Terug
Plenair · wetgeving Gecorrigeerd beschikbaar

Begroting Sociale Zaken en Werkgelegenheid 2025

Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 2025 (36600-XV) (1e termijn Kamer)

27 november 2024 6u

Document

Verslag

18 sprekers · 125 bijdragen

Begroting Sociale Zaken en Werkgelegenheid 2025

VoorzitterVoorzitter

Martin Bosma

Begroting Sociale Zaken en Werkgelegenheid 2025

Aan de orde is de behandeling van:

- het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten

van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

(XV) voor het jaar 2025 (36600-XV).

De voorzitterVoorzitter

Aan de orde is de begroting Sociale Zaken en Werkgelegenheid. We beginnen met een mooi gedicht, want ik vind dat

we dat verdiend hebben. Het is een gedicht van Breyten

Breytenbach, iemand met een enorme staat van dienst, die

afgelopen weekeinde is overleden. Hij dichtte in het Afrikaans, dat een zustertaal is van het Nederlands. Niet voor

niets kreeg Elisabeth Eybers de P.C. Hooft-prijs. Daarom

doe ik een poging om dit gedicht in het Afrikaans aan u

voor te dragen. Het gaat over ons aller taal, onze moedertaal. Het gedicht heet Die tongvervreemding.

wanneer jy die moedertong

in my mond laat verdor

neem jy die wêreld weg

verduister jy my geheue

maak jy dat ek as vreemdeling

en sonder 'n eie paar skoene

die toekoms moet ondergaan

wat ek nie meer fatsoeneer nie

wat ek nog net interpreteer

en nie penetreer nie

wanneer jy die taal

van my wegneem

ruk jy die hart uit my drome

om dit te vervang

met die mondmaniere

van 'n tong wat nog net

die blinde werk van miere kan doen

wanneer jy van my 'n massasyfer maak

om soos 'n gefuikte papegaai

te pik-pik na sy nabootsing

maak jy dat ek 'n weesmens is

in die leë huis van my vaders

sonder taal om my afwesigheid te beween

Het gaat over onze moedertaal en dat we die moeten

behouden. Dat is een internationaal iets.

Ik geef het woord straks aan mevrouw Patijn. Zij is de eerste

spreker van de zijde van de Kamer. We hebben vandaag

vijftien sprekers. Vandaag luisteren we alleen naar de

Kamer. Morgen, hopelijk rond de klok van vier uur, gaan

we luisteren naar de antwoorden van de bewindspersonen.

Ik schors rond 12.30 uur of 13.00 uur voor de lunch. Dan

moeten we ook nog even iemand beëdigen. Dat is de heer

Idsinga, die terugkomt. Dat zijn eigenlijk de huishoudelijke

mededelingen.

De algemene beraadslaging wordt geopend.

De voorzitterVoorzitter

Het woord is aan u, mevrouw Patijn.

GroenLinks-PvdAMevrouw PatijnGroenLinks-PvdA

Hartelijk dank, voorzitter. Complimenten voor de uitspraak

van het Zuid-Afrikaans. Ik beheers die taal zelf niet.

De aanval is geopend, stil. In een brij van woorden wordt

een agenda uitgerold die het socialezekerheidsstelsel van

werknemers op zijn kop zal zetten, een agenda die de

bescherming van werknemers in Nederland aantast, terwijl

intussen de WW met een halfjaar gekort kan worden. Steeds

meer mensen kunnen niet meer rondkomen van alleen het

geld dat ze verdienen met werken. Mensen met een modaal

gezinsinkomen en koophuizen redden het niet om een

nieuwe fiets te kopen voor hun kind. De winkelmedewerker

ziet het aanzetten van de verwarming als een luxe. Het

perspectief op vast werk met een zeker inkomen verdwijnt

voor veel mensen steeds verder naar de achtergrond.

Werkzekerheid is namelijk allang geen recht meer. Nog

maar 56% van de werknemers in Nederland heeft een vast

contract, terwijl de arbeidsmarktkrapte groot is. Nog steeds

bieden werkgevers ruim 2,6 miljoen werknemers geen vast

contract, waardoor de zekerheid ontbreekt of ze het volgende jaar, de volgende maand of zelfs de volgende dag

nog een baan hebben. Hoe is het mogelijk dat we het normaal zijn gaan vinden dat 2,6 miljoen mensen geen zekerheid krijgen? Kom dan niet aan met het verhaal dat mensen

dat zelf graag willen, dat jongeren het fijn vinden om een

jaarcontract te krijgen, dat ouderen die uit een WW-uitkering

komen blij zijn met een oproepcontract en dat de arbeidsmigrant juichend door de fabriek loopt omdat hij een uitzendcontract heeft. Flexwerk is geen keuze voor werknemers, zeker niet omdat we weten dat onzekere contracten

vooral aangeboden worden aan de groep mensen rond en

onder modaal. Het wordt tijd voor nieuwe normen, want

de beste koopkrachtverbetering is een vast contract, met

doorbetaalde vakantiedagen, cao-rechten, scholingsrechten,

zeggenschap, toekomstperspectief en een werknemersverzekering. De minister van Sociale Zaken gebruikt veel

woorden, maar nieuwe plannen en doelstellingen om voor

deze mensen echts iets te doen, blijven uit. Het percentage

vaste contracten in Europa is 70%. In Nederland — ik zeg

het nog een keer — is dat maar 56%. Ik vraag de minister

of hij de Europese norm tot wettelijke norm gaat maken.

Anders komen wij zelf met een voorstel.

Voorzitter. De aanval is ingezet. Neem de 2 miljard voor

koopkracht, die in augustus nog fier in de plannen van het

kabinet stond. Daarvan was in september opeens nog maar

650 miljoen over. Kan de minister uitleggen wat hier is

gebeurd? Welke afweging heeft de minister gemaakt om

de 2 miljard die bedoeld was voor mensen, voor een groot

deel beschikbaar te stellen voor het financieren van tegenvallers?

Bij de behandeling van het Belastingplan heeft GroenLinks-

PvdA zestien amendementen ingediend om de positie van

mensen te verbeteren door geld op te halen op de plekken

waar het gemist kan worden. Die plannen ga ik niet herhalen, maar één pijnpunt wel: het verlagen van de algemene

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-6-1

heffingskorting raakt mensen met een inkomen tot anderhalf

keer modaal. Kan de minister van Sociale Zaken uitleggen

waarom hij dit heeft laten gebeuren?

GroenLinks-PvdA vindt dat iedereen genoeg salaris moet

verdienen om te kunnen leven. Het minimumloon is te laag.

Wij zijn dan ook verbaasd dat deze minister geen ambitie

lijkt te hebben om tot een toereikend minimumloon te

komen, bijvoorbeeld voor de grote groep jongvolwassenen

die moet rondkomen van het schamele jeugdloon. Voor de

18-jarige supermarktmedewerker is het loon de helft van

het loon van zijn collega die 22 is. Deze vorm van leeftijdsdiscriminatie vinden wij niet uit te leggen. Daarom overwegen wij om samen met Volt een motie in te dienen over het

jeugdloon.

bekijken hoe je op korte termijn voor hele normale mensen

het leven een beetje kunt verlichten.

Neem zo'n accijnsverhoging of niet. Je kunt dat een fossiele

subsidie noemen. Je kunt zeggen: we plakken daar een klimaatlabel op. Maar dat betekent gewoon wat voor mensen

die naar hun werk toe moeten rijden. Als jij op een industrieterrein in Zundert werkt en je woont in Raamsdonksveer,

dan zijn er geen buslijnen. Je kunt dan niet op de fiets. Je

kunt dan niet met een bakfiets. Je moet daar dan gewoon

met een klein autootje naartoe. Dat is prima. Maar als we

die accijnsverhoging door laten gaan, dan gaan die mensen

echt fors meer betalen. Ik vraag dus nogmaals aan de collega van Partij van de Arbeid-GroenLinks of we op hun

steun kunnen rekenen ten aanzien van bijvoorbeeld het

verlagen van de accijnzen of de gasbelasting.

De voorzitterVoorzitter

Er is een interruptie van de heer Aartsen. Ik sta per termijn

per fractie — per fractie dus! — acht interrupties toe.

VVDDe heer AartsenVVD

Ik wil nog even van gedachten wisselen met mevrouw Patijn

van de Partij van de Arbeid-GroenLinks over het koopkrachtpakket. Mevrouw Patijn vraagt waar die 2 miljard is. Dat is

niet zo heel moeilijk: als je de pagina omslaat, zie je dat het

gewoon ingevoerd wordt de komende jaren; dat is gebruikelijk. Maar ik ben even benieuwd naar het koopkrachtpakket. Er zitten twee belangrijke zaken in dat koopkrachtpakket.

Mevrouw Patijn gaf net het voorbeeld van een mevrouw

die de kachel niet meer durft aan te zetten thuis. In dat

koopkrachtpakket zit nou juist een verlaging van de gasbelasting. Uw vrienden van GroenLinks zouden dat een fossiele subsidie noemen, zeg ik tegen mevrouw Patijn. Er zit

ook een verlaging van de accijnsbelasting op brandstof in,

zodat die mevrouw naar haar werk toe kan. Waarom steunt

de Partij van de Arbeid-GroenLinks dat soort voorstellen

niet om voor hele normale werkende mensen de lasten in

het leven een beetje te verlagen?

GroenLinks-PvdAMevrouw PatijnGroenLinks-PvdA

Het valt mij op dat het in dit soort gesprekken altijd gaat

over de vraag aan welke knopjes wij kunnen draaien om

een klein beetje iets te kunnen doen voor een groep die een

beetje anoniem is. Maar de kern van mijn verhaal gaat

erover dat de lonen van deze mensen niet toereikend zijn.

Het is raar als je niet kunt leven van het loon dat je verdient

met werken. Dat is precies wat er misgaat. Wij denken dat

we het hier allemaal kunnen regelen door alleen aan die

knopjes te draaien. Nee, wij kunnen het hier regelen door

het minimumloon te verhogen. Die stappen blijven uit.

VVDDe heer AartsenVVD

Dat fundamentele gesprek wil ik graag voeren. Als iemand

fulltime gaat werken, dan is het eerste wat de overheid doet

de heffingskorting naar beneden brengen en een toeslag

afpakken. Dat is wat de overheid doet op het moment dat

je fulltime gaat werken. Zelfs wanneer het minimumloon

wordt verdiend, betekent fulltime werken minder heffingskorting en minder toeslag. Ik ga dus graag met mevrouw

Patijn het gesprek aan over hoe we ervoor kunnen zorgen

dat werken gaat lonen. Tegelijkertijd weten we ook dat dat

een langetermijndiscussie is. Ik denk dat we ook moeten

GroenLinks-PvdAMevrouw PatijnGroenLinks-PvdA

Het verbaast mij zo dat u altijd maar blijft kijken naar welke

sturingsinstrumenten wij kunnen gaan inzetten. De mensen

over wie u het heeft, zijn de mensen met die rottige flexibele

contracten. Als zij onder de werkingssfeer van een cao vallen, dan kunnen ze ook gewoon een vergoeding krijgen

voor de reiskosten. Dat soort dingen gebeuren op dit

moment niet. De fundamenten van de problemen van

mensen worden dus niet aangepakt. Nee, er wordt getweakt

met kleine dingetjes, die wel belangrijk zijn, die zeker een

probleem zijn in de portemonnee van mensen — dat zal ik

zeker niet ontkennen — maar die moeten ook opgelost

worden langs de lijn van de vergoedingen die werkgevers

aan deze mensen verstrekken.

De voorzitterVoorzitter

Ik doe het verzoek aan mevrouw Patijn om via de voorzitter

te spreken.

GroenLinks-PvdAMevrouw PatijnGroenLinks-PvdA

Excuus.

De voorzitterVoorzitter

Ik doe het verzoek aan de heer Aartsen om erom te denken

dat interrupties niet langer mogen duren dan 45 seconden.

Het woord is aan hem.

VVDDe heer AartsenVVD

Ik zal mijn best doen, voorzitter!

Toch even over die "kleine dingetjes". Het gaat over 1

januari. Als jij naar je werk toe rijdt, ga je gewoon een

kwartje meer betalen per liter aan de pomp. Dat zijn geen

mensen met superluxe, zuinige auto's. Dat zijn gewoon

mensen met normale auto's, vaak een tweede-, derde- of

vierdehands occasion. Zij zijn allang blij dat ze daarmee op

hun werk kunnen komen. Als we dan niet durven te zeggen

… Mevrouw Patijn noemt het "kleine dingetjes". We kunnen

gewoon tegen die mensen zeggen: vanaf 1 januari gaat u

niet die enorme verhoging van de accijnsbelasting betalen.

Je kunt mensen proberen te knuffelen met een klimaatverhaal, maar uiteindelijk zie je aan de pomp langs de snelweg

hoeveel je betaalt voor brandstof om naar je werk te kunnen. Ik daag Partij van de Arbeid-GroenLinks echt uit om

dat soort voorstellen te steunen. Steun het voorstel voor

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-6-2

het verlagen van de gasbelasting en steun het voorstel voor

het verlagen van de accijnzen.

GroenLinks-PvdAMevrouw PatijnGroenLinks-PvdA

Ik vind het een prachtig betoog, maar het gaat ons er niet

om dat we op deze manier indirect de hele groep steunen

die met leaseauto's rond aan het rijden is. Mij gaat het erom

dat we precies die mensen steunen met een occasion, over

wie de heer Aartsen het heeft, dus precies die groep die

soms in de nacht moet rijden. We kunnen ervoor zorgen

dat werkgevers op dat moment ook goede vergoedingen

gaan geven voor die reiskosten.

Voorzitter, ik neem aan dat ik verder mag gaan? Ja.

De stilte is ook oorverdovend als het gaat om het echt

aanpakken van een groot maatschappelijk probleem, een

probleem voor arbeidsmigranten, voor wie de onzekerheid

van werk, wonen en inkomen de dagelijkse werkelijkheid

is. Het is ook een probleem voor hun buren en gemeenten.

De arbeidsmigranten wonen in overvolle huizen. Ze worden

op straat gezet en moeten opgevangen worden. De teleurstelling is groot dat er vier jaar na Roemer zo weinig van

de grond is gekomen. De situatie is alleen maar verergerd.

Dat drijft lokale bestuurders, bewoners en vooral de

arbeidsmigranten zelf tot wanhoop. Dit kabinet doet te

weinig. Sterker nog, er wordt bezuinigd op de zorg voor

dakloze arbeidsmigranten, met alle gevolgen voor

arbeidsmigranten, artsen en ziekenhuizen van dien. Gaat

de minister de toegang tot zorg voor deze groep verbeteren,

zoals door het aanjaagteam-Roemer aanbevolen is? Dit

kabinet gooit de problemen over de schutting in de hoop

dat de problemen lokaal worden opgelost. GroenLinks-

Partij van de Arbeid vraagt de minister in ieder geval de

landelijke pilot voor dakloze EU-arbeidsmigranten structureel te financieren en uit te breiden, ook naar andere

gemeenten dan de pilotgemeenten. Wij hebben hierover

een amendement ingediend. Is de minister bereid om dit

op te pakken?

Voorzitter. Ik maak mij ook zorgen over de problemen bij

het UWV. Het UWV heeft fouten gemaakt die 25.000 tot

50.000 mensen raken. Daarbovenop komen nog de mensen

die als gevolg van de uitspraak van de Centrale Raad van

Beroep recht hebben op een hogere uitkering. Het UWV

heeft gemeld dat er 300 tot 500 mensen nodig zijn voor de

hersteloperatie van alleen de eerste groep. Kan de minister

uitleggen wat de consequenties zijn voor de uitvoering als

er zo veel mensen uit de werkorganisatie van het UWV

worden getrokken?

Veel is nog onduidelijk. Toch besloot het UWV om met

correcties aan de slag te gaan. Dat is moedig, maar misschien ook overmoedig. Waarom wordt niet eerst beter

onderzocht wat de fouten echt zijn? Is het niet voorbarig

om al correcties uit te gaan voeren? Kan de minister aangeven of hij deze route de meest verstandige vindt? Is het niet

logischer om te kiezen voor een model waarin geen nabetaling plaatsvindt en mensen een onverplichte vergoeding

kunnen krijgen, zodat er geen verrekening hoeft plaats te

vinden met toeslagen, bijzondere bijstand en andere regelingen? Dit zorgt voor minder onzekerheid bij de mensen

en minder druk op de uitvoeringsorganisatie.

De onzekerheid bij de mensen in de WIA is heel groot, niet

in de laatste plaats omdat de minister blijft herhalen dat

mensen hun uitkering moeten terugbetalen als ze hadden

kunnen weten dat deze te hoog was. Dat is een juridische

benadering en zodoende een onmenselijke benadering. We

vragen de minister of hij het juridisch advies durft los te

laten en kan toezeggen dat er niet teruggevorderd zal worden bij mensen die door fouten van het UWV te veel hebben

gekregen.

Daarnaast liggen er twee uitspraken van de Centrale Raad

voor Beroep, die ook leiden tot een hersteloperatie, en

wellicht een hele omvangrijke. Is de minister het met ons

eens dat er ook voor de groep voor wie deze uitspraak geldt,

een herstelplan moet komen? Is de minister bereid dit op

te stellen en met de Kamer te delen voor het voorjaarsreces?

We hebben de minister horen zeggen dat hij alles op alles

zal zetten om ervoor te zorgen dat er snel hersteld wordt.

Is het dan niet voor de hand liggend om de 60-plusregeling

niet stop te zetten, zoals de minister heeft aangekondigd?

Is de minister bereid zijn besluit terug te draaien en de

regeling met een jaar te verlengen?

De stille aanval zie ik ook op de sociale zekerheid. Met een

vergezicht over de hervormingsagenda, waarbij het kabinet

de toeslagen en het stelsel van sociale zekerheid als geheel

onder de loep wil nemen, wordt tussen de zinnen door het

ministelsel geïntroduceerd. Een stelsel waarbij de sociale

zekerheid van werknemers wordt omgebouwd van een

stelsel met werknemersrechten naar een stelsel waarin

mensen afhankelijk worden van de gunst van de overheid.

Kan de minister garanderen dat de drie pijlers die het fundament van ons systeem vormen, gewaarborgd blijven?

Het zou niet moeten hoeven, maar gezien de hervormingsagenda van dit kabinet leg ik toch kort uit wat sociale

zekerheid betekent. Ons stelsel van sociale zekerheid is in

decennia opgebouwd. Het is een solidair stelsel, vormgegeven vanuit de visie dat werknemers met elkaar voor elkaar

zorgen, en dat we met z'n allen zorgen voor iedereen die

geen eigen inkomen kan vergaren. Dit sterke fundament

van werknemersverzekeringen, volksverzekeringen en

voorzieningen mag niet in de uitverkoop. Het gebrek aan

ambitie van deze minister om de positie van werknemers

te verbeteren, baart mij zorgen. Dat geldt ook voor de aangekondigde bezuinigingen op de WW, de bezuinigingen op

de tegemoetkoming voor arbeidsongeschikten, het uitstellen

van wetten omdat de uitvoering het niet aankan, het herstellen van fouten van de uitvoeringsorganisatie waarvan de

kosten niet inzichtelijk zijn, het uitblijven van een toereikend

minimumloon en de sluipende aanval op de sociale zekerheid.

Mij rest een laatste verzuchting. Ontwaakt, werknemers van

Nederland! Jullie rechten komen zwaar onder druk te staan.

Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Een vraag van mevrouw Saris van NSC.

NSCMevrouw SarisNSC

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-6-3

Dank u wel, mevrouw Patijn. Ik hoor u aangeven dat dit

kabinet bar weinig doet op het gebied van sociale zekerheid.

Dit kabinet is zo'n 150 dagen aan de gang en ondertussen

worden er echt succesjes geboekt. U hebt vanmorgen vast

gelezen dat de maaltijd...

De voorzitterVoorzitter

"Mevrouw Patijn heeft waarschijnlijk vanochtend gelezen

..."

NSCMevrouw SarisNSC

Excuus, voorzitter. Er zijn al mooie succesjes geboekt

rondom de zzp-constructies bij Uber. Kunt u daarop ingaan?

De voorzitterVoorzitter

"Kan mevrouw Patijn ...?"

NSCMevrouw SarisNSC

Kan mevrouw Patijn daarop ingaan?

GroenLinks-PvdAMevrouw PatijnGroenLinks-PvdA

Dank aan mevrouw Saris voor deze vraag. Dit is nou precies

wat ik bedoel, want er zijn allemaal plannen. Die liggen er.

Er zijn dingen in gang gezet, bijvoorbeeld de handhaving

op schijnzelfstandigheid. Dus ja, er zijn successen. Gelukkig,

want stel je voor dat Nederland stil zou komen te staan.

Maar er zijn geen nieuwe plannen. Er zijn geen plannen die

anders zijn dan de plannen van de voorganger van deze

minister. Er is gewoon te veel aan de hand om niet met

nieuwe plannen te komen. Er worden dromen geschetst.

Er worden verhalen neergezet over hoe de toekomst eruit

zou kunnen zien en over dat er studies moeten plaatsvinden.

Maar concrete, echte doelstellingen heb ik niet gezien.

NSCMevrouw SarisNSC

Die opvatting deel ik niet met mevrouw Patijn. Dit kabinet

en deze regeringspartijen hebben de afgelopen dagen

plannen gepresenteerd waarin twaalf jaar beleid toch in

ieder geval een behoorlijke koerswijziging krijgt. Ik denk

dat het ook goed is om met elkaar te constateren dat er nu

in het land rondom de aanpak wat betreft zzp'ers hele mooie

stappen worden gezet. Ik zie diverse zorgorganisaties die

echt mensen in loondienst gaan nemen, of dat in ieder geval

gaan voorstellen, zodat de werkzekerheid voor werknemers

gewaarborgd is.

GroenLinks-PvdAMevrouw PatijnGroenLinks-PvdA

Ik ben dat met u eens. Ik ben heel blij dat deze stappen gezet

worden in organisaties waar sprake is van schijnzelfstandigheid. Ik hoop daarbij dat deze mensen echt goeie banen en

zeggenschap krijgen. Maar op de vraag van mevrouw Saris

ingaande, zeg ik dat ik eigenlijk alleen maar "dit zijn de

resultaten van het beleid dat was uitgezet door een vorig

kabinet" hoor.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Mevrouw Lahlah, eveneens GroenLinks-PvdA.

GroenLinks-PvdAMevrouw LahlahGroenLinks-PvdA

Dank u wel, voorzitter. Het is november. De dagen worden

korter en de kou grijpt om zich heen. Maar voor velen in

Nederland is die kou niet alleen fysiek. Het is eigenlijk een

symbolische weerspiegeling van hun dagelijkse strijd. Het

zijn mensen die 's avonds de gordijnen niet alleen sluiten

om de warmte binnen te houden, maar vooral om de

schaamte buiten te laten. Dat is schaamte voor een lege

koelkast, ongeopende brieven en kinderen die opgroeien

zonder de kansen die ze verdienen. Voor deze mensen biedt

de begroting geen verlichting. Terwijl de economie aantrekt,

zijn het de meest kwetsbaren die daar niet van profiteren.

De lasten van herstel worden ongelijk verdeeld. Voor hen

is er nauwelijks perspectief. Dat is onacceptabel. Wij kunnen

en moeten beter.

Mijn collega Patijn sprak over de afbraak van de sociale

zekerheid. Dat is geen plotselinge crisis, maar een sluipend

proces, een structurele erosie. Beetje bij beetje wordt de

solidariteit in ons land ondermijnd en de bestaanszekerheid

van mensen steeds brozer. Deze afbraak raakt ook mensen

die gebruikmaken van ons vangnet. Mensen die ondanks

alle obstakels blijven bijdragen aan onze samenleving.

Mensen die hard werken door te zorgen voor anderen, bijvoorbeeld als vrijwilliger, door te overleven en vol te houden. Vandaag wil ik stilstaan bij wie deze hardwerkende

mensen echt zijn. Het begrip "hardwerkende mensen" roept

te vaak het beeld op van iemand met een vaste baan en

een hypotheek, maar dat is te beperkt. Het is ook de moeder

in de bijstand die elke euro omdraait om haar kinderen te

geven wat ze nodig hebben. Het is ook de mantelzorger die

dagenlang zorgt, zonder financiële beloning. Het is de jongere met twee baantjes die toch geen huur kan betalen. En

het is de chronisch zieke die ondanks alle beperkingen

probeert mee te doen. Hard werken gaat niet alleen over

betaalde uren draaien. Het gaat ook over volhouden

ondanks een systeem dat tegenwerkt.

Vandaag wil ik spreken over een drietal groepen — mensen

in de bijstand, kinderen die in armoede opgroeien en

gezinnen die gevangenzitten in schulden — en spreken over

hoe we deze mensen wel de steun kunnen geven die ze

verdienen. Wie in de bijstand zit, wordt vaak weggezet als

aan de kant staan, maar de realiteit is anders. Mensen in

de bijstand werken ook hard. Ze zorgen voor hun gezin,

doen vrijwilligerswerk, ondersteunen als mantelzorger of

proberen met parttimewerk rond te komen. Toch worden

zij geconfronteerd met een systeem dat wantrouwt, dat

fouten bestraft, dat elke euro controleert alsof het een

misdaad betreft en dat elk initiatief ontmoedigt. De Participatiewet zou mensen vooruit moeten helpen, maar functioneert als een keurslijf.

De voorzitterVoorzitter

Ik had het idee dat u halverwege een zin of alinea bent.

Maak even uw betoog af op dit onderwerp, zou ik zeggen.

GroenLinks-PvdAMevrouw LahlahGroenLinks-PvdA

Ja. Die functioneert als een keurslijf waarbij gemeenten

nauwelijks ruimte krijgen voor maatwerk, fouten leiden tot

sancties en regels zoals zoektermijnen voor jongeren, verplichte taaleisen en de kostendelersnorm mensen simpelweg straffen. Of je vindt een parttimebaan, maar een

administratieve fout brengt maanden van onzekerheid. Dat

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-6-4

beleid houdt mensen klein in plaats van hen vooruit te

helpen.

SGPDe heer FlachSGP

Excuus dat ik dit mooie betoog onderbrak. Ik zal voortaan

even iets langer wachten. Ik heb met instemming geluisterd

naar mevrouw Lahlah, die zei dat mensen die in de bijstand

zitten, wel degelijk waardevol onbetaald werk doen. Ik denk

dat het goed is dat dat vaker voor het voetlicht gebracht

wordt. Te vaak wordt gedacht dat als je geen betaalde baan

hebt, je eigenlijk niet meedoet. Ik deel dus heel erg wat

mevrouw Lahlah zei. Mag ik dan constateren dat Groen-

Links-PvdA ook bereid is om wat te doen aan de positie van

bijvoorbeeld eenverdieners waar zo'n zelfde situatie speelt,

waar één partner betaald werk doet en de ander voor een

ziek kind zorgt of een zieke partner heeft? Kunnen we dan

samen optrekken om juist ook dat onbetaalde werk beter

mogelijk te maken?

GroenLinks-PvdAMevrouw LahlahGroenLinks-PvdA

Laat ik vooropstellen dat werken moet lonen en dat mensen

moeten rondkomen. Ik zou willen dat iedereen in Nederland

voldoende financiële middelen heeft om rond te komen.

Als je niet in staat bent om tot de arbeidsmarkt toe te treden

omdat die arbeidsmarkt nou eenmaal niet inclusief genoeg

is, dan moet er een sociaal vangnet zijn waardoor je alsnog

waardig mee kunt doen. De andere kant is ook waar. Op

het moment dat je het hebt over waardig kunnen meedoen,

waarbij je voldoende inkomen moet hebben, is dat natuurlijk

de kracht van het hebben van een baan, de kracht dat

wanneer je je talenten inzet en meedoet in die samenleving,

je onderdeel bent van een systeem, van een structuur,

onderdeel van een team waarin je je talenten kunt laten

zien, waar ook ruimte is voor je kwetsbaarheden. Dat is

natuurlijk te prijzen. Dus als je het mij zou vragen: wat nog

mooier zou zijn, is dat we met elkaar werken aan een

samenleving waarin mensen hun talenten een plek kunnen

geven op een arbeidsmarkt die nu onvoldoende inclusief

is.

SGPDe heer FlachSGP

Nou dreigt de glans van het betoog er toch weer een klein

beetje af te gaan. Ik ben het met mevrouw Lahlah eens,

hoor: als mensen willen werken, moeten we die kansen zo

veel mogelijk bieden. Maar kunnen we elkaar dan vinden

in het feit dat die keuzevrijheid er niet altijd is voor mensen

en dat het soms financieel of fiscaal dwingend is om beiden

te werken, terwijl de persoonlijke situatie eigenlijk zo

schrijnend is dat dat niet kan? Met andere woorden, zouden

we elkaar dan in ieder geval kunnen vinden in het feit dat

je die keuzevrijheid moet hebben en dat we in deze maatschappij niet moeten doorslaan naar betaald werk als

ongeveer het summum waartoe je je kan verheffen als

mens, terwijl juist dat belangeloze onbetaalde werk onze

samenleving zo mooi maakt?

GroenLinks-PvdAMevrouw LahlahGroenLinks-PvdA

Zeker. Tegelijkertijd zou ik dan ook zeggen dat we niet alleen

maar kijken naar persoonlijke keuzes, maar naar het feit dat

je je talenten een plek kunt geven in die maatschappij. Het

gaat niet alleen maar over de eenverdieners waarbij anderen thuiszitten en daar een keuze in maken. Het gaat erom

hoe we dan met elkaar kunnen faciliteren dat wanneer —

ik neem aan dat de heer Flach daarnaar verwijst — mensen

kiezen voor de zorg voor het thuisfront, dat op een manier

gecombineerd kan worden waardoor je ook een plek hebt

op die arbeidsmarkt. We hebben gewoon alle handjes

nodig. Op het moment dat je door omstandigheden, zeker

door omstandigheden buiten jou om, niet op die arbeidsmarkt terechtkomt, moeten we met elkaar een sociaal

vangnet hebben en dat koesteren. Als je het hebt over het

vrijwilligerswerk, over de mantelzorgers, over de informele

zorgverleners, die onmisbaar zijn voor deze samenleving,

dan moet ik ook constateren dat de afgelopen jaren juist

die doelgroepen en juist die banen en taken zijn wegbezuinigd. Het zou mooi zijn als de samenleving ook die taken

kan financieren op een manier dat het financieel loont.

SGPDe heer FlachSGP

Afrondend. Ik praat er graag een keer over door hoe we de

focus van arbeidscontracten en salarisstroken af kunnen

halen en veel meer naar talenten kunnen kijken en de

maatschappelijke waarde die je toevoegt. We hebben alle

handen nodig, hetzij betaald, hetzij onbetaald. Het werk dat

door die vele vrijwilligers of door mantelzorgers is gedaan,

is in mijn ogen namelijk onbetaalbaar voor de overheid.

We zouden dat meer moeten koesteren.

GroenLinks-PvdAMevrouw LahlahGroenLinks-PvdA

Ik hoorde geen vraag, maar ik kan me daarin vinden.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Ik ga hier even op in. Mevrouw Lahlah heeft een punt dat

we ervoor moeten zorgen dat iedereen een toereikend

inkomen heeft. De ChristenUnie zal de eerste partij zijn die

zegt dat werk ook zingeving in zich heeft. Alleen, de heer

Flach doelde op de eenverdieners. Wat ook in dit land

speelt, is dat je zelf je gezinstaken mag vormgeven. De

discrepantie die ik hoor in het betoog van mevrouw Lahlah,

is dat zij werk alleen als betaald werk definieert. Dat doet

onrecht aan waar de samenleving op drijft, namelijk ook

op onbetaald werk, informele zorg, mantelzorg en vrijwilligerswerk. Als al die mensen één dag gaan staken, dan valt

dit land om. De heer Flach zegt dat we belastingtechnisch

vanuit ideologische overwegingen … U kent het verhaal

van de 10.000 gezinnen onder het sociaal minimum. Dat is

mede ontstaan door de afbouw van de dubbele algemene

heffingskorting, die was bedoeld om meer mensen naar

betaald werk te krijgen. Dat is een ideologisch geladen punt.

Daardoor hebben we onze eigen problemen veroorzaakt.

Als we ervoor willen zorgen dat iedereen mee kan komen,

zou dat dan niet binnen de kaders moeten waarin een gezin

zelf uiting mag geven aan hoe werk, betaald of niet, tot

zingeving leidt? Is mevrouw Lahlah het daarmee eens?

De voorzitterVoorzitter

Uw interruptie duurde 1 minuut en 23 seconden. Dat is bijna

twee keer zo veel. Deze keer laat ik u gaan, maar de volgende keer ga ik ze echt dubbel rekenen.

GroenLinks-PvdAMevrouw LahlahGroenLinks-PvdA

Laat ik vooropstellen dat ik een waardig bestaan voor

iedereen als hoogste doel heb. Dat begint met een stelselverandering. Mijn collega Patijn zei net al: dat begint met

het verhogen van het minimumloon en met het verhogen

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-6-5

van de uitkeringen, zodat iedereen die gebruikmaakt van

dat vangnet, gewoon op een waardige manier mee kan

doen en zich niet elke dag zorgen hoeft te maken over het

brood dat de volgende dag betaald moet worden. Ik ben

het ook met u eens dat het vrijwilligerswerk en de mantelzorgers onmisbaar zijn op alle vlakken in de samenleving.

Wat ik daarbij wel opmerk, is dat het allemaal taken zijn die

de afgelopen jaren ontzettend zijn wegbezuinigd, waardoor

het onbetaalbaar is geworden. Ik zou graag willen nadenken

over een manier waarop we juist die taken kunnen vormgeven. Denk aan de goede voorbeelden in het land wanneer

je het hebt over basisbanen. Men krijgt daarvoor een vergoeding, waardoor men wel rond kan komen. Volgens mij

delen we de principes. Als je onderdeel bent van het team,

dan kun je op een waardige manier mee kan doen; zo zie

ik het.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Ik volg u in grote lijnen en ik steun u daarin ook. Alleen, er

zit toch een discrepantie in. U zegt "iedereen moet een

waardig bestaan hebben", maar u bedoelt eigenlijk dat we

zo veel mogelijk mensen moeten toeleiden naar werk. Ook

dat steun ik, maar als je vervolgens een gezin gaat afstraffen

op het moment dat het een andere keus maakt — dat doen

we nu via de belastingen — dan is de keuzevrijheid beperkt.

Wij maken namelijk de keus dat werk eigenlijk alleen betaald

werk betekent. Dat kan een keus zijn, prima, maar Groen-

Links-PvdA maakt dit niet expliciet. De VVD doet dit wel,

maar GroenLinks-PvdA niet. Daarmee miskennen we dat

de samenleving draait op onbetaald werk en dat we werk

integraal moeten bekijken. Mijn vraag is of u in ieder geval

die notie met mij deelt, ook als het gaat om toeslagen,

eenverdieners en de vraag hoe we verder moeten gaan met

ons belastingstelsel.

GroenLinks-PvdAMevrouw LahlahGroenLinks-PvdA

Die notie deel ik met de heer Ceder. Alleen, ik erken niet

dat ik daarmee het vrijwilligerswerk misken. Sterker nog,

er zijn een heleboel taken waarvoor, als we wat verder

teruggaan in de tijd, gewoon betaalde banen waren. Die

zijn wegbezuinigd. Ik zou dus liever willen zien dat we ook

die taken niet alleen maar waarderen met woorden maar

ook met een financiële compensatie, waardoor iedereen

gewoon weer volwaardig mee kan doen en zich geen zorgen

hoeft te maken over de financiële inkomsten.

Ik vervolg mijn betoog. Over de Participatiewet is mijn vraag

wat het kabinet zegt tegen deze mensen. Dat ze er niet te

veel op vooruit mogen gaan, omdat dat niet eerlijk zou zijn?

Maar wat is er eerlijk aan een bestaansminimum dat niet

genoeg is om van te leven? Wat is er eerlijk aan een wantrouwende overheid als je hulp nodig hebt? Wat is er eerlijk

aan als er geen ruimte is om je te ontwikkelen en werk te

vinden dat past bij je mogelijkheden? Het wordt tijd voor

een fundamentele herziening van de Participatiewet. Het

wordt tijd voor hogere uitkeringen, uiteraard gekoppeld

aan het minimumloon, uitgaan van vertrouwen en recht op

werk. Is de staatssecretaris hiertoe bereid? Graag een

reflectie van de staatssecretaris.

Daarnaast moeten we de inzet van mensen in de bijstand

erkennen. We hadden het er net al over: ze werken hard als

vrijwilliger, mantelzorger of parttimemedewerker, maar

vaak krijgen ze geen adequate beloning. Ik vraag de

staatssecretaris om deze inspanningen serieus te nemen

en gemeenten ruimte voor maatwerk te geven. Een concrete

vraag: kan de staatssecretaris mensen met een arbeidsbeperking die ondanks de banenafspraak vaak aan de kant

blijven staan een kans geven door het recht op werk te

verruimen, zoals ook de FNV bepleit? Sociaal ontwikkelbedrijven hebben te weinig middelen om hen structureel te

helpen. Wanneer komt er meer financiële ruimte voor deze

bedrijven, zoals ook Cedris bepleit? Bovendien staat de cao

van mensen in de sociaal ontwikkelbedrijven wederom op

de tocht. Hoewel het Rijk geen cao-partij is, is het Rijk wel

stelselverantwoordelijk. Is de staatssecretaris bereid om bij

de Voorjaarsnota met een structurele oplossing te komen,

zodat de ambities op bestaanszekerheid en het tegengaan

van arbeidskrapte ook echt ingevuld worden? Welk perspectief biedt de staatssecretaris aan de jonggehandicapten die

vastzitten in de bijstand met prikkels om te gaan werken,

terwijl dat juist niet gaat? Het enige dat dit kabinet voor hen

lijkt te doen, is de tegemoetkoming afpakken die zij krijgen

voor hogere zorgkosten.

Voorzitter. Het moge duidelijk zijn: wij pleiten voor een

fundamentele herziening van de Participatiewet. Terug naar

de tekentafel voor een wet op bestaanszekerheid. Geef

mensen in de bijstand meer ruimte, verhoog de uitkering

en investeer in basisbanen, zodat iedereen de kans krijgt

om volwaardig mee te doen.

Voorzitter. Wat zeggen we tegen de hardwerkende mensen

van morgen, onze kinderen? Voor 300.000 kinderen betekent

armoede een dagelijkse strijd. Geen geld voor schoolreisjes,

geen toegang tot sport, geen laptop en soms geen ontbijt.

Deze kinderen staan elke dag op met de zorgen van hun

ouders op hun schouders. Hoe kunnen we verwachten dat

kinderen leren wanneer de financiële stress van thuis alles

overschaduwt? Hoe kunnen zij dromen? Deze kinderen

werken hard, vaak harder dan hun leeftijdsgenootjes, niet

alleen op school maar ook thuis. Ze helpen mee met geld

besparen, met overleven. Dit kabinet stelt dat kinderarmoede niet mag groeien, maar legt zich neer bij de status

quo. Er is geen plan om de armoede te laten dalen. Hoe

leggen we dit uit aan de volgende generatie? Hoe kan de

staatssecretaris zich neerleggen bij 300.000 kinderen in

armoede?

GroenLinks-PvdA en de ChristenUnie leggen zich hier niet

bij neer. Wij pleiten voor een wet op kinderarmoede. Deze

wet verankert de doelen voor het terugdringen van kinderarmoede en zorgt voor structurele investeringen in basisvoorzieningen zoals gezonde maaltijden, sport en cultuur.

Is de staatssecretaris bereid een dergelijke wet kinderarmoede met reductiedoelen te steunen? Zo nee, wat weerhoudt de staatssecretaris ervan om kinderarmoede ambitieus aan te pakken? Kinderen in armoede groeien op met

de boodschap dat hard werken niet loont. Armoede ontneemt kinderen de kans om te dromen en te groeien. Dat

is niet alleen onrechtvaardig maar ook een verlies voor onze

samenleving. Durft het kabinet te kiezen voor álle kinderen,

of blijft het hangen in halve maatregelen?

Voorzitter. Armoede gaat vaak hand in hand met schulden.

Het is een vicieuze cirkel: zodra je achterloopt, word je

ingehaald door rentes en incassokosten en bureaucratische

valkuilen. We zien wel kleine stappen, zoals vroegsignalering en schuldhulpverlening, maar de realiteit is dat veel

mensen te lang moeten wachten op die hulp. Dit kabinet

biedt pleisters zoals vroegsignalering, maar geen structurele

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-6-6

oplossingen. Waarom komt er geen wettelijke schuldenpauze, zodat gezinnen tijd krijgen om hun financiën op orde

te brengen? Waarom kiest dit kabinet niet voor een grootschalige aanpak? Voorbeelden te over. Ik denk bijvoorbeeld

aan het initiatief van het Kansfonds: gewoon geld geven.

Gezinnen in armoede krijgen twee jaar lang waar het ze

aan ontbreekt: geld. Dit is een oplossing die simpel en vernieuwend is en die uitgaat van een positief mensbeeld. Of

ik denk aan het Bouwdepot, dat jongeren in kwetsbare

posities een jaar lang maandelijks financiële steun biedt

om aan hun toekomst te werken. Of ik denk aan Immerloo

Schuldenvrij uit Arnhem, waarbinnen huishoudens worden

geholpen met een nieuwe start. Zulke projecten werken

vanuit vertrouwen, in plaats van controle. Waarom zien we

dit niet terug in beleid?

Daarnaast zie ik dat in de nieuwe armoededefinitie vermogen wel wordt meegeteld, maar schulden niet. Is de

staatssecretaris bereid om te onderzoeken op welke manier

schulden wel meegeteld kunnen worden, en niet pas bij de

herijking over vier jaar?

Tot slot vraag ik aandacht voor het automatisch uitkeren

van inkomenstoeslag aan mensen die langdurig op het

sociaal minimum leven zonder uitzicht op verbetering. Dit

kan veel bureaucratie voorkomen en gezinnen en huishoudens sneller ademruimte geven. Steunt de staatssecretaris

dit voorstel?

Voorzitter. Wat is bestaanszekerheid waard in een land dat

zich rijk noemt, maar waarin zo veel mensen kou lijden?

Bestaanszekerheid is meer dan inkomen; het is weten dat

je huur betaald kan worden, dat je je kinderen te eten kunt

geven en dat je ondanks alle tegenslagen door kan gaan.

De kernvraag is simpel: durft dit kabinet te kiezen voor

structurele hervormingen of blijft het hangen in ad-hocbeleid?

Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Dan geef ik graag het woord aan de heer Léon

de Jong van de fractie van de PVV.

PVVDe heer Léon de JongPVV

Voorzitter, hartelijk dank. Er is veel werk te verrichten.

Daarom zijn we blij dat we deelnemen aan het landsbestuur

en dat de kiezer ons een jaar geleden in de positie heeft

gebracht om onze politieke verantwoordelijkheid te nemen.

Dat zien we ook terug in de plannen van dit kabinet, de

afspraken die we met de andere drie partijen, VVD, NSC en

BBB, hebben kunnen maken om stappen te zetten naar een

stevigere bestaanszekerheid: meer geld in hun portemonnee, meer zekerheid, minder armoede en meer koopkracht.

De plannen stralen uit dat het belang van Nederlanders

weer vooropstaat en dat de echte problemen nu eindelijk

worden aangepakt. Dat zijn problemen waar Nederlanders

iedere dag mee te maken hebben, op het gebied van asiel

en migratie — de grootste reden waarom Nederland onze

partij de grootste heeft gemaakt — maar ook zeker als het

gaat om bestaanszekerheid.

Dit kabinet pakt dit aan. Dat is een enorme klus. De problemen zijn groot. Het oplossen daarvan is niet gemakkelijk,

zeker gezien de tegenvallers waar we bij de start van het

kabinet mee te maken kregen. Want herinnert u het zich

nog? In februari van dit jaar was de verwachting voor 2025

dat Nederlanders 0% koopkracht zouden krijgen. 0% koopkracht voor werkenden, 0% koopkracht voor uitkeringsgerechtigden en gepensioneerden gingen er zelfs op achteruit.

Die slechte koopkrachtplaatjes stonden niet op zichzelf. In

totaal gingen Nederlanders er in 2022 en vorig jaar 3,1%

op achteruit. Nederlanders stonden diep in de min. En dat

terwijl Nederlanders het al zo moeilijk hadden. Daar moest

dit kabinet dus mee aan de slag, en dat deed het ook.

Maar bij de start van het kabinet kreeg het direct te maken

met een tegenvaller van zo'n 12 miljard euro. Dat was een

tegenvaller die boven op de al grote opdracht kwam. En

dan wilden we in veranderende economische tijden ook

nog onder de 3% tekort blijven. Ga er maar aan staan. Maar

het is gelukt. Eindelijk gaat iedereen erop vooruit. Iedereen:

de werkenden, de uitkeringsgerechtigden, de gepensioneerden; ze gaan er allemaal op vooruit. En de armoede, ook

onder kinderen, daalt. Dit kabinet zorgt voor het laagste

armoedepercentage sinds de start van de metingen in 2011.

Dat is een mooie prestatie. Ondanks het feit dat dit goed

nieuws is, mogen we niet verslappen. De opdracht om te

komen tot een stevigere bestaanszekerheid blijft enorm.

Voorzitter. Natuurlijk hebben wij ook compromissen moeten

sluiten en niet overal onze zin gekregen. Daar loop ik niet

voor weg. Natuurlijk hadden we meer gewild. We hadden

ons hele programma willen uitvoeren, maar we hebben

geen 76 zetels gehaald, al zijn we wel goed op weg. De

eerlijkheid gebiedt ook te zeggen dat alle problemen evenmin morgen al zijn opgelost. Maar kijk naar wat we voor

2025 voor elkaar hebben gekregen. We verlagen de brandstofprijzen, waardoor we voorkomen dat in januari een liter

benzine weer €0,20 duurder zou worden en de prijzen aan

de pomp weer onbetaalbaar zouden worden. Met het verlagen van de energiebelasting, het bevriezen van het eigen

risico, op weg naar 60% verlaging, en het verhogen van het

kindgebonden budget geven we gezinnen weer meer

broodnodige financiële lucht.

Voor gezinnen die het financieel echt heel erg moeilijk

hebben en diep in de knel zitten, hebben we extra geld

vrijgemaakt. Ook blijven schoolmaaltijden gratis. Voor

werkenden verlagen we de inkomstenbelasting en hebben

we afgesproken dat werken weer moet gaan lonen. Het is

een miljardenpakket van 4,5 miljard euro, waar gewone

mensen wat aan hebben en dat het leven voor gezinnen in

Nederland net wat makkelijker maakt. Het is een mooi

koopkrachtpakket voor 2025. Ik ben daar trots op. Het is ook

een historisch pakket, waarin een hele nieuwe politieke

koers zichtbaar is.

De voorzitterVoorzitter

U mag uw redenatie even afmaken als u wilt.

PVVDe heer Léon de JongPVV

Ja? Nou, ik heb een hele goede redenatie. We betalen de

lastenverlichtingen gedurende de regeerperiode namelijk

voor een groot deel mede door fors te snijden in ontwikkelingshulp en door fors te bezuinigen op subsidies en EUafdrachten. Dit was jarenlang echt ondenkbaar.

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-6-7

SPDe heer Van KentSP

Tot zover de persconferentie na het sluiten van dit regeerakkoord, kan ik me zo voorstellen. Ik zou een vraag kunnen

stellen over de pensioenen of over de armoede die dit

kabinet in stand laat, maar dat wil ik niet doen. Ik wil de

PVV namelijk vragen om hulp. Heel veel mensen zitten nu

in grote onzekerheid: mensen met een WIA-uitkering,

mensen met een Wajong-uitkering. Een grote ramp komt

op ons af en komt op al deze mensen af. Is de PVV bereid

om samen met de SP en anderen deze minister vandaag

op te dragen om excuses aan te bieden aan al die mensen

die nu in onzekerheid zitten? Is de PVV bereid om een

voorstel te doen om te zorgen dat deze minister ervoor gaat

zorgen dat mensen er in ieder geval niet op achteruitgaan,

dus dat uitkeringen niet verlaagd gaan worden als het UWV

een verkeerde inschatting heeft gemaakt?

worden gekeken hoe daarmee om te gaan. Het gaat erom

dat de WIA-gerechtigde die nu zit te kijken, of die Wajonger

die nu zit te kijken, ervan uit moet kunnen gaan dat deze

minister dit als een urgentie ziet. Ik voelde dat in de afgelopen jaren niet. Daarom sta ik ook naast de SP als het

daarom gaat dat het tot de bodem moet worden uitgezocht

en dat de minister met een ordentelijke oplossing moet

komen. We weten nu niet hoe groot die groep is. Het gaat

alleen over de WIA, 25.000 tot 50.000 mensen, maar die

Wajong-beerput moet ook nog open — en de WW en de

Ziektewet en alles wat nog daarbij bij komt kijken. Ik kan

gewoon niet overzien hoe groot dat probleem is. Maar de

bottomline moet zijn dat deze minister naar de problemen

moet kijken vanuit die WIA- en Wajong-gerechtigden, met

die bril op. Dat is wat hij moet doen.

PVVDe heer Léon de JongPVV

Ik kom zo meteen in mijn tekst nog terug op het UWVdebacle, maar ik deel helemaal de urgentie. Ik deel ook

helemaal de oproep aan deze minister om echt als de

sodemieter ervoor te zorgen dat de puinhopen bij het UWV

worden opgelost. We weten nog niet eens precies hoe groot

het probleem is en we komen daar over het algemeen alleen

maar achter door de krant open te slaan. Bijvoorbeeld

EenVandaag en het AD doen daar onderzoek naar. Dat is

een veel te afwachtende houding. De SP, de PVV en de

andere partijen hebben er in het verleden ook altijd bovenop

gezeten en hebben altijd hun frustratie geuit hoe het toch

in godsnaam mogelijk is dat het UWV zo'n afwachtende

houding heeft en dat we eigenlijk altijd achter de feiten

aanlopen. Ik roep deze minister dus ertoe op om ervoor te

zorgen dat hij de problemen oplost, dat hij ze tot op de

bodem gaat uitzoeken, dat hij het UWV daar ook opdracht

toe geeft. Ik vind eigenlijk ook zelf dat er een bezem door

het UWV heen moet en dat de mensen die hiervoor verantwoordelijk zijn, maar ergens anders moeten gaan werken.

Maar daar zijn de WIA-gerechtigden en de Wajongers misschien op dit moment niet mee geholpen. De minister moet

aan de slag en moet komen met een goede oplossing

hiervoor.

SPDe heer Van KentSP

Ik heb twee concrete vragen gesteld. Gaan we vandaag de

minister opdragen om excuses aan te bieden aan al die

mensen die nu een onzekere sinterklaas en kerst tegemoetgaan en niet weten waar ze aan toe zijn? Dat is één. Twee.

Gaan we deze minister opdragen om het UWV, als dat een

fout heeft gemaakt, niet de uitkeringen te laten verlagen?

Dus als een jonggehandicapte nu dit debat volgt, krijgt

diegene dan vandaag de duidelijkheid dat de meerderheid

hier in de Tweede Kamer zegt: ja, als straks blijkt uit die

nieuwe herzieningen dat het UWV daarbij een verkeerde

inschatting heeft gemaakt, de verkeerde beoordeling heeft

gedaan, dan wordt de uitkering niet verlaagd of afgepakt?

PVVDe heer Léon de JongPVV

Ik vind dus dat op het moment dat het UWV zelf aantoonbaar gefaald heeft, het zo moet zijn dat dit wordt opgelost.

Volgens mij is dat nu ook al beleid. Er zijn ook situaties

denkbaar — daarom wil ik ook de situatie gewoon goed tot

op de bodem uitgezocht hebben — dat mensen wel degelijk

wisten dat ze veel te veel geld kregen of veel te weinig en

zij daar melding van hadden moeten maken. Dan moet

SPDe heer Van KentSP

Dit klinkt leuk, maar dit is ambtelijke vaagtaal. Ik heb

namelijk gevraagd: gaan we vandaag de minister opdragen

om excuses aan te bieden? Dat is één. Daar bent u niet op

ingegaan. Twee. Ik heb u de vraag gesteld …

De voorzitterVoorzitter

"Ik heb de heer De Jong de vraag gesteld ..."

SPDe heer Van KentSP

Vindt de heer De Jong, vindt de PVV, dat als het UWV een

fout heeft gemaakt — dan heb ik het niet over terugvorderen

of nabetalen, maar over bijvoorbeeld het houden van het

recht op een uitkering — en mensen daardoor hun uitkering

deels of geheel dreigen kwijt te raken, de opdracht aan deze

minister isMinister

doe dat niet?

PVVDe heer Léon de JongPVV

U doet nu net alsof dat een uitvinding van de SP is.

De voorzitterVoorzitter

"De heer Van Kent doet nu net alsof …"

PVVDe heer Léon de JongPVV

De heer Van Kent doet net alsof het een uitvinding van de

SP is. Ik heb de afgelopen jaren hier altijd toe opgeroepen.

Op het moment dat er een fout is gemaakt door rigide

berekeningen, waarbij het aantoonbaar het UWV is geweest

dat er een puinhoop van heeft gemaakt, dan moet de WIAgerechtigde, als die er normaal gesproken wel recht op had

gehad, daarin worden gecompenseerd. Als er een fout is

gemaakt en hij daardoor geen WIA-uitkering krijgt, kan dat

niet. Je moet krijgen waar je recht op hebt. Dat is onze

positie.

Tegelijkertijd wil ik ook tot op de bodem zien hoe groot het

probleem is. Dat vind ik ook eerlijk naar die WIA-gerechtigden — het zijn er nogal wat — en ook de Wajong-gerechtigden, WW'ers en degenen die in de Ziektewet zitten. Ik ga

niet hier allemaal valse beloftes doen. Mijn positie is dat

deze minister aan de slag moet vanuit die positie van de

WIA- en Wajong-gerechtigden. Als het UWV een fout heeft

gemaakt en die persoon eigenlijk wel een uitkering had

moeten hebben of nu recht heeft op een uitkering maar die

door een fout van het UWV onrechtmatig heeft verloren,

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-6-8

dan moet het UWV dat oplossen. Dat is een heel duidelijke

opdracht die wij als PVV, ook al voordat dit kabinet er was,

aan het kabinet hebben gegeven. Dat houden wij vast. Maar

je kan niet per definitie zeggen dat iedere WIA-gerechtigde

… Je kan niet zeggen dat er niet individuele situaties zijn

waarbij je op dat moment wel moet terugvorderen. Het

gaat erom of het een fout is geweest van het UWV, ja of

nee. Daar gaat het om. Het zou heel mooi zijn als, in het

geheel van dit debacle van het UWV, de minister laat zien

wat voor urgentie het heeft. Dat is wat het is. De minister

gaat zelf over zijn eigen woorden over hoe hij dat aanvliegt.

GroenLinks-PvdAMevrouw PatijnGroenLinks-PvdA

Ik hoor de heer De Jong zeggen ... Het zijn best wel veel

woorden en het klinkt ook heel positief, maar de mensen

voor wie en door wie fouten zijn gemaakt, wil hij volgens

mij niet garanderen dat ze niet hoeven terug te betalen. De

minister zegt steedsMinister

er moet terugbetaald worden als

mensen hadden kunnen weten dat er fouten waren

gemaakt. Het UWV wist niet eens wat het fout deed en kon

de berekening niet maken. Kan de heer De Jong aangeven

of deze mensen, die nu in paniek denken "had ik kunnen

weten dat ik te veel kreeg?" en naar een techneut gaan om

dat te vragen, niet veel meer zekerheid kunnen krijgen en

te horen kunnen krijgen dat er geen terugvordering gaat

plaatsvinden?

PVVDe heer Léon de JongPVV

Waar ik helemaal niet van hou, zeker als het om zoiets

gevoeligs gaat als dit, is het beeld wekken dat een partij

hier — de grootste partij, hè? — niet welwillend zou zijn

naar die groep mensen. Wij hebben het altijd voor de WIAgerechtigden en Wajongers opgenomen, altijd. Dat is ook

zo als het gaat om het debacle van het UWV. Want het is

niet iets van gisteren. Het speelt al jaren. Het is een grof

schandaal. Wat ik wil, is dat tot op de bodem wordt uitgezocht hoe dat kan en hoe we die mensen gaan helpen. Als

er door fouten van het UWV mensen zijn benadeeld, dan

moet dat op de een of andere manier worden opgelost.

Maar we moeten wel in kaart hebben hoe groot dat probleem is en wat voor oplossingen er te bieden zijn. Als het

gaat om mensen die het wel hadden kunnen weten — het

gaat nog steeds om gemeenschapsgeld; ik hoop dat de

Partij van de Arbeid het daar ook mee eens is — en het

aantoonbaar is dat iemand willens en wetens een te hoog

bedrag toch heeft ontvangen en daar zelf geen melding van

heeft gemaakt, dan moet je daar ook naar kijken. Maar er

moet natuurlijk gefocust worden op de mensen die er niets

aan konden doen. Daar spreek ik volgens mij geen één

woord Spaans bij.

GroenLinks-PvdAMevrouw PatijnGroenLinks-PvdA

De kern van wat ik de heer De Jong nu hoor zeggen, is: wij

focussen op de mensen die te weinig hebben gekregen.

Daar ben ik het helemaal mee eens. Dat moet uitgezocht

worden; helemaal mee eens. Maar de vraag die niet

beantwoord is, is: bent u bereid om die groep mensen die

het echt heel erg moeilijk hebben, die onzeker zijn of ze

misschien te veel hebben gehad, echt de garantie te geven

dat er niet wordt teruggevorderd? Die antwoorden geeft u

niet.

PVVDe heer Léon de JongPVV

Maar dat kan gewoon niet. Dit is ook echt schandalig naar

de WIA-gerechtigden en de Wajong-gerechtigden. Een

beetje mooie sier maken over de rug van die mensen. Het

gaat ons met z'n allen natuurlijk over die groep mensen die

hier niets aan kon doen; hoe vaak moet ik dat hier nou nog

zeggen? De Partij van de Arbeid doet net alsof zij zo veel

gaf om die groep mensen en alsof ze daar de enige in was.

We hebben het altijd voor die mensen opgenomen. En dit

probleem is heel erg groot. We hebben net een brief

gekregen. Daarin staat dat er tussen de 25.000 en 50.000

mensen zijn benadeeld. En dat gaat alleen nog over de WIA;

we hebben niet eens over de Wajong. Ik wil weten hoeveel

dat precies is, hoe we dat precies kunnen oplossen. En we

focussen natuurlijk op de mensen die er niets aan konden

doen. Wat wil de Partij van de Arbeid nou nog meer dan

dat?

De voorzitterVoorzitter

Mevrouw Patijn?

PVVDe heer Léon de JongPVV

Het gaat wel lekker zo met die interrupties.

GroenLinks-PvdAMevrouw PatijnGroenLinks-PvdA

Het gaat ten koste van mijn interrupties, ik weet het, maar

er wordt een vraag gesteld, voorzitter. Heel simpel: ik wil

dat de mensen bij wie het UWV zelf niet heeft kunnen

inschatten dat er fouten gemaakt werden, die misschien al

jaren een uitkering krijgen die iets te hoog is, niet hoeven

terug te betalen. Dat is toch gewoon menselijk?

PVVDe heer Léon de JongPVV

Ja, maar dat is toch ook precies het verhaal? Dat zijn toch

precies de mensen om wie het gaat? De mensen die het

niet konden weten, de mensen die geen fouten hebben

gemaakt, de mensen die benadeeld zijn door het UWV, díé

mensen gaan we helpen. Dan hebben we het volgens mij

over dezelfde groep mensen. Alleen, waar ik het niet voor

ga doen, zijn mensen die het wél konden zien: "Hé, jeetje

zeg, ik heb toch wel extra geld gekregen. Nou, ik ga het niet

melden, ik pak het maar gewoon." Dat kan niet, want het

gaat om gemeenschapsgeld. En dat begrijpen die mensen

van de WIA zelf ook, want de WIA-gerechtigde is er niet bij

gebaat als mensen die er geen recht op hebben, het toch

zouden krijgen. Maar wij focussen op de mensen die er

niets aan konden doen, waarbij het UWV de fout heeft

gemaakt. Volgens mij voelt de minister die urgentie. En als

dat nu niet zo is, dan is er een situatie, want wij voelen die

urgentie wel.

De voorzitterVoorzitter

De 45 seconden nu voor de heer Ceder.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Een interruptiedebat over de noodzaak voor een aantal

partijen van een initiatiefwetsvoorstel over de mogelijkheid

om af te wijken bij het terugvorderen, en om dat ook echt

beter in de wet beter te verankeren. Daar komen we op

terug. Complimenten voor de punten die de heer De Jong

noemde over wat ze binnen hebben gehaald. Wat ik ook

constateer als ik kijk naar de koopkrachtplaatjes, is dat juist

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-6-9

de allerkwetsbaarsten, de armsten, er het minst op vooruitgaan. Dat betekent dat er wel cadeautjes zijn gegeven aan

het bedrijfsleven en de middenklasse, maar dat er de keuze

is gemaakt om de minima, de mensen in de bijstand, de

mensen die rond het minimum zitten, minder vooruit te

helpen. Ook is de keus gemaakt om het advies over het

sociaal minimum niet uit te voeren. Dat mag, maar ik zou

graag aan de heer De Jong willen vragen waarom hij de

keuze gemaakt heeft om juist de meest kwetsbaren in

Nederland het minst vooruit te helpen.

PVVDe heer Léon de JongPVV

Nou, ik ben het daar helemaal niet mee eens. We hebben

geweldige koopkrachtplaatjes. Hadden we meer gewild?

Zeker. Maar als je gaat kijken naar de afgelopen twee jaar,

dus niet inclusief dit jaar maar de twee jaren daarvoor, dan

gingen Nederlanders er gewoon 3,1% op achteruit. En je

zag dat in de afgelopen vier jaren uitkeringsgerechtigden

er zes keer meer op vooruitgingen dan werkenden. Tja, en

we hebben ook afgesproken dat werken moet lonen, dus

dan heb je een situatie die je wat meer in balans moet

brengen. En wat ik zie, is dat werkenden er volgend jaar

0,7% ... Uitkeringsgerechtigden gaan er meer op vooruit

komend jaar, in 2025, dan werkenden. Dus ik zie het punt

niet.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Uit de koopkrachtplaatjes blijkt dat minima er het minst op

vooruitgaan. Ze gaan er wel op vooruit, maar het minst.

Dus er is een keus gemaakt ...

PVVDe heer Léon de JongPVV

Dat is niet waar.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

... in de onderhandelingen, waarbij er het minst is ingezet

op de minima. Maar u zegt ook dat er in de afgelopen jaren

heel veel is geïnvesteerd. Dat klopt, minister Schouten heeft

daar bij SZW ook op ingezet, maar dat was ook nodig. Uit

het onderzoek naar het sociaal minimum blijkt dat nu nog

steeds het sociaal minimum niet gehaald wordt. Dus er is

flink geïnvesteerd, maar dat is niet genoeg. De heer De

Jong weet ook dat dat niet genoeg is, want het rapport over

het sociaal minimum is niet overgenomen. Mijn vraag aan

de heer De Jong is: waarom is dat rapport niet overgenomen, als u ziet dat het geld dat nu naar die mensen gaat,

gewoon niet genoeg is om van rond te komen in dit land?

PVVDe heer Léon de JongPVV

Ja, nogmaals: kijk, wij hebben een geweldig koopkrachtpakket voor elkaar gekregen. We hebben een verlaging van de

accijnzen van 1,5 miljard. We verlagen de energiebelasting

met 300 miljoen. Voor volgend jaar alleen al, hè. We

bevriezen het eigen risico op weg naar een 60%-verlaging

van dat risico. Er komt extra geld voor groepen in de knel,

precies de groep mensen waar de heer Ceder het over heeft.

Het kindgebonden budget gaat omhoog. We verlagen volgend jaar de inkomstenbelasting met 2 miljard. Het is een

geweldig mooi pakket. Als ik dan kijk naar de afgelopen

jaren, 2021, 2022, 2023, 2024, toen de ChristenUnie volgens

mij aan de knoppen zat, zie ik dat mensen, als het gaat om

de mediaan, dus over het geheel, er maar 0,2% op vooruitgingen. Heel grote groepen gingen er ook op achteruit. Dus

met alle respect, u kunt me veel verwijten, maar u kunt niet

zeggen dat wij niets doen voor de minima, voor de mensen

die het moeilijk hebben.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Voorzitter, even een punt van orde: hoeveel interrupties

heb ik nog?

PVVDe heer Léon de JongPVV

Eén.

De voorzitterVoorzitter

U heeft nog een halve over. Nee, u zit op vier.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Dan ga ik deze even bewaren voor een andere partij.

De voorzitterVoorzitter

Oeh, spannend.

DENKDe heer ErginDENK

Een paar uur terug zat ik ook in deze zaal, maar voor een

andere begroting, de begroting OCW. Daarbij bespraken

we dat er geen meerderheid is voor de plannen, voor de

begroting. Het ging de hele avond over een amendement,

het amendement van CDA, JA21 en D66, waarin ervoor

wordt gepleit om de bezuinigingen terug te draaien en die

te dekken vanuit de halvering van het eigen risico. Mijn hele

simpele vraag aan de heer De Jong van de PVV is: gaan we

in dit huis meemaken dat de halve belofte die de PVV heeft

gedaan, wordt teruggedraaid?

PVVDe heer Léon de JongPVV

Ik ga niet in op de voorstellen die bij de Onderwijsbegroting

zijn ingediend. Dit is de begroting Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Hier is dat amendement of voorstel, of wat

het ook is, niet ingediend. Ik ga er op geen enkele wijze op

in.

DENKDe heer ErginDENK

Ik gebruik het voorbeeld van een amendement bij een

andere begroting. Laat ik mijn vraag dan anders stellen.

Daar wil ik best een tweede interruptie voor gebruiken: is

het voor de PVV bespreekbaar dat die halve belofte van de

PVV over het eigen risico wordt teruggedraaid? Dat is mijn

vraag.

PVVDe heer Léon de JongPVV

Nogmaals, u heeft een debat gevoerd over de begroting

Onderwijs, OCW. Dit is Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

Ik ga een debat dat gisteravond is gevoerd, hier niet overdoen. Ik heb het gewoon over Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Ik heb een prachtig pakket en daar wil ik het graag

over hebben.

DENKDe heer ErginDENK

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-6-10

Dan kom ik tot de conclusie dat de heer Léon de Jong vandaag een mooie stropdas om heeft en leuke praatjes heeft.

Maar hij praat met meel in zijn mond. De heer De Jong

schreeuwde hier de afgelopen jaren moord en brand over

de Nederlander, over de mensen in het land die in de knel

zitten. We zien dat die mensen totaal niks hebben aan de

PVV.

PVVDe heer Léon de JongPVV

Ik ben ook heel blij met mijn das. Het is een prachtige gele

das. Volgens mij is het heel erg normaal dat ik hier …

Iedereen begrijpt dat thuis ook. Ik heb al die voorstellen

genoemd. Ik heb gezegd waar ik trots op was. Ik heb ook

gezegd wat wij voor elkaar hebben gekregen. Volgens mij

zat het eigen risico in mijn verhaal. Dat is één.

Twee. Wat de begroting Onderwijs betreft: misschien moet

de heer Ergin even de boeken in om te kijken wat gebruikelijk is bij een debat over Sociale Zaken, namelijk dat je het

over Sociale Zaken en Werkgelegenheid hebt, en niet over

een amendement dat bij een andere begroting is ingediend.

Ik kan het niet makkelijker maken.

VoltDe heer DassenVolt

Ik hoor de heer De Jong heel veel praten over dat iedereen

erop vooruitgaat en dat werken weer moet gaan lonen.

Maar er is ook een hele grote groep jongvolwassenen die

er helemaal niet op vooruitgaat. Sterker nog, het Nibud

heeft bijvoorbeeld over de uitwonende mbo-studenten

gezegd dat zij er 6,4% op achteruitgaan, bijna €100 per

maand. Dat zijn enorme bedragen. Ik ben benieuwd hoe de

heer De Jong daarnaar kijkt en of hij het met mij eens is

dat ook voor deze groep geldt dat werken weer moet gaan

lonen.

PVVDe heer Léon de JongPVV

Ik vind dat voor iedereen werken weer moet gaan lonen. Ik

vind ook dat de minister daar meer ambitie in moet tonen

dan in de brief die hij daarover heeft gestuurd. Dat is wat

het is. En iedereen gaat erop vooruit. Dat is misschien een

beetje zuur, want we hebben wel meer voor elkaar gekregen; ik geloof iets van 100%. Ik denk dat ik 100% meer voor

elkaar heb gekregen dan Volt, want wij hebben die koopkrachtplaatjes wel gerealiseerd. Ik zei al: iedereen gaat er

in de komende jaren op vooruit. Dat is iets prachtigs. En

wat werken moet lonen betreft: dat geldt voor alle groepen.

VoltDe heer DassenVolt

Ik gaf net dus aan dat bepaalde groepen er niet op vooruitgaan, maar goed, die vergeet de PVV dan voor het gemak

even. Overigens zagen de koopkrachtplaatjes van Volt er

een stuk beter uit. Dat is misschien iets voor de volgende

verkiezingen.

Maar ik ben nog benieuwd of de heer De Jong het volgende

met mij eens is. Een 18-jarige verdient op dit moment de

helft van wat een 21-jarige verdient, voor hetzelfde werk.

Dat is het jeugdminimumloon. Een 18-jarige verdient €6,64

per uur en een 21-jarige krijgt het dubbele daarvan. Moeten

we daar niet vanaf? Is de PVV het met mij eens dat dat

inmiddels een reliek uit de vorige eeuw is waarvan we

moeten zeggen: "Daar moeten we vanaf. We moeten zorgen

dat als jij je rijbewijs kunt halen, je huur moet betalen, je

zorgkosten moet betalen en je boodschappen moet betalen,

jij ook gewoon loon naar werken moet krijgen"? Dan moeten

we dus af van dat jeugdminimumloon.

PVVDe heer Léon de JongPVV

Nou, we hebben dat niet afgesproken. We hebben gekeken

naar wat we allemaal kunnen doen op het gebied van het

wettelijk minimumloon: onderzoeken hier, onderzoeken

daar. Maar dat staat er niet in. We hebben gewoon financi-

ële afspraken gemaakt als coalitie. Dat heeft de heer Dassen

van Volt natuurlijk nog nooit meegemaakt, want hij kan

prachtig mooie koopkrachtplaatjes hebben. Maar hij heeft

geen flauw idee waar hij het over heeft als het gaat over

onderhandelen en over wel of niet iets binnenhalen. Dat is

het verhaal.

VoltDe heer DassenVolt

Wat een mooie manier van debatteren dit, zeg. Prachtig! Ik

ben blij dat de heer De Jong zijn grote leider napraat, want

die heeft ook altijd van dit soort leuke debattrucjes. Maar

democratie is ook: luisteren naar de stem van de kleinere

partijen.

PVVDe heer Léon de JongPVV

Zeker.

VoltDe heer DassenVolt

Maar ik hoor de heer De Jong eigenlijk geen antwoord

geven op mijn vraag. Ik vraag namelijk niet wat hij heeft

afgesproken. Ik vraag of we ervoor kunnen zorgen dat we

heel veel jonge mensen die op dit moment in Nederland

hard moeten werken of eigenlijk twee keer zo hard moeten

werken dan anderen voor hetzelfde loon, op een eerlijke

manier gaan betalen. Ik begrijp van andere partijen dat daar

misschien mogelijkheden voor zijn en dat we de minister

wellicht op pad kunnen sturen om bij de voorjaarsnota te

zeggen: laten we dit stapsgewijs aan de kant schuiven. Wij

hebben daar eerder ook al een motie over ingediend. Ik ben

dus gewoon benieuwd of de PVV ook van mening is dat

we moeten gaan onderzoeken en bekijken hoe we dat

jeugdminimumloon zo snel mogelijk van tafel kunnen krijgen. Of laat de PVV deze jonge mensen gewoon in de kou

staan?

PVVDe heer Léon de JongPVV

Wij laten helemaal niemand in de kou staan. Zoals ik al zei,

gaat iedereen erop vooruit. En als er bepaalde groepen zijn

die er niet op vooruitgaan, dan kan dat. Ik heb ook niet

gezegd dat in het nieuwe plaatje van 117 voorbeelden die

117 voorbeelden er allemaal op vooruitgaan. Ik geloof dat

97 van de 117 huishoudvoorbeelden erop vooruitgaan.

VoltDe heer DassenVolt

Dat is dus niet iedereen.

PVVDe heer Léon de JongPVV

Dat is heel erg veel en dat zijn er nog steeds honderd procent meer dan de heer Dassen voor elkaar heeft gekregen.

Dat is één. Twee. Ik ben gebonden aan de afspraken die we

hebben gemaakt, ook financieel.

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-6-11

De voorzitterVoorzitter

U continueert.

PVVDe heer Léon de JongPVV

Voorzitter. Ik heb ook kritiek. Zoals ik al zei, heeft dit kabinet

namelijk als doel dat werken weer moet gaan lonen. Dat is

een mooi doel, waar de PVV in het belang van de hardwerkende Nederlanders, de middenklasse, al jaren om vraagt.

Daar hebben we ook afspraken over gemaakt. Maar als ik

dan naar de recente brief van de minister over de agenda

voor werkend Nederland kijk, dan mis ik in alle eerlijkheid

toch de urgentie. De middenklasse en diens werkelijke

situatie wordt niet eens genoemd. Dat is mij een doorn in

het oog, waar ik vorig jaar ook al een punt van heb gemaakt.

Dit kan natuurlijk niet. We weten al jaren dat hardwerkende

Nederlanders het zwaar hebben. Alle alarmbellen zouden

dan ook moeten afgaan. We moeten eindelijk opkomen

voor die hardwerkende Nederlanders, die middenklasse

die zich een slag in de rondte werkt maar niet normaal kan

rondkomen. Ze moeten alle eindjes aan elkaar knopen om

hun hoofd boven water te houden. Deze gezinnen vragen

zich af waar ze het allemaal nog voor doen, en terecht. Deze

gezinnen kunnen wel alles ophoesten en draaien voor alles

op, maar zelf vallen ze al jarenlang buiten de boot. Dit

kabinet zet stappen, maar de minister moet meer ambitie

tonen voor deze groep. Mijn oproep is: laat zien dat het

menens is, laat zien dat we opkomen voor deze gezinnen

en geef ze weer de waardering die ze verdienen. Dat is

namelijk keihard nodig.

Voorzitter. Het is mooi dat dit kabinet de komende jaren

aan de slag gaat met het versterken van de bestaanszekerheid. Dat doet het kabinet met nog meer lastenverlichtingen

en met ambities voor het bouwen van meer woningen,

maar ook door het aanpakken van het veel te ingewikkelde

toeslagen- en belastingensysteem, zodat gewone burgers

niet langer worden vermorzeld door het systeem. Het is

zaak dat dit kabinet daar echte stappen op zet.

Voorzitter. Dat geldt ook voor de puinhoop bij het UWV,

waarover we het zojuist al hadden. Afgelopen weken zagen

we opnieuw dat grote groepen kwetsbaren keihard zijn

benadeeld en door een rigide systeem niet kregen waar ze

recht op hadden. Daardoor zijn ze in grote financiële problemen gekomen of buiten hun schuld om in de schulden en

de armoede terechtgekomen. Een voorzichtige steekproef

geeft aan dat er naar schatting alleen al bij de WIA tussen

de 25.000 en 50.000 mensen door het UWV de dupe zijn

geworden, door fouten met de berekeningen. Mensen zijn

voor tot wel honderden euro's per maand gedupeerd. Hoe

groot dit probleem echt is, weten we nog niet eens zeker.

Ik baal daar enorm van. Er is namelijk al jaren bekend dat

er grote problemen zijn bij het UWV, dat grote groepen

mensen zijn benadeeld en in grote financiële problemen

terecht zijn gekomen. Er zijn problemen met de WIA, de

WW, de Ziektewet en de Wajong. Die problemen komen

vrijwel altijd naar boven door journalistiek werk, door

stukken in de krant, door items op tv, en niet door een

proactieve en doortastende houding van het UWV zelf. Hoe

kan dat, is mijn vraag aan de minister. Waarom lopen we

continu achter de feiten aan? Waarom is er zo'n afwachtende houding bij het UWV om proactief te handelen?

Waarom komen ze daar pas in beweging wanneer onderzoeksjournalisten hun werk doen en er een groot stuk in de

krant staat? Mijn oproep aan de minister is om het UWV te

bewegen nu eindelijk echt diep door het stof te gaan, de

registers helemaal te openen, alle problemen boven water

te halen en u daar voortaan volledig over te informeren,

ook als dat pijn doet. Dan komen we straks niet opnieuw

voor onaangename verrassingen te staan en kunt u de

Kamer daarover proactief, volledig en juist informeren, niet

pas wanneer EenVandaag of het AD onderzoek heeft

gedaan. Kan de minister dat toezeggen?

De voorzitterVoorzitter

Mevrouw Inge van Dijk heeft een vraag.

CDAMevrouw Inge van DijkCDA

Ik deel de analyse van de PVV over de puinhoop die is ontstaan, over de cultuur die er heerst en over de onmacht om

de problemen op te lossen. Het lijkt het CDA verstandig om

het herstel daarom buiten het UWV plaats te laten vinden.

Kan de PVV daarin samen met mij optrekken?

PVVDe heer Léon de JongPVV

Ik wil in eerste instantie — dat klinkt misschien een beetje

flauw — natuurlijk niks uitsluiten, zeker niet, maar ik wil de

minister wel in de positie laten om eerst zelf het voortouw

te nemen om het probleem op te lossen. Als de minister

het daarbij nodig acht om extern te kijken wat er nodig is,

dan moet hij dat voorstel doen. Maar het voortouw ligt bij

de minister; hij moet dat oplossen. Ik wil hem de ruimte

geven om dat te doen. Als de minister maar begrijpt dat

het urgentie heeft en dat de WIA-gerechtigden en de

Wajong-gerechtigden niet kunnen wachten.

CDAMevrouw Inge van DijkCDA

Dank voor dit antwoord. We hebben nu het eerste voorstel

van het UWV liggen. Het UWV lijkt in een vrij parallelle

wereld te leven. Enerzijds zeggen ze dat ze problemen

hebben, dat ze de cultuur niet op orde hebben en daarin

moeten investeren, en dat ze moeten investeren in hun

organisatie. Dan is het toch volledig ondenkbaar om daar

nog zo'n grote hersteloperatie naast te zetten, terwijl we

weten dat ze de tijd veel beter kunnen investeren om ervoor

te zorgen dat de mensen die nu ook gebruikmaken van het

UWV goed geholpen worden.

PVVDe heer Léon de JongPVV

Ik denk dat u daar een heel goed punt heeft, maar ik vind

dus ook dat de minister de regie moet pakken hierop en

dat hij moet inschatten wat er nodig is, ook bij het UWV.

Volgens mij ben ik hier in de Kamer een van de meest kritische personen geweest als het gaat om het UWV. Dat

nemen ze me daar ook niet altijd in dank af. Maar volgens

mij is dat heel terecht geweest, omdat het UWV er al

jarenlang een puinhoop van maakt. Dan heb ik het niet

zozeer over de mensen die daar werken zelf. De mensen

die daar aan de computer zitten, hebben vaak een heel juist

— hoe zeg je dat? — gevoel bij het helpen van mensen,

maar het wordt hun door de top en door de manier waarop

het is ingericht onmogelijk gemaakt. Ik vind dus dat daar

de bezem doorheen moet en dat er een oplossing gevonden

moet worden voor de WIA-gerechtigden, de WW'ers, de

Wajongers en de mensen in de Ziektewet.

Voorzitter. Ik wil de minister vragen om pijnlijke informatie

niet alleen in een voetnoot te melden, maar ook proactief

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-6-12

en met de juiste duiding met de Kamer te delen. Ik ben er

klaar mee om als Kamerlid het gevoel te hebben iedere keer

op achterstand te staan en het gevoel te hebben dat de

uitvoeringsorganisatie er belang bij heeft om zich afwachtend op te stellen. Graag een toezegging.

Voorzitter. Het is goed dat de minister aan de slag gaat om

de problemen bij het UWV aan te pakken en te herstellen,

maar deze hersteloperatie komt boven op de al grote problemen met de achterstanden voor medische keuringen.

Linksom of rechtsom blijven grote groepen burgers dus in

de problemen. Mijn vraag aan de minister is welke stappen

hij zet om de grote tekorten aan UWV-artsen aan te pakken.

Graag een reactie.

Voorzitter. Dan wil ik het nog kort hebben over een ander

belangrijk punt op het gebied van bestaanszekerheid: pensioenen. Laat het duidelijk zijn: wij waren en zijn tegen de

Wet toekomst pensioenen. Wij stemden tegen deze wet in

de Tweede Kamer. Wij stemden ook tegen de nieuwe pensioenwet in de Eerste Kamer. Niet de PVV, maar GroenLinks-

PvdA heeft ervoor gezorgd dat de nieuwe pensioenwet nu

van kracht is. Wij hebben nog steeds dezelfde argumentatie

tegen die wet. Wij zien het als een groot risico om 1.500

miljard euro in te varen en het pensioen nog meer afhankelijk te maken van de beurs. Maar binnen de coalitie zijn er

maar twee partijen die in hun programma hebben staan

dat ze de wet volledig willen terugdraaien: BBB en PVV. Het

is ons niet gelukt en dan ga je je knopen tellen. Dan ga je

kijken waarom de kiezer ons de grootste partij van Nederland heeft gemaakt. Dat is het onderwerp asiel en migratie.

Dan neem je je verantwoordelijkheid, ook als dat pijn doet.

Betekent het feit dat wij op het gebied van pensioenen niet

onze zin hebben gekregen gelijk dat wij dan niets meer

doen aan die pensioenen, zoals sommige oppositiepartijen

het hier valselijk proberen te framen? Natuurlijk niet. Deze

minister heeft een hele grote verantwoordelijkheid op z'n

schouders genomen en ik benijd hem niet. Hij heeft namelijk

de taak om de doelen die in de wet staan te halen, dus om

te komen tot "eerder perspectief op een koopkrachtig pensioen" en tot "een transparanter, begrijpelijker en persoonlijker pensioen". Dat is een enorme opgave, maar het staat

in de wet die nu van kracht is. We gaan hem daar, in het

belang van miljoenen pensioendeelnemers, aan houden.

Ik ben blij dat wij in het kabinet zitten om voor pensioendeelnemers op te komen en deze minister niet met tandeloos geroep aan de zijlijn, maar van binnenuit scherp en

verantwoordelijk te houden.

Voorzitter, ik rond af. De gemaakte afspraken moeten zorgen

voor de juiste stappen. We zullen dit kabinet daar scherp

op houden, want de cijfers zijn mooi en de doelstellingen

zijn prachtig, maar de praktijk moet het laten zien. Daarin

zullen wij blijven opkomen voor de belangen van al die

miljoenen hardwerkende Nederlanders, al die uitkeringsgerechtigden en al die miljoenen pensioendeelnemers. Wij

blijven op weg naar een beter Nederland, wij blijven vol

trots voor hun belangen opkomen en wij blijven keihard

voor hen knokken. Daar kunt u op rekenen.

Voorzitter, dank u wel.

GroenLinks-PvdAMevrouw LahlahGroenLinks-PvdA

Ik heb hier een lijstje met voorstellen van de heer De Jong

van vorig jaar. Ook toen ging zijn bijdrage over een

bestaanszekerheidscrisis, en die is niet kleiner geworden.

Ik noem een aantal voorstellen: betere toegang tot inkomensondersteuning, lagere btw op boodschappen, problematische schulden meewegen in armoedecijfers, de cao

voor mensen bij sociaal ontwikkelbedrijven. Over dit laatste

voorstel gaat mijn vraag. De cao Aan de slag, voor sociaal

werkbedrijven, staat opnieuw onder druk. Mijn vraag aan

de collega van de PVV is dan ook: steunt u ons voorstel om

bij de Voorjaarsnota met een structurele oplossing hiervoor

te komen?

PVVDe heer Léon de JongPVV

Laat ik eerst even wat zeggen over die prachtige voorstellen.

Het valt me op — dat hoorde ik net ook in het betoog van

de Partij van de Arbeid — dat bijna alle koopkrachtvoorstellen die mevrouw Lahlah net noemde, door de Partij van de

Arbeid zijn weggestemd vorig jaar. Elke keer kreeg ik de

Partij van de Arbeid niet aan mijn zijde. Bij de koopkrachtvoorstellen die wij hebben gedaan, stemde de Partij van

de Arbeid over het algemeen tegen. Neem bijvoorbeeld het

verlagen van de brandstofaccijns. Dat interesseerde de

Partij van de Arbeid helemaal niks; de Partij van de Arbeid

was altijd tegen. Maar dat hebben we nu gelukkig wel voor

elkaar gekregen. De Partij van de Arbeid was ook tegen het

verlagen van de energierekening. Ik heb daar talloze moties

voor ingediend. Elke keer was de Partij van de Arbeid tegen,

en dan nu een beetje doen alsof dat een idee van de Partij

van de Arbeid was. Zij waren tegen en wij hebben het nu

voor elkaar gekregen. Dat is de realiteit; dat is de waarheid.

Dan de sociaal werkbedrijven en de cao. U weet dat wij ons

daar altijd keihard voor hebben ingezet en dat wij toentertijd

een motie hebben ingediend en een verzoek hebben gedaan

aan het kabinet om daarin de regie te nemen. Ik zie dat daar

nu een bepaalde situatie is ontstaan en ik vind dat de

minister of staatssecretaris opnieuw moet gaan kijken wat

daar nodig is. Ik wil gewoon dat dat bij het kabinet ligt. Het

ligt nu niet daar, maar daar waar de gesprekken worden

gevoerd.

SGPDe heer FlachSGP

Ik heb even gewacht tot de heer De Jong zijn betoog had

afgerond. Ik had verwacht dat hij hier wel iets over zou

zeggen, maar ik doe het dan maar via een vraag.

PVVDe heer Léon de JongPVV

Over eenverdieners?

SGPDe heer FlachSGP

Wat vinden de heer De Jong en de PVV van het project

"Meer uren werkt!"? Ik lees even wat voor. Het kabinet wil

daarmee "via interventies gendernormen binnen organisaties aanpassen en een cultuurverandering in de maatschappij bewerkstelligen". Vinden de heer De Jong en de PVV

niet dat ouders die keuze heel prima zelf kunnen maken?

PVVDe heer Léon de JongPVV

Ja, ik vind dat ouders zelf moeten weten hoe ze hun leven

inrichten. Volgens mij heb ik daarover eerder ook al een

debat gehad met de SGP. Dat moet mogelijk worden

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-6-13

gemaakt. Daar zijn verschillende mogelijkheden voor. Ik zie

in ieder geval dat door die geweldige koopkrachtmaatregelen die we nemen, door hoe we met belastingen omgaan

en zo, gezinnen meer lucht zouden moeten krijgen in hun

portemonnee, zodat ze zich in sommige situaties ook minder

gedwongen zouden moeten voelen om te werken als ze dat

niet willen. Ik heb het dan over een situatie waarin een man

en een vrouw samen zijn in een gezin. De vrouw of de man,

een van de twee, zegt: ik moet werken, want anders kan ik

niet rondkomen. Dat is een situatie die je eigenlijk niet zou

moeten willen hebben. Dat moet eigenlijk aan het gezin zelf

zijn. Daarom ben ik ook blij met de koopkrachtmaatregelen,

met de belastingmaatregelen en noem maar op. Daarmee

kan ruimte in de portemonnee gecreëerd worden.

De voorzitterVoorzitter

Heel goed. De volgende spreker is eveneens van de PVV.

Dat is de heer Boon. Het is de opwarmer voor de lunch.

PVVDe heer BoonPVV

Voorzitter. De PVV wil de arbeidsmigratie naar Nederland

fors beperken. Het is hoog tijd dat ons land weer grip krijgt

op de instroom van buitenlandse arbeidskrachten. Dit is

niet alleen de wens van de PVV, maar van heel veel

Nederlanders. De overlast in onze wijken en de druk op de

woningmarkt en sociale voorzieningen kunnen niet langer

worden genegeerd. Te lang zijn de lasten van arbeidsmigratie afgewenteld op onze samenleving. We zijn daarom ook

verheugd dat het regeerprogramma concrete stappen

aankondigt om de problematiek van arbeidsmigratie aan

te pakken. Daarnaast is de PVV blij dat de minister werkt

aan een productiviteitsagenda om de afhankelijkheid van

laagbetaalde arbeidsmigranten te verminderen door te

innoveren, arbeidsbesparende technologie in te zetten en

slimmer te werken in laagproductieve sectoren. Maar

wanneer kunnen wij deze agenda verwachten en hoe

voorkomt de minister dat deze agenda wordt gekaapt of

tegengewerkt door bedrijven of sectoren die juist afhankelijk

zijn van laagbetaalde arbeidsmigranten?

De PVV dringt er bij het kabinet op aan om samen met de

provincies om tafel te gaan en samen beleid te ontwikkelen

dat gericht is op het actief ontmoedigen van arbeidsmigratie

naar laagproductieve sectoren. Er zijn nog steeds provincies

die deze arbeidsmigratie direct of indirect faciliteren, wat

leidt tot extra druk op onze woningmarkt, infrastructuur en

sociale voorzieningen. Een gezamenlijke aanpak is nodig

om deze situatie te verbeteren en de belangen van de

Nederlandse bevolking weer op de eerste plaats te zetten.

De PVV heeft afgelopen september samen met de VVD,

NSC en BBB een motie ingediend waarin werd gevraagd

om de boetes van de Arbeidsinspectie te verhogen voor

bedrijven die buitenlandse werknemers illegaal tewerkstellen. Deze motie is destijds aangehouden. Uit onderzoek

blijkt dat deze boetes sinds 2005 niet zijn geïndexeerd,

waardoor ze hun afschrikkende werking hebben verloren.

Hierdoor is het tewerkstellen van illegalen in veel gevallen

zelfs lonend geworden. De PVV vraagt de minister welke

stappen in de tussentijd zijn gezet.

Deze problematiek staat niet op zichzelf. Malafide uitzendbureaus spelen een grote rol in het faciliteren van uitbuiting

en andere misstanden. Daarom is de PVV blij met de

maatregelen tegen deze praktijken, zoals opgenomen in

het regeerprogramma, en het wetsvoorstel Wet toelating

terbeschikkingstelling van arbeidskrachten, de Wtta

genoemd. De PVV vraagt of het ook mogelijk is om personen die zich schuldig hebben gemaakt aan uitbuiting, blijvend uit deze sector te weren en hoofdelijk aansprakelijk

te stellen, zodat zij persoonlijk verantwoordelijk worden

gehouden voor hun daden. Dit zal een duidelijk signaal

afgeven dat uitbuiting niet wordt getolereerd. Verder werkt

de minister aan een plan om het onbenutte Nederlandse

arbeidspotentieel in te zetten als alternatief voor arbeidsmigratie en om werken lonender te maken. Dit zijn twee punten die voor de PVV van groot belang zijn. Meer werken

kan een groot deel van de openstaande vacatures wegnemen. Uit onderzoek blijkt dat als deeltijdwerkers gemiddeld

vier uur extra per week zouden werken, het tekort aan

arbeidskrachten vrijwel volledig wordt opgelost. De PVV

heeft hoge verwachtingen van deze plannen, maar begrijpt

dat de minister tijd nodig heeft om ze goed uit te voeren.

Toch roepen wij het kabinet op om snel met concrete

maatregelen te komen, zodat de Nederlanders die meer

uren maken, ook echt meer geld in hun eigen portemonnee

krijgen, en de druk op de arbeidsmarkt wordt verlicht.

De voorzitterVoorzitter

Een vraag van de heer Van Kent.

SPDe heer Van KentSP

Als er sprake is van sociale ontwrichting, dan mag je van

Europa tijdelijk een tewerkstellingsvergunning invoeren.

De SP vindt dat er sprake is van sociale ontwrichting in onze

wijken en dorpen. Vindt de PVV dat ook en is de PVV ook

van mening dat er tewerkstellingsvergunningen moeten

worden ingevoerd, in ieder geval voor Oost-Europese landen?

PVVDe heer BoonPVV

De PVV vindt inderdaad dat er ontwrichting is in onze wijken. In ons programma stonden ook de tewerkstellingsvergunningen, maar we zitten nu in een coalitie en daarin

hebben we die niet kunnen afspreken. We hebben wel

tewerkstellingsvergunningen voor migranten buiten de EU

— die houden we — maar voor binnen de EU hebben we

die niet.

SPDe heer Van KentSP

Waarvan akte.

PVVDe heer BoonPVV

Als laatste punt bij de arbeidsmigratie wil de PVV meer

urgentie zien bij het kabinet om de oneigenlijke detachering

van derdelanders te voorkomen. De minister verwacht de

Kamer in de zomer van 2025 te kunnen informeren over de

stappen die in Europese context gezet kunnen worden. De

PVV wil de minister uitdagen en vraagt of hij zich kan

committeren aan een versnelde aanpak en ons al in het

voorjaar van 2025 kan informeren.

Op 1 januari 2025 vervalt het handhavingsmoratorium voor

zzp'ers en schijnzelfstandigheid. De PVV heeft al eerder

aangegeven dat wij willen dat dit probleem echt aangepakt

gaat worden, maar dat goedwillende zzp'ers en werkgevers

hiervan niet de dupe mogen worden. De PVV heeft vertrou-

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-6-14

wen in de toezegging van de minister over de zachte landing. Toch blijft er veel onrust onder zzp'ers en werkgevers.

Ziet de minister deze onrust ook? Zijn er nog aanvullende

maatregelen die hij kan nemen om deze zorgen weg te

nemen?

Daarnaast is er een kritisch advies gekomen over het

wetsvoorstel Verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties

en rechtsvermoeden, Vbar. De PVV vraagt de minister welke

stap hij gaat nemen om de zorgen aan te pakken en het

wetsvoorstel effectiever te maken, zonder dat de goedwillende zzp'ers en werkgevers onterecht worden aangepakt.

Wat doet de minister met deze zorgen?

De voorzitterVoorzitter

Ik hoorde u net zeggen dat het uw laatste punt was. Ik had

het idee dat u aan het afronden was. Neem me niet kwalijk.

De heer Ergin.

DENKDe heer ErginDENK

We hebben de onderbuikgevoelens van de PVV, waar we

het wekelijks in debatten over hebben. Gelukkig hebben

we ook instituten in het land die gewoon onderzoek doen.

Zo heeft de Tweede Kamer aan de Adviesraad Migratie

gevraagd: kunt u voor ons berekenen hoeveel mensen wij

qua arbeidsmigratie nodig hebben om de grijze druk in

2040 op peil te houden? Weet u wat het antwoord was? Het

antwoord was: 3 miljoen extra arbeidsmigranten om alleen

al de basisvoorzieningen in het land, zoals de AOW en de

zorg, in stand te houden. Hier een verhaal vertellen over

dat er minder arbeidsmigranten moeten komen maar geen

antwoord geven op de vraag wat de consequenties zouden

moeten zijn, is het halve verhaal. Ik daag de PVV uit om ook

antwoord te geven op de vraag welke sectoren in het land

dan gaan lijden. Om die vraag voor de heer Boon nog

simpeler te maken: wat gaat een kilootje tomaten kosten

als deze plannen van de PVV worden uitgevoerd?

DENKDe heer ErginDENK

Ik ben weer naar voren gelopen, dit keer niet voor een

compliment over een stropdas, maar ook vanwege het punt

…

De voorzitterVoorzitter

Ik vind dat hij best een mooie das heeft, hoor. Dat mag u

best even zeggen.

DENKDe heer ErginDENK

U mag ook een mening hebben als het gaat om stropdassen. Mijn punt gaat over arbeidsmigratie. Ik hoor de hele

tijd van de PVV: er moet minder arbeidsmigratie komen;

we willen minder arbeidsmigranten. De praktijk in het land

is echter dat al die arbeidsmigranten niet aan een boom

groeien. Die komen het land in omdat werkgevers daar

behoefte aan hebben. Die komen naar Nederland omdat

onze Nederlandse economie daar behoefte aan heeft. Wat

ik in de analyse van de PVV mis, is welke sectoren er dan

pijn moeten gaan lijden als we minder arbeidsmigranten

hebben. Is dat de logistieke sector, is het de tuinbouw, de

bouw? Welke sectoren mogen volgens de PVV gaan bloeden? Als we minder arbeidsmigratie toestaan in het land,

betekent dat dat sommige sectoren daaronder moeten lijden. Ik zou graag willen weten welke sectoren dat zouden

moeten zijn.

PVVDe heer BoonPVV

Het is jammer dat de heer Ergin van DENK zo zwart-wit

denkt. Dat denken wij helemaal niet. Wij hebben aangegeven dat er heel veel onbenut arbeidspotentieel in Nederland

is. Dat kunnen wij inzetten in die sectoren. We hebben deze

week een integratiedebat gehad. De meerderheid van de

statushouders zit werkloos thuis. Die zitten misschien op

de bank tv te kijken. Die mensen willen wij ook inzetten.

Waarom moeten we statushouders in Nederland op de

bank laten hangen op kosten van de belastingbetaler, terwijl

mensen uit Oost-Europa hier worden uitgebuit? Wij willen

die situatie aanpakken. Ik heb liever dat die statushouder

aan het werk gaat en dat die Oost-Europeaan in zijn eigen

land werkt. Daar is de sector blij mee. Ik zie daar dus geen

enkel probleem. Ik kan nog meer voorbeelden noemen.

PVVDe heer BoonPVV

Er is juist goed onderzoek geweest, want dat onderzoek liet

zien dat dat piramidespel van maar mensen blijven binnenhalen, niet werkt. De bevolking gaat groeien, groeien,

groeien: het houdt een keer op. Daarom vragen wij deze

minister om met zijn productiviteitsagenda te komen om

de afhankelijkheid van laagbetaalde arbeidsmigranten juist

te verminderen, bijvoorbeeld door te innoveren. We kennen

allemaal de aspergesteekmachine die nu getest wordt en

die een hoop druk kan wegnemen. Er kan arbeidsbesparende technologie worden ingezet, maar ook slimmer werken in laagbetaalde sectoren. Dat zijn allemaal mogelijkheden die wij willen onderzoeken, die het kabinet onderzoekt,

waardoor we juist minder afhankelijk worden van laagbetaalde arbeidsmigranten. Het houdt namelijk een keer op.

We kunnen niet, wat die adviesraad ook zei, maar binnen

blijven halen. Nederland is maar een klein land. We zitten

nu al aan onze max. We moeten dus anders gaan denken.

Dat moeten we durven. Die durf hebben wij. Ik vertrouw

erop dat de minister deze durf ook heeft.

Dan continueer ik. De PVV heeft vragen aan de minister

over de uitvoerbaarheid van de verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen, zoals aangekondigd

in het regeerprogramma. Er is veel kritiek van de Belastingdienst en het UWV over de complexiteit en de uitvoerbaarheid, met als beoordelingen "niet-uitvoerbaar" en "niet-uitvoerbaar, tenzij". De Belastingdienst stelt dat er geen

inwerkingsdatum kan worden vastgesteld, aangezien het

wetsvoorstel onuitvoerbaar is. Het UWV geeft aan dat de

invoering in elk geval niet kan voor 1 januari 2030, en

mogelijk daarna zelfs nog niet, tenzij er een wijziging komt

van het bredere stelsel van arbeidsongeschiktheid. De

minister gaf in zijn brief aan dat hij dit direct gaat bestuderen, maar kan hij ons al een eerste reactie geven? Wat gaat

hij waarschijnlijk doen?

Hoewel de verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering

is uitgesteld, blijft de PVV pleiten voor een opt-out voor

zelfstandigen die aantoonbaar voldoende zijn voorzien wat

betreft hun eigen arbeidsongeschiktheidsrisico. Zelfstandigen die via private verzekeringen, spaargelden of initiatieven zoals een broodfonds voor hun risico zorgen, zouden

de mogelijkheid moeten hebben om zich af te melden. Hoe

kijkt de minister hiertegen aan?

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-6-15

Volgens de brief van de minister over het arbeidsmarktbeleid kijkt de minister van Economische Zaken samen met

de staatssecretaris Openbaar Vervoer en Milieu naar de

gevolgen van de rittenadministratie voor ondernemers en

werkenden. Deelt de minister van SZW de mening van de

PVV dat door deze maatregel veel ondernemers en werkenden een zware regeldruk ervaren? Is hij bereid zich hard te

maken voor het afschaffen van de rittenadministratie, om

zo de regeldruk op de arbeidsmarkt te verminderen, zoals

aangegeven in het regeerprogramma?

Nu echt afsluitend. De PVV blijft zich hardmaken voor fors

minder arbeidsmigratie naar Nederland, het lonender

maken van werken en het aanpakken van malafide

arbeidsbureaus en kwaadwillende zelfstandigheid. Wij

hebben vertrouwen in de maatregelen die zijn genoemd in

het hoofdlijnenakkoord en verwachten dat het kabinet deze

plannen snel en doeltreffend uitvoert. De PVV zal hier toezicht en controle op houden, om te zorgen dat deze doelen

daadwerkelijk worden bereikt.

Voorzitter, tot zover in eerste termijn.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Dan praat de heer Vijlbrief ons richting de lunch.

Het woord is aan hem.

D66De heer VijlbriefD66

Voorzitter. Ik ga vandaag erg kort zijn. De arbeidsmarkt is

een belangrijk onderwerp, maar soms ook negatief. Ik maak

mij zorgen over onze sociale vangnetten. Wat er gebeurd

is bij UWV is heel ernstig. Ik ga aan de minister vragen of

hij toch echt wil proberen om zich iets meer in te zetten,

wat hij ook doet, op praten met mensen en om te zorgen

dat er naar mensen geluisterd gaat worden. Ik vind het

allemaal ietwat kil overkomen in die brief. Kan hij daar zo

wat over zeggen in zijn termijn?

Dan een groot probleem voor Nederland, misschien wel

het grootste economische probleem: de krapte op de

arbeidsmarkt. Ik hoef het u allemaal niet te vertellen: de

ouderenzorg, het onderwijs. Ik zat vanmorgen in de auto

en toen ging het over mensen die cv-ketels en warmtepompen onderhouden. Ze zijn allemaal niet te vinden. Dat heeft

enorme praktische gevolgen voor de economie. Bedrijven

als ASML willen uitbreiden en zoeken 20.000 mensen. Die

moeten ze kunnen vinden. Daar moeten we wat aan doen

met elkaar, want die krapte begint een bedreiging te worden

voor onze welvaart. Ik zou de minister willen vragen of hij

kan schetsen wat die krapte eigenlijk betekent. Een van de

dingen waarvan we in ieder geval weten dat het kan helpen,

is dat we werken moeten laten lonen. De marginale druk

in dit land is veel te hoog, voor sommige mensen 90%. Uit

onderzoek blijkt dat beloning het grootste obstakel is voor

mensen om meer te gaan werken. Het kabinet had 2 miljard

per jaar gereserveerd voor de middeninkomens, pakte daar

een heel grote hap uit voor het komende jaar en stopte dat

in de box 3-problematiek. Dat heeft niet geholpen. Kan de

minister uitleggen waarom hij breekt met die inzet op de

middeninkomens? Kan hij ook echt toezeggen dat wanneer

er weer eens een budgettair probleem komt, niet weer

middeninkomens de pineut zijn?

BBBMevrouw Rikkers-OosterkampBBB

Kan de heer Vijlbrief ook duiden waarom er zo weinig personeel is bij de installatiebedrijven voor die warmtepompen

en cv's?

D66De heer VijlbriefD66

Ja, dat kan ik, maar nu ga ik citeren uit het Radio 1-journaal

van vanochtend. Daar heb ik namelijk naar geluisterd. Die

meneer vertelde keurig hoe dat kwam. Een van de redenen

is bijvoorbeeld dat mensen niet goed opgeleid worden om

warmtepompen te repareren. Dat is een van de grote problemen. Ik wil zo meteen nog wel iets zeggen over het

levenslang leren, maar dat zit natuurlijk in het algemeen in

de Nederlandse economie. Misschien moeten we het even

iets groter maken dan die verwarmingsketels en warmtepompen. We hebben te maken met iets wat "vergrijzing"

heet. Dat is al zo'n tien jaar bezig. We wisten dat die ging

komen. Tegelijkertijd is de vraag naar arbeid van ons allemaal heel hoog. Dat maakt dat deze krapte ontstaat op dit

punt. Ik weet niet of mevrouw Rikkers toe wil naar iets lelijks

zeggen over warmtepompen; ik vermoed dat ze daarnaartoe

wil. Maar ik denk dat dat het probleem niet is. Deze meneer,

die er echt verstand van had, zei simpelweg: we moeten

daarvoor mensen opleiden. Die meneer had overigens zelf

net een warmtepomp laten installeren.

BBBMevrouw Rikkers-OosterkampBBB

Ik ben absoluut niet tegen warmtepompen. Mijn huis is ook

gasloos. Dat is van 1955, dus dat is heel goed mogelijk.

Waar het volgens ons in zit, is dat wij zo veel regels hebben

gemaakt voor die hele kleine installatiebedrijven. Die kunnen niet meer voldoen aan de certificering om het onderhoud te doen. Er zijn dus heel veel geschikte mensen die

dit graag willen uitvoeren, maar die mogen dit niet meer.

Volgens ons zit daar een heel groot punt.

D66De heer VijlbriefD66

Dat klopt. Een van de andere dingen die werd genoemd,

was certificering. Het is tegelijkertijd wel fijn dat als iemand

je warmtepomp komt repareren, diegene er ook verstand

van heeft. Maar dit werd inderdaad ook genoemd. Dat is

ongetwijfeld een element.

Voorzitter. Ik was bezig over werken laten lonen. Dat is heel

belangrijk. Daarvoor is bijna gratis kinderopvang bijzonder

belangrijk. Ik zou aan de staatssecretaris willen vragen of

hij een tijdpad zou kunnen geven met cruciale momenten

voor de invoering daarvan in 2027 en of er ook grote

belemmeringen zijn.

Voorzitter. Ik ga het maar niet hebben over de bezuinigingen

van dit kabinet op onderwijs en innovatie. Een andere

manier om krapte op te lossen is natuurlijk de arbeidsproductiviteit verhogen. Daar doet het kabinet zogezegd niks

aan. Integendeel, het bezuinigt op de dingen die de

arbeidsproductiviteit verhogen. Maar dat laat ik maar even.

Ik ga me nu maar even concentreren op: hoe kunnen we

mensen nou aansporen om meer te gaan werken?

Voorzitter. Wij hebben een simpel plan. Iedereen die minimaal drie dagen per week werkt, hoeft geen belasting te

betalen over de eerste €1.800 die iemand verdient. Dat is

een voordeel van minimaal €650 netto. Fiscale stimulering

van meer werken is dan ook simpel in dit geval. Mensen

begrijpen dat. Dat is een aansporing om meer te gaan

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-6-16

werken. De minister zegt in zijn brief: "Hoe zullen we het

nu krijgen? Dan gaat de overheid geld geven aan mensen

die al aan het werk zijn." Ja, dat is precies wat ik wil, want

ik wil dat ook de middeninkomens er beter aan toe zijn en

ik wil dat ze een extra aansporing hebben om in ieder geval

drie dagen te gaan werken. Ik zou dus nog een keer aan de

minister willen vragen of hij echt een keer heel goed naar

ons voorstel zou kunnen kijken. Het voorstel haalt juist de

complexiteit uit het fiscale stelsel weg, omdat het een uitbreiding is van de zelfstandigenkorting. Het is een heel

simpel voorstel waarmee een heleboel mensen extra kunnen werken en mensen meer overhouden aan het einde

van de maand.

Voorzitter. Ik sluit af. Ik had al gezegd dat ik het kort zou

houden voor de lunch. In deze tijd van krapte is het de vraag

hoe we meer mensen geld in de portemonnee laten overhouden, ondernemers van voldoende personeel voorzien

en de arbeidsproductiviteit laten groeien. Dat vergt echt

een ander beleid dan het beleid van dit kabinet. Geld moet

naar werkenden in plaats van naar mensen in box 3, er

moet lastenverlichting komen voor mensen die een stapje

extra doen en er moet worden geïnvesteerd in mensen.

Ik dank u voor uw aandacht.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. U heeft zeker onze eetlust bevorderd.

De algemene beraadslaging wordt geschorst.

De voorzitterVoorzitter

Ik schors tot 13.30 uur. Dan gaan we eerst de heer Idsinga

beëdigen. Daarna hebben wij wellicht — nou, vrijwel zeker

— het tweeminutendebat NAVO et cetera, en dan hebben

we ook nog even stemmingen. Dan gaan we door met de

begroting Sociale Zaken. Ik schors dus tot 13.30 uur en dan

is eerst de beëdiging van de heer Idsinga.

De vergadering wordt van 12.55 uur tot 13.33 uur geschorst.

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-6-17