Aanwezig
Sprekers · 17















Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 2025 (36600-XV) (1e termijn Kamer)
Aanwezig















Behandeld
Document
18 sprekers · 125 bijdragen
Begroting Sociale Zaken en Werkgelegenheid 2025
Martin Bosma
Begroting Sociale Zaken en Werkgelegenheid 2025
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten
van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
(XV) voor het jaar 2025 (36600-XV).
Aan de orde is de begroting Sociale Zaken en Werkgelegenheid. We beginnen met een mooi gedicht, want ik vind dat
we dat verdiend hebben. Het is een gedicht van Breyten
Breytenbach, iemand met een enorme staat van dienst, die
afgelopen weekeinde is overleden. Hij dichtte in het Afrikaans, dat een zustertaal is van het Nederlands. Niet voor
niets kreeg Elisabeth Eybers de P.C. Hooft-prijs. Daarom
doe ik een poging om dit gedicht in het Afrikaans aan u
voor te dragen. Het gaat over ons aller taal, onze moedertaal. Het gedicht heet Die tongvervreemding.
wanneer jy die moedertong
in my mond laat verdor
neem jy die wêreld weg
verduister jy my geheue
maak jy dat ek as vreemdeling
en sonder 'n eie paar skoene
die toekoms moet ondergaan
wat ek nie meer fatsoeneer nie
wat ek nog net interpreteer
en nie penetreer nie
wanneer jy die taal
van my wegneem
ruk jy die hart uit my drome
om dit te vervang
met die mondmaniere
van 'n tong wat nog net
die blinde werk van miere kan doen
wanneer jy van my 'n massasyfer maak
om soos 'n gefuikte papegaai
te pik-pik na sy nabootsing
maak jy dat ek 'n weesmens is
in die leë huis van my vaders
sonder taal om my afwesigheid te beween
Het gaat over onze moedertaal en dat we die moeten
behouden. Dat is een internationaal iets.
Ik geef het woord straks aan mevrouw Patijn. Zij is de eerste
spreker van de zijde van de Kamer. We hebben vandaag
vijftien sprekers. Vandaag luisteren we alleen naar de
Kamer. Morgen, hopelijk rond de klok van vier uur, gaan
we luisteren naar de antwoorden van de bewindspersonen.
Ik schors rond 12.30 uur of 13.00 uur voor de lunch. Dan
moeten we ook nog even iemand beëdigen. Dat is de heer
Idsinga, die terugkomt. Dat zijn eigenlijk de huishoudelijke
mededelingen.
De algemene beraadslaging wordt geopend.
Het woord is aan u, mevrouw Patijn.
Mevrouw PatijnGroenLinks-PvdAHartelijk dank, voorzitter. Complimenten voor de uitspraak
van het Zuid-Afrikaans. Ik beheers die taal zelf niet.
De aanval is geopend, stil. In een brij van woorden wordt
een agenda uitgerold die het socialezekerheidsstelsel van
werknemers op zijn kop zal zetten, een agenda die de
bescherming van werknemers in Nederland aantast, terwijl
intussen de WW met een halfjaar gekort kan worden. Steeds
meer mensen kunnen niet meer rondkomen van alleen het
geld dat ze verdienen met werken. Mensen met een modaal
gezinsinkomen en koophuizen redden het niet om een
nieuwe fiets te kopen voor hun kind. De winkelmedewerker
ziet het aanzetten van de verwarming als een luxe. Het
perspectief op vast werk met een zeker inkomen verdwijnt
voor veel mensen steeds verder naar de achtergrond.
Werkzekerheid is namelijk allang geen recht meer. Nog
maar 56% van de werknemers in Nederland heeft een vast
contract, terwijl de arbeidsmarktkrapte groot is. Nog steeds
bieden werkgevers ruim 2,6 miljoen werknemers geen vast
contract, waardoor de zekerheid ontbreekt of ze het volgende jaar, de volgende maand of zelfs de volgende dag
nog een baan hebben. Hoe is het mogelijk dat we het normaal zijn gaan vinden dat 2,6 miljoen mensen geen zekerheid krijgen? Kom dan niet aan met het verhaal dat mensen
dat zelf graag willen, dat jongeren het fijn vinden om een
jaarcontract te krijgen, dat ouderen die uit een WW-uitkering
komen blij zijn met een oproepcontract en dat de arbeidsmigrant juichend door de fabriek loopt omdat hij een uitzendcontract heeft. Flexwerk is geen keuze voor werknemers, zeker niet omdat we weten dat onzekere contracten
vooral aangeboden worden aan de groep mensen rond en
onder modaal. Het wordt tijd voor nieuwe normen, want
de beste koopkrachtverbetering is een vast contract, met
doorbetaalde vakantiedagen, cao-rechten, scholingsrechten,
zeggenschap, toekomstperspectief en een werknemersverzekering. De minister van Sociale Zaken gebruikt veel
woorden, maar nieuwe plannen en doelstellingen om voor
deze mensen echts iets te doen, blijven uit. Het percentage
vaste contracten in Europa is 70%. In Nederland — ik zeg
het nog een keer — is dat maar 56%. Ik vraag de minister
of hij de Europese norm tot wettelijke norm gaat maken.
Anders komen wij zelf met een voorstel.
Voorzitter. De aanval is ingezet. Neem de 2 miljard voor
koopkracht, die in augustus nog fier in de plannen van het
kabinet stond. Daarvan was in september opeens nog maar
650 miljoen over. Kan de minister uitleggen wat hier is
gebeurd? Welke afweging heeft de minister gemaakt om
de 2 miljard die bedoeld was voor mensen, voor een groot
deel beschikbaar te stellen voor het financieren van tegenvallers?
Bij de behandeling van het Belastingplan heeft GroenLinks-
PvdA zestien amendementen ingediend om de positie van
mensen te verbeteren door geld op te halen op de plekken
waar het gemist kan worden. Die plannen ga ik niet herhalen, maar één pijnpunt wel: het verlagen van de algemene
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-6-1
heffingskorting raakt mensen met een inkomen tot anderhalf
keer modaal. Kan de minister van Sociale Zaken uitleggen
waarom hij dit heeft laten gebeuren?
GroenLinks-PvdA vindt dat iedereen genoeg salaris moet
verdienen om te kunnen leven. Het minimumloon is te laag.
Wij zijn dan ook verbaasd dat deze minister geen ambitie
lijkt te hebben om tot een toereikend minimumloon te
komen, bijvoorbeeld voor de grote groep jongvolwassenen
die moet rondkomen van het schamele jeugdloon. Voor de
18-jarige supermarktmedewerker is het loon de helft van
het loon van zijn collega die 22 is. Deze vorm van leeftijdsdiscriminatie vinden wij niet uit te leggen. Daarom overwegen wij om samen met Volt een motie in te dienen over het
jeugdloon.
bekijken hoe je op korte termijn voor hele normale mensen
het leven een beetje kunt verlichten.
Neem zo'n accijnsverhoging of niet. Je kunt dat een fossiele
subsidie noemen. Je kunt zeggen: we plakken daar een klimaatlabel op. Maar dat betekent gewoon wat voor mensen
die naar hun werk toe moeten rijden. Als jij op een industrieterrein in Zundert werkt en je woont in Raamsdonksveer,
dan zijn er geen buslijnen. Je kunt dan niet op de fiets. Je
kunt dan niet met een bakfiets. Je moet daar dan gewoon
met een klein autootje naartoe. Dat is prima. Maar als we
die accijnsverhoging door laten gaan, dan gaan die mensen
echt fors meer betalen. Ik vraag dus nogmaals aan de collega van Partij van de Arbeid-GroenLinks of we op hun
steun kunnen rekenen ten aanzien van bijvoorbeeld het
verlagen van de accijnzen of de gasbelasting.
Er is een interruptie van de heer Aartsen. Ik sta per termijn
per fractie — per fractie dus! — acht interrupties toe.
De heer AartsenVVDIk wil nog even van gedachten wisselen met mevrouw Patijn
van de Partij van de Arbeid-GroenLinks over het koopkrachtpakket. Mevrouw Patijn vraagt waar die 2 miljard is. Dat is
niet zo heel moeilijk: als je de pagina omslaat, zie je dat het
gewoon ingevoerd wordt de komende jaren; dat is gebruikelijk. Maar ik ben even benieuwd naar het koopkrachtpakket. Er zitten twee belangrijke zaken in dat koopkrachtpakket.
Mevrouw Patijn gaf net het voorbeeld van een mevrouw
die de kachel niet meer durft aan te zetten thuis. In dat
koopkrachtpakket zit nou juist een verlaging van de gasbelasting. Uw vrienden van GroenLinks zouden dat een fossiele subsidie noemen, zeg ik tegen mevrouw Patijn. Er zit
ook een verlaging van de accijnsbelasting op brandstof in,
zodat die mevrouw naar haar werk toe kan. Waarom steunt
de Partij van de Arbeid-GroenLinks dat soort voorstellen
niet om voor hele normale werkende mensen de lasten in
het leven een beetje te verlagen?
Mevrouw PatijnGroenLinks-PvdAHet valt mij op dat het in dit soort gesprekken altijd gaat
over de vraag aan welke knopjes wij kunnen draaien om
een klein beetje iets te kunnen doen voor een groep die een
beetje anoniem is. Maar de kern van mijn verhaal gaat
erover dat de lonen van deze mensen niet toereikend zijn.
Het is raar als je niet kunt leven van het loon dat je verdient
met werken. Dat is precies wat er misgaat. Wij denken dat
we het hier allemaal kunnen regelen door alleen aan die
knopjes te draaien. Nee, wij kunnen het hier regelen door
het minimumloon te verhogen. Die stappen blijven uit.
De heer AartsenVVDDat fundamentele gesprek wil ik graag voeren. Als iemand
fulltime gaat werken, dan is het eerste wat de overheid doet
de heffingskorting naar beneden brengen en een toeslag
afpakken. Dat is wat de overheid doet op het moment dat
je fulltime gaat werken. Zelfs wanneer het minimumloon
wordt verdiend, betekent fulltime werken minder heffingskorting en minder toeslag. Ik ga dus graag met mevrouw
Patijn het gesprek aan over hoe we ervoor kunnen zorgen
dat werken gaat lonen. Tegelijkertijd weten we ook dat dat
een langetermijndiscussie is. Ik denk dat we ook moeten
Mevrouw PatijnGroenLinks-PvdAHet verbaast mij zo dat u altijd maar blijft kijken naar welke
sturingsinstrumenten wij kunnen gaan inzetten. De mensen
over wie u het heeft, zijn de mensen met die rottige flexibele
contracten. Als zij onder de werkingssfeer van een cao vallen, dan kunnen ze ook gewoon een vergoeding krijgen
voor de reiskosten. Dat soort dingen gebeuren op dit
moment niet. De fundamenten van de problemen van
mensen worden dus niet aangepakt. Nee, er wordt getweakt
met kleine dingetjes, die wel belangrijk zijn, die zeker een
probleem zijn in de portemonnee van mensen — dat zal ik
zeker niet ontkennen — maar die moeten ook opgelost
worden langs de lijn van de vergoedingen die werkgevers
aan deze mensen verstrekken.
Ik doe het verzoek aan mevrouw Patijn om via de voorzitter
te spreken.
Mevrouw PatijnGroenLinks-PvdAExcuus.
Ik doe het verzoek aan de heer Aartsen om erom te denken
dat interrupties niet langer mogen duren dan 45 seconden.
Het woord is aan hem.
De heer AartsenVVDIk zal mijn best doen, voorzitter!
Toch even over die "kleine dingetjes". Het gaat over 1
januari. Als jij naar je werk toe rijdt, ga je gewoon een
kwartje meer betalen per liter aan de pomp. Dat zijn geen
mensen met superluxe, zuinige auto's. Dat zijn gewoon
mensen met normale auto's, vaak een tweede-, derde- of
vierdehands occasion. Zij zijn allang blij dat ze daarmee op
hun werk kunnen komen. Als we dan niet durven te zeggen
… Mevrouw Patijn noemt het "kleine dingetjes". We kunnen
gewoon tegen die mensen zeggen: vanaf 1 januari gaat u
niet die enorme verhoging van de accijnsbelasting betalen.
Je kunt mensen proberen te knuffelen met een klimaatverhaal, maar uiteindelijk zie je aan de pomp langs de snelweg
hoeveel je betaalt voor brandstof om naar je werk te kunnen. Ik daag Partij van de Arbeid-GroenLinks echt uit om
dat soort voorstellen te steunen. Steun het voorstel voor
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-6-2
het verlagen van de gasbelasting en steun het voorstel voor
het verlagen van de accijnzen.
Mevrouw PatijnGroenLinks-PvdAIk vind het een prachtig betoog, maar het gaat ons er niet
om dat we op deze manier indirect de hele groep steunen
die met leaseauto's rond aan het rijden is. Mij gaat het erom
dat we precies die mensen steunen met een occasion, over
wie de heer Aartsen het heeft, dus precies die groep die
soms in de nacht moet rijden. We kunnen ervoor zorgen
dat werkgevers op dat moment ook goede vergoedingen
gaan geven voor die reiskosten.
Voorzitter, ik neem aan dat ik verder mag gaan? Ja.
De stilte is ook oorverdovend als het gaat om het echt
aanpakken van een groot maatschappelijk probleem, een
probleem voor arbeidsmigranten, voor wie de onzekerheid
van werk, wonen en inkomen de dagelijkse werkelijkheid
is. Het is ook een probleem voor hun buren en gemeenten.
De arbeidsmigranten wonen in overvolle huizen. Ze worden
op straat gezet en moeten opgevangen worden. De teleurstelling is groot dat er vier jaar na Roemer zo weinig van
de grond is gekomen. De situatie is alleen maar verergerd.
Dat drijft lokale bestuurders, bewoners en vooral de
arbeidsmigranten zelf tot wanhoop. Dit kabinet doet te
weinig. Sterker nog, er wordt bezuinigd op de zorg voor
dakloze arbeidsmigranten, met alle gevolgen voor
arbeidsmigranten, artsen en ziekenhuizen van dien. Gaat
de minister de toegang tot zorg voor deze groep verbeteren,
zoals door het aanjaagteam-Roemer aanbevolen is? Dit
kabinet gooit de problemen over de schutting in de hoop
dat de problemen lokaal worden opgelost. GroenLinks-
Partij van de Arbeid vraagt de minister in ieder geval de
landelijke pilot voor dakloze EU-arbeidsmigranten structureel te financieren en uit te breiden, ook naar andere
gemeenten dan de pilotgemeenten. Wij hebben hierover
een amendement ingediend. Is de minister bereid om dit
op te pakken?
Voorzitter. Ik maak mij ook zorgen over de problemen bij
het UWV. Het UWV heeft fouten gemaakt die 25.000 tot
50.000 mensen raken. Daarbovenop komen nog de mensen
die als gevolg van de uitspraak van de Centrale Raad van
Beroep recht hebben op een hogere uitkering. Het UWV
heeft gemeld dat er 300 tot 500 mensen nodig zijn voor de
hersteloperatie van alleen de eerste groep. Kan de minister
uitleggen wat de consequenties zijn voor de uitvoering als
er zo veel mensen uit de werkorganisatie van het UWV
worden getrokken?
Veel is nog onduidelijk. Toch besloot het UWV om met
correcties aan de slag te gaan. Dat is moedig, maar misschien ook overmoedig. Waarom wordt niet eerst beter
onderzocht wat de fouten echt zijn? Is het niet voorbarig
om al correcties uit te gaan voeren? Kan de minister aangeven of hij deze route de meest verstandige vindt? Is het niet
logischer om te kiezen voor een model waarin geen nabetaling plaatsvindt en mensen een onverplichte vergoeding
kunnen krijgen, zodat er geen verrekening hoeft plaats te
vinden met toeslagen, bijzondere bijstand en andere regelingen? Dit zorgt voor minder onzekerheid bij de mensen
en minder druk op de uitvoeringsorganisatie.
De onzekerheid bij de mensen in de WIA is heel groot, niet
in de laatste plaats omdat de minister blijft herhalen dat
mensen hun uitkering moeten terugbetalen als ze hadden
kunnen weten dat deze te hoog was. Dat is een juridische
benadering en zodoende een onmenselijke benadering. We
vragen de minister of hij het juridisch advies durft los te
laten en kan toezeggen dat er niet teruggevorderd zal worden bij mensen die door fouten van het UWV te veel hebben
gekregen.
Daarnaast liggen er twee uitspraken van de Centrale Raad
voor Beroep, die ook leiden tot een hersteloperatie, en
wellicht een hele omvangrijke. Is de minister het met ons
eens dat er ook voor de groep voor wie deze uitspraak geldt,
een herstelplan moet komen? Is de minister bereid dit op
te stellen en met de Kamer te delen voor het voorjaarsreces?
We hebben de minister horen zeggen dat hij alles op alles
zal zetten om ervoor te zorgen dat er snel hersteld wordt.
Is het dan niet voor de hand liggend om de 60-plusregeling
niet stop te zetten, zoals de minister heeft aangekondigd?
Is de minister bereid zijn besluit terug te draaien en de
regeling met een jaar te verlengen?
De stille aanval zie ik ook op de sociale zekerheid. Met een
vergezicht over de hervormingsagenda, waarbij het kabinet
de toeslagen en het stelsel van sociale zekerheid als geheel
onder de loep wil nemen, wordt tussen de zinnen door het
ministelsel geïntroduceerd. Een stelsel waarbij de sociale
zekerheid van werknemers wordt omgebouwd van een
stelsel met werknemersrechten naar een stelsel waarin
mensen afhankelijk worden van de gunst van de overheid.
Kan de minister garanderen dat de drie pijlers die het fundament van ons systeem vormen, gewaarborgd blijven?
Het zou niet moeten hoeven, maar gezien de hervormingsagenda van dit kabinet leg ik toch kort uit wat sociale
zekerheid betekent. Ons stelsel van sociale zekerheid is in
decennia opgebouwd. Het is een solidair stelsel, vormgegeven vanuit de visie dat werknemers met elkaar voor elkaar
zorgen, en dat we met z'n allen zorgen voor iedereen die
geen eigen inkomen kan vergaren. Dit sterke fundament
van werknemersverzekeringen, volksverzekeringen en
voorzieningen mag niet in de uitverkoop. Het gebrek aan
ambitie van deze minister om de positie van werknemers
te verbeteren, baart mij zorgen. Dat geldt ook voor de aangekondigde bezuinigingen op de WW, de bezuinigingen op
de tegemoetkoming voor arbeidsongeschikten, het uitstellen
van wetten omdat de uitvoering het niet aankan, het herstellen van fouten van de uitvoeringsorganisatie waarvan de
kosten niet inzichtelijk zijn, het uitblijven van een toereikend
minimumloon en de sluipende aanval op de sociale zekerheid.
Mij rest een laatste verzuchting. Ontwaakt, werknemers van
Nederland! Jullie rechten komen zwaar onder druk te staan.
Dank u wel.
Dank u wel. Een vraag van mevrouw Saris van NSC.
Mevrouw SarisNSCBegroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-6-3
Dank u wel, mevrouw Patijn. Ik hoor u aangeven dat dit
kabinet bar weinig doet op het gebied van sociale zekerheid.
Dit kabinet is zo'n 150 dagen aan de gang en ondertussen
worden er echt succesjes geboekt. U hebt vanmorgen vast
gelezen dat de maaltijd...
"Mevrouw Patijn heeft waarschijnlijk vanochtend gelezen
..."
Mevrouw SarisNSCExcuus, voorzitter. Er zijn al mooie succesjes geboekt
rondom de zzp-constructies bij Uber. Kunt u daarop ingaan?
"Kan mevrouw Patijn ...?"
Mevrouw SarisNSCKan mevrouw Patijn daarop ingaan?
Mevrouw PatijnGroenLinks-PvdADank aan mevrouw Saris voor deze vraag. Dit is nou precies
wat ik bedoel, want er zijn allemaal plannen. Die liggen er.
Er zijn dingen in gang gezet, bijvoorbeeld de handhaving
op schijnzelfstandigheid. Dus ja, er zijn successen. Gelukkig,
want stel je voor dat Nederland stil zou komen te staan.
Maar er zijn geen nieuwe plannen. Er zijn geen plannen die
anders zijn dan de plannen van de voorganger van deze
minister. Er is gewoon te veel aan de hand om niet met
nieuwe plannen te komen. Er worden dromen geschetst.
Er worden verhalen neergezet over hoe de toekomst eruit
zou kunnen zien en over dat er studies moeten plaatsvinden.
Maar concrete, echte doelstellingen heb ik niet gezien.
Mevrouw SarisNSCDie opvatting deel ik niet met mevrouw Patijn. Dit kabinet
en deze regeringspartijen hebben de afgelopen dagen
plannen gepresenteerd waarin twaalf jaar beleid toch in
ieder geval een behoorlijke koerswijziging krijgt. Ik denk
dat het ook goed is om met elkaar te constateren dat er nu
in het land rondom de aanpak wat betreft zzp'ers hele mooie
stappen worden gezet. Ik zie diverse zorgorganisaties die
echt mensen in loondienst gaan nemen, of dat in ieder geval
gaan voorstellen, zodat de werkzekerheid voor werknemers
gewaarborgd is.
Mevrouw PatijnGroenLinks-PvdAIk ben dat met u eens. Ik ben heel blij dat deze stappen gezet
worden in organisaties waar sprake is van schijnzelfstandigheid. Ik hoop daarbij dat deze mensen echt goeie banen en
zeggenschap krijgen. Maar op de vraag van mevrouw Saris
ingaande, zeg ik dat ik eigenlijk alleen maar "dit zijn de
resultaten van het beleid dat was uitgezet door een vorig
kabinet" hoor.
Dank u wel. Mevrouw Lahlah, eveneens GroenLinks-PvdA.
Mevrouw LahlahGroenLinks-PvdADank u wel, voorzitter. Het is november. De dagen worden
korter en de kou grijpt om zich heen. Maar voor velen in
Nederland is die kou niet alleen fysiek. Het is eigenlijk een
symbolische weerspiegeling van hun dagelijkse strijd. Het
zijn mensen die 's avonds de gordijnen niet alleen sluiten
om de warmte binnen te houden, maar vooral om de
schaamte buiten te laten. Dat is schaamte voor een lege
koelkast, ongeopende brieven en kinderen die opgroeien
zonder de kansen die ze verdienen. Voor deze mensen biedt
de begroting geen verlichting. Terwijl de economie aantrekt,
zijn het de meest kwetsbaren die daar niet van profiteren.
De lasten van herstel worden ongelijk verdeeld. Voor hen
is er nauwelijks perspectief. Dat is onacceptabel. Wij kunnen
en moeten beter.
Mijn collega Patijn sprak over de afbraak van de sociale
zekerheid. Dat is geen plotselinge crisis, maar een sluipend
proces, een structurele erosie. Beetje bij beetje wordt de
solidariteit in ons land ondermijnd en de bestaanszekerheid
van mensen steeds brozer. Deze afbraak raakt ook mensen
die gebruikmaken van ons vangnet. Mensen die ondanks
alle obstakels blijven bijdragen aan onze samenleving.
Mensen die hard werken door te zorgen voor anderen, bijvoorbeeld als vrijwilliger, door te overleven en vol te houden. Vandaag wil ik stilstaan bij wie deze hardwerkende
mensen echt zijn. Het begrip "hardwerkende mensen" roept
te vaak het beeld op van iemand met een vaste baan en
een hypotheek, maar dat is te beperkt. Het is ook de moeder
in de bijstand die elke euro omdraait om haar kinderen te
geven wat ze nodig hebben. Het is ook de mantelzorger die
dagenlang zorgt, zonder financiële beloning. Het is de jongere met twee baantjes die toch geen huur kan betalen. En
het is de chronisch zieke die ondanks alle beperkingen
probeert mee te doen. Hard werken gaat niet alleen over
betaalde uren draaien. Het gaat ook over volhouden
ondanks een systeem dat tegenwerkt.
Vandaag wil ik spreken over een drietal groepen — mensen
in de bijstand, kinderen die in armoede opgroeien en
gezinnen die gevangenzitten in schulden — en spreken over
hoe we deze mensen wel de steun kunnen geven die ze
verdienen. Wie in de bijstand zit, wordt vaak weggezet als
aan de kant staan, maar de realiteit is anders. Mensen in
de bijstand werken ook hard. Ze zorgen voor hun gezin,
doen vrijwilligerswerk, ondersteunen als mantelzorger of
proberen met parttimewerk rond te komen. Toch worden
zij geconfronteerd met een systeem dat wantrouwt, dat
fouten bestraft, dat elke euro controleert alsof het een
misdaad betreft en dat elk initiatief ontmoedigt. De Participatiewet zou mensen vooruit moeten helpen, maar functioneert als een keurslijf.
Ik had het idee dat u halverwege een zin of alinea bent.
Maak even uw betoog af op dit onderwerp, zou ik zeggen.
Mevrouw LahlahGroenLinks-PvdAJa. Die functioneert als een keurslijf waarbij gemeenten
nauwelijks ruimte krijgen voor maatwerk, fouten leiden tot
sancties en regels zoals zoektermijnen voor jongeren, verplichte taaleisen en de kostendelersnorm mensen simpelweg straffen. Of je vindt een parttimebaan, maar een
administratieve fout brengt maanden van onzekerheid. Dat
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-6-4
beleid houdt mensen klein in plaats van hen vooruit te
helpen.
De heer FlachSGPExcuus dat ik dit mooie betoog onderbrak. Ik zal voortaan
even iets langer wachten. Ik heb met instemming geluisterd
naar mevrouw Lahlah, die zei dat mensen die in de bijstand
zitten, wel degelijk waardevol onbetaald werk doen. Ik denk
dat het goed is dat dat vaker voor het voetlicht gebracht
wordt. Te vaak wordt gedacht dat als je geen betaalde baan
hebt, je eigenlijk niet meedoet. Ik deel dus heel erg wat
mevrouw Lahlah zei. Mag ik dan constateren dat Groen-
Links-PvdA ook bereid is om wat te doen aan de positie van
bijvoorbeeld eenverdieners waar zo'n zelfde situatie speelt,
waar één partner betaald werk doet en de ander voor een
ziek kind zorgt of een zieke partner heeft? Kunnen we dan
samen optrekken om juist ook dat onbetaalde werk beter
mogelijk te maken?
Mevrouw LahlahGroenLinks-PvdALaat ik vooropstellen dat werken moet lonen en dat mensen
moeten rondkomen. Ik zou willen dat iedereen in Nederland
voldoende financiële middelen heeft om rond te komen.
Als je niet in staat bent om tot de arbeidsmarkt toe te treden
omdat die arbeidsmarkt nou eenmaal niet inclusief genoeg
is, dan moet er een sociaal vangnet zijn waardoor je alsnog
waardig mee kunt doen. De andere kant is ook waar. Op
het moment dat je het hebt over waardig kunnen meedoen,
waarbij je voldoende inkomen moet hebben, is dat natuurlijk
de kracht van het hebben van een baan, de kracht dat
wanneer je je talenten inzet en meedoet in die samenleving,
je onderdeel bent van een systeem, van een structuur,
onderdeel van een team waarin je je talenten kunt laten
zien, waar ook ruimte is voor je kwetsbaarheden. Dat is
natuurlijk te prijzen. Dus als je het mij zou vragen: wat nog
mooier zou zijn, is dat we met elkaar werken aan een
samenleving waarin mensen hun talenten een plek kunnen
geven op een arbeidsmarkt die nu onvoldoende inclusief
is.
De heer FlachSGPNou dreigt de glans van het betoog er toch weer een klein
beetje af te gaan. Ik ben het met mevrouw Lahlah eens,
hoor: als mensen willen werken, moeten we die kansen zo
veel mogelijk bieden. Maar kunnen we elkaar dan vinden
in het feit dat die keuzevrijheid er niet altijd is voor mensen
en dat het soms financieel of fiscaal dwingend is om beiden
te werken, terwijl de persoonlijke situatie eigenlijk zo
schrijnend is dat dat niet kan? Met andere woorden, zouden
we elkaar dan in ieder geval kunnen vinden in het feit dat
je die keuzevrijheid moet hebben en dat we in deze maatschappij niet moeten doorslaan naar betaald werk als
ongeveer het summum waartoe je je kan verheffen als
mens, terwijl juist dat belangeloze onbetaalde werk onze
samenleving zo mooi maakt?
Mevrouw LahlahGroenLinks-PvdAZeker. Tegelijkertijd zou ik dan ook zeggen dat we niet alleen
maar kijken naar persoonlijke keuzes, maar naar het feit dat
je je talenten een plek kunt geven in die maatschappij. Het
gaat niet alleen maar over de eenverdieners waarbij anderen thuiszitten en daar een keuze in maken. Het gaat erom
hoe we dan met elkaar kunnen faciliteren dat wanneer —
ik neem aan dat de heer Flach daarnaar verwijst — mensen
kiezen voor de zorg voor het thuisfront, dat op een manier
gecombineerd kan worden waardoor je ook een plek hebt
op die arbeidsmarkt. We hebben gewoon alle handjes
nodig. Op het moment dat je door omstandigheden, zeker
door omstandigheden buiten jou om, niet op die arbeidsmarkt terechtkomt, moeten we met elkaar een sociaal
vangnet hebben en dat koesteren. Als je het hebt over het
vrijwilligerswerk, over de mantelzorgers, over de informele
zorgverleners, die onmisbaar zijn voor deze samenleving,
dan moet ik ook constateren dat de afgelopen jaren juist
die doelgroepen en juist die banen en taken zijn wegbezuinigd. Het zou mooi zijn als de samenleving ook die taken
kan financieren op een manier dat het financieel loont.
De heer FlachSGPAfrondend. Ik praat er graag een keer over door hoe we de
focus van arbeidscontracten en salarisstroken af kunnen
halen en veel meer naar talenten kunnen kijken en de
maatschappelijke waarde die je toevoegt. We hebben alle
handen nodig, hetzij betaald, hetzij onbetaald. Het werk dat
door die vele vrijwilligers of door mantelzorgers is gedaan,
is in mijn ogen namelijk onbetaalbaar voor de overheid.
We zouden dat meer moeten koesteren.
Mevrouw LahlahGroenLinks-PvdAIk hoorde geen vraag, maar ik kan me daarin vinden.
De heer CederChristenUnieIk ga hier even op in. Mevrouw Lahlah heeft een punt dat
we ervoor moeten zorgen dat iedereen een toereikend
inkomen heeft. De ChristenUnie zal de eerste partij zijn die
zegt dat werk ook zingeving in zich heeft. Alleen, de heer
Flach doelde op de eenverdieners. Wat ook in dit land
speelt, is dat je zelf je gezinstaken mag vormgeven. De
discrepantie die ik hoor in het betoog van mevrouw Lahlah,
is dat zij werk alleen als betaald werk definieert. Dat doet
onrecht aan waar de samenleving op drijft, namelijk ook
op onbetaald werk, informele zorg, mantelzorg en vrijwilligerswerk. Als al die mensen één dag gaan staken, dan valt
dit land om. De heer Flach zegt dat we belastingtechnisch
vanuit ideologische overwegingen … U kent het verhaal
van de 10.000 gezinnen onder het sociaal minimum. Dat is
mede ontstaan door de afbouw van de dubbele algemene
heffingskorting, die was bedoeld om meer mensen naar
betaald werk te krijgen. Dat is een ideologisch geladen punt.
Daardoor hebben we onze eigen problemen veroorzaakt.
Als we ervoor willen zorgen dat iedereen mee kan komen,
zou dat dan niet binnen de kaders moeten waarin een gezin
zelf uiting mag geven aan hoe werk, betaald of niet, tot
zingeving leidt? Is mevrouw Lahlah het daarmee eens?
Uw interruptie duurde 1 minuut en 23 seconden. Dat is bijna
twee keer zo veel. Deze keer laat ik u gaan, maar de volgende keer ga ik ze echt dubbel rekenen.
Mevrouw LahlahGroenLinks-PvdALaat ik vooropstellen dat ik een waardig bestaan voor
iedereen als hoogste doel heb. Dat begint met een stelselverandering. Mijn collega Patijn zei net al: dat begint met
het verhogen van het minimumloon en met het verhogen
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-6-5
van de uitkeringen, zodat iedereen die gebruikmaakt van
dat vangnet, gewoon op een waardige manier mee kan
doen en zich niet elke dag zorgen hoeft te maken over het
brood dat de volgende dag betaald moet worden. Ik ben
het ook met u eens dat het vrijwilligerswerk en de mantelzorgers onmisbaar zijn op alle vlakken in de samenleving.
Wat ik daarbij wel opmerk, is dat het allemaal taken zijn die
de afgelopen jaren ontzettend zijn wegbezuinigd, waardoor
het onbetaalbaar is geworden. Ik zou graag willen nadenken
over een manier waarop we juist die taken kunnen vormgeven. Denk aan de goede voorbeelden in het land wanneer
je het hebt over basisbanen. Men krijgt daarvoor een vergoeding, waardoor men wel rond kan komen. Volgens mij
delen we de principes. Als je onderdeel bent van het team,
dan kun je op een waardige manier mee kan doen; zo zie
ik het.
De heer CederChristenUnieIk volg u in grote lijnen en ik steun u daarin ook. Alleen, er
zit toch een discrepantie in. U zegt "iedereen moet een
waardig bestaan hebben", maar u bedoelt eigenlijk dat we
zo veel mogelijk mensen moeten toeleiden naar werk. Ook
dat steun ik, maar als je vervolgens een gezin gaat afstraffen
op het moment dat het een andere keus maakt — dat doen
we nu via de belastingen — dan is de keuzevrijheid beperkt.
Wij maken namelijk de keus dat werk eigenlijk alleen betaald
werk betekent. Dat kan een keus zijn, prima, maar Groen-
Links-PvdA maakt dit niet expliciet. De VVD doet dit wel,
maar GroenLinks-PvdA niet. Daarmee miskennen we dat
de samenleving draait op onbetaald werk en dat we werk
integraal moeten bekijken. Mijn vraag is of u in ieder geval
die notie met mij deelt, ook als het gaat om toeslagen,
eenverdieners en de vraag hoe we verder moeten gaan met
ons belastingstelsel.
Mevrouw LahlahGroenLinks-PvdADie notie deel ik met de heer Ceder. Alleen, ik erken niet
dat ik daarmee het vrijwilligerswerk misken. Sterker nog,
er zijn een heleboel taken waarvoor, als we wat verder
teruggaan in de tijd, gewoon betaalde banen waren. Die
zijn wegbezuinigd. Ik zou dus liever willen zien dat we ook
die taken niet alleen maar waarderen met woorden maar
ook met een financiële compensatie, waardoor iedereen
gewoon weer volwaardig mee kan doen en zich geen zorgen
hoeft te maken over de financiële inkomsten.
Ik vervolg mijn betoog. Over de Participatiewet is mijn vraag
wat het kabinet zegt tegen deze mensen. Dat ze er niet te
veel op vooruit mogen gaan, omdat dat niet eerlijk zou zijn?
Maar wat is er eerlijk aan een bestaansminimum dat niet
genoeg is om van te leven? Wat is er eerlijk aan een wantrouwende overheid als je hulp nodig hebt? Wat is er eerlijk
aan als er geen ruimte is om je te ontwikkelen en werk te
vinden dat past bij je mogelijkheden? Het wordt tijd voor
een fundamentele herziening van de Participatiewet. Het
wordt tijd voor hogere uitkeringen, uiteraard gekoppeld
aan het minimumloon, uitgaan van vertrouwen en recht op
werk. Is de staatssecretaris hiertoe bereid? Graag een
reflectie van de staatssecretaris.
Daarnaast moeten we de inzet van mensen in de bijstand
erkennen. We hadden het er net al over: ze werken hard als
vrijwilliger, mantelzorger of parttimemedewerker, maar
vaak krijgen ze geen adequate beloning. Ik vraag de
staatssecretaris om deze inspanningen serieus te nemen
en gemeenten ruimte voor maatwerk te geven. Een concrete
vraag: kan de staatssecretaris mensen met een arbeidsbeperking die ondanks de banenafspraak vaak aan de kant
blijven staan een kans geven door het recht op werk te
verruimen, zoals ook de FNV bepleit? Sociaal ontwikkelbedrijven hebben te weinig middelen om hen structureel te
helpen. Wanneer komt er meer financiële ruimte voor deze
bedrijven, zoals ook Cedris bepleit? Bovendien staat de cao
van mensen in de sociaal ontwikkelbedrijven wederom op
de tocht. Hoewel het Rijk geen cao-partij is, is het Rijk wel
stelselverantwoordelijk. Is de staatssecretaris bereid om bij
de Voorjaarsnota met een structurele oplossing te komen,
zodat de ambities op bestaanszekerheid en het tegengaan
van arbeidskrapte ook echt ingevuld worden? Welk perspectief biedt de staatssecretaris aan de jonggehandicapten die
vastzitten in de bijstand met prikkels om te gaan werken,
terwijl dat juist niet gaat? Het enige dat dit kabinet voor hen
lijkt te doen, is de tegemoetkoming afpakken die zij krijgen
voor hogere zorgkosten.
Voorzitter. Het moge duidelijk zijn: wij pleiten voor een
fundamentele herziening van de Participatiewet. Terug naar
de tekentafel voor een wet op bestaanszekerheid. Geef
mensen in de bijstand meer ruimte, verhoog de uitkering
en investeer in basisbanen, zodat iedereen de kans krijgt
om volwaardig mee te doen.
Voorzitter. Wat zeggen we tegen de hardwerkende mensen
van morgen, onze kinderen? Voor 300.000 kinderen betekent
armoede een dagelijkse strijd. Geen geld voor schoolreisjes,
geen toegang tot sport, geen laptop en soms geen ontbijt.
Deze kinderen staan elke dag op met de zorgen van hun
ouders op hun schouders. Hoe kunnen we verwachten dat
kinderen leren wanneer de financiële stress van thuis alles
overschaduwt? Hoe kunnen zij dromen? Deze kinderen
werken hard, vaak harder dan hun leeftijdsgenootjes, niet
alleen op school maar ook thuis. Ze helpen mee met geld
besparen, met overleven. Dit kabinet stelt dat kinderarmoede niet mag groeien, maar legt zich neer bij de status
quo. Er is geen plan om de armoede te laten dalen. Hoe
leggen we dit uit aan de volgende generatie? Hoe kan de
staatssecretaris zich neerleggen bij 300.000 kinderen in
armoede?
GroenLinks-PvdA en de ChristenUnie leggen zich hier niet
bij neer. Wij pleiten voor een wet op kinderarmoede. Deze
wet verankert de doelen voor het terugdringen van kinderarmoede en zorgt voor structurele investeringen in basisvoorzieningen zoals gezonde maaltijden, sport en cultuur.
Is de staatssecretaris bereid een dergelijke wet kinderarmoede met reductiedoelen te steunen? Zo nee, wat weerhoudt de staatssecretaris ervan om kinderarmoede ambitieus aan te pakken? Kinderen in armoede groeien op met
de boodschap dat hard werken niet loont. Armoede ontneemt kinderen de kans om te dromen en te groeien. Dat
is niet alleen onrechtvaardig maar ook een verlies voor onze
samenleving. Durft het kabinet te kiezen voor álle kinderen,
of blijft het hangen in halve maatregelen?
Voorzitter. Armoede gaat vaak hand in hand met schulden.
Het is een vicieuze cirkel: zodra je achterloopt, word je
ingehaald door rentes en incassokosten en bureaucratische
valkuilen. We zien wel kleine stappen, zoals vroegsignalering en schuldhulpverlening, maar de realiteit is dat veel
mensen te lang moeten wachten op die hulp. Dit kabinet
biedt pleisters zoals vroegsignalering, maar geen structurele
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-6-6
oplossingen. Waarom komt er geen wettelijke schuldenpauze, zodat gezinnen tijd krijgen om hun financiën op orde
te brengen? Waarom kiest dit kabinet niet voor een grootschalige aanpak? Voorbeelden te over. Ik denk bijvoorbeeld
aan het initiatief van het Kansfonds: gewoon geld geven.
Gezinnen in armoede krijgen twee jaar lang waar het ze
aan ontbreekt: geld. Dit is een oplossing die simpel en vernieuwend is en die uitgaat van een positief mensbeeld. Of
ik denk aan het Bouwdepot, dat jongeren in kwetsbare
posities een jaar lang maandelijks financiële steun biedt
om aan hun toekomst te werken. Of ik denk aan Immerloo
Schuldenvrij uit Arnhem, waarbinnen huishoudens worden
geholpen met een nieuwe start. Zulke projecten werken
vanuit vertrouwen, in plaats van controle. Waarom zien we
dit niet terug in beleid?
Daarnaast zie ik dat in de nieuwe armoededefinitie vermogen wel wordt meegeteld, maar schulden niet. Is de
staatssecretaris bereid om te onderzoeken op welke manier
schulden wel meegeteld kunnen worden, en niet pas bij de
herijking over vier jaar?
Tot slot vraag ik aandacht voor het automatisch uitkeren
van inkomenstoeslag aan mensen die langdurig op het
sociaal minimum leven zonder uitzicht op verbetering. Dit
kan veel bureaucratie voorkomen en gezinnen en huishoudens sneller ademruimte geven. Steunt de staatssecretaris
dit voorstel?
Voorzitter. Wat is bestaanszekerheid waard in een land dat
zich rijk noemt, maar waarin zo veel mensen kou lijden?
Bestaanszekerheid is meer dan inkomen; het is weten dat
je huur betaald kan worden, dat je je kinderen te eten kunt
geven en dat je ondanks alle tegenslagen door kan gaan.
De kernvraag is simpel: durft dit kabinet te kiezen voor
structurele hervormingen of blijft het hangen in ad-hocbeleid?
Dank u wel.
Dank u wel. Dan geef ik graag het woord aan de heer Léon
de Jong van de fractie van de PVV.
De heer Léon de JongPVVVoorzitter, hartelijk dank. Er is veel werk te verrichten.
Daarom zijn we blij dat we deelnemen aan het landsbestuur
en dat de kiezer ons een jaar geleden in de positie heeft
gebracht om onze politieke verantwoordelijkheid te nemen.
Dat zien we ook terug in de plannen van dit kabinet, de
afspraken die we met de andere drie partijen, VVD, NSC en
BBB, hebben kunnen maken om stappen te zetten naar een
stevigere bestaanszekerheid: meer geld in hun portemonnee, meer zekerheid, minder armoede en meer koopkracht.
De plannen stralen uit dat het belang van Nederlanders
weer vooropstaat en dat de echte problemen nu eindelijk
worden aangepakt. Dat zijn problemen waar Nederlanders
iedere dag mee te maken hebben, op het gebied van asiel
en migratie — de grootste reden waarom Nederland onze
partij de grootste heeft gemaakt — maar ook zeker als het
gaat om bestaanszekerheid.
Dit kabinet pakt dit aan. Dat is een enorme klus. De problemen zijn groot. Het oplossen daarvan is niet gemakkelijk,
zeker gezien de tegenvallers waar we bij de start van het
kabinet mee te maken kregen. Want herinnert u het zich
nog? In februari van dit jaar was de verwachting voor 2025
dat Nederlanders 0% koopkracht zouden krijgen. 0% koopkracht voor werkenden, 0% koopkracht voor uitkeringsgerechtigden en gepensioneerden gingen er zelfs op achteruit.
Die slechte koopkrachtplaatjes stonden niet op zichzelf. In
totaal gingen Nederlanders er in 2022 en vorig jaar 3,1%
op achteruit. Nederlanders stonden diep in de min. En dat
terwijl Nederlanders het al zo moeilijk hadden. Daar moest
dit kabinet dus mee aan de slag, en dat deed het ook.
Maar bij de start van het kabinet kreeg het direct te maken
met een tegenvaller van zo'n 12 miljard euro. Dat was een
tegenvaller die boven op de al grote opdracht kwam. En
dan wilden we in veranderende economische tijden ook
nog onder de 3% tekort blijven. Ga er maar aan staan. Maar
het is gelukt. Eindelijk gaat iedereen erop vooruit. Iedereen:
de werkenden, de uitkeringsgerechtigden, de gepensioneerden; ze gaan er allemaal op vooruit. En de armoede, ook
onder kinderen, daalt. Dit kabinet zorgt voor het laagste
armoedepercentage sinds de start van de metingen in 2011.
Dat is een mooie prestatie. Ondanks het feit dat dit goed
nieuws is, mogen we niet verslappen. De opdracht om te
komen tot een stevigere bestaanszekerheid blijft enorm.
Voorzitter. Natuurlijk hebben wij ook compromissen moeten
sluiten en niet overal onze zin gekregen. Daar loop ik niet
voor weg. Natuurlijk hadden we meer gewild. We hadden
ons hele programma willen uitvoeren, maar we hebben
geen 76 zetels gehaald, al zijn we wel goed op weg. De
eerlijkheid gebiedt ook te zeggen dat alle problemen evenmin morgen al zijn opgelost. Maar kijk naar wat we voor
2025 voor elkaar hebben gekregen. We verlagen de brandstofprijzen, waardoor we voorkomen dat in januari een liter
benzine weer €0,20 duurder zou worden en de prijzen aan
de pomp weer onbetaalbaar zouden worden. Met het verlagen van de energiebelasting, het bevriezen van het eigen
risico, op weg naar 60% verlaging, en het verhogen van het
kindgebonden budget geven we gezinnen weer meer
broodnodige financiële lucht.
Voor gezinnen die het financieel echt heel erg moeilijk
hebben en diep in de knel zitten, hebben we extra geld
vrijgemaakt. Ook blijven schoolmaaltijden gratis. Voor
werkenden verlagen we de inkomstenbelasting en hebben
we afgesproken dat werken weer moet gaan lonen. Het is
een miljardenpakket van 4,5 miljard euro, waar gewone
mensen wat aan hebben en dat het leven voor gezinnen in
Nederland net wat makkelijker maakt. Het is een mooi
koopkrachtpakket voor 2025. Ik ben daar trots op. Het is ook
een historisch pakket, waarin een hele nieuwe politieke
koers zichtbaar is.
U mag uw redenatie even afmaken als u wilt.
De heer Léon de JongPVVJa? Nou, ik heb een hele goede redenatie. We betalen de
lastenverlichtingen gedurende de regeerperiode namelijk
voor een groot deel mede door fors te snijden in ontwikkelingshulp en door fors te bezuinigen op subsidies en EUafdrachten. Dit was jarenlang echt ondenkbaar.
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-6-7
De heer Van KentSPTot zover de persconferentie na het sluiten van dit regeerakkoord, kan ik me zo voorstellen. Ik zou een vraag kunnen
stellen over de pensioenen of over de armoede die dit
kabinet in stand laat, maar dat wil ik niet doen. Ik wil de
PVV namelijk vragen om hulp. Heel veel mensen zitten nu
in grote onzekerheid: mensen met een WIA-uitkering,
mensen met een Wajong-uitkering. Een grote ramp komt
op ons af en komt op al deze mensen af. Is de PVV bereid
om samen met de SP en anderen deze minister vandaag
op te dragen om excuses aan te bieden aan al die mensen
die nu in onzekerheid zitten? Is de PVV bereid om een
voorstel te doen om te zorgen dat deze minister ervoor gaat
zorgen dat mensen er in ieder geval niet op achteruitgaan,
dus dat uitkeringen niet verlaagd gaan worden als het UWV
een verkeerde inschatting heeft gemaakt?
worden gekeken hoe daarmee om te gaan. Het gaat erom
dat de WIA-gerechtigde die nu zit te kijken, of die Wajonger
die nu zit te kijken, ervan uit moet kunnen gaan dat deze
minister dit als een urgentie ziet. Ik voelde dat in de afgelopen jaren niet. Daarom sta ik ook naast de SP als het
daarom gaat dat het tot de bodem moet worden uitgezocht
en dat de minister met een ordentelijke oplossing moet
komen. We weten nu niet hoe groot die groep is. Het gaat
alleen over de WIA, 25.000 tot 50.000 mensen, maar die
Wajong-beerput moet ook nog open — en de WW en de
Ziektewet en alles wat nog daarbij bij komt kijken. Ik kan
gewoon niet overzien hoe groot dat probleem is. Maar de
bottomline moet zijn dat deze minister naar de problemen
moet kijken vanuit die WIA- en Wajong-gerechtigden, met
die bril op. Dat is wat hij moet doen.
De heer Léon de JongPVVIk kom zo meteen in mijn tekst nog terug op het UWVdebacle, maar ik deel helemaal de urgentie. Ik deel ook
helemaal de oproep aan deze minister om echt als de
sodemieter ervoor te zorgen dat de puinhopen bij het UWV
worden opgelost. We weten nog niet eens precies hoe groot
het probleem is en we komen daar over het algemeen alleen
maar achter door de krant open te slaan. Bijvoorbeeld
EenVandaag en het AD doen daar onderzoek naar. Dat is
een veel te afwachtende houding. De SP, de PVV en de
andere partijen hebben er in het verleden ook altijd bovenop
gezeten en hebben altijd hun frustratie geuit hoe het toch
in godsnaam mogelijk is dat het UWV zo'n afwachtende
houding heeft en dat we eigenlijk altijd achter de feiten
aanlopen. Ik roep deze minister dus ertoe op om ervoor te
zorgen dat hij de problemen oplost, dat hij ze tot op de
bodem gaat uitzoeken, dat hij het UWV daar ook opdracht
toe geeft. Ik vind eigenlijk ook zelf dat er een bezem door
het UWV heen moet en dat de mensen die hiervoor verantwoordelijk zijn, maar ergens anders moeten gaan werken.
Maar daar zijn de WIA-gerechtigden en de Wajongers misschien op dit moment niet mee geholpen. De minister moet
aan de slag en moet komen met een goede oplossing
hiervoor.
De heer Van KentSPIk heb twee concrete vragen gesteld. Gaan we vandaag de
minister opdragen om excuses aan te bieden aan al die
mensen die nu een onzekere sinterklaas en kerst tegemoetgaan en niet weten waar ze aan toe zijn? Dat is één. Twee.
Gaan we deze minister opdragen om het UWV, als dat een
fout heeft gemaakt, niet de uitkeringen te laten verlagen?
Dus als een jonggehandicapte nu dit debat volgt, krijgt
diegene dan vandaag de duidelijkheid dat de meerderheid
hier in de Tweede Kamer zegt: ja, als straks blijkt uit die
nieuwe herzieningen dat het UWV daarbij een verkeerde
inschatting heeft gemaakt, de verkeerde beoordeling heeft
gedaan, dan wordt de uitkering niet verlaagd of afgepakt?
De heer Léon de JongPVVIk vind dus dat op het moment dat het UWV zelf aantoonbaar gefaald heeft, het zo moet zijn dat dit wordt opgelost.
Volgens mij is dat nu ook al beleid. Er zijn ook situaties
denkbaar — daarom wil ik ook de situatie gewoon goed tot
op de bodem uitgezocht hebben — dat mensen wel degelijk
wisten dat ze veel te veel geld kregen of veel te weinig en
zij daar melding van hadden moeten maken. Dan moet
De heer Van KentSPDit klinkt leuk, maar dit is ambtelijke vaagtaal. Ik heb
namelijk gevraagd: gaan we vandaag de minister opdragen
om excuses aan te bieden? Dat is één. Daar bent u niet op
ingegaan. Twee. Ik heb u de vraag gesteld …
"Ik heb de heer De Jong de vraag gesteld ..."
De heer Van KentSPVindt de heer De Jong, vindt de PVV, dat als het UWV een
fout heeft gemaakt — dan heb ik het niet over terugvorderen
of nabetalen, maar over bijvoorbeeld het houden van het
recht op een uitkering — en mensen daardoor hun uitkering
deels of geheel dreigen kwijt te raken, de opdracht aan deze
doe dat niet?
De heer Léon de JongPVVU doet nu net alsof dat een uitvinding van de SP is.
"De heer Van Kent doet nu net alsof …"
De heer Léon de JongPVVDe heer Van Kent doet net alsof het een uitvinding van de
SP is. Ik heb de afgelopen jaren hier altijd toe opgeroepen.
Op het moment dat er een fout is gemaakt door rigide
berekeningen, waarbij het aantoonbaar het UWV is geweest
dat er een puinhoop van heeft gemaakt, dan moet de WIAgerechtigde, als die er normaal gesproken wel recht op had
gehad, daarin worden gecompenseerd. Als er een fout is
gemaakt en hij daardoor geen WIA-uitkering krijgt, kan dat
niet. Je moet krijgen waar je recht op hebt. Dat is onze
positie.
Tegelijkertijd wil ik ook tot op de bodem zien hoe groot het
probleem is. Dat vind ik ook eerlijk naar die WIA-gerechtigden — het zijn er nogal wat — en ook de Wajong-gerechtigden, WW'ers en degenen die in de Ziektewet zitten. Ik ga
niet hier allemaal valse beloftes doen. Mijn positie is dat
deze minister aan de slag moet vanuit die positie van de
WIA- en Wajong-gerechtigden. Als het UWV een fout heeft
gemaakt en die persoon eigenlijk wel een uitkering had
moeten hebben of nu recht heeft op een uitkering maar die
door een fout van het UWV onrechtmatig heeft verloren,
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-6-8
dan moet het UWV dat oplossen. Dat is een heel duidelijke
opdracht die wij als PVV, ook al voordat dit kabinet er was,
aan het kabinet hebben gegeven. Dat houden wij vast. Maar
je kan niet per definitie zeggen dat iedere WIA-gerechtigde
… Je kan niet zeggen dat er niet individuele situaties zijn
waarbij je op dat moment wel moet terugvorderen. Het
gaat erom of het een fout is geweest van het UWV, ja of
nee. Daar gaat het om. Het zou heel mooi zijn als, in het
geheel van dit debacle van het UWV, de minister laat zien
wat voor urgentie het heeft. Dat is wat het is. De minister
gaat zelf over zijn eigen woorden over hoe hij dat aanvliegt.
Mevrouw PatijnGroenLinks-PvdAIk hoor de heer De Jong zeggen ... Het zijn best wel veel
woorden en het klinkt ook heel positief, maar de mensen
voor wie en door wie fouten zijn gemaakt, wil hij volgens
mij niet garanderen dat ze niet hoeven terug te betalen. De
er moet terugbetaald worden als
mensen hadden kunnen weten dat er fouten waren
gemaakt. Het UWV wist niet eens wat het fout deed en kon
de berekening niet maken. Kan de heer De Jong aangeven
of deze mensen, die nu in paniek denken "had ik kunnen
weten dat ik te veel kreeg?" en naar een techneut gaan om
dat te vragen, niet veel meer zekerheid kunnen krijgen en
te horen kunnen krijgen dat er geen terugvordering gaat
plaatsvinden?
De heer Léon de JongPVVWaar ik helemaal niet van hou, zeker als het om zoiets
gevoeligs gaat als dit, is het beeld wekken dat een partij
hier — de grootste partij, hè? — niet welwillend zou zijn
naar die groep mensen. Wij hebben het altijd voor de WIAgerechtigden en Wajongers opgenomen, altijd. Dat is ook
zo als het gaat om het debacle van het UWV. Want het is
niet iets van gisteren. Het speelt al jaren. Het is een grof
schandaal. Wat ik wil, is dat tot op de bodem wordt uitgezocht hoe dat kan en hoe we die mensen gaan helpen. Als
er door fouten van het UWV mensen zijn benadeeld, dan
moet dat op de een of andere manier worden opgelost.
Maar we moeten wel in kaart hebben hoe groot dat probleem is en wat voor oplossingen er te bieden zijn. Als het
gaat om mensen die het wel hadden kunnen weten — het
gaat nog steeds om gemeenschapsgeld; ik hoop dat de
Partij van de Arbeid het daar ook mee eens is — en het
aantoonbaar is dat iemand willens en wetens een te hoog
bedrag toch heeft ontvangen en daar zelf geen melding van
heeft gemaakt, dan moet je daar ook naar kijken. Maar er
moet natuurlijk gefocust worden op de mensen die er niets
aan konden doen. Daar spreek ik volgens mij geen één
woord Spaans bij.
Mevrouw PatijnGroenLinks-PvdADe kern van wat ik de heer De Jong nu hoor zeggen, is: wij
focussen op de mensen die te weinig hebben gekregen.
Daar ben ik het helemaal mee eens. Dat moet uitgezocht
worden; helemaal mee eens. Maar de vraag die niet
beantwoord is, is: bent u bereid om die groep mensen die
het echt heel erg moeilijk hebben, die onzeker zijn of ze
misschien te veel hebben gehad, echt de garantie te geven
dat er niet wordt teruggevorderd? Die antwoorden geeft u
niet.
De heer Léon de JongPVVMaar dat kan gewoon niet. Dit is ook echt schandalig naar
de WIA-gerechtigden en de Wajong-gerechtigden. Een
beetje mooie sier maken over de rug van die mensen. Het
gaat ons met z'n allen natuurlijk over die groep mensen die
hier niets aan kon doen; hoe vaak moet ik dat hier nou nog
zeggen? De Partij van de Arbeid doet net alsof zij zo veel
gaf om die groep mensen en alsof ze daar de enige in was.
We hebben het altijd voor die mensen opgenomen. En dit
probleem is heel erg groot. We hebben net een brief
gekregen. Daarin staat dat er tussen de 25.000 en 50.000
mensen zijn benadeeld. En dat gaat alleen nog over de WIA;
we hebben niet eens over de Wajong. Ik wil weten hoeveel
dat precies is, hoe we dat precies kunnen oplossen. En we
focussen natuurlijk op de mensen die er niets aan konden
doen. Wat wil de Partij van de Arbeid nou nog meer dan
dat?
Mevrouw Patijn?
De heer Léon de JongPVVHet gaat wel lekker zo met die interrupties.
Mevrouw PatijnGroenLinks-PvdAHet gaat ten koste van mijn interrupties, ik weet het, maar
er wordt een vraag gesteld, voorzitter. Heel simpel: ik wil
dat de mensen bij wie het UWV zelf niet heeft kunnen
inschatten dat er fouten gemaakt werden, die misschien al
jaren een uitkering krijgen die iets te hoog is, niet hoeven
terug te betalen. Dat is toch gewoon menselijk?
De heer Léon de JongPVVJa, maar dat is toch ook precies het verhaal? Dat zijn toch
precies de mensen om wie het gaat? De mensen die het
niet konden weten, de mensen die geen fouten hebben
gemaakt, de mensen die benadeeld zijn door het UWV, díé
mensen gaan we helpen. Dan hebben we het volgens mij
over dezelfde groep mensen. Alleen, waar ik het niet voor
ga doen, zijn mensen die het wél konden zien: "Hé, jeetje
zeg, ik heb toch wel extra geld gekregen. Nou, ik ga het niet
melden, ik pak het maar gewoon." Dat kan niet, want het
gaat om gemeenschapsgeld. En dat begrijpen die mensen
van de WIA zelf ook, want de WIA-gerechtigde is er niet bij
gebaat als mensen die er geen recht op hebben, het toch
zouden krijgen. Maar wij focussen op de mensen die er
niets aan konden doen, waarbij het UWV de fout heeft
gemaakt. Volgens mij voelt de minister die urgentie. En als
dat nu niet zo is, dan is er een situatie, want wij voelen die
urgentie wel.
De 45 seconden nu voor de heer Ceder.
De heer CederChristenUnieEen interruptiedebat over de noodzaak voor een aantal
partijen van een initiatiefwetsvoorstel over de mogelijkheid
om af te wijken bij het terugvorderen, en om dat ook echt
beter in de wet beter te verankeren. Daar komen we op
terug. Complimenten voor de punten die de heer De Jong
noemde over wat ze binnen hebben gehaald. Wat ik ook
constateer als ik kijk naar de koopkrachtplaatjes, is dat juist
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-6-9
de allerkwetsbaarsten, de armsten, er het minst op vooruitgaan. Dat betekent dat er wel cadeautjes zijn gegeven aan
het bedrijfsleven en de middenklasse, maar dat er de keuze
is gemaakt om de minima, de mensen in de bijstand, de
mensen die rond het minimum zitten, minder vooruit te
helpen. Ook is de keus gemaakt om het advies over het
sociaal minimum niet uit te voeren. Dat mag, maar ik zou
graag aan de heer De Jong willen vragen waarom hij de
keuze gemaakt heeft om juist de meest kwetsbaren in
Nederland het minst vooruit te helpen.
De heer Léon de JongPVVNou, ik ben het daar helemaal niet mee eens. We hebben
geweldige koopkrachtplaatjes. Hadden we meer gewild?
Zeker. Maar als je gaat kijken naar de afgelopen twee jaar,
dus niet inclusief dit jaar maar de twee jaren daarvoor, dan
gingen Nederlanders er gewoon 3,1% op achteruit. En je
zag dat in de afgelopen vier jaren uitkeringsgerechtigden
er zes keer meer op vooruitgingen dan werkenden. Tja, en
we hebben ook afgesproken dat werken moet lonen, dus
dan heb je een situatie die je wat meer in balans moet
brengen. En wat ik zie, is dat werkenden er volgend jaar
0,7% ... Uitkeringsgerechtigden gaan er meer op vooruit
komend jaar, in 2025, dan werkenden. Dus ik zie het punt
niet.
De heer CederChristenUnieUit de koopkrachtplaatjes blijkt dat minima er het minst op
vooruitgaan. Ze gaan er wel op vooruit, maar het minst.
Dus er is een keus gemaakt ...
De heer Léon de JongPVVDat is niet waar.
De heer CederChristenUnie... in de onderhandelingen, waarbij er het minst is ingezet
op de minima. Maar u zegt ook dat er in de afgelopen jaren
heel veel is geïnvesteerd. Dat klopt, minister Schouten heeft
daar bij SZW ook op ingezet, maar dat was ook nodig. Uit
het onderzoek naar het sociaal minimum blijkt dat nu nog
steeds het sociaal minimum niet gehaald wordt. Dus er is
flink geïnvesteerd, maar dat is niet genoeg. De heer De
Jong weet ook dat dat niet genoeg is, want het rapport over
het sociaal minimum is niet overgenomen. Mijn vraag aan
de heer De Jong is: waarom is dat rapport niet overgenomen, als u ziet dat het geld dat nu naar die mensen gaat,
gewoon niet genoeg is om van rond te komen in dit land?
De heer Léon de JongPVVJa, nogmaals: kijk, wij hebben een geweldig koopkrachtpakket voor elkaar gekregen. We hebben een verlaging van de
accijnzen van 1,5 miljard. We verlagen de energiebelasting
met 300 miljoen. Voor volgend jaar alleen al, hè. We
bevriezen het eigen risico op weg naar een 60%-verlaging
van dat risico. Er komt extra geld voor groepen in de knel,
precies de groep mensen waar de heer Ceder het over heeft.
Het kindgebonden budget gaat omhoog. We verlagen volgend jaar de inkomstenbelasting met 2 miljard. Het is een
geweldig mooi pakket. Als ik dan kijk naar de afgelopen
jaren, 2021, 2022, 2023, 2024, toen de ChristenUnie volgens
mij aan de knoppen zat, zie ik dat mensen, als het gaat om
de mediaan, dus over het geheel, er maar 0,2% op vooruitgingen. Heel grote groepen gingen er ook op achteruit. Dus
met alle respect, u kunt me veel verwijten, maar u kunt niet
zeggen dat wij niets doen voor de minima, voor de mensen
die het moeilijk hebben.
De heer CederChristenUnieVoorzitter, even een punt van orde: hoeveel interrupties
heb ik nog?
De heer Léon de JongPVVEén.
U heeft nog een halve over. Nee, u zit op vier.
De heer CederChristenUnieDan ga ik deze even bewaren voor een andere partij.
Oeh, spannend.
De heer ErginDENKEen paar uur terug zat ik ook in deze zaal, maar voor een
andere begroting, de begroting OCW. Daarbij bespraken
we dat er geen meerderheid is voor de plannen, voor de
begroting. Het ging de hele avond over een amendement,
het amendement van CDA, JA21 en D66, waarin ervoor
wordt gepleit om de bezuinigingen terug te draaien en die
te dekken vanuit de halvering van het eigen risico. Mijn hele
simpele vraag aan de heer De Jong van de PVV is: gaan we
in dit huis meemaken dat de halve belofte die de PVV heeft
gedaan, wordt teruggedraaid?
De heer Léon de JongPVVIk ga niet in op de voorstellen die bij de Onderwijsbegroting
zijn ingediend. Dit is de begroting Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Hier is dat amendement of voorstel, of wat
het ook is, niet ingediend. Ik ga er op geen enkele wijze op
in.
De heer ErginDENKIk gebruik het voorbeeld van een amendement bij een
andere begroting. Laat ik mijn vraag dan anders stellen.
Daar wil ik best een tweede interruptie voor gebruiken: is
het voor de PVV bespreekbaar dat die halve belofte van de
PVV over het eigen risico wordt teruggedraaid? Dat is mijn
vraag.
De heer Léon de JongPVVNogmaals, u heeft een debat gevoerd over de begroting
Onderwijs, OCW. Dit is Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
Ik ga een debat dat gisteravond is gevoerd, hier niet overdoen. Ik heb het gewoon over Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Ik heb een prachtig pakket en daar wil ik het graag
over hebben.
De heer ErginDENKBegroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-6-10
Dan kom ik tot de conclusie dat de heer Léon de Jong vandaag een mooie stropdas om heeft en leuke praatjes heeft.
Maar hij praat met meel in zijn mond. De heer De Jong
schreeuwde hier de afgelopen jaren moord en brand over
de Nederlander, over de mensen in het land die in de knel
zitten. We zien dat die mensen totaal niks hebben aan de
PVV.
De heer Léon de JongPVVIk ben ook heel blij met mijn das. Het is een prachtige gele
das. Volgens mij is het heel erg normaal dat ik hier …
Iedereen begrijpt dat thuis ook. Ik heb al die voorstellen
genoemd. Ik heb gezegd waar ik trots op was. Ik heb ook
gezegd wat wij voor elkaar hebben gekregen. Volgens mij
zat het eigen risico in mijn verhaal. Dat is één.
Twee. Wat de begroting Onderwijs betreft: misschien moet
de heer Ergin even de boeken in om te kijken wat gebruikelijk is bij een debat over Sociale Zaken, namelijk dat je het
over Sociale Zaken en Werkgelegenheid hebt, en niet over
een amendement dat bij een andere begroting is ingediend.
Ik kan het niet makkelijker maken.
De heer DassenVoltIk hoor de heer De Jong heel veel praten over dat iedereen
erop vooruitgaat en dat werken weer moet gaan lonen.
Maar er is ook een hele grote groep jongvolwassenen die
er helemaal niet op vooruitgaat. Sterker nog, het Nibud
heeft bijvoorbeeld over de uitwonende mbo-studenten
gezegd dat zij er 6,4% op achteruitgaan, bijna €100 per
maand. Dat zijn enorme bedragen. Ik ben benieuwd hoe de
heer De Jong daarnaar kijkt en of hij het met mij eens is
dat ook voor deze groep geldt dat werken weer moet gaan
lonen.
De heer Léon de JongPVVIk vind dat voor iedereen werken weer moet gaan lonen. Ik
vind ook dat de minister daar meer ambitie in moet tonen
dan in de brief die hij daarover heeft gestuurd. Dat is wat
het is. En iedereen gaat erop vooruit. Dat is misschien een
beetje zuur, want we hebben wel meer voor elkaar gekregen; ik geloof iets van 100%. Ik denk dat ik 100% meer voor
elkaar heb gekregen dan Volt, want wij hebben die koopkrachtplaatjes wel gerealiseerd. Ik zei al: iedereen gaat er
in de komende jaren op vooruit. Dat is iets prachtigs. En
wat werken moet lonen betreft: dat geldt voor alle groepen.
De heer DassenVoltIk gaf net dus aan dat bepaalde groepen er niet op vooruitgaan, maar goed, die vergeet de PVV dan voor het gemak
even. Overigens zagen de koopkrachtplaatjes van Volt er
een stuk beter uit. Dat is misschien iets voor de volgende
verkiezingen.
Maar ik ben nog benieuwd of de heer De Jong het volgende
met mij eens is. Een 18-jarige verdient op dit moment de
helft van wat een 21-jarige verdient, voor hetzelfde werk.
Dat is het jeugdminimumloon. Een 18-jarige verdient €6,64
per uur en een 21-jarige krijgt het dubbele daarvan. Moeten
we daar niet vanaf? Is de PVV het met mij eens dat dat
inmiddels een reliek uit de vorige eeuw is waarvan we
moeten zeggen: "Daar moeten we vanaf. We moeten zorgen
dat als jij je rijbewijs kunt halen, je huur moet betalen, je
zorgkosten moet betalen en je boodschappen moet betalen,
jij ook gewoon loon naar werken moet krijgen"? Dan moeten
we dus af van dat jeugdminimumloon.
De heer Léon de JongPVVNou, we hebben dat niet afgesproken. We hebben gekeken
naar wat we allemaal kunnen doen op het gebied van het
wettelijk minimumloon: onderzoeken hier, onderzoeken
daar. Maar dat staat er niet in. We hebben gewoon financi-
ële afspraken gemaakt als coalitie. Dat heeft de heer Dassen
van Volt natuurlijk nog nooit meegemaakt, want hij kan
prachtig mooie koopkrachtplaatjes hebben. Maar hij heeft
geen flauw idee waar hij het over heeft als het gaat over
onderhandelen en over wel of niet iets binnenhalen. Dat is
het verhaal.
De heer DassenVoltWat een mooie manier van debatteren dit, zeg. Prachtig! Ik
ben blij dat de heer De Jong zijn grote leider napraat, want
die heeft ook altijd van dit soort leuke debattrucjes. Maar
democratie is ook: luisteren naar de stem van de kleinere
partijen.
De heer Léon de JongPVVZeker.
De heer DassenVoltMaar ik hoor de heer De Jong eigenlijk geen antwoord
geven op mijn vraag. Ik vraag namelijk niet wat hij heeft
afgesproken. Ik vraag of we ervoor kunnen zorgen dat we
heel veel jonge mensen die op dit moment in Nederland
hard moeten werken of eigenlijk twee keer zo hard moeten
werken dan anderen voor hetzelfde loon, op een eerlijke
manier gaan betalen. Ik begrijp van andere partijen dat daar
misschien mogelijkheden voor zijn en dat we de minister
wellicht op pad kunnen sturen om bij de voorjaarsnota te
zeggen: laten we dit stapsgewijs aan de kant schuiven. Wij
hebben daar eerder ook al een motie over ingediend. Ik ben
dus gewoon benieuwd of de PVV ook van mening is dat
we moeten gaan onderzoeken en bekijken hoe we dat
jeugdminimumloon zo snel mogelijk van tafel kunnen krijgen. Of laat de PVV deze jonge mensen gewoon in de kou
staan?
De heer Léon de JongPVVWij laten helemaal niemand in de kou staan. Zoals ik al zei,
gaat iedereen erop vooruit. En als er bepaalde groepen zijn
die er niet op vooruitgaan, dan kan dat. Ik heb ook niet
gezegd dat in het nieuwe plaatje van 117 voorbeelden die
117 voorbeelden er allemaal op vooruitgaan. Ik geloof dat
97 van de 117 huishoudvoorbeelden erop vooruitgaan.
De heer DassenVoltDat is dus niet iedereen.
De heer Léon de JongPVVDat is heel erg veel en dat zijn er nog steeds honderd procent meer dan de heer Dassen voor elkaar heeft gekregen.
Dat is één. Twee. Ik ben gebonden aan de afspraken die we
hebben gemaakt, ook financieel.
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-6-11
U continueert.
De heer Léon de JongPVVVoorzitter. Ik heb ook kritiek. Zoals ik al zei, heeft dit kabinet
namelijk als doel dat werken weer moet gaan lonen. Dat is
een mooi doel, waar de PVV in het belang van de hardwerkende Nederlanders, de middenklasse, al jaren om vraagt.
Daar hebben we ook afspraken over gemaakt. Maar als ik
dan naar de recente brief van de minister over de agenda
voor werkend Nederland kijk, dan mis ik in alle eerlijkheid
toch de urgentie. De middenklasse en diens werkelijke
situatie wordt niet eens genoemd. Dat is mij een doorn in
het oog, waar ik vorig jaar ook al een punt van heb gemaakt.
Dit kan natuurlijk niet. We weten al jaren dat hardwerkende
Nederlanders het zwaar hebben. Alle alarmbellen zouden
dan ook moeten afgaan. We moeten eindelijk opkomen
voor die hardwerkende Nederlanders, die middenklasse
die zich een slag in de rondte werkt maar niet normaal kan
rondkomen. Ze moeten alle eindjes aan elkaar knopen om
hun hoofd boven water te houden. Deze gezinnen vragen
zich af waar ze het allemaal nog voor doen, en terecht. Deze
gezinnen kunnen wel alles ophoesten en draaien voor alles
op, maar zelf vallen ze al jarenlang buiten de boot. Dit
kabinet zet stappen, maar de minister moet meer ambitie
tonen voor deze groep. Mijn oproep is: laat zien dat het
menens is, laat zien dat we opkomen voor deze gezinnen
en geef ze weer de waardering die ze verdienen. Dat is
namelijk keihard nodig.
Voorzitter. Het is mooi dat dit kabinet de komende jaren
aan de slag gaat met het versterken van de bestaanszekerheid. Dat doet het kabinet met nog meer lastenverlichtingen
en met ambities voor het bouwen van meer woningen,
maar ook door het aanpakken van het veel te ingewikkelde
toeslagen- en belastingensysteem, zodat gewone burgers
niet langer worden vermorzeld door het systeem. Het is
zaak dat dit kabinet daar echte stappen op zet.
Voorzitter. Dat geldt ook voor de puinhoop bij het UWV,
waarover we het zojuist al hadden. Afgelopen weken zagen
we opnieuw dat grote groepen kwetsbaren keihard zijn
benadeeld en door een rigide systeem niet kregen waar ze
recht op hadden. Daardoor zijn ze in grote financiële problemen gekomen of buiten hun schuld om in de schulden en
de armoede terechtgekomen. Een voorzichtige steekproef
geeft aan dat er naar schatting alleen al bij de WIA tussen
de 25.000 en 50.000 mensen door het UWV de dupe zijn
geworden, door fouten met de berekeningen. Mensen zijn
voor tot wel honderden euro's per maand gedupeerd. Hoe
groot dit probleem echt is, weten we nog niet eens zeker.
Ik baal daar enorm van. Er is namelijk al jaren bekend dat
er grote problemen zijn bij het UWV, dat grote groepen
mensen zijn benadeeld en in grote financiële problemen
terecht zijn gekomen. Er zijn problemen met de WIA, de
WW, de Ziektewet en de Wajong. Die problemen komen
vrijwel altijd naar boven door journalistiek werk, door
stukken in de krant, door items op tv, en niet door een
proactieve en doortastende houding van het UWV zelf. Hoe
kan dat, is mijn vraag aan de minister. Waarom lopen we
continu achter de feiten aan? Waarom is er zo'n afwachtende houding bij het UWV om proactief te handelen?
Waarom komen ze daar pas in beweging wanneer onderzoeksjournalisten hun werk doen en er een groot stuk in de
krant staat? Mijn oproep aan de minister is om het UWV te
bewegen nu eindelijk echt diep door het stof te gaan, de
registers helemaal te openen, alle problemen boven water
te halen en u daar voortaan volledig over te informeren,
ook als dat pijn doet. Dan komen we straks niet opnieuw
voor onaangename verrassingen te staan en kunt u de
Kamer daarover proactief, volledig en juist informeren, niet
pas wanneer EenVandaag of het AD onderzoek heeft
gedaan. Kan de minister dat toezeggen?
Mevrouw Inge van Dijk heeft een vraag.
Mevrouw Inge van DijkCDAIk deel de analyse van de PVV over de puinhoop die is ontstaan, over de cultuur die er heerst en over de onmacht om
de problemen op te lossen. Het lijkt het CDA verstandig om
het herstel daarom buiten het UWV plaats te laten vinden.
Kan de PVV daarin samen met mij optrekken?
De heer Léon de JongPVVIk wil in eerste instantie — dat klinkt misschien een beetje
flauw — natuurlijk niks uitsluiten, zeker niet, maar ik wil de
minister wel in de positie laten om eerst zelf het voortouw
te nemen om het probleem op te lossen. Als de minister
het daarbij nodig acht om extern te kijken wat er nodig is,
dan moet hij dat voorstel doen. Maar het voortouw ligt bij
de minister; hij moet dat oplossen. Ik wil hem de ruimte
geven om dat te doen. Als de minister maar begrijpt dat
het urgentie heeft en dat de WIA-gerechtigden en de
Wajong-gerechtigden niet kunnen wachten.
Mevrouw Inge van DijkCDADank voor dit antwoord. We hebben nu het eerste voorstel
van het UWV liggen. Het UWV lijkt in een vrij parallelle
wereld te leven. Enerzijds zeggen ze dat ze problemen
hebben, dat ze de cultuur niet op orde hebben en daarin
moeten investeren, en dat ze moeten investeren in hun
organisatie. Dan is het toch volledig ondenkbaar om daar
nog zo'n grote hersteloperatie naast te zetten, terwijl we
weten dat ze de tijd veel beter kunnen investeren om ervoor
te zorgen dat de mensen die nu ook gebruikmaken van het
UWV goed geholpen worden.
De heer Léon de JongPVVIk denk dat u daar een heel goed punt heeft, maar ik vind
dus ook dat de minister de regie moet pakken hierop en
dat hij moet inschatten wat er nodig is, ook bij het UWV.
Volgens mij ben ik hier in de Kamer een van de meest kritische personen geweest als het gaat om het UWV. Dat
nemen ze me daar ook niet altijd in dank af. Maar volgens
mij is dat heel terecht geweest, omdat het UWV er al
jarenlang een puinhoop van maakt. Dan heb ik het niet
zozeer over de mensen die daar werken zelf. De mensen
die daar aan de computer zitten, hebben vaak een heel juist
— hoe zeg je dat? — gevoel bij het helpen van mensen,
maar het wordt hun door de top en door de manier waarop
het is ingericht onmogelijk gemaakt. Ik vind dus dat daar
de bezem doorheen moet en dat er een oplossing gevonden
moet worden voor de WIA-gerechtigden, de WW'ers, de
Wajongers en de mensen in de Ziektewet.
Voorzitter. Ik wil de minister vragen om pijnlijke informatie
niet alleen in een voetnoot te melden, maar ook proactief
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-6-12
en met de juiste duiding met de Kamer te delen. Ik ben er
klaar mee om als Kamerlid het gevoel te hebben iedere keer
op achterstand te staan en het gevoel te hebben dat de
uitvoeringsorganisatie er belang bij heeft om zich afwachtend op te stellen. Graag een toezegging.
Voorzitter. Het is goed dat de minister aan de slag gaat om
de problemen bij het UWV aan te pakken en te herstellen,
maar deze hersteloperatie komt boven op de al grote problemen met de achterstanden voor medische keuringen.
Linksom of rechtsom blijven grote groepen burgers dus in
de problemen. Mijn vraag aan de minister is welke stappen
hij zet om de grote tekorten aan UWV-artsen aan te pakken.
Graag een reactie.
Voorzitter. Dan wil ik het nog kort hebben over een ander
belangrijk punt op het gebied van bestaanszekerheid: pensioenen. Laat het duidelijk zijn: wij waren en zijn tegen de
Wet toekomst pensioenen. Wij stemden tegen deze wet in
de Tweede Kamer. Wij stemden ook tegen de nieuwe pensioenwet in de Eerste Kamer. Niet de PVV, maar GroenLinks-
PvdA heeft ervoor gezorgd dat de nieuwe pensioenwet nu
van kracht is. Wij hebben nog steeds dezelfde argumentatie
tegen die wet. Wij zien het als een groot risico om 1.500
miljard euro in te varen en het pensioen nog meer afhankelijk te maken van de beurs. Maar binnen de coalitie zijn er
maar twee partijen die in hun programma hebben staan
dat ze de wet volledig willen terugdraaien: BBB en PVV. Het
is ons niet gelukt en dan ga je je knopen tellen. Dan ga je
kijken waarom de kiezer ons de grootste partij van Nederland heeft gemaakt. Dat is het onderwerp asiel en migratie.
Dan neem je je verantwoordelijkheid, ook als dat pijn doet.
Betekent het feit dat wij op het gebied van pensioenen niet
onze zin hebben gekregen gelijk dat wij dan niets meer
doen aan die pensioenen, zoals sommige oppositiepartijen
het hier valselijk proberen te framen? Natuurlijk niet. Deze
minister heeft een hele grote verantwoordelijkheid op z'n
schouders genomen en ik benijd hem niet. Hij heeft namelijk
de taak om de doelen die in de wet staan te halen, dus om
te komen tot "eerder perspectief op een koopkrachtig pensioen" en tot "een transparanter, begrijpelijker en persoonlijker pensioen". Dat is een enorme opgave, maar het staat
in de wet die nu van kracht is. We gaan hem daar, in het
belang van miljoenen pensioendeelnemers, aan houden.
Ik ben blij dat wij in het kabinet zitten om voor pensioendeelnemers op te komen en deze minister niet met tandeloos geroep aan de zijlijn, maar van binnenuit scherp en
verantwoordelijk te houden.
Voorzitter, ik rond af. De gemaakte afspraken moeten zorgen
voor de juiste stappen. We zullen dit kabinet daar scherp
op houden, want de cijfers zijn mooi en de doelstellingen
zijn prachtig, maar de praktijk moet het laten zien. Daarin
zullen wij blijven opkomen voor de belangen van al die
miljoenen hardwerkende Nederlanders, al die uitkeringsgerechtigden en al die miljoenen pensioendeelnemers. Wij
blijven op weg naar een beter Nederland, wij blijven vol
trots voor hun belangen opkomen en wij blijven keihard
voor hen knokken. Daar kunt u op rekenen.
Voorzitter, dank u wel.
Mevrouw LahlahGroenLinks-PvdAIk heb hier een lijstje met voorstellen van de heer De Jong
van vorig jaar. Ook toen ging zijn bijdrage over een
bestaanszekerheidscrisis, en die is niet kleiner geworden.
Ik noem een aantal voorstellen: betere toegang tot inkomensondersteuning, lagere btw op boodschappen, problematische schulden meewegen in armoedecijfers, de cao
voor mensen bij sociaal ontwikkelbedrijven. Over dit laatste
voorstel gaat mijn vraag. De cao Aan de slag, voor sociaal
werkbedrijven, staat opnieuw onder druk. Mijn vraag aan
de collega van de PVV is dan ook: steunt u ons voorstel om
bij de Voorjaarsnota met een structurele oplossing hiervoor
te komen?
De heer Léon de JongPVVLaat ik eerst even wat zeggen over die prachtige voorstellen.
Het valt me op — dat hoorde ik net ook in het betoog van
de Partij van de Arbeid — dat bijna alle koopkrachtvoorstellen die mevrouw Lahlah net noemde, door de Partij van de
Arbeid zijn weggestemd vorig jaar. Elke keer kreeg ik de
Partij van de Arbeid niet aan mijn zijde. Bij de koopkrachtvoorstellen die wij hebben gedaan, stemde de Partij van
de Arbeid over het algemeen tegen. Neem bijvoorbeeld het
verlagen van de brandstofaccijns. Dat interesseerde de
Partij van de Arbeid helemaal niks; de Partij van de Arbeid
was altijd tegen. Maar dat hebben we nu gelukkig wel voor
elkaar gekregen. De Partij van de Arbeid was ook tegen het
verlagen van de energierekening. Ik heb daar talloze moties
voor ingediend. Elke keer was de Partij van de Arbeid tegen,
en dan nu een beetje doen alsof dat een idee van de Partij
van de Arbeid was. Zij waren tegen en wij hebben het nu
voor elkaar gekregen. Dat is de realiteit; dat is de waarheid.
Dan de sociaal werkbedrijven en de cao. U weet dat wij ons
daar altijd keihard voor hebben ingezet en dat wij toentertijd
een motie hebben ingediend en een verzoek hebben gedaan
aan het kabinet om daarin de regie te nemen. Ik zie dat daar
nu een bepaalde situatie is ontstaan en ik vind dat de
minister of staatssecretaris opnieuw moet gaan kijken wat
daar nodig is. Ik wil gewoon dat dat bij het kabinet ligt. Het
ligt nu niet daar, maar daar waar de gesprekken worden
gevoerd.
De heer FlachSGPIk heb even gewacht tot de heer De Jong zijn betoog had
afgerond. Ik had verwacht dat hij hier wel iets over zou
zeggen, maar ik doe het dan maar via een vraag.
De heer Léon de JongPVVOver eenverdieners?
De heer FlachSGPWat vinden de heer De Jong en de PVV van het project
"Meer uren werkt!"? Ik lees even wat voor. Het kabinet wil
daarmee "via interventies gendernormen binnen organisaties aanpassen en een cultuurverandering in de maatschappij bewerkstelligen". Vinden de heer De Jong en de PVV
niet dat ouders die keuze heel prima zelf kunnen maken?
De heer Léon de JongPVVJa, ik vind dat ouders zelf moeten weten hoe ze hun leven
inrichten. Volgens mij heb ik daarover eerder ook al een
debat gehad met de SGP. Dat moet mogelijk worden
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-6-13
gemaakt. Daar zijn verschillende mogelijkheden voor. Ik zie
in ieder geval dat door die geweldige koopkrachtmaatregelen die we nemen, door hoe we met belastingen omgaan
en zo, gezinnen meer lucht zouden moeten krijgen in hun
portemonnee, zodat ze zich in sommige situaties ook minder
gedwongen zouden moeten voelen om te werken als ze dat
niet willen. Ik heb het dan over een situatie waarin een man
en een vrouw samen zijn in een gezin. De vrouw of de man,
een van de twee, zegt: ik moet werken, want anders kan ik
niet rondkomen. Dat is een situatie die je eigenlijk niet zou
moeten willen hebben. Dat moet eigenlijk aan het gezin zelf
zijn. Daarom ben ik ook blij met de koopkrachtmaatregelen,
met de belastingmaatregelen en noem maar op. Daarmee
kan ruimte in de portemonnee gecreëerd worden.
Heel goed. De volgende spreker is eveneens van de PVV.
Dat is de heer Boon. Het is de opwarmer voor de lunch.
De heer BoonPVVVoorzitter. De PVV wil de arbeidsmigratie naar Nederland
fors beperken. Het is hoog tijd dat ons land weer grip krijgt
op de instroom van buitenlandse arbeidskrachten. Dit is
niet alleen de wens van de PVV, maar van heel veel
Nederlanders. De overlast in onze wijken en de druk op de
woningmarkt en sociale voorzieningen kunnen niet langer
worden genegeerd. Te lang zijn de lasten van arbeidsmigratie afgewenteld op onze samenleving. We zijn daarom ook
verheugd dat het regeerprogramma concrete stappen
aankondigt om de problematiek van arbeidsmigratie aan
te pakken. Daarnaast is de PVV blij dat de minister werkt
aan een productiviteitsagenda om de afhankelijkheid van
laagbetaalde arbeidsmigranten te verminderen door te
innoveren, arbeidsbesparende technologie in te zetten en
slimmer te werken in laagproductieve sectoren. Maar
wanneer kunnen wij deze agenda verwachten en hoe
voorkomt de minister dat deze agenda wordt gekaapt of
tegengewerkt door bedrijven of sectoren die juist afhankelijk
zijn van laagbetaalde arbeidsmigranten?
De PVV dringt er bij het kabinet op aan om samen met de
provincies om tafel te gaan en samen beleid te ontwikkelen
dat gericht is op het actief ontmoedigen van arbeidsmigratie
naar laagproductieve sectoren. Er zijn nog steeds provincies
die deze arbeidsmigratie direct of indirect faciliteren, wat
leidt tot extra druk op onze woningmarkt, infrastructuur en
sociale voorzieningen. Een gezamenlijke aanpak is nodig
om deze situatie te verbeteren en de belangen van de
Nederlandse bevolking weer op de eerste plaats te zetten.
De PVV heeft afgelopen september samen met de VVD,
NSC en BBB een motie ingediend waarin werd gevraagd
om de boetes van de Arbeidsinspectie te verhogen voor
bedrijven die buitenlandse werknemers illegaal tewerkstellen. Deze motie is destijds aangehouden. Uit onderzoek
blijkt dat deze boetes sinds 2005 niet zijn geïndexeerd,
waardoor ze hun afschrikkende werking hebben verloren.
Hierdoor is het tewerkstellen van illegalen in veel gevallen
zelfs lonend geworden. De PVV vraagt de minister welke
stappen in de tussentijd zijn gezet.
Deze problematiek staat niet op zichzelf. Malafide uitzendbureaus spelen een grote rol in het faciliteren van uitbuiting
en andere misstanden. Daarom is de PVV blij met de
maatregelen tegen deze praktijken, zoals opgenomen in
het regeerprogramma, en het wetsvoorstel Wet toelating
terbeschikkingstelling van arbeidskrachten, de Wtta
genoemd. De PVV vraagt of het ook mogelijk is om personen die zich schuldig hebben gemaakt aan uitbuiting, blijvend uit deze sector te weren en hoofdelijk aansprakelijk
te stellen, zodat zij persoonlijk verantwoordelijk worden
gehouden voor hun daden. Dit zal een duidelijk signaal
afgeven dat uitbuiting niet wordt getolereerd. Verder werkt
de minister aan een plan om het onbenutte Nederlandse
arbeidspotentieel in te zetten als alternatief voor arbeidsmigratie en om werken lonender te maken. Dit zijn twee punten die voor de PVV van groot belang zijn. Meer werken
kan een groot deel van de openstaande vacatures wegnemen. Uit onderzoek blijkt dat als deeltijdwerkers gemiddeld
vier uur extra per week zouden werken, het tekort aan
arbeidskrachten vrijwel volledig wordt opgelost. De PVV
heeft hoge verwachtingen van deze plannen, maar begrijpt
dat de minister tijd nodig heeft om ze goed uit te voeren.
Toch roepen wij het kabinet op om snel met concrete
maatregelen te komen, zodat de Nederlanders die meer
uren maken, ook echt meer geld in hun eigen portemonnee
krijgen, en de druk op de arbeidsmarkt wordt verlicht.
Een vraag van de heer Van Kent.
De heer Van KentSPAls er sprake is van sociale ontwrichting, dan mag je van
Europa tijdelijk een tewerkstellingsvergunning invoeren.
De SP vindt dat er sprake is van sociale ontwrichting in onze
wijken en dorpen. Vindt de PVV dat ook en is de PVV ook
van mening dat er tewerkstellingsvergunningen moeten
worden ingevoerd, in ieder geval voor Oost-Europese landen?
De heer BoonPVVDe PVV vindt inderdaad dat er ontwrichting is in onze wijken. In ons programma stonden ook de tewerkstellingsvergunningen, maar we zitten nu in een coalitie en daarin
hebben we die niet kunnen afspreken. We hebben wel
tewerkstellingsvergunningen voor migranten buiten de EU
— die houden we — maar voor binnen de EU hebben we
die niet.
De heer Van KentSPWaarvan akte.
De heer BoonPVVAls laatste punt bij de arbeidsmigratie wil de PVV meer
urgentie zien bij het kabinet om de oneigenlijke detachering
van derdelanders te voorkomen. De minister verwacht de
Kamer in de zomer van 2025 te kunnen informeren over de
stappen die in Europese context gezet kunnen worden. De
PVV wil de minister uitdagen en vraagt of hij zich kan
committeren aan een versnelde aanpak en ons al in het
voorjaar van 2025 kan informeren.
Op 1 januari 2025 vervalt het handhavingsmoratorium voor
zzp'ers en schijnzelfstandigheid. De PVV heeft al eerder
aangegeven dat wij willen dat dit probleem echt aangepakt
gaat worden, maar dat goedwillende zzp'ers en werkgevers
hiervan niet de dupe mogen worden. De PVV heeft vertrou-
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-6-14
wen in de toezegging van de minister over de zachte landing. Toch blijft er veel onrust onder zzp'ers en werkgevers.
Ziet de minister deze onrust ook? Zijn er nog aanvullende
maatregelen die hij kan nemen om deze zorgen weg te
nemen?
Daarnaast is er een kritisch advies gekomen over het
wetsvoorstel Verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties
en rechtsvermoeden, Vbar. De PVV vraagt de minister welke
stap hij gaat nemen om de zorgen aan te pakken en het
wetsvoorstel effectiever te maken, zonder dat de goedwillende zzp'ers en werkgevers onterecht worden aangepakt.
Wat doet de minister met deze zorgen?
Ik hoorde u net zeggen dat het uw laatste punt was. Ik had
het idee dat u aan het afronden was. Neem me niet kwalijk.
De heer Ergin.
De heer ErginDENKWe hebben de onderbuikgevoelens van de PVV, waar we
het wekelijks in debatten over hebben. Gelukkig hebben
we ook instituten in het land die gewoon onderzoek doen.
Zo heeft de Tweede Kamer aan de Adviesraad Migratie
gevraagd: kunt u voor ons berekenen hoeveel mensen wij
qua arbeidsmigratie nodig hebben om de grijze druk in
2040 op peil te houden? Weet u wat het antwoord was? Het
antwoord was: 3 miljoen extra arbeidsmigranten om alleen
al de basisvoorzieningen in het land, zoals de AOW en de
zorg, in stand te houden. Hier een verhaal vertellen over
dat er minder arbeidsmigranten moeten komen maar geen
antwoord geven op de vraag wat de consequenties zouden
moeten zijn, is het halve verhaal. Ik daag de PVV uit om ook
antwoord te geven op de vraag welke sectoren in het land
dan gaan lijden. Om die vraag voor de heer Boon nog
simpeler te maken: wat gaat een kilootje tomaten kosten
als deze plannen van de PVV worden uitgevoerd?
De heer ErginDENKIk ben weer naar voren gelopen, dit keer niet voor een
compliment over een stropdas, maar ook vanwege het punt
…
Ik vind dat hij best een mooie das heeft, hoor. Dat mag u
best even zeggen.
De heer ErginDENKU mag ook een mening hebben als het gaat om stropdassen. Mijn punt gaat over arbeidsmigratie. Ik hoor de hele
tijd van de PVV: er moet minder arbeidsmigratie komen;
we willen minder arbeidsmigranten. De praktijk in het land
is echter dat al die arbeidsmigranten niet aan een boom
groeien. Die komen het land in omdat werkgevers daar
behoefte aan hebben. Die komen naar Nederland omdat
onze Nederlandse economie daar behoefte aan heeft. Wat
ik in de analyse van de PVV mis, is welke sectoren er dan
pijn moeten gaan lijden als we minder arbeidsmigranten
hebben. Is dat de logistieke sector, is het de tuinbouw, de
bouw? Welke sectoren mogen volgens de PVV gaan bloeden? Als we minder arbeidsmigratie toestaan in het land,
betekent dat dat sommige sectoren daaronder moeten lijden. Ik zou graag willen weten welke sectoren dat zouden
moeten zijn.
De heer BoonPVVHet is jammer dat de heer Ergin van DENK zo zwart-wit
denkt. Dat denken wij helemaal niet. Wij hebben aangegeven dat er heel veel onbenut arbeidspotentieel in Nederland
is. Dat kunnen wij inzetten in die sectoren. We hebben deze
week een integratiedebat gehad. De meerderheid van de
statushouders zit werkloos thuis. Die zitten misschien op
de bank tv te kijken. Die mensen willen wij ook inzetten.
Waarom moeten we statushouders in Nederland op de
bank laten hangen op kosten van de belastingbetaler, terwijl
mensen uit Oost-Europa hier worden uitgebuit? Wij willen
die situatie aanpakken. Ik heb liever dat die statushouder
aan het werk gaat en dat die Oost-Europeaan in zijn eigen
land werkt. Daar is de sector blij mee. Ik zie daar dus geen
enkel probleem. Ik kan nog meer voorbeelden noemen.
De heer BoonPVVEr is juist goed onderzoek geweest, want dat onderzoek liet
zien dat dat piramidespel van maar mensen blijven binnenhalen, niet werkt. De bevolking gaat groeien, groeien,
groeien: het houdt een keer op. Daarom vragen wij deze
minister om met zijn productiviteitsagenda te komen om
de afhankelijkheid van laagbetaalde arbeidsmigranten juist
te verminderen, bijvoorbeeld door te innoveren. We kennen
allemaal de aspergesteekmachine die nu getest wordt en
die een hoop druk kan wegnemen. Er kan arbeidsbesparende technologie worden ingezet, maar ook slimmer werken in laagbetaalde sectoren. Dat zijn allemaal mogelijkheden die wij willen onderzoeken, die het kabinet onderzoekt,
waardoor we juist minder afhankelijk worden van laagbetaalde arbeidsmigranten. Het houdt namelijk een keer op.
We kunnen niet, wat die adviesraad ook zei, maar binnen
blijven halen. Nederland is maar een klein land. We zitten
nu al aan onze max. We moeten dus anders gaan denken.
Dat moeten we durven. Die durf hebben wij. Ik vertrouw
erop dat de minister deze durf ook heeft.
Dan continueer ik. De PVV heeft vragen aan de minister
over de uitvoerbaarheid van de verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen, zoals aangekondigd
in het regeerprogramma. Er is veel kritiek van de Belastingdienst en het UWV over de complexiteit en de uitvoerbaarheid, met als beoordelingen "niet-uitvoerbaar" en "niet-uitvoerbaar, tenzij". De Belastingdienst stelt dat er geen
inwerkingsdatum kan worden vastgesteld, aangezien het
wetsvoorstel onuitvoerbaar is. Het UWV geeft aan dat de
invoering in elk geval niet kan voor 1 januari 2030, en
mogelijk daarna zelfs nog niet, tenzij er een wijziging komt
van het bredere stelsel van arbeidsongeschiktheid. De
minister gaf in zijn brief aan dat hij dit direct gaat bestuderen, maar kan hij ons al een eerste reactie geven? Wat gaat
hij waarschijnlijk doen?
Hoewel de verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering
is uitgesteld, blijft de PVV pleiten voor een opt-out voor
zelfstandigen die aantoonbaar voldoende zijn voorzien wat
betreft hun eigen arbeidsongeschiktheidsrisico. Zelfstandigen die via private verzekeringen, spaargelden of initiatieven zoals een broodfonds voor hun risico zorgen, zouden
de mogelijkheid moeten hebben om zich af te melden. Hoe
kijkt de minister hiertegen aan?
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-6-15
Volgens de brief van de minister over het arbeidsmarktbeleid kijkt de minister van Economische Zaken samen met
de staatssecretaris Openbaar Vervoer en Milieu naar de
gevolgen van de rittenadministratie voor ondernemers en
werkenden. Deelt de minister van SZW de mening van de
PVV dat door deze maatregel veel ondernemers en werkenden een zware regeldruk ervaren? Is hij bereid zich hard te
maken voor het afschaffen van de rittenadministratie, om
zo de regeldruk op de arbeidsmarkt te verminderen, zoals
aangegeven in het regeerprogramma?
Nu echt afsluitend. De PVV blijft zich hardmaken voor fors
minder arbeidsmigratie naar Nederland, het lonender
maken van werken en het aanpakken van malafide
arbeidsbureaus en kwaadwillende zelfstandigheid. Wij
hebben vertrouwen in de maatregelen die zijn genoemd in
het hoofdlijnenakkoord en verwachten dat het kabinet deze
plannen snel en doeltreffend uitvoert. De PVV zal hier toezicht en controle op houden, om te zorgen dat deze doelen
daadwerkelijk worden bereikt.
Voorzitter, tot zover in eerste termijn.
Dank u wel. Dan praat de heer Vijlbrief ons richting de lunch.
Het woord is aan hem.
De heer VijlbriefD66Voorzitter. Ik ga vandaag erg kort zijn. De arbeidsmarkt is
een belangrijk onderwerp, maar soms ook negatief. Ik maak
mij zorgen over onze sociale vangnetten. Wat er gebeurd
is bij UWV is heel ernstig. Ik ga aan de minister vragen of
hij toch echt wil proberen om zich iets meer in te zetten,
wat hij ook doet, op praten met mensen en om te zorgen
dat er naar mensen geluisterd gaat worden. Ik vind het
allemaal ietwat kil overkomen in die brief. Kan hij daar zo
wat over zeggen in zijn termijn?
Dan een groot probleem voor Nederland, misschien wel
het grootste economische probleem: de krapte op de
arbeidsmarkt. Ik hoef het u allemaal niet te vertellen: de
ouderenzorg, het onderwijs. Ik zat vanmorgen in de auto
en toen ging het over mensen die cv-ketels en warmtepompen onderhouden. Ze zijn allemaal niet te vinden. Dat heeft
enorme praktische gevolgen voor de economie. Bedrijven
als ASML willen uitbreiden en zoeken 20.000 mensen. Die
moeten ze kunnen vinden. Daar moeten we wat aan doen
met elkaar, want die krapte begint een bedreiging te worden
voor onze welvaart. Ik zou de minister willen vragen of hij
kan schetsen wat die krapte eigenlijk betekent. Een van de
dingen waarvan we in ieder geval weten dat het kan helpen,
is dat we werken moeten laten lonen. De marginale druk
in dit land is veel te hoog, voor sommige mensen 90%. Uit
onderzoek blijkt dat beloning het grootste obstakel is voor
mensen om meer te gaan werken. Het kabinet had 2 miljard
per jaar gereserveerd voor de middeninkomens, pakte daar
een heel grote hap uit voor het komende jaar en stopte dat
in de box 3-problematiek. Dat heeft niet geholpen. Kan de
minister uitleggen waarom hij breekt met die inzet op de
middeninkomens? Kan hij ook echt toezeggen dat wanneer
er weer eens een budgettair probleem komt, niet weer
middeninkomens de pineut zijn?
Mevrouw Rikkers-OosterkampBBBKan de heer Vijlbrief ook duiden waarom er zo weinig personeel is bij de installatiebedrijven voor die warmtepompen
en cv's?
De heer VijlbriefD66Ja, dat kan ik, maar nu ga ik citeren uit het Radio 1-journaal
van vanochtend. Daar heb ik namelijk naar geluisterd. Die
meneer vertelde keurig hoe dat kwam. Een van de redenen
is bijvoorbeeld dat mensen niet goed opgeleid worden om
warmtepompen te repareren. Dat is een van de grote problemen. Ik wil zo meteen nog wel iets zeggen over het
levenslang leren, maar dat zit natuurlijk in het algemeen in
de Nederlandse economie. Misschien moeten we het even
iets groter maken dan die verwarmingsketels en warmtepompen. We hebben te maken met iets wat "vergrijzing"
heet. Dat is al zo'n tien jaar bezig. We wisten dat die ging
komen. Tegelijkertijd is de vraag naar arbeid van ons allemaal heel hoog. Dat maakt dat deze krapte ontstaat op dit
punt. Ik weet niet of mevrouw Rikkers toe wil naar iets lelijks
zeggen over warmtepompen; ik vermoed dat ze daarnaartoe
wil. Maar ik denk dat dat het probleem niet is. Deze meneer,
die er echt verstand van had, zei simpelweg: we moeten
daarvoor mensen opleiden. Die meneer had overigens zelf
net een warmtepomp laten installeren.
Mevrouw Rikkers-OosterkampBBBIk ben absoluut niet tegen warmtepompen. Mijn huis is ook
gasloos. Dat is van 1955, dus dat is heel goed mogelijk.
Waar het volgens ons in zit, is dat wij zo veel regels hebben
gemaakt voor die hele kleine installatiebedrijven. Die kunnen niet meer voldoen aan de certificering om het onderhoud te doen. Er zijn dus heel veel geschikte mensen die
dit graag willen uitvoeren, maar die mogen dit niet meer.
Volgens ons zit daar een heel groot punt.
De heer VijlbriefD66Dat klopt. Een van de andere dingen die werd genoemd,
was certificering. Het is tegelijkertijd wel fijn dat als iemand
je warmtepomp komt repareren, diegene er ook verstand
van heeft. Maar dit werd inderdaad ook genoemd. Dat is
ongetwijfeld een element.
Voorzitter. Ik was bezig over werken laten lonen. Dat is heel
belangrijk. Daarvoor is bijna gratis kinderopvang bijzonder
belangrijk. Ik zou aan de staatssecretaris willen vragen of
hij een tijdpad zou kunnen geven met cruciale momenten
voor de invoering daarvan in 2027 en of er ook grote
belemmeringen zijn.
Voorzitter. Ik ga het maar niet hebben over de bezuinigingen
van dit kabinet op onderwijs en innovatie. Een andere
manier om krapte op te lossen is natuurlijk de arbeidsproductiviteit verhogen. Daar doet het kabinet zogezegd niks
aan. Integendeel, het bezuinigt op de dingen die de
arbeidsproductiviteit verhogen. Maar dat laat ik maar even.
Ik ga me nu maar even concentreren op: hoe kunnen we
mensen nou aansporen om meer te gaan werken?
Voorzitter. Wij hebben een simpel plan. Iedereen die minimaal drie dagen per week werkt, hoeft geen belasting te
betalen over de eerste €1.800 die iemand verdient. Dat is
een voordeel van minimaal €650 netto. Fiscale stimulering
van meer werken is dan ook simpel in dit geval. Mensen
begrijpen dat. Dat is een aansporing om meer te gaan
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-6-16
werken. De minister zegt in zijn brief: "Hoe zullen we het
nu krijgen? Dan gaat de overheid geld geven aan mensen
die al aan het werk zijn." Ja, dat is precies wat ik wil, want
ik wil dat ook de middeninkomens er beter aan toe zijn en
ik wil dat ze een extra aansporing hebben om in ieder geval
drie dagen te gaan werken. Ik zou dus nog een keer aan de
minister willen vragen of hij echt een keer heel goed naar
ons voorstel zou kunnen kijken. Het voorstel haalt juist de
complexiteit uit het fiscale stelsel weg, omdat het een uitbreiding is van de zelfstandigenkorting. Het is een heel
simpel voorstel waarmee een heleboel mensen extra kunnen werken en mensen meer overhouden aan het einde
van de maand.
Voorzitter. Ik sluit af. Ik had al gezegd dat ik het kort zou
houden voor de lunch. In deze tijd van krapte is het de vraag
hoe we meer mensen geld in de portemonnee laten overhouden, ondernemers van voldoende personeel voorzien
en de arbeidsproductiviteit laten groeien. Dat vergt echt
een ander beleid dan het beleid van dit kabinet. Geld moet
naar werkenden in plaats van naar mensen in box 3, er
moet lastenverlichting komen voor mensen die een stapje
extra doen en er moet worden geïnvesteerd in mensen.
Ik dank u voor uw aandacht.
Dank u wel. U heeft zeker onze eetlust bevorderd.
De algemene beraadslaging wordt geschorst.
Ik schors tot 13.30 uur. Dan gaan we eerst de heer Idsinga
beëdigen. Daarna hebben wij wellicht — nou, vrijwel zeker
— het tweeminutendebat NAVO et cetera, en dan hebben
we ook nog even stemmingen. Dan gaan we door met de
begroting Sociale Zaken. Ik schors dus tot 13.30 uur en dan
is eerst de beëdiging van de heer Idsinga.
De vergadering wordt van 12.55 uur tot 13.33 uur geschorst.
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-6-17