDe heer SoepboerNSC

Ik ging bijna alweer zitten, maar toen zei u helaas niet tot

een concrete investeringsagenda te kunnen komen. Daar

roept de motie nu juist toe op. De appreciatie "overbodig"

vind ik gek als u zegt dat niet te kunnen toezeggen, want

daar gaat de motie nu juist over.

Minister BruinsMinister

Dan moet ik de motie "ontijdig" verklaren. Tot aan morgen

en mijn eerste gesprek kan ik nog niet zeggen wat eruit gaat

komen. Ik kan wel toezeggen, mede namens de twee collega's, dat er sowieso een beleidsreactie komt op het AWTIadvies. Daarin kan ik dan heel goed antwoord geven op de

vraag van de heer Soepboer.

NSCDe heer SoepboerNSC

Dan heb ik een kort verzoek aan de minister. Als u toezegt

dat u er bij mij op terugkomt en dat u de rest van de Kamer

daarin meeneemt — u bent er al mee aan de slag — dan

zou ik mijn motie kunnen aanhouden.

De voorzitterVoorzitter

"Als de minister toezegt".

NSCDe heer SoepboerNSC

Als de minister dat zou willen toezeggen.

Minister BruinsMinister

Ik kan dus niet toezeggen dat er een investeringsagenda

uit gaat komen. Als de motie wordt aangehouden, hoef ik

er nu geen appreciatie aan te geven. Maar of er een investeringsagenda gaat komen, moet nog blijken uit het gesprek

dat ik met mijn collega's heb.

NSCDe heer SoepboerNSC

Juist. Dat wacht ik dat af en daar rapporteert u — via de

voorzitter — dan over. Ik zou de motie alsnog kunnen

indienen als er geen investeringsagenda uitkomt. Ik houd

de motie dus aan.

Minister BruinsMinister

Ja, dan kan ik er alsnog een appreciatie aan geven.

De voorzitterVoorzitter

Op verzoek van de heer Soepboer stel ik voor zijn motie

(36600-VIII, nr. 93) aan te houden.

Daartoe wordt besloten.

Minister BruinsMinister

De motie op stuk nr. 94 van mevrouw Beckerman, over het

niet-gebruiken van studiefinanciering onder mbo'ers, geef

ik het oordeel ontijdig. Het klopt dat het gebruik, met name

bij mbo 1 en 2, lager is dan je zou mogen verwachten. Ik

doe momenteel onderzoek naar de oorzaak daarvan, maar

daar kan ik nu nog niets over zeggen. Op basis van dat

onderzoek zal ik voorstellen aan uw Kamer doen voor wat

we wel kunnen doen, inclusief eventuele financiële implicaties. Want dit is misschien niet gratis en ik heb niet meteen

dekking daarvoor.

De motie op stuk nr. 95 over AmbachtNederland moet ik

ontraden, hoewel ambachten mijn hart hebben. We hebben

daarvoor speciaal bij SPB een kennispunt. De afgelopen

jaren is AmbachtNederland door mijn ministerie in staat

gesteld om hun werkwijze te borgen op verzoek van uw

Kamer, maar ik zie op dit moment geen mogelijkheid en

ook geen reden om daar opnieuw aan te beginnen.

De motie op stuk nr. 96 van mevrouw Beckerman en de

heer Stultiens, om voor alternatieven voor de langstudeerboete buiten de OCW-begroting te kijken, moet ik ontraden.

De motie op stuk nr. 98 over overleggen met krimp- en

grensregio's over de invulling van het beleid inzake internationale instroom geef ik het oordeel "overbodig". Ik deel

wel van harte met de BBB dat er bij de uitwerking van het

nader beleid rondom internationale instroom specifieke

aandacht dient te zijn voor krimp- en grensregio's, maar

dat is nu al het geval. Ik heb daar ook veel contact over met

de regio's.

SPMevrouw BeckermanSP

Ik dacht, ik wacht even alle oordelen over mijn moties af,

behalve natuurlijk degene die voor de staatssecretaris is.

Ik heb een vraag over de motie op stuk nr. 94, want van het

antwoord daarop vond ik een klein stukje vrij cynisch. Waar

gaat het over? 12% van de mbo-studenten op bol-niveau 1

en 2 vraagt de basisbeurs niet aan. Daar zijn meerdere

redenen voor. De minister zegt nu: als we die beurs gaan

promoten en ervoor zorgen dat ze hem ook echt gaan aanvragen, dan kost dat geld. Dat vind ik wel heel cynisch, want

dit is geld waar zij recht op hebben.

Minister BruinsMinister

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

28 november 2024

TK 30

30-7-28

Dat klopt, en toch kost het natuurlijk geld. Daar heb ik geen

dekking voor. Maar zij hebben daar recht op, dus willen wij

weten hoe het komt dat ze hem niet aanvragen. Het is niet

zo dat er nu geld overblijft omdat ze hem niet aanvragen.

Ik zal voorstellen doen aan uw Kamer over wat we eraan

kunnen doen, zodra we weten wat de onderliggende reden

is van het niet-aanvragen. Want ze hebben er recht op, dus

ik wil die redenen weten. Ik doe mijn best om uw Kamer in

het najaar 2025 hierover te informeren en met nadere

plannen te komen. We willen niet dat deze jonge mensen

in de kou staan, zonder dat dat nodig is.

BBBMevrouw Van ZantenBBB

Ik heb een vraag over mijn motie op stuk nr. 98. Ik heb van

de mensen uit de regio zelf begrepen dat het op dit moment

gaat om schijnoplossingen, dat de minister zelf al had

aangegeven dat de instellingen bijzonder creatief moeten

zijn om goedkeuring van de commissie te krijgen. Juist daar

ligt het pijnpunt voor regio's zoals Zeeland, Drenthe, Groningen en Limburg. Bij de huidige opgestelde voorwaarden

en de toetsing daarvan is onvoldoende oog voor de ligging

van deze regio's en de gevolgen daarvan. Ik vraag daarop

een reactie van de minister.

Minister BruinsMinister

Ik blijf even haken bij de woorden "bijzonder creatief". De

toets anderstalig onderwijs wordt uitgevoerd door een

onafhankelijke commissie, dus daar bemoei ik mij in ieder

geval niet mee. Maar het is zeker goed om de criteria, zodra

die beschreven en hier in een debat behandeld zijn, goed

te bekijken en er volop gebruik van te maken, want die criteria zijn er niet voor niets. De instellingen kunnen daar vol

op inzetten. Waar wij het goed verdedigbaar vinden dat

anderstalige opleidingen blijven bestaan, kunnen de

instellingen ook volop gebruikmaken van die criteria, die

ook in de algemene maatregel van bestuur komen te staan.

Daar kunnen ze maximaal op inzetten. In die zin houdt de

motie op stuk nr. 98 het oordeel "overbodig".

De motie op stuk nr. 101 van de heer Ergin over de

imamopleiding moet ik ontraden. Maar ik heb gezegd:

mochten zich in de toekomst opnieuw instellingen melden

die een geaccrediteerde en bekostigde opleiding tot imam

willen starten, dan ga ik graag met hen in gesprek. Maar ik

doe dat niet proactief. Ik laat het bij de instellingen. Daar

ligt het primaat.

Voorzitter. Dan hebben we al een limerick gehad en een

citaat van Bertolt Brecht. Ik eindig mijn termijn graag met

een gedicht van J.C. Bloem. Het heet November, passend

bij deze tijd. Ik doe alleen de eerste strofe, omwille van de

tijd. J.C. Bloem is de lievelingsdichter van mijn moeder en

daarom heb ik hem gekozen. De eerste strofe luidt:

Het regent en het is November:

Weer keert het najaar en belaagt

Het hart, dat droef, maar steeds gewender,

Zijn heimelijke pijnen draagt.

Ik dank u wel voor uw gastvrijheid.

De voorzitterVoorzitter

Ik dank u wel. Een mooi gedicht. Dank voor de beantwoording. Dan geef ik nu graag het woord aan de staatssecretaris, die na de eventueel nog resterende vragen uit de eerste

termijn de moties en amendementen zal appreciëren onder

verwijzing naar het debat.

Staatssecretaris PaulStaatssecretaris

Voorzitter, dank u wel. Met uw welnemen begin ik met de

amendementen en de moties. Gezien de klok zal ik proberen

om de appreciatie zo snel mogelijk te doen.

Ik begin met het amendement op stuk nr. 110, over de

techniek-havo. Dit amendement moet ik ontraden vanwege

de ondeugdelijke dekking. Voor de goede orde: dit amendement had eerst stuk nr. 75.

Dan het amendement op stuk nr. 72, oorspronkelijk stuk nr.

62, van de heer Ergin, over hoogbegaafde leerlingen. Dit

amendement kan ik oordeel Kamer geven.

De voorzitterVoorzitter

Doet u eerst alle amendementen, dan zal ik daarna de oordelen herhalen. Is dat goed? Want het wordt nu opgeschreven.

Staatssecretaris PaulStaatssecretaris

Dit waren de amendementen. Tenminste, er is nog één

ander amendement, maar dat heb ik in eerste termijn al

geapprecieerd. Ik heb begrepen dat dat amendement een

ander nummer heeft gekregen omdat het is gewijzigd: stuk

nr. 112. Ik heb begrepen dat de wijziging is dat mevrouw

Van Zanten meetekent. Dat wijzigt niets aan mijn appreciatie. Die blijft oordeel Kamer.

De voorzitterVoorzitter

Oké. Dus dan wordt het amendement op stuk nr. 110 ontraden, krijgt het amendement op stuk nr. 72 oordeel Kamer

en blijft het amendement op stuk nr. 112 oordeel Kamer

krijgen. Dank u wel.

Staatssecretaris PaulStaatssecretaris

Ik hoorde "72", maar volgens mij heb ik dat niet gezegd. Ik

zal het een keer herhalen. 110 van Ceder: ontraden, wegens

ondeugdelijke dekking. 76 van Ergin: oordeel Kamer. En

112: oordeel Kamer.

De voorzitterVoorzitter

Ja, oké. Dan houdt iedereen het bij uw samenvatting.

Staatssecretaris PaulStaatssecretaris

Ja. De administratie moet op orde zijn.

Dan ga ik door met de moties. De motie op stuk nr. 78 van

mevrouw Pijpelink is ontijdig, want het onderwerp van de

motie behoort bij de portefeuille van de staatssecretaris

van Financiën. Die voerde een verkenning uit. Dat heeft wat

langer geduurd. Ik informeer uw Kamer begin 2025 per brief

over de uitkomst van die verkenning. Omdat die brief nog

volgt, geef ik de motie "ontijdig" als appreciatie.

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

28 november 2024

TK 30

30-7-29

De motie op stuk nr. 79 van de heer Van der Hoeff is ontijdig. Dit onderwerp heeft mijn volle aandacht. Ik zal er in de

voortgangsrapportage over passend onderwijs in het

voorjaar van 2025 verder op ingaan. Dit gaat over de

ondersteuning van kwetsbare leerlingen. Ik zou de heer Van

der Hoeff willen suggereren om op die brief te wachten.

De motie op stuk nr. 82 van de heer Kisteman, over professionals in de praktijkvakken: oordeel Kamer.

De motie op stuk nr. 83 van de heer Kisteman, over kennispunt evidence-informed: oordeel Kamer.

De motie op stuk nr. 84 van de heer Kisteman over leescoaches is overbodig. Ik heb daar ook geen budgettaire dekking

voor. Dit gebeurt grotendeels al via de Bibliotheek op

school. De motie is dus overbodig.

De motie op stuk nr. 90 van de heer Krul met het verzoek

om te komen met een voorstel om de mdt in 2025 voort te

zetten, moet ik ontraden. Daar heb ik geen dekking voor.

De motie op stuk nr. 91 van de heer Soepboer over de

regeling onderwijsregio's terugbrengen tot een stimuleringsregeling, ga ik ontraden, want de onderwijsregio's zijn er

voor de aanpak van de tekorten. Die creëren zeer zeker niet

de overhead die in de overwegingen wordt geschetst.

Daarnaast zien we dat de aanpak op heel veel plekken, in

heel veel regio's, werkt, door de solidariteit en de samenwerking die worden bevorderd. Ik zou ook willen zeggen:

we doen dit pas anderhalf jaar, dus ik wil dit een serieuze

kans geven en de regio's gewoon hun werk laten doen.

Daarbij houden we goed vinger aan de pols, om te zien wat

er precies gebeurt en hoe.

De motie op stuk nr. 92 van de heer Soepboer over een

subsidieregeling voor educatieve initiatieven — het ging

over de streektalen — moet ik ontraden, want daar heb ik

geen dekking voor. Ik zou daaraan willen toevoegen — ik

meende dat ik de heer Soepboer daarin aan mijn zijde had

— dat we willen proberen om het aantal subsidieregelingen

voor het onderwijs terug te dringen. Ik moet eraan toevoegen dat de stevige taakstelling die ik op mijn eigen departement heb, zowel ten aanzien van het aantal ambtenaren als

financieel, ook haar stempel drukt. Deze motie moet ik dus

helaas ontraden.

De voorzitterVoorzitter

Volgens mij is dit uw laatste interruptie, meneer Soepboer.

NSCDe heer SoepboerNSC

Het gaat me niet eens per se om een subsidieregeling of

wat dan ook. Het gaat mij om de mogelijkheid dat deze

talen ook in het onderwijs iets kunnen doen, iets kunnen

ontwikkelen. Op dit moment is er vaak geen mogelijkheid.

Ze weten niet waartoe ze zich kunnen keren. Dat was

eigenlijk meer de oproep. Zou u, samen met uw collega's

van de andere departementen, daarnaar kunnen kijken? Als

u 'm ontraadt, wil ik in ieder geval vragen om goed te kijken

naar de vragen die ik hierover ga stellen. Wellicht kunnen

we in gezamenlijkheid dit onderwerp in ieder geval verder

brengen.

De voorzitterVoorzitter

Ik heb mij vergist. U heeft er toch nog een, maar u hoeft

daar geen gebruik van te maken. U heeft er wel nog een

over.

Staatssecretaris PaulStaatssecretaris

Ik wil best kijken naar de eventuele vragen die de heer

Soepboer daarover heeft, om te kijken of we via bestaande

kanalen, communicatiekanalen of wat dan ook, kunnen stimuleren dat deze streektalen de juiste aandacht krijgen.

Maar ik geef wel een winstwaarschuwing, want ik kan van

alles beloven en we kunnen weer een onderzoekje of een

verkenning doen, maar dat kost allemaal tijd en geld. Dat

zijn schaarse middelen. Ik ben daar gewoon wat strakker

in. De heer Soepboer gaf aan dat hij met concrete vragen

zal komen. Daar ga ik uiteraard heel welwillend naar kijken.

Voorzitter. Dan ga ik door naar de motie op stuk nr. 97 over

School en Omgeving van mevrouw Beckerman. Die moet

ik ontraden, want die is onuitvoerbaar. De regeling School

en Omgeving vindt plaats op schoolniveau. Daarvoor kijken

we naar de 5% scholen waar de grootste achterstanden

zijn. Ik kan dat niet op individueel kindniveau doen. De motie

is onuitvoerbaar.

De motie op stuk nr. 99 van mevrouw Van Zanten over

autisme en autismeprogramma's in het onderwijs is overbodig. Het is belangrijk dat ook jeugdigen met autisme goed

ondersteund worden in het onderwijs. Samenwerkingsverbanden hebben daar simpelweg een taak in. Dit moeten ze

al doen. Daar sturen we strak op.

Voorzitter. De motie op stuk nr. 101, ook van mevrouw Van

Zanten van BBB, gaat over transparantie en gelijke kansen

voor kenniscentra. Het gaat onder andere over seksuele

voorlichting. Deze motie is ontijdig. Mevrouw Van Zanten

zou de motie eventueel bij VWS kunnen indienen, want

daar hoort die.

De motie op stuk nr. 103 van de heer Ergin over het intrekken van de Wet toezicht informeel onderwijs, ga ik ontraden.

Ik sta achter die wet.

Voorzitter. De motie op stuk nr. 104 van de heer Stoffer gaat

over een professionele richtlijn om mensen te stimuleren

voor de klas te gaan staan. Dat is op zich een sympathieke

motie, maar ik ga 'm toch ontraden, want uiteindelijk

bepalen de werkgever, de school en het individu of diegene

wel of niet voor de klas gaat staan. Dat is niet aan mij.

Dan de motie op stuk nr. 105, ook van de heer Stoffer, over

subsidie voor lesmateriaal rond relationele en seksuele

vorming. Die is overbodig. Dit is onderdeel van de Gezonde

School en ook dit is iets wat via VWS loopt. Ik zeg er nog

iets bij. In zijn eerste termijn suggereerde de heer Stoffer

dat het een verplichting is om mee te doen aan het programma Gezonde School, maar dat mag. Dat is geen verplichting, dus dat leg ik niet op.

De motie op stuk nr. 106 van de heer Ceder over de techniekhavo geef ik oordeel Kamer.

De motie op stuk nr. 107 van de heren Ceder en Stoffer gaat

over levensbeschouwelijk onderwijs, met het verzoek om

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

28 november 2024

TK 30

30-7-30

de financiering in stand te houden. Die moet ontraden,

omdat ik daar geen dekking voor heb.

Dit hoort echt bij VWS. Ja, serieus.

De motie op stuk nr. 108 van de heer Ceder over informeel

onderwijs moet ik ontraden.

Dan de motie op stuk nr. 109 van mevrouw Koekoek over

de private ondersteuningsmarkt, om meer bewustwording

via de onderwijsraden te creëren zodat scholen kritischer

en zorgvuldig omgaan met het aanbod. Die kan ik oordeel

Kamer geven.

Tot slot de motie op stuk nr. 110 van de heer Eerdmans,

om met een sectorplan van aanpak te komen voor klassikaal

onderwijs. Die moet ik ontraden. Ik moet wel zeggen dat ik

uw verzoek opvat als nog meer inzet op evidence-informed

onderwijs. Dat is iets waar we op allerlei manieren heel

stevig op inzetten, bijvoorbeeld via de wettelijke eis die aan

scholen opgelegd gaat worden om meer evidence-informed

te werken. Via het herstelplan kijk ik ook met de sector wat

extra nodig is. Maar dit specifiek maken voor klassikaal

onderwijs, als vorm van onderwijs? Dat is toch echt aan de

scholen. We hebben het hier geregeld over artikel 23 van

de Grondwet. Dat betekent dat wij als overheid gaan over

het wat, maar dat scholen gaan over het hoe. Ik moet 'm

dus ontraden.

De voorzitterVoorzitter

Oké. Mevrouw Rooderkerk had een korte interruptie.

De voorzitterVoorzitter

Dan schrijven we dat op. We zullen dat doorgeleiden — of

hoe zeggen we dat altijd? — naar de regering. De heer

Soepboer.

NSCDe heer SoepboerNSC

De voorzitter nodigde mij uit om ook mijn laatste interruptie

op te maken, meende ik net. Maar eigenlijk is het een korte

vraag die ik niet beantwoord heb gekregen en niet zozeer

een interruptie. Die ging over die 79,4 miljoen voor de

onderwijsregio's.

Staatssecretaris PaulStaatssecretaris

Ik kom nog aan de vragen.

NSCDe heer SoepboerNSC

O, o.

Staatssecretaris PaulStaatssecretaris

Ik heb tegen de voorzitter gezegd dat ik zou beginnen met

het appreciëren en nu kom ik aan de vragen.

De voorzitterVoorzitter

Maar deze interruptie telde wel als interruptie.

D66Mevrouw RooderkerkD66

Ik vrees dat ik nog geen preadvies heb gehad op mijn motie

op stuk nr. 80.

Staatssecretaris PaulStaatssecretaris

Kijk, dat schiet lekker op.

Staatssecretaris PaulStaatssecretaris

Ik moet even zoeken. De motie op stuk nr. 80.

D66Mevrouw RooderkerkD66

Die gaat over de pabo's en de lerarenopleidingen.

De voorzitterVoorzitter

Die was oordeel Kamer, van de minister.

Staatssecretaris PaulStaatssecretaris

Oordeel Kamer, ja.

De voorzitterVoorzitter

Oordeel Kamer. Dan had mevrouw Van Zanten ook een

heel korte interruptie, had ze me beloofd.

BBBMevrouw Van ZantenBBB

Heel kort, voorzitter. De staatssecretaris zegt dat de motie

op stuk nr. 101 ontijdig is, omdat het bij VWS hoort. Ik

constateer dat VWS bij dit onderwerp elke keer verwijst

naar OCW en OCW naar VWS. Dus waar kunnen we nou

terecht?

Staatssecretaris PaulStaatssecretaris

Voorzitter. Ik kom nu inderdaad aan de vragen en dan begin

ik met de vraag van de heer Soepboer over de niet-bestede

middelen van de onderwijsregio's. In zijn eerste termijn

haalde heer Soepboer inderdaad het bedrag van 79,4 miljoen aan. De verwachting is dat dat bedrag wel degelijk

besteed gaat worden. Want de begroting is op datum x

gemaakt en ingediend, maar daarna draait de wereld

gewoon door en er zijn ook verzoeken en aanvragen in het

kader van de ontwikkeling van de onderwijsregio's binnengekomen. Een deel daarvan is bestemd voor regio's die

extra ambities hebben, ook om op die manier vernieuwing

te realiseren en extra snel te kunnen inzetten op verbeteringen in het behoud van docenten en het werven van meer

onderwijspersoneel. Dat kan gaan om trajecten rond zijinstroom, extra begeleiding en al dat soort zaken. Dat geld

ligt dus niet op de plank. Ik kan het niet vrijelijk besteden

aan andere zaken.

Dan ga ik door met de vraag van de heer Stoffer over

informeel onderwijs. Hij vroeg naar de samenloop met zijn

motie, die hij eerder heeft ingediend. De heer Stoffer zit

hier niet, maar voor de Handelingen wil ik hier toch op

ingaan. Bij de totstandkoming van het wetsvoorstel Toezicht

informeel onderwijs is gekeken naar straf- en bestuursrecht.

Daar is de motie van de heer Stoffer heel nadrukkelijk bij

betrokken. Het is simpelweg nodig om aanvullend iets te

doen, omdat het strafrecht met name ziet op uitingen in de

openbare ruimte. Informeel onderwijs vindt over het algemeen niet in de openbare ruimte plaats. Vandaar dat dit

wetsvoorstel in wording een aanvulling is op wat er in het

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

28 november 2024

TK 30

30-7-31

Over de moties zal aanstaande dinsdag worden gestemd

en over de amendementen op donderdag 5 december.

De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

strafrecht wordt bepaald. Ik vind het belangrijk om te

benoemen dat het ministerie van Justitie en Veiligheid goed

is betrokken bij de totstandkoming van het wetsvoorstel,

evenals de minister van BZK.

Tot slot de vraag van de heer Eerdmans. Die ging over de

stichting Na de oorlog, of die een plek kan krijgen in het

plan van aanpak antisemitismebestrijding. Er komt in het

kader van het plan van aanpak antisemitismebestrijding

inderdaad een subsidieregeling. De stichting Na de oorlog

kan hier ook op inschrijven. Het amendement-Ceder leidt

ook tot een aanbesteding. Ook daarop kan die stichting

intekenen. Daarbij moet ik zeggen: dat is een aanbesteding

en daar ga ik mij verder niet rechtstreeks in mengen. Zo is

dat geregeld. In beide lijnen kan ik dus niet op voorhand

een garantie geven, maar ik zou zeggen: het advies is om

gewoon heel kritisch te kijken naar die criteria en alle zaken

die rond die beide lijnen spelen. Ik draag die stichting een

heel warm hart toe, ik hoop dat dat goedkomt. Dat zijn in

ieder geval de twee kanalen waar dat doorheen loopt.

Voorzitter. Dan ben ik klaar met mijn aandeel. Ik zou tot slot

de leden heel erg willen bedanken voor dit debat.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Maar de heer Paternotte heeft nog een

nabrander.

D66De heer PaternotteD66

Ik wil de staatssecretaris ook erg bedanken voor het debat,

en natuurlijk ook de ambtenaren, die zeer intensief hebben

moeten doorwerken voor het beantwoorden van alle vragen. We weten hoeveel tijd ze kwijt zijn met alles wat wij

kunnen vragen. Ik wil het volgende nog aan de staatssecretaris vragen. Er is veel debat geweest over informeel

onderwijs. Daarover hebben we veel kritische geluiden

gehoord. Eerder dit jaar is er een debat geweest waarin ik

en mevrouw Becker de staatssecretaris, toen nog minister,

juist vroegen: maak vooral voort met deze wet. Ik zou dat

hier graag willen herhalen. Zorgvuldigheid is belangrijk en

consultatie moet plaatsvinden, maar het zou goed zijn als

we het debat over de wet over niet al te lange termijn kunnen voeren. Ik hoop dus dat ze daarmee doorgaat.

Staatssecretaris PaulStaatssecretaris

Jazeker. Ik ben allang blij dat de heer Paternotte met deze

aansporing komt. Aanvankelijk had ik toegezegd dat de wet

voor Prinsjesdag in internetconsultatie zou gaan. Dat hebben we niet gered, vooral omdat we het gewoon zorgvuldig

willen doen. Nu is de wet wel in internetconsultatie. We

gaan de noodzakelijke stappen zetten. Dank.

De voorzitterVoorzitter

Nogmaals dank aan de minister en de staatssecretaris voor

de beantwoording. Dan hebben we nu de begroting van

het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

afgerond.

De algemene beraadslaging wordt gesloten.

De voorzitterVoorzitter

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

28 november 2024

TK 30

30-7-32