Terug
Plenair · wetgeving Gecorrigeerd beschikbaar

Begroting Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 2025

Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2025 (36600-VIII) 1e TK

26 november 2024 6u 16m

AI-samenvatting

Samenvatting

BBB sprak zich uit tegen antisemitisme en pro-Hamas-uitingen in onderwijs-, cultuur- en mediainstellingen, verwijzend naar een eerder aangenomen motie om gesprekken met betrokken organisaties tot een minimum te beperken. JA21 benadrukte dat universiteiten als vrijhavens voor kritisch denken niet mogen worden gebruikt voor intimidatie, wijzend op pro-Palestinademonstraties aan de UvA die 4 miljoen euro schade veroorzaakten. JA21 stelde dat de veiligheid van Joodse en Israëlische studenten niet onderhandelbaar is en vroeg om een krachtig statement tegen antisemitisme. Beide fracties verwezen naar de toename van antisemitisme sinds de voetbalrel met Maccabi in november.

JA21 verzocht de minister de subsidie van stichting Na de Oorlog — een organisatie voor Holocausteducatie en antisemitismebestrijding — voor komende jaren veilig te stellen, daar zij jaarlijks 1.500 aanvragen van scholen ontvangt. BBB stelde een motie in (aangenomen met NSC en VVD) voor een spoedopdracht aan Stichting Leerplanontwikkeling. De verdere reactie van het kabinet is in dit fragment niet opgenomen.

AI-gegenereerd op basis van trefwoord-relevante fragmenten. Controleer bij twijfel het volledige verslag hieronder.

Aanwezig

Sprekers · 21

Document

Verslag

20 sprekers · 319 bijdragen

Relevant

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

Begroting Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 2025

Aan de orde is de behandeling van:

- het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten

van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

(VIII) voor het jaar 2025 (36600-VIII).

De voorzitterVoorzitter

Aan de orde is de behandeling van de begrotingsstaten van

het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap voor

het jaar 2025. Ik heet de minister en de staatssecretaris van

Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van harte welkom. Ik

heet ook de leden, de mensen op de publieke tribune en

iedereen die dit debat op afstand volgt welkom.

Ik begin even met een mededeling. Vorige week hebben

leerlingen van het Gymnasium Novum uit Voorburg aan

de voorzitter van de commissie voor de Werkwijze een

petitie aangeboden. Dat is op zich al vrij uniek. Die gaat

over het invoeren van een "telefoonkabinet" voor Kamerleden. Zij hebben ook een telefoonkabinet gemaakt. De

Voorzitter van de Kamer, Martin Bosma, heeft toen toegezegd om vandaag tijdens de begrotingsbehandeling van

OCW dit telefoonkabinet hier op de tafel te plaatsen. Ik

nodig de Kamerleden die deelnemen aan dit debat uit om

hier vrijwillig aan mee te doen. Ik kan dat niet afdwingen,

zoals in sommige klassen, maar als u dat wil doen, nodig

ik u uit om uw telefoon hierin te doen en 'm wel echt uit te

zetten of op stil te zetten. Als die namelijk gaat trillen, dan

wordt het allemaal versterkt. Dat willen we niet. De heer

Ceder wil daar graag iets over zeggen.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Even een punt van orde. Ik vind het namelijk een prachtig

initiatief, maar de geest hierachter is natuurlijk dat wij offline

gaan debatteren met elkaar. Ik zie hier een aantal valsspelers, die hun laptops en iPads gewoon bij de hand hebben,

waardoor dit eigenlijk gewoon een dode letter is. Ik wil u

als voorzitter toch oproepen om door te pakken, zodat

degenen die hun telefoon inleveren, ook hun laptops, iPads,

iWatches, met alles erop en eraan inleveren. Even ter

overweging.

De voorzitterVoorzitter

Voordat u hier een plenaire discussie met elkaar over gaat

voeren, wil ik zeggen dat ik heb begrepen dat dit in de

commissie voor de Werkwijze is besproken. Ik geloof dat

dit ook al is besproken in de commissie van OCW. Dit is

louter vrijwillig. Iedereen die zich aangesproken voelt, kan

eraan meedoen. Maar het is geenszins een verplichting.

Maar toch wil de heer Paternotte hier nog iets over zeggen.

D66De heer PaternotteD66

Ja, voorzitter, het is vrijwillig, maar u heeft 'm daar wel

neergezet. Ik hoop dat u ook waakt over het gelijke speelveld

hier in de zaal. Ik zie namelijk dat er een aantal collega's is

dat de telefoon toch gewoon op tafel houdt. Het zou wel

mooi zijn als u met uw autoriteit ook wat druk kunt uitoefenen om ervoor te zorgen dat we een gelijk speelveld in de

zaal hebben.

NSCDe heer SoepboerNSC

Ik kan maar een ding zeggen: volgens mij moet je het goede

voorbeeld geven. Ik ga dat doen vandaag, zonder laptop

en zonder telefoon. Ik hoop dat inderdaad vrijwillig, maar

toch onder enige druk van mij, mijn collega's volgen.

PVVDe heer Van der HoeffPVV

Ik snap waarom we hiertoe komen, maar in alle provincies,

gemeentes en waterschappen zijn we bezig met papierloos

vergaderen. Bergen papier worden verspild. We hebben

heel veel op onze devices staan. Ik doe hier dus niet aan

mee. Ik zal 'm wel zo weinig mogelijk gebruiken voor communicatie, absoluut. Maar ik doe er niet aan mee, omdat

mijn stukken gewoon op die devices staan.

De voorzitterVoorzitter

De heer Krul wil ook nog iets zeggen? Nee?

Ik herhaal mijn woorden van het begin: dit is geheel vrijwillig. Het is in een andere zaal besproken. Ook hiervoor geldt

dat er verschillen van inzichten zijn. Iedereen maakt hierin

zijn eigen afweging. Maar dank voor degenen die hieraan

hebben meegewerkt, met speciale dank aan de leerlingen

van het Gymnasium Novum.

Verder wilde ik nog meedelen dat ik acht interrupties wil

geven aan iedere fractie. Dat zijn dus acht vragen onderling

en overmorgen, donderdag, ook acht vragen in het vervolg

van het debat, als het kabinet antwoord geeft op alle vragen.

Ik geef alvast een tip voor die tweede debatdag: wacht even

tot er antwoord is gegeven op de vragen die u allemaal in

eerste termijn stelt, want er worden heel veel interrupties

verbruikt met vragen naar de bekende weg, namelijk door

een vraag die in eerste termijn al is gesteld, te herhalen.

Dat kan de zorg die sommigen hebben dat ze te weinig

interrupties hebben, ondervangen.

De algemene beraadslaging wordt geopend.

De voorzitterVoorzitter

Dat gezegd hebbend stel ik voor dat we gewoon gaan

beginnen. Dat doen we zoals gebruikelijk op begrotingsvolgorde: de eerste spreker is van de grootste oppositiepartij,

dus van GroenLinks-PvdA, en dat is de heer Stultiens. Ik

geef hem het woord.

GroenLinks-PvdADe heer StultiensGroenLinks-PvdA

Voorzitter. "Doe het niet! Doe het niet! Bezuinig niet 2 miljard euro per jaar op het onderwijs." Dat is wat meer dan

20.000 mensen gisteren zeiden op het Malieveld. Steun de

bezuiniging van 2 miljard niet. Stem de bezuinigingen weg.

Bezuinig niet op het wetenschapsfonds van Robbert Dijkgraaf. Bezuinig niet op studenten met de langstudeerboete.

Bezuinig niet op internationale studenten. Bezuinig niet op

brede brugklassen. Bezuinig niet 200 miljoen euro per jaar

op het mbo. Bezuinig niet 300 miljoen euro per jaar op de

basisscholen. Bezuinig niet 500 miljoen euro per jaar op de

middelbare scholen. En als kers op de taart: bezuinig niet

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-1

1 miljard euro per jaar op studenten, hogescholen en universiteiten. Doe het niet!

Voorzitter. De coalitie moet deze week op zoek naar een

bondgenoot, een bondgenoot die bereid is steun te geven

aan bezuinigingen op onderwijs. Ik vind het goed om te

zien dat de hele oppositie lijkt te zeggen: wij gaan niet die

bondgenoot zijn; wij gaan geen steun geven aan een

bezuiniging van 2 miljard per jaar op het onderwijs. Als wij

met elkaar, als hele oppositie, onze rug rechthouden, als

wij allemaal zeggen "geen bezuinigingen op onderwijs",

dan strandt de begroting in de Eerste Kamer. Dan moet het

kabinet met een betere begroting komen, een begroting

die wel kan rekenen op steun in beide Kamers.

Voorzitter. Laat één ding alvast heel helder zijn. Mijn fractie,

GroenLinks-PvdA, gaat niet die bondgenoot zijn. Wij gaan

geen bezuinigingen op onderwijs steunen. Wij stemmen

tegen de langstudeerboete. Wij stemmen tegen de bezuiniging op het Wetenschapsfonds. Wij stemmen tegen de

bezuiniging op brede brugklassen. We hebben daarom

samen met de SP, met Volt, met DENK en met de Partij

voor de Dieren een amendement ingediend om deze hele

bezuiniging van tafel te krijgen. Dat is netjes gedekt, zoals

u van ons bent gewend, want andere keuzes zijn mogelijk.

We hebben de samenleving aan onze kant: het bedrijfsleven,

de burgemeesters, de rechtspraak, de onderzoekers, de

studenten, de docenten, de bestuurders, de hogescholen,

de universiteiten, de planbureaus, de rekenkamers, De

Nederlandsche Bank, de Rabobank, VNO-NCW. Allemaal

zeggen ze: doe het niet.

Voorzitter. Deze bezuinigingen kunnen van tafel en deze

bezuinigingen moeten van tafel. Gisteren stonden we met

meer dan 20.000 mensen op het Malieveld tegen de bizarre

bezuinigingen van Bruins of, zoals gisteren werd gezegd,

een "eppocalyps". Er was zo veel solidariteit tussen studenten en docenten, tussen hogescholen en universiteiten,

maar ook met basisscholen, middelbare scholen en mbo's.

Als we elkaar vasthouden, staan we sterk. Deze mensen

voelen zich keihard in de steek gelaten door dit kabinet en

deze coalitie. Er is een totaal gebrek aan waardering voor

al die hardwerkende mensen in het onderwijs, waar de

werkdruk al torenhoog is en alleen maar gaat toenemen

met deze bezuinigingen. Er is ook een totaal gebrek aan

erkenning van de zorgen van studenten over de betaalbaarheid van hun studie. Er is een totaal gebrek aan historisch

besef van de waarde van studies die dreigen te verdwijnen.

We zien nu al dat studies als Chinees, Koreaans en Japans

worden samengevoegd tot Aziëstudies. Frans, Duits en

Italiaans worden samengevoegd tot Europese studies.

Hebreeuws, Arabisch en Perzisch dreigen te verdwijnen.

Dit is eeuwig zonde.

Bij bezuinigingen met zulke grote gevolgen zijn het kabinet

en de coalitie verplicht om een heel stevige onderbouwing

te hebben, maar daar is de afgelopen maanden nog niks

van gebleken. De minister is het eigenlijk volkomen met

ons eens. Hij vindt de bezuinigingen pijnlijk, hij vindt onze

inbreng goed, maar helaas, het geld is op.

Er gaat iets loeien hiernaast. Dat is de printer, denk ik.

Voorzitter. Inderdaad is er niet oneindig veel geld. Politiek

gaat over keuzes maken, maar waarom kiest het kabinet er

dan voor om zo veel geld weg te halen bij het onderwijs en

weg te geven aan belastingkortingen voor mensen die die

totaal niet nodig hebben? Waarom haalt het kabinet 100

miljoen euro per jaar weg bij het onderwijs en geeft het dat

weg aan vastgoedbeleggers? Waarom halen ze 200 miljoen

euro weg bij het onderwijs en geven ze dat weg aan de

rijkste 1%? Waarom halen ze 400 miljoen euro weg bij het

onderwijs en geven ze het weg aan multinationals? Waarom

halen ze 800 miljoen euro weg bij het onderwijs en geven

ze het weg aan buitenlandse aandeelhouders?

Voorzitter. Het geld is niet op. Deze partijen kiezen ervoor

om miljarden weg te halen bij het onderwijs en miljarden

weg te geven aan belastingkortingen voor de allerrijksten.

Ik kijk vandaag vooral naar de coalitiepartijen. Doe dit het

land niet aan. Ik kijk naar NSC. Als jullie echt geven om onze

democratische rechtsstaat, bezuinig dan niet op de kritische

spiegel die onze democratie zo hard nodig heeft. Verdedig

de instituties waar feiten en fictie van elkaar worden

gescheiden en waar jonge mensen worden opgeleid om

kritisch na te denken en de samenleving scherp te houden.

NSC, doe dit onze democratie niet aan. Maar ik kijk ook naar

de VVD. VVD, als jullie echt geven om de banen en de economie van de toekomst, zet dan niet het verdienvermogen

van ons land op het spel. Mensen raken nu al hun banen

kwijt. Talent vertrekt nu al naar het buitenland. En alle

experts zeggen het. De Rabobank zegt: de kosten van deze

plannen zijn hoger dan de opbrengst. De planbureaus zeggen: met deze bezuinigingen schaad je de toekomstige

welvaart. En VNO-NCW zegt: met deze bezuinigingen maakt

u het land kapot. Hele grote woorden. Ze zijn niet van mij,

al ben ik het er wel mee eens. Ze zijn van VNO-NCW: VVD,

doe dit het bedrijfsleven niet aan!

En de BBB. Als jullie echt geven om de regio, luister dan

naar al die mensen uit Zeeland, Limburg, Friesland, Overijssel, die zeggen: doe dit niet! We hebben allemaal mails

gehad, brandbrieven, telefoontjes uit het hele land.

Bestuurders van BBB, VVD, CDA, burgemeesters die allemaal zeggen: doe dit niet, dit is een drama voor onze regio!

Het Zeeuwse onderwijs dreigt kopje-onder te gaan. Kabinetsbeleid ondermijnt kansen van Limburg. Honderden

banen op het spel in Overijssel. BBB, ik roep u op: kom uit

de Randstadbubbel; Nederland is groter dan alleen

Amsterdam en Den Haag. Ga langs bij die bezorgde mensen

in Emmen, in Breda, in Arnhem, in Maastricht, in Heerlen.

Doe dit niet!

En dan de PVV. Als jullie echt geven om gewone mensen,

de gewone Nederlander, maak studeren dan niet onbetaalbaar voor de kinderen van Henk en Ingrid. Met de plannen

van de PVV raak je juist de mensen die als eerste in de

familie gaan studeren, mensen zonder rijke ouders, mensen

die chronisch ziek zijn, jongeren met een beperking: die

worden het allerhardst geraakt door deze plannen en door

de langstudeerboete.

Voorzitter. Deze onderwijsbegroting is ijskoud, maar het is

hartverwarmend om te zien hoe de hele samenleving zich

hiertegen uitspreekt, want het onderwijs kan zo mooi zijn!

Het zorgt ervoor dat mensen zich ontwikkelen, vormen en

ontplooien. En we mogen trots zijn op onze wetenschappers, op onze docenten, op onze onderzoekers. Die van

vroeger, maar zeker ook die van nu. Wij staan op de

schouders van reuzen en wij kunnen er als Kamer aan bijdragen dat toekomstige generaties ook op onze schouders

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-2

kunnen staan. En daarom zeg ik het nog één keer, tegen

alle partijen hier in de Kamer: doe het niet!

Dank u wel, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel voor uw inbreng. Dan is nu het woord aan

mevrouw Tseggai, en ook zij voert het woord namens de

fractie van GroenLinks-PvdA.

GroenLinks-PvdAMevrouw TseggaiGroenLinks-PvdA

Dank u wel, voorzitter. Mijn collega Stultiens zei het al: wat

kan onderwijs ontzettend mooi zijn. Ik wil vandaag in het

bijzonder aandacht vragen voor het mbo. De afgelopen

maanden of eigenlijk het afgelopen jaar, sinds ik Kamerlid

ben, heb ik ontzettend veel mbo's bezocht en met tientallen

gemotiveerde studenten en docenten gesproken. Ik vond

het heel leuk om te zien dat premier Schoof vlak na zijn

aantreden een mbo in Vlissingen bezocht. Ik ben daar ook

geweest. Na zijn werkbezoek zei hij: "Alles ademt hier

praktijk, hoewel we in het schoolgebouw van Scalda zijn.

Maar het is toch wel ingewikkeld voor een krimpregio als

Zeeland. We moeten dat tij proberen te keren, zodat het

mbo-aandeel echt groot blijft. Want daar zitten de vakmannen en vakvrouwen."

Toen wij in eerste instantie het regeerprogramma bekeken,

leken daarin geen bezuinigingen voor het mbo op de plank

te liggen. Mijn schrik was dan ook groot toen ik op deze

begroting zag dat het kabinet toch 200 miljoen gaat bezuinigen op het mbo. Het stagefonds, het Regionaal investeringsfonds, praktijkleren en een Leven Lang Ontwikkelen

worden allemaal geraakt door deze bezuinigingen. Het tij

dat we moeten keren, waar premier Schoof aan refereert,

keert op deze manier in ieder geval niet de goede kant op.

Hoewel ten aanzien van sommige coalitiepartijen het idee

leeft dat zij het mbo een topprioriteit vinden, blijkt dat

helemaal nergens uit. Lokale projecten tussen het onderwijs

en het bedrijfsleven, projecten om leren in de praktijk te

stimuleren en de aanpak om stagediscriminatie aan te

pakken, zullen allemaal geraakt worden door deze bezuinigingen. Onze mbo-studenten verdienen beter. Dat is dan

ook de reden dat GroenLinks-PvdA absoluut niet akkoord

gaat met deze bezuinigingen.

Voorzitter. Mbo-studenten verdienen beter. Ze verdienen

een studententijd waarin ze zichzelf kunnen ontwikkelen en

kunnen leren in de praktijk, zonder grote financiële zorgen.

Onze fractie maakt zich grote zorgen over het aantal

vroegtijdig schoolverlaters in het mbo. In het afgelopen

schooljaar waren er meer dan 30.000 voortijdig schoolverlaters. Veruit de grootste groep bestaat uit mbo-studenten,

namelijk 24.000. Natuurlijk kunnen er tal van redenen ten

grondslag liggen aan zo'n keuze: verkeerde studiekeuze,

mentale gezondheid, mantelzorg en problemen thuis. Maar

uit de analyse vroegtijdig schoolverlaten 2023 blijkt dat het

ontbreken van voldoende inkomsten de hoofdreden is om

voortijdig de studie af te breken.

erg benieuwd hoe GroenLinks-Partij van de Arbeid kijkt

naar het Rekenkamerrapport waarin staat dat de "inzet

afgelopen jaren van 1,6 miljard naast het vaste mbo-budget

de achterstanden niet verkleint." Heeft het Rekenkamerrapport het dan gewoon fout? Ik kan het me namelijk niet

voorstellen dat GroenLinks-Partij van de Arbeid per definitie

vindt dat meer geld alles beter maakt. Toch?

GroenLinks-PvdAMevrouw TseggaiGroenLinks-PvdA

Meer geld maakt inderdaad niet alles beter, maar er zijn

een aantal projecten die zullen sneuvelen door deze bezuinigingen. Daar heb ik net aan gerefereerd. Neem bijvoorbeeld het aanpakken van stagediscriminatie, praktijkleren,

het Stagepact, het Stagefonds Zorg; nou ja, ik kan zo nog

wel even doorgaan. Neem ook de regionale versterking

arbeidsmarkt onderwijs. Meer geld maakt niet altijd alles

beter, maar geld weghalen maakt ontzettend veel kapot.

VVDMevrouw Martens-AmericaVVD

Maar dat is geen antwoord op mijn vraag, want de projecten

die mevrouw Tseggai noemt, zijn nou net de projecten

waarover de Rekenkamer zegt dat die daadwerkelijk niet

hebben gezorgd voor het beter laten aansluiten van mbo'ers

bij de arbeidsmarkt. Dat zijn precies de projecten waar

mevrouw Tseggai en ik elkaar vinden. Maar als een

Rekenkamerrapport, een instituut dat beide partijen respecteren, zegt dat het geld niet doelmatig besteed is, hoe kan

GroenLinks-Partij van de Arbeid hier dan zeggen dat het

per definitie slecht is als we daarop bezuinigen, wat we bij

lange na niet doen met dit bedrag op het mbo?

GroenLinks-PvdAMevrouw TseggaiGroenLinks-PvdA

Ten eerste bezuinigt dit kabinet wel op het mbo; dat heb ik

net ook aangeduid in mijn spreektekst. Het is hartstikke

goed om conclusies van de Rekenkamer serieus te nemen,

maar wij luisteren ook graag naar de samenleving, naar

het bedrijfsleven, naar studenten en naar scholen. Daar

hecht ik ook waarde aan.

De voorzitterVoorzitter

Mevrouw Tseggai vervolgt haar betoog.

GroenLinks-PvdAMevrouw TseggaiGroenLinks-PvdA

Voorzitter. Uit de analyse omtrent voortijdig schoolverlaten

blijkt dat het ontbreken van voldoende inkomsten de

hoofdreden is voor studenten om voortijdig de studie af te

breken. Daar zouden we als politiek wel echt wat aan kunnen doen. Het sterkt mijn fractie in ons idee dat de financiële

positie van studenten echt moet worden verbeterd als je

ervoor wilt zorgen dat zij hun studie afmaken en er niet de

voorkeur aan geven om te stoppen en te gaan werken

omdat zij niet goed rond kunnen komen. Natuurlijk moet

er ook ingezet worden op andere punten, zoals een goede

loopbaanoriëntatie en studievoorlichting, maar het hebben

van genoeg geld is echt een belangrijke randvoorwaarde

om je studietijd goed te kunnen doorlopen.

VVDMevrouw Martens-AmericaVVD

Ik waardeer de passie voor het mbo van mijn collega enorm.

Ik vind het wel jammer dat ze stelt dat ze die bij de coalitiepartijen niet ziet. Ik heb een vraag. Als meer geld een

oplossing zou zijn voor het mbo, dan ben ik eigenlijk heel

Voorzitter. Het zal daarom geen verrassing zijn dat mijn

fractie ook bij deze begroting weer zal vragen om een passende stagevergoeding voor alle studenten. De cijfers liegen

er niet om: 59% van de mbo-studenten, 25% van de hbostudenten en 35% van de wo-studenten ontvangt geen

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-3

stagevergoeding. In slechts 10% van de cao's is iets afgesproken over een stagevergoeding. Onze fractie heeft de

afgelopen tijd met veel studenten- en jongerenorganisaties

gesproken over dit onderwerp. Veel verhalen die zij ons

vertellen, zijn echt schrijnend en sterken ons in het idee dat

een stagevergoeding voor alle studenten er echt moet

komen. Studenten die vijf dagen in de week stage lopen,

daar niets voor krijgen en in het weekend ook nog aan het

werk zijn en dus zeven dagen per week moeten werken:

daar is volgens mij geen enkele partij voor.

We weten dat er volgende maand een onderzoek uit zal

komen over een wettelijk verplichte stagevergoeding. We

kijken hiernaar uit, niet in de laatste plaats omdat het een

beetje lang geduurd heeft, maar vooral omdat we dan eindelijk door kunnen pakken over hoe een verplichte stagevergoeding geregeld kan worden. Dat het geregeld moet

worden, staat voor mijn fractie als een paal boven water.

Daar hoeven we volgens mij niet langer mee te wachten.

Hoe sneller we hier iets aan doen, hoe sneller we studenten

financieel kunnen ontzorgen.

Voorzitter, ik rond af. Het mbo hoort veel woorden van dit

kabinet en de coalitiepartijen, maar aan woorden hebben

mbo-scholen en -studenten helemaal niks als de daden

uitblijven. Ik zou dan ook willen afsluiten met een oproep

aan de collega's van de coalitiepartijen: zet uw woorden

voor het mbo om in daden.

Dank u wel, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank. Dan gaan we nu luisteren naar de derde

spreker van de fractie van GroenLinks-Partij van de Arbeid:

mevrouw Pijpelink. Zij spreekt volgens mij vooral over het

primair en secundair onderwijs.

GroenLinks-PvdAMevrouw PijpelinkGroenLinks-PvdA

Dat klopt.

De voorzitterVoorzitter

Gaat uw gang.

GroenLinks-PvdAMevrouw PijpelinkGroenLinks-PvdA

Dank u wel, voorzitter. Onderwijs gaat over mensen, over

de dromen van kinderen en jongeren, over de struggles

van opgroeien, over leraren die met passie voor hun vak

en liefde voor de ontwikkeling van kinderen en jongeren

elke dag weer het verschil maken, en over schoolleiders en

bestuurders, die er alles aan doen om de juiste voorwaarden

te scheppen waardoor kinderen op hun school hun dromen

kunnen waarmaken en hun talenten kunnen ontwikkelen.

Onderwijs gaat ook over gelijkheid en gelijke kansen, over

de ontwikkeling van talenten en over leren wie je wilt zijn

als mens. Onze fractie maakt zich zorgen — dat doen wij al

langer — over de resultaten op het gebied van lezen,

schrijven en rekenen, over het tekort aan leraren, over het

toegenomen aantal kinderen in Nederland die niet dezelfde

kansen hebben om een mooie opleiding te volgen en niet

de kansen krijgen om hun talenten ten volle te ontwikkelen

binnen het onderwijssysteem, en over de almaar groeiende

groep leerlingen die thuiszitten en geen onderwijs volgen

omdat niemand ze onderwijs wil of kan geven.

Deze begrotingsbehandeling van OCW gaat over geld, maar

meer dan dat gaat het erover wat dit geld en het geld dat

niet of niet meer beschikbaar komt, doet met de levens van

mensen. Ik heb het over jonge mensen die in alles afhankelijk zijn van volwassenen, van wat volwassenen bereid zijn

te doen om kinderen en jongeren ten volle te laten ontwikkelen tot goed opgeleide en positief-kritisch denkende

burgers. Zij zijn afhankelijk van ons, bestuurders en politici.

Dit kabinet bezuinigt in zijn kabinetsperiode op onderwijs,

en fors, ook op het basisonderwijs en het voortgezet

onderwijs. In tijden waarin juist geïnvesteerd zou moeten

worden, bezuinigt dit kabinet. Het zijn bezuinigingen die de

kansenongelijkheid vergroten. Denk aan het afschaffen van

de subsidie voor de brede brugklassen, het afschaffen van

de functiemix Randstad en het korten op het beleid School

en omgeving. Denk ook aan het flink korten op het geld

voor achterstandsontwikkeling vanuit het Gemeentefonds,

en aan het niet meer labelen; ik kom daar straks op terug.

Niks "onderwijs als de grote gelijkmaker". Niks "onderwijs

is het fundament van alles in onze samenleving en dat laten

we blijken door te investeren in de mensen die het aangaat:

de leraren en de leerlingen". Niks "we gaan de school en

de leraren helpen". Niks "we hebben met onze jeugd goud

in handen en we gaan ervoor zorgen dat ieder kind zich ten

volle kan ontwikkelen". Niks "we zijn een beschaafd en

solidair land, waarin iedereen de kans krijgt om het beste

uit zichzelf te halen". Niks daarvan in deze begroting. In

plaats daarvan krijgen we de zwaarste bezuinigingen in het

onderwijs sinds kabinet-Lubbers I; dan gaan we terug naar

de eerste helft van de jaren tachtig. Dit terwijl de uitdagingen en de zorgen groot zijn. Dit terwijl de coalitiepartijen

de mond vol hebben van het belang van het onderwijs: we

horen hoe beschamend het wel niet is dat Nederland zo

laag scoort op de PISA, hoe erg het lerarentekort wel niet

is en hoe het allemaal beter zou moeten worden. Maar met

mooie woorden komen we er niet. Doe boter bij de vis:

investeer in het onderwijs.

Voorzitter. Ik denk dat de problematiek van de thuiszitters

het schrijnendste voorbeeld is van het spreken van mooie

woorden, maar ondertussen bezuinigen en niet investeren.

Dat is trouwens een vreselijk woord, "thuiszitters". We

hebben het hier over kinderen en over jongeren die om

allerlei verschillende redenen geen onderwijs op een school

volgen, kortweg omdat niemand het aandurft om hen van

het onderwijs te voorzien dat bij hen past en dat zij nodig

hebben. Handelingsverlegenheid en het ontbreken van geld

voor de benodigde begeleiding liggen hieraan vaak ten

grondslag. Dit vraagt dus om extra middelen voor de extra

begeleiding en voor de ontwikkeling van de kennis en kunde

bij leraren om leerlingen met extra behoeften of met andere

behoeften te begeleiden.

Ondanks het toegenomen aantal thuiszitters, bezuinigt dit

kabinet op de bekostigingsregeling SHRM/Verzuim, voor

strategisch HRM-beleid en verzuim. Voor scholen is er geen

aanvullende bekostiging meer wat betreft het voorkomen

van verzuim. Maar ook na het stoppen van de regeling

hebben zij nog wel de taak om dit te doen. De groep groeit.

Het onderwijs krijgt van dit kabinet te horen hoe belangrijk

passend en inclusief onderwijs wordt gevonden, maar het

kabinet lost de problemen niet op. Sterker nog, de kans is

heel groot dat die problemen groter en omvangrijker worden. Ik vraag de staatssecretaris: "Waarom doet u niet meer?

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-4

Waarom stelt u geen extra geld ter beschikking om deze

groep leerlingen echt verder te helpen?"

NSCDe heer SoepboerNSC

Ik heb een kleine vraag aan mevrouw Pijpelink. Ik weet dat

ook zij uit het onderwijs komt. Misschien heeft zij hier dus

een verklaring voor. We hebben de afgelopen jaren best

wel veel geld geïnvesteerd in het onderwijs, ook in het

passend onderwijs; dat moet nu "inclusief onderwijs" worden. Maar de wachtrijen voor het speciaal onderwijs zijn

nog nooit zo lang geweest. Het aantal leerlingen dat thuis

zit is ook nog nooit zo groot geweest. Heeft mevrouw Pijpelink daar een verklaring voor?

GroenLinks-PvdAMevrouw PijpelinkGroenLinks-PvdA

Ik noemde al het woord "handelingsverlegenheid". Ik weet

dat er enorm geïnvesteerd is in de zorgstructuur op scholen.

Ook zijn er experts binnengehaald om deze leerlingen te

begeleiden. Ik zie, zeker in het voortgezet onderwijs, dat

zo'n leerling uiteindelijk in die specifieke vaklessen

terechtkomt, met misschien wel twaalf tot vijftien docenten:

acht per dag en vijftien per week. Ik zie de worsteling bij

docenten. De wil is er om deze kinderen te helpen, maar —

en ik denk dat de heer Soepboer dit ook vaak hoort — "dan

zijn er nog 29 anderen". Ik denk dus dat de handelingsverlegenheid een enorme blokkade is voor het daadwerkelijk

verzorgen van lessen voor deze kinderen in het reguliere

vo.

NSCDe heer SoepboerNSC

Ik denk dat daar een kern van waarheid in zit. Bent u het

dan ook met de fractie van Nieuw Sociaal Contract eens

dat er, gelet op de investeringen en op wat die uiteindelijk

hebben opgeleverd, niet per definitie geld nodig is om dit

probleem op te lossen?

GroenLinks-PvdAMevrouw PijpelinkGroenLinks-PvdA

Ik denk dat er geïnvesteerd moet worden in de kennis en

kunde van leraren. Daar is tijd voor nodig, maar zoals u ook

weet, is tijd geld, ook in dit geval. Ik zou die vraag dus heel

graag met ja beantwoorden, maar ik ben bang dat het er

uiteindelijk toch op neerkomt dat we het onderwijs de tijd

moeten geven, om docenten in staat te kunnen stellen om

handelingsbekwaam te worden, nog meer dan nu het geval

is. Heel eerlijk gezegd hoort daar gewoon boter bij de vis

bij. Dat betekent financieel gezien gewoon iets.

De voorzitterVoorzitter

Mevrouw Pijpelink vervolgt haar betoog.

GroenLinks-PvdAMevrouw PijpelinkGroenLinks-PvdA

Dan ga ik verder met het kopje over omzetbelasting voor

bijles. Dat heeft ook heel erg te maken met het vergroten

van kansenongelijkheid. Helaas voelen steeds meer ouders

de druk om bijlessen, examentrainingen en huiswerkbegeleiding voor hun kind in te kopen. Heel eerlijk gezegd is dat

misschien ook niet zo heel raar, gelet op de groeiende zorgen over onderwijskwaliteit en op de blijvende reclames

op scholen voor bijlesbureaus. In Nederland zijn de uitgaves

van huishoudens aan de bijlesindustrie gestegen van 26

miljoen in 1995 naar bijna een half miljard in 2022. Op dit

moment vallen bijlessen en tentamen- en examentraining

onder de vrijstelling onderwijs van de omzetbelasting. Het

vrijstellen van deze belasting geeft de markt de ruimte om

ongelijkheid te creëren in het onderwijs. Aan de staatssecretaris de vraag waarom hij niets doet tegen deze ongelijkmakende situatie. Onze fractie overweegt in de tweede

termijn een motie hierover in te dienen.

De korting van 155 miljoen uit het regeerakkoord op het

programma School en Omgeving betreft circa 33% van het

totale budget, een derde dus. Op dit moment doen 140.000

leerlingen mee aan het programma. Dat worden er dus

bijna 50.000 minder. U zou kunnen zeggen: een Amsterdam

ArenA vol kinderen kan dan geen gebruik meer maken van

de rijke schooldag. Dat betreft dus bijlessen, sportlessen,

muzieklessen. Naar verwachting zal het aantal scholen in

het primair en voortgezet onderwijs dat kan deelnemen aan

het programma, met ongeveer hetzelfde percentage dalen.

Leerlingen op scholen waar dat eerst wel werd gegeven,

hebben dan geen toegang meer tot extra leer- en ontwikkeltijd. Weer zijn zij en hun ouders afhankelijk van de markt.

Dan de specifieke uitkeringen, SPUK. Die krijgen van dit

kabinet een efficiencykorting, alsof er geld over de balk

gesmeten wordt, en worden overgeheveld naar het

Gemeentefonds. Dat betekent veel voor de inzet van achterstandsgelden. Onze fractie krijgt zorgelijke berichten van

wethouders uit het hele land. Die geven aan deze gelden

te gebruiken voor de vroeg- en voorschoolse educatie in

hun gemeente. Deze vve wordt als belangrijk ervaren bij

het vergroten van de kansen van kinderen uit achterstandssituaties. De vve verdient het in onze optiek niet om gekort

te worden en in een grote algemene pot te verdwijnen. Ook

nu weer: het lijkt er echt op dat dit kabinet het prima vindt

dat niet iedereen in Nederland dezelfde kansen heeft.

Dan het laatste stukje. Jaar na jaar wordt vastgesteld dat

er onvoldoende middelen beschikbaar zijn om de onderwijshuisvesting te laten voldoen aan de minimale eisen aan

kwaliteit, functionaliteit en klimaatbestendigheid. Waarom

legt dit kabinet de noodkreten over de ontoereikende middelen telkens weer doodleuk naast zich neer?

Dan mijn slotsom bij de onderwijsplannen van dit kabinet

en de bijkomende financiën. Het zijn mooie praatjes, maar

er is geen visie en geen ruggengraat bij deze bewindspersonen om echt te staan voor wat onze kinderen, jongeren

en leraren nodig hebben. En dan ook nog durven zeggen

dat de problemen zonder extra geld, en zelfs met bezuinigingen, kunnen worden opgelost. Het is echt een gotspe.

De voorzitterVoorzitter

Dank voor uw inbreng. Een ogenblik, want u krijgt nog een

interruptie van de heer Ergin.

DENKDe heer ErginDENK

Mevrouw Pijpelink van GroenLinks-PvdA heeft echt een

heel scherpe analyse gemaakt van wat de bezuinigingen

gaan betekenen voor bijvoorbeeld het p.o. en vo. Komend

jaar, in 2025, hebben we waarschijnlijk te maken met een

nieuwe wet, de Wet toezicht informeel onderwijs. Ook daar

is heel veel reuring over. We weten dat dit wetsvoorstel uit

de koker van VVD, D66 en GroenLinks-PvdA komt en dat

het met name gericht was op Koranscholen, op weekend-

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-5

scholen. Dat was de aanleiding voor de wet, zo bleek ook

uit de eerste onderzoeken. Ik ben benieuwd of mevrouw

Pijpelink kan aangeven met welk doel GroenLinks-PvdA dit

wetsvoorstel gaat steunen komend jaar. Wat is het beoogde

effect volgens mevrouw Pijpelink?

GroenLinks-PvdAMevrouw PijpelinkGroenLinks-PvdA

U zegt: gaat steunen. Dat moet nog maar blijken. Ik ben het

met de heer Ergin eens dat we dit thema ontzettend spannend vinden met elkaar. Je ziet dat ook op het moment dat

er ook maar iets wordt opgeworpen over het wijzigen van

artikel 23 van de Grondwet, waarin de vrijheid van onderwijs beschreven staat. Op dit moment vind ik dat dit

onderwerp gekaapt wordt door het integratiedebat. Dat

vind ik heel jammer. Wat mij betreft zouden we het debat

met elkaar echt breed moeten aangaan over die wet, die al

heel lang bestaat, namelijk al sinds 1917. Dat gaat dus om

artikel 23. De vrijheid van onderwijs is altijd als heel

belangrijk gezien, maar met de uitdagingen die er vandaag

de dag zijn, moeten we daar misschien wel open met elkaar

naar durven kijken. Maar dan zeg ik wel: breed en niet één

specifieke groep. Dan lijkt het me gewoon goed dat we met

elkaar gaan kijken wat vrijheid van onderwijs betekent, en

dat we de voordelen, maar ook de nadelen in onze samenleving durven aankijken. Dan kom ik terug op die Wet toezicht informeel onderwijs. Ik denk dat het goed is dat we

ook daar breed naar durven kijken, dus dat we niet één

specifieke doelgroep eruit halen en daar een controlemechanisme op zetten, daar waar er ook in andere hoeken

misschien goed meegekeken mag worden.

DENKDe heer ErginDENK

Ik heb heel nauw geluisterd naar een bijna principiële discussie over artikel 23. Ik ben in ieder geval tegen een

inperking daarvan, tegen het moderniseren zoals mevrouw

Pijpelink dat zou noemen. Maar even terug naar de Wet

toezicht informeel onderwijs. Op basis van alle vragen, op

basis van alle vooronderzoeken, op basis van debatten die

we eerder met toen minister en nu staatssecretaris Paul

hebben gevoerd, weten we dat het wetsvoorstel zich met

name richt ... We weten dat ook van het toeslagenschandaal.

In geen enkele wettekst stond dat ze mensen met een

migratieachtergrond moesten pakken, maar het gebeurde

wel. We staan nu aan de vooravond van een wet waarvan

we weten dat die gaat dienen als een bijl die de PVV straks

kan gebruiken om in te hakken op de grondrechten van

Koranscholen, van informele islamitische weekendscholen.

Mijn vraag aan mevrouw Pijpelink was en is nog steeds de

volgende. Ik ga straks een motie indienen waarin ik aangeef

dat dit wetsvoorstel op 8 januari van tafel moet — want tot

7 januari zit het wetsvoorstel in de internetconsultatieronde

en op 8 januari houdt die op — omdat het als een botte bijl

in gaat hakken op grondrechten van heel veel moskeebestuurders en mensen die gebruik willen maken van informeel onderwijs. De vraag is ...

De voorzitterVoorzitter

Mevrouw Pijpelink. Uw vraag is helder, meneer Ergin.

DENKDe heer ErginDENK

De vraag is, voorzitter, of mevrouw Pijpelink dat gaat steunen.

De voorzitterVoorzitter

Ja. Mevrouw Pijpelink.

GroenLinks-PvdAMevrouw PijpelinkGroenLinks-PvdA

Volgens mij was ik heel duidelijk. Onze fractie is er nooit

voorstander van om één specifieke groep uit te lichten en

die zwaarder te bekijken dan andere groepen. Als het gaat

om informeel onderwijs ... Daar zijn veel meer voorbeelden

van, die overigens ook genoemd worden in het wetsvoorstel. Maar waarbij de aanleiding wordt gezien bij de islamitische scholen ... Wij zullen dat altijd in den brede wegen

als fractie. Wij zullen nooit specifiek bepaalde normen

zwaarder leggen op een bepaalde bevolkingsgroep in onze

samenleving of een bepaalde vorm van onderwijs, waarbij

de andere vormen, die net zo goed onder informeel

onderwijs vallen, wegvallen. U gaat geen "ja" of "nee" of

"voor" of "tegen" van mij horen. Dit is wat u van mij hoort.

Wij zullen dat breed wegen. We leggen nooit zwaardere

normen op één bevolkingsgroep dan op de hele groep.

DENKDe heer ErginDENK

Dan ga ik het toch nog een keer proberen, want we weten

op basis van de stukken die zijn vrijgegeven ... Die stukken

zijn vandaag nog vrijgegeven, maar vragen daarover laat

ik over aan de heer Ceder, want het was zijn verzoek. We

weten op basis van eerdere publicaties dat hier de vrijheid

van vereniging, vrijheid van godsdienst, vrijheid van

meningsuiting, vrijheid ... Volgens mij telde ik zeven

grondrechten, zeven vrijheden, die op het spel staan. We

weten dat we onze vrijheden niet kunnen toevertrouwen

aan dit kabinet. Mijn vraag, nogmaals, aan GroenLinks-PvdA

is: maak hier geen discussie van in de zin van "we gaan

breed kijken naar wat het is". We weten waar de wet op

doelt. We weten wat het kabinet wil. We weten wat het vak

daar, het vak waar de PVV in zit, heel graag met deze wet

wil doen. Ik roep GroenLinks-PvdA op: trek je steun in en

blijf met je handen af van al die scholen, al die informele

onderwijsinstellingen, die er het beste van proberen te

maken. Dat zou ik graag aan het kabinet willen meegeven.

Mijn vraag is: trekt u uw handen af van dit wetsvoorstel?

GroenLinks-PvdAMevrouw PijpelinkGroenLinks-PvdA

Dat is drie keer een formulering van dezelfde vraag. Ik blijf

drie keer hetzelfde antwoord geven. Maar de heer Ergin

mag echt vertrouwen op wat ik zeg. We zullen nooit één

groep met zwaardere normen bekijken dan andere groepen.

Op die manier kijken we ernaar.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Ik val de heer Ergin bij. Dat doe ik niet bij alle onderwerpen,

maar wel bij dit onderwerp. Toen dit wetsvoorstel een

halfjaar geleden aangekondigd werd en GroenLinks-PvdA

er met enthousiasme op reageerde, voorspelde ik al dat dit

een gigantisch gedrocht zou zijn. Ik heb toen ook gevraagd

om daarover een notitie op te stellen voor de inspectie, die

de uitvoering zou moeten doen. Ik heb een motie ingediend

om die te krijgen, maar ik heb die niet gehad van dit kabinet.

Ik heb nog een motie ingediend om het op tijd te krijgen,

voor het debat na de rellen, maar ik heb het niet gekregen,

omdat de coalitiepartijen dat geblokkeerd hebben. Via een

Woo-verzoek is het toch hier gekomen. En wat blijkt? Precies

zoals we allemaal — nou ja, niet allemaal, ik in ieder geval

en heel veel anderen met mij — al zagen aankomen, zegt

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-6

nota bene de inspectie die dit moet gaan uitvoeren: "Waar

gaat dit over? We kunnen dit niet. Het is rechtsstatelijk

kwetsbaar. Het is niet effectief. De trefkans is gering." Met

andere woorden: dit is een gigantisch slecht voorstel.

nooit meegaan met een specifieke groep zwaardere, andere

normen en waarden opleggen dan andere. Dat is niet het

land waar wij voor staan.

De voorzitterVoorzitter

En uw vraag?

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Mijn vraag is of u ... Ik snap wat u wil doen. Ik ben het met

u eens dat je moet voorkomen dat er sprake kan zijn van

bewegingen waardoor mensen zich afkeren van de

samenleving en dat daar misschien gedachtegoed uit kan

voortvloeien. Dat wil je aanpakken. Daarmee ben ik het

eens. Maar dit wetsvoorstel is natuurlijk ...

De voorzitterVoorzitter

Maar wat is uw vraag, meneer Ceder?

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Mijn vraag is of u nu ook … Als we dit namelijk gaan doorvoeren met elkaar en u uw steun niet intrekt, denk ik dat u

een bijwagen wordt van de liberale partijen, de VVD en D66,

die hier volop voor gaan. Het is geen toeval dat het voorstel

is ingediend vlak na de rellen om te …

De voorzitterVoorzitter

Nu echt uw vraag.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Trekt u uw handen hier van af en gaat u op zoek naar betere

voorstellen om het probleem dat wij beiden zien aan te

pakken?

GroenLinks-PvdAMevrouw PijpelinkGroenLinks-PvdA

Ik ben heel erg voor dat laatste, een beter voorstel. Ik was

me er overigens niet van bewust dat vandaag bij de start

van de OCW-begrotingsbehandeling ook de Wet toezicht

informeel onderwijs voorlag, maar ik snap heel goed

waarom die ter sprake komt. Ik ga niet herhalen wat ik net

tegen meneer Ergin zei, want dat is een beetje flauw. Ik wil

ook niet in een cirkelredenering komen. Maar ik wil wel

terug naar hoe belangrijk … Dit gaat namelijk over informeel

onderwijs. Ik gun de scouting, zondagsschool en de islamitische school in het weekend het samenzijn en het vormen

met de normen en waarden van de betreffende groep. Dat

gun ik die. Maar laten we nou eens even teruggaan naar

het onderwijs. Want we hebben het steeds over de bezuinigingen van dit kabinet op vorming van onze kinderen, onze

jeugd en onze jongeren. Laten we er nou vooral voor zorgen

dat die goed in elkaar zit en dat we geen zorgen meer hebben over de kwaliteit van de basisvaardigheden, het aantal

leraren en over de vraag of elk kind in Nederland wel

dezelfde kansen krijgt, of het nou in een kansrijke omgeving

is geboren of niet. Ik vind dat we daarin heel veel werk te

doen hebben. In die zin zie ik dit inderdaad ook als een

afleidingsmanoeuvre. Op dat punt sluit ik me helemaal bij

de heer Ceder aan. Daar moeten we het over hebben. Wat

betreft het toezicht op informeel onderwijs ga ik toch herhalen wat ik net tegen de heer Ergin zei: onze fractie zal

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Ik ben blij dat we in ieder geval te horen hebben gekregen

van GroenLinks-PvdA dat ze inderdaad het voorstel zoals

dat naar buiten is gegaan, juist in een week met heel veel

chaos … Er broeit iets in de samenleving en dat is ook door

partijen opgepakt om te laten zien: zie je nou wel, we gaan

iets doen wat kan. Deze notitie is achtergehouden, terwijl

allang bekend was dat in ieder geval de inspectie zei: dat

gaan we niet doen. Ik ben blij dat u dat ook definieert als

een afleidingsmanoeuvre. Ik hoop dat u daarmee ook uw

handen van in ieder geval de huidige vorm van het voorstel

aftrekt. Ik hoop dat D66 dat ook gaat doen, maar daar zullen

we straks vragen over stellen. Als u zegt dat u wilt samenwerken om ervoor te zorgen dat het in het onderwijs beter

gaat, dan snap ik uw betoog over het moderniseren van

artikel 23 niet. Want als je kijkt naar wat de best presterende

scholen van het land zijn, zie je dat dit bijzondere scholen

zijn. Dus als u aan de ene kant zegt "we hebben een taak

en we moeten ervoor zorgen dat kinderen het beste

onderwijs krijgen", snap ik niet hoe dat te rijmen valt met

tegelijkertijd ook stellen, zoals u dat net weer deed, dat u

ook de noodzaak voor de hervorming van artikel 23 ziet. U

bent het volgende toch met mij eens? Daar waar pedagogische vrijheid de ruimte krijgt, zijn de prestaties juist het

beste. Dat wilt u ook. En of dat nou joods, islamitisch,

montessori- of daltononderwijs is, maakt niet uit. Ik vraag

me af of …

De voorzitterVoorzitter

"Wat mevrouw Pijpelink ook wil …" Graag via de voorzitter

spreken. U moet echt uw interrupties iets korter maken.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Voorzitter, mijn vraag is …

De voorzitterVoorzitter

U houdt hele inbrengen en daar is een interruptie echt niet

voor bedoeld.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

U heeft gelijk, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Ik geef mevrouw Pijpelink dus nu het woord.

GroenLinks-PvdAMevrouw PijpelinkGroenLinks-PvdA

Op basis van de onderbouwing van de heer Ceder denk ik

dat het goed zou zijn dat we nog eens een keer gaan zitten

om te bespreken wat wij nu bedoelen met een herziening

van artikel 23. Het gaat mij geenszins om de kwaliteit van

onderwijs bij bepaalde scholen naar beneden halen. Het

gaat mij wel om het volgende. Op dit moment hebben bijzondere scholen de mogelijkheid om kinderen te weigeren.

Laat dat tot u doordringen. Wij pleiten ervoor dat geen

enkele school kinderen mag weigeren, mits ouders de

grondslag van de school respecteren en accepteren. Dat is

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-7

op dit moment niet de praktijk. Als je het dan hebt over

gelijke kansen, gun ik het elk kind om op zo'n school terecht

te komen waarover de heer Ceder het heeft, namelijk een

bijzondere school die fantastische prestaties heeft. Maar

laten we dan wel zorgen dat elk kind, en zijn of haar ouders,

dat ervoor kiest om zich aan te melden op die school ook

op die school onderwijs krijgt. De macht ligt op dit moment

te veel bij de onderwijsverzorger, de onderwijsgever, en er

is te weinig invloed vanuit de onderwijsvrager: het kind en

diens ouders. Dat zouden wij graag middels een wijziging

van artikel 23 willen wijzigen, want dat kan toch niet het

geval zijn.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank. U was klaar, want u had uw termijn afgerond.

Dan gaan we nu luisteren naar twee woordvoerders van

de PVV. Als eerste is dat de heer Van der Hoeff. Gaat uw

gang.

PVVDe heer Van der HoeffPVV

Voorzitter, dank u wel. Het debat over de begroting van het

onderwijs. Dit is een mooie mogelijkheid om te reflecteren

op de zaken die er spelen. Het gaat heel goed in ons

onderwijs. Al die geweldige docenten die dagelijks in de

collegezaal staan en alle vooruitstrevendheid die Nederland

al decennialang kenmerkt, zijn zaken die we moeten koesteren. Neem de medische sector. Zonder de inzet van universiteiten in de onderlegging van al die doktoren en

wetenschappers zouden we niet al die doorbraken in

medicijnen hebben gehad door onderzoek in de laboratoria

en universiteiten. Een ander voorbeeld is de kennis in de

techniek. Waterkeringen, landbouw, voedselproductie,

dijkversteviging: daar waar ons land groot in is, met

wereldwijde faam. Is er een ander land in de geschiedenis

dat deze prestaties heeft geleverd? Er zijn zo veel voorbeelden van te noemen.

Voorzitter. Maar niet alles gaat goed. Inmiddels is bekend

dat een derde van onze 15-jarigen functioneel analfabeet

is. Dit betekent dus dat zij niet zelfstandig een formulier

kunnen lezen, begrijpen en invullen. Ook zijn onze universiteiten enorm gedaald op de internationale ranglijsten en

staan ze niet eens meer in de top 50.

Voorzitter. Laten we ook zeggen dat we vooral kritisch blijven kijken naar onze universiteiten. Ze zijn immers zo nauw

verbonden met de didactische methodes die worden ontwikkeld, en dus met de toekomst van de Nederlandse leerlingen.

Voorzitter. Dan nu de werkelijke staat van de universiteiten.

Laten we daar niet te luchtig over doen. Een derde van het

OCW-budget van universiteiten — ik heb hier de Universiteit

Leiden als voorbeeld — wordt aan onderzoek en wetenschap besteed. Dit betekent dat twee derde naar andere

zaken gaat. De nadruk ligt compleet verkeerd. De PVV ziet

liever meer bescheiden universiteiten met een hoog theoretisch gehalte, met een nadruk op bètavakken. Nu stromen

diverse universiteiten over van geestes- en gedragswetenschappen, met veelal internationale studenten, die onze

eigen studenten verdringen en de studentenkamers bezet

houden. 57% van deze studenten vertrekt na hun studie

weer terug naar huis, terwijl ze op kosten van de Nederlandse belastingbetaler hebben gestudeerd en gewoond

en ze geen meerwaarde hebben gehad voor de Nederlandse

economie. De internationalisering en verengelsing van ons

onderwijs zijn ons een doorn in het oog. De Nederlandse

universiteiten zijn niet opgericht om het onderwijs te regelen voor buitenlandse studenten, tenzij dat nodig is voor

onze bedrijven. Ze horen Nederlandse studenten de nodige

opleiding te bieden, met het oog op de toekomst. Uitzonderingen bestaan natuurlijk, op verzoek van de arbeidsmarkt,

maar de focus moet nog altijd op de Nederlandse studenten

liggen. Er moet dus zo veel mogelijk in het Nederlands

worden gedoceerd.

D66De heer PaternotteD66

Een vraag aan de heer Van der Hoeff. Ik las in De Telegraaf

dat er vanochtend koortsachtig coalitieoverleg is geweest

over deze begroting. Dat snap ik wel, want Nederland wil

deze begroting niet. Twee derde van Nederland zegt: wij

willen die megabezuiniging op onderwijs niet. Je hoort

bedrijven, docenten en studenten zeggen: doe dit nou niet,

want dit is ontzettend schadelijk voor de ruggengraat van

de Nederlandse economie. En er is een alternatief. Meerdere

partijen hebben hier gezegd: als je het eigen risico nou

ietsje minder verlaagt, dan is het nog steeds meer dan

gehalveerd, maar dan kun je ervoor zorgen dat we blijven

investeren in onderwijs. Dan hoeven er geen docenten te

vertrekken en dan kunnen we tegemoetkomen aan die zorg

van heel veel Nederlanders. Mijn vraag aan de heer Van

der Hoeff van de PVV is: kiest hij voor dit alternatief of blijft

hij op die blinde muur afrijden?

PVVDe heer Van der HoeffPVV

Ik ben niet bang voor een blinde muur. Het is goed om te

kijken hoeveel geld er de afgelopen jaren naar het onderwijsveld toe is gegaan. Van 2012 tot 2022 was dat in totaal

58 miljard. Het gaat om 18 miljard vanaf 2014, als ik het

goed zeg. Van 2015 tot 2024 is er 3 miljard naar de universiteiten toe gegaan en nog eens 1 miljard naar onderzoeksen wetenschapsbeleid. Ik kan niet in de portefeuille van

mijn collega treden; die zal daar straks ook wat over zeggen.

Maar er zijn in Nederland gewoon 70.000 onderwijsadviseurs actief. Het gaat om 40.000 bedrijfjes. Als wij opeens

weer iets verzinnen als de week van het witte nijlpaard —

ik noem maar wat — waar weer een zak subsidie bij zit, zie

je al die bedrijfjes bewegen naar die zak subsidie om daar

zo veel mogelijk geld uit te halen. Zo is het op dit moment

in het Nederlands onderwijs. Als je zegt dat er wordt gekort,

praat je dus wel in verhouding tot die 58 miljard en de miljarden voor het hoger onderwijs en het wetenschappelijk

onderzoek, die ik net genoemd heb.

D66De heer PaternotteD66

"Ik ben niet bang voor een blinde muur". Dat is misschien

wel de beste onderbouwing van waarom je in een land

goed onderwijs nodig hebt. Als ik de PVV was, zou ik daar

namelijk wel bang voor zijn. Dit is echt een flauwekulverhaal. U zegt iets over bedrijfjes, meneer Van der Hoeff, maar

de bezuinigingen raken bijvoorbeeld onderzoekers die geen

beurs meer kunnen krijgen om onderzoek te doen, bijvoorbeeld naar de vraag hoe we kanker kunnen bestrijden —

precies wat u zelf net noemde. Het gaat om salarissen van

leraren in grote steden, waarbij het geld wordt weggehaald

en er tegen de scholen wordt gezegd: kijk zelf maar hoe je

het oplost. Daar gaat het om. Daarom zegt Nederland: doe

het niet. Ik vraag de heer Van der Hoeff dus nogmaals het

volgende. Vanochtend was er koortsachtig overleg in de

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-8

coalitie. Was zijn bijdrage daaraan "ik ben niet bang voor

een blinde muur; laten we er recht op af blijven rijden" of

staat hij open voor een alternatief?

PVVDe heer Van der HoeffPVV

U heeft het over koortsachtig overleg. Ik heb vandaag geen

koortsachtig overleg gehad. Het gaat er voornamelijk om

hoe je geld besteedt. Dat is iets wat wij het land en het

onderwijsveld in willen sturen: hoe besteed je je geld? Meer

geld is niet de oplossing. Als meer geld de oplossing zou

zijn, dan hadden vorige kabinetten dit probleem al opgelost.

Wij moeten dit probleem nu gaan oplossen.

CDADe heer KrulCDA

Ik vind dit echt wel een beetje minachtend jegens alle

bestuurders en alle mensen die actief zijn in het werkveld

die de laatste weken en maanden zijn opgestaan en heel

duidelijk hebben aangegeven waar deze bezuinigingen pijn

gaan doen. Dat proberen te reduceren tot louche mensen

met een bureautje en zeggen "daar gaan we wat aan doen,

en voor de rest willen we beter onderwijs", vind ik echt

minachting. Ik kreeg zelfs de indruk dat de heer Van der

Hoeff de begroting gewoon niet gelezen heeft. Maar goed,

ik ga toch een vraag stellen. Neem bijvoorbeeld de Roosevelt Academy in Zeeland. Zij hebben deze week een oproep

gedaan. Ze zeggen: let op, met deze bezuiniging en zonder

internationale studenten kunnen wij ontzettend belangrijke

opleidingen op het gebied van bijvoorbeeld watermanagement, engineering of chemie ook niet meer aanbieden aan

Nederlandse studenten uit Zeeland; dan is het einde verhaal

voor ons. Dat is toch niet de bedoeling, zeg ik tegen de heer

Van der Hoeff. Dit soort bezuinigingen gaan, zoals Zeeland

heel duidelijk zegt, een onevenredig harde impact hebben

op juist deze regio's — en op onze jongeren daar, zou ik

dan ook in PVV-taal willen zeggen. Dan kan het toch niet

zo zijn dat we het reduceren tot: we gaan enkel wat

bedrijfjes aanpakken? Hoe kijkt de heer Van der Hoeff naar

zo'n bezuiniging, die juist in Zeeland zo'n effect gaat hebben?

PVVDe heer Van der HoeffPVV

Ik ben goed bekend met Zeeland. Ik kom daar later in mijn

spreektekst, als ik het heb over het belang van de regio's,

indirect nog op terug. Ook in het regeerakkoord komt een

keer of vijf of zes terug wat het belang van de regio's kan

zijn; zo meteen komt daar dus het antwoord op. Ik ben ook

bij de universiteit in Zeeland en bij de Hogeschool Zeeland

geweest. Maar als ik daar binnenkom en er wordt gevraagd

of ik het goed vind als het gesprek in het Engels gevoerd

wordt — dat is de verengelsing van het Nederlands onderwijsveld — dan vind ik daar wel iets van. Want we zijn toch

in Nederland? Ik ben toch te gast bij Nederlandse onderwijsinstituten? Daar wil ik gewoon een gesprek in het Nederlands voeren. Dat zegt toch ook wat? Het regiogebonden

onderwijs ... Het geldt niet alleen voor Zeeland, maar ook

voor Groningen. Er zijn net ook wat voorbeelden genoemd

uit Limburg. Tuurlijk heb je regiogebonden afwijkingen of

dingen waar je naar moet zoeken. Absoluut. Zeeland is mij

heel goed bekend.

CDADe heer KrulCDA

Dan lijkt die muur ineens toch af te brokkelen. Daar moeten

we maar blij mee zijn. Ik hoor namelijk een soort van opening bij het lid van de PVV. Hij zegt: naar dat regiogebonden

onderwijs moeten we in ieder geval nog eens goed kijken.

Ik zou hem echt het volgende willen adviseren. In Zeeland

is hij goed bekend. Maar kijk ook eens naar Leeuwarden,

Friesland, naar Maastricht of naar het oosten van het land.

Het gaat namelijk niet alleen om een presentatie krijgen in

het Engels. Het gaat om het overeind houden van opleidingen die onder druk staan en enkel nog gegeven kunnen

worden door die groep internationale studenten. Zij zorgen

er dus ook voor dat lokale jongeren een opleiding kunnen

genieten waar ze vandaan komen. Ik ga het de heer Van

der Hoeff nogmaals vragen: is hij bereid om juist op het

vlak van internationalisering nog eens goed te kijken naar

die bezuiniging en onze alternatieven serieus te overwegen?

Hij heeft namelijk geen flauw idee, zeg ik via de voorzitter,

wat hij anders juist de regio's aandoet.

PVVDe heer Van der HoeffPVV

Nee, de blinde muur waarover gesproken werd, zie ik niet.

Als we praten over mijn kijk op de bezuinigingen, dan kijk

ik naar de minister en de staatssecretaris. Dat gaat namelijk

over de portefeuille van de collega, de staatssecretaris.

Waar komen zij mee? Hoe staan zij erin? Op dit moment is

het voor mij niet aan de orde. Wij staan gewoon volledig

achter de bezuinigingen.

GroenLinks-PvdADe heer StultiensGroenLinks-PvdA

De PVV ziet de blinde muur niet. Dat suggereert dus dat ze

al een plan heeft om een meerderheid te vinden in de Eerste

Kamer. Ik ben benieuwd wat het plan van de PVV, als

grootste coalitiepartij, is. Hoe gaat ze deze begroting door

de Eerste Kamer krijgen?

PVVDe heer Van der HoeffPVV

Ik ga er niet voor zorgen dat de begroting door de Eerste

Kamer komt; daar hebben we de regering voor. Minister

Bruins en de staatssecretaris gaan daar met antwoorden

over komen. Ik ben daar dus ook benieuwd naar.

GroenLinks-PvdADe heer StultiensGroenLinks-PvdA

Dit wordt lastig debatteren. De minister zegt namelijk al

maandenlang dat het van de coalitie moet. Als de coalitie,

als we vragen wat ze gaat doen, naar de minister wijst, dan

kunnen we nooit meer iemand een vraag stellen. Is de PVV

bereid om de bezuinigingen ongedaan te maken? Zo niet,

hoe gaat ze steun krijgen voor deze begroting in de Eerste

Kamer?

PVVDe heer Van der HoeffPVV

Dat is op dit moment niet aan de orde. Geld is volgens mij

niet de oplossing. Het speelt nu niet. Op dit moment staan

we achter de begroting.

GroenLinks-PvdADe heer StultiensGroenLinks-PvdA

Tot slot, dan. "Het speelt nu niet"? We behandelen vandaag

de begroting van OCW, dus het speelt nu wel. Als er nog

geen plan ligt, dan ben ik benieuwd naar de antwoorden

donderdag. Het kan dan inderdaad een historische week

gaan worden. We hebben in 100 jaar tijd namelijk nog nooit

een begroting zien stranden. Ik zie nog geen begin van een

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-9

antwoord van de PVV op de vraag hoe deze begroting het

gaat halen.

Voorzitter, tot zover.

PVVDe heer Van der HoeffPVV

Dat antwoord gaat u van mij niet krijgen. Dat antwoord

krijgt u misschien van de regering.

De voorzitterVoorzitter

De heer Van der Hoeff vervolgt zijn betoog.

PVVDe heer Van der HoeffPVV

Voorzitter. Het mooie van ons onderwijssysteem is dat er

plek is voor iedereen. De universiteit is niet voor iedereen

voorbestemd, maar wellicht komt een student compleet tot

zijn recht in het mbo. Wellicht ligt een praktische scholing

je wel veel beter dan een theoretische. Als het aan de PVV

ligt, heerst er op dit vlak een disbalans. Er wordt te vaak

een theoretische scholing aangemoedigd boven een praktische. We hebben geen tekort aan psychologen en

bestuurskundigen. Maar we hebben wel een tekort aan

buschauffeurs, treinbestuurders, metselaars en op plaatsen

in de techniek. De Nederlandse economie heeft op dit

moment behoefte aan meer bèta, chemie, watermanagement en aan minder psychologen. Het is een kwestie van

vraag en aanbod.

Vraag en aanbod geldt zeker ook in onze regio's. In het

regeerprogramma komt meerdere malen terug hoe

belangrijk de regio's zijn voor Nederland. Regionaal maatwerk is nodig. Laat de regio niet de dupe worden van

Randstedelijke problematiek. Het terugdringen van de

internationale studenten die Nederland weinig brengen,

maar wel veel kosten, is nodig. Verengelsing van het

Nederlandse onderwijs tegengaan, is ook nodig. Studentenkamers voor Nederlandse studenten beschikbaar houden,

is ook nodig. Echter, lokale bedrijven hebben behoefte aan

bepaalde opleidingen in die regio. Als de regionale economie behoefte heeft aan een bepaald type student, dienen

daar uitzonderingen voor te zijn. Die studenten die meerwaarde hebben voor onze lokale economie en die na hun

studie in Nederland willen blijven, zijn broodnodig en welkom. Voorzitter, via u roepen we de minister op om een

uitzondering te maken voor de regionale problematiek.

Voorzitter. Ik hoop dat ook hieraan wordt gedacht bij het

bespreken van deze begroting. Talloze leerstoelen verbonden aan de overvloed van studies over gedragswetenschappen bestaan bij de gratie van de universiteitsbesturen. Dat

wil ook zeggen dat waardevolle kleinere studies bij dezelfde

wil van de universiteitsbesturen zullen staan of vallen. Veel

kleinere talenstudies zijn zeker van waarde, bijvoorbeeld

Grieks, Latijn, Hebreeuws, Duits, Frans en Nederlands. Maar

het is toch wel evident dat een studie met nul culturele

waarde en waarvoor amper aanmeldingen zijn, niet koste

wat kost met belastinggeld in de lucht moet worden

gehouden. Vaak is het een eenvoudige afweging van vraag

en aanbod. Dat is voor de PVV allemaal simpelweg gezond

verstand. Maar ook ons gezonde verstand ziet dat elke

bezuiniging hard aankomt, ongeacht waar er wordt gesneden. Dit kabinet maakt keuzes voor de veiligheid van

Nederland, voor een eerlijk zorgsysteem en een gezondere

huizenmarkt. Deze keuzes betekenen dat het kabinet ergens

geeft en dus ook op sommige plekken zal moeten nemen.

De voorzitterVoorzitter

Dank voor uw inbreng. U krijgt nog een interruptie van

mevrouw Beckerman.

SPMevrouw BeckermanSP

Ik hoor de heer Van der Hoeff terecht hartstochtelijk pleiten

voor bètastudies. We horen de PVV ook heel vaak over Henk

en Ingrid. Maar een van de maatregelen die nu genomen

wordt en die nu al als een molensteen om de nek van veel

studenten hangt, is de langstudeerboete. Wie gaat daar

nou het hardst door geraakt worden? Dat treft heel veel

bètastudenten, want die doen gemiddeld langer over hun

opleiding. Dat treft juist ook de studenten uit armere

gezinnen, misschien wel de zoon of dochter van Henk en

Ingrid, de eerste in een familie die kan gaan studeren. Zulke

studenten worden het hardst geraakt door de langstudeerboete. Als de heer Van der Hoeff zegt dat hij die bèta's zo

gaaf vindt, waarom hangt hij studenten dan nu al die

molensteen om de nek? We hebben gezien wat er gebeurde

onder Rutte I, het kabinet waar de PVV gedoogsteun aan

gaf. We hebben gezien dat mensen stopten met hun studie,

gewoon omdat ze dachten: ik kan dat niet betalen. Mensen

gingen geen bètastudie doen uit angst dat ze die misschien

niet binnen de gezette tijden zouden halen. Als de heer Van

der Hoeff zo op wil komen voor bèta's en voor kansengelijkheid, waarom dan weer komen met zo'n verschrikkelijke

maatregel als die langstudeerboete?

PVVDe heer Van der HoeffPVV

Ik ken het woordje "langstudeerboete" helemaal niet. Het

is een langstudeermaatregel. En die staat nu helemaal niet

in de begroting. Dat is niet aan u. U heeft gezien dat er

enkele weken geleden een brief van de minister is gekomen

waarin staat dat hij het originele tijdpad nodig heeft om de

langstudeermaatregel uit te werken. Daar houd ik me aan

vast en ik wacht met smart op wat daar gaat gebeuren.

Maar dat is niet iets voor deze begroting. Dat is pas voor

volgend jaar.

SPMevrouw BeckermanSP

Wat de minister heeft gezegd, is dat hij misschien binnen

de begroting gaat bekijken of het bijvoorbeeld ook kan door

een hoger collegegeld. Dat is geen oplossing. Dit is wel het

moment waarop we het debat voeren met het kabinet over

deze begroting. De heer Van der Hoeff zegt: ach ja, ik ben

niet bang voor blinde muren, ik rijd gewoon keihard door

en we zien wel waar we komen. Maar de heer Van der Hoeff

zegt dat hij hier staat voor bètastudenten en de zoon of

dochter van Henk en Ingrid. Wat ziet hij dan als hij even in

zijn hart kijkt? Beide mogelijkheden zijn dan toch gewoon

geen enkele oplossing? Nu kan het nog. Nu is het nog niet

gestrand. Dan zullen we nu toch moeten kijken naar

mogelijkheden buiten de begroting?

PVVDe heer Van der HoeffPVV

Ik wacht op de reactie van het kabinet in dezen. Het is geen

vraag voor mij. Ik heb aangegeven dat het nu niet op de

begroting staat. U heeft een brief gehad over de langstudeermaatregel. Op dit moment zegt de minister vast te

houden aan het originele plan, omdat hij het niet op tijd

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-10

naar de Kamer krijgt. Het staat er nu dus niet op en is nu

niet bespreekbaar.

SPMevrouw BeckermanSP

Voorzitter, een punt van orde: we debatteren vandaag ook

onderling. Dit zou een extraparlementair kabinet zijn. Als

er dus gevraagd wordt wat een persoon vindt van een

bepaalde maatregel of een alternatief, dan lijkt het me toch

dat we diegene moeten aansporen om daarover een mening

te formuleren. Dat is wat we hier doen. We gaan geen verstoppertje spelen achter blinde muren en achter het kabinet,

neem ik aan.

De voorzitterVoorzitter

U heeft uw punt gemaakt, maar u weet ook dat iedereen in

deze zaal over zijn eigen antwoord gaat. De vraag is twee

keer gesteld. Heeft de heer Van der Hoeff nog een reactie?

PVVDe heer Van der HoeffPVV

Nee, voorzitter, want dan zou ik hetzelfde antwoord herhalen. Dat is dus zinloos.

CDADe heer KrulCDA

Ik kom toch nog even terug op het stukje over de regio's.

Ik heb even gekauwd op de woorden van de heer Van der

Hoeff, die zei: de inbreng van internationale studenten is

nul en ze houden huisvesting bezet die eigenlijk voor

Nederlandse studenten nodig is. Ik zou hem toch nog even

willen meenemen naar Zeeland, want ik kreeg de indruk

dat de heer Van der Hoeff daar niet zo heel vaak komt. Klopt

het wel dat internationale studenten daar huisvesting bezet

houden voor de Zeeuwse studenten? Is dat een probleem

bij die Roosevelt Academy? Of moet hij zijn eigen woorden

nuanceren?

PVVDe heer Van der HoeffPVV

Nee, dat heeft u mij niet horen zeggen. U heeft mij niet

horen zeggen dat de inbreng van buitenlandse studenten

nul is. Ik heb gezegd dat ze welzeker van waarde kunnen

zijn. Het is natuurlijk een portefeuille van een collega van

mij, maar als daar bijvoorbeeld kerncentrales moeten

komen, kunnen zij daar als wetenschappers aan de slag.

Maar u stelt mij een vraag. Als u goed heeft gekeken naar

alle brieven en andere stukken die naar ons toe gekomen

zijn in de afgelopen maanden, weet u ook dat Zeeland een

heel eigen voorziening heeft voor de huisvesting van studenten. Ze bezetten daar niet de huizen van normale mensen, bijvoorbeeld van starters die uit huis willen gaan. Dat

probleem speelt dus niet in Zeeland.

CDADe heer KrulCDA

Dan zijn we al verder dan wat ik net gehoord heb. Ik ga nog

één poging wagen. Laten we er even van uitgaan dat we

daar een paar prachtige kerncentrales bijbouwen. Dat zou

me een lief ding waard zijn, zeg ik er maar even bij. Dan

zeggen juist de Zeeuwse bestuurders: let op, de studies die

daarvoor belangrijk zijn, zoals chemie, engineering of

watermanagement, kunnen we alleen in Zeeland aanbieden

als er ook een deel internationale studenten komt, ook als

die studenten vervolgens het land weer uitgaan. Dat stond

ook gister weer in de krant. Dat is simpelweg nodig om de

klassen gevuld te krijgen, ook met Zeeuwse jongeren. Is

dat nou zo'n voorbeeld waarvan de heer Van der Hoeff zegt

dat er een uitzondering op moet komen? Ik heb hem een

oproep horen doen voor een uitzondering. Ik weet niet zo

goed hoe die uitzondering er dan uit moet zien, maar is dat

dan zo'n voorbeeld waarvan de heer Van der Hoeff zegt:

nee, als dat het effect is van de wet, dan werkt die niet?

PVVDe heer Van der HoeffPVV

We gaan nu wel heel specifiek op Zeeland in, maar dat is

prima. Maar 3% van de buitenlandse studenten zit in Zeeland. Of 1%, zelfs. Ik was aan het zoeken, want mijn devices

heb ik niet bij de hand; die heb ik netjes bij de voorzitter

gelaten. Ik ben het met uw betoog eens, tot het moment

dat u zei ...

De voorzitterVoorzitter

"Dat de heer Krul zei." U moet ook via de voorzitter spreken.

PVVDe heer Van der HoeffPVV

Ja, via de voorzitter. De heer Krul gaf in zijn betoog aan:

ook als die internationale student daarna weer teruggaat

naar het buitenland. Dat is het enige waarmee ik het niet

eens ben. Kom je bij ons studeren, krijg je geld van ons,

van DUO of wie dan ook, om je studietijd hier door te

brengen, ben je van meerwaarde voor de Nederlandse

markt, blijf je gewoon in Nederland werken en sticht je

misschien een gezin of wat dan ook, dan ben je gewoon

hartstikke welkom. Het gaat vooral om de 57% die vervolgens teruggaat naar het buitenland, die met de zak geld

van de studie teruggaat naar huis.

De voorzitterVoorzitter

Dank voor uw inbreng. Dan gaan we nu luisteren naar de

tweede spreker van de zijde van de PVV. Dat is de heer

Uppelschoten. Dit wordt zijn maidenspeech. Hij heeft aangegeven dat hij wel geïnterrumpeerd mag worden tijdens

zijn maidenspeech. Dat geef ik even aan de leden mee.

Daarna gaan we schorsen om de heer Uppelschoten te

feliciteren. Dat wordt tevens de dinerpauze. Dan gaan we

waarschijnlijk een uur schorsen en daarna vervolgen we

het debat. Dan is nu het woord aan de heer Uppelschoten.

PVVDe heer UppelschotenPVV

Dank u wel, meneer de voorzitter. Ik vind het onderwijs zó

belangrijk dat ik vind dat er, ondanks het feit dat het mijn

maidenspeech is, geïnterrumpeerd moet kunnen worden.

Het is namelijk een onderwerp dat mij erg raakt en dat ik

heel belangrijk vind. Maar eerst de start van mijn maidenspeech. Het is voor mij een vreemd maar bijzonder genoegen om hier in de plenaire zaal het woord te voeren over

het onderwijs. Het lijkt wel of er een cirkel gesloten wordt.

Mijn hele leven ben ik werkzaam geweest in het onderwijs.

Ik ben begonnen als assistent-docent op de universiteit,

docent in het voortgezet onderwijs en associate professor,

zoals dat dan heet, bij de UNESCO in het buitenland. Vervolgens heb ik als onderwijsbegeleider gewerkt in het vo.

Tegenwoordig zeg je dan "onderwijsconsultant". Ten slotte

was ik directeur van een grote scholengemeenschap en

directeur van verschillende mbo-instituten. Ik ben geëindigd

als lid van het college van bestuur van een groot regionaal

opleidingscentrum.

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-11

Tijdens mijn loopbaan ben ik vooral geïnteresseerd geraakt

in de problemen van uitvallers in het onderwijssysteem en

hoogbegaafde leerlingen die niet voldoende uitdaging

kregen. Verder ben ik geïnteresseerd geraakt in hoe je als

docent en leidinggevende de kansenongelijkheid kan verkleinen en een bijdrage kan leveren om de onderwijsresultaten van leerlingen te vergroten. Het is namelijk een illusie,

moet ik helaas zeggen, om te denken dat door allerlei

maatregelen de kansen gelijk worden. Het is wel bijzonder

waarom de ene leerling de kans wel kan grijpen en de

andere niet. De docent speelt daar een ontzettend belangrijke rol in. Ik zou willen dat de docent die rol weer kan

oppakken en dat die de professionele vrijheid krijgt om die

rol integer te vervullen. Ik kan alleen maar zeggen dat ik

zelf erg veel geluk heb gehad dat ik hele inspirerende

docenten heb meegemaakt tijdens mijn hele onderwijsloopbaan en dat zij voor mij dingen mogelijk hebben gemaakt

die er in het begin niet waren.

Verder maak ik me zorgen over het feit dat door de jaren

heen de rol van het primaire proces, de leerinteractie tussen

leerlingen en docenten, naar mijn mening op de achtergrond is geraakt. Er zijn veel ondersteunings- en begeleidingspersonen in instellingen gekomen die een belangrijke

taak van de docent hebben overgenomen en die afleiden,

zou ik bijna zeggen, van waar het in het onderwijs echt om

moet gaan, namelijk een vertrouwensrelatie opbouwen met

de leerlingen. Laat scholen de prioriteit leggen bij het primaire proces — dat zou ik bijna als opdracht willen formuleren — en vanuit die expertise weloverwogen keuzes

maken over groepsgrootte en de taakverdeling bij leraren.

Ik zou willen dat er veel meer eigenwijze scholen komen

die de ruimte die ze hebben in de lumpsum maximaal gaan

inzetten voor het primaire proces en dat, als dat goed

ingevuld is, de overblijvende ruimte gebruikt wordt voor

aanvullende taken. In die volgorde dus: eerst het primaire

proces en dan pas de aanvullende taken.

De PVV zou willen dat de docent weer het gezag krijgt om

te durven en kunnen optreden in de klas, ook richting

veeleisende ouders. Het geven van onderwijs moet weer

leuk worden in plaats van een heel zware baan, die zelfs in

een parttimebetrekking moeilijk vol te houden is. Ik heb het

verdrietig gevonden als ik zag dat jonge mensen het

onderwijs verlieten omdat ze na een paar jaar vonden dat

het veel te zwaar was. Laat docenten die het onderwijs

noodgedwongen hebben verlaten weer terugkeren naar

het onderwijs, omdat het onderwijs hun de vrijheid geeft

om ook hun eigen talenten te ontwikkelen. Ik heb het over

professionele autonomie, daarbij gesteund door de school,

die ervan doordrongen is dat de kwaliteit van het onderwijs

wordt bepaald door de kwaliteit van de docent. Laat het

onderwijs weer het verheffingsinstrument worden dat voor

de emancipatie van veel leerlingen kan zorgen. Laat

docenten weer met enthousiasme vertellen over hun vak

of kennis. Laat ze leerlingen weer enthousiast maken en

onbekende werelden voor hen ontsluiten. Leid docenten

op zodat ze weer experts worden in hun vak en de pedagogiek. Geef hun de ruimte om dat te etaleren. Ik zou bijna

zeggen: zoals ik zelf heb meegemaakt. Laat schoolleidingen

deze professionele docenten steunen in hun streven naar

uitstekend onderwijs. Steun deze docenten ook in discussies

met ouders over de leerprestaties en de problemen van

hun kinderen.

Zoals opgemerkt, krijgen veel goede leerlingen niet de

intellectuele uitdaging die ze nodig hebben om zich te ontwikkelen. Ook krijgen praktisch ingestelde leerlingen niet

de waardering voor hun manier van leren, namelijk leren

door te doen en leren van de praktijk. Het is toch vreemd

en maatschappelijk niet te verantwoorden dat veel jongeren

theoretisch opgeleid worden, terwijl er een grote behoefte

is aan mensen die praktische vaardigheden hebben. Ik heb

het zelf gemerkt toen ik met de trein reisde. Op een gegeven

moment kon er een trein uit Groningen niet vertrekken

omdat er geen treinbestuurder was. Dan wordt er doodleuk

gezegd: de trein gaat niet. Dan denk ik: in wat voor maatschappij leven we dat dat kan?

Het is nog gekker dat veel jongeren worden opgeleid tot

kunstenaar of communicatiespecialist, terwijl er een

schreeuwend tekort is aan docenten in het p.o. en het vo.

Laat ze alsjeblieft hun tijd en energie inzetten voor het

onderwijs. Laat ze daar al hun kunsten vertonen. Ik zou

willen dat er weer meer leerlingen en docenten komen die

net zo'n positief gevoel hebben over het door hen genoten

onderwijs en het door hen gegeven onderwijs als ik heb

gehad.

Maar nu het andere stuk: de begroting. Het staat buiten kijf

dat de PVV het onderwijs als een investering in de toekomst

ziet. Dat is helemaal geen punt van discussie. Het is een

instrument voor een betere toekomst voor iedereen en het

is een verheffings- en emancipatiemodel voor mensen, juist

voor de mensen die het niet zo goed en zo breed hebben.

Toch bevat de begroting voor 2025 bezuinigingen, nadat

de omvang van de onderwijsbegroting decennia is

gegroeid. Het is niet alleen een verhaal. Ik heb het idee dat

de manier waarop onderwijs gegeven wordt en waarop je

onderwijs organiseert echt het grote probleem is. Dat zou

de opening zijn om veel beter onderwijs in Nederland te

krijgen. Het is nodig om scherpe keuzes te maken. Bewezen

effectief onderwijs is eindeloos en niet per se duur. De

grootte van de financiële middelen heeft in ieder geval in

het funderend onderwijs niet geleid tot betere lees-, schrijfen rekenprestaties, integendeel.

Ik hoef de bedroevende PISA-scores hier niet meer te herhalen — dat wil ik zelfs niet — om duidelijk te maken dat

we een andere koers moeten varen. Deze bedroevende

scores zijn helaas ook bevestigd door de eerste nationale

peiling van de Inspectie van het Onderwijs van de leesvaardigheid in het voortgezet onderwijs en natuurlijk het

voortgezet speciaal onderwijs. Leerlingen in het praktijkonderwijs en leerlingen op vmbo-basis hebben in het tweede

jaar het meest fundamentele leesniveau nog niet bereikt.

Wat betekent dat? Dit betekent dat leerlingen nog steeds

bezig zijn met leren lezen en niet lezen om te leren. Dat is

verschrikkelijk. Het onderwijs heeft een terugkeer nodig

naar bewezen effectief onderwijs, namelijk directe instructie

door een professionele docent, een docent die de leerling

bij de hand kan nemen. Hij is de weg om leerlingen een

betere toekomst te bieden. Ik hoop dat de staatssecretaris

het met deze mening eens is.

Een ander belangrijk punt is de positie van de bètavakken.

Daar hebben we het net ook over gehad. De directe aanleiding om het nu te vermelden, is een rondetafelgesprek met

de CEO's van grote bedrijven. Zij maakten zich zorgen over

het feit dat ze nu al de helft van het bèta- en technologiepersoneel uit het buitenland moeten halen, omdat dat in

Nederland niet beschikbaar is. Het gaat echt om het toekomstige verdienvermogen van Nederland. In dat licht zijn de

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-12

geuite zorgen van het veld over de omvang van kernprofielvakken begrijpelijk. Er is nog ruimte, ontwikkelruimte. Zet

die dan in voor deze vakken. Laat de profielvakken, de profielen in de bovenbouw van havo en vwo, zich profileren

doordat ze iets meer uren krijgen dan de andere vakken.

Over de bètastudies kan ik nog het volgende zeggen. Er

werd net gevraagd: hoe doe je dat? Bètastudies zou je bijvoorbeeld kunnen stimuleren door ervoor te zorgen dat

studenten geen collegegeld voor bètastudies hoeven te

betalen en dat de langstudeerboete, als die er komt, niet

geldt voor mensen in bètastudies. Als wij vinden dat die

studenten nodig zijn, moeten we onconventioneel denken,

niet alleen omdat het leuke studies zijn, maar ook omdat

het nodig is voor het inverdienvermogen van Nederland.

Voorzitter. Het aantal leerlingen dat geen funderend

onderwijs meer volgt, de thuiszitters — dat is net ook al

vermeld — vind ik schrikbarend groot. In het schooljaar

2023 waren er bijna 14.000 thuiszitters. Dat is een toename

van een derde ten opzichte van het eraan voorafgaande

jaar. Ouderverenigingen schatten dit aantal zelfs tussen de

15.000 en 20.000. Ondanks stijgende onderwijsbudgetten

blijven deze aantallen groeien, wat een diepgaand falen in

het systeem blootlegt, namelijk dat er leerlingen zijn die

niet in ons onderwijssysteem terechtkunnen. Ik hoop dat

de staatssecretaris ook vindt dat dat iets verschrikkelijks is.

Het aanpakken van deze problematiek vereist meer dan

alleen financiële middelen. Het vraagt om structurele hervormingen die het hele onderwijs aantrekkelijker maken en

die zorgen voor een veilige omgeving voor leerlingen en

docenten. We begrijpen van LBVSO dat er onder de thuiszitters een enorme oververtegenwoordiging is van leerlingen met een internaliserende problematiek, met autisme

voorop. Graag vragen wij de staatssecretaris om een toezegging om met LBVSO te kijken wat er mogelijk is om tot

een andere aanpak te komen. We benadrukken dat voor dit

type leerlingen het terugbrengen van rust, orde en structuur,

zaken die ooit vanzelfsprekend waren in het klaslokaal, aan

de basis ligt van zowel goed onderwijs als het terugdringen

van het aantal thuiszitters.

Dan de doorstroomtoets. Daar is ook het een en ander over

opgemerkt. De doorstroomtoets is nu een jaar in gebruik.

Het is natuurlijk niet wenselijk dat één toets een hogere

score geeft dan de vijf andere, zoals het ook niet wenselijk

is dat de doorstroomtoets niet meer kan aangeven of een

leerling geschikt is voor praktijkonderwijs. Het dubbeladvies

praktijkonderwijs en vmbo leidt dan bijna automatisch tot

een vmbo-plaatsing, waarna veel leerlingen moeten terugstromen naar het praktijkonderwijs. Ondanks deze problemen kunnen we niet na een jaar besluiten om het aantal

toetsaanbieders terug te brengen tot één. Voor de PVV is

het essentieel dat prestaties van scholen met elkaar kunnen

worden vergeleken. Als die functie zou verdwijnen omdat

er met zes verschillende doorstroomtoetsen wordt gewerkt

en je niet meer iets kunt zeggen over de kwaliteit van de

scholen, is dat voor ons een grens. Maar we kunnen niet

na één jaar de stekker eruit trekken, want we zijn toch ook

een betrouwbare overheid en we hebben toch niet voor

niets een wet gemaakt om dit mogelijk te maken.

Dan het lerarentekort. Het lerarentekort is ondanks goede

salarissen niet afgenomen. Bovendien doet zich de vreemde

situatie voor, zoals ik eigenlijk al heb verteld, dat de

ondersteunende schil van het onderwijs, waarin 60.000

mensen werken, voor het merendeel bestaat uit mensen

met een onderwijsbevoegdheid. Dat zijn personen die het

lesgeven hebben opgegeven maar nog wel als ondersteuner

betrokken willen blijven bij het onderwijs. Dat bestaat ook.

Waarom hebben deze personen het onderwijs verlaten?

Waarom verlaten jonge leraren na een periode van drie à

vier jaar het onderwijs? Er zijn vier knelpunten.

Eén. De professionele vrijheid om zelf vorm te geven aan

het onderwijs, aan de "eigen klas", blijkt in de praktijk toch

heel gering. Er moet te veel: een dwingend curriculum,

opgelegde vernieuwingen, opdrachten vanuit de secties en

teams en vanuit de schoolleiding. Twee. Onplezierige contacten met ouders, die allemaal vinden dat hun kind talent

heeft, dat dit door de school niet wordt gezien en dat het

niet van een passend aanbod wordt voorzien. Deze mening

wordt vaak op een assertieve manier geuit. Drie. Een

schoolleiding die leraren niet of onvoldoende steunt in

conflicten met leerlingen, die vaak menen dat ze onterecht

zijn behandeld door de leraar en daar luidkeels uiting aan

geven. Vier. De discussie over de integriteit van leraren

omdat ze leerlingen onderadviseren of onderwaarderen.

Hun adviezen worden steeds ter discussie gesteld. Het lijkt

net of leraren er belang bij hebben om onjuist te adviseren.

Adviseren is een onderdeel van hun werk en een belangrijk

onderdeel van hun beroepstrots. Pas als we deze knelpunten

hebben opgelost, komen vertrokken leraren weer terug naar

het onderwijs en zullen meer studenten voor een opleiding

kiezen die leidt tot het beroep van leraar. Is de staatssecretaris het met deze analyse eens?

De PVV complimenteert de staatssecretaris — dit punt is

net ook aan de orde geweest — met een belangrijk initiatief

om wettelijk toezicht te organiseren op informeel onderwijs.

Het is een noodzakelijke stap om te voorkomen dat jongeren

worden blootgesteld aan haat, geweld en discriminatie en

aan waarden en normen die volgens ons niet passen bij

een democratische samenleving. We zijn ervan overtuigd

dat onderwijs, in welke vorm dan ook, moet bijdragen aan

de participatie van jongeren in onze samenleving en hen

moet voorbereiden op een toekomst in onze pluriforme

democratische staat. Dit wetsvoorstel biedt de kans om

helderheid te scheppen. Informeel onderwijs mag geen

vrijplaats zijn voor ideeën die niet passen bij onze democratische staat. Het moet juist een aanvulling zijn op ons

reguliere onderwijs, waarin respect voor fundamentele

waarden centraal staat. Mijn vraag aan de minister … Dit

valt namelijk niet onder de staatssecretaris, maar onder de

minister, heb ik begrepen. Of … Nou ja. Mijn vraag is om

ervoor te zorgen dat het toezicht daadkrachtig en effectief

wordt uitgevoerd. In dat kader vragen we aan de minister

hoe hij aankijkt tegen het feit dat de inspectie volgens ons

een politieke uitspraak deed over deze taak door te zeggen:

het kan praktisch niet. Wij proefden dat ook als: maar we

willen het eigenlijk niet. Dat de inspectie dat doet als de

vervullen: dat mag niet in ons systeem.

Dank u, meneer de voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank. Van harte gefeliciteerd, meneer Uppelschoten.

(Geroffel op de bankjes)

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-13

De voorzitterVoorzitter

Ik ga nog niet schorsen, want er komt toch nog een interruptie. Wij gaan zo dadelijk even schorsen voor de felicitaties.

de regering om daar een oplossing voor te vinden. Ik ga nu

niet zeggen dat wat jullie aangedragen hebben, de oplossingen zijn voor de problemen van de regering.

D66Mevrouw RooderkerkD66

De heer Uppelschoten — complimenten met de eerste bijdrage — zei een aantal zinnige dingen. Hij had het over het

belang van goede lerarensalarissen en het tegengaan van

laaggeletterdheid. Dat zijn inderdaad belangrijke zaken,

maar nou wil het geval dat het kabinet daar juist op bezuinigt. Het bezuinigt 22 miljoen op de aanpak van laaggeletterdheid. Het bezuinigt op de lerarensalarissen van de helft

van de middelbare scholen en treft daarmee 400.000 kinderen. Mijn vraag is dan ook de volgende, aangezien uw collega van de PVV er daarnet geen antwoord op had; hij wist

het niet. Hoe gaat het kabinet voorkomen dat deze begroting

strandt in de Eerste Kamer?

PVVDe heer UppelschotenPVV

Ik ben het eens met het antwoord dat wij gegeven hebben.

Het is in eerste instantie natuurlijk een verantwoordelijkheid

van de regering. Die moet een koers uitzetten zodat een

begroting hier door de Tweede Kamer komt, en een koers

uitzetten zodat die door de Eerste Kamer komt. Mogelijk is

dat hier in de Tweede Kamer geen probleem, omdat we

een coalitie hebben. Dat zal wat ingewikkelder worden in

de Eerste Kamer. Ik wil niet zeggen dat het een blinde muur

is, maar blinde muren hebben vaak gaatjes; daar kun je dan

ook doorheen komen. Ik denk dat er ongetwijfeld zoiets zal

gaan gebeuren. Maar zoals die nu ligt, vinden wij deze

begroting goed. Er zit een bezuiniging in, maar voor ons is

de insteek: laten we een andere koers gaan varen, een

andere koers in het onderwijs, een andere koers ten aanzien

van de leerlingen en een andere koers ten aanzien van de

docenten; daarmee lossen we problemen in het onderwijs

op. Wat betreft laaggeletterdheid gaat er nu inderdaad meer

geld naar de gemeenten toe, maar wij hebben er vertrouwen in. Ook in de commissie hebben wij gemerkt hoe er

gewerkt wordt om laaggeletterdheid te bestrijden. "Succes"

kun je natuurlijk nooit zeggen, maar wij hebben er vertrouwen in dat dat tot een goed eindresultaat leidt, in de zin

van: minder laaggeletterden.

D66Mevrouw RooderkerkD66

Dit is in ieder geval de eerste keer dat ik de PVV iets extraparlementairs zie doen. Hij zegt: hoe het kabinet het moet

oplossen, weten wij ook niet; dat laten we lekker aan de

regering. Dan heb ik toch de volgende vraag aan de heer

Uppelschoten. Hij zegt dat er in die blinde muur ook gaten

te vinden moeten zijn. D66 heeft samen met JA21 en het

CDA voorstellen gedaan om die onderwijsbezuiniging terug

te draaien. Er zijn hier meerdere voorstellen gedaan door

de oppositie. Ik zou zeggen: neem deze hand aan. Hoe gaat

de PVV ervoor zorgen dat deze begroting niet strandt in de

Eerste Kamer?

PVVDe heer UppelschotenPVV

We hebben eerst even de zorg hoe die door de Tweede

Kamer komt. Ik heb net gezegd dat de regering verantwoordelijk is voor haar begroting. Natuurlijk zijn we niet blind;

wij zien ook dat er waarschijnlijk een probleem zal komen

met de Eerste Kamer. Maar ik hoop op de creativiteit van

SGPDe heer StofferSGP

Ik had zeker niet het voornemen om een interruptie te plegen bij een maidenspeech, die ik overigens grotendeels

best kon waarderen. De felicitatie volgt zo als u dat gedaan

heeft, voorzitter, uiteraard. Toch schoot de laatste opmerking van de heer Uppelschoten bij mij wat in het verkeerde

keelgat. Ik ben wel benieuwd waarom de heer Uppelschoten, de PVV, zo'n enorme voorstander is van de Wet toezicht

op informeel onderwijs. Voor welk probleem is dat nu een

oplossing, om dat zo daadkrachtig op te pakken en al onze

minderjarige mensen hier in Nederland onder toezicht te

willen zetten van de overheid?

PVVDe heer UppelschotenPVV

Ten eerste. "Ze allemaal onder toezicht te willen zetten van

de overheid." Ik denk dat wij toch ook de partij van de vrijheid zijn en voorzichtig zijn met de rol van de overheid. Je

moet niet alles en iedereen in Nederland gaan controleren.

Maar we hebben natuurlijk wel zorgen. Laat ik iets heel

simpels zeggen. Wij zeggen dat in Nederland mannen en

vrouwen gelijk zijn. Het kan niet zo zijn dat er in weekendscholen — laat ik het maar zo zeggen — wordt verteld dat

dat niet zo is. Dan moet er iemand ingrijpen om daarover

zeggen dat het niet zo is. Er zijn andere voorbeelden te

noemen waarvan je je kan afvragen of die niet strijdig zijn

met wat wij leerlingen in het reguliere onderwijs bijbrengen

qua waarden en normen. Het zou niet mogelijk mogen zijn

dat daar in weekendscholen een andere of een heel andere

kijk op komt.

SGPDe heer StofferSGP

Heeft de heer Uppelschoten dan de indruk dat dat op grote

schaal gebeurt in Nederland? Ik noem maar even specifiek,

zoals bekend in onze achterban, bij de ChristenUnie, het

CDA en misschien wel breder, de zondagscholen, de hervormde zondagscholen of de catechisatie bij de gereformeerde gemeenten. Heeft de heer Uppelschoten de indruk

dat daar problemen zijn op dit gebied?

PVVDe heer UppelschotenPVV

"Problemen" is een te groot woord, maar we, de inspectie

met name, hebben geen enkel zicht op wat er gebeurt bij

een stuk onderwijs dat heel belangrijk is voor onze jeugd.

Om te voorkomen dat daar ontsporingen plaatsvinden —

ik zeg niet dat er ontsporingen zijn — is het goed dat de

inspectie, die scherp toeziet op het reguliere onderwijs, ook

op deze vorm van onderwijs kan toezien.

SGPDe heer StofferSGP

We zullen de discussie op een later moment wel verder

vormgeven. Ik geef hier wel een winstwaarschuwing af,

ook naar de PVV toe: als dit op deze manier wordt neergezet

en doorgezet, gaat de SGP met hele andere ogen naar dit

kabinet kijken. Dan zal onze constructieve houding ook van

een hele andere orde zijn. Ik geef die waarschuwing maar

af.

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-14

PVVDe heer UppelschotenPVV

Het spijt me dat ik de vertegenwoordiger …

De voorzitterVoorzitter

De heer Stoffer.

PVVDe heer UppelschotenPVV

… zo angstig heb gemaakt, want dat is niet de bedoeling.

We zijn nu heel erg bezig met de inspectie. Die richt zich

vooral op het reguliere onderwijs. Het is meer de vraag wat

we kunnen doen om ervoor te zorgen dat we op de een of

andere manier een beetje zicht krijgen op andere vormen

van onderwijs. Zwaarder wil ik het niet maken. Ik begin ook

niet over artikel 23; dat is niet aan de orde. Maar ik heb het

wel over het onderwijs dat verzorgd wordt.

NSCDe heer SoepboerNSC

Als de spreker van een maidenspeech uitnodigt tot interrupties, moeten we daar natuurlijk gehoor aan geven, want

anders zou dat niet netjes zijn. Ik heb één vraag voor u.

Misschien kunt u dan uit eigen ervaring wat vertellen. U

vertelde in uw introductie dat u onder andere bestuurder

bent geweest op een grote scholengemeenschap en op een

groot roc. Kunt u vertellen hoe u aankijkt tegen de schaalvergroting die we zien in het onderwijs? We zien hier en

daar besturen die groter worden. Heeft u daar een mening

over?

De voorzitterVoorzitter

Heeft de heer Uppelschoten daar een mening over?

NSCDe heer SoepboerNSC

Via de voorzitter: heeft de heer Uppelschoten daar wellicht

een mening over?

PVVDe heer UppelschotenPVV

Ja, daar heb ik zeker een mening over. Ik heb zelf de fusiegolf meegemaakt. Ik heb meegemaakt dat de roc's ontstonden. Ik was daar toen enthousiast over, maar ik ben daar

nu niet meer zo enthousiast over. We hebben het gehad

over de bètastudies. Ik heb het idee dat bij bepaalde richtingen een bepaalde cultuur hoort, zeker in het mbo en het

hbo. Die cultuur is er bepalend voor of studenten in die

richting willen studeren. Die culturen moet je koesteren.

Die moeten herkend kunnen worden door de studenten. Ik

heb het idee dat het niet meer zo duidelijk zichtbaar is in

de grote roc's en in grote scholengemeenschappen. Ik vind

ze te groot geworden. Is dat een antwoord?

De voorzitterVoorzitter

De heer Soepboer gaat zitten, dus ik vermoed van wel.

DENKDe heer ErginDENK

Ook ik was niet van plan om te interrumperen, maar als je

de heer Stoffer, uitgerekend de heer Stoffer, zo boos krijgt

in dit debat, is er echt wel wat aan de hand. Ik ben het heel

vaak oneens met de heer Stoffer, op heel veel onderwerpen,

maar op dit punt heeft hij gelijk, denk ik. In Nederland

hebben we natuurlijk het strafrecht. Haat, geweld en aanzetten tot haat, geweld en discriminatie zijn al strafbaar. Het

Openbaar Ministerie kan dus al handelen. Sterker nog, er

is wetgeving — ik weet even niet meer precies welke wet

het is — waarbij op basis van signalen van de inlichtingendiensten bestuurders van verenigingen uit hun functie

kunnen worden gezet als zij in verband kunnen worden

gebracht met aanzetten tot haat, geweld of discriminatie.

De heer Uppelschoten was heel ambitieus en sprak heel

warm over dit wetsvoorstel in zijn toespraak. Kan hij aangeven welk probleem de PVV hiermee denkt op te lossen?

PVVDe heer UppelschotenPVV

Ik zit niet onmiddellijk te denken aan strafrechtelijke vervolging van bestuurders; dat is een ander chapiter. Ik zit eerder

te denken aan het onderwijs dat verzorgd wordt op die

scholen, of de waarden en normen daar corresponderen

met de waarden en normen die doordeweeks op een

reguliere school verteld worden. Ik heb het idee of het vermoeden dat het misschien weleens kan botsen. Maar dat

moet je eerst vaststellen. Daar heb je de inspectie voor

nodig. Laat de inspectie dat gewoon doen. Als er niks te

verbergen is, waarom zou je er dan niet aan meewerken?

Dan kun je alleen maar laten zien dat je het heel goed doet

en dat je meewerkt aan de waarden en normen die horen

bij Nederland.

DENKDe heer ErginDENK

Ik vind het argument dat je niks te verbergen hebt wel heel

gemakkelijk als het gaat om het instellen van staatstoezicht.

Want dat is wel wat hier aan de hand is. Als dit wetsvoorstel

er doorheen komt, dan hebben we te maken met staatstoezicht op alle weekendscholen waarop kinderen van 4 tot 17

jaar les krijgen. Het kan botsen in een democratie, maar wij

hebben duidelijke normen, die zijn vastgesteld in het strafrecht. Er is dus al een vorm van toezicht. Het Openbaar

Ministerie kán hier al op toezien. Ik ben dus gewoon

benieuwd naar het volgende. Ik ga de vraag maar op een

andere manier aan de heer Uppelschoten stellen. Als er

een probleem is, hebben we al wetgeving om dat op te

lossen. En als het Openbaar Ministerie niets doet — en dat

constateren we keer op keer; dat heeft de staatssecretaris

ook geconstateerd — dan kan dat toch ook betekenen dat

er gewoon niets aan de hand is en dat al die weekendscholen gewoon prima onderwijs verzorgen? Is de heer Uppelschoten van de PVV het met mij eens dat het misschien zo

zou kunnen zijn dat wij wat betreft het informeel onderwijs

gewoon geen problemen hebben in dit land?

PVVDe heer UppelschotenPVV

Als je iets gaat onderzoeken, betekent dat niet bij voorbaat

dat je dan ook dingen aan gaat treffen waar je strafrechtelijk

tegen moet optreden. Daar denk ik zeker niet aan. Ik heb

het ook niet meteen over staatscontrole. Maar als wij een

heel systeem hebben in Nederland met een inspectie die

toeziet op de kwaliteit van het onderwijs, waarom zouden

we dat systeem van toezicht dan niet ook toepassen op de

weekendscholen? Dan zal daar volgens u uit blijken dat dit

niet nodig is. Nou, dat wil ik graag geloven. Laten we het

ook niet groter maken door te suggereren dat dit staatscontrole of weet ik het allemaal is. Dat is allemaal niet aan de

orde wat mij betreft.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-15

Het lijkt wel alsof de PVV de Wet toezicht informeel onderwijs bagatelliseert. Ik vroeg niet voor niets al een half jaar

geleden om een notitie. We gaan hiermee namelijk echt

over de schreef in dit land. Dit is wel degelijk staatstoezicht.

De minister van Onderwijs wordt hiermee nota bene een

van de machtigste mensen in dit land. En waar gaat het

nou over? Er is net de vraag gesteld welk probleem dit nou

oplost: waarin wordt nu niet voorzien door middel van het

strafrecht of het Burgerlijk Wetboek? De heer Uppelschoten

kan niet één voorbeeld noemen. Hij vraagt net: wat is er

nou erg aan om gecontroleerd te worden als je niets te

verbergen hebt? Maar de inspectie die dit moet gaan uitvoeren, zegt dat dit hun taak niet is. Zij geven aan ineens in

actie te moeten komen op godsdienstig niveau, op politiek

niveau en op cultureel niveau, maar ook wat betreft sport,

hobby's, vrije tijd, de natuurlijke leefomgeving en allerlei

vormen van protest en actie in de samenleving. Het aantal

activiteiten en partijen waar het toezicht zich op richt, is

namelijk groot en in beginsel onbegrensd. Dat zijn de

woorden van de uitvoeringsorganisatie.

De voorzitterVoorzitter

En uw vraag is?

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Het is wel degelijk staatstoezicht. En mijn vraag is of de

PVV en de ChristenUnie elkaar wat betreft het volgende

kunnen vinden. Net zoals de heer Stoffer, hebben wij hier

ook een heel groot, gigantisch probleem mee. Niemand

kan hier namelijk uitleggen welk probleem dit oplost. Kan

ik de heer Uppelschoten zover krijgen dat hij, op het

moment dat blijkt dat er wat betreft zijn zorgen alternatieven

voorhanden zijn binnen het Burgerlijk Wetboek en het

Wetboek van Strafrecht, snel zijn handen aftrekt van dit

zeer onzalige plan?

PVVDe heer UppelschotenPVV

Ik wil weer even een misverstand wegnemen. Ook de

gewone inspectie gaat niet naar scholen toe om vervolgens

strafrechtelijke dingen over die scholen te melden, zodat

er tegen die scholen opgetreden kan worden. Dat is hierbij

ook niet de bedoeling. Het pleidooi is als volgt: dit is ook

een vorm van onderwijs die heel belangrijk is; het is dus

eigenlijk zonde en een beetje vreemd dat daar geen enkel

toezicht op is van de inspectie. Daarmee suggereer ik niet

dat er daar allerlei vreselijke dingen gebeuren. Maar dat

toezicht zou daar ook mogelijk moeten zijn. Meer is het niet.

De voorzitterVoorzitter

Heel goed. Ik wil de heer Uppelschoten nogmaals feliciteren

met zijn maidenspeech. Het is mooi om te horen over zijn

levenslange betrokkenheid bij het onderwijs. Het was ook

mooi om zijn eerbetoon aan docenten te horen. Dat zeg ik

ook omdat ik een kind ben van twee docenten. Dat weet ik

dus te waarderen. Als u voor mij gaat staan, kunt u zo

gefeliciteerd worden door uw collega's. We gaan nu

schorsen tot 20.00 uur.

De vergadering wordt van 19.02 uur tot 20.02 uur geschorst.

De voorzitterVoorzitter

Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van de

begrotingsstaten van het ministerie van Onderwijs, Cultuur

en Wetenschap voor het jaar 2025. We zijn toe aan het

vervolg van de eerste termijn van de zijde van de Kamer.

We gaan luisteren naar de heer Paternotte, die als een van

de twee D66-collega's een inbreng gaat leveren. Ik geef

hem het woord.

D66De heer PaternotteD66

Voorzitter, u draait al een tijdje mee en ik weet niet of u het

weleens hebt meegemaakt dat er een begroting ligt waar

eigenlijk iedereen buiten de politiek tegen is. Docenten,

studenten, vakbonden, CEO's van grote bedrijven en

ondernemers zeggen allemaal: doe het niet. En dat zeggen

ze met heel goede redenen. Ze zien dat het onderwijs in de

regio is verarmd, dat studenten meer onder stress komen

te staan en minder zekerheid hebben. Het betekent ook dat

heel veel instellingen niet meer die vaste banen kunnen

bieden. De Rabobank zegt dat er een welvaartsverlies ontstaat van 27 miljard euro. Investeren in onderwijs is kiezen

voor de toekomst. VVD, PVV, BBB en NSC zeggen eigenlijk:

wij zien die toekomst niet.

Ik moest denken aan het boek A Tale of Two Cities van

Charles Dickens. We hebben hier in Den Haag een beetje

een tale of two professors. De eerste is dan professor Dijkgraaf. Die bracht twee jaar geleden voor het eerst zijn

begroting naar deze Kamer; mevrouw Paul was erbij. D66

was daar natuurlijk enthousiaster over — dat snapt u —

maar wat hij deed was investeren in lerarensalarissen. Die

gingen omhoog. De studiebeurs kwam terug. Alle studenten, van mbo tot wo, wisten: we zijn allemaal nodig voor

de toekomst van Nederland. Onderzoekers kregen weer

ruimte om te investeren. Het gaat niet zozeer om het feit

dat wij daar als partij enthousiast over waren, maar over

het effect in Nederland. Er ontstond weer lucht. Het Nibud

zei dat studenten weer meer bestaanszekerheid hadden.

We konden meer onderzoekers aannemen en waren aan

het bouwen aan de toekomst van Nederland.

Voorzitter. Dan die andere professor, professor Bruins. Die

komt hier met een begroting die de grootste bezuiniging

ooit betekent voor het vervolgonderwijs en onderzoek. Ik

wil hem toch een compliment geven. Heel veel ministers

of staatssecretarissen die met slecht beleid komen proberen

dat te verpakken als een mooi cadeau. Die zijn er eigenlijk

de hele dag mee bezig om een zo dik mogelijke laag chroom

te leggen over een pakketje schroot. Maar deze minister

doet dat niet. Hij zei: dit is eigenlijk heel lelijk; dat is precies

de reden waarom ik minister wilde zijn. Hij erkent dat zo'n

langstudeerboete heel "hardvochtig" kan uitpakken. Dat is

goed, maar we hebben wel een situatie waarin de minister

eigenlijk niet een begroting verdedigt maar betreurt. Ik

vraag het daarom toch: hoe kan het dan dat je deze begroting neerlegt? We zien maatregelen tegen internationalisering en een bezuiniging waarvan niet duidelijk is hoe die

met een wet die er ligt gehaald wordt. En van de langstudeerboete zijn de gedragseffecten niet duidelijk. Er komen

bezuinigingen op onderzoek terwijl we gewoon niet weten

wat die betekenen voor Europese subsidies die we binnenhalen. Er liggen bezuinigingen waarvan we niet weten wie

ze bedacht heeft en wat de effecten daarvan zijn. Oftewel,

het is als een scriptie zonder voetnoten. Professor Bruins

zou die nooit hebben goedgekeurd. Toch vraagt hij deze

Kamer dat wel te doen.

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-16

Voorzitter. De minister omschrijft bezuinigingen vaak als

een soort natuurverschijnsel, maar erkent hij dat het gaat

om politieke keuzes, ook van zijn inmiddels eigen partij

NSC? Zou hij dat PwC-onderzoek opnieuw willen laten

doen? Het is namelijk wel belangrijk dat we weten wat het

effect gaat zijn op het hoger onderwijs.

Voorzitter. De minister zegt "dit is ons overkomen" en het

is duidelijk dat het een politieke keuze is. Ik kijk daarom naar

de coalitiepartijen. Ik zou in het bijzonder twee partijen

willen aanspreken, want ik hoop dat daar de oplossing

vandaan moet komen. Op het Malieveld zag ik gisteren een

bord met daarop de tekst: VVD'ers voor onderwijs en

wetenschap. Ik snap dat er ook VVD'ers staan op het

Malieveld, want je zou maar VVD'er zijn en deze begroting

moeten verdedigen. We krijgen brandbrieven uit het hele

land, bijvoorbeeld van VNO-afdelingen in de regio, die

zeggen dat dit "ernstige schade" oplevert. 25 CEO's, van

Adyen tot NXP en Philips, zeggen: doe het niet, want dit

breekt de ruggengraat van onze economie. We zien de

studenten die aangeven wat het met hen doet. Ik hoop dat

de VVD bij zinnen komt en ziet dat dit te beroerd is voor de

economie. Ik hoop dat we niet in een situatie komen waarin

we moeten zeggen: de economie kan wel wat minder VVD

gebruiken.

Hetzelfde geldt eigenlijk voor de BBB. Als je in de Kamer

komt en zegt dat je er bent voor de regio, en dan een

begroting ziet waartegen juist uit de regio de zwaarste

protesten komen ... Instellingen zeggen: juist bij ons in de

regio gaan opleidingen verdwijnen. Vanochtend kwam er

vanuit Zeeland nog een noodkreet, maar we zien het ook

vanuit Friesland, Limburg of Twente. Ik hoop dat ook de

BBB bij zinnen komt en dat ze niet een begroting doorzet

die heel veel instellingen in de regio fors laat krimpen, die

daar heel veel opleidingen sloopt en die het onderwijs laat

verarmen.

Voorzitter. Er is een alternatief. We hebben net al gehoord

dat de linkse partijen met een amendement komen en

daarmee duidelijk maken dat ze deze begrotingen niet gaan

steunen als die bezuinigingen niet van tafel gaan. U weet

van D66: wij doen altijd alles om bezuinigingen op onderwijs te voorkomen. We werken samen met iedereen, met

JA21, de ChristenUnie ... Zelfs met het CDA werken wij

samen om een amendement neer te leggen om dit op te

lossen. Dat alternatief is er. Ik zou tegen de minister willen

zeggen: we make you an offer you can't refuse. Als u dit

aanneemt, kunnen we blijven investeren in wat goed is

voor Nederland — goed voor de arbeidsmarkt, goed voor

de economie, goed voor studenten en goed voor het

onderwijs. Want wie denkt dat onderwijs geld kost, weet

niet wat de prijs van domheid is.

Dank, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

U krijgt nog een interruptie van de heer Stultiens.

GroenLinks-PvdADe heer StultiensGroenLinks-PvdA

Ik ben het eigenlijk eens met het hele betoog van de heer

Paternotte. Het zal u niet verbazen. Eigenlijk vinden we

allebei dat er meer geld moet naar onderwijs in plaats van

minder. De cruciale vraag is eigenlijk: hoeveel bezuinigingen

is D66 bereid wel te steunen? Waar is precies de grens? Er

zijn meerdere amendementen ingediend door D66. Moeten

ze allemaal worden aangenomen? Is een deel genoeg? Ik

ben benieuwd waar die grens precies ligt.

D66De heer PaternotteD66

Wij hebben amendementen ingediend voor alle bezuinigingen op onderwijs, want we willen geen bezuinigingen op

onderwijs. We denken dat dat buitengewoon onverstandig

is. Ik heb net verteld — ik wil daar graag nog wel wat meer

over vertellen — welke partijen in Nederland dat ook heel

onverstandig vinden, namelijk de CEO's van grote bedrijven,

VNO-NCW, de provincies, de hogescholen, de universiteiten,

alle studentenbonden en twee derde van de Nederlanders,

blijkt uit peilingen. Daarom kunnen u en ik een discussie

hebben omdat we verschillende amendementen hebben.

Maar laten we er nou samen voor zorgen dat deze coalitie

van koers verandert en de bezuinigingen niet doorzet.

SPMevrouw BeckermanSP

Het was echt ontzettend gaaf om gisteren zij aan zij met z'n

allen op het Malieveld te staan en te zien hoe massaal dat

protest is. Ik denk ook dat we dat protest hier, als oppositie

en hopelijk ook met een deel van de coalitie, vast moeten

houden. Wat ik de afgelopen weken zo pijnlijk vind, is de

polarisatie. Daar zit wel een stukje van mijn vraag. Volgens

mij moeten we ook de rug recht houden tegen polarisatie.

Wat ik lastig vind aan een stuk van het amendement van

D66, is dat we straks die wetenschappers fantastische

nieuwe medicijnen hebben laten ontwikkelen, maar dat die

voor een deel van de mensen dan niet meer te betalen zijn.

Ik vind het lastig dat we dan een boete op studeren vervangen door een boete op ziek zijn. Zullen we werken aan een

voorstel dat door de hele oppositie gedragen wordt, waar

niet het eigen risico in zit? Want we moeten niet armoede

verdelen, maar rijkdom verdelen. We moeten het geld halen

waar het zit.

D66De heer PaternotteD66

We hebben het over €20 eigen risico. Het eigen risico zou

nog steeds halveren. Het is overigens nog steeds een grote

zorg rondom het eigen risico — daar wordt voor gewaarschuwd vanuit de zorg — dat het leidt tot veel langere

wachtlijsten, waar mensen echt niet op zitten te wachten.

Als ik het even eerlijk mag zeggen: de SP komt nu met een

frame op €1,67 eigen risico. We zouden hier een debat

moeten hebben met een coalitie die megabezuinigingen

op onderwijs voorstelt. Het is prima dat u naar mij toe komt,

maar de heer Stultiens werd net niet eens geïnterrumpeerd

door de coalitiepartijen. Iedereen bleef zitten, terwijl het

gaat om een miljard aan bezuinigingen op het hoger

onderwijs. Ik sta hier nu een pleidooi daartegen te houden,

en weer is niet één van de leden bereid om even bij de

microfoon te staan en uit te leggen waarom zij er wel

voorstander van zijn. Op deze manier krijg je niet eens een

debat. Ik ben altijd bereid om de verschillen tussen D66 en

de SP in het antwoord op de vraag hoe we aankijken tegen

het voorkomen van wachtlijsten in de zorg uit te debatteren,

maar het zou hier moeten gaan over de grootste bezuinigingen op onderwijs ooit. Ik zou nogmaals willen zeggen: doe

het niet.

De voorzitterVoorzitter

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-17

Dank voor uw inbreng. Dan gaan we naar uw fractiegenoot

mevrouw Rooderkerk luisteren. Mevrouw Rooderkerk

spreekt dus ook namens de D66-fractie. Gaat uw gang.

dat pabostudenten minder reflecties schrijven en meer

jeugdliteratuur lezen. Graag een reactie van de staatssecretaris.

D66Mevrouw RooderkerkD66

Voorzitter. Vorige week was ik in Rotterdam-Zuid. U hoort

al waar ik vandaan kom, Amsterdam, want ik moet zeggen:

óp Rotterdam-Zuid. Ik was op bezoek op scholen met een

rijke schooldag. Dat is dus een verlengde schooldag met

extra begeleiding bij lezen, schrijven en rekenen, en aandacht voor talentontwikkeling, zoals met muziekles en sport.

Ik woonde toen een les schermen bij in de gymzaal. Volgens

een leraar is dat een sport waar kinderen, deze kinderen,

van huis uit nooit mee te maken zouden kunnen krijgen.

Het blijft vaak bij het schoppen van een lekke bal tegen een

versleten muur. Deze scholen boeken succes. De twaalf

scholen op Rotterdam-Zuid met de grootste kans op achterstanden behalen de beste resultaten, omdat deze kinderen

op school niet alleen iets, maar ook iemand worden.

Voorzitter. Dit alles staat op de helling door de grootste

onderwijsbezuiniging ooit. Want kennis kost geld, maar

onwetendheid nog veel meer. Samen met leraren, studenten, wetenschappers en CEO's van bedrijven stonden we

daarom gisteren op het Malieveld en riepen we: doe het

niet! Het kabinet dat zegt de onderwijskwaliteit te willen

aanpakken, bezuinigt op de lerarensalarissen van de helft

van de middelbare scholen. Ook wordt er 210 miljoen

bezuinigd op de kansen van kinderen in brede brugklassen

en de verlengde schooldagen, en op extra ondersteuning

voor thuiszitters en de gymlessen van kinderen. Dit kabinet

bezuinigt ten tijde van de leescrisis zelfs op lezen en

schrijven. Dit kabinet doet dat, niet alleen PVV en VVD, maar

ook NSC. Ik heb de heer Soepboer vaak horen spreken over

het belang van de basisvaardigheden en het verbeteren

daarvan. Het lijkt me dan toch ook teleurstellend om dan

de bezuinigingen van de coalitie te moeten verdedigen.

Eerder al stelde deze staatssecretaris de verbeterde doelen

voor taal en rekenen uit vanwege onderlinge onenigheid.

In het groots aangekondigde herstelplan bleek daarbij niets

nieuws te staan. Dit moet stoppen. Daarom werkt D66 in

de oppositie samen aan een alternatief voor de kortzichtige

bezuinigingen.

Maar D66 is niet alleen tegen de onderwijsbezuinigingen.

We zijn ook voor het aanpakken van de leescrisis. Want

goed lezen en schrijven opent de wereld. Het geeft je de

kans om je emoties onder woorden te brengen, je te uiten

en je te ontwikkelen in het leven. Samen met Hans Vijlbrief

werk ik daarom aan een voorstel voor jong en oud om van

lezen en schrijven prioriteit nummer één te maken. Hiermee

geef ik vast een schot voor de boeg. Maak kinderen bij

geboorte automatisch lid van de bibliotheek. Daartoe diende

ik eerder vandaag met de VVD een voorstel in. Zorg daarnaast voor een bieb op elke school. Onderzoek toont aan

hoe belangrijk het is om leeskilometers te maken. Daarvoor

is een goed gevulde boekencollectie nodig. Toch halveert

het budget voor schoolbibliotheken en stopt het in 2027.

Kan de staatssecretaris toezeggen dat dit niet gebeurt?

"Begrijpend lezen moet op de schop." Dat zei collega

Paternotte vorig jaar, op hetzelfde moment, hier in de

Kamer. Het is dan ook teleurstellend dat de staatssecretaris

hier niet mee aan de slag is gegaan. Daarom doe ik nog

een aantal suggesties. Stel de curriculumherziening niet

uit. Kom met een keurmerk voor lesmethoden. Stimuleer

NSCDe heer SoepboerNSC

Mevrouw Rooderkerk triggert mij een beetje. Ik heb het in

eerste instantie maar gelaten, want ik dacht: sympathieke

motie. Nu begint ze weer even over hoe belangrijk ze lezen

vindt. Deze motie, vandaag ingediend door D66, gaat dus

over iedereen vanaf de geboorte verplicht inschrijven bij

de bibliotheek. Dat terwijl mevrouw Rooderkerk volgens

mij ook weet dat iedereen tot en met 8 jaar nu al gratis lid

kan zijn van de bibliotheek. Volgens mij maakt iets van 70%

daar ook al gebruik van. Ik zou D66 daarom willen vragen

hoe deze puur administratieve oplossing van mevrouw

Rooderkerk hierbij het verschil gaat maken. Kan zij ons daar

wat over uitleggen?

D66Mevrouw RooderkerkD66

Jazeker. Dank voor de vraag. We hebben die motie bij een

debat hiervoor ingediend, maar ik ben natuurlijk te allen

tijde bereid om hier nog wat over uit te leggen. Het idee is

het volgende. Kinderen kunnen gratis naar de bibliotheek,

maar helaas zien we dat er honderdduizenden kinderen zijn

die dat nog niet doen. Juist diegenen die dat niet van huis

uit meekrijgen en die niet thuis een hele kast met boeken

hebben staan of niet voorgelezen worden, zijn vaak degenen

die niet naar de bibliotheek gaan. Met dit voorstel zorgen

we dat je automatisch lid wordt bij geboorte. We moeten

wat ons betreft drempels wegnemen. Maak het zo simpel

mogelijk. Je schrijft je kind in bij de gemeente en je krijgt

meteen een bibliotheekpas terug. Daarmee willen we de

kans vergroten voor kinderen om daadwerkelijk te gaan

lezen, om voorgelezen te worden en om het leesplezier te

bevorderen. Dit is een van de voorstellen die we doen. Ik

was nog niet klaar. Maar ik ga er graag mee door.

Ik ken de heer Soepboer natuurlijk als iemand die ook hart

heeft voor het onderwijs en die lang in het onderwijs heeft

gewerkt. Het aanpakken van de laaggeletterdheid en daarbij

ook de bestaanszekerheid: wanneer ik het heb over kinderen

die die kansen niet van huis uit krijgen, zou ik toch denken

dat de heer Soepboer niet anders kan dan die onderwijsbezuinigingen tegen te willen houden. Dat is eigenlijk ook

mijn vraag aan hem: doch it net! Ik heb het in het Fries

opgezocht: doe het niet!

Voorzitter. Tot slot willen wij meer kansen en betere

onderwijskwaliteit door kleinere klassen. Daar heb ik ook

meer partijen hier in de Kamer over gehoord. Dus wellicht

kunnen we elkaar daarin vinden. Willen we leraren behouden en aantrekken voor het onderwijs, dan moeten we de

werkdruk verlagen. Daarom dien ik hiertoe samen met de

SP binnenkort een initiatiefwet in.

Voorzitter. De leescrisis is ook een kansencrisis, want die

treft vmbo-leerlingen harder. Twee derde kan niet goed

genoeg lezen om mee te komen in de samenleving. Maar

het treft vooral kinderen hard die thuis geen kast met boeken hebben of die niet voorgelezen kunnen worden, zoals

de 8-jarige Isaiah, bij wie ik vorige week op bezoek was in

Amsterdam-Zuidoost. Ik mocht daar mee met Ineke, die als

vrijwilliger van de VoorleesExpress daar elke week voorleest

aan hem en zijn moeder Diane, die Nederlandsetaalonderwijs volgt. Het was prachtig om zijn plezier te zien en haar

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-18

trots wanneer hij een nieuw woord had geleerd. Maar dit

kabinet bezuinigt het hardst op kansengelijkheid. De

schoolmaaltijden, waar ik mij namens D66 hard voor heb

gemaakt, blijven gelukkig behouden. Maar veel kinderen

wordt een brede brugklas of een rijke schooldag ontnomen.

Voorzitter. Harder "basisvaardigheden" roeptoeteren gaat

dit niet verhelpen. Onder de streep krijgen scholen gewoon

minder geld en kinderen minder kansen. Dus laten we de

bezuinigingen stoppen.

Ik begon mijn bijdrage met de les schermen van de kinderen

op Rotterdam-Zuid. Dat ging niet alleen over sport, maar

staat voor mij ook symbool voor iets anders. Als we doorgaan met de onzalige bezuinigingen van dit kabinet, zullen

de kinderen op Rotterdam-Zuid bij het lezen van een tekst

over schermen alleen denken aan hun mobieltjes in hun

telefoontas of telefoonkabinet en niet aan de sport. Zonder

die taal geen kennis. En zonder die kennis geen kansen.

Voorzitter. Wie denkt dat kennis duur is, weet niet wat

domheid kost.

De voorzitterVoorzitter

Dank voor uw inbreng. We gaan luisteren naar de heer

Kisteman. Hij spreekt namens de VVD-fractie. Gaat uw gang.

VVDDe heer KistemanVVD

Voorzitter. Het is ruim vier jaar geleden dat ik samen met

mijn vrouw onze oudste dochter voor het eerst naar school

bracht. Twee jaar later mocht ook onze andere dochter haar

eerste stappen zetten binnen het primair onderwijs. Inmiddels zitten ze in groep 5 en groep 3, gaan ze over het algemeen elke dag vrolijk naar school en worden ze bijna elke

ochtend enthousiast begroet door de directeur, die met zijn

kopje koffie en een brede glimlach bij de ingang van het

schoolplein staat te wachten. De enige ervaring die ik tot

dan toe had in het basisschoolonderwijs, was de acht jaar

die ik er zelf ooit heb doorgebracht. We kozen voor deze

school omdat wij ons hier het prettigst bij voelden. Onze

kinderen kunnen lopend naar school. Vriendinnetjes gaan

er ook heen. Maar bovenal vertrouwden wij erop dat onze

kinderen hier in een veilige en goede omgeving les zouden

krijgen van leerkrachten die hier goed voor zijn opgeleid.

We hebben nog altijd geen spijt van de keuze voor deze

school.

Voorzitter. Sinds een paar maanden mag ik mij als woordvoerder van de VVD ook verdiepen in het primair en voortgezet onderwijs. Als je uit het bedrijfsleven komt, is het

onderwijs een totaal andere wereld. De vele werkbezoeken

en gesprekken hier in Den Haag of digitaal met de diverse

raden en met ouders hebben mij een vliegende start gegeven, maar hebben mij ook laten zien hoe complex het

onderwijs soms is ingericht. Het heeft me ook laten zien

dat het niet standaard is dat kinderen het beste onderwijs

krijgen waar ze recht op hebben. Elke school is vrij om te

kiezen hoe ze de kerndoelen omzetten in lessen. Directeuren

voelen zich capabel op dit punt, maar ook leerkrachten

vinden dat zij dit zelf heel goed kunnen bepalen. Ik wil op

geen enkele manier aan de autonome positie van onze

leerkrachten of directeuren komen, maar ik heb soms wel

mijn bedenkingen. Of het nu gaat om lesmethodes, leermethodes of het verbeteren van bepaalde processen binnen

scholen, aanbod is er genoeg. De markt is echter ingewikkeld. Uit alle gesprekken maak ik op dat scholen onderling

niet veel overleggen en dat het aantal aanbieders beperkt

is. Onderwijsadviesbureaus vallen over elkaar heen en

voeren het ene na het andere traject uit zonder dat scholen

echt weten of ze er beter van worden.

De VVD vindt dat onze kinderen recht hebben op het beste

onderwijs en dat ouders erop moeten kunnen vertrouwen

dat hun kinderen dit beste onderwijs ook krijgen. Mijn vraag

is dan ook of de staatssecretaris een onafhankelijk platform

of kennispunt kan openen waar scholen met al hun vragen

terecht kunnen. Zo weten scholen dat ze, als ze ergens tegen

aanlopen, bij een partij terechtkunnen die hen goed kan

helpen, maar ook dat alle lesmethodes of open leermethodes die scholen gebruiken en die op dit platform staan bijvoorbeeld evidence-informed zijn. Op deze manier houden

scholen zelf de regie, maar weten ze dat wat zij kiezen

betrouwbaar is. Ik ben op scholen geweest waar ze er pas

na jaren achter kwamen dat hun lesmethode totaal niet

geschikt was voor hun leerlingen. Achteraf bleek dat bij

veel meer scholen in Nederland het geval zijn. Directeuren

moeten met regelmaat opnieuw het wiel uitvinden. Kunnen

wij hen niet helpen met zo'n platform of kennispunt? Is de

staatssecretaris bereid om te onderzoeken of een onafhankelijk platform of kennispunt van toegevoegde waarde is

en hoe dit eventueel opgestart kan worden?

Voorzitter. Dan wil ik van het beste onderwijs voor onze

kinderen naar de beste leerkrachten voor onze kinderen.

Een goede leraar weet kennis zo over te brengen dat leerlingen worden geënthousiasmeerd, de lesstof onthouden

en er zelf mee aan de slag gaan. Een mooi voorbeeld is de

gastdocent die uit de praktijk komt en met veel passie en

ervaring over zijn vak kan vertellen. In Nederland mag een

gastdocent maximaal zes uur per week lesgeven onder

begeleiding van een docent. Een andere manier waarop

leerlingen les krijgen van praktijkdocenten is in de praktijk

zelf. Tijdens stages onder begeleiding van beroepspraktijkvormingsbegeleiders, bpv-begeleiders, leren leerlingen in

de praktijk de kneepjes van het vak. Met een korte cursus

kunnen ondernemers hun medewerkers of zichzelf laten

bijscholen tot bpv-begeleider.

Voorzitter. Ik was een tijd geleden op een praktijkonderwijsschool. Daar hadden ze een prachtige keuken met alles erop

en eraan. Leerlingen konden daar lunches bereiden die

werden verkocht in de kantine. Er was echter een probleem.

De leerkracht die hier deels les zou gaan geven, moest eerst

zijn tweejarig zijinstroomtraject afronden. De school had

de leerkracht al aangenomen, maar deze mocht alleen lesgeven onder begeleiding, en gezien het lerarentekort was

deze begeleiding er niet. Ik kom zelf uit een wereld waar

we stagiairs in de praktijk de fijne kneepjes van het vak

mochten leren en waar we gastlessen gaven op scholen.

Leerlingen hingen aan je lippen als ze technieken konden

leren die rechtstreeks uit de praktijk kwamen. Andersom

gaf het overdragen van je kennis een enorm voldaan gevoel,

omdat je zo kon bijdragen aan de toekomst van een nieuwe

generatie. Er zijn tal van mensen die nu werkzaam zijn in

de praktijk en die dolgraag hun kennis willen overbrengen,

maar ze willen lang niet altijd volledig hun baan kwijt. Ze

zouden dolgraag een combinatie willen hebben van werken

in de praktijk en lesgeven op school. Zij willen geen tweejarige opleiding volgen om zich compleet om te scholen.

Kunnen wij deze twee werelden van zijinstromer en bpvbegeleider niet samenbrengen? Wil de staatssecretaris een

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-19

nieuw scholingstraject ontwikkelen, zodat professionals

gedeeltelijk in het bedrijfsleven kunnen blijven werken en

daarnaast een of meerdere dagen op school praktijklessen

kunnen geven en die lessen mogen geven zonder begeleiding van een andere docent? Voor deze nieuwe leerkrachten

zou een beoordeling moeten plaatsvinden om te waarborgen dat zij capabel zijn om lesstof effectief over te brengen

en orde te houden.

GroenLinks-PvdAMevrouw PijpelinkGroenLinks-PvdA

Ik hoor de heer Kisteman spreken over gastdocenten en

zijinstromers. Zij zijn wellicht een oplossing voor het lerarentekort, maar lopen vast, onder andere omdat de school

de begeleiding aan deze docenten niet kan leveren. Hoe

kijkt de VVD dan naar het feit dat de subsidieregeling Vrijroosteren leraren niet zal worden verlengd? Is de VVD

bereid om daar protest tegen aan te tekenen? Juist deze

subsidieregeling zorgt ervoor dat docenten vrijgeroosterd

kunnen worden, onder andere van de begeleiding van

nieuwe collega's.

VVDDe heer KistemanVVD

Ik ben nog niet helemaal door mijn stuk heen, maar wij

willen met dit voorstel juist dat die begeleiding niet nodig

is. Anders hou je dat dubbele effect. Dan los je het probleem

niet op. Met mijn voorstel zeg ik: zorg dat de zijinstromer,

de leerkracht die uit de praktijk komt, meteen voor de klas

kan staan. Het probleem wordt niet opgelost als die begeleiding moet blijven.

GroenLinks-PvdAMevrouw PijpelinkGroenLinks-PvdA

Dat is natuurlijk wel heel naïef. Dat veronderstelt namelijk

dat je, als je van de opleiding komt, of dat nou als zijinstromer is, of dat je van de pabo of van de eerste- of tweedegraads lerarenopleiding komt, gelijk voor de klas kan staan.

Dat terwijl we weten dat startende docenten begeleiding

nodig hebben. Ze moeten meters maken onder collegiale

begeleiding, om niet na twee of drie jaar weer gillend weg

te lopen. Dat zien we veel. Dus ik vind het wat naïef om te

veronderstellen dat er geen begeleiding nodig is.

VVDDe heer KistemanVVD

Als ik mijn stuk had mogen afmaken ... Ik wil me specifiek

focussen op de leerkrachten die praktijklessen geven. Daar

gaat het me om met dit idee: niet de theorielessen in de

klas, maar de praktijklessen. Dat gebeurt al veel met die zes

uur aan gastlessen die gegeven mogen worden. Dan moet

dit geen probleem zijn. Ik heb het zelf vaak gedaan, die

gastlessen. Praktijkdocenten moeten dat prima kunnen

doen zonder begeleiding.

De voorzitterVoorzitter

De heer Kisteman vervolgt zijn betoog.

VVDDe heer KistemanVVD

Voorzitter. Daarnaast zal de leerkracht een cursus pedagogiek moeten volgen. Door een kort traject en met de

mogelijkheid om in het bedrijfsleven te blijven werken,

moet het veel aantrekkelijker worden om dit pad te gaan

bewandelen. Dat kan bijdragen aan het lerarentekort, maar

nog veel belangrijker is dat leerlingen in hun praktijklessen

de beste leraren krijgen, met ervaring uit de praktijk. Daarnaast komen toekomstige werknemers al op jonge leeftijd

in contact met het bedrijfsleven.

Voorzitter. Van het beste onderwijs en de beste leerkrachten,

wil ik door naar de beste start. Wie goed kan lezen, maakt

meer kans in de maatschappij, meer kans op een baan en

meer kans om sociaal mee te komen. Deze kans gunnen

we al onze kinderen, ongeacht waar je wieg heeft gestaan

en wat je toekomstdroom is. Goed kunnen lezen is de basis

van je toekomst. Leerlingen leren lezen vraagt om een

schoolbrede aanpak, waarin in een doorlopende lijn wordt

gewerkt aan de kwaliteit van leeslessen. Dat klinkt allemaal

heel logisch, maar het gebeurt op heel veel scholen nog

niet.

Leesplezier is van ontzettend groot belang voor kinderen

die naar school gaan. Maar hoe trek je op school net dat

boek uit de kast waarin jij interesse hebt? Kies je dan Dolfje

Weerwolfje, De Boomhut of Juf Braaksel? Helaas is de

expertise om kinderen te helpen om leesplezier te krijgen

of dat te vergroten, op school niet altijd aanwezig. Leesbevordering begint wat mijn fractie betreft bij een leerkracht

die bevlogen is over lezen, maar die bovenal weet wat zijn

leerlingen lezen. Ik was daarom ook verbaasd dat niet op

alle pabo's verplicht jeugdliteratuur wordt gelezen. Wat mij

betreft moeten pabostudenten dit verplicht gaan doen. Kan

de staatssecretaris daarop reflecteren?

Ook een leescoach binnen een school zou daar een

belangrijke rol kunnen spelen. Mijn vraag aan de staatssecretaris is hoe zij tegen een leescoach aankijkt. Ziet zij er

een toegevoegde waarde in als dit door scholen zelf georganiseerd wordt?

Voorzitter. Van de beste start naar het einde van mijn

betoog. De VVD wil het allerbeste onderwijs voor ieder kind.

Ik kijk uit naar de beantwoording van de staatssecretaris.

De voorzitterVoorzitter

Dank voor uw inbreng. We gaan luisteren naar uw fractiegenoot, mevrouw Martens-America. Zij zal dus ook namens

de VVD spreken. Gaat uw gang.

VVDMevrouw Martens-AmericaVVD

Voorzitter, dank. In navolging van mijn collega zal ik mijn

bijdrage richten op drie onderwerpen: de aansluiting van

ons onderwijs op de arbeidsmarkt, de voorgenomen

bezuinigingen en, tot slot, veiligheid.

Ik begin bij de aansluiting op de arbeidsmarkt. Ons land en

onze economie staan namelijk te popelen om talent. De

zorg, de bouw, de energietransitie, de tech en ook de halfgeleiderindustrie ontvangen met open armen studenten

met gouden handen en knappe koppen. En toch lijkt ons

onderwijs niet voldoende aan te sluiten bij de economie en

de samenleving van de toekomst. Nederlanders kiezen

onvoldoende voor de banen van de toekomst. Ik geloof

oprecht dat deze uitdaging niet te fiksen is met een quick

fix. Maar ik hoop dat we vandaag belangrijke stappen kunnen zetten. Die zijn soms impopulair, vooral bij instellingen,

vrees ik.

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-20

Met ruim 550 opleidingen in het mbo en een rapport van

het ibo waarin duidelijk te lezen is dat er opleidingen zijn

met een slecht baanperspectief, lijkt het mij legitiem om

hier het debat over te voeren. Wat bij het mbo ook speelt,

is het achterblijvende percentage bbl-studenten. Heeft de

minister plannen om de gestelde ambitie van 35% toch te

kunnen realiseren? Zouden bedrijfsvakscholen misschien

een belangrijke rol kunnen spelen als aanvulling op het

reguliere onderwijs? Heeft de minister hen al gesproken of

liggen hier plannen voor? Staat de minister ervoor open

om de samenwerking met deze bedrijfsvakscholen en het

beroepsonderwijs te formaliseren?

hoeft aan te bieden? Hoe gaat de minister ervoor zorgen

dat instellingen elkaar aanvullen in plaats van beconcurreren?

De coördinatie lijkt mij hierbij te ontbreken vanuit instellingen en vanuit het ministerie. Daarover maakt de VVD zich

zorgen. Hoe gaat de minister voorkomen dat zelfstandig

handelen van instellingen ertoe gaat leiden dat iedereen

dezelfde opleidingen schrapt? Hoe zorgen we ervoor dat

we wel blijven voldoen aan de vraag in ons land? Kan de

minister ons misschien alvast meenemen in de stappen die

al zijn gezet om dit uiteindelijk daadwerkelijk te bereiken?

Ook op universiteiten lijkt dit te spelen. Het is een feit dat

wij talenten van buiten Nederland nodig hebben om onze

samenleving draaiende te houden, dat Nederlanders

onvoldoende voor bètastudies kiezen en dat de stayrate

van internationaal talent te laag is. Ik begrijp heel goed dat

instellingen naast de intrinsieke drive om talenten op te

leiden ook de doelstelling hebben om hun instelling overeind te houden. Maximale instroom nastreven en dan vrijwillig je aanbod aanpassen is soms gewoon een brug te

ver. Kijk naar het aangenomen amendement-Martens over

de numerus fixus. Die vraag kwam uit het werkveld zelf,

maar daarover ontvangen we inmiddels alweer e-mails dat

ze die toch niet willen inzetten. De VVD denkt dat er een

belangrijke rol ligt voor de minister om regie te pakken op

dit dossier, om het onderwijs van de toekomst veilig te

stellen en om deze bezuinigingen te zien als een kans.

Ik maak direct de overstap naar het volgende punt: de

voorgenomen bezuinigingen. Voor de VVD bieden die

namelijk een kans om de aansluiting op de economie en

de samenleving van de toekomst te stimuleren. Ons vervolgonderwijs, het mbo, het hbo en het wo, staat aan de

vooravond van een transitie. De voorgenomen bezuinigingen in het vervolgonderwijs moeten we aangrijpen om ons

onderwijs toekomstbestendig te maken. De afgelopen jaren

is steeds meer geld naar het onderwijs gegaan. In 2019 ging

er 8 miljard naar het hbo en het wo, dit jaar 11,5 miljard.

Na de voorgenomen bezuinigingen komen de uitgaven in

2029 op 10,4 miljard. Dat is nog steeds meer dan in 2021.

Ook toen was ons onderwijs ijzersterk. Maar instellingen

zijn gegroeid en het aantal medewerkers en studenten is

toegenomen, inclusief het aanbod van nevenactiviteiten.

En ja, als de studentenaantallen of de bijdragen dalen,

betekent dit dat universiteiten keuzes moeten maken. Hoe

kijkt de minister naar deze lastige, soms tegenstrijdige

belangen tussen de begroting die wij hier bespreken, de

instellingen die hun instelling overeind willen houden en

het belang van de samenleving?

We zien bijvoorbeeld verschillende berichten van instellingen die opleidingen sluiten. Denk aan kleine talen of aan

cultuurstudies. Over dat onderwerp wil ik het hier graag

met jullie hebben. Wanneer we concluderen dat er weinig

vraag is naar kleine studies, betekent dit niet dat we ze wat

de VVD betreft niet meer moeten faciliteren in ons land. Ik

heb liever kleinere, sterke opleidingen op minder locaties

dan dat opleidingen noodgedwongen moeten sluiten omdat

er in bepaalde regio's onvoldoende vraag naar is. De

opleiding Nederlands in Utrecht is wat de VVD betreft een

mooi voorbeeld om te zorgen dat het aanbod in een klein

land aanwezig blijft. De regio's Delft en Maastricht zijn bijvoorbeeld technisch heel sterk. Wageningen is in de food

heel sterk. Hoe zorgen we ervoor dat instellingen en regio's

in hun kracht blijven wanneer niet elke instelling alles meer

Voorzitter. Nu ga ik iets zeggen wat een interruptie gaat

uitlokken, maar ik ga het toch doen. In politiek Den Haag

lijkt het predicaat "onderwijspartij" voorbehouden aan de

partij die het meeste geld uitgeeft aan vervolgonderwijs.

Opperen dat miljarden die naar het onderwijs gaan doelmatig moeten worden uitgegeven, levert vaak een stortvloed

aan kritiek op. Maar ik heb een controlerende taak. Als er

uitspraken als die van de Rekenkamer voorliggen, dan vind

ik dat we daar op een serieuze manier naar moeten kijken.

Volgens mij kunnen we concluderen dat iedereen die hier

staat het onderwijs een warm hart toedraagt. Recent is

gebleken dat de 1,4 miljard extra voor het mbo niet aantoonbaar heeft geleid tot beter onderwijs. Geen keuzes maken

is wat de VVD betreft de makkelijkste weg. Er zijn keuzes

gemaakt om geld uit te geven aan veiligheid, defensie en

een sterke economie. Daar heeft ons hele land baat bij, ook

de studenten. Er is oorlog aan de grens van ons eigen

continent. Ook binnen het onderwijs moeten we kiezen.

Wat de VVD betreft kiezen we voor modernisering, voor de

banen van de toekomst. Laten we samen zorgen dat we de

nieuwe generatie gaan opleiden voor de banen van deze

toekomst.

Dan sluit ik af met een paar vragen over veiligheid, want

zowel binnen als buiten de kennisinstellingen is het onrustig. Steeds vaker verschijnen er onderzoeken, zoals laatst

op verzoek van D66 en de VVD, naar de inmenging van

bijvoorbeeld China in ons onderwijs. Op verschillende

manieren proberen deze mogendheden te infiltreren in onze

kennisinstellingen, maar ook het onder druk zetten of intimideren van landgenoten, journalisten en wetenschappers

neemt toe. Ik wacht even met mijn laatste vragen.

JA21De heer EerdmansJA21

Mijn vraag gaat over het vorige blokje, over de aansluiting

op de arbeidsmarkt. Wat zegt mevrouw Martens nou tegen

de Rabobank als die becijfert dat een bezuiniging van een

miljard op onderwijs en onderzoek ons als maatschappij

op termijn 40 tot 50 miljard kost? Wat is dan het antwoord

van de VVD, als je kijkt naar kosten en baten?

VVDMevrouw Martens-AmericaVVD

Dat is een heel legitieme vraag. Wij hebben een begroting

rond te krijgen. Er zijn moeilijke keuzes gemaakt. Een aantal

zaken hebben we weten terug te draaien, waaronder de

extreme lastenverzwaring voor het bedrijfsleven, dat

investeert in innovatie. Daar was de heer Eerdmans het

natuurlijk ook niet mee eens. De keuze is nu geweest om

de lastenverzwaring terug te draaien, omdat wij geloven

dat de bedrijven ons hierbij kunnen helpen. Dat betekent

dat de dekking ergens anders moet worden gezocht. Dat is

de dekking waar ik hier vandaag voor sta.

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-21

JA21De heer EerdmansJA21

Dan zou ik toch nog een keer willen vragen om de dekking

onder het amendement van D66, CDA en JA21 te bekijken.

Ik denk dat mevrouw Martens gelijk heeft over een aantal

dingen die beter en efficiënter kunnen, en misschien ook

minder pretstudies. Daar hebben wij het in de partij ook

weleens over gehad. Maar in totaal wordt er 1,4 miljard

bezuinigd. Ik zeg niet dat alles zonder bezuinigingen kan;

dat is mijn pleidooi niet. VNO-NCW zegt dat als we nu de

boot missen met innovaties, waar ook de VVD altijd groot

voorstander van is, we dat later gaan terugbetalen. Dat wil

je niet. Als je de hbo's nu vergeet aan te sluiten en de stages

gaat wegbezuinigen, dan komen ze dus ook niet aan de

bak. Dat gaat het bedrijfsleven geld kosten. Dan is mijn

vraag: is dan de hele economische wereld gek of is de VVD

gek? Het kan niet allebei waar zijn, denk ik. Ik kijk, net als

mevrouw Martens volgens mij, gewoon naar de feiten, naar

deskundigen, naar experts die ons becijferen dat dit heel

erg duurkoop wordt als we op deze manier de basis wegslaan, namelijk het opleiden en onderwijzen van ons

potentieel op de arbeidsmarkt.

VVDMevrouw Martens-AmericaVVD

Ik denk dat de heer Eerdmans een heel legitieme vraag

heeft. Het is altijd lastig dat je in een coalitie moet geven

en nemen. Wij hebben altijd gestreden voor innovatie, mijn

voorgangers hebben altijd gestreden voor innovatie en wij

zullen dat ook altijd blijven doen. Maar als er lastige keuzes

voorliggen, moet je kijken waar de dekking vandaan komt.

Wij hebben nu gekozen voor veiligheid. Dat is één.

Een ander punt waar ik de heer Eerdmans toch in wil meenemen, is het volgende. Tien jaar geleden gaven wij nog

steeds minder geld uit aan ons onderwijs dan we straks na

de bezuinigingen doen. Ook toen stonden wij bovenaan de

lijstjes. Daar houd ik aan vast. Ik geloof dat het goed komt.

Als er meevallers zijn, zult u mij als eerste aan uw zijde

vinden om te kijken of dat geld weer naar innovatie en

wetenschap kan.

JA21De heer EerdmansJA21

Ik zeg niet dat geld alles oplost. Ik denk dat dat ook geen

terecht verhaal is. Dat zal het kabinet ook antwoorden.

Alleen, het gaat om een massale keuze die gemaakt wordt.

Ik ben wel blij met het tweede of derde antwoord van

mevrouw Martens. Het eerste leek te zijn: "Joh, het is laaghangend fruit. Dat kan allemaal wel weg, want we redden

het ook wel zonder. Meer geld heeft altijd laten zien dat het

toch niet helpt." Ik geloof dat we dan echt de plank misslaan.

Ik ben dus blij met die nuancering. Ik hoop toch dat de VVD

wil nadenken. Laten we de politieke realiteit aan de overkant

dan ook maar noemen. Volgens mij gaat het de minister

niet lukken om deze begroting door de Eerste Kamer te

krijgen, want daar is geen meerderheid voor. Ik vraag me

af hoe de VVD dat politiek taxeert.

VVDMevrouw Martens-AmericaVVD

Via mij naar de heer Eerdmans: ik ben daar ook ontzettend

benieuwd naar. Zoals ik al aangaf in mijn bijdrage, heb ik

een controlerende taak. Ik heb een aantal kritische vragen

gesteld, waarop ik hopelijk donderdag antwoord krijg van

de minister. Dit zal een van de vragen zijn die ik daar

absoluut ga stellen.

SPMevrouw BeckermanSP

Dat is eigenlijk jammer, want ik wilde naar voren komen

om mevrouw Martens-America een compliment te geven,

namelijk dat zij in tegenstelling tot de eerste coalitiepartij

die sprak, de PVV, wel een beetje ging staan voor die

bezuinigingen. De PVV kwam net niet verder dan: ik zie

geen blinde muur, maar ik rijd er wel lekker met 130 op af.

Maar nu hoor ik mevrouw Martens-America zeggen: we

kijken donderdag wel wat er gebeurt. Er is geen meerderheid in de Eerste Kamer als alle partijen die zich nu hier

uitspreken, daartegen stemmen. De coalitie heeft geen

meerderheid in de Eerste Kamer. Ik vraag aan mevrouw

Martens-America of het dan niet slim is om nu te gaan kijken hoe we wél tot een begroting kunnen komen die werkt.

VVDMevrouw Martens-AmericaVVD

Ik snap de vraag honderd procent, maar volgens mij verwarren we hier wel meerdere rollen. Ik ben een Tweede

Kamerlid met een controlerende taak. Dus de vragen die ik

hier vandaag stel aan de minister, gaan over de begroting.

Ik hoop dat de minister al bezig is om te kijken hoe deze

door de Eerste Kamer komt. We gaan het donderdag horen.

Ik snap dus niet zo goed, zeg ik via de voorzitter, welke

vraag dan aan mij wordt gesteld.

SPMevrouw BeckermanSP

We hebben inderdaad heel veel rollen. Eén daarvan is het

budgetrecht. Dat is een heel belangrijk recht. Dat betekent

dat wij keuzes kunnen maken over welk geld in welke

begroting valt. Dan kunnen we stommetje spelen en zeggen

"dat zoekt de minister maar uit" en "als de begroting faalt

in de Eerste Kamer, dan zien we het wel", maar we kunnen

hier ook als Kamer zeggen: dit is verschrikkelijk. Dit is dan

een mooie vraag aan mevrouw Martens-America. We leren

van onze eerdere fouten. We hebben al een keer die langstudeerboete ingevoerd. We hebben al gezien wat voor

impact die had op studenten, studenten die we misschien

ook wel nodig hebben voor dat mooie werkende Nederland,

studenten die zeiden "ik stop met die studie" of "ik doe het

niet; ik ga er niet eens aan beginnen". Waarom maken we

geen gebruik van het budgetrecht en doen we geen alternatieve voorstellen?

VVDMevrouw Martens-AmericaVVD

Volgens mij moeten we twee dingen scheiden. We hebben

het hier vandaag over de begroting voor 2025. Ook noem

ik het de langstudeerbijdrage, omdat ik als liberaal niet op

de tafel sta te dansen bij deze maatregel. Dat kan ik ook

heel eerlijk zeggen. Maar ik kan het wel uitleggen als er

moeilijke keuzes worden gemaakt. Daar sta ik achter. Dat

doe ik ook. Ik zou geen knip voor de neus waard zijn als ik

hier nu al de begroting, waar ik een handtekening voor heb

gezet, naar buiten gooi. Ik stel dus vragen vanuit mijn taak.

Ik heb een hele waslijst aan vragen over de begroting, de

uitvoering en hoe we de bezuinigingen laten landen. Als

de antwoorden niet zijn wat de VVD-fractie wil, dan gaan

wij kijken wat we daarvan vinden. Maar op dit moment

houd ik mijn eerste termijn, mijn eerste bijdrage, met vragen

aan de minister. Daar blijf ik bij.

SPMevrouw BeckermanSP

Maar dan kom ik toch weer een beetje terug op die rollen.

Het is namelijk heel merkwaardig wat hier gebeurt.

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-22

Mevrouw Martens-America zegt: een begroting waar ik mijn

handtekening voor heb gezet. Maar als er kritische vragen

komen over die begroting, dan zegt ze: ja, maar dit is niet

mijn begroting. Dat klopt niet. Het klopt niet wat hier

gebeurt. Of mevrouw Martens-America vindt het prima en

wil gewoon medeverantwoordelijk zijn, ook als ze niet op

tafel staat te dansen, of ze heeft haar handtekening niet

gezet.

VVDMevrouw Martens-AmericaVVD

Ik denk dat mevrouw Beckerman mij dan verkeerd begrijpt.

Ik sta hierachter.

VoltMevrouw KoekkoekVolt

Ik hoorde mevrouw Martens in haar inbreng eraan refereren

dat er moeilijke keuze moeten worden gemaakt, ook omdat

er een oorlog op het continent woedt en er eigenlijk ook

extra middelen naar veiligheid moeten. Zo interpreteer ik

het dan. Ik wil daar de volgende vraag over stellen. We zien

dat deze begroting — dat geven het bedrijfsleven en de

wetenschap terug — heel erg teert op onze veiligheid in de

toekomst, op onze kenniseconomie, op ons concurrentievermogen dat ook in het hier en nu een component is van

onze veiligheid. De eerste vraag die ik wil stellen, omdat ik

de VVD normaal gesproken zo ken, is of mevrouw Martens

de kennispositie die we als Europa hebben, ook ziet als een

essentieel onderdeel van veiligheid.

VVDMevrouw Martens-AmericaVVD

Ja, absoluut. Ik heb de cijfers netjes uitgezocht, waarschijnlijk net als mevrouw Koekkoek, over wat er straks nog naar

onderzoek gaat. Dan zie je dat we ook heel veel wel doen.

Ik denk dat we onze ogen daar niet voor moeten sluiten.

Heel recent nog heeft Defensie bekendgemaakt te gaan

investeren in ondernemers die onderzoek doen naar de

defensie-economie. Dat zijn nou de voorbeelden waarvan

ik hoop dat we er de komende jaren nog veel meer van

zien. Helemaal eens dus. Volgens mij vinden we elkaar daar

helemaal.

VoltMevrouw KoekkoekVolt

Het probleem dat ik een beetje proef, is het volgende.

Mevrouw Martens zegt: we bezuinigen niet alles. Daarmee

ben ik het eens. Maar experts zeggen — ook Mario Draghi

zegt dat in zijn rapport — dat Europa, in het hier en nu maar

zeker ook over tien jaar, het risico loopt te gaan achterlopen

op de rest van de wereld en dat dit een serieuze bedreiging

is voor onze veiligheid. Ik zie nu gebeuren dat er niet alleen

op universiteiten, maar zeker ook in bedrijven een grote

terughoudendheid is om te gaan innoveren, terwijl we juist

dat nodig hebben om nu, maar ook in de toekomst, veiligheid te hebben in Europa. Voor mij en vele anderen met

mij zit daar wel de hamvraag: waarom steunt de VVD deze

begroting? Ik zie dit echt als een bedreiging voor onze veiligheid in de toekomst, omdat we met zo veel stoppen, ook

voor bedrijven.

brandbrieven gekregen over de extreme lastenverzwaringen

die werden doorgevoerd, met het risico dat grote bedrijven

uit de nieuwe economie ons land zouden verlaten en elders

zouden verdergaan, wellicht zelfs in gebieden van de wereld

waartegen wij ons moeten wapenen als het gaat over strategische autonomie. Daar hebben we naar geluisterd. Daar

hebben we nu een enorme lastenverlichting voor weten te

regelen, dus een lastenverzwaring weten terug te draaien.

Ik hoop — dat punt heb ik ook bij Economische Zaken

gemaakt, net als meerdere partijen hier — dat wij binnenkort

het gesprek gaan voeren met datzelfde bedrijfsleven over

hun rol in de investeringen in R&D. Volgens mij zijn dat de

gesprekken die we hier met z'n allen moeten blijven voeren.

Mevrouw Koekkoek en ik delen dus de zorgen, alleen denk

ik dat we het vanuit meerdere portefeuilles moeten aanvliegen dan alleen vanuit OCW.

VoltMevrouw KoekkoekVolt

Ik ben het daar niet per se mee oneens. Ik denk dat ook

zeker het bedrijfsleven een grote rol kan pakken in hoe we

verder innoveren in de toekomst. Maar ik denk wel dat bij

de wijze waarop mevrouw Martens het nu aanvliegt, er een

paar signalen minder meewegen of over het hoofd worden

gezien. Het bedrijfsleven heeft nu namelijk al gezegd: wij

aarzelen om te innoveren. Ze weten dat de publieke middelen via subsidies en andere ondersteuning die we normaal

gesproken zien, waardoor je privaat en publiek goed kunt

combineren, nu wegvallen. Het bedrijfsleven zegt ook: als

we kijken naar wat er als het ware wordt klaargestoomd

vanuit het voortgezet en universitair onderwijs, dan zien

we een gat in de toekomst, dus wij gaan ook hier niet meer

voorsorteren op de toekomst. Die signalen zijn er nu al. Dan

vraag ik me wel af waarom we nu keuzes zouden maken,

terwijl we die signalen nu al zo duidelijk krijgen.

VVDMevrouw Martens-AmericaVVD

Twee zaken. Over het voorsorteren van het onderwijs op

de economie van de toekomst heb ik volgens mij vrijwel

mijn hele bijdrage gehouden. Ik hoop dat wij, als wij talenten van buiten halen, ervoor zorgen dat niet slechts 17%

kiest voor bètatechnieken, maar de om en nabij 67% die

voor alfastudies gaat. Volgens mij hebben wij heel veel

stappen te zetten om ervoor te zorgen dat niet alleen

Nederlanders en masse gaan kiezen voor de economie van

de toekomst, maar ook de talenten die hierheen komen en

die we hier houden. Volgens mij is dat een van de grote

oplossingen. We zullen moeten gaan kiezen wat we aanbieden. We zijn een klein land. Ook daar kunnen we voorsorteren op de economie van de toekomst. Volgens mij willen

we er ook met z'n allen over van gedachten wisselen dat

we dat doen in het p.o., het vo, het mbo et cetera, et cetera.

Dat is een grote uitdaging. Ik ben het ermee eens dat er

voor een gedeelte wordt bezuinigd op wetenschap of

innovatie. Dat is zo en daar kan ik nu niets anders van

maken. Laat ik het beter stellen: daar ga ik nu niets anders

van maken. We zijn het grotendeels eens, maar we zijn het

wellicht niet eens over de dekking.

VVDMevrouw Martens-AmericaVVD

Dat is een heel legitieme vraag, maar ik denk dat je dat

dossier kunt aanvliegen vanuit meerdere invalshoeken dan

alleen die van OCW. We hebben vorig jaar vanuit het

bedrijfsleven, van dezelfde bedrijven die we nu spreken,

VoltMevrouw KoekkoekVolt

Nee, precies. Tot slot. Je kunt als partij andere politieke

keuzes maken. Dat wil ik respecteren en ik snap ook wel

dat we daar nu misschien niet uit gaan komen. Maar ik wil

mevrouw Martens nog wel iets meegeven. Ik waardeer haar

inzet en de vraag hoe we dit zo efficiënt mogelijk kunnen

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-23

inzetten, maar waar we nu volgens mij nog niet over

gesproken hebben en waar ik mevrouw Martens via deze

interruptie wel toe wil uitdagen, is dat juist bedrijven zeggen: we kunnen niet alleen zelf niet meer innoveren, maar

we kunnen ook niet meedoen met bijvoorbeeld grote

Europese projecten. Mijn zorg zit 'm erin dat we onszelf als

Nederland zowel via het spoor van de wetenschap als via

het spoor van het bedrijfsleven op achterstand zetten en

onszelf minder belangrijk maken in Europa voor het toekomstbestendig maken van Europa. Normaal vinden de

VVD en Volt elkaar daar heel erg in, dus ik hoop dat dat nu

ook lukt.

De voorzitterVoorzitter

Tot slot, mevrouw Martens.

VVDMevrouw Martens-AmericaVVD

Volgens mij vinden we elkaar daar helemaal in. De realisatie

… Het lijkt nu bijna alsof ik een Economische Zakendebat

doe, wat ik met heel veel liefde doe, maar het gaat nu over

vraagstukken als strategische veiligheid en autonomie en

daar vallen innovatie, wetenschap et cetera, et cetera onder.

Wij kunnen niet alles alleen doen. Mevrouw Koekkoek en

ik vinden allebei dat wij daarvoor meer in Europees verband

moeten optrekken; dat delen wij. We gaan nog een heel

debat over het rapport van Draghi voeren. Volgens mij staan

de eerste rondetafels al op de planning, dus volgens mij

gaan we het hier nog maanden over hebben met z'n allen.

Dat is ook ontzettend belangrijk. U vindt mij daarin absoluut

aan uw zijde.

De voorzitterVoorzitter

U had nog een paar vragen.

VVDMevrouw Martens-AmericaVVD

Ja, ik ga afronden met de twee laatste vragen.

Voorzitter. Ik maak mij zorgen over de inmenging vanuit

het buitenland in ons onderwijs. Voor de zomer heb ik met

onder andere D66 een voorstel ingediend over de CSCbeursstudenten. Op verzoek van D66 en de VVD is er een

nieuw rapport uitgekomen namens OCW, waaruit is

gebleken dat de motie die wij hebben ingediend, nu wellicht

onvoldoende is, omdat alfastudies zoals letterenstudies

worden gebruikt om binnen te komen in ons onderwijs en

om daadwerkelijk misbruik te maken van ons onderwijssysteem. Ik heb een simpele vraag aan de minister: is hij van

mening dat de aangenomen motie nog voldoende is op dit

moment of moeten we het breder gaan trekken, naar alle

opleidingsniveaus?

Dan heb ik tot slot een laatste vraag. Ik heb heel veel

gesprekken gevoerd, ook over veiligheid op universiteiten.

Wij screenen ontzettend goed en sterk. Maar ik heb ook

heel veel mensen op de universiteit gesproken die zeggen

dat veel wetenschapper daardoor kiezen voor andere landen, omdat de screening daar minder lang duurt. Wat de

VVD betreft gaan we die screening niet loslaten, maar zorgen we dat we in heel Europa op hetzelfde niveau komen.

Ik ben heel benieuwd hoe de minister hiernaar kijkt, welke

stappen we daar kunnen zetten en of hij in Europa daarin

een rol zou willen spelen.

Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Dank voor uw inbreng. Dan gaan we nu luisteren naar de

heer Krul, die namens het CDA gaat spreken. Gaat uw gang.

CDADe heer KrulCDA

Voorzitter. Ook mijn felicitaties aan de heer Uppelschoten

voor zijn prachtige maidenspeech, zou ik willen zeggen.

Voorzitter. Investeren in de samenleving is een van de

ambities van dit kabinet. Met zo'n ambitie snap ik heel goed

dat de post minister van Onderwijs aantrekkelijk is. Er is

namelijk geen enkele plek waar investeren in de maatschappij zich zo uitbetaalt als in het onderwijs. Het is de voedingsgrond van ons maatschappelijk weefsel, waar iedereen

ongeacht afkomst leert, ontwikkelt en samenleeft. Daar zit

voor het CDA de kern, want goed onderwijs is randvoorwaardelijk voor een verantwoordelijke samenleving. Goed

onderwijs gaat over meer dan goede cijfers voor rekenen

en taal. Het is de kiem van onze maatschappij. Juist daarom

is deze onderwijsbegroting voor ons zo moeilijk te slikken.

De botte bijl gaat namelijk in die kiem.

Voorzitter. Ik begin in 2025. De bezuinigingen daar worden

voor een kwart opgehaald door hét succesverhaal van het

ministerie van OCW en maatschappelijk betrokken organisaties de nek om te draaien. Het gaat om een succesverhaal

waarin de terugkoppeling van jongeren uit alle windhoeken

van Nederland en met allerlei achtergronden eigenlijk

consequent dezelfde is: door dit traject lukt het mij beter

de ander te begrijpen. Ik heb het natuurlijk over de maatschappelijke diensttijd.

Ik sprak een man op leeftijd die zelf geen mdt-traject gedaan

heeft. Hij vertelde mij hoe hij in de Tweede Wereldoorlog

vluchtelingen had geholpen. Hij was toen nog maar 13 jaar.

Hij vertelde hoe dat hem voor de rest van zijn leven

gevormd had. Die verantwoordelijkheid dragen voor een

ander was voor hem namelijk een ongelofelijke ervaring.

Hij vertelde mij hoe hij dat ook herkent in de mdt. Hij

bespeurde bij die jongeren dat gevoel van zingeving, van

verantwoordelijkheid nemen. Hij vertelde me ook dat hij er

bezorgd over is dat de kansen voor jongeren afnemen, hoe

belangrijk het is dat jongeren leren dat verantwoordelijkheid

kunnen dragen een voorrecht is en dat vrijheid meer is dan

dikke ikke en doen wat je wil, maar dat je ook de verantwoordelijkheid hebt iets te doen voor een ander. Deze man was

Jan Terlouw. Als zelfs een D66'er ervan te overtuigen is dat

de mdt belangrijk is — nee, dat is gekkigheid — dan moet

ook dit kabinet, waar onder andere NSC in zit, die het in

zijn eigen verkiezingsprogramma heeft staan, hier natuurlijk

op ageren.

NSCDe heer SoepboerNSC

De heer Krul heeft het over bezuinigingen en over de mdt.

Ik zou de heer Krul willen vragen waarop hij wel bereid zou

zijn te bezuinigen en hoeveel.

CDADe heer KrulCDA

Wij hebben met D66, JA21 en de ChristenUnie een amendement ingediend waarin we een fors aantal bezuinigingen

terugdraaien. Dat is een weloverwogen keuze, juist omdat

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-24

wij het belangrijk vinden — dan spreek ik voor het CDA —

dat zo'n voorstel realistisch en haalbaar is. Wij hebben heel

bewust gekozen voor een lijst ombuigingen die wat ons

betreft gewoon cruciaal zijn. Dat zijn niet alle bezuinigingen,

zeg ik er maar meteen eerlijk bij, want we erkennen de

situatie waar het kabinet in zit. We denken daar ook in mee.

Het CDA heeft in het verleden ook weleens voorstellen

gedaan. Maar dat zijn de bezuinigingen waarvan wij zeggen

dat daar echt iets moet gebeuren, omdat er anders gewoon

een botte bijl gaat in een kiem van de maatschappij, waarvan we de kosten uiteindelijk niet kunnen overzien.

NSCDe heer SoepboerNSC

Ik vind het toch een beetje een merkwaardig verhaal. Staat

u het mij toe om even voor te dragen uit de verzamelde

werken van het Christen Democratisch Appèl.

CDADe heer KrulCDA

Dat is altijd een goed idee.

NSCDe heer SoepboerNSC

In de doorwerking van het eigen verkiezingsprogramma

staat toch echt dat het CDA bereid is om minimaal een

miljard te bezuinigen op onderwijs. Volgens mij ligt dat niet

zo heel ver af van wat er voorligt. Ik vind het dus een

merkwaardig verhaal van de heer Krul. Het Fonds voor

Onderzoek en Wetenschap wordt zelfs genoemd. Volgens

mij — het staat op het andere blaadje — wordt de lumpsum

voor het funderend onderwijs genoemd. Graag een

bespiegeling van de heer Krul daarop.

CDADe heer KrulCDA

De heer Soepboer heeft voor een deel gelijk. Hij had bijvoorbeeld ook de Wet internationalisering in balans kunnen

noemen. Het CDA was in het verleden behoorlijk uitgesproken over dat we daar iets aan moeten doen. Maar ik vind

wel — dat laat zich ook wel vangen in de interruptie van de

heer Eerdmans op de VVD net — dat je zaken integraal moet

benaderen. Als je in de volledige breedte bezuinigt op bijvoorbeeld het verdienvermogen, waardoor je daar ongelofelijk veel klappen ziet, dan kan je zo'n onderwijsbezuiniging

niet meer sec, op zichzelf, beschouwen. Ik loop helemaal

niet weg voor wat er uit zo'n doorrekening komt. Dat klopt

ook. Maar wij kijken hier naar het volledige plaatje dat door

dit kabinet neergelegd is. Al het andere dat er gebeurt in

ogenschouw nemend — ja, er ligt een financiële opgave,

maar er wordt heel veel bezuinigd — vinden wij deze

bezuiniging op onderwijs uiterst onverstandig. Daarom

hebben wij voorstellen gedaan, maar niet alle voorstellen.

Ik nodig de heer Soepboer uit om mij uit te nodigen bij zo'n

koortsachtig coalitieoverleg, want dan kunnen we daar

natuurlijk over doorpraten.

De voorzitterVoorzitter

De heer Krul vervolgt zijn betoog.

CDADe heer KrulCDA

Voorzitter. Ik was gebleven bij de maatschappelijke diensttijd. Hoe is het mogelijk dat we, met alle maatschappelijke

problemen die we hebben, nou juist datgene kapotmaken

waarvan we weten dat het de samenleving een klein beetje

sterker maakt? "Alles van waarde is weerloos." Dit citaat

van Lucebert is inmiddels vaste prik bij debatten met

minister Bruins. Het gaat om 120.000 deelnemers. Het gaat

om duizenden nieuwe vrijwilligers voor de samenleving.

Bijna 70% denkt inderdaad na over vrijwilligerswerk. Zet

dat eens af tegen het aantal vrijwilligers dat jonger is dan

28 jaar. Het zijn cijfers waarachter verhalen als die van

Vasco, die vandaag nog in de Volkskrant stond, schuilgaan.

Vasco zat jarenlang klem en ging van psycholoog naar

psycholoog, maar via de mdt herwon hij zijn zelfvertrouwen.

Hij is nu zelf jongerenwerker. Hoe mooi is dat? Er zijn duizenden van dit soort verhalen. Deze bezuiniging is voor ons

echt onbestaanbaar.

Voorzitter. Ten tweede kom ik op de boete op studeren of

de bijdrage aan langstuderen — hoe je het ook wil framen.

Die treft studenten die mantelzorg verlenen aan een zieke

ouder, broer of zus, studenten die moeten werken, omdat

ze nou eenmaal niet kunnen lenen, of misschien studenten

met een beperking, die nou eenmaal niet nominaal kunnen

afstuderen. Dat is de groep die hier gepakt wordt. We lezen

dat de gedragseffecten eigenlijk nog helemaal niet bekend

zijn. Hoe is het dan mogelijk dat we deze bezuiniging wel

al inboeken? Waarom zijn de eerdere negatieve ervaringen,

waar het CDA deelgenoot van was, zeg ik er maar meteen

bij, voordat de heer Soepboer overeind springt, niet meegenomen? We weten toch dat dit niet werkt? De uitstelbrief

van het kabinet is wat ons betreft de eerste aanzet tot een

afstelbrief.

Voorzitter. Mijn derde punt gaat over de internationalisering.

Ja, de verengelsing is op plekken doorgeschoten, maar we

zien positieve bewegingen. Er wordt verwacht dat een

daling van rond de 96% al het aankomende collegejaar

organisch, zou ik bijna zeggen, wordt ingezet. Misschien

komt het door de wet die op komst is, maar het is een goede

ontwikkeling dat instellingen zelf ook iets willen doen. De

bezuiniging die wordt ingeboekt, lijkt gekunsteld. Daar kom

ik zo nog op terug.

We hebben de arbeidskrapte gezien, en alle problemen die

daarbij horen. Buitenlandse studenten zijn nou eenmaal

hard nodig, bijvoorbeeld voor de technische sector in Zeeland, waar de opleiding Watermanagement gegeven wordt.

Wij zijn benieuwd naar de gevolgen van dit wetsvoorstel

voor grensregio's als Zeeland en Limburg. En wat te denken

van wat er in Groningen allemaal mogelijk is? Wij maken

ons zorgen dat de uitvoering van dit wetsvoorstel onevenredig hard zal uitpakken voor deze regio's, want juist daar

vervullen de onderwijsinstellingen een cruciale functie voor

de leefbaarheid. De match tussen opleiding en arbeidsmarkt

is juist in dit soort gebieden nog veel belangrijker, of het

nou via doorstroomroutes of praktijkleren is. De Friese

pabostudent die graag in Leeuwarden en omstreken had

willen blijven, wordt hier straks de dupe van, omdat er nou

eenmaal op de lumpsum voor zijn instelling gekort wordt.

Natuurlijk kijken de instellingen dan naar minder rendabele

opleidingen. Dat is logisch.

Voorzitter. Ik heb een hele korte positieve zijstap, want er

zijn ook Nederlandse en buitenlandse studenten die

Nederlands in het buitenland volgen. Dat is een mooie

ontwikkeling. Het gaat om 14.000 studenten. We hebben

een miljoen beschikbaar gesteld hiervoor. Hoe gaat het

daarmee?

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-25

Voorzitter, ik rond af. In een verantwoordelijke samenleving

maken we van het onderwijs geen graaipot, maar de plek

waarin we juist investeren in jongere generaties.

PVVDe heer UppelschotenPVV

Ik wil hier niet suggereren dat het enkel dat criterium moet

zijn.

Tot zover.

De voorzitterVoorzitter

U krijgt nog een interruptie van de heer Uppelschoten.

PVVDe heer UppelschotenPVV

Ik wil graag een vraag stellen. Er wordt te makkelijk gezegd,

niet alleen door u maar ook door ander oppositiepartijen,

dat Nederland afglijdt en dat we naar de knoppen gaan als

we geen onderzoek doen en niet innoveren. Als ik uw verhaal serieus neem, zou dan niet een criterium moeten zijn:

als je onderzoek doet, moet het een relatie hebben met het

verdienvermogen? Als die relatie niet gemaakt kan worden

— we moeten namelijk scherpe keuzes gaan maken — zou

dit dan een criterium kunnen zijn voor die scherpe keuze?

CDADe heer KrulCDA

"Als een onderzoeker onderzoek wil doen, moet dat bijdragen aan het verdienvermogen." Nee, dat vind ik geen goed

criterium. Ik denk gelijk aan al die prachtige wetenschappers

die bijvoorbeeld actief zijn op een ander terrein waarop ik

woordvoerder ben, namelijk in de zorg, en daar geweldige

dingen neerzetten op het gebied van onderzoek. Het lijkt

mij niet dat we dit soort voorbeelden buitenspel moeten

zetten en dat men een soort crypto-onderzoek gaat doen,

of wat het ook moet zijn.

PVVDe heer UppelschotenPVV

Maar als steeds het argument wordt gebruikt dat het verdienvermogen van Nederland verdwijnt als wij niet innoveren en geen onderzoek doen, denk ik: als je dat zo'n

belangrijk criterium vindt, zou je dat misschien ook moeten

gebruiken bij het selecteren van onderzoeken die daar wel

of niet aan bijdragen. Er wordt nu zo algemeen gezegd: als

we geen onderzoek doen en niet innoveren, gaat Nederland

naar de knoppen. Maar is dat zo? Of moeten wij veel

gerichter kiezen waar we wel onderzoek naar doen en wat

wij voor de toekomst willen creëren of behouden?

CDADe heer KrulCDA

Laat ik de heer Uppelschoten een beetje tegemoetkomen.

Natuurlijk is het zo dat je, zoals NSC dat vaak noemt,

kroonjuwelen hebt waarvan je weet dat we daarin vooroplopen en dat we daar als Nederland echt een leading rol in

kunnen spelen. Als je ervoor kiest om zo'n economie te zijn,

is het logisch dat je zegt: op die aspecten willen we meer

inzet, bijvoorbeeld als het gaat om innovatie en onderzoek.

Dat vind ik helemaal niet onlogisch. Maar door aan de

voorkant te zeggen "we gaan enkel nog onderzoekers toestaan of toekennen die direct onderzoek doen dat bijdraagt

aan het verdienvermogen", denk ik dat er heel veel waardevolle stromingen of onderzoeksrichtingen buitenspel komen

te staan. Maar natuurlijk ben ik het ermee eens dat we …

Op bepaalde zaken lopen we al voorop. Kijk bijvoorbeeld

naar wat er in Eindhoven gebeurt. Dat draagt bij aan het

verdienvermogen van Nederland.

CDADe heer KrulCDA

Een criterium.

PVVDe heer UppelschotenPVV

Maar als we het verdienvermogen van Nederland zo makkelijk hanteren als criterium, zou je dat op de een of andere

manier ook als een criterium moeten zien te vertalen naar

onderzoek en innovatie. Dat wordt nu niet gedaan. Er wordt

gezegd: geen onderzoek; we gaan het …

De voorzitterVoorzitter

U moet wel met de voet op het pedaaltje blijven staan,

meneer Uppelschoten. Anders valt het geluid weg. Meneer

Krul? Geen toevoeging? Helder.

Dan gaan we nu luisteren naar de heer Soepboer. Hij voert

het woord namens de fractie Nieuw Sociaal Contract. Gaat

uw gang.

NSCDe heer SoepboerNSC

Voorzitter. Het onderwijs staat voor een serieuze bezuinigingsopgave. Tientallen petities, honderden mails, duizenden betogers en alle andere mensen die ik sprak, hebben

mij dat meer dan duidelijk gemaakt. Tegen hen wil ik zeggen: ik hoor u luid en duidelijk; ik begrijp u. In het licht van

de financiële opgave die ons is nagelaten, heb ik echter

andere keuzes te verdedigen. Dat zijn keuzes die niet alleen

bezuinigingen betekenen, maar ook stijgende koopkracht

elders en een ruimere portemonnee voor iedereen, over

de volle breedte.

Voorzitter. Nog nooit ging er zo veel geld naar het onderwijs

als dit jaar: 50 miljard euro. Betekent dit ook dat het

onderwijs er goed voorstaat? Geenszins. We kampen met

een groot lerarentekort. We scoren laag wat betreft leesen rekenvaardigheid. We worstelen met passend onderwijs.

Ik kan nog wel meer voorbeelden geven. Laat dit even goed

op u inwerken: de vele extra financiële injecties van de

afgelopen jaren lijken het onderwijs niet veel vooruit te

hebben geholpen. Daarmee wil ik trouwens absoluut niet

de suggestie wekken dat er niet ook dingen goedgaan,

integendeel. Laten we vooral niet vergeten dat er ook

scholen zijn, genoeg zelfs, waar de dingen juist heel goed

gaan, waar de resultaten goed zijn, waar voldoende leraren

en docenten met plezier werken en waar de kwaliteit van

onderwijs gewaarborgd is. Dat zijn scholen waar inspirerende schoolleiders het verschil maken in de dagelijkse

praktijk. Het zijn scholen met goede bestuurders met visie

en lef, die hun personeel beschermen tegen overladenheid,

waar ruimte is voor ondersteuning en professionalisering,

en waar leraren de vrijheid krijgen om hun vak echt uit te

kunnen oefenen. Op openbare scholen, maar zeker ook op

bijzondere scholen heb ik geweldige voorbeelden gezien.

Voorzitter. Het kan dus wel. Waarom lukt het ons nou niet

om dat overal te doen? Goed onderwijs is immers een

grondrecht en per definitie de basis voor gelijke kansen.

Het antwoord op die vraag is een complexe, die met veel

factoren te maken heeft. Ik wil er vandaag twee voor u uit-

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-26

halen. Het eerste is de financiering en het tweede is het

lerarentekort.

Voorzitter. De financiering. Niet alleen is er nog nooit zo

veel geld naar het onderwijs gegaan als dit jaar. Nog nooit

bestond zo'n groot deel van het geld dat scholen krijgen

uit subsidiepotjes. Het is natuurlijk fijn om ergens geld voor

te krijgen, maar aan die subsidiepotjes kleven ook nadelen.

Ze zijn vaak tijdelijk en niet iedereen krijgt ze. Daarmee

zorgen ze ook voor verschillen. De afgelopen jaren is de

reflex vaak geweest: we constateren een probleem,

bedenken een pot geld voor dat specifieke probleem, geven

die vervolgens aan de besturen en gaan er dan vanuit dat

het op wordt gelost. Maar dat laatste is dus niet gebeurd.

We hebben steeds meer zakken geld her en der naar het

onderwijs gesmeten, zonder dat dit concrete en meetbare

resultaten heeft opgeleverd. Soms is er niet eens van

tevoren bedacht wat überhaupt de gewenste verandering

had moeten zijn.

Voorzitter. Waar scholen echt naar smachten, wat ze echt

willen, is adequate, structurele financiering. Ze willen

financiële duidelijkheid en voorspelbaarheid, maar ook

helderheid over wat ze met de aangereikte middelen kunnen, en wat ze daarmee geacht worden te doen. Dat biedt

rust, zowel op de korte als op de lange termijn. Zo kan je

op basis van structurele financiering bijvoorbeeld veel

makkelijker vast personeel aannemen. Mijn eerste vragen

aan de minister en de staatssecretaris zien dan ook op dit

punt. We hadden in het hoofdlijnenakkoord afgesproken

dat subsidies zouden worden omgezet naar structurele

financiering. Ik zie echter dat heel veel potjes weg zijn, maar

de omslag naar structurele financiering niet heeft plaatsgevonden. Ik zou de staatssecretaris en de minister willen

vragen waarom er is afgeweken van het hoofdlijnenakkoord

en wat we nog van ze mogen verwachten de komende tijd,

zodat dit wellicht recht kan worden gezet.

Dan nog een specifieke vraag. De structurele bekostiging

voor de basisvaardigheden is uitgesteld tot 2027. Zou ik

van u mogen horen waarom het zolang moet duren en wat

we zouden kunnen doen om die naar voren te halen?

D66Mevrouw RooderkerkD66

Ik hoor de heer Soepboer hier zeggen: we hadden toch

afgesproken dat we die incidentele gelden structureel zouden maken; wat is daar gebeurd? Die zijn wegbezuinigd.

Dat is nou juist wat hier gebeurt. Ik hoorde de heer Soepboer daarvoor zeggen: we investeren zo enorm veel in het

onderwijs. Ik hoorde dat ook bij de VVD. Maar kijk naar de

economische ontwikkelingen en naar het bbp: het aandeel

investeringen in het onderwijs is gewoon stabiel 5%,

behalve twee jaar geleden, toen we daar — dat was ook

met D66 — extra in hebben geïnvesteerd. Maar dat wordt

nu dus weggehaald. Dat is een beetje alsof je tegen een

leerling in groep 3 zegt: "Je krijgt twee jaar lang een leraar

voor de klas. Daar hebben we geld voor gevonden. Maar

daarna moet je afgestudeerd zijn". Dat kan natuurlijk niet.

Mijn vraag aan de heer Soepboer is als volgt. We hebben

net de PVV en de VVD gehoord. Die zeggen: "Wij zien ook

dat de begroting in de Eerste Kamer weggestemd gaat

worden; dat gaat zo niet lukken. Maar ja, de regering moet

het zelf maar oplossen." Is de heer Soepboer ook van plan

om dit zo te doen en daarmee zijn eigen minister voor de

bus te gooien?

NSCDe heer SoepboerNSC

Mevrouw Rooderkerk noemt een groot aantal dingen. Ze

begint erover dat alles is wegbezuinigd en dat D66 zo

ongelofelijk zijn best heeft gedaan om het onderwijs te

redden. Het enige wat D66 heeft gedaan, is al die zakken

waar ik het net over had naar het onderwijs smijten. Bij

mijn oma op het toilet hangt een tegeltje en daarop staat

"denk niet bij het laatste vel: wie na mij komt, die redt het

wel". D66 heeft precies dat laatste velletje van de wc-rol

getrokken, waardoor wij nu vieze vingers krijgen. Daar

beticht mevrouw Rooderkerk mij nu van en dat vind ik

eigenlijk onterecht. Ik zou zeggen, mevrouw Rooderkerk:

kijk dan in de spiegel. Het wordt zelfs nog erger als we naar

de plannen van D66 kijken, want er kwam nog eens 3 miljard

bij. Dat vind ik onverantwoord met geld omgaan, mevrouw

Rooderkerk. Waar wij voor staan, is een goede, solide basis

voor het onderwijs, wellicht iets soberder, maar wel goed

en solide. Dat is waar wij voor staan en dat is wat ik hier

ook vandaag verdedig. Daarbij smijt ik niemand voor de

bus en al helemaal niet onze eigen minister en staatssecretaris.

D66Mevrouw RooderkerkD66

Dat was iets te veel informatie voor mijn gevoel. Ook was

er iets in het Fries, wat ik niet helemaal kon volgen. Maar

misschien …

NSCDe heer SoepboerNSC

Het was Nederlands.

D66Mevrouw RooderkerkD66

… konden anderen in de zaal dat wel.

Mijn vraag was heel simpel, dus ik stel die nog maar een

keer. We zien dat het kabinet met deze begroting op die

blinde muur, zoals eerder is gezegd door de PVV, af rijdt.

Is NSC van plan om daar iets aan te doen? Wordt er nu

koortsachtig overleg gevoerd? Denken zij na over een van

de vele voorstellen die wij als oppositie hebben gedaan om

dat te verhelpen en om kinderen in het onderwijs verder te

helpen? Of is hij van plan om gewoon te wachten totdat

deze minister op een muur af rijdt?

NSCDe heer SoepboerNSC

Ik kijk overal naar. Ik ben niet van plan om op een muur af

te rijden. Soms zijn dingen die een muur lijken geen muur.

We hebben geen koortsachtig overleg gehad. Ja, ik probeer

maar gewoon antwoord te geven op een aantal vragen die

mevrouw Rooderkerk de arena in gooide. Dus ja, dat

ongeveer. Van een koortsachtig overleg weet ik niks, maar

natuurlijk hebben we voortdurend constructieve overleggen,

mevrouw Rooderkerk.

SGPDe heer StofferSGP

In het verlengde van wat mevrouw Rooderkerk zei: ik heb

de indruk dat het helemaal geen betonnen muur is, maar

een kartonnen wand. Stel nou eens dat daar doorheen

gereden wordt door deze mensen in het kabinet. Dan hebben we geen begroting en vallen we terug op de begroting

van vorig jaar, met al dat geld dat daar nog in zit. Dat weet

de heer Soepboer denk ik ook. En ja, dan heeft de coalitie

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-27

denk ik echt een probleem. Mijn vraag is: heeft de coalitie

dat wel voor de bril?

beroep op u allen om ook op die manier te blijven redeneren.

NSCDe heer SoepboerNSC

We kijken overal naar, zoals ik net ook tegen mevrouw

Rooderkerk zei. Ik wil niet graag op een muur af rijden. Dit

is mijn eerste termijn. We hebben een debat. Dit debat gaat

ook voortdurend over geld. Ik vind dat eigenlijk … Ja, het

is natuurlijk een begroting; ik snap dat u dat denkt en

daarom moet lachen. Het grappige is dat we het eigenlijk

niet zouden moeten hebben over het geld dat wordt uitgegeven, maar over hóé het geld wordt uitgegeven, hoe we

dat met elkaar kunnen doen en hoe we er met de middelen

die we hebben voor kunnen zorgen dat we het onderwijs

de goede kant op krijgen. Daarom hoop ik ook op een constructieve bijdrage van u, maar u heeft het allen steeds over

een muur waar wij op af zouden rijden. Maar ik heb bijvoorbeeld de heer Stultiens net horen zeggen: wij zijn niemands

compagnon; wij gaan met niemand meedoen. Ja, dan wordt

er misschien op voorhand al een muur opgetrokken door

de oppositie, waarvan ze misschien hartelijk hopen dat wij

daarop af rijden. Nou, dat is het spel dat we vandaag hier

in de arena spelen. Ik ben bereid om dat met u te doen en

ben altijd bereid om met u te spreken en naar u te luisteren,

maar in principe ligt de begrotingsverdediging bij de

minister. Ik heb mijn eigen verhaal daarbij, maar ik sta voor

die begroting.

De voorzitterVoorzitter

De heer Soepboer is altijd bereid om naar de heer Stoffer

te luisteren. De heer Stoffer gaat nu een vraag stellen.

SGPDe heer StofferSGP

Voorzitter, het is goed dat u ons corrigeert. De heer Soepboer luistert graag naar mij en ik luister ook vaak graag

naar hem, moet ik zeggen. Ik begrijp dat er vanuit NSC

wordt gesproken over een uitgestoken hand. Het perspectief

dat ik hier neerzet, gaat over wat er misgaat op het moment

dat we straks een begroting hebben die hier wel door de

Kamer komt maar niet door de Eerste Kamer. Dan is er in

de coalitie een probleem, want dan ligt de begroting van

afgelopen jaar er nog. Dat is die begroting van D66 met dat

laatste velletje. Ja, dan is er, denk ik, nog een financieel

ding op te lossen, tenzij de minister weer voldoende geld

heeft om uit te geven. Maar dit moeten we met elkaar wel

constateren. Het is maar een constatering; daar zijn we het

denk ik wel over eens. Ik begrijp dat het een uitgestoken

hand is vanuit NSC om in de breedte van de Kamer te

bekijken hoe we eruit kunnen komen, precies binnen de

financiële kaders die er grofweg staan, en hoe we dus het

allerbeste kunnen doen voor de mensen die dat onderwijs

verdienen en die onderwijs geven.

NSCDe heer SoepboerNSC

Drie dingen. Een uitgestoken hand is er altijd. Dat is een.

Twee. Ik sta voor wat hier voorligt. Dat is twee. Drie. Meneer

Stoffer, we hebben veel met elkaar gedaan. Ik noemde net

een van de scholen, een bijzondere school waar u en ik

samen naartoe zijn geweest. Ik denk dat u en ik het erover

eens kunnen zijn, nogmaals, dat het niet altijd hoeft te

draaien om geld, maar dat het ook draait om hoe je het

onderwijs insteekt en welke keuzes je maakt. Ik doe een

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Ik merk — en misschien gaat mevrouw Van Zanten van BBB

daar verandering in brengen — dat geen enkele coalitiepartij

zich verantwoordelijk voelt voor deze begroting. Dat vind

ik lastig. Dat is ingewikkeld. De heer Stoffer heeft namelijk

gewoon een punt. Als deze begroting weggestemd wordt,

heeft u een probleem in de Eerste Kamer. Het gevolg is het

volgende. U houdt een heel betoog over dat goede dingen

met minder geld zouden kunnen. Maar het gevolg is dat

onder uw verantwoordelijkheid de oude begroting in stand

blijft. U vindt dat veel te veel geld. U hoort belang te hebben

bij het redden van deze begroting. Anders komen de plannen waarover u net heeft verteld, niet uit. Ik merk dat u,

maar ook de voorloper in de coalitie ...

De voorzitterVoorzitter

"De heer Soepboer."

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Ik merk dat de heer Soepboer daar geen verantwoordelijkheid voor neemt. Ik wil u dus toch uitdagen. Ik wijs naar

het kabinet. U zegt: de heer Stultiens zegt dat hij sowieso

tegen is. Volgens mij hebben wij een constructief bod

neergelegd met JA21, CDA en D66, waarin we een aantal

voorstellen gedaan hebben, onder andere over de maatschappelijke diensttijd — dat is voor ons natuurlijk belangrijk, maar dat staat nota bene ook in het verkiezingsprogramma van de heer Soepboer — en over artikel 23, godsdienstvrijheid in onderwijs. Mijn vraag is: wat kunnen wij

de komende dagen van Nieuw Sociaal Contract verwachten

om deze begroting te redden?

NSCDe heer SoepboerNSC

U zegt: verantwoordelijkheid nemen. Ik wil graag tegen de

heer Ceder zeggen: ik doe niks anders dan verantwoordelijkheid nemen. Ik sta hier om verantwoordelijkheid te

nemen. Dan zegt u over de begroting heel gemakkelijk: dan

vallen we terug op de vorige begroting. Het is nog maar te

bezien wat er precies met een begroting gebeurt als die er

niet doorheen komt, want er zijn niet zo heel veel voorbeelden van zo'n situatie. Het valt dus nog maar te bezien wat

er dan wel of niet overeind blijft. En dan: een constructief

bod. U doet met een hele groep partijen een bod over

allerlei begrotingen heen. Ik vind dat best ingewikkeld, moet

ik u zeggen. Nogmaals, ik sta hier om deze begroting te

verdedigen en ik wil te allen tijde met u spreken, niet alleen

met deze begroting maar altijd. U heeft het nu namelijk

over artikel 23. Het lijkt me heel goed dat we met elkaar

nog eens een fundamentele discussie gaan voeren over de

vraag wat artikel 23 nou precies inhoudt. Daar wil ik dus

ook graag nog eens een bakje koffie met u over drinken. U

mag van mij te allen tijde een constructieve houding verwachten. Dat mag u te allen tijde van mij verwachten.

De voorzitterVoorzitter

"Dat mag de heer Ceder verwachten van de heer Soepboer."

NSCDe heer SoepboerNSC

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-28

Dat mag de heer Ceder, via u voorzitter, van mij verwachten.

Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Dan komt toch de heer Krul nog even. Het is inderdaad de

heer Krul. Gaat uw gang.

CDADe heer KrulCDA

Laten we dat dan gewoon een keer hier doen en niet ergens

in een zaaltje achteraf. Wat zijn dan punten waarvan de

constructieve heer Soepboer zegt "nou, weet je, als ik het

wel gewoon voor het zeggen had met een blanco cheque,

dan zijn dit bezuinigingen waarover ik wel wil praten"? In

het debat over cultuur was NSC daar vrij uitgesproken over.

Het zei: nou, die btw doet ons echt wel heel veel zeer. Kan

de heer Soepboer hier een paar bezuinigingen opnoemen

waarvan hij zegt dat hij daar eigenlijk wel over wil praten?

NSCDe heer SoepboerNSC

Nee, dat ga ik hier natuurlijk niet doen. Ik heb een aantal

vragen. Dit is mijn eerste inbreng. Ik heb ook een aantal

vragen waarop ik echt een antwoord van de minister wil

hebben voordat ik hier überhaupt over na kan denken. Ik

heb namelijk net gezegd: u ziet een constructief mens voor

u. Dat zeg ik de heer Krul toe. Daar mag u van uitgaan. U

kunt altijd met mij spreken over van alles. Ik ben de redelijkheid zelve, maar op dit moment ga ik u niet vertellen welke

wel en welke niet. Ik sta voor de bezuinigingen die hier

voorliggen. Ik zal er zo meteen ook nog een aantal noemen,

een aantal die ik zeer verdedigbaar vind. Het heeft namelijk

niet alleen maar te maken met bezuinigingen; het heeft ook

te maken met keuzes maken. De keuzes die ik wil maken,

zullen zorgen voor een sterkere onderwijssector. We willen

het Herstelplan kwaliteit onderwijs op de goede manier

laden. Daar moeten we de goede keuzes voor maken. Het

debat gaat nu alsmaar over het geld. Eigenlijk moeten we

debat voeren over hoe we ons geld uitgeven en waar het

geld naartoe gaat. Net hoorde ik ook — volgens mij zei

mevrouw Martens-America dat — dat er meerdere Rekenkamerrapporten liggen die spreken over de ondoelmatigheid van het geld dat is uitgegeven en dat dit niet leidt tot

goede resultaten. Dat is dus ook waar ik naar wil kijken.

Dan komen we wellicht tot de conclusie dat er een aantal

zaken anders zouden moeten de komende tijd.

CDADe heer KrulCDA

Dat klinkt toch een beetje alsof de heer Soepboer het compromis gaat verdedigen. Hij kondigt namelijk aan dat hij

een paar bezuinigingen gaat noemen die hij verdedigbaar

vindt, maar hij geeft ook aan dat hij niet van plan is om aan

te geven welke bezuinigingen nou pijn doen. We hoeven

hier niet overdreven politiek correct te gaan zijn. Ik begrijp

heel goed dat de heer Soepboer voor deze begroting staat.

Ik begrijp ook heel goed dat hij niet alles voor elkaar kan

boksen. De simpele vraag is welke bezuinigingen NSC zeer

doen. Desnoods hoeft dat niet aan bedragen gekoppeld te

zijn, maar aan initiatieven of aan wat dan ook. Ik denk dat

het gewoon een hele reële vraag is, die ook prima in zo'n

politiek debat beantwoord kan worden, ook als je voor die

bezuinigingen gaat staan. Wat van deze begroting doet NSC

nou zeer?

NSCDe heer SoepboerNSC

Een aantal dingen doet ons zeer, want het gaat over

onderwijs. Nogmaals, ik heb gezegd dat als we de investeringslogica, de investeringssystematiek, zo kunnen

omdraaien dat we er wat voor terugkrijgen, we dat misschien op een andere manier kunnen oplossen. We gaan

het hoger onderwijs zo meteen nog bespreken, maar ik heb

een aantal voorbeelden waarvan zelfs hoogleraren zeggen

dat er nu geïnvesteerd wordt op een manier die misschien

helemaal niet goed is. We investeren misschien juist in de

verkeerde dingen. Nogmaals, stel dat we daarover met

elkaar zouden kunnen praten, dat we het daarover met

elkaar zouden kunnen hebben. Kijk, meneer Krul, ik ga voor

u opzoeken wie het was, want dan kan ik u een heel mooi

citaat geven. Mevrouw Louise Fresco zegt: roepen dat er

geld bij moet, is even naïef als roepen dat er geld af moet.

Dat realiseer ik mij. We voeren hier dus een discussie over

geld. Ik heb een aantal bezuinigingsopgaven te verdedigen,

ook omdat er bezuinigd moet worden. Ik heb net gezegd

waarom dat moet. Dat gaat over dat geld, omdat we moeten

bezuinigen om een gesloten begroting te presenteren, ook

om elders koopkracht te kunnen realiseren en elders mensen een ruimere beurs te kunnen geven. Dat gaat bijvoorbeeld ook om voor een deel het eigen risico afschaffen,

waardoor mensen eerder naar de dokter kunnen gaan. Dat

zijn de principiële keuzes die wij maken. Daarom moeten

we bezuinigen op geld. Dat zit daarachter. Maar alleen maar

roepen "er moet geld bij; er moet geld bij" is net zo naïef.

Dus we moeten het met elkaar hebben over de investeringslogica achter het geld.

CDADe heer KrulCDA

Ik heb helemaal niet geroepen dat er alleen maar geld bij

moet. De krampachtige reactie om maar niet gewoon aan

te geven welke bezuinigingen zeer doen, vind ik echt

opvallend. Ik begrijp dat de heer Soepboer gaat staan voor

die begroting; dat begrijp ik ook echt wel. Dat hij heel gauw

weer wil gaan naar waarom het verdedigbaar is, begrijp ik

ook. Maar de simpele vraag waar het voor NSC pijn doet

in deze begroting kan de heer Soepboer in twee interrupties

niet aan mij beantwoorden. Of hij wil die niet beantwoorden; dat kan ook. Dat vind ik onnodig, want we zijn hier om

ideeën uit te wisselen. Ik begrijp de situatie waar de heer

Soepboer zich in bevindt. Ik zoek naar wat gemeenschappelijke grond; dat zal de heer Soepboer begrijpen. Dan vind

ik het best wel verdedigbaar om gewoon aan te geven: we

vinden best veel verdedigbaar in de begroting, maar deze

projecten doen zeer. Ik ga het nog één keer proberen richting het onderwijshart van de heer Soepboer, los van de

investeringslogica, waar we een prima gesprek over hebben: waar in deze begroting zitten nou punten waar het

voor NSC zeer doet?

NSCDe heer SoepboerNSC

Ik ga er niet voor de heer Krul één specifiek punt uit pakken.

Nee, ook niet één. Nogmaals, u ziet een constructief mens

voor u. Ik wil er met alle liefde met u over verder spreken.

Ik wacht eerst de antwoorden van de minister en de

staatssecretaris af. Daarna kunnen we het gesprek wat mij

betreft voortzetten, met of zonder koffie of wat anders mag

ook. Daar ben ik altijd toe bereid. Dat weet u, meneer Krul.

Maar ik ga er niet voor u nu, uit een begroting die al vrij

toegespitst is op één zaak, nog één ding uit pakken en dat

aan u geven. Daar gaan we het later nog met elkaar over

hebben, hoop ik.

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-29

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

De heer Soepboer maakt de klassieke fout van een coalitie-

Kamerlid, namelijk dat hij zich vereenzelvigt met de begroting, terwijl het natuurlijk een keuze is waar u iets heeft

gekregen, maar ook heeft moeten leveren. Met het feit dat

u niet wil reageren op de interruptie van de heer Krul, vereenzelvigt u zich met die begroting. Op termijn kan dat

alleen maar schadelijk zijn voor waar NSC voor staat. Een

voorbeeld. U bent toch voor de samenleving? De maatschappelijke diensttijd laat toch zien dat die werkt? Juist in een

tijd waarin polarisatie de kop op dreigt te steken, blijkt uit

onderzoek dat die gewoon werkt. Maar de maatschappelijke

diensttijd wordt gewoon wegbezuinigd. NSC kan eigenlijk

niet zeggen: wij vinden dat een moeilijke beslissing.

Maar ook als het gaat om artikel 23 — dat is mijn punt —

is er het voornemen om godsdienstonderwijs te schrappen

op openbare scholen. Ik heb de heer Soepboer in reactie

op mijn eerdere interruptie toch echt horen zeggen dat hij

staat voor artikel 23, de vrijheid van onderwijs. Maar waar

kan iemand die zijn kind op een openbare school wil zetten,

waarbij het dan wel een bepaald vormingsonderwijs meekrijgt, dan terecht volgens de heer Soepboer?

NSCDe heer SoepboerNSC

Meneer Ceder komt met hele concrete vragen. Daar kan hij

ook een concreet antwoord op krijgen. Dat is wat anders

dan "noem er eens een of twee". U komt met de maatschappelijke diensttijd. Daar ga ik u antwoord op geven. De

maatschappelijke diensttijd vind ik oprecht iets, ook juist

in de gedachte van een nieuw sociaal contract, wat je op

een andere manier zou kunnen organiseren, van onderaf,

met de gemeenschap, met scholen, met de instellingen en

de bedrijven. Dus dat zou ook op een andere manier kunnen, in de gedachte van een sociaal contract van onderaf.

We bezuinigen dus niet de hele maatschappelijke diensttijd

weg, maar wel de subsidie daarop. Wat mij betreft zou dat

op een andere manier kunnen. Dat is mijn eerlijke antwoord

daarop.

Nou gooit u …

De voorzitterVoorzitter

"De heer Ceder."

NSCDe heer SoepboerNSC

Nou gooit de heer Ceder, voorzitter, een aantal dingen op

een bult en zegt hij: godsdienstonderwijs, artikel 23 en

vormingsonderwijs. Daar wil ik ook graag antwoord op

geven. Ik heb zelf altijd op een christelijke school gezeten.

Dat heb ik met heel veel plezier gedaan. Artikel 23 gaat over

onderwijsvrijheid, maar niet alleen over onderwijsvrijheid.

Het wordt ook nog weleens op meerdere manieren geïnterpreteerd. Daarom zei ik net dat artikel 23 wellicht alleen al

goed is om een heel debat over te voeren in plaats van om

het nu in het begrotingsdebat te behandelen, omdat dit

echt dieper moet worden besproken dan hier. Daar zit

namelijk ook de verplichting achter van de regering, van

het bestuur zeg maar, om goed onderwijs te bieden. Gaat

artikel 23 alleen over richting of mag het ook gaan over hoe

men zijn lessen inricht? Al die dingen zou ik graag een keer

met u willen bespreken.

Dan het vormingsonderwijs. U zegt: hoe moeten leerlingen

dan christelijk onderwijs krijgen op bijvoorbeeld een

openbare school? Dat is waar het vormingsonderwijs voor

is. Daar zijn meerdere manieren voor. Het zou in theorie

ook kunnen zonder de manier waarop het op dit moment

geregeld is, zeg ik er maar even bij tegen de heer Ceder,

via de voorzitter. Vormingsonderwijs mag al zodra een

school een bevoegd docent in huis kan halen om daar iets

mee te doen. Het zou dus ook op een andere manier georganiseerd kunnen worden — als er een groep ouders is die

daarom vraagt, zeg ik ook tegen de heer Ceder, via de

voorzitter. Daar zit op dit moment nog wel wat ruimte. Niet

op alle scholen vragen de ouders daarom. Soms is er ooit

om gevraagd en wordt het doorgezet. Dat is dus een ding.

Het wordt ook nog weleens verward met burgerschap. Over

vormingsonderwijs kunnen we dus ook nog weleens een

keer een discussie voeren. Maar de manier waarop het nu

op veel scholen wordt aangeboden, is niet hoe het ooit is

bedoeld.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

De heer Soepboer beschouwt. Hij doet alsof hij van een

afstand kijkt naar een aantal onderdelen. Hij laat daar een

beschouwing op los en zegt: daar moeten we in de toekomst

goed over praten met elkaar. Maar zo werkt het hier in ieder

geval niet. U bent volksvertegenwoordiger. We hebben een

begroting te bespreken. Er wordt heel veel bezuinigd,

waarvan het bedrijfsleven, het maatschappelijk leven en

studenten zeggen: doe dit alsjeblieft niet; u werpt ons

decennia terug in de tijd, want wat u afbreekt, kost heel

veel tijd om opnieuw op te bouwen. Dat doet u ook met de

mdt. U zegt: vanuit een sociaal contract kan dat ook zonder

subsidie. Theoretisch zou dat kunnen, maar alle mdt-organisaties zeggen: "Dat kunnen we niet vanaf 2025. Doe dit

nou niet. We gaan kapot." De heer Soepboer lijkt daar geen

gehoor aan te geven.

Wat betreft het vormingsonderwijs: artikel 23 heeft ook een

garantiefunctie. U zegt: theoretisch zou een school iemand

in dienst kunnen nemen. Maar daar moet wel geld bij. Er

is ook sprake van een wettelijke verankering. Nota bene

PvdA en de ChristenUnie hebben dat een aantal jaar geleden wettelijk verankerd. Het lijkt alsof de PvdA op dit punt

steviger staat voor die garantiefunctie en daarmee voor

artikel 23 dan NSC. Mijn vraag aan de heer Soepboer is

dus: bent u bereid om opnieuw te kijken naar deze twee

punten, die voor de ChristenUnie vooral zwaar wegen, en

niet alleen te beschouwen hoe het zou kunnen zijn, maar

ook uw visie te geven? Wat vindt u van het schrappen van

de mdt-gelden, wetend dat alle maatschappelijke organisaties zeggen: we kunnen dit niet aan; doe het nou niet? Zegt

u ...

De voorzitterVoorzitter

"Zegt de heer Soepboer ..."

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Zegt de heer Soepboer ... Nou, ik wil graag uw visie op

beide punten.

De voorzitterVoorzitter

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-30

Ja, dat heeft u nu al drie keer gevraagd, meneer Ceder. Uw

interrupties zijn erg lang. Ik denk dat u degene bent die het

vaakst het woord "u" gebruikt. Daarom corrigeer ik u vaker.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Ik ben beleefd opgevoed, voorzitter, dus het zit erin.

De voorzitterVoorzitter

Ja, dat is heel goed, maar weet dat u mij dan aanspreekt

en niet degene die u probeert aan te spreken. Dat zijn de

afspraken in dit huis. Ik geef het woord aan de heer Soepboer.

NSCDe heer SoepboerNSC

Ik vind oprecht dat meneer Ceder mij tekortdoet. Hij zegt

dat ik geen visie toon op dit punt en dat soort dingen. Ik

zeg juist tegen meneer Ceder dat het heel goed is dat we

hier uitgebreid over gaan spreken in plaats van nu snel bij

een begrotingsbehandeling. Dat doet artikel 23 en alles wat

daaromheen zit namelijk geen recht, zeg ik u. Ik heb net

volgens mij heel duidelijk gezegd hoe ik over de maatschappelijke diensttijd denk. Tegelijkertijd moeten we gewoon

keuzes maken, want we zijn met een bepaald financieel

plaatje achtergelaten. Ik heb net al de vergelijking met het

velletje gemaakt. Zo is het nou eenmaal. Mijn visie op de

maatschappelijke diensttijd heb ik u gegeven. Het is een

belangrijk iets, maar volgens mij zouden we het ook van

onderop kunnen organiseren.

De voorzitterVoorzitter

De heer Soepboer vervolgt zijn betoog.

NSCDe heer SoepboerNSC

Dank u wel, voorzitter. Ik ga dan maar even snel door dit

blokje heen over ... Ah!

De voorzitterVoorzitter

De heer Ergin wil ook nog interrumperen. Gaat uw gang.

DENKDe heer ErginDENK

Ik zie hier een woordvoerder van NSC die echt een heel

vurig betoog houdt. Ik weet dat de heer Soepboer vorig

jaar in een gemeente ergens in Friesland nog wethouder

was die ook over onderwijs ging, onderwijshuisvesting om

precies te zijn. We hebben vandaag al de hele avond een

discussie over een amendement dat over 1,3 miljard structureel gaat en een ander amendement dat over 2 miljard

gaat. Maar we weten al jaren dat we 1,2 miljard euro per

jaar extra nodig hebben om onze schoolgebouwen, met

name in het p.o. en vo, op te krikken. Ik ben benieuwd of

de heer Soepboer in deze begroting de oplossingen ziet

voor het immense probleem wat betreft onderwijshuisvesting.

NSCDe heer SoepboerNSC

Nee, die zie ik niet. Het is namelijk inderdaad een groot en

immens probleem. Dat is het eerlijke antwoord. Maar ik wil

er natuurlijk wel even kort op ingaan, want anders zou ik

de heer Ergin tekortdoen door dat zo af te doen. Er zijn twee

dingen. Eén. De problemen in het onderwijs, waaronder de

bestedingssystematiek, waar ik het net over had, zijn dusdanig dat we echt prioriteiten moeten stellen. Dat is het

eerlijke verhaal. Dan het tweede deel van dit probleem voor

mij. Ik ben inderdaad wethouder geweest in een gemeente.

Ik had onderwijshuisvesting niet in mijn portefeuille, maar

ik zat er vrij dicht bij. Wat ik heb gezien, meneer Ergin, in

de tijd dat ik wethouder was, maar ook in andere gemeenten, is dat er een groot verschil zit tussen hoe gemeenten

de afgelopen jaren zijn omgegaan met het geld dat ze voor

onderwijshuisvesting hebben gekregen. De ene gemeente

heeft dat heel zorgvuldig gedaan. Daar is het geld op een

goeie plaats terechtgekomen. Er zijn ook gemeenten waar

het minder goed is besteed. Dat aspect van dit probleem

zou ik ook graag in het achterhoofd willen meenemen. Dat

we nu even met handjeklap het probleem oplossen, kan ik

u niet toezeggen. Ik vind het heel belangrijk; toch moeten

we prioriteren. Ook dit speelt mee in het probleem, zou ik

via de voorzitter tegen de heer Ergin willen zeggen.

DENKDe heer ErginDENK

Ik heb het helemaal niet over handjeklap gehad. Kennelijk

is de heer Soepboer achter de schermen bezig geweest met

heel veel handjeklappen, maar ik niet. Ik ben gewoon bezig

met het adresseren van een probleem, want precies dat

heb ik bij de begroting voor 2024 ook gedaan. Toen kwam

ik namelijk met het voorstel om, in de middelen die naar

de gemeente gingen, de bedragen die over onderwijshuisvesting gingen duidelijk te oormerken. Als we zo'n oormerking doen, is de gemeente namelijk verplicht om die middelen te gebruiken voor onderwijshuisvesting in plaats van

voor lantaarnpalen, stoeptegels, speeltuinen en weet ik

veel. Dat voorstel kon niet op de steun rekenen van de heer

Soepboer en, overigens, ook niet van de staatssecretaris.

Het antwoord was: "We moeten even kijken hoe het allemaal

gaat. We moeten nadenken over de oplossingen." Eigenlijk

kreeg ik hetzelfde antwoord. "We moeten weer kijken naar

de systematiek." Eigenlijk is de vraag aan de heer Soepboer:

is hij eruit hoe we dit probleem kunnen oplossen?

NSCDe heer SoepboerNSC

Ik ben er niet uit hoe we dit probleem kunnen oplossen.

Dat het een groot probleem is, ben ik met u eens. Er zijn

veel scholen waar de kwaliteit van lesgeven slecht is. Daar

moeten we wat aan doen met elkaar, zou ik willen zeggen

tegen de heer Ergin. We moeten ernaar kijken. Ik ben helaas

niet de minister of de staatssecretaris. Nou ja, ik weet niet

of dat helaas is, maar ik ben het niet. Ik ben nu een Kamerlid

hier in de Tweede Kamer. Ik zeg u één ding, meneer Ergin:

ik erken het probleem. Ik zie dat het hier en daar echt de

spuigaten uitloopt. Maar ik heb zelf ook meerdere jaren in

een bouwunit moeten lesgeven en dat wel goed kunnen

doen. Ja, er is een groot probleem. We moeten dat aanpakken. Maar we zijn ook genoodzaakt te prioriteren, zou ik

zeggen. Maar nogmaals, ik ben altijd bereid om er met u

naar te kijken en over van gedachten te wisselen. Het is

hartstikke belangrijk dat je een nieuw gebouw neerzet, maar

het moet wel goed gebeuren. Nogmaals, we hebben gezien

dat bepaalde gemeenten er goed, en bepaalde gemeenten

er slecht mee zijn omgegaan. Als je een nieuwe school

neerzet, betekent dat ook iets voor de andere scholen in de

buurt, die misschien geen mooi nieuw schoolgebouw

hebben. Dit probleem moet je dus echt zorgvuldig aanpakken.

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-31

De voorzitterVoorzitter

Uw laatste interruptie, meneer Ergin.

DENKDe heer ErginDENK

Het was een lang antwoord, maar geen antwoord op de

vraag. Dan ga ik mijn laatste interruptie ook maar verbrassen. Is de heer Soepboer er inmiddels, na het afgelopen

jaar, na al die maanden waarin hij heeft kunnen broeden

op het voorstel om de gemeentelijke middelen voor

onderwijshuisvesting te oormerken, over uit dat we dat

gewoon moeten regelen? Dat kan nu bij de begroting.

Daardoor hoeven we niet ieder jaar ergens 1,2 miljard, die

er niet is, te zoeken. We kunnen dit probleem dan gewoon

met de bestaande middelen oplossen, op basis van sleutelen aan de begrotingssystematiek. Is de heer Soepboer dit

jaar bereid om dat samen met mij te regelen?

NSCDe heer SoepboerNSC

De aanvankelijke vraag was of ik dat nu weet. Dat weet ik

nu niet. Ik wil ernaar kijken; dat kan ik u toezeggen. Maar

daar laat ik het wel bij.

De voorzitterVoorzitter

De heer Soepboer vervolgt zijn betoog.

NSCDe heer SoepboerNSC

Goed. Het blokje financiering ga ik afsluiten. Sturing en

financiering komt uitgebreid terug in de eerste helft van

volgend jaar. Dan moeten we daar echt maar eens even de

diepte in. Ik wil hier wel zeggen dat ik niet per definitie ga

kiezen voor een scenario B. Ik vind echt dat we het in bredere zin met elkaar moeten gaan hebben over waar we

naartoe willen.

Dan het tweede punt: het lerarentekort. Veel scholen in

Nederland hebben niet genoeg leraren om hun leerlingen

goed onderwijs te bieden. Soms worden klassen zelfs naar

huis gestuurd. Het is verschrikkelijk als dat gebeurt, want

— ik zei het eerder — onderwijs is een grondrecht. Voor

het lerarentekort zijn een aantal redenen aan te wijzen. De

belangrijkste: mensen trekken weg uit het onderwijs. De

meest genoemde redenen daarvoor zijn werkdruk, een

gebrek aan uitdaging, de relatie met de schoolleiding, soms

een gebrek aan begeleiding, onvrede over de onderwijskundige visie van het bestuur, gebrek aan autonomie enzovoort.

Twee: mensen kiezen niet voor het vak. Dat zegt iets over

de aantrekkelijkheid. Drie: intern en extern gecreëerde taken

en banen zorgen ervoor dat mensen met een bevoegdheid

niet meer lesgeven. Zowel binnen de school als in de schil

rondom het onderwijs zijn duizenden mensen met een lesbevoegdheid actief zonder dat ze lesgeven. Het gekke is dat

dit vaak juist heel goeie docenten zijn. Zij worden beloond

met taken waardoor het lerarentekort niet alleen kwantitatief, maar soms ook kwalitatief kan zijn. Vier: mensen werken minder fulltime. Dat heeft te maken met heel veel dingen, soms met persoonlijke keuzes, maar soms ook simpelweg met de marginale druk en het feit dat meer werken

niet altijd meer loont.

Voorzitter. Wat Nieuw Sociaal Contract betreft hebben we

het volgende nodig om deze problemen het hoofd te bieden.

Er moet een kwaliteitsimpuls komen voor het leraarsvak

en de lerarenopleidingen. Daarnaast moet worden gewerkt

aan de factoren die ervoor zorgen dat docenten wegtrekken

uit het onderwijs of worden weggepromoveerd naar taken.

Het bestuur moet betrokken zijn, dichtbij staan, met de

schoolleiding en het personeel bewust werken aan een

duidelijke en gedragen visie en de uitvoering ervan, dus

geen megalomane besturen op afstand die louter managen.

Minder schaalvergroting, zou ik willen zeggen.

Ik heb aan de staatssecretaris een aantal vragen over de

onderwijsregio's. Het lijkt daar toch echt een andere kant

op te gaan dan ik net heb bepleit. Het gaat hier om aanzienlijke bedragen. De beschikkingen van de minister per

onderwijsregio zijn niet openbaar, noch bij het subsidieloket, noch bij DUO. Waarom niet? De plannen van aanpak

van de regio's zijn wel openbaar, maar in slechts één geval

kunnen we een daaraan gekoppelde begroting zien.

Waarom?

Er is onduidelijkheid over de verantwoordelijkheid van het

bevoegd gezag, doordat de verantwoordelijkheid voor

strategisch personeelsbeleid bovenbestuurlijk wordt belegd

en schoolbesturen niet zelf gericht beleid hoeven te ontwikkelen. Wat vindt de staatssecretaris daarvan? Hoe gaat de

staatssecretaris dit aanpakken? En hoe gaat de staatssecretaris de effectiviteit en concrete opbrengst van de onderwijsregio's monitoren en bijsturen? Welke criteria worden

daarbij gebruikt? Hoe voorkomt de staatssecretaris verder

dat de onderwijsregio's zich ontwikkelen tot een systeem

zonder duidelijke impactmetingen en kwaliteitscontroles?

Welke concrete prestatieafspraken zijn er tot op heden

gemaakt?

Tot zover. In tweede termijn kom ik er graag op terug.

Omwille van de tijd wil ik kort ingaan op het afschaffen van

de functiemix Randstad. Dit is een impopulaire maatregel

in het veld. Ik zou bijna willen zeggen dat die ergens wel

verdedigbaar is als je bedenkt dat het directe concurrentie

betekent met de regio's, die ook elk hun eigen problemen

hebben. Toch zien we ook hier weer het nadeel van een

subsidieregeling, omdat heel veel scholen zich erop hebben

ingesteld en er al een bepaald promotiebeleid op hebben

nagehouden. Hoe kijkt de staatssecretaris daarnaar? Hoe

kunnen we daarmee omgaan? Zien we daarbij een zachte

landing voor ons?

Tot slot in dit blokje, voorzitter. We zien dat het aantal brede

scholen op het platteland groter is dan in het stedelijk

gebied, waar slechts 10% van de scholen een brede school

is. Dat betekent dat rond de 90% daar één richting heeft of

één niveau heeft en daar dus heel veel verschillende scholen

zijn. Welke effecten heeft dat op het lerarentekort, volgens

de staatssecretaris dan wel de minister? Ziet u daar een

correlatie dan wel causaliteit tussen? Hoe weegt de staatssecretaris het belangrijke recht om een nieuwe school te

beginnen af tegen het heersende lerarentekort daar? Dat is

nog een belangrijke vraag van mijn kant.

Voorzitter. We moeten het natuurlijk ook hebben over de

mbo's. Ik wil hier kort over zijn. Voor Nieuw Sociaal Contract

is het mbo ongelofelijk belangrijk. Het is een zeer belangrijke

onderwijssector, gekenmerkt door positiviteit en oplossingsgerichtheid. Ik vraag de minister het volgende, omdat het

van groot belang is voor de toekomst van Nederland. De

RIF-subsidie wordt afgeschaft, terwijl de samenwerking

met de regio, het mkb en met specifieke sectoren juist voor

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-32

het mbo van groot belang is. Daarbij moeten publiek-private

projecten mogelijk zijn. Ziet de minister mogelijkheden om

regionale investeringen en projecten te kunnen blijven doen,

bijvoorbeeld uit Defensiegelden of andere gelden? Welke

rol zouden practoraten daarin volgens de minister kunnen

spelen?

Voorzitter. Dan over het hbo en wo. Dit is het laatste blokje

voordat ik tot een afronding kom. Dat ik wat korter over het

hbo en wo zal spreken, betekent niet dat het minder

belangrijk is. Echter, tot voor kort had mijn waarde collega

mevrouw Hertzberger deze portefeuille. Het is mij een groot

genoegen om hier vandaag iets over te mogen zeggen. In

deze sector vallen een aantal aanzienlijke bezuinigingen

neer. Dat valt niet te ontkennen. Maar tegelijkertijd zouden

we, net als in het funderend onderwijs, de discussie moeten

voeren over de inrichting van ons onderwijs, want ook hier

is de doeltreffendheid van de vele extra investeringen van

de afgelopen jaren allesbehalve evident. Ook hier is het dus

goed om je af te vragen: "Waarom doen we de dingen die

we doen? Zou dat ook anders kunnen?"

Voorzitter. We zien grote maatschappelijke behoeften waar

niet altijd een evenredig antwoord op komt vanuit het hoger

onderwijs. Tegelijkertijd zien wij in bepaalde sectoren juist

een groot aantal studenten, terwijl de maatschappelijke

vraag daar minder is. Nieuw Sociaal Contract is er zeker

geen voorstander van om zomaar opleidingen af te schaffen

die minder beantwoorden aan de maatschappelijke

behoeften. Tegelijkertijd vinden wij dat er best rekening

gehouden mag worden met die maatschappelijke behoeften. Daarom vraag ik namens mijn fractie het volgende.

Wat is de visie van de minister op het gerichter inzetten op

wetenschappelijk onderzoek dat van waarde is voor de

maatschappij? Hoe zouden wij volgens de minister maatschappelijke relevantie moeten wegen ten opzichte van

wetenschap omwille van de wetenschap? Hoe zouden

andere ministeries hier een rol in kunnen spelen? Wat zijn

de plannen van de minister op het gebied van capaciteitsbekostiging, zeker ook in het licht van de afnemende leerlingenaantallen? Wat zijn de plannen en de tijdlijn op het

gebied van de vaste voet? Zou het ook wenselijk zijn om

die op het mbo deels in te voeren?

Voorzitter. Wij weten dat de minister werkt aan de Wib. Ik

wil hier nogmaals het belang onderstrepen van Nederlands

in het hoger en wetenschappelijk onderwijs. Ik wil ook een

lans breken voor het gebruik van regionale talen, talen van

minderheden, streektalen en dialecten in het onderwijs. Ik

kom daar in mijn tweede termijn wellicht op terug.

Voorzitter, tot slot. Nieuw Sociaal Contract beschouwt goed

onderwijs als een fundamentele voorwaarde voor

bestaanszekerheid van burgers. Het is een basisrecht. Op

dit moment is goed onderwijs helaas geen gegeven,

ondanks het feit dat er de afgelopen jaren extra in het

onderwijs is geïnvesteerd. Sterker nog, het is volledig

onduidelijk of deze investeringen het onderwijs überhaupt

vooruit hebben geholpen. Het grote probleem ligt dan ook

niet in de hoeveelheid geld, maar in de juiste besteding van

dat geld. Daar willen wij de komende tijd aan werken: met

het Herstelplan kwaliteit onderwijs, door bewezen effectief

te onderwijzen, door focus aan te brengen en nog veel

meer. Daar hebben wij iedereen bij nodig. Dat vraagt om

keuzes, om sturing en om samenwerking. Want laten we

niet vergeten: één boek, één pen, één kind en één leraar

kunnen de wereld veranderen.

Dank u wel, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank voor uw inbreng. U krijgt nog een interruptie

van de heer Ceder.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Een mooie laatste quote. Ik wil het eigenlijk hebben over

alle kinderen van 4 tot 17 jaar die onder staatstoezicht

geplaatst worden middels de Wet toezicht informeel

onderwijs, waar NSC nog geen duidelijkheid over heeft

gegeven. Ik ga het er niet over hebben dat deze wet

staatstoezicht zou zijn, zoals ik net heb gedaan. Ik ga het er

ook niet over hebben dat deze notitie geblokkeerd is, ook

nadat ik een verzoek deed en NSC geen steun gaf voor het

vrijgeven daarvan. Waar ik wel op ga interrumperen, is dat

een uitvoeringsorganisatie een taak krijgt waarvan zij zelf

zegt: hier zijn wij niet toe geëquipeerd, dit willen wij niet,

dit kunnen wij niet, dit is niet effectief. NSC is juist opgericht

in nasleep van de toeslagenaffaire, waarbij we zien wat er

kan gebeuren als een uitvoeringsorganisatie een taak krijgt

die eigenlijk niet zorgvuldig is belegd. Ik wil de heer Soepboer vragen of NSC op dit punt, als een uitvoeringsorganisatie zegt "doe ons dit niet aan", niet allemaal rode vlaggen

ziet. Met andere woorden: mevrouw Pijpelink gaf aan dat

ze het flauwekul vindt … Tenminste, die woorden gebruikte

zij ten aanzien van het feit dat hier de nadruk op zou moeten

worden gelegd. Ik hoop toch ook dat ik NSC aan de zijde

ga vinden van de ChristenUnie, de SGP, het CDA en andere

partijen die zeggen dat dit wetsvoorstel geen oplossing is

voor een probleem, maar wel een probleem op zichzelf kan

worden. Mijn vraag is of dat een terechte constatering van

mijn kant is.

NSCDe heer SoepboerNSC

Ook hier geldt, net als bij artikel 23, dat het volgens mij op

een andere plaats beter op zijn plek is dan hier. Maar ik ga

er wel een aantal dingen over zeggen voor de heer Ceder.

Eén. Informeel onderwijs vind ik belangrijk. Sterker nog, ik

heb er zelf altijd van mogen genieten in de vorm van een

zondagsschool. Ik heb daar mooie tekeningen gemaakt en

mooie liedjes gezongen. Daar is volgens mij nooit iets

gebeurd waarvan de onderwijsinspectie zou moeten zeggen:

dat kan niet door de beugel. Laat me dus gezegd hebben

dat ik dat een warm hart toedraag.

Ook het voortbestaan van onderwijs van richting vind ik

een belangrijk punt. Ik hoor stemmen opgaan in de Kamer

die zeggen: we moeten iedereen naar een openbare school

sturen. Ik vind dat veel te ver gaan. Dus ook daar vindt de

heer Ceder, denk ik, mij aan zijn zijde. Ik heb ook laatst

iemand gesproken van de Islamitische Stichting Nederland

over informeel onderwijs. Ik heb daar goede gesprekken

mee gehad. Hij heeft me uitgenodigd om daar eens te

komen kijken. Ook heeft hij verteld hoe het daar gaat. Daar

was ik best van onder de indruk.

Ik ga dus een aantal dingen zeggen. Informeel onderwijs

vind ik belangrijk. Als er al toezicht op zou moeten komen,

dan zou het zich op excessen moeten richten en nooit op

één richting in het bijzonder. Wat mij betreft komt dat toe-

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-33

zicht er ook niet op zomaar een scoutingclub of wat dan

ook. Dat moet dus met een hele goede aanwijsbare reden

zijn. Tegelijkertijd zijn er nu natuurlijk ook al gronden om

bij zulke zware dingen in te grijpen. Dus ik wil daar oprecht

met een heel open vizier samen met u naar kijken.

De voorzitterVoorzitter

Meneer Ceder, uw laatste interruptie.

NSCDe heer SoepboerNSC

Vanuit deze achtergrond.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Ik ben in ieder geval blij om dit te horen. Ik ben ook

benieuwd welke liedjes u heeft geleerd.

NSCDe heer SoepboerNSC

We kunnen er wel een paar zingen naderhand.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Misschien. Dat zou wel leuk zijn, denk ik.

NSCDe heer SoepboerNSC

"Zit je deur nog op slot? Zit je ..."

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

"Is je deur nog op slot. Krr, krr, krr." Prachtig. Geweldig. Dat

dit ook in de Handelingen komt, te mooi!

Ik ben in ieder geval blij dat de heer Soepboer een aantal

voorwaarden aangeeft. Tegelijkertijd constateer ik dat aan

een aantal voorwaarden die hij aangeeft, al niet wordt voldaan in het wetsvoorstel. De heer Soepboer geeft aan dat

het volgens hem gericht moet worden gedaan. De inspectie

geeft juist aan dat dit juist een van de fundamentele problemen van dit voorstel is, omdat dat voorstel in beginsel

onbegrensd is. Ik noem niet alleen het godsdienstige

domein, maar ook cultuur, sport, politiek, acties in de

samenleving, vrije tijd en hobby's. Die vallen er allemaal

onder. Dus ik snap uw punt, maar dan zou u moeten concluderen dat dit voorstel daar niet aan voldoet.

U heeft ook gelijk dat het Wetboek van Strafrecht en Burgerlijk Wetboek voldoende handvatten bieden om in te grijpen

waar dat moet. Daar vindt u mij aan uw zijde. Ik concludeer

in ieder geval dat er met NSC te praten valt over dit voorstel.

Maar ik wil u toch op het hart drukken om niet te lang te

wachten. Er zijn heel veel organisaties — dat heeft u ook

gehoord — die zich ernstig zorgen maken, niet alleen over

dit voorstel, maar ook over het feit dat partijen zich er niet

onomwonden over uitspreken dat dit een onzalig plan is,

dat dit in strijd is met de vrijheid van vereniging en dat er

daarom ook per direct afstand van zou moeten worden

genomen. Daar komen we elkaar tegen.

NSCDe heer SoepboerNSC

Uw conclusie is juist en ik begrijp uw zorgen.

VoltMevrouw KoekkoekVolt

Ik wilde een vraag stellen over een van de laatste opmerkingen van de heer Soepboer, over een vraag die werd gesteld:

hoe kunnen deze minister en andere departementen beter

bekijken hoe we wetenschappelijk onderzoek kunnen laten

aansluiten op de maatschappelijke behoefte? Daar wil ik

een vraag over stellen, want er wordt fors bezuinigd op het

Fonds voor Onderzoek en Wetenschap, namelijk 215 miljoen. De zorg die bij bezuinigingen altijd bij mij opkomt, is

…

De voorzitterVoorzitter

Collega's, u praat inmiddels zo hard, dat het voor degene

die interrumpeert bijna niet mogelijk is om een interruptie

te plegen. Praten kan in de wandelgangen, maar niet in de

zaal.

VoltMevrouw KoekkoekVolt

Ik was er inderdaad bezorgd over dat wij elkaar niet kunnen

verstaan. Er wordt fors bezuinigd op dat fonds. Als ik dan

de vraag hoor of we de wetenschap beter of efficiënter

kunnen inrichten, dan komt bij mij de zorg op: is het voorstel, het handelingsperspectief, dat de heer Soepboer voor

zich ziet dat er vanuit het ministerie richtlijnen komen voor

hoe wetenschappers onderzoek moeten doen? Begrijp ik

dat zo goed of niet?

NSCDe heer SoepboerNSC

Nee, dat begrijpt u niet goed. Het is mij te doen om het

volgende. We hebben nu een financieringssystematiek op

basis van studentenaantallen. We zouden ook kunnen

denken over een financieringssystematiek op basis van

waar behoefte aan is. Dan zou je dus tegen bepaalde studies

moeten zeggen: dit is de max; dit is maximaal wat jullie

mogen doen; dit is wat we financieren. Daartegenover zou

dan staan dat je andere studies juist overeind kunt houden.

Maar je gaat daar dan dus een soort normering in aanbrengen. Op die manier financier je het onderwijs anders, maar

geef je ook een stukje zekerheid aan bepaalde studies, zeker

met het oog op de teruglopende aantallen leerlingen. Daar

komt de vraag vandaan. Tegelijkertijd hebben we als land

best een grote opgave. We zien ook tekortsectoren. Zie het

juist als een stimulans daarin.

VoltMevrouw KoekkoekVolt

Dank voor die verheldering. Ik moet het dus los zien van

het geld dat we juist beschikbaar hebben om fundamenteel

wetenschappelijk onderzoek te doen. Daar ging de vraag

dus niet over. De vraag was heel gericht: ik zie nu een

arbeidsmarkt; daar zie ik tekorten in; daar moeten mensen

voor komen; hoe kunnen we dat aansturen vanuit de overheid richting de universiteiten? Als ik dat dan goed begrijp,

heb ik daarop een vervolgvraag. Er is een arbeidsmarkt van

nu met een tekort, en er zijn uitdagingen in de toekomst

waarvan je nu nog niet altijd zeker weet welke dat zullen

zijn. Ik vraag me daarin wel af wat het handelingsperspectief

is van die vragen. Op het moment dat wij universiteiten bij

wijze van spreken opleggen — ik zeg niet dat de heer

Soepboer dat zegt — dat er nog 100 studenten psychologie

mogen gaan studeren, creëren we wellicht onze eigen

problemen voor de toekomst. Waarin zit bijvoorbeeld de

wisselwerking, die ik dan aanneem, tussen wat de maatschappij nu nodig heeft en wat de maatschappij, vooruit-

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-34

denkend, in de toekomst nodig heeft? Hoe ondervangen

we dat dan?

De voorzitterVoorzitter

De heer Soepboer vervolgt zijn betoog.

NSCDe heer SoepboerNSC

Ik heb dus ook juist deze kanttekening meegegeven. Ik heb

ook gevraagd hoe de minister weegt tussen aan de ene

kant bijvoorbeeld maatschappelijke relevantie en aan de

andere kant wetenschap voor de wetenschap. Dat is ook

mijn vraag aan de minister: is daar een weging in aan te

brengen? Daar wil ik de minister graag over horen, maar

ik denk dat we dat best zouden mogen meewegen. Dat

betekent dus niet, zoals ik ook duidelijk heb gezegd, dat we

dan maar lukraak van alles moeten afschaffen. Maar we

zouden wel beter kunnen kijken hoe we het geld dan kunnen

investeren in bijvoorbeeld wetenschappelijk onderzoek,

maar ook in bijvoorbeeld hoe je met studentenaantallen,

numeri fixi en capaciteitsbekostiging je financiële huis

opbouwt. Een voorbeeld is dat het aantal internationale

studenten tussen 2012 en nu met een factor 2,4 is vermenigvuldigd. Die hebben we wel allemaal betaald. Op een

gegeven moment zijn die studenten ook weer weggegaan.

Ze hebben allemaal collegegeld gehad. We zien dus ook

dat de investering in de universiteiten is toegenomen, maar

dat ook het studentenaantal is toegenomen. Daarbij zou

een vraag aan de minister kunnen zijn — die vraag wil ik

hier dan ook graag stellen, dus dank voor de gelegenheid

— hoeveel buitenlandse studenten, bijvoorbeeld uit de EU,

die hier kwamen studeren, ook weer naar het buitenland

zijn vertrokken. Hoeveel daarvan zijn gebleven en hoeveel

daarvan zijn vertrokken? Ook dat zou wat mij betreft

onderdeel van de discussie kunnen zijn.

VoltMevrouw KoekkoekVolt

Ik wil wel even voorkomen dat dingen door elkaar gaan

lopen, ook voor degenen die meeluisteren. Er is het

onderwijsaanbod op de universiteit. Los daarvan zijn er de

middelen voor het wetenschappelijk onderwijs. Daar weer

los van zijn er de internationale studenten. Een internationale student van buiten de EU betaalt drie tot vier keer het

collegegeld dat een Nederlandse student betaalt. Dat zijn

dus separate dingen. Ik bevroeg de heer Soepboer in eerste

instantie op het volgende. Is de vraag van de heer Soepboer

aan het kabinet hoe wij datgene waarnaar wij onderzoek

doen, beter kunnen laten aansluiten? Dat lijkt mij namelijk

een heel slecht idee. Dat lijkt mij niet alleen de academische

vrijheid te ondermijnen, maar vooral ook geen oplossingen

te bieden voor de uitdagingen in de toekomst die we al zien

en die we nu nog niet zien. Ik hoop dat ik dat verkeerd

begrijp. Ik stel de vraag nog een keer, omdat er in het antwoord van de heer Soepboer nu een aantal dingen door

elkaar gaan lopen.

NSCDe heer SoepboerNSC

Ja. In eerste instantie ging het mij om de bekostiging en

de bekostigingssystematiek, maar wat mij betreft zouden

we er ook best over kunnen nadenken hoe we onderzoek

in een bepaalde richting, waarvan we met elkaar zeggen

dat het juist heel erg nodig is, extra kunnen stimuleren.

Daarmee zeg ik dus niet dat je ander onderzoek niet meer

mag doen. Ik vraag dus letterlijk hoe we maatschappelijke

relevantie wegen ten opzichte van wetenschap voor de

wetenschap, dus ook in de wetenschap.

NSCDe heer SoepboerNSC

Dat is niet nodig, voorzitter, want ik was aan het einde

gekomen.

De voorzitterVoorzitter

Heel goed. Dank u wel. O, er is toch nog een interruptie van

meneer Paternotte.

D66De heer PaternotteD66

Voorzitter, we zijn nu weer bijna twee uur aan het debatteren. Het is niet ongebruikelijk dat er na een blokuur iets van

pauze is. Zou ik dus even op mijn telefoon mogen kijken?

Kunnen we daar misschien even drie minuten voor schorsen?

De voorzitterVoorzitter

Dit treft, want misschien zijn er ook nog wel mensen die

een sanitaire stop kunnen gebruiken. Ik wou inderdaad

voorstellen om vijf minuten te schorsen. Daarna gaat

mevrouw Beckerman haar termijn houden. U kunt dan ook

even op uw telefoon kijken.

De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

De voorzitterVoorzitter

Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van de

begrotingsstaten van het ministerie van Onderwijs, Cultuur

en Wetenschap. Ik geef het woord aan mevrouw Beckerman,

die het woord voert namens de Socialistische Partij.

SPMevrouw BeckermanSP

Goedenavond. Vorig jaar sprak ik bij de begroting OCW

over een meisje dat opgroeide in een armer gezin en

tegenslagen kende. Dat meisje wilde op een dag haar

bibliotheekpas uit haar zak halen. Terwijl ze dat deed, vielen

er schelpjes uit haar zak. De bibliothecaresse die dat zag,

liet het meisje toen boeken over natuurwetenschappen zien.

Een fascinatie werd geboren. Melanie werd de eerste in

haar familie die de middelbare school afmaakte. Zij kreeg

te horen dat ze het niet zou kunnen, maar zette door. Dat

meisje is nu een fantastische vrouw die vorige maand haar

proefschrift verdedigde. Melanie During, gefeliciteerd.

Rocksterpaleontoloog, schrijver van De laatste lente van

de dinosauriërs en nu doctor. Of er nou schelpjes of boutjes

en moertjes uit haar zak waren gevallen, of ze nou paleontoloog of timmervrouw was geworden, het is zo cruciaal

dat we kinderen zien, aandacht voor hen hebben en zorgen

dat ze de sterkste basis krijgen voor het leven. Daar schiet

Nederland nu te vaak in tekort.

Een op de drie 15-jarigen is onvoldoende in staat goed te

lezen en te rekenen. Dat is het gevolg van jarenlang te

weinig doen aan goed onderwijs en van verspilling van

onderwijsgeld. Deze begroting gaat dat niet beter maken,

maar slechter. Een fundamentele verandering blijft uit.

Terwijl er geen geld is voor een herstelplan voor de kwaliteit

van het onderwijs, wordt er wel draconisch bezuinigd. Het

werd al "eppocalyptisch" genoemd. Het is cynisch en dom.

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-35

Wel geld voor bommen, minder voor boeken. Wel geld om

de rijken rijker te maken, minder voor onderwijs en wetenschap. Maar het hoopvolle is dat er nu massaal verzet op

gang komt, en terecht. De vraag is wanneer deze coalitie

gaat luisteren. Ze heeft straks in de Eerste Kamer geen

meerderheid en hier in de Tweede Kamer stuit ze ook op

steeds meer weerstand.

Al deze bezuinigingen zullen vooral leerlingen en studenten

uit gezinnen met een laag of gemiddeld inkomen hard

raken. Ze zullen juist de leerlingen en studenten die doorzetten ondanks dat ze in moeilijkere omstandigheden zitten,

hard raken. Ik noem een paar voorbeelden. De spreektijd

is te kort voor allemaal. Bezuinigingen op brede brugklassen, bezuinigingen op de regeling die zorgt voor doorstroom

van vmbo naar havo of mbo, bezuinigingen op ondersteuning bij en preventie van thuiszitten, bijvoorbeeld voor

kinderen met autisme, bezuinigen op cultuureducatie in het

primair onderwijs, bezuinigen op de Subsidieregeling

School en omgeving, die extra activiteiten biedt voor leerlingen met achterstanden, bezuinigen op het gemeentelijk

onderwijsachterstandenbeleid, bezuinigen op de middelen

die er waren voor laaggeletterden, bezuinigen op het

Regionaal investeringsfonds mbo en bezuinigen op stages

voor mbo'ers. U vergroot hiermee de ongelijkheid in

Nederland.

Als het kabinet het niet doet, doen we het zelf wel. Samen

met D66 kondigen we aan dat we de wens voor kleine

klassen opnieuw gaan indienen. We starten een kleineklassenstrijd voor een wettelijk maximum op de groepsgrootte

op basisscholen en middelbare scholen, namelijk van 21

leerlingen. Uit onderzoek blijkt dat dit beter is voor leerlingen. Ze kunnen dan beter lezen en rekenen, maar ook op

latere leeftijd hebben ze er nog veel profijt van. Het is ook

beter voor leraren. Elke leerling extra zorgt voor een hogere

werkdruk en meer uitval. Heel vaak als we dit voorstel

deden, werd er gezegd: dat kan niet vanwege het lerarentekort. Het is echt tijd dat we dat debat omdraaien. De

onderhandelingen voor een nieuwe cao in het voortgezet

onderwijs zijn geklapt vanwege werkdruk. Nederland heeft

200.000 bevoegde leraren. Er zijn 2 miljoen leerplichtige

leerlingen. We zouden klassen kunnen hebben van tien

leerlingen. Met kleine klassen maken we het onderwijs

beter. Nu is het moment om te zorgen dat dat gaat gebeuren. Graag een reactie.

Het mbo heeft de afgelopen jaren echt een inhaalslag

gemaakt. Nu krijgt het opnieuw een klap, met de bezuinigingen op stages en op het Regionaal investeringsfonds. We

krijgen daar uit heel veel regio's in het land heel veel

bezorgde mails over.

Speciale aandacht wil ik in dit debat vragen voor de

ambachten. De ambachtseconomie omvat traditionele

beroepen zoals timmerman, bakker, molenmaker en kleermaker, maar ook moderne ambachten zoals duurzaam

bouwen. Opleidingen daarvoor staan onder druk en kennis

verdwijnt als huidige ambachtslieden stoppen. In een tijd

waarin universitaire diploma's vaak als enige maatstaf voor

succes worden gezien, raken deze ambachten steeds meer

op de achtergrond. Wat wil de minister doen om ambachten

en opleidingen te behouden? De SP pleit ook voor een Week

van het Ambacht, om de trots en waardering te delen.

Voorzitter. Waarom heb ik het bij deze begroting opnieuw

over dezelfde persoon als vorig jaar, Melanie During? Dat

doe ik omdat ik haar gisteren voor het eerst heb ontmoet,

onder treurige omstandigheden. Ik had niet gewild dat we

elkaar moesten treffen op zo'n massaal protest, maar wat

was dat protest tegen de bezuinigingen op het hoger

onderwijs en de wetenschap hoopvol en indrukwekkend.

Zo veel mensen zeggen: doe het niet. Maar waarom ontmoette ik Melanie daar? Ik ontmoette haar omdat het hele

mooie succesverhaal dat ik in het begin vertelde, door deze

bezuinigingen nu misschien wel heel erg bemoeilijkt wordt,

want de studie Aardwetenschappen van de VU gaat de helft

wegbezuinigen. Dit is maar één voorbeeld, maar dit geldt

voor zo veel studenten en zo veel opleidingen, nu al. Nu al

schrappen heel veel universiteiten studies. Frans, Duits en

Italiaans worden zomaar opgeheven. Hetzelfde geldt voor

specialisaties van Midden-Oostenstudies, Latin American

Studies en African Studies. Dat gebeurt nog voordat deze

draconische bezuinigingen erbij komen. In totaal wordt het

equivalent van één middelgrote universiteit wegbezuinigd.

Dat is slecht voor de samenleving. Dat is slecht voor de

economie. Dat is slecht voor de kansengelijkheid.

PVV, VVD en BBB doen misschien alsof het allemaal wel

wat minder kan met die elitaire universiteiten, maar het

enige wat ze hiermee bereiken, is dat ze het hoger onderwijs

elitairder maken. Toch vragen we het aan NSC: hoe kun je

dit nou over je hart verkrijgen? Studenten worden nu al

hard geraakt door een beurs die €164 lager is. Ze hebben

6,6% koopkracht ingeleverd. De langstudeerboete komt

mogelijk nog. Die cynische boete op studeren hangt veel

studenten nu al als een molensteen om de nek. De impact

zal groot zijn: studenten die niet gaan studeren, studenten

die stoppen met studeren en studenten die een andere

studie kiezen. Juist studenten van wie de ouders een lager

inkomen hebben, doen vaak langer over hun studie. Juist

studenten met een beperking of tegenslag doen vaak langer

over hun studie. Laten we dit mislukte experiment van Rutte

I niet herhalen. Doe het niet.

Laat één ding duidelijk zijn: het verzet dat nu op gang komt,

is zó hoopvol. Er is verzet op het Malieveld en in de Tweede

Kamer, van links tot rechts in de oppositie. Als we onze rug

rechthouden, haalt deze begroting geen meerderheid in de

Eerste Kamer. Laten we dat vasthouden en de hele bezuiniging van 2 miljard schrappen. Laten we het geld halen waar

het zit. Ik zeg het nog één laatste keer voor de coalitiepartijen: doe het niet.

Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank voor uw inbreng. We gaan nu luisteren naar

mevrouw Van Zanten namens BBB. Gaat uw gang.

BBBMevrouw Van ZantenBBB

Dank u wel, voorzitter. In januari hield ik mijn maidenspeech

tijdens de begroting van OCW voor 2024. Nu is het alweer

tijd voor de behandeling van de begroting voor 2025. Het

was een veelbewogen en zeg maar gerust bizar jaar. Wat

er in het onderwijs, de culturele sector en de media

gebeurde, was om je kapot voor te schamen. Dan heb ik

het uiteraard over de Jodenhaat die op onze instellingen

en in onze sectoren oplaaide, zich rap verspreidde als een

zeer besmettelijk virus en steeds heviger werd. We hebben

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-36

met zo veel walgelijke voorbeelden te maken gehad dat ik

hier morgen nog zou staan als ik ze allemaal zou benoemen,

dus dat doe ik niet.

de samenwerkingsverbanden die bedoeld zijn voor passend

onderwijs, voor de autismeaanpak. Zou dat een optie zijn?

Graag een reactie.

Vorige week werd onze motie aangenomen waarin we de

regering vragen om gesprekken en overleggen met groepen, organisaties, bedrijven en instellingen die antisemitische en pro-Hamas uitingen doen dan wel ertoe oproepen

om producten, universiteiten en andere zaken met een

Joods karakter te boycotten, tot een absoluut minimum te

beperken. Is naar aanleiding hiervan al beleid uitgewerkt?

Hoe gaat de minister ervoor zorgen dat de motie wordt

uitgevoerd als het gaat om onderwijsinstellingen, culturele

instellingen en mediabedrijven? Graag een reactie van de

minister.

Voorzitter. Ik ga over tot het onderwerp curriculumherziening en basisvaardigheden. BBB maakt zich grote zorgen

om de herziening van het leerprogramma voor scholen en

vooral om de overladenheid. Dit kabinet wil dat aanpakken

door het aantal kerndoelen fors te verlagen en focus terug

te brengen op de basisvaardigheden. Er zijn twee scenario's

gepresenteerd om tot een lager aantal kerndoelen te komen,

maar daar is de BBB-fractie nog niet tevreden over. De

voorgestelde aanpassingen waren wat ons betreft namelijk

te administratief van aard. Vandaar dat we eerder vandaag

een motie hebben ingediend met NSC en VVD bij het

tweeminutendebat hierover, die vraagt om het geven van

een spoedopdracht aan Stichting Leerplanontwikkeling om

binnen vier maanden te komen tot een aangescherpt curriculum. Fijn dat de staatssecretaris hier ook achter staat.

Dat de focus weer moet komen te liggen op de basisvaardigheden, staat buiten kijf. Hoe kan het dat een derde van

onze 15-jarigen functioneel analfabeet is, terwijl de afgelopen decennia miljarden extra zijn geïnvesteerd in het

onderwijs? Dat was voor de kinderen zelf en voor de

onderwijssector, maar als het tij niet heel snel wordt

gekeerd, is dat ook voor de economie en de hele maatschappij. De onderwijsuitgaven stegen naar ruim 51 miljard euro,

terwijl het aan het begin van de eeuw ging om minder dan

de helft, om zo'n 20 miljard. Geld is dus niet het probleem

en ook niet de oplossing.

Voorzitter. De vraag naar gespecialiseerd onderwijs stijgt

nog steeds, ondanks de invoering van de Wet passend

onderwijs, in 2023. De ambitie om in 2035 inclusief onderwijs aan te bieden op alle regulieren scholen, vindt BBB

niet realistisch, hoewel het een heel mooi ideaal is. Eerder

dit jaar werd mijn motie aangenomen om gespecialiseerd

onderwijs te laten voortbestaan op hun eigen locaties. Hoe

staat het met de uitvoering daarvan? We zien en horen

namelijk dat er steeds meer kleine scholen door het hele

land worden gesloten, ook in het gespecialiseerd onderwijs.

Dat vinden we heel zorgwekkend.

Voor één specifieke groep wil ik extra aandacht vragen,

namelijk de leerlingen met autisme. Uit onderzoek van het

Nederlands Autisme Register en de cijfers van het CBS blijkt

dat leerlingen met autisme sterk zijn oververtegenwoordigd

onder thuiszitters en schoolverlaters. Dit vraagt om een

gedegen aanpak, zoals prikkelarme ruimtes en het aanstellen van autismespecialisten. Welke mogelijkheden zien de

bewindspersonen hiervoor? Als het om budget gaat, wil ik

een suggestie meegeven die onlangs door LBVSO is aangedragen: gebruik een deel van de onbenutte reserves van

Voorzitter. Dan de doorstroomtoets, het kansrijk adviseren

en de gevolgen hiervan. De Sectorraad Praktijkonderwijs

stelt vast dat het aantal aanmeldingen in het eerste leerjaar

is afgenomen, terwijl het aantal instromers in de hogere

leerjaren juist toeneemt. We zien teleurgestelde leerlingen

die het toch net niet hebben gered op een hoger leerniveau.

Ook heeft de latere instroom veel gevolgen voor de werkdruk. De Sectorraad baseert zich hierbij op een onderzoek

waaraan meer de helft van alle 177 scholen voor praktijkonderwijs meededen. Ook de Stichting Platforms vmbo luidt

de noodklok en spreekt van een negatieve invloed op de

dynamiek in de klassen en over demotivatie van leerlingen.

Hoe kansrijk is dit kansrijk adviseren dan eigenlijk? Ik ben

geschrokken van de uitkomsten en wil graag een reactie

van de staatssecretaris.

Voorzitter. Om de toegankelijkheid voor Nederlandse studenten tot het onderwijs te verzekeren, moet de toestroom

van studenten uit het buitenland worden beperkt. Het is

goed dat hier via de toets anderstalig onderwijs in de Wet

internationalisering in balans werk van wordt gemaakt.

Tegelijkertijd willen we onnodige sociale en economische

schade in grens- en krimpregio's voorkomen. Hoewel de

regio wordt benoemd in de toets en in de wet, is het geen

doorslaggevende factor om anderstalig onderwijs toe te

staan. Heeft de minister goed voor ogen welke mogelijke

negatieve gevolgen de toets en de wet kunnen hebben voor

de krimp- en grensgebieden? Graag een reactie.

Tot zover, dank.

De voorzitterVoorzitter

Een ogenblik. U krijgt interrupties, allereerst van de heer

Paternotte.

D66De heer PaternotteD66

Aan het eind van het betoog viel toch nog heel even het

woord "regio". Dat had ik iets eerder verwacht. Vorig jaar

zei Caroline van der Plas bij de HJ Schoo-lezing: meer macht

voor de regio. Dat was de inzet van BBB. Er was een probleem van "institutioneel urbanisme": te veel geld naar de

Randstad en te weinig naar de regio. We zien inmiddels de

noodoproepen van Friesland, Twente, Limburg en Zeeland

allemaal op ons afkomen. Ik heb mevrouw Van Zanten daar

niet over gehoord, maar ik snap ze wel. Ik kijk even naar de

begroting. Kijk naar de regiofondsen voor het mbo: die

gaan eruit. Kijk naar het geld dat Robbert Dijkgraaf heeft

vrijgemaakt om de krimp in het hbo op te vangen: dat gaat

eruit. Kijk ook naar de bezuiniging van 300 miljoen euro via

de internationale studenten. Daarover zei de BBB-bestuurder

uit Limburg, mevrouw Demollin — die is dus van de partij

van mevrouw Van Zanten — "dat is dramatisch voor onze

regio." Dan zijn er volgens mij twee mogelijkheden. De

eerste mogelijkheid is dat de BBB waardeloos heeft onderhandeld. Dan mogelijkheid twee. Misschien kan mevrouw

Van Zanten drie, of twee, voorbeelden noemen van dingen

uit deze begroting die wél goed zijn voor de regio.

BBBMevrouw Van ZantenBBB

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-37

Allereerst iets over de opmerking van de heer Paternotte

over hoe belangrijk de BBB de regio vindt: die vinden wij

zeker nog heel erg belangrijk. Daarom noemde ik die ook

in mijn bijdrage. Daarom heb ik ook een motie voorbereid.

Die zal ik eventueel indienen, afhankelijk van de antwoorden

van de bewindspersonen. Want wij zien wel degelijk dat de

krimpregio's en de grensregio's om ander beleid vragen

dan de universiteiten en de hogescholen die we in andere

delen van het land hebben. De toestroom van internationale

studenten is in Amsterdam en in Leiden wel echt een probleem. Maar in de krimpgebieden en in de grensregio's,

zoals in Zeeland en — die noemde de heer Paternotte — in

Limburg, speelt er wel degelijk een ander probleem. Dat

zien wij en daar hebben wij zeker oog voor.

Wat betreft voorbeelden neem ik aan dat de heer Paternotte

het heeft over het onderwijs. Ja? Oké.

D66De heer PaternotteD66

Waar we het vandaag over hebben, ja.

BBBMevrouw Van ZantenBBB

Nee, prima. Ik dacht dat de heer Paternotte het misschien

over de begroting in haar geheel had. Wij vinden het wel

heel belangrijk dat we oog blijven houden voor de ontwikkeling van kinderen. Want net zoals voor D66, is onderwijs

voor BBB gewoon heel erg belangrijk. Alleen maken wij

daar gewoon andere keuzes in. Ik heb nog een heel mooi

lijstje gemaakt van dingen die voor ons, of voor mijzelf …

Die schoolmaaltijden, die voor D66 en voor andere partijen

heel belangrijk zijn, hadden bijvoorbeeld voor mij niet per

se gehoeven. Al zie ik ook wel dat het iets goeds is. Wat ik

hier verder over kan zeggen, is dat ik wel achter de begroting sta. Ik zie dat we gewoon geld blijven investeren. Voor

mij is het allerbelangrijkste dat we, ondanks dat er bezuinigingen zijn, heel erg goed gaan bekijken waar het geld wel

naartoe gaat en hoe we ervoor zorgen dat dat geld efficiënt

wordt uitgegeven, en dat we niet, zoals mijn collega Soepboer ook al zei, zakken geld naar het onderwijs gaan smijten

zonder dat we weten of dit resultaat heeft.

D66De heer PaternotteD66

Kan mevrouw Van Zanten dan misschien één voorbeeld

noemen van iets in de begroting wat ze wél een hele goede

keuze vindt voor de regio?

BBBMevrouw Van ZantenBBB

Ik denk dat het heel goed is dat we oog hebben voor de

mbo's. Want die zijn er ook nog steeds.

De voorzitterVoorzitter

Nee, nee, nee. Mevrouw Van Zanten heeft het woord. De

heer Paternotte heeft zijn laatste interruptie gebruikt.

BBBMevrouw Van ZantenBBB

Ik zie op zich echt wel goede dingen in de begroting. Dit is

natuurlijk nooit leuk. Als je geld ergens niet meer mag uitgeven, is dat gewoon heel erg vervelend. Dat vind ik ook

zeker. Maar als we dat geld beter en effectiever gaan uitgeven aan de dingen waar het om draait, denk ik echt dat dit

helemaal niet ten koste hoeft te gaan van onderwijs in de

regio of ergens anders. Het gaat dus gewoon om de vraag

of we het geld op de juiste manier uitgeven: bekijk waar

het echt terecht moet komen. Ik denk dat we dat met deze

begroting wel doen.

CDADe heer KrulCDA

De heer Paternotte vraagt: wat vindt mevrouw Van Zanten

in deze begroting nou eigenlijk goed voor de regio? En dan

is het antwoord van mevrouw Van Zanten: ik vind het

eigenlijk jammer dat de schoolmaaltijden toch doorgaan.

Dat vind ik toch een beetje jammer, zeg ik er maar gelijk

bij. Ik ben hier namelijk wel oprecht benieuwd naar.

Mevrouw Van Zanten had op zich best een goede bijdrage,

met heel veel punten waar het CDA zich in kan vinden, maar

ze heeft het woord "bezuiniging" niet één keer in de mond

genomen. Dat is toch wel een beetje het zwaard van

Damocles dat boven dit debat hangt. Als we dan even

inzoomen op die regio, ben ik wel benieuwd waar voor BBB

de grens ligt. Want de noodoproepen, vanuit Zeeland,

Limburg, Overijssel, hebben u toch ook bereikt? Wat is voor

BBB dan echt onbespreekbaar? Want het is daar echt vijf

voor twaalf. En dat de schoolmaaltijden doorgaan, vind ik

eigenlijk niet zo relevant. In deze discussie, zeg ik er maar

meteen bij. Maar het is wel mooi.

BBBMevrouw Van ZantenBBB

Zeker hebben al deze berichten ons bereikt. Die nemen we

ook zeer serieus. Zoals ik net al tegen de heer Paternotte

zei, ben ik benieuwd hoe de bewindspersonen — dat vroeg

ik net ook — dit voor ogen zien en welk negatief effect zij

denken dat dit zou kunnen hebben op de grens- en krimpregio's. We hebben dat het afgelopen jaar ook besproken;

ik heb dit ook eerder aangegeven in debatten. Dit is voor

ons zeker een belangrijk punt, vandaar dat ik overweeg een

motie in te dienen die vraagt om expliciet rekening te houden met de zorgen en de belangen van de grens- en

krimpregio's.

SPMevrouw BeckermanSP

Er werd een beetje om gelachen, maar ik vind het eigenlijk

wel pijnlijk. Dit is de vierde coalitiepartij. Er wordt een hele

simpele vraag gesteld, namelijk wat er voor positiefs in zit

voor de regio. Er zijn drie hele negatieve dingen genoemd

voor de regio en een eigen gedeputeerde noemt het "dramatisch". De BBB zegt dan: het gaat erom dat we geld

anders gaan uitgeven. Er zit toch helemaal geen plan in

deze begroting om het geld anders of beter uit te geven?

Wat eist BBB dan om ervoor te zorgen dat de regio's nu

wél hun rechtvaardige deel krijgen?

BBBMevrouw Van ZantenBBB

Nogmaals, wij hebben keuzes moeten maken — ik voel me

nu ook een beetje een soort haperende grammofoonplaat,

want mijn collega's van de PVV, VVD en NSC hebben dit

ook al gezegd. Dat is natuurlijk nooit leuk, maar we hebben

met vier partijen keuzes moeten maken. We hebben er ook

voor gekozen om dat geld op een andere manier terug te

laten komen bij mensen. Daarnaast hebben we ervoor

gekozen om de koopkracht te verbeteren en vooral in te

zetten op veiligheid, defensie en het over twee jaar halveren

van het eigen risico ten aanzien van de zorgverzekering.

Die keuzes zijn gemaakt. Er is gewoon veel minder geld

over. Wij willen verantwoordelijk omgaan met het geld dat

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-38

er nog is, met het belastinggeld dat mensen betalen. Je

moet daarin gewoon scherpe keuzes maken. Graag had ik

ook meer geld in de schatkist gehad. Dan hadden we meer

geld gehad om uit te geven, maar dat is er nou eenmaal

niet. Dan moet je scherpe keuzes maken. Ik denk dat de

keuzes die wij hierin hebben gemaakt prima te verdedigen

zijn.

SPMevrouw BeckermanSP

Maar de BBB verdedigt die keuzes helemaal niet. Die noemt

alles wat erin zit slecht. En hoezo is het geld op? Dit kabinet

geeft cadeautjes aan de rijkste 1% en geeft cadeautjes aan

buitenlandse aandeelhouders. Als die grammofoonplaat

zo hapert, is het misschien tijd om die om te draaien. Misschien is het tijd om die om te draaien, hier rond te kijken

en te zien dat er bij de Kamer en de oppositie heel veel

bereidheid is om te praten over hoe we wel tot een onderwijsbegroting kunnen komen die werkt voor heel Nederland

en de regio. Waarom vereenzelvigen alle Kamerleden uit

de coalitie zich met een begroting terwijl ze zelf die begroting kunnen veranderen? Waarom zegt u niet: "Wacht eens

even, ik ga geen dramatische bezuinigingen voor regio's

doorvoeren in het onderwijs. Ik ga niet de kansengelijkheid

nog verder aantasten"? Waar is de ruggengraat van de BBB

om nu op te komen voor juist ook het goede onderwijs,

mbo, hbo, universiteit, in de regio's?

mbo's in de regio hebben kunnen doen. Wat heeft mevrouw

Van Zanten dan in deze begroting gedaan waar ze zo ontzettend blij mee is voor dat mbo?

BBBMevrouw Van ZantenBBB

"Ontzettend blij" waren niet mijn woorden, maar die van

de heer Paternotte. Natuurlijk moet je dan een antwoord

geven. De heer Paternotte vroeg aan mij waar ik dan ontzettend blij mee was. Dat is best lastig. Bezuinigingen zijn

natuurlijk nooit leuk. Je kunt nooit heel blij worden van

bezuinigingen, zeker niet als het gaat om het onderwijs.

Zoals ik al zei, ging het van 20 miljard naar 57 miljard in 22

jaar, terwijl je ziet dat de kwaliteit van het onderwijs gewoon

heel erg achteruit is gegaan. Dan denk ik dat het niet per

se alleen aan het geld ligt, maar ook aan hoe je het uitgeeft.

Het is gewoon lastig. Als we al het geld van de wereld

hadden gehad en het vrijelijk konden laten vloeien, hadden

wij natuurlijk ook veel meer geld in het onderwijs gestoken.

Maar ja, er moeten gewoon keuzes worden gemaakt. Ik

denk dat we met dit voorstel oog hebben voor de verschillende facetten en de andere dingen die heel erg belangrijk

zijn voor dit land, zoals veiligheid.

GroenLinks-PvdAMevrouw TseggaiGroenLinks-PvdA

Voorzitter, een punt van orde. Mag dat even?

BBBMevrouw Van ZantenBBB

Zoals ik al een paar keer heb aangegeven en ik ook in mijn

bijdrage heb gezegd, hebben wij die zorgen ook. Daarom

vraag ik de minister en de staatssecretaris of zij deze zorgen

ook zien, hoe zij dit meenemen in hun begroting, waar ze

aankomende donderdag over gaan spreken, en of er

mogelijkheden zijn om daar met maatwerk naar te kijken.

De voorzitterVoorzitter

Neeneeneeneenee.

GroenLinks-PvdAMevrouw TseggaiGroenLinks-PvdA

Ja, sorry, maar dit ...

GroenLinks-PvdAMevrouw TseggaiGroenLinks-PvdA

Toen de heer Paternotte net aan mevrouw Van Zanten vroeg

om een mooi voorbeeld te noemen, noemde zij de mbo's

in de regio. Ik zou denken dat het Regionaal investeringsfonds mbo met BBB als coalitiepartij in deze begroting heel

erg overeind zou blijven. Anders zou ik verwachten dat

mevrouw Van Zanten met ons ten strijde zou trekken tegen

een bezuiniging van 140 miljoen op het Regionaal investeringsfonds voor die mbo's. Is die bezuiniging van 140 op

het Regionaal investeringsfonds dan waar mevrouw Van

Zanten zo blij mee is?

BBBMevrouw Van ZantenBBB

Nogmaals, natuurlijk zijn wij niet blij met de bezuinigingen.

Het is nooit leuk om te moeten bezuinigen. Wat dat betreft

snap ik goed waar mevrouw Tseggai vandaan komt. Nogmaals, er zijn keuzes gemaakt. Daar staan we achter. Daarmee gaan we het gewoon doen. Ik weet niet zo goed wat

ik daar meer van kan maken. We hadden het geld ook

ergens anders vandaan kunnen halen. Zeker. Dat is absoluut

waar. Ik zou daar eventueel best nog weleens naar willen

kijken, maar ik wacht eerst af wat de minister zegt.

De voorzitterVoorzitter

Dan moet het een punt van orde zijn. Als het een nieuwe

interruptie is ...

GroenLinks-PvdAMevrouw TseggaiGroenLinks-PvdA

Ja, dit is een punt van orde. Het was geen antwoord op

mijn vraag. Ik heb gewoon een vraag gesteld. Wat is het

ene voorbeeld waar mevrouw Van Zanten trots op is voor

het mbo?

De voorzitterVoorzitter

Nee. Sorry. Er zijn vier mensen geweest die vergelijkbare

vragen stelden.

GroenLinks-PvdAMevrouw TseggaiGroenLinks-PvdA

Dit was geen antwoord.

De voorzitterVoorzitter

Dat is uw conclusie, maar dat is geen punt van orde. Meneer

Paternotte, u bent ook door uw interrupties heen.

GroenLinks-PvdAMevrouw TseggaiGroenLinks-PvdA

Nu zegt mevrouw Van Zanten: het is een scherpe keuze die

we hebben gemaakt. Maar net zegt ze nog tegen de heer

Paternotte: ik ben in ieder geval blij met wat we voor de

D66De heer PaternotteD66

Dat weet ik, voorzitter, maar er werd net gezegd dat ik had

gezegd dat mevrouw Van Zanten ergens blij van werd. Dat

is niet zo. Ik vroeg alleen maar naar een voorbeeld over wat

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-39

dan goed is voor de regio. Het antwoord was dus: de

bezuinigingen op het mbo. Dank.

BBBMevrouw Van ZantenBBB

Dat is de conclusie van de heer Paternotte. Natuurlijk zijn

bezuinigingen niet leuk. Dat is denk ik wat ik heb geprobeerd

te zeggen. Het is heel lastig. Dat vind ik ook. Maar als je je

geld uitgeeft aan efficiënte dingen waarmee je het onderwijs

beter kan maken en de focus legt op de basisvaardigheden

in het primair en voortgezet onderwijs, denk ik dat dat

doorwerkt in de keten. Je ziet nu ook dat bijvoorbeeld de

basisvaardigheden in het mbo heel erg slecht zijn en dat

ze vaak het eerste jaar nodig hebben om aan die basisvaardigheden te werken. Als dat weer op orde komt, komt dat

hopelijk goed in de hele keten.

De voorzitterVoorzitter

Dank voor uw bijdrage. We gaan luisteren naar de heer

Ergin. Hij spreekt namens de fractie van DENK. Gaat uw

gang.

DENKDe heer ErginDENK

Dank u wel, voorzitter. Ook ik wil via deze weg de heer

Uppelschoten feliciteren met zijn maidenspeech.

Voorzitter. Na de installatie van de Tweede Kamer in de

nieuwe samenstelling, dus ongeveer een jaar geleden, was

de begroting van OCW nog niet behandeld. Dat debat was

dus een van mijn eerste debatten als woordvoerder

Onderwijs. Dat debat was echt een van de meest inhoudelijke debatten die ik in het afgelopen jaar heb gevoerd. Het

ging om kansengelijkheid in het onderwijs, het opkrikken

van leerprestaties, het verbeteren van schoolgebouwen

waardoor kinderen gewoon goed onderwijs krijgen, de

doorstroomtoetsen, meer regie voor ouders bij een second

opinion en onderadvisering. Het ging om onze toekomst.

Er waren meningsverschillen in dit huis, maar die draaiden

met name om de vraag hoe en niet om de vraag wat.

Voorzitter. Het kan verkeren in Den Haag. Maar zo'n omslag

in het onderwijs als waar het vandaag over gaat, overkomt

je niet vaak. Van grote investeringen in het onderwijs gaan

we ineens naar een debat over de grootste kaalslag van de

eeuw. Deze begroting is gewoon een ramp. Deze begroting

sloopt alles wat er in de afgelopen jaren is opgebouwd.

Met deze begroting in handen kan je bijna geen redelijk

debat meer voeren over waar het naartoe gaat met het

onderwijs in Nederland. Het lijkt alsof er een bijl is gepakt

en er keihard wordt ingehakt op het onderwijsveld. Van de

basisscholen tot aan de universiteiten: alles en iedereen

wordt hard getroffen.

VVDMevrouw Martens-AmericaVVD

Ik heb twee vragen aan mijn collega van DENK. Eén. Is de

heer Ergin het met de VVD eens dat wij in 2021 nog 9,1

miljard euro uitgaven aan hbo en wo?

DENKDe heer ErginDENK

Volgens mij zitten we niet in een quiz. Dus als dat klopt, als

dat er staat, dan is dat zo.

VVDMevrouw Martens-AmericaVVD

Ik wil daar graag aan toevoegen dat er in 2029 10,4 miljard

over blijft. Dat is een plus. Dus ik ben een beetje op zoek

naar de kaalslag.

DENKDe heer ErginDENK

De kaalslag hebben we ontvangen, onder andere met de

nota van wijziging, waarin een hele waslijst aan bezuinigingen is opgenomen. Daar hebben we het de hele avond al

over. Als het gaat om kaalslag, maak ik me enorme zorgen

om de 10% korting die nu op de onderwijsachterstandsmiddelen worden ingeboekt als deze begroting doorgaat, wat

overigens natuurlijk nog maar de vraag is. Ik kan zo de hele

tijd voorbeelden noemen, bijvoorbeeld over de brede

schoolklassen en de schoolomgeving, maar volgens mij

kan ik samen met mevrouw Martens-America vaststellen

dat er echt wel sprake is van een kaalslag. Ik vind het prima

als mevrouw Martens-America aangeeft: wij van de VVD

juichen daarvoor.

VVDMevrouw Martens-AmericaVVD

Ik juich helemaal niet. Dat heeft de heer Ergin mij ook niet

één keer zien doen vanavond, want volgens mij behandelen

wij hier een hele belangrijke begroting. Maar ik vind het

wel belangrijk om het hier te blijven hebben over de cijfers.

Het is namelijk zo dat we straks nog steeds meer geld uitgeven aan onderwijs, bijna een miljard meer, dan in 2021.

De heer Ergin is van mening dat we het geld niet aan de

juiste zaken uitgeven; dat is volgens mij een heel legitiem

onderwerp om hier met z'n allen over van mening te verschillen. Maar het is een miljard meer, dus laten we het niet

hebben over een kaalslag.

DENKDe heer ErginDENK

Ik heb gisteren ook nog een debat gevoerd met een andere

woordvoerder van de VVD. Ik weet dat je kunt spelen met

statistieken. Je kunt naar 2021 kijken. Je kunt zeggen: ja,

vandaag ligt er een amendement voor waardoor de kaalslag

wordt teruggedraaid. Maar waar het hier om gaat, is dat er

in deze begroting besluiten, beslissingen, worden voorgesteld aan de Kamer die de samenleving echt diep raken.

Dat is niet alleen iets van huisvesting. Het is veel breder

dan dat. Ik constateer dat dat een kaalslag is. Samen met

mij trekken heel veel andere instellingen, scholen, besturen

en banken die conclusie ook. Daarom kom ik tot de conclusie dat er sprake is van de grootste kaalslag van de eeuw.

Voorzitter. Deze ordinaire bezuinigingen moeten linea recta

van tafel. Daar was ik gebleven. Deze plannen horen

namelijk niet thuis in een ijskast van de regering, maar in

de shredder, en niet in de vorm van pijnverlichting zoals in

het amendement van D66, CDA en JA21 staat, maar volledig. Daarom is DENK vandaag ook mede-indiener van het

amendement om dit te regelen. Vandaag kunnen we voorkomen dat we met een sloopkogel door het onderwijs gaan,

dat de regering met een sloopkogel door het onderwijs kan

razen. Als we dat vandaag niet kunnen regelen, ben ik

genoodzaakt om mijn fractie te adviseren tegen deze

begroting te stemmen.

Voorzitter. Dan wil ik het heel snel hebben over de langstudeerboete. Studenten die vertraging oplopen door economische of persoonlijke omstandigheden worden zwaar

gestraft met een extra financiële last. Vooral studenten uit

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-40

kwetsbare groepen worden hierdoor enorm geraakt. Volgens een onderzoek van EenVandaag overweegt 25% van

de studenten zonder financiële ondersteuning om hun studie te beëindigen vanwege de mogelijke herinvoering van

de langstudeerboete. Wij van DENK vinden dat het kabinet

moet stoppen met het afstraffen van studenten. Investeer

in het onderwijs en niet in boetes.

Voorzitter. We moeten het helaas ook blijven hebben over

stageproblematiek. Voor heel veel studenten is het moeilijk

om überhaupt aan een stageplek te komen. Maar dan hebben we ook nog eens te maken met een grote groep die er

geen cent voor terugkrijgt. Het creëert ongelijkheid, het

dwingt studenten uit mindervermogende gezinnen om

onredelijke financiële offers te brengen. We hebben het in

dit huis in verschillende debatten, in verschillende commissiedebatten en zelfs bij de begrotingsbehandeling van vorig

jaar hier heel vaak over gehad. Kunnen we dit nu eindelijk

een keertje regelen, zou ik aan de minister willen vragen.

Voorzitter. Dan nog een aantal punten over het funderend

onderwijs. We hebben te maken met een onderbelicht

probleem. Dat zagen we in een onderzoek van SCALIQ, als

ik het goed citeer, over hoogbegaafdheid. Daaruit blijkt dat

er nog groepen kinderen zijn die in onvoldoende mate in

aanmerking komen voor de programma's die over hoogbegaafdheid gaan, met name meisjes, maar ook kinderen met

een migratieachtergrond. Dat is een gemiste kans. Dat is

een gemiste kans voor de kinderen, dat is een gemiste kans

voor de samenleving en dat is een gemiste kans om zo veel

mogelijk talenten in dit land te benutten. Eigenlijk ben ik

benieuwd wat de staatssecretaris daarmee van plan is. Ik

heb volgens mij nog geen reactie gezien, maar dat kan aan

mij liggen. Ik ben enorm benieuwd of de staatssecretaris

ook aan de slag wil gaan met het beter benaderen en

bereiken van groepen die op dit moment geen onderdeel

uitmaken van de aanpak van hoogbegaafdheid.

VVDMevrouw Martens-AmericaVVD

Weer horen we grote woorden over mbo-stagediscriminatie,

toegang tot werk et cetera. Ik pak opnieuw even het

Rekenkamerrapport erbij, want volgens mij is het belangrijk

dat we in dit huis blijven praten over feiten en cijfers en

betrouwbare instituten. Als ik dat onderzoek lees, staat er:

"De besturen van mbo-instellingen die wij in ons onderzoek

hebben betrokken, hebben tegenover ons aangegeven dat

zij niet weten wat de ontwikkelingen zijn in de kansengelijkheid van de studenten. Evenmin weten zij of de maatregelen

en de inzet van geld daar een positieve invloed op hebben

gehad. Zij hebben daar geen gegevens over. Zowel de

minister als OCW als de mbo-besturen kunnen ons op dit

moment niet aangeven of dit wel of niet heeft gewerkt."

Betekent dit dat de heer Ergin gewoon vindt dat we die 1,4

miljard extra moeten blijven uitgeven, zonder dat we weten

waar we het aan uitgeven?

DENKDe heer ErginDENK

Mevrouw Martens-America heeft het specifiek over stageproblematiek. Volgens mij staat er ergens verder in het

rapport waar zij uit citeert dat als het gaat om de aanpak

van stageproblematiek en stagediscriminatie, er onder de

schoolbesturen een discussie was over wat er nou wel

onder discriminatie valt en wat niet. Als de vraag is of ik

dat de juiste discussie vind, ben ik het er zeker mee eens

dat dit niet de juiste discussie is. Zeg ik dat alle onderwijsmiddelen effectief worden ingezet? Volgens mij heb ik

vandaag nog een debat gehad met een andere zeer waardevolle collega over dat dit niet het geval is en dat we

moeten kijken naar de hoe-vroeg, naar hoe we dat kunnen

verbeteren. Daarbij vindt mevrouw Martens-America mij

aan haar zijde, maar niet als het gaat om de conclusie dat

we — als ik het goed heb gehoord — geld moeten weghalen

omdat dit niet goed besteed zou worden. Als ik het goed

heb begrepen. Maar dat kan aan mij liggen, hè.

De voorzitterVoorzitter

Geen interruptie? Jawel? Oké.

VVDMevrouw Martens-AmericaVVD

Je ziet het vandaag weer gebeuren. Ik ben tégen stagediscriminatie; dat is een feit. Maar als uit onderzoeken blijkt

dat de middelen die we daarvoor inzetten niet toereikend

of niet efficiënt zijn, moeten we het misschien over hele

andere zaken in het onderwijs hebben als we stagediscriminatie willen aanpakken. De automatische reflex in dit huis

dat we minder geld aan iets uitgeven omdat er ook onderzoeken onder liggen waaruit blijkt dat het niet werkt of niet

effectief is, betekent natuurlijk niet, zeg ik via de voorzitter

tegen de heer Ergin, dat de VVD het niet erg vindt dat er

stagediscriminatie is. De heer Ergin zegt ook: ik ben het niet

eens met het antwoord dat we dan dus minder geld nodig

hebben. Maar dat staat letterlijk in het rapport. Laten we

dus zuiver het debat voeren over de inhoud: wat is het

probleem en wat zijn de oplossingen? Als blijkt dat geld

niet per definitie de oplossing is, moet de conclusie hier

niet zijn dat je het dan prima vindt dat er stagediscriminatie

plaatsvindt. We moeten het geld zuiver aangeven en rapporten blijven volgen.

DENKDe heer ErginDENK

De beschuldiging dat de VVD stagemarktdiscriminatie niet

belangrijk zou vinden, zou ik nooit uiten in dit huis. Ik ken

mevrouw Martens-America en ik ken het verkiezingsprogramma van de VVD. We zijn het op heel veel punten

oneens met elkaar, maar op dit punt niet, denk ik. Wat ik in

mijn bijdrage probeerde aan te geven, is dat er twee dingen

spelen als we het hebben over stageproblematiek. Aan de

ene kant is er sprake van stagemarktdiscriminatie. In heel

veel andere onderzoeken is vastgesteld dat dat een reëel

probleem is. Aan de andere kant wilde ik het vandaag juist

hebben over de stagevergoeding. Ik wil dus best wel een

discussie voeren over de vraag of de middelen effectief

worden ingezet. Ik wil er ook best wel in meegaan dat dat

op sommige fronten niet het geval is. Sterker nog, ik heb

dat in het onderwijs zelf gezien. Ik kom zelf niet uit het

onderwijs, maar ik heb heel lang aanverwant aan het

onderwijs gewerkt. Die discussie wil ik dus zeker voeren.

Maar eigenlijk zou ik tijdens dit begrotingsdebat vandaag

ook wel een stap willen zetten richting het wettelijk regelen

van een stagevergoeding. Misschien moeten we daar samen

nog het debat over voeren.

Voorzitter. Ik kwam volgens mij aan bij het punt over

hoogbegaafdheid. Mijn vraag aan de staatssecretaris is:

kunnen we hier vandaag ook stappen in zetten? Kunnen

we ervoor zorgen dat we talenten niet mislopen omdat er

onvoldoende aandacht voor hen is?

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-41

Voorzitter. Dan mijn volgende punt, over het vormingsonderwijs. We hebben in dit land heel vaak discussie over

segregatie. Ik ben heel lang wethouder geweest in een van

de meest gesegregeerde gemeenten in Nederland als het

gaat om onderwijs, Schiedam. Dat was ik twee jaar — ik

zeg "heel lang", maar het was twee jaar. Juist zaken als

vormingsonderwijs waren enorm belangrijk om de verschillende denominaties aan elkaar te verbinden. Ik lees in deze

begroting dat ook daarop wordt bezuinigd. Volgens mij is

dat niet goed voor de segregatie in dit land, waar we juist

werk van willen maken. We willen juist groepen bij elkaar

brengen. De staatssecretaris kwam in de nota van wijziging

tot de conclusie dat het weinig effectief was. Ik zou daar

graag wat nadere toelichting op willen, want ik heb dat

eigenlijk niet vast kunnen stellen en ik heb het dienstencentrum dat ook niet horen bevestigen. Ik ben dus enorm

benieuwd naar een toelichting daarop.

Voorzitter. Dan mijn een-na-laatste punt, over het wetsvoorstel Toezicht informeel onderwijs. Daar hebben we het

vandaag al heel vaak over gehad. We weten dat het wetsvoorstel op dit moment in consultatie is. We weten waar

de wet vandaan komt en op welke groep dit wetsvoorstel

is gericht. We weten inmiddels ook dat het wetsvoorstel

enorm wringt met een groot aantal grondrechten, zoals de

vrijheid van vereniging, de vrijheid van godsdienst en de

vrijheid van meningsuiting. Met dit wetsvoorstel zijn zeven

à acht grondrechten in het geding. In het wetsvoorstel zien

we zelfs een artikel waarin wordt geregeld dat de onderwijsinspectie mag registreren wat de politieke opvattingen van

de persoon in kwestie zouden zijn. Dat moeten we niet

willen in dit land. Dat moeten we niet willen. Daarom vraag

ik het volgende aan de staatssecretaris. We hebben inmiddels te maken met een internetconsultatie waar meer dan

1.500 mensen op hebben gereageerd. We hebben te maken

met een wet waarover de hele samenleving in rep en roer

is. We hebben te maken met een wetsvoorstel waarvan de

onderwijsinspectie in een vandaag geopenbaard rapport

gehakt heeft gemaakt. Ik ga de woorden die vandaag zijn

gevallen niet herhalen, maar eigenlijk wil ik aan de staatssecretaris vragen waarom ze nog in volle vaart op een muur

af rijdt. We weten namelijk dat dit wetsvoorstel niet goed

is voor het land en niet goed is voor al die vrijwilligers die

zich dagdagelijks inzetten voor de kinderen.

Voorzitter. Mijn laatste punt gaat over de imamopleiding.

In de nota van wijziging zien we een besparing van naar ik

dacht €400.000. Ik dacht altijd dat dit een SZW-onderwerp

was, dus ik had het voorbereid voor morgen, maar aangezien het in de begroting van OCW staat, wil ik het daar nu

over hebben. We hebben hier in dit huis heel vaak de discussie over buitenlandse inmenging. Iedereen heeft daar

zijn eigen definitie voor. Iedereen is op zijn eigen manier

gevoelig, of juist niet, voor bepaalde landen. Laten we die

discussie even laten voor wat het is.

Laten we wel vooropstellen dat het heel belangrijk is dat

we in Nederland te maken hebben met een grote, dynamische islamitische gemeenschap. Als het aan DENK ligt, leidt

die gemeenschap in de toekomst ook de imams in Nederland op. Volgens mij zijn we allemaal voorstander van

imams van Nederlandse bodem. Op dat punt, zeg ik voordat

u weer naar de interruptiemicrofoon loopt, mevrouw Martens-America: er staat echt een bezuiniging op het gebied

van imamopleidingen in de begroting. Ik maak me daar

zorgen om, omdat ik gewoon wil dat er een Nederlandstalige, vanuit Nederland ingerichte imamopleiding komt. Ik

ben benieuwd waarom het kabinet daarvoor heeft gekozen.

Dank u wel, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank. We gaan nu luisteren naar de heer Dekker.

Hij spreekt namens de fractie van Forum voor Democratie.

Gaat uw gang.

FVDDe heer DekkerFVD

Voorzitter. Het ministerie van OCW beslaat een enorm

aandachtsgebied en omvat voor 2025 een totaalbedrag van

bijna 58 miljard euro. Het overgrote deel daarvan wordt

besteed aan onderwijs en dan vooral aan basisonderwijs.

Op zichzelf lijkt dat een goeie zaak. Het opleiden van onze

kinderen, en dan vooral het bijbrengen van noodzakelijke

basisvaardigheden als lezen, schrijven en rekenen, is van

het grootste belang. De problemen die in het veld spelen,

zoals de gestage afnemende geletterdheid van schoolverlatende kinderen en het nijpende tekort aan leraren, krijgen

in de begrotingsstukken terecht veel aandacht.

Ik wil hierbij opmerken dat de basisschoolleerlingenpopulatie qua achtergrond de laatste jaren, en zeker de laatste

decennia, belangrijk gewijzigd is. Dit feit wordt vaak onbenoemd gelaten wanneer we het over groeiende ongeletterdheid of functioneel analfabetisme van schoolverlaters hebben. Op basis van de CBS-cijfers uit 2023 constateer ik dat

landelijk circa 30% van de basisschoolleerlingen een

immigratieachtergrond heeft. Wanneer we ook de derde

en vierde generatie meerekenen, komen we schattenderwijs

landelijk in totaal in de ordegrootte van 50% van de basisschoolleerlingen met een migratieachtergrond uit. Dat is

circa vier keer zoveel als 30 jaar geleden.

In deze groep is de taal die thuis gesproken wordt, vaak

niet Nederlands. Daardoor komt een belangrijk deel van

deze kinderen met een Nederlandse taalachterstand op

school. Op een basisschool bestaat de logische neiging om

leerlingen met een achterstand meer aandacht te geven,

maar dat gaat al gauw ten koste van de aandacht voor de

vlottere leerlingen. Wij pleiten ervoor om deze problematiek

nadrukkelijk te onderkennen. Weliswaar lezen we in de

begroting voor 2025 over allerlei verbeteringsinitiatieven,

zoals investeringen in voorschoolse educatie, maar ook

hier is de aandacht in de eerste plaats gericht op leerlingen

met een achterstand. Hoe draagt de staatssecretaris er zorg

voor dat de vlottere leerlingen de aandacht krijgen die ze

verdienen en niet onder de taalachterstand van hun klasgenoten te lijden hebben? Graag een reflectie hierop van de

staatssecretaris.

Voorzitter. Maar ik wil me in dit debat concentreren op een

ander onderwerp, op een in financiële termen relatief klein

onderdeel van deze begroting, maar wel een onderdeel dat

snel aan maatschappelijk belang wint. Dat is de wetenschap,

de W uit de OCW-afkorting. Aan wetenschappelijk onderwijs

op de universiteiten geven we op jaarbasis 7,1 miljard euro

uit. Voor onderzoeks- en wetenschapsbeleid is dat nog eens

ongeveer 1,7 miljard. Dat is natuurlijk veel geld, maar in de

context van de bedragen die hier aan de orde zijn, komt het

op mij soms bescheiden over.

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-42

Voorzitter. Er wordt deze dagen namelijk meer dan ooit een

beroep gedaan op de wetenschap. Dat is als bron van

onbetwistbare, objectieve waarheid. We zien bijvoorbeeld

factchecking van allerlei beweringen op social media, of de

desinformatie- en misinformatiebestrijdingscampagnes

van overheden. Wat geen des- of misinformatie is, moet

vaak de wetenschap uitmaken. Het is ook als rechtvaardiging van overheidsbeleid. Dat is soms ingrijpend beleid.

De wetenschap wordt opgevoerd als bron van vaststaande

en bewezen feiten. Het publiekelijk in twijfel trekken daarvan

is eigenlijk not done. Dat maakt je een wetenschapsontkenner, een complotdenker, een vreemde snuiter.

Tegenwoordig is zo'n 15% van de volwassenen wetenschappelijk opgeleid, met een afgeronde masteropleiding of zelfs

een wetenschappelijke promotie. Wanneer we de definitie

van "wetenschappelijk" iets oprekken met hbo en bachelor,

komen we zelfs op 20%, 25% of 30% uit. De magie van de

wetenschap als domein van bollebozen uit de betere kringen

is met deze geslaagde volksverheffing geheel verdwenen,

zou je zeggen. Aan de ene kant wordt aan de wetenschap

een steeds belangrijkere rol toegedicht en worden wetenschappers in toenemende mate opgevoerd als bepalende

deskundigen, soms zelfs als beslissende arbiters, bij maatschappelijk gewichtige kwesties. Aan de andere kant is een

wetenschappelijke opleiding of titel niets bijzonders meer

en boezemt deze veel minder ontzag in dan in vroeger tijden

gebruikelijk was. Misschien is de verhoogde verwijzing naar

de wetenschap als beslissende bron van waarheid in combinatie met het afgenomen gezag ervoor wel een reden

voor de toegenomen argwaan en polarisatie in ons land.

De wetenschappelijke methode is er in de praktijk op gericht

om de dominante theorie, het heersende paradigma met

hand en tand te verdedigen. De peerreview, het aan een

vakgenoot voorleggen van een concept-wetenschappelijk

artikel alvorens tot publicatie over te gaan, wordt gezien

als de ultieme kwaliteitsgarantie, maar versterkt in zekere

zin juist dat verdedigingsproces. Geen van de wetenschappelijke doorbraken uit het verleden zou succesvol door een

peerreviewproces gekomen zijn. Denk aan Galileo Galilei,

Charles Darwin, Albert Einstein enzovoorts. Deze behoudende neigingen in de wetenschappelijke praktijk zijn al

jaren bekend. Mijn indruk is dat ze sterker worden en dat

de ideologische druk verder toeneemt.

Er zijn nog steeds wetenschappers die een eigen geluid

durven te laten horen op bijvoorbeeld de terreinen COVID-

19 en vaccinaties, klimaatverandering en energietransitie

of stikstof en natuur, maar zij worden in hun voortbestaan

bedreigd. Het volharden in een eigen mening die niet

meeloopt met het geaccepteerde verhaal is mijns inziens

een kracht die in de wetenschap moet worden beloond,

maar hij wordt juist zwaar ontmoedigd. Cancelling en

deplatforming liggen voor deze mensen op de loer. Dan

worden hun toekomstmogelijkheden afgesneden. Dat

moeten we niet laten gebeuren.

Forum voor Democratie stelt voor om juist ruimte te maken

voor contraire geluiden, voor fundamenteel andere inzichten, voor de luis in de pels, voor de advocaat van de duivel,

en om een plaats in te richten die langdurig een academische vrijplaats is, een broedplaats waar de ideeënstrijd

volop wordt aangegaan, waar academische tegendraadsheid wordt gewaardeerd en die niet leidt tot cancelpraktijken, waar alles gezegd mag worden en geen verstikkende

politieke correctheid heerst. Een plaats uniek in de wereld,

waar nieuwe ideeën vandaan komen, voor een echt onafhankelijke visie, waardoor eigenzinnige talenten worden

aangetrokken. Een waarlijk alternatief. Daarom stelt Forum

voor Democratie voor een tegenspraakfonds op te richten,

een nieuw fonds voor vrijdenkers, voor wetenschappers

die een ander geluid laten horen dan de gevestigde, geaccepteerde richting. Daartoe zullen wij een amendement

indienen, voor een verheffing van Nederland in de vaart

der volkeren. Ik hoor graag de reflectie van de minister

hierover.

Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Dank voor uw inbreng. Dan gaan we nu luisteren naar de

heer Stoffer. Hij voert het woord namens de SGP. Gaat uw

gang.

SGPDe heer StofferSGP

Bevrijd de onderwijsdieren! Deze oproep was de titel van

een rapport uit 2011 over artikel 23 van onze Grondwet. Op

de voorkant van dit rapport ziet u een striptekening van een

onderwijsfiguur in een getraliede kooi. Buiten staat een

bewaker gewapend met sleutel en zweep. Het onderwijs

zit op allerlei manieren in de knel. Dat merken we dit jaar

ook op allerlei manieren.

Voorzitter. Als we spreken over de begroting, kunnen we

in de eerste plaats niet om de vrees voor het dreigende

bezuinigingsjuk heen. Je raakt er weer van onder de indruk

op hoeveel manieren het onderwijs van belang is voor de

samenleving. De bezuinigingen raken op allerlei manieren

het onderwijs zelf, de samenleving en ook onze economie.

De SGP is daarom erg benieuwd welke mogelijkheden er

zijn om de problemen te beperken. Laat ik gelijk aangeven

dat wij de begroting niet zonder meer zullen steunen. Wij

voelen sympathie voor onderdelen van amendementen die

zijn ingediend door collega-partijen. Daarbij moet ik zeggen

dat we ook enige zorgen hebben over de gevolgen van de

dekkingen die we daarbij zien. Maar we zullen zien waar

we uiteindelijk uitkomen.

Voorzitter. Het begint ook ernstig te knellen bij artikel 23

van de Grondwet. De SGP constateert helaas dat dit kabinet

het bont maakt, niet alleen in het bijzonder onderwijs en

het openbaar onderwijs, maar inmiddels zelfs ver buiten

het onderwijs zelf. Volgend jaar is het 160 jaar geleden dat

de Nederlandsche Zondagsschool Vereeniging werd

opgericht. De boodschap die sindsdien op al die zondagsscholen aan kinderen is meegegeven, is eenvoudig en

heilzaam voor iedereen: God liefhebben boven alles en je

naasten als jezelf. Er is daarom ook nog nooit een klacht

geweest over haat, geweld of discriminatie. De behoefte

om toezicht te houden is dan toch ook volstrekt uit de lucht

gegrepen? Toch heeft het kabinet die merkwaardige

behoefte. En die stopt niet bij zondagsscholen. De inspectie

beschrijft helder hoever de overheid zich met het wetsvoorstel mengt in de vrije samenleving: activiteiten van de

scouting, trainingen van milieuorganisaties, bijeenkomsten

van sportclubs, politieke jongerenbijeenkomsten en ga zo

maar door. Dit wetsvoorstel is eigenlijk een ondertoezichtstelling van al onze minderjarigen. Een regeling voor toezicht op de vrije samenleving roept niet alleen veel juridische bezwaren op, maar ook veel verontwaardiging bij

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-43

gewone burgers. Kan de staatssecretaris zich voorstellen

dat burgers zich onheus in de verdachtenbank gedrukt

voelen? Waarom koos zij in de consultatie nog steeds niet

voor een specifieke aanpak van problemen op basis van

signalen van veiligheidsdiensten? De inspectie noemt het

voorstel onuitvoerbaar en voor haar positie rechtsstatelijk

kwetsbaar. Moet dat voor de staatssecretaris niet al voldoende zijn om meteen van deze rechtsstatelijke dwaalweg

terug te keren?

Voorzitter. Ook als het gaat om het godsdienstonderwijs

op openbare scholen rammelt de onderbouwing. Het gaat

hier om een grondwettelijk recht van ouders, naast de eigen

verantwoordelijkheid van de openbare school. Beseft het

kabinet dat hier meer aan de orde is dan alleen een subsidie?

Voorzitter. Als het gaat om bevrijding van onderwijsmensen,

wil ik hier ook een warm pleidooi houden voor vakmanschap. De SGP vindt het zorgelijk dat leraren steeds meer

gekooid worden door meningen van mensen buiten het

onderwijs, waaronder de politiek. Laat de volgende vreemde

ontwikkelingen eens op u inwerken. In de afgelopen vijftien

jaar werkten steeds meer mensen in het onderwijs, maar

steeg het lerarentekort, groeide het geld, daalde het aantal

leerlingen en behaalden zij slechtere resultaten. De schil

van mensen die werken in het onderwijs maar geen lesgeven, groeit. Ze weten precies te vertellen hoe onderwijs

moet werken, zelfs bewezen effectief, maar geven nooit les.

We zouden een hoogleraar chirurgie toch niet serieus

nemen als hij zelf niet weet wat snijden is? In het onderwijs

vinden we dit soort situaties heel normaal. Het is geen uitzondering dat mensen leidinggeven, inspecteur zijn of zelfs

leraren opleiden zonder zelf voor de klas te staan. Als we

vakmanschap echt terug willen, kunnen we hier niet in

berusten. Mijn concrete vraag is dan ook of de minister met

de sector wil verkennen of er als richtlijn een minimumlesnorm kan komen, te beginnen voor leidinggevenden,

inspecteurs en lerarenopleiders.

Voorzitter. Scholen raakten door de jaren heen steeds meer

verstrikt in een web aan regelgeving. De SGP vindt dat de

Kamer daar de komende tijd veel kritischer naar moet kijken,

bijvoorbeeld bij wetsvoorstellen. We blijven regels stapelen,

maar schrappen bijna nooit. Ik noem in het kader van de

begroting ook de subsidieregels. Denk bijvoorbeeld aan de

subsidies van de Gezonde School voor lesmethoden over

seksualiteit en relaties. Daarbij geldt niet alleen de verplichting om een erkende lesmethode te kiezen, maar moet er

ook een coördinator worden aangesteld en verplicht scholing worden gevolgd via de GGD. Waarom geven we niet

de vrijheid aan scholen om in directe afstemming met

aanbieders van erkende methoden hun onderwijs uit te

werken? Dit kan veel eenvoudiger. De SGP legt ook alvast

de vinger bij de plannen voor de kleinescholentoeslag. Gaat

het kabinet eerst uitvoerig onderzoeken en beschrijven wat

de gevolgen voor alle regio's en richtingen zijn, voordat er

wijzigingen komen?

Voorzitter, tot slot. De SGP wil twee specifieke punten

maken over het hoger onderwijs. Allereerst spreek ik mijn

zorgen uit over de talenstudies Duits en Frans. Verschillende

opleidingen gaan omvallen, zonder dat we zicht hebben op

wat we minimaal in Nederland willen behouden. Daarom

heb ik een amendement ingediend om vanuit de sector een

actieplan op te stellen voor het behoud en de versterking

van deze studies. Wat betreft de pabo zullen we nog een

inhoudelijk debat gaan voeren over de splitsing in het jonge

en oude kind. De SGP hoort graag nu al van de minister of

een experiment een nuttig middel kan zijn bij dit onderwerp.

Dan kunnen we de praktijkervaring opdoen, zonder meteen

een kwellend systeem op te tuigen.

Dat was het, voorzitter. Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank. Dan gaan we nu luisteren naar de heer Ceder.

Hij voert het woord namens de ChristenUnie. Gaat uw gang.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Voorzitter. Dit regeerakkoord bevat — hoe zal ik het zeggen?

— een aantal bijzondere plannen. Een daarvan is dat leraren

aan de slag moeten met methodes die politiek neutraal zijn,

met neutrale doelen. Neutraal onderwijs, alsof dat bestaat.

Alsof we niet allemaal vanuit verschillende wereldbeelden

— vanuit het liberalisme, het christelijk denken, het islamitisch denken, de socialistische blik — ons leven zin proberen

te geven en onze kinderen daarbinnen waarden proberen

mee te geven als het om pedagogische vorming gaat.

Neutraal, alsof een mens zijn of haar wereldbeeld even kan

uittrekken zodra hij of zij een klaslokaal binnenstapt, terwijl

een op dat moment door een meerderheid gedomineerd

politiek wereldbeeld wel vrij spel krijgt in het onderwijs,

onder het mom van neutraliteit.

Neutraal? Niemand is neutraal. Daarom is het onderwijs

bij uitstek het domein waar er met open vizier pedagogische

vrijheid moet zijn om kinderen te onderwijzen en te vormen

tot volwaardige, vrije burgers. Het is dan ook geen toeval,

denk ik, dat de scholen waarop dat gebeurt, de scholen die

de pedagogische vrijheid nemen om zich op levensbeschouwelijke wijze te organiseren, in Nederland de best presterende scholen zijn. De vrijheid van onderwijs is een fundamenteel grondrecht, met vrijheid voor ouders om een

school te kiezen of zelfs op te richten die bij hun wereldbeeld past en met leraren die vanuit hun eigen professionaliteit en perspectief vormgeven aan goed onderwijs en

vakmanschap.

Mijn oproep aan het kabinet is daarom ook: hou artikel 23

van de Grondwet hoog. Hoewel de borging van dit artikel

in het regeerakkoord staat, maak ik mij wel grote zorgen,

want wat zijn "neutrale doelen" dan? Dat is mijn specifieke

vraag aan de minister. Is artikel 23 wel veilig bij dit kabinet?

Want als ik de plannen voor toezicht op onderwijs en de

forse kritiek daarop vanuit zowel de samenleving als de

onderwijsinspectie zie, ben ik daar niet gerust op. Het

optuigen van een onbegrensd staatstoezicht, van de zondagsschool tot de Talmoedlessen tot de scouting- en voetbalclubs: voor welk probleem is dit een oplossing? Het is

inmiddels duidelijk dat de inspectie de uitvoeringsrol die

haar is toebedeeld, niet ziet zitten en dat die de taak van de

inspectie in het reguliere onderwijs zelfs onder druk zet.

Wat is de reactie van de staatssecretaris hierop?

Voorzitter. Tevens wordt er bezuinigd op godsdienstonderwijs en levensbeschouwelijk onderwijs, terwijl in de wet is

verankerd dat leerlingen in het openbaar onderwijs in de

gelegenheid moeten worden gesteld om vormingsonderwijs, humanistisch, protestants, joods of wat dan ook, te

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-44

ontvangen. Op welke manier kunnen openbare scholen

volgens de staatssecretaris nog aan hun wettelijke plicht

voldoen als deze bekostiging wordt geschrapt? Komt hiermee bovendien niet de garantiefunctie van het openbaar

onderwijs in het geding? Levensbeschouwelijk en godsdienstig onderwijs wordt al meer dan een eeuw op openbare

scholen gegeven. Gaat dat sneuvelen onder het kabinet-

Schoof? Is dat de nalatenschap van deze minister en

staatssecretaris?

Voorzitter. Er is in het debat al veel langsgekomen en het

is duidelijk: de ChristenUnie wil een aantal wijzigingen.

Samen met D66, CDA en JA21 hebben wij een amendement

ingediend met voorstellen over de langstudeerboete, het

tegengaan van bezuinigingen op hoger onderwijs en juist

de godsdienstvrijheid. Mijn vraag aan de minister is: wanneer gaan we zaken doen? Zo is het schrappen van subsidies voor de maatschappelijke diensttijd bijzonder jammer,

omdat we juist in deze tijd zien dat de samenleving snakt

naar maatschappelijke samenhang en initiatieven die die

samenhang bevorderen. Het is dan ook een wereldvreemde

keuze om die af te schaffen zonder alternatief. Hoe denkt

de minister de continuïteit te borgen?

Voorzitter. Tot slot een paar vragen. Ook het Regionaal

investeringsfonds wordt wegbezuinigd. Zijn er alternatieve

oplossingen te overwegen om dit mooie fonds voort te

zetten?

Ik dank de minister voor de opmerkingen over de praktijkgerichte havo. Ik zie wel een aantal scholen, zoals in

Gorinchem, die echt een unieke vorm van techniek-havo

hebben, min of meer techniekonderwijs. Neemt de staatssecretaris ook deze scholen expliciet mee in de doorontwikkeling, zodat straks wellicht in elke provincie zulke scholen

bestaan?

Kan de minister actuele cijfers delen over de instroom en

het behoud van mannen op de pabo? Dit is ook een

belangrijk punt voor de ChristenUnie. Ziet hij ruimte voor

verbetering en zo ja, op welke manier?

Dank u wel, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Dank voor uw inbreng. We gaan luisteren naar mevrouw

Koekkoek, die spreekt namens de fractie van Volt.

VoltMevrouw KoekkoekVolt

Dank, voorzitter. Laat ik beginnen met een compliment,

namelijk dat het kabinet veel geld en energie steekt in het

funderend onderwijs. Dat is een goed voornemen. Maar

het is voor ons dan totaal onbegrijpelijk dat dit herstelplan

gepaard gaat met bezuinigingen op het vervolgonderwijs

van wel 1 miljard euro: wegvallende startersbeurzen, het

niet inzetten van valorisatie en minder geld naar innovatieve

projecten. Kinderen worden met dit herstelplan klaargestoomd voor een onderwijsstelsel dat geen plek meer voor

ze zal hebben. De logica ontbreekt. Waarom kiest de

minister, wil ik aan hem vragen, voor bezuinigingen die

niet alleen grote gevolgen zullen hebben voor het vestigingsklimaat en de kansengelijkheid in het land, maar ook voor

ons verdienvermogen. Hoe draagt deze begroting bij aan

economie van de toekomst? Hoe reageert de minister op

geluiden uit het bedrijfsleven en uit de techsector dat deze

plannen Nederland niet concurrerend houden maar dat

onze innovatie juist wordt gehinderd door deze plannen?

Voorzitter. Een concreet voorbeeld van deze bezuinigingen

is de 215 miljoen uit het Fonds Onderzoek en Wetenschap.

De kortingen op de sectorplannen zijn namelijk teruggedraaid ten koste van de startersbeurs voor studenten en

jonge onderzoekers. Het zijn nu juist deze beurzen die uniek

onderzoek stimuleren en kansen bieden aan iedereen om

een wetenschappelijke bijdrage te leveren. Waarom wordt

beleid van vorige kabinetten op het gebied van het bevorderen van innovatie via de onderwijssector teruggedraaid?

Ziet de minister dat deze maatregel denivellerend kan

werken?

Voorzitter. Om verder afbreuk te doen aan het vertrouwen

van studenten in de overheid besloten de coalitiepartijen

afgelopen zomer om plannen voor een langstudeerboete

aan te kondigen. Die boetes zijn al een keer onsuccesvol

geïmplementeerd in ons land en zouden studenten moeten

stimuleren om tijdig hun studie af te maken. Maar hierbij

is geen rekening gehouden met de vele uitzonderlijke

gevallen in het studentenleven. Er komt nu een brief met

de precieze invulling van de maatregelen, maar ik zou de

minister toch op een tweetal zaken willen wijzen. Ten eerste

willen jongeren door de langstudeerboete nu al niet meer

studeren. Ze zijn te bang voor de financiële gevolgen van

uitloop, iets wat overigens ook minder internationale studenten aantrekt. Deelt de minister het beeld dat een opgeleide bevolking positief bijdraagt aan het bedrijfsleven en

aan innovatie in Nederland? Hoe kijkt de minister naar het

feit dat deze afname in menselijk kapitaal negatief zal uitpakken voor ons vestigingsklimaat?

Daarnaast raakt het kabinet ook een zeer kwetsbare groep

met deze maatregel, namelijk studenten met een vluchtachtergrond. Zij hebben geldige redenen om vaak wat meer

tijd nodig te hebben voor het doorlopen van hun studie. Ze

volgens immers een opleiding in een volledig nieuwe taal

en een ander onderwijssysteem en hebben daarnaast vaker

te maken met een gebrek aan financiële middelen. Het gaat

hier dus om het bewust ontmoedigen van ruim 4.100 statushouders, dus mensen die hier al mogen verblijven, die

door middel van een studie willen bijdragen aan onze

maatschappij. Hoe plaatst de minister deze maatregelen in

het kader van kansengelijkheid, wil ik hem vragen. En is de

minister het ermee eens dat het effect van deze maatregel

ook is dat mensen die juist willen meedoen, minder makkelijk kunnen meedoen in de samenleving?

Voorzitter. Het faciliteren van opleidingen voor mensen met

een vluchtachtergrond is tevens opgenomen in het Tirana

Communiqué. Dat is het resultaat van de meest recente

evaluatie van de Bolognaverklaring. Andere initiatieven

zoals het stimuleren van uitwisselingsprogramma's en het

garanderen van academische autonomie zijn er ook in

opgenomen. Er wordt specifiek op gedoeld om in 2030 een

inclusief, innovatief en onderling verbonden hoger onderwijs tot stand te brengen in Europa. Hoe kijkt de minister

naar het feit dat deze begroting haaks staat op de afspraken

uit de Bolognaverklaring?

Voorzitter. Tot slot wil ik het hebben over digitale geletterdheid. Dat is in deze tijden een belangrijke vaardigheid en

een essentiële sleutel tot kansengelijkheid. Maar nog niet

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-45

ieder kind heeft nu toegang tot de middelen om de digitale

geletterdheid te ontwikkelen. Wij zien dat organisaties meer

aanvragen binnenkrijgen voor de schoolspullenpas dan zij

kunnen betalen van subsidies. Het gaat dan om de meest

basale voorzieningen voor kinderen, zoals rekenmachines,

zodat zij volop kunnen meedraaien met de vakken op hun

scholen. Ik vraag de staatssecretaris of zij het ermee eens

is dat dit gat zo snel mogelijk gedicht moet worden om de

kansenongelijkheid in het land tegen te gaan.

Daarnaast is digitale geletterdheid momenteel niet wettelijk

als kerndoel opgenomen in het curriculum. Met de publicatie van de conceptkerndoelen voor digitale geletterdheid

zijn scholen aangespoord om dit onderwerp op te nemen

in hun curriculum, maar zij ontvangen nauwelijks sturing

bij het implementeren van deze materie en schakelen

daarom vaak hulp in van geprivatiseerde onderwijsadviesbureaus. Deze bedrijven bieden ondersteuning aan scholen

die nieuwe vakken zoals digitale geletterdheid of andere

kerndoelen willen implementeren, maar die worden door

het ministerie niet inhoudelijk getoetst aan de hand van

een kwaliteitskader. We zien daarom dat er een ondersteuningssector is gegroeid waarin je een wildgroei aan eenmanszaken ziet sinds de privatisering in 2006. Van de ruim

3.400 geregistreerde bedrijven zijn er inmiddels ongeveer

3.115 zzp'ers. Deze bedrijven leveren dus ongetoetst en

ongecoördineerd advies aan scholen. Dat levert weer een

versnipperd onderwijsstelsel op. Dit heeft als gevolg dat

de onderwijsinspectie en daarmee ook de politiek geen

sturing kunnen geven en geen controle kunnen uitvoeren

op onder andere de behaalde kennis en vaardigheden van

kinderen en op de kosten. Ziet de minister ook een conflict

in de wildgroei aan eenmanszaken in de onderwijsondersteuningssector en kan de minister uitleggen welke stappen

hij neemt om de ongereguleerde groei in te perken?

Dank, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank voor uw inbreng. Tot slot van de zijde van

de Kamer is het woord aan de heer Eerdmans. Hij voert het

woord namens de fractie van JA21.

JA21De heer EerdmansJA21

Jazeker. Voorzitter, dank u wel. Goedenavond. Mijn felicitaties aan de heer Uppelschoten voor zijn mooie maidenspeech.

Meestal lees je dat het moederdepartement Binnenlandse

Zaken is, het departement der departementen, maar goedbeschouwd is dat eigenlijk het onderwijsdepartement. Zo

is het. De minister is het ermee eens. Goed onderwijs en

goed onderzoek zijn namelijk eigenlijk het begin van alles.

School vormt je als individu. Je schooltijd is ook zoveel

meer dan alleen het volgen van lessen. Het bepaalt hoe je

de rest van je leven je rol in de maatschappij gaat vervullen.

Daarom is JA21 — ik zeg het maar meteen — tegen de

miljardenbezuiniging op deze begroting.

Voorzitter. Wij kunnen met heel veel aangekondigd beleid

van het kabinet leven, maar niet hiermee. De helft van onze

leerlingen haalt op rekenen en taal niet het niveau. Er is

een lerarentekort. De aansluiting van mbo en hbo op de

arbeidsmarkt verloopt uiterst stroef. Op kennis en innovatie,

ons verdienmodel voor de toekomst, wordt gekort. Het is

dus dom en funest. Daarom heb ik graag samen met D66,

het CDA en de ChristenUnie het amendement-Jetten c.s.

mede ingediend. Een miljard bezuinigen op onderwijs is

kortzichtig, dom en slecht voor ons land, en moet van tafel.

Wie dat allemaal van mij niet wil aannemen, lees dan maar

de Staat van het Onderwijs 2024.

NSCDe heer SoepboerNSC

Ik heb een interview met de heer Eerdmans gelezen, waarin

hij zegt — ik citeer de heer Eerdmans even; ik hoop dat ik

dat goed doe — "ik wil best op linkse hobby's bezuinigen,

maar ik wil niet op onderwijs bezuinigen." Nu heb ik hier

een ingestuurd stuk van een Leidse hoogleraar, die zegt:

het geld dat bij ons op school komt, gaat naar communication en marketing, corporate communication. Er zit dan een

"Directie strategische communicatie en marketing" van 88

man. Het "Leiden Teaching and Innovation Centre" telt 44

medewerkers, onder wie velen die niet eens zelf docenten

lijken te zijn. Hun functiebenamingen lezen als: policy coordinator, senior policy advisor, education policy advisor,

innovation manager, programme manager, community and

event manager, project lead — daar zijn er vier van ...

De voorzitterVoorzitter

Het is duidelijk, hoor.

NSCDe heer SoepboerNSC

Team lead, daar zijn er drie van.

JA21De heer EerdmansJA21

Het is duidelijk.

NSCDe heer SoepboerNSC

Nou ja, de procenten bespaar ik u.

De voorzitterVoorzitter

Graag.

NSCDe heer SoepboerNSC

De korte vraag aan de heer Eerdmans is als volgt, want ik

moet ophouden met voorlezen; dat begrijp ik. Als wat voor

soort hobby kwalificeert u dit? Nee, daar bedoel ik dus niet

links of zo mee; dat bedoel ik absoluut niet. Als wat voor

soort hobby zou meneer Eerdmans dit kwalificeren? En is

de heer Eerdmans het met de fractie van Nieuw Sociaal

Contract eens dat de discussie eigenlijk zou moeten gaan

over hóé we het geld besteden in plaats van hoeveel geld?

JA21De heer EerdmansJA21

Daar kun je best een discussie over voeren. Ik denk dat NSC

terecht zegt dat niet alle opleidingen evenveel resultaat

opleveren op de arbeidsmarkt. Daar heb ik mijzelf ook

weleens druk over gemaakt; dat heb ik trouwens in een

interruptie bij mevrouw Martens al aangegeven. Wat er nu

wordt wegbezuinigd, zijn huiswerkbegeleiding, lerarensalarissen in de Randstad, praktijkleren, doorstromen vanuit

mbo en havo naar de arbeidsmarkt. Het gaat om de

beroepskolom, drempels weghalen bij tekortsectoren en

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-46

zo verder. Dat zijn geen bezuinigingen waar ik vrolijk van

word. Dus ja, er kan misschien best wel wat af als je kijkt

naar pretopleidingen of ineffectieve opleidingen. Daar heb

ik zelf ook wel wat voorbeelden van in mijn achterzak. Je

moet daar het geld weghalen en niet feitelijk structureel 1,3

miljard bezuinigen op het vormingsonderwijs en alles wat

ons gaat helpen op de arbeidsmarkt. Ik blijf het daar dus

van harte mee oneens, denk ik.

NSCDe heer SoepboerNSC

Er liggen nu een aantal concrete bezuinigingen voor, maar

is de heer Eerdmans het met ons eens dat hoe en waar je

je geld inzet, uiteindelijk toch een puzzel blijft? Wat zijn voor

de heer Eerdmans de dingen waarvan hij echt keihard zegt:

daar blijven we vanaf?

JA21De heer EerdmansJA21

De dingen die ik net noemde. Kijk, het lerarentekort los je

ook niet op zonder geld. Ik heb het over startersbeurzen,

stimuleringsfondsen en wetenschappers die bezig zijn met

experimenteren en innovaties. Dat is allemaal academisch

werk dat zo meteen niet meer gedaan wordt. Dat gaat ons

meer geld kosten. Daar sta ik niet alleen in, want dat wordt

ook beweerd door VNO-NCW en de Rabobank, om eens

wat te noemen. Ik geef daar wel om. Ik denk ook dat dat de

investering waard is.

De voorzitterVoorzitter

De heer Eerdmans vervolgt zijn betoog.

JA21De heer EerdmansJA21

Er komt overigens nog een amendement van PvdA-Groen-

Links. Dat gaat nog meer terugdraaien. Dan wordt de prijs

te hoog; laat ik het zo zeggen. Ik denk dat wij elkaar op dat

punt wel weer de hand kunnen schudden.

Voorzitter. De staat van ons onderwijs. Begin deze maand

sprak de MBO Raad de vrees uit dat personeelstekorten in

de zorg en techniek blijven bestaan, want ons onderwijssysteem sluit nog steeds onvoldoende aan op de maatschappelijke behoefte aan professionals en vakmensen. JA21

heeft meermaals haar zorgen hierover uitgesproken.

Gelukkig zijn er ook voorbeelden van hoe het wel kan. In

Zwolle werkt het Deltion College samen met bedrijven om

ervoor te zorgen dat de opleiding van vakmensen wel

naadloos aansluit op de arbeidsmarkt. Onder andere studenten hout- en metaalbewerking kunnen hierdoor werken

met hightech machines die zijn aangeschaft door bedrijven.

Dankzij dit soort samenwerkingen kunnen studenten in hun

studietijd met de nieuwste machines overweg. Ze blijken

dan ook een vliegwiel om samen met bedrijven aan innovaties te werken. Maar nou lijkt de minister voornemens om

ook deze subsidie weg te bezuinigen. Vanaf 2028 wordt het

RIF, het Regionaal investeringsfonds mbo, op nul gezet.

Mijn vraag aan de minister is: wat zijn volgens hem de

gevolgen van de afbouw van het RIF naar nul?

Voorzitter. Onze Nederlandse 15-jarigen behoren tot de

slechtste lezers in de Europese Unie. Dat blijkt uit het grote

PISA-trendonderzoek. 35% haalt het gewenste basisniveau

niet. Alleen Griekenland doet het slechter. Een op de drie

jongeren begrijpt niet meer wat er in een tekst staat. Op

rekenen en wiskunde zakken vrijwel alle Nederlandse kinderen naar een niveau lager dan vier jaar geleden. Het

verschil tussen de toppers en de zwakke leerlingen groeit.

Dat betekent volgens mij twee dingen. Eén. We moeten een

weg vinden om van kinds af aan meer aandacht te richten

op lezen. Ik vond het idee van de VVD over de bibliotheken

verstandig. Twee. We moeten tegelijkertijd onze eigen

communicatie dramatisch gaan vereenvoudigen. Willen

we de driekwart van Nederland die is afgehaakt weer aan

laten haken, dan moet de overheidscommunicatie simpeler

en duidelijker. Mensen horen niet meer wat we zeggen. Ze

lezen niet meer wat we schrijven of wat we vragen. Steeds

meer enveloppen gaan niet eens meer open. Hoe kan je

nou als zelfstandig burger functioneren als je simpelweg

de basale vaardigheid niet hebt om een brief van de overheid te lezen? Zoals Kitty Herweijer het mooi opschreef:

"Wie kan er straks nog een bijsluiter snappen, een klachtenbrief schrijven of een bezwaar aantekenen?"

Voorzitter. Dan ga ik naar veiligheid in de klas. De inspectie

heeft de eerste vier maanden van dit jaar het hoogste aantal

meldingen van heftige incidenten op middelbare scholen

ooit binnengekregen. Het gaat dan om drugsverkoop,

vechtpartijen en wapens en drugs in kluisjes. Het aantal

signalen van fysieke en sociale onveiligheid is in twee jaar

tijd verdrievoudigd. Onderwijsexperts, schooldirecteuren

en leraren zeggen dat de straatcultuur de schoolmuren is

binnengeslopen. Sommige scholen sluiten overdag de

deuren, omdat er anders dealers binnenlopen. Ik wil de

minister graag op het hart drukken dat we de veiligheid

binnen de schoolmuren de hoogste prioriteit moeten geven,

zeker gelet op het nieuws van vanavond bij de NOS over

dreigingen via Snapchat. In Lelystad, Almere en Den Bosch

zijn meerdere scholen gesloten vanwege grote dreiging.

Het was gelukkig vaak loos alarm, maar ik denk dat we dit

hoog op moeten nemen. Dat zeg ik ook tegen de staatssecretaris.

Op onze universiteiten begint ook steeds meer geweld en

intimidatie voor te komen. Universiteiten zijn de vrijhavens

voor kritisch denken en platformen die ruimte bieden voor

prikkelende gesprekken over ethische, politieke of wetenschappelijke kwesties. Hoe heeft het zo ver kunnen komen

dat dit is ingeruild voor tentenkampen, graffiti, megafoons

en grootschalige vernielingen? Alleen al de pro-Palestinademonstraties bij de UvA hebben geresulteerd in een schadebedrag van ruim 4 miljoen euro. JA21 vindt dat de

bestuurders van de universiteit veel en veel daadkrachtiger

hadden moeten optreden. De veiligheid van Joodse en

Israëlische studenten en medewerkers mag nooit gezien

worden als een onderhandelbaar punt, zoals wel gebeurde

na de UvA-rellen. Juist nu verwacht ik van onze regering

en universiteiten een krachtig en breed gedragen statement

tegen antisemitisme op en rondom onze universiteiten.

Voorzitter. Weinig zaken hebben zo het nieuws gedomineerd

als de Jodenjacht na afloop van de voetbalwedstrijd tussen

Ajax en Maccabi, op 7 november. Dat zeg ik met een sterk

gevoel van understatement. We hebben allemaal het crisisoverleg op het Catshuis gevolgd. Gelukkig zit het kabinet

er nog. Als ik één conclusie mag trekken, is het wel dat

aandacht voor antisemitisme belangrijker is dan ooit.

Tot slot, voorzitter. Ik vind het onbegrijpelijk dat de stichting

Na de Oorlog — dat is een toonaangevende organisatie op

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-47

het gebied van Holocausteducatie en antisemitismebestrijding — per 1 januari 2025 haar subsidie dreigt te verliezen.

Het is een stichting die per jaar maar liefst 1.500 aanvragen

van scholen uit het hele land krijgt, wat de enorme behoefte

aan hun werk onderstreept. Dat is de stichting Na de Oorlog.

Mag ik van de minister de toezegging krijgen dat deze

subsidie voor de komende jaren wel gewaarborgd zal blijven?

Voorzitter. Ik had nog één punt, maar ik denk dat ik 'm moet

inslikken, want ik heb geen tijd meer. Ik dank u dus zeer

voor de aandacht.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank. Dank aan alle collega's. We zijn aan het einde

van de eerste termijn van de zijde van de Kamer.

De algemene beraadslaging wordt geschorst.

De voorzitterVoorzitter

Donderdagochtend beginnen we met het vervolg. Dan gaan

we luisteren naar de bewindslieden. Dank aan hen, aan hun

staf, aan de staf van de leden en aan de bodes. Ik sluit de

vergadering. Vergeet uw telefoon niet!

Begroting Onderwijs, Cultuur en

Wetenschap 2025

26 november 2024

TK 28

28-22-48