Terug
Plenair · wetgeving Gecorrigeerd beschikbaar

Begroting Sociale Zaken en Werkgelegenheid 2025

Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 2025 (36600-XV) antwoord 1e termijn + rest

28 november 2024 6u 14m

Beloften

Toezeggingen

1
  • Afgedaan voor 2 juli 2025

    De staatssecretaris zegt toe de Kamer voor het voorjaarsreces te informeren over de voortgang van de gesprekken over cao Aan de slag.

    Nobel, J.N.J. · Staatssecretaris Integratie en Participatie

Behandeld

Besproken in dit debat

5 stukken

Document

Verslag

19 sprekers · 522 bijdragen

Relevant

Begroting Sociale Zaken en Werkgelegenheid 2025

VoorzitterVoorzitter

Martin Bosma

Begroting Sociale Zaken en Werkgelegenheid 2025

Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:

- het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten

van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

(XV) voor het jaar 2025 (36600-XV).

(Zie vergadering van 27 november 2024.)

De voorzitterVoorzitter

Aan de orde is de begroting Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Een hartelijk woord van welkom aan de beide

bewindspersonen, van wie ik er in ieder geval eentje zie.

Ah, daar is de heer Nobel. Gisteren hebben we geluisterd

naar de eerste termijn van de Kamerleden. Nu is het

moment van het kabinet om antwoord te geven op alle

vragen. Het vorige debat is een beetje uitgelopen, maar dat

halen wij gewoon weer in. Ja, ik streef er toch echt naar

om om 23.00 uur het licht uit te hebben. U wilt niet in het

donker vergaderen, zal ik maar zeggen. Ik ga ook ergens

schorsen voor het diner. Dat moet nu eenmaal. Dat zal

ergens in de termijn van de regering zijn, misschien om

18.30 uur of 19.00 uur — iets in die koers. Net als in de

eerste termijn doen we in deze termijn acht vragen/opmerkingen per fractie.

Door mij zijn schriftelijke antwoorden ontvangen van de

minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, viceminister-president, en de staatssecretaris Participatie en Integratie

op vragen, gesteld in eerste termijn.

Deze antwoorden zullen worden opgenomen in een bijvoegsel bij de Handelingen van deze vergadering.

(Het bijvoegsel is opgenomen aan het eind van deze editie.)

De algemene beraadslaging wordt hervat.

De voorzitterVoorzitter

Ik geef het woord aan de minister.

Minister Van HijumMinister

Dank u wel, voorzitter. Ik dank natuurlijk ook de Kamerleden

voor hun inbreng, voor hun vragen in de eerste termijn.

Ook dank ik de medewerkers van ons ministerie en de

Kamer voor het voorbereiden van de beantwoording.

Dankzij hun inzet en flexibiliteit kan ik al die vragen beantwoorden. Ik begrijp de aansporing, voorzitter. We zullen

proberen er tempo achter te zetten, maar er zijn flink wat

vragen gesteld. Ik hoop daar ook recht aan te kunnen doen.

Ik stel voor om te beginnen met een korte inleiding. Daarna

heb ik vijf blokjes: het thema bestaanszekerheid en vereenvoudiging, het thema WIA, het thema krapte en arbeidsmigratie, daarna het arbeidsmarktpakket en tot slot arbeid en

gezin.

Voorzitter. We zijn als kabinet nu vijf maanden bezig. De

ambitie van het kabinet en van mij persoonlijk was om in

deze periode een bijdrage te leveren aan het herstel van

vertrouwen tussen burgers en politiek, tussen burgers en

overheid. Dat begint met het aanpakken, met het oplossen

van grote problemen die te lang zijn blijven liggen. Een van

die belangrijke opgaven is het vergroten van de bestaanszekerheid.

Voorzitter. Hier in Den Haag hebben we het dan al snel over

koopkrachtplaatjes en puntenwolken en zijn we geneigd

om te sturen op een werkelijkheid die eigenlijk alleen op

papier bestaat, in de rekenmodellen, die geen recht doen

aan het echte, grillige leven van mensen, dat voortdurend

verandert. Je gezinssituatie verandert, je gezondheid verandert, of je werk hebt, of je met pensioen gaat. Ik denk dat

het goed is — die ambitie bespeur ik bij velen van u — om

weg te komen van die Haagse blikvernauwing, van die

technocratische benadering. We komen er niet met steeds

verdere verfijningen in een toch al veel te ingewikkeld systeem. Ik denk ook dat heel veel Nederlanders zich niet in

die discussies daarover herkennen.

Als we het over bestaanszekerheid hebben, gaat dat over

een veel breder vraagstuk. Dan gaat het, in ieder geval voor

mij, om het perspectief dat mensen hebben, voor henzelf,

voor hun kinderen. Dat begint ook met het wegnemen van

de grote onzekerheden die mensen kunnen hebben op het

gebied van werk en inkomen. Verdien je genoeg om rond

te komen? Hoe voorspelbaar en zeker is dat inkomen? Dat

gaat over flexcontracten, die ertoe leiden dat je inkomen

elke maand anders is, en over mensen die veroordeeld zijn

tot continue onzekerheid en vooral bezig zijn met overleven.

Als we bestaanszekerheid willen vergroten, zullen we het

ook over die contractvormen moeten hebben. Want flexibilisering en schijnzelfstandigheid zijn doorgeschoten. We

zien allemaal de gevolgen: onderbetaling en onvoorspelbare

inkomens. Die tweedeling is er gewoon, tussen mensen

met en zonder toegang tot scholing, met en zonder verzekering tegen arbeidsongeschiktheid, met en zonder een

goed pensioen, met en zonder perspectief. Ik doel op perspectief op een vast contract, de zekerheid van werk en

inkomen, waardoor je een huis kunt kopen, een gezin kunt

starten, ook als je geen jubelton kunt uitgeven. Ook gaat

het over toegang tot goede en betaalbare zorg en tot

onderwijs, waar je kinderen leren rekenen en schrijven, ook

als je geen dure bijlessen kunt betalen. Uiteindelijk raakt

ons dat allemaal. Die tweedeling knaagt aan de sociale

samenhang, aan het sociaal contract dat wij als samenleving

met elkaar hebben. Die sociale samenhang is fundamenteel

voor ons stelsel van sociale zekerheid. Dat is zó ingewikkeld

geworden, zo'n doolhof, dat mensen er bijvoorbeeld voor

huiveren om een toeslag aan te vragen. Mensen weten ook

niet wat ze overhouden als ze meer gaan werken. Een aantal

van u heeft daarop gewezen. De angst voor terugvorderingen weerhoudt hen ervan om de steun te zoeken die zij zo

hard nodig hebben. We zien daarbij grote verschillen tussen

gemeenten; het was vandaag ook weer in het nieuws.

Gemeenten proberen met een woud aan aanvullende

regelingen te repareren wat het Rijk laat liggen. Daarnaast

zien we grote fouten in de uitvoering.

Ja, en dan moet je je wel afvragen of het gek is dat mensen

afhaken. Zijn het chagrijn en het wantrouwen in de

samenleving niet vooral daaruit te verklaren, uit die terechte

frustratie, omdat mensen zich niet gehoord en gezien voelen? Eigenlijk willen ze gewoon een betrouwbare overheid

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-1

die doet wat ze zegt en ook fouten durft te erkennen, die

tijdig ingrijpt en de boel niet laat ontsporen. Is dat niet de

basis van vertrouwen?

Het schrijnende is dat de overheid zélf een aanjager is

geworden van de bestaansonzekerheid, juist voor mensen

die in een kwetsbare positie verkeren. Dat is nu zichtbaar

bij het UWV. Niet alleen vind ik het echt bijzonder spijtig,

maar ook pijnlijk en ongemakkelijk dat mensen nu in onzekerheid zitten, mensen die ziek zijn en afhankelijk zijn van

het UWV voor hun uitkering. Ik vind het ook pijnlijk en

spijtig om te moeten zeggen dat dat nog even gaat duren.

De afgelopen periode heb ik met meerdere van die uitkeringsgerechtigden gesproken en dat zal ik blijven doen.

Voorzitter. Ik kan echt zeggen dat ik mij dit persoonlijk zeer

aantrek, dat het kabinet zich dit zeer aantrekt. Wij leggen

ons daar niet bij neer. Het motiveert mij tot op het bot om

samen met het UWV snel duidelijkheid te bieden. Maar het

motiveert mij ook om ons stelsel van sociale zekerheid te

vereenvoudigen. Aan de fundamenten, zeg ik erbij, ga ik

niet tornen. We koersen niet af op een ministelsel, zoals

mevrouw Patijn stelde. Ik vond dat zij erg ver ging in de

schets van afbraak van sociale zekerheid. Ze begon bijna

de Internationale aan te heffen, als ik het mij goed herinner.

Maar dat gaat mij echt te ver. Ik zie dat de flexibilisering

van de arbeidsmarkt noodzaakt tot maatregelen, dat we in

moeten grijpen om het brede draagvlak voor ons stelsel

van sociale zekerheid te behouden, dat we toegaan naar

een betere balans tussen zelfstandigheid en werken in

loondienst. De norm daarbij is: zekerheid over werk en

inkomen en een vangnet bij risico's, ook voor toekomstige

generaties. Dat over de bestaanszekerheid op de lange termijn.

Mensen leven natuurlijk ook in het hier en nu. Bestaanszekerheid gaat ook over de hoogte van je inkomen en je uitgaven, deze maand, volgend jaar. Daarom heeft het kabinet

verschillende maatregelen genomen om die bestaanszekerheid op korte termijn te vergroten. De heer De Jong heeft

daarnaar verwezen, de heer Aartsen heeft daarnaar verwezen. Die maatregelen zijn genoemd. De huurtoeslag gaat

omhoog. Het kindgebonden budget gaat omhoog. We

bevriezen het eigen risico. Wij hebben op de begroting geld

vrijgemaakt voor groepen in de knel, voor een voortzetting

van gratis schoolmaaltijden en een lagere energiebelasting.

We verlichten de lasten, zodat werken ook echt meer gaat

lonen. Maar we letten ook op de koopkracht van mensen

die niet kúnnen werken of niet rond kunnen komen. Die

balans is voor mij belangrijk. Ons land bestaat niet uit 9

miljoen werkenden, maar uit 18 miljoen Nederlanders.

Daarom zet ik mij even hard in voor de middeninkomens

als voor gepensioneerden en voor mensen met een uitkering. Daarom hebben we de aanbevelingen van de Commissie sociaal minimum opgevolgd met gerichte maatregelen

om armoede op een stabiel, laag niveau te houden.

Ook op het gebied van de complexiteit van het stelsel

nemen we nu al kortetermijnmaatregelen. We maken de

handhaving menselijker: niet elk foutje direct afstraffen én

meer hulp voor mensen die de aanvraag van uitkeringen

of voorzieningen ingewikkeld vinden. We werken aan een

wet proactieve dienstverlening voor gemeenten, UWV en

de Sociale Verzekeringsbank om het niet-gebruik tegen te

gaan. Dat niet-gebruik is echt groot, zowel onder uitkeringsgerechtigden als onder werkenden. Mevrouw Van Dijk heeft

erop gewezen dat ook onder werkenden de armoede groot

is. Dat wordt ook echt voor een belangrijk deel verklaard

door het bovengemiddeld grote niet-gebruik van regelingen

door die groep.

Dat zijn natuurlijk maatregelen die het dieperliggende probleem, namelijk dat het stelsel te ingewikkeld is geworden,

niet oplossen. De opdracht waar we op de langere termijn

echt voor staan, is dus zorgen voor een simpeler en eerlijker

stelsel van uitkeringen en toeslagen met meer vertrouwen

en menselijke maat.

Voorzitter. Daar wil ik echt in gezamenlijkheid aan werken,

stap voor stap, samen met werkgevers, met werknemers,

met zzp'ers, met uitvoerders, met gemeenten: met de hele

samenleving. De deal over het vroegpensioen laat zien dat

we het nog steeds kunnen: compromissen sluiten; onszelf

in een ander verplaatsen; het gemeenschappelijk belang

en de lange termijn stellen boven de korte termijn en het

nauwe eigenbelang. En dát is de basis waarop ik de

komende tijd graag verder zou willen bouwen.

Tot zover mijn algemene inleiding. Ik kom bij het eerste

blokje, dat gaat over bestaanszekerheid en vereenvoudiging.

Het begint met de constatering dat het stelsel dat we hebben gebouwd, moeilijk te doorgronden is, terwijl het

essentieel is dat mensen weten waar zij recht op hebben

en welke gevolgen een verandering in hun situatie heeft

voor hun uitkering of inkomen, en de verplichtingen van

hun uitkering ook kunnen nakomen. Die zekerheid is er nu

niet. Dat systeem is een doolhof geworden waar veel

mensen in vastlopen. Het moet eenvoudiger, begrijpelijker

en voorspelbaarder.

De voorzitterVoorzitter

Ik wil even de minister een stuk op streek laten gaan in dit

blokje.

VVDDe heer AartsenVVD

Nou, ik wou even iets vragen over de blokjes: alles van

werken moet lonen, marginale druk en voltijds, zit dat in

het blokje bestaanszekerheid?

Minister Van HijumMinister

Ja.

VVDDe heer AartsenVVD

Ik had bij de blokjes meegeschreven, maar ...

De voorzitterVoorzitter

Nou, dat zijn al twee interrupties. Dat schiet lekker op. Gaat

u verder, meneer de minister.

Minister Van HijumMinister

Ik kom daar zo op, zeg ik richting de heer Aartsen. Maar ik

begin met de vraag van de heer Ceder, die mij vroeg naar

de urgentie van de vereenvoudiging van de sociale zekerheid. Ik heb het eigenlijk net ook al aangegeven: ik voel die

urgentie en ik hecht ook heel veel waarde aan die vereenvoudiging. Ik heb de Kamer onlangs geïnformeerd over

mijn plannen in de brief over de hervormingsagenda inko-

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-2

mensondersteuning en daarbij ook geattendeerd op de

brief die de staatssecretarissen van Financiën en Toeslagen

al eerder hebben gestuurd. In die brief heb ik aangegeven

dat ik daarin eigenlijk drie dingen centraal stel: adequate

inkomensondersteuning; het moet meer zekerheid bieden

dan het nu doet en makkelijker te begrijpen zijn; en werken

moet meer lonen. Ik wil dat graag samen met uw Kamer

verder uitwerken, en met sociale partners en gemeentes

en uitvoerders. Maar ook met uw Kamer. Die vereenvoudiging zal echt een inbreng vragen van uw Kamer en het

meedenken van uw fracties, maar ook de bereidheid om

een gezamenlijke basis te leggen voor een toekomstbestendig stelsel. Ik geloof erin dat we dat uiteindelijk alleen met

een grote Kamermeerderheid hier kunnen doen, met een

stelsel dat ook meerdere periodes standhoudt en echt de

basis legt voor een toekomstbestendige hervorming. En

natuurlijk had ik dat resultaat al vandaag hier op tafel gelegd

— hoe sneller, hoe beter — maar het zal ook zorgvuldig

moeten. Onze ambitie is om deze kabinetsperiode met

elkaar die koers te bepalen. Dat gaat dan om het herzien

van het toeslagen- en belastingstelsel, maar ook om het

vereenvoudigen van de inkomensondersteuning. En wat

we op korte termijn al kunnen doen, dat doen we uiteraard.

De dingen die daarop vooruitlopen en die in dat licht passen, zullen we nu al doen. Ik noemde net al even het wetsvoorstel proactieve dienstverlening. Maar we werken ook

aan de Participatiewet in balans, waar mijn collega zo

dadelijk nog op zal ingaan, en we lossen nu al problemen

op als de bruto-nettoproblematiek. Zo werken we ook

stapsgewijs naar een aantal hervormingen toe.

De heer Flach vraagt wanneer de Kamer meer hoort over

de vereenvoudigde kindregeling met één uitvoerder. Ik heb

u medio november geïnformeerd over de planning daarvan.

Wij streven naar een brief met enkele varianten in het

voorjaar, en dat is wat mij betreft ook het startpunt om

hierover met u in gesprek te gaan. In het najaar kan dan

een nadere uitwerking volgen met een eindbrief met een

voorstel in het voorjaar van 2026.

Mevrouw Patijn suggereerde dat in mijn brief het ministelsel

wordt geïntroduceerd. Ik heb daar net al kort op gereageerd.

Dat is denk ik toch een misverstand, want ook in de brief

zelf staat nadrukkelijk: we handhaven een goede verzekering

bij verlies van inkomen door werkloosheid, ziekte of

arbeidsongeschiktheid, met de bijstand als vangnet. De

ambitie is echt om dat stelsel eenvoudiger, begrijpelijker

en voorspelbaarder te maken. Dus minder regelingen,

minder onzekerheid, waarbij mensen ervan uit kunnen gaan

dat ze ontvangen waar ze recht op hebben.

Dan de heer Aartsen. Die vroeg naar het derde doel van de

hervormingsagenda, namelijk dat meer werken moet lonen.

Hij benoemde daarbij ook het aspect van de marginale druk.

Het klopt, de hervormingsagenda heeft dat inderdaad

expliciet als doel. Een lagere marginale druk geeft daar

concrete invulling aan, zeker wanneer het gaat om belastingen en toeslagen. Daarmee heeft de agenda drie doelen,

namelijk werken moet lonen, meer zekerheid bieden en

makkelijker en eenvoudiger te begrijpen, waarbij we ook

de bestaande inkomensverdeling en de budgettaire kaders

als uitgangspunt nemen.

Ik heb dat overigens ook in de brief expliciet aangegeven.

Onder het principe van een zeker en voorspelbaar inkomen

staat expliciet vermeld: het stelsel werkt waar mogelijk met

minder inkomensafhankelijke regelingen of met inkomensafhankelijke regelingen met een minder steile afbouw. Ook

in de brief is het dus als expliciet aandachtspunt opgenomen, zij het misschien niet onder de naam "marginale druk".

Mensen moeten namelijk genoeg overhouden van een

verdiende euro. De onzekerheid over de gevolgen voor

toeslagen bij de stap naar meer werk moet verminderen.

De marginale druk is minder van toepassing op de sociale

zekerheid dan op het fiscale stelsel. Dat is ook een groot

deel van die agenda. Vandaar dat ik het breder heb over

"meer werken moet lonen" in plaats van het te beperken

tot de marginale druk.

VVDDe heer AartsenVVD

Dank voor de beantwoording. Ik sloeg erop aan vanwege

de aandacht voor de middenklasse. Sociale Zaken is

natuurlijk leidend, ook in de fiscaliteit, als het gaat om het

beleid. Ik zei: in het regeerprogramma staat dit heel duidelijk

als derde doel. Werken moet lonen en marginale druk: het

een ligt in het verlengde van het ander, maar in beginsel

kan het iets anders zijn. De minister loopt al veel langer

rond in dit huis dan ik. Hij weet ook dat als dit soort dingen

niet goed worden opgeschreven in brieven en in het geheel

verdwijnen, er voor je het weet een beweging op gang komt

waarbij dit weer ondersneeuwt. Mag ik de minister vragen

of hij de marginale druk, zoals beschreven in het regeerprogramma, laat terugkomen in de volgende brieven? Volgens

mij krijgen we in 2025 weer een brief; dat zei de minister

ook. Want het een hoeft niet automatisch hetzelfde te zijn

als het ander. Het ligt wel dicht bij elkaar — dat moet ik de

minister zeker nageven — maar het een is natuurlijk wel

net iets anders dan het ander. Ik denk dat het belangrijk is,

juist voor de middengroepen, om aandacht te blijven houden voor de marginale druk bij dit soort grote hervormingen, waarbij Sociale Zaken echt leidend is.

Minister Van HijumMinister

Het zal nadrukkelijk aan bod komen, als expliciet doel en

als expliciet aandachtspunt, in de uitwerkingen die we aan

de Kamer willen presenteren. Ik zeg er wel één ding bij. Het

uitwerken daarvan is niet gratis. Als je tarieven vlakker wilt

maken, gaat het ofwel ten koste van de inkomenspositie

van de lagere inkomens en de middeninkomens ofwel moet

je heel veel geld gebruiken om dat effect te compenseren.

Ik denk dat dat het dilemma laat zien: een grote hervorming

van het stelsel van belasting en toeslagen gaat uiteindelijk

ook vragen om een schuif in de belastingmix. Je zult dus

echt breder naar het belastingstelsel moeten kijken om te

komen met een stelsel dat daadwerkelijk aan dat doel

tegemoetkomt. Met die insteek proberen we de discussie

te voeren en proberen we hier varianten op de stip te leggen

waarover we de discussie samen met de Kamer kunnen

voeren.

PVVDe heer Léon de JongPVV

Ik weet natuurlijk dat het kabinet de hardwerkende middenklasse, de middengroepen, de mensen die eigenlijk het land

draaiende houden, hoog in het vaandel heeft staan. Maar

— dat was ook een beetje mijn kritiek op de brieven, ook

bij vorige kabinetten — die groep wordt vaak niet expliciet

genoemd. Misschien worden ze weleens genoemd in een

omschrijving, maar ze worden vaak op één hoop gegooid

met de werkenden. Dat maakt soms ook dat mensen die

hard werken het gevoel hebben dat ze niet gezien worden.

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-3

Mijn vraag is dus om die groep in de komende brieven en

debatten expliciet te benoemen en de termen "middengroepen", "middenklasse" en "hardwerkende middenklasse"

expliciet te noemen en mee te nemen in de brieven, zodat

die groep weet wat we precies voor die groep doen. Ik weet

dat het een grote groep is. Ik vraag de minister dus om op

die manier uit te stralen wat hij precies bedoelt met zijn

beleid en hoe hij ervoor gaat zorgen dat zij meer geld in de

portemonnee overhouden en dat werken ook voor hen echt

gaat lonen.

Minister Van HijumMinister

Ik begrijp wat de heer De Jong bedoelt. Natuurlijk zullen

we in de uitwerking die we straks aan de voorstellen geven,

nadrukkelijk in beeld brengen wat de consequenties daarvan

zijn voor werkenden, voor de werkende middenklasse, voor

werkende gezinnen, voor mensen met en zonder kinderen,

voor verschillende inkomenscategorieën. Maar ik heb net

niet voor niks gezegd: het kabinet is er niet voor 9 miljoen

werkenden, maar voor 18 miljoen Nederlanders. We hebben

ook grote groepen gepensioneerden en mensen die niet

werken of niet kunnen werken. Ik weet dat de heer De Jong

daar ook oog voor heeft. Voor de totale bevolking zal datgene wat we voorstellen evenwichtig moeten zijn en blijven.

Ik kan me voorstellen dat door verschillende politieke

groepen verschillende doelgroepen belangrijk worden

gevonden. Ik hecht er ook zeer aan om met uw Kamer een

voorstel te ontwikkelen dat uiteindelijk in deze Kamer breed

steun kan krijgen, zodat het niet alleen deze periode, maar

een aantal kabinetsperioden kan overleven.

Daarmee geef ik eigenlijk ook al antwoord op de vraag van

de heer De Jong die ik nog open had staan, namelijk of we

kunnen laten zien dat we opkomen voor huishoudens die

hard werken, maar niet normaal kunnen rondkomen. Ik heb

u net de voorbeelden genoemd. Ik noem ook nog het eigen

risico voor de zorgverzekering. Die voorbeelden laten zien

dat we ook voor die groep daadwerkelijk concrete dingen

doen.

De heer Vijlbrief stelde ook dat het kabinet niet voldoende

doet voor de middeninkomens. Ik herhaal ook in zijn richting

dat wij extra geld hebben vrijgemaakt voor lastenverlichting

voor de middeninkomens en dat wij dat verstandig hebben

ingefaseerd. Hij was daar kritisch over. Tegelijkertijd weet

hij uit zijn verleden, denk ik, dat, als je over meerdere perioden een evenwichtig koopkrachtbeeld wilt bereiken, ook

dit een reden kan zijn om voor zo'n infasering te kiezen. Hij

weet ook dat ik geen harde toezeggingen kan doen voor de

toekomst. Maar wij zullen nadrukkelijk de groep die hij voor

ogen heeft, bij toekomstige voorstellen in het oog houden.

D66De heer VijlbriefD66

Ik geloof best dat het kabinet aan verstandige infasering

heeft gedaan, maar het was toch zo dat die 1,5 miljard

vooral nodig was voor box 3-problemen? Dat heb ik toch

goed begrepen? Dat was ook de boodschap erbij. Dus met

andere woorden: als die problemen er niet waren geweest,

dan zou er ook verstandig zijn ingefaseerd, maar zou er

meer geld naar de middeninkomens zijn gegaan. Zo is het

toch, of niet?

PVVDe heer Léon de JongPVV

Het is ook niet zwart-wit, maar het gaat mij om het volgende. In de brieven komt het hele woord "middenklasse"

op geen enkele manier voor. Vorig jaar kwamen in de hele

Troonrede de woorden "middenklasse" of "middengroepen"

niet voor. Daar heb ik toen ook een punt van gemaakt. Mijn

punt is niet om het alleen nog maar over die groep te hebben en het dan niet meer over arbeidsgehandicapten,

minima of wie dan ook te hebben. Mijn punt is juist: breng

er meer balans in en gebruik in de volgende brief die over

het beleid gaat expliciet die term, zodat we laten zien dat

we er echt zijn voor de hardwerkende Nederlander die 's

ochtends opstaat, in de file moet staan om naar het werk

te gaan en aan het einde van de dag niet weet hoe hij het

financieel moet redden. Juist die groep mensen, buiten al

die andere groepen, moet zichtbaar zijn in het beleid en in

de terminologie die het kabinet gebruikt. Kan de minister

dat toezeggen?

Minister Van HijumMinister

Dat doe ik ook, overigens ook in de manier waarop we met

elkaar nu het pakket dat hier ligt verdedigen. Kijk ook even

naar waar de voordelen met name terechtkomen. Volgens

mij heeft u dat in uw inbreng ook benadrukt. Kijk naar waar

de lastenverlichting terechtkomt. Ik noem de maatregelen

die de energiebelasting raken, het kindgebonden budget

en de huurtoeslag. Die komen met name terecht bij de

lagere en de middeninkomens. Daar hebben we het op

gericht. In het pakket zal het uiteindelijk evenwichtig moeten

zijn, maar dat het een belangrijke doelgroep is die we te

bedienen te hebben, ben ik zeer met de heer De Jong eens.

Minister Van HijumMinister

Het was echt een combinatie van die twee. Het heeft

inderdaad een bijdrage geleverd aan het dekkingsprobleem

voor 2025. Dat is absoluut waar. Maar voor het infaseren

van de maatregelen hebben we bij het hoofdlijnenakkoord

inderdaad vrij blind met elkaar een aantal bedragen ingevuld. We hebben echter nog niet echt nagedacht over

fasering over de jaren. Ook spreiding van koopkrachteffecten is wel degelijk een expliciet doel geweest bij het infaseren.

D66De heer VijlbriefD66

Dus dat geld van box 3 had ook gespreid kunnen worden

over de andere jaren, maar laat dat maar even. Laten we

toch even naar de toekomst kijken. Ik zal er straks een motie

over indienen. Blijkbaar is dat nodig, maar ik vind het

belangrijk om een en ander te benadrukken als het gaat om

budgettaire problemen, waar ze ook vandaan komen. We

zeggen hier bijna Kamerbreed dat middeninkomens moeten

worden gesteund, maar als er een box 3-probleem is, wordt

dat uit een envelop gehaald die voor de middeninkomens

bedoeld was. Dat noemt het kabinet dan verstandig infaseren. Dat mag van mij. Ik zal daar straks een motie over

indienen. Ik vertrouw de intenties wel, maar ik vertrouw

niet helemaal de uitkomsten van het kabinet tot nu toe, zeg

ik maar even.

Minister Van HijumMinister

Ik zal daar met belangstelling kennis van nemen.

GroenLinks-PvdAMevrouw PatijnGroenLinks-PvdA

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-4

Nu die envelop toch langskomt: ik had er al een vraag over

gesteld en die heeft u schriftelijk beantwoord.

De voorzitterVoorzitter

"De minister heeft die schriftelijk beantwoord."

GroenLinks-PvdAMevrouw PatijnGroenLinks-PvdA

Excuses, voorzitter. De minister heeft die schriftelijk beantwoord. De vraag gaat over de koopkrachtenvelop van 2

miljard dit jaar. Daar is 600 miljoen van over. De middelen

voor lastenverlichting worden stapsgewijs ingezet, staat er

in het antwoord van de minister. Dan komt het. Ik citeer:

"Dit spreidt ook de koopkrachtplus over de kabinetsperiode."

Wat staat daar nou eigenlijk, voorzitter?

Minister Van HijumMinister

Dat wij de bescheiden plus in de koopkracht die we voor

2025 weten te realiseren ook in 2026 kunnen realiseren.

GroenLinks-PvdAMevrouw PatijnGroenLinks-PvdA

Ik begrijp het niet goed genoeg. Ik heb heel lang onderhandeld over cao's. Eigenlijk stond er: "U krijgt een hele boterham het komende jaar, maar we hebben deze boterham in

vier stukjes geknipt en dan krijgt u een kwart boterham en

dan gaan wij de komende vier jaar iedere keer als kabinet

heel hard juichen dat we u een kwart boterham hebben

gegeven." U belazert dan toch gewoon de boel?

Minister Van HijumMinister

Ik weet niet hoe mevrouw Patijn daarbij komt. Je moet

volgens mij elk jaar een sluitende begroting voorleggen

aan de Kamer. Dat hebben we geprobeerd hier te doen.

Daarbij moet je keuzes maken over uitgaven, over inkomsten. Dat moet je elk jaar doen. Het leek ons verstandig om

de koopkrachtverbetering niet alleen in het jaar 2025 te

realiseren, maar ook in de jaren 2026 en 2027 mensen iets

over te laten houden in de portemonnee. Dat hebben we

met de vormgeving van dat pakket weten te bereiken, denk

ik. Ik denk dat we daar buitengewoon verstandig aan hebben gedaan.

Mevrouw Welzijn vroeg naar een tijdpad voor de berekening

van een adequaat sociaal minimum. De Commissie sociaal

minimum heeft daar advies over uitgebracht. Zowel het

vorige kabinet als het huidige heeft hier direct naar gehandeld met maatregelen om huishoudens met een laag inkomen te ondersteunen. Op basis van nieuwe inzichten hebben het Sociaal Cultureel Planbureau, het Nibud, het CBS

en het Centraal Planbureau de armoededefinitie herijkt.

Daar is de Kamer ook over geïnformeerd. Ik verwacht dat

het planbureau in het voorjaar komt met een raming voor

de komende jaren. Die zullen we dan ook betrekken bij de

besluitvorming in augustus over de koopkracht. Tegelijkertijd werken we aan een herziening van het belasting- en

toeslagenstelsel, waar het minimumloon en de gekoppelde

uitkeringen nadrukkelijk onderdeel van uitmaken. We zoeken

naar manieren om het sociaal minimum beter te borgen

via herziening van de Toeslagenwet, het tegengaan van

niet-gebruik van regelingen en het verbeteren van het

minimabeleid samen met gemeenten. Op die manier denken

wij recht te doen aan de aanbevelingen van die commissie.

Mevrouw Saris vroeg nog of ik de scenario's wil uitwerken

om het minimumloon stapsgewijs te verhogen. Ook de heer

Dassen vroeg of het verhoogd kan worden naar 70%. Die

discussie hebben we al eerder met de Kamer aan de orde

gehad. Ook toen heb ik gezegd dat er op dit moment een

verkenning loopt naar het minimumjeugdloon. Die hoop ik

komend voorjaar af te ronden. Op basis daarvan wil ik

bekijken of aanpassing van dat minimumjeugdloon verstandig en wenselijk is. Ik vind het toch belangrijk om daar niet

nu al op vooruit te lopen, want dat vraagt wel om zorgvuldigheid. In het onderlinge debat heeft de Kamer al een

beetje aangegeven waarom. Er zijn misschien argumenten

te verzinnen waarom de tamelijk uitzonderlijke situatie van

Nederland nu ter discussie gesteld zou kunnen worden,

maar je zult ook altijd goed moeten kijken naar welke

effecten dat dan heeft, in welke sectoren dat effecten heeft

en wat voor effecten dat heeft op het perspectief van jongeren. Dat betekent dat ik het verstandig vind om dat echt

goed op een rij te zetten en dat ik scenario's wil uitwerken,

inclusief effecten. Bovendien kost een eventuele verhoging

ook nog geld en dat is schaars, ook in het budget "groepen

in de knel". Daar wordt veelvuldig naar gekeken en een

beroep op gedaan. We zullen bij de voorjaarsbesluitvorming

integraal moeten bekijken wat we verstandig vinden om

uit die enveloppe te honoreren.

VoltDe heer DassenVolt

Het is natuurlijk altijd goed om er nog een keer naar te kijken, ook al is er voor veel rapporten al naar gekeken en

hebben we ook veel voorbeelden uit andere landen. Ik wil

de minister vragen of hij nog eens kan reflecteren op de

reden voor de invoering van het minimumjeugdloon in

1974. Wat was nou de reden daarvan? Kan hij daar nog

eens op reflecteren?

Minister Van HijumMinister

Toen was ik 2 jaar.

VoltDe heer DassenVolt

Ik was nog niet geboren.

De voorzitterVoorzitter

De minister gaat er meteen omheen draaien.

Minister Van HijumMinister

Ik neem aan dat dit iets te maken heeft gehad met de

jeugdwerkloosheid. Ook dit is een van de redenen waarom

wij zeggen: kijk nog eens goed naar welke effecten je kunt

verwachten van een mogelijke verhoging van het minimumjeugdloon. Soms wordt voorspeld dat dit ten koste zou gaan

van heel veel banen. Is dat inzicht nog actueel? Leidt het er

daadwerkelijk toe dat jongeren sneller kiezen voor die

betaalde banen en daardoor hun schoolcarrière te snel

beëindigen? Dat zijn zaken waar je wel goed over moet

nadenken, voordat je deze maatregel treft.

VoltDe heer DassenVolt

Dat was niet de reden voor de invoering van het minimumjeugdloon. In Nederland werd in de jaren zestig het minimumloon ingevoerd. Dat betekende dat je vanaf 24 jaar het

minimumloon kreeg. Voor de jeugd was er geen minimum-

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-5

loon. Zij genoten dus geen goede bescherming. Daarom is

gezegd: wij willen ook een minimumjeugdloon om ervoor

te zorgen dat jongeren een eerlijk loon naar werken krijgen.

Dus daar zat een zekere bescherming vanuit de overheid

achter om te zorgen dat de jongeren die aan het werk waren

een eerlijk betaalde baan hadden. Er werd toen voor gekozen om een afleidingspercentage van 7,5% in te voeren.

Dus bij 23-jarigen was het toen nog 100%, 22-jarigen 92,5%

en 21-jarigen 85%. Nu verdient een 21-jarige 100%. Als je

dat dus naar nu zou omrekenen, dan zou een 20-jarige op

92,5% zitten, een 19-jarige op 85% en een 18-jarige op

77,5%. Een 18-jarige zit nu op 50%. Dat is gekomen, omdat

er in de jaren tachtig hoge jeugdwerkloosheid was. Toen

is gezegd: om ervoor te zorgen dat jongeren een baan blijven houden, willen we dat verder verlagen. Sindsdien is

dat nooit meer verhoogd. Je ziet dus dat de reden van

invoering op dit moment niet wordt gehandhaafd, namelijk

zorgen dat aan de jongeren een eerlijke prijs wordt betaald.

Dus vanuit de gedachte van de invoering van het minimumjeugdloon, is de minister het dan met mij eens dat we nu

in ieder geval de stappen moeten voorbereiden om ervoor

te zorgen dat we dit loon zo snel mogelijk verhogen? Op

de manier zoals het nu is, zorgen we er juist voor dat jongeren minder beschermd zijn. Ze zijn de dupe van deze

manier.

De voorzitterVoorzitter

Dank voor deze historische uiteenzetting. Dat wordt hogelijk

gewaardeerd. Uw interruptie duurde 1 minuut 40. Dat is

exact 1 minuut langer dan een interruptie hoort te duren.

Deze keer strijk ik met mijn hand over het hart, maar houd

dat in de gaten.

VoltDe heer DassenVolt

Mijn eerste interruptie was heel kort.

De voorzitterVoorzitter

Dat is inderdaad zo. Daar heeft u gelijk in.

Minister Van HijumMinister

Ik heb ook aangegeven dat ik bereid ben om open de veronderstellingen en uitgangspunten van dat minimumjeugdloon kritisch te bekijken, ter discussie te stellen en te kijken

welke argumenten nog houtsnijden en welke niet. Dus

volgens mij kunnen we de inhoudelijke discussie uitstekend

met elkaar voeren op het moment dat wij die verkenning

hebben afgerond. De heer Dassen zegt: wij weten al heel

veel. Ik vind het toch belangrijk om in de Nederlandse

context goed te bekijken wat de effecten zijn. Nogmaals,

we zitten daar open in en we gaan daarover graag de discussie aan met de Kamer.

90% gaan invoeren. Dat is zoals het ooit was bedoeld. Volgens mij moeten we daar zo snel mogelijk weer naartoe,

zodat we het hopelijk daarna helemaal kunnen afschaffen.

Minister Van HijumMinister

Ik ben ook zeker bereid om naar verschillende varianten te

kijken. Laten we ook die discussie met elkaar voeren. Voor

de rest zie ik uit naar de uitkomsten van dat onderzoek. Ik

heb gekeken of het niet sneller kan. Dit is wat ik op dit

moment kan bieden.

NSCMevrouw SarisNSC

Ik heb een vraag aan de minister. Minister, u gaf net bij het

blokje inkomenszekerheid aan dat u onder andere naar de

armoedecijfers kijkt. In dit blokje wordt gekeken naar wat

een stapsgewijze verhoging van het minimumjeugdloon

betekent voor werkgeverslasten en de staatskas. Betrekt de

minister daarbij ook de koopkrachtcijfers zoals in het eerste

blokje is bedoeld en wat dit betekent voor de portemonnee

van de jongeren die tegen het minimumjeugdloon moeten

werken?

Minister Van HijumMinister

Ik probeer de vraag even goed te begrijpen. Gaat het om

de koopkrachtcijfers van de specifieke doelgroep na het

verhogen van het jeugdminimumloon?

NSCMevrouw SarisNSC

Dat bedoel ik inderdaad. We hadden het net over de marginale druk. Wat betekent het uiteindelijk voor wat je in je

portemonnee hebt? Wordt bij de brede verkenning ook

gekeken wat het betekent voor de mensen en voor de jeugd

in dit geheel?

Minister Van HijumMinister

Ik neem aan dat we ook naar de koopkrachteffecten voor

deze doelgroep zullen kijken. Wat betekent het voor het

besteedbaar inkomen? We onderzoeken ook in hoeverre

we daarmee een probleem oplossen voor deze specifieke

groep.

SPDe heer Van KentSP

Vorige week is in de Eerste Kamer een motie van de SP

aangenomen die de regering opdraagt om de armoede

onder kinderen significant te verlagen en daarvoor met een

voorstel te komen. Ik neem aan dat de minister die motie

gaat uitvoeren. Ik ben heel erg benieuwd hoe de minister

dat gaat doen.

VoltDe heer DassenVolt

Nederland is inderdaad een buitenbeentje. Wij zullen als

Volt voorstellen blijven doen om te zorgen dat we dit zo

snel mogelijk van tafel krijgen, juist omdat heel veel van

de mythes zijn ontkracht. Ik sprak vandaag nog Stefan van

19 jaar, die al een aantal jaar als barista werkt. Hij verdient

minder dan zijn nieuwe collega van 21 jaar. Dat moeten we

zo snel mogelijk van tafel halen. Ik ben blij dat de minister

er constructief naar wil kijken. Wij zullen vandaag weer een

voorstel indienen om ervoor te zorgen we die 70%, 80% en

Minister Van HijumMinister

Om te beginnen door met volle kracht in te zetten op de

maatregelen die we nu met elkaar hebben getroffen. Die

maatregelen zien er in de eerste plaats op dat de verwachte

stijging van de armoede onder gezinnen en kinderen

gelukkig niet doorzet. Die weten we stabiel laag te houden.

Maar daarmee zijn we natuurlijk niet tevreden. We willen

ook kijken hoe we de armoedecijfers verder naar beneden

kunnen krijgen. Dat proberen we met specifieke maatregelen op het gebied van armoede en schulden, het bieden

van perspectief op werk en het aanpakken van onderlig-

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-6

gende problemen. En kijk ook naar de voorstellen die zijn

gedaan om de verstrekking van gratis schoolmaaltijden te

verlengen.

SPDe heer Van KentSP

115.000 kinderen in Nederland leven in armoede. Ik neem

aan dat de minister meer gaat doen dan opsommen wat er

al in de kabinetsplannen staat. Als uit de statistieken blijkt

dat armoede onder kinderen niet significant gaat afnemen,

neem ik aan dat de minister de motie die in de Eerste Kamer

is aangenomen serieus neemt. Ik verwacht dat hij in de

voeren wat de Eerste Kamer heeft opgedragen, namelijk

een plan om de armoede onder kinderen significant te

verlagen. Dat kan niet zijn wat het kabinet nu al doet, want

die verlaging is iets anders dan het in stand houden van de

armoede.

Minister Van HijumMinister

Ik zal samen met mijn collega die over armoede en schulden

gaat het gesprek met de Eerste Kamer voeren. In eerste

instantie denk ik dat we er wel degelijk goed aan doen door

een aantal maatregelen uit de vorige periode structureel te

maken. Denk aan het verhogen van het kindgebonden

budget en de huurtoeslag. Dat zijn heel specifieke maatregelen die direct ingrijpen op de inkomenssituatie van deze

doelgroep. Het is een heel belangrijk uitgangspunt om deze

cijfers laag te houden, want dat gaat echt om vele euro's

die in de portemonnee terechtkomen. Ik heb eerder in het

debat met de heer Van Kent al aangegeven dat het een

financieel vraagstuk is. Het kan dus zijn dat we er met die

ogen naar moeten kijken. Maar het is veel meer dan dat.

Het gaat ook over perspectief. Het gaat over de vraag of

het ons lukt om achterstanden in het onderwijs aan te pakken. Lukt het ons om gezondheidsverschillen aan te pakken?

Lukt het om onderliggende problemen op het gebied van

psychische problemen, verslaving en schulden aan te pakken? Lukt het om de complexiteit te verminderen? Ik verwijs

toch weer even naar het voorstel om de proactieve dienstverlening te verbeteren. Het niet-gebruik van voorzieningen

is ontzettend hoog. Door het niet-gebruik van voorzieningen

terug te dringen en mee te denken met mensen kun je echt

iets betekenen voor het besteedbaar inkomen van deze

groep. Kortom, onze instrumentenkoffer is niet leeg, naast

de dingen die we op het gebied van inkomensondersteuning

doen. Daar zetten we ons volop voor in. Voor de uitbreiding

van de aanpak op het gebied van armoede en schulden

geldt hetzelfde. Kortom, het is onze ambitie om hiermee

verder te gaan.

Voorzitter. Ik kom nu bij het blokje over de WIA. Ik heb er

net al iets over gezegd. Bij de WIA heeft de overheid fouten

gemaakt, waar kwetsbare mensen, zoals zieken en

arbeidsongeschikten, de dupe zijn. Die fouten moeten we

corrigeren.

De voorzitterVoorzitter

De heer Aartsen wil nog interrumperen op het vorige punt.

VVDDe heer AartsenVVD

Wij hebben vandaag de antwoorden op de schriftelijke

vragen gekregen. Daar heb ik nog een vraag over. Het gaat

over de voltijdbonus, de meerwerkbonus. Het kabinet

schrijft in reactie op mijn vragen over de Wet onderscheid

arbeidsduur dat het juridisch niet mogelijk is om een

onderscheid te maken tussen deeltijd en voltijd. Ik zou willen

vragen of het kabinet bereid is om daar nog eens op in te

zoomen, ook gelet op het feit dat er nu al pilots lopen in de

zorg en in het onderwijs, weliswaar sectoraal. Ik ben heel

benieuwd hoe het kabinet aankijkt tegen de andere kant

van de medaille. Op dit moment vindt er vanwege de situatie in Nederland met toeslagen en heffingskortingen al

een impliciete discriminatie van voltijdwerkenden plaats,

want als je voltijds werkt, krijg je niet zo veel algemene

heffingskorting als iemand die niet werkt. Dat geldt voor

meer heffingskortingen. Mijn vraag is eigenlijk: is het kabinet bereid om nog eens goed juridisch te laten toetsen hoe

dit soort Europese wetgeving doorwerkt in het Nederlandse

stelsel met heffingskortingen en toeslagen?

Minister Van HijumMinister

Wij hebben de Kamer natuurlijk naar beste vermogen

geïnformeerd over wat onze juridische inschatting op dit

punt is. Ik ben altijd bereid om daar nog een keer goed naar

te kijken. Maar het vertrekpunt daarbij is dat je niet zomaar

onderscheid kunt maken tussen voltijd en deeltijd en dat

je daar ook in de arbeidsvoorwaarden rekening mee moet

houden. We hebben in de antwoorden geschetst dat het

ook om doelmatigheidsredenen de vraag is of je er verstandig aan doet om een voltijdbonus in te voeren. Heel veel

mensen werken voltijds. Als je nu een voltijdbonus gaat

introduceren voor de relatief kleine groep die je meer uren

wil laten werken, moet je die bonus aan iedereen gaan

geven en ben je heel veel geld kwijt.

Het interessante van de lopende pilots is dat in de verschillende sectoren zelf werkgevers experimenteren met de

ruimte die zij hebben om in een individueel geval misschien

toch een uitzondering te maken en met zo'n bonus aan de

slag te gaan. Overigens zie je vaak dat een bonus als

onderdeel van een pakket wordt ingezet. Er zijn immers

veel manieren om mensen te bewegen om meer uren te

werken. Dat kan te maken hebben met het beter combineren

van werk en zorg, met een flexibeler rooster, of met wat

dan ook. Dan kan een bonus soms een bestanddeel zijn van

die integrale aanpak. De vraag van de heer Aartsen was om

er nog eens goed juridisch naar te kijken. Dat willen we

laten doen. Ik heb daar eerlijk gezegd niet heel hoge verwachtingen van, maar ik ben bereid om dat nog eens onder

de loep te nemen.

VVDDe heer AartsenVVD

Dank daarvoor. Dat geldt dan inderdaad voor de voltijdbonus, in de context die de minister schetst. Mijn vraag spitst

zich ook erg toe op de Wet onderscheid arbeidsduur. Daar

hoeft de overheid niet aan te pas te komen; een werkgever

kan met zijn euro's zelf bepalen hoe hij iemand die voltijds

werkt wil belonen. Dat staat los van wat de overheid in

euro's doet. Deze wet stamt nog uit de tijd vóór het stelsel

van heffingskorting en toeslagen — 1993, zeg ik uit mijn

hoofd. Die wet zegt: je mag geen onderscheid maken. Daar

zit natuurlijk de crux. Wat doen we met die wet op het

moment dat het overheidsbeleid zegt dat iemand die in

deeltijd werkt €100 meer krijgt — dat gebeurt op basis van

die heffingskortingen — dan iemand die voltijds werkt?

Mag dan de andere kant ook worden gecorrigeerd door de

werkgever, binnen die wet? Is dat een dwingende reden

die de minister zou willen laten onderzoeken?

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-7

Minister Van HijumMinister

Ik kan het onderscheid tussen de fiscale kant en de loonkant

nog eens juridisch laten onderzoeken.

D66De heer VijlbriefD66

Een kort punt van orde. Ik dacht dat de minister heeft

gezegd dat hij later nog terugkomt op krapte en migratie.

Ik denk dat hij dan ook nog wel terugkomt op de instrumenten om iets aan die krapte te doen. Dat hoop ik, want dan

hou ik nu even mijn mond hierover.

De voorzitterVoorzitter

Dat is een goed plan.

Minister Van HijumMinister

Ik was begonnen met de WIA en de buitengewoon pijnlijke

situatie waarin wij ons op dat punt bevinden. Ik heb uw

Kamer geïnformeerd over het verbeterplan van het UWV.

Ik herhaal hier dat we echt alles in het werk moeten stellen

om te voorkomen dat dit in de toekomst weer gebeurt en

dat we daarom ook bezig zijn met een verbetering van het

stelsel van inkomensondersteuning bij arbeidsongeschiktheid. Aan het eind van het jaar wil ik u nog informeren over

het OCTAS-rapport en over wat wij als kabinet voornemens

zijn op dat punt te doen.

De heer De Jong en mevrouw Saris vragen of ik kan toezeggen dat ik de Kamer proactief en volledig blijf informeren.

Ik begrijp ook het onderliggende punt dat zij hiermee

adresseren. Zodra ik hiermee werd geconfronteerd, heb ik

geprobeerd de Kamer meteen en volledig te informeren. Ik

kan u ook garanderen dat dat vanaf dag één mijn inzet is:

volledig, transparant en proactief zijn en eerlijk aangeven

wat ik wel en niet weet. Ik betreur het dat het UWV de problematiek niet eerder heeft onderkend. De heer De Jong

wees er al op dat het vaak de media zijn die dan met zaken

naar voren komen. Ik wil, net als u, niet achter de feiten

aanlopen. Ik heb het UWV dan ook de opdracht tot een

verbeteraanpak gegeven. Het doel daarvan is om de kans

op fouten in de toekomst te verkleinen, deze sneller te

onderkennen en vervolgens te herstellen. Daarnaast heb ik

de Algemene Rekenkamer verzocht om te onderzoeken hoe

het zover heeft kunnen komen. Ik zal uw Kamer vanaf

februari 2025 ieder kwartaal — en uiteraard vaker als dat

nodig is — informeren over de voortgang. Bij de brief die

ik u in februari zal sturen, zit ook een nieuwe versie van de

verbeteraanpak van het UWV. Ik vind het belangrijk dat bij

de bedrijfsmatige aanpak van het herstel en de verbetering

van de kwaliteit van de WIA-beoordelingen ook extern wordt

meegekeken en dat die aanpak kan worden gevalideerd.

Daarover ben ik ook met het UWV in gesprek. Ik zeg dat

ook in de richting van mevrouw Van Dijk, maar ik kom daar

dadelijk nog iets uitgebreider over te spreken. Die externe

blik vind ik wel van belang.

een terugvordering. In dit geval wil ik, behalve dat je kijkt

of het nodig is en of we dat kunnen voorkomen omdat ook

de Centrale Raad van Beroep heeft gezegd dat je bij schuld

van de overheid niet mag terugvorderen, kijken of het

doelmatig is om een terugvorderoperatie te starten. Het

kan immers gaan om hele lage bedragen of totaal om een

klein bedrag. Ik heb eerder toegezegd dat de doelmatigheid

één aspect wordt bij de beoordeling. Die twee elementen

samen — doelmatigheid, maar ook het schuldcriterium —

zijn een heel zware en belangrijke toets.

De heer Van Kent vraagt of ik mensen kan geruststellen dat

ze hun WIA- of Wajong-uitkering niet zomaar kwijtraken als

er fouten door het UWV zijn gemaakt. Ik kan niet vaak

genoeg benadrukken dat mensen niet de dupe mogen zijn

van fouten van de overheid. Maar ik vind het ook belangrijk

dat mensen de uitkering krijgen waar ze recht op hebben.

Dat kan dus ook betekenen dat de uitkering omlaag moet.

Ik snap heel goed dat dat geen fijne boodschap is, juist

omdat het om mensen in een kwetsbare positie gaat. Dat

vraagt dus om een grote zorgvuldigheid. Mensen moeten

zich erop kunnen voorbereiden. Het UWV heeft in de verbeteraanpak aangegeven hoe ze dat willen aanpakken. Na het

besluit om een uitkering te verlagen, krijgen mensen van

het UWV nog twee maanden lang dezelfde uitkering als

voorheen. Er is daarbij ruimte voor maatwerk, bijvoorbeeld

voor een langere uitlooptermijn dan die twee maanden.

Bij de Wajong moet ik constateren — volgens mij vroeg de

heer Van Kent daar ook naar — dat ik nog niet kan navolgen

hoe het zit met de kwaliteit van de beoordeling omdat het

nog te onduidelijk is. Het UWV doet daar op mijn verzoek

nadrukkelijk onderzoek naar. Ik wil zo snel mogelijk helder

hebben of en welke fouten er zijn gemaakt en welke maatregelen er nodig zijn. Ook hiervoor geldt: zorgvuldigheid

voorop.

SPDe heer Van KentSP

Ik heb nog een vraag over die twee maanden. Vindt de

minister die twee maanden, nadat je hebt gehoord dat je

uitkering wordt verlaagd en dat die nog twee maanden op

het oude niveau doorloopt, niet veel te kort? Zouden dat

niet bijvoorbeeld zes maanden moeten zijn, zodat mensen

ook echt de kans hebben om zich daaraan aan te passen of

inkomsten uit andere bronnen te zoeken? Dat is vraag één.

Vraag twee. Het kan ook betekenen dat, als er bijvoorbeeld

fouten zijn gemaakt in de polisadministratie, mensen door

een herberekening in plaats van 35,5% arbeidsongeschikt

34,5% arbeidsongeschikt worden verklaard, waardoor ze

hun uitkering volledig kwijtraken. Is de minister bereid om

het UWV opdracht te geven om daar een marge voor af te

spreken? Bijvoorbeeld door te zeggen dat als er 10% afwijking is — dus als het arbeidsongeschiktheidspercentage

10% of minder wordt verlaagd — dat geen gevolgen moet

hebben voor de hoogte van de uitkering.

Verschillende leden vragen om de toezegging dat te hoog

uitgekeerde uitkeringen niet teruggevorderd zullen worden

als het door fouten van het UWV komt. Ik heb in een eerder

spoeddebat met uw Kamer aangegeven dat mensen niet

de dupe mogen zijn van fouten van de overheid. Alleen als

je klip-en-klaar kon weten dat je te veel hebt gekregen, komt

terugvordering in beeld. Ik wil daar echter zeer terughoudend mee omgaan. Als mensen een te hoog bedrag aan

WIA-uitkering hebben ontvangen, ontstaat juridisch gezien

Minister Van HijumMinister

Bij dat laatste denk ik dat het goed is dat we in de volgende

versie van het verbeterplan aangeven hoe we met dit soort

situaties omgaan, zowel als het gaat om de hersteltermijn

alsook het omgaan met de consequenties van een te hoog

of te laag vastgestelde uitkering. Ik zal het UWV vragen om

daar specifiek op in te gaan. Gevraagd is of twee maanden

niet te kort is. Dat hoeft niet zo te zijn. Dat hangt, denk ik,

ook af van het bedrag waar het over gaat en de context van

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-8

de uitkeringsgerechtigde. Het UWV heeft nadrukkelijk aangeven ook die context in beschouwing te zullen nemen.

SPDe heer Van KentSP

Over die termijn komen we nog te spreken, want het gaat

pas echt tellen op het moment dat de eerste besluiten

worden genomen. Maar dan het punt dat mensen hun uitkering volledig kunnen kwijtraken als het arbeidsongeschiktheidspercentage net wat lager wordt vastgesteld, zodat ze

bijvoorbeeld onder die 35% komen. Het klinkt heel technisch, maar de mensen die dit aangaat, begrijpen dit en

hebben grote angsten. We kunnen het echt niet maken om

hier geen duidelijkheid over te geven. Ik zal daar in tweede

termijn een motie voor indienen. Wij vinden echt dat deze

fouten er niet toe mogen leiden dat mensen door bepaalde

procenten die zij kwijtraken, hun uitkering volledig kwijtraken.

Minister Van HijumMinister

Ik vraag me af of dat in de praktijk vaak zal gebeuren, maar

ik ben bereid om daar in tweede termijn op terug te komen.

Het gaat hier primair om de fouten bij de vaststelling van

de hoogte van de uitkering en niet primair om de vaststelling van de hoogte van het arbeidsongeschiktheidspercentage. Maar ik wil daar in tweede termijn iets preciezer op

terugkomen.

Mevrouw Patijn vraagt nog of het verstandig is om te

beginnen met het uitvoeren van correcties en of het niet

beter is om eerst te onderzoeken waar de fouten precies

zitten. Dat ben ik met haar eens. Ik kan haar in die zin ook

geruststellen: het UWV is nog niet begonnen. Nou ja,

geruststellen? Het liefst hadden we natuurlijk gezien dat ze

met die correcties wel waren begonnen, maar dat is nog

niet het geval. Het UWV wil echt eerst stap voor stap meer

inzicht krijgen in hoe de problemen zorgvuldig kunnen

worden opgelost. Het doel is om in het eerste kwartaal van

2025 duidelijkheid te bieden aan de WIA-gerechtigden. Of

je wel of niet hoort bij de groep waarbij mogelijk fouten

zijn gemaakt, weet je op dat moment. Pas daarna kan er

gecorrigeerd worden. Ik zal de Kamer in de voortgangsbrief

van februari informeren over de voorgenomen aanpak van

het UWV. Dat is dus voordat de correcties worden gestart.

PVVDe heer Léon de JongPVV

De minister gaf terecht aan dat hij niet achter de feiten wil

aanlopen en dat hij het ook heel vervelend vindt dat we

vaak uit de krant, na onderzoek van EenVandaag of het AD,

pas achter de echt grote problemen komen. Nu is mijn vraag

wat de minister concreet gaat doen richting UWV om ze

ertoe te bewegen dat ze voortaan, zodra ze zelf iets zien,

zelf constateren dat iets een groot risico is of pijn doet,

direct contact opnemen met de minister, zodat die daar

adequaat op kan reageren, zowel richting de Kamer als

onderling. We moeten niet meer in de situatie terechtkomen

dat het UWV pas gaat handelen nadat er iets in de krant of

elders is verschenen. Je krijgt namelijk de indruk — en dat

willen we niet — dat het UWV er belang bij heeft om

afwachtend te zijn. Ik wil dat wegnemen, want het UWV is

een instelling waar wij vertrouwen in zouden moeten hebben, maar op deze manier is bij heel veel Nederlanders het

vertrouwen weg. Hoe kan de minister richting het UWV

ervoor zorgen dat ze dat voortaan beter aanpakken?

Minister Van HijumMinister

Ik denk dat de heer De Jong terecht aangeeft dat dit een

kwestie is van vertrouwen kunnen hebben in een goede en

zorgvuldige uitvoering. Dat vraagt om verschillende dingen.

Ik probeer die dingen ook echt een beetje af te pellen en te

kijken wat hier nu feitelijk aan de hand is en hoe we het zo

snel mogelijk kunnen corrigeren. Maar er zit natuurlijk een

laag onder, namelijk: hoe zorg je voor een andere

bestuurscultuur, bij het UWV zelf maar ook in de interactie

tussen UWV als zelfstandig bestuursorgaan en het ministerie met mij als minister, waarin men open is over de dingen

die spelen, die op tijd signaleert, er open over rapporteert

en indien nodig ingrijpt, en dat, als dat niet gebeurt, er ook

een rol is voor het ministerie om te zeggen "nou, hierin

schiet de uitvoeringsinstelling tekort en kunnen wij ook

onze controlerende taken niet vervullen"? Op al die punten

zal er iets moeten gebeuren.

Ik heb ook precies om die reden aan de Rekenkamer

gevraagd om aan de hand van deze casus goed te kijken

hoe het staat met wat we met een ingewikkeld woord de

governance noemen, hoe we met elkaar reageren op fouten

en de kwaliteit van de uitvoering en hoe we daar beter met

elkaar op kunnen zitten. Zonder, zeg ik daar ook bij, op

voorhand met een beschuldigende vinger naar één persoon

te wijzen. Ik wil namelijk ook echt op tafel hebben wat de

rol van het ministerie daarbij is geweest. Hoe kan het zijn

dat we dit met elkaar zo lang niet hebben kunnen constateren? Dan kan ik deze discussie ook echt op een goede

manier voeren.

Mevrouw Patijn vroeg ook nog naar de consequenties voor

de uitvoering van het UWV als er 300 tot 500 interne

medewerkers overstappen naar de herstelactie voor de

WIA. Dat is een terechte vraag. Deze herstelactie gaat het

UWV inderdaad voor een heel grote operatie plaatsen. We

weten eigenlijk nog niet eens precies hoe groot en ook nog

niet precies wat de impact ervan op de uitvoering zal zijn.

De aanpak moet op zichzelf haalbaar, uitvoerbaar en

geloofwaardig zijn. Ik zie het als mijn verantwoordelijkheid

om het UWV in staat te stellen om die verbeteraanpak goed

uit te voeren. Daarover ben ik ook doorlopend in gesprek

met het UWV. In de brief die ik aan de Kamer heb gestuurd,

heb ik aangegeven dat ik in de brief van februari nader in

zal gaan op de randvoorwaarden. Dan moet namelijk duidelijk zijn wat UWV nodig heeft om deze operatie te kunnen

uitvoeren, wat de impact ervan is op de overige, reguliere,

taken en wat dat wellicht ook vraagt van het ministerie en

de Kamer. Die kunnen dan zeggen: oké, dit betekent óf dat

je ergens anders lucht moet krijgen óf dat we accepteren

dat de druk op de uitvoering nog groter wordt.

Mevrouw Saris en mevrouw Van Dijk vragen of het verstandig is dat het primaat van de hersteloperatie bij het UWV

ligt. Ik begrijp die vraag op zichzelf goed, want die hersteloperatie heeft grote impact op het UWV. Je zou ook kunnen

redeneren dat we het UWV moeten ontlasten en de taak

buiten die organisatie neer moeten leggen. We onderzoeken

op dit moment, het UWV voorop, wat de impact van de

hersteloperatie is. Ik heb net al aangegeven dat ik het

belangrijk vind dat daarbij extern mee wordt gekeken, dus

dat er ook externe validatie is van de robuustheid van de

aanpak die zo dadelijk wordt gekozen. Daarover ben ik met

het UWV in gesprek.

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-9

Ik vind het echter op dit moment niet wenselijk om die

hersteloperatie helemaal buiten het UWV te plaatsen. Dat

heeft drie redenen. Het UWV heeft zelf nou eenmaal de

kennis in huis om dit te doen. Het gaat over gespecialiseerd

werk waarvoor mensen langdurig moeten worden opgeleid

en ook voor het herberekenen van de uitkering heb je die

kennis nodig. De tweede reden is dat de inzichten die worden opgedaan in de hersteloperatie ook weer waardevol

zijn voor een structurele verbetering van de kwaliteit en de

kwaliteitsbewaking. We moeten nu het probleem oplossen,

maar we moeten ook voorkomen dat het probleem zich

opnieuw gaat voordoen. Je moet dus ook de kwaliteit in

de organisatie zelf vervolgens versterken. En het gaat om

aanpassingen van lopende uitkeringsrechten en -betalingen

via de systemen van UWV. Een hersteloperatie buiten het

UWV zou het veel lastiger maken om mensen in één keer

de juiste uitkering te geven voor alle herstelacties tegelijk.

Er lopen er namelijk ook nog een paar parallel aan elkaar,

bijvoorbeeld betreffende de herziening in verband met de

uitspraak over loonloze tijdvakken. Mevrouw Patijn vroeg

hiernaar. Pas als de impact te groot is en maatregelen om

het UWV te stutten onvoldoende soelaas bieden, moet ik

met het UWV kijken wat er nodig is, ook wat betreft externe

mogelijkheden.

NSCMevrouw SarisNSC

Ik heb eigenlijk nog twee vragen aan de minister. Ik begin

met mijn laatste vraag, die met name gaat over het primaat

van de hersteloperatie. Ik moet toch wel constateren dat

deze problemen met name zijn ontstaan door de aansturing

en de cultuur in de organisatie. Daar is niet adequaat op

gereageerd. Ik heb echt wel moeite met het feit dat de

organisatie die zulke fouten heeft gemaakt, ook het primaat

krijgt in de hersteloperatie. Vandaar de vraag vanuit Nieuw

Sociaal Contract: is het niet verstandig om daar echt iets

naast te zetten, waarbij de kennis en expertise van het UWV

zeker wordt gebruikt? Onze zorg ligt met name op dat punt.

Minister Van HijumMinister

Ik heb geprobeerd daar recht aan te doen door in ieder

geval op externe validatie te koersen. Overigens neem ik

aan dat u heeft gezien dat bij de herstelaanpak die nu naar

de Kamer is gestuurd een extern oordeel zit van de NSOB,

waarin wel degelijk met een frisse blik van buiten is gekeken

naar wat de impact is van wat er wordt voorgesteld, maar

bijvoorbeeld ook naar hoe dit zich verhoudt tot andere

hersteloperaties en wat je daarvan kunt leren. Ik moet zeggen dat ik dat een waardevolle toevoeging vond aan de

beoordeling van datgene wat het UWV heeft opgeleverd.

Ik reken erop dat het ook in een volgende fase, waarin we

nog dieper de operatie ingaan, zal ik maar zeggen, en

waarin echt concreter moet worden hoe de herstelaanpak

eruit gaat zien, kan helpen als een externe club kritisch

meekijkt om te zien of de aanpak vertrouwen wekt.

Of het daarmee ook verstandig is om de operatie niet bij

het UWV neer te leggen, waag ik echt te betwijfelen. Uiteindelijk gaat het er ook om — de heer De Jong vroeg daar

ook naar, denk ik — dat we het vertrouwen in het UWV als

zodanig weer herstellen. Het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen moet uiteindelijk in staat zijn om de

werknemersverzekeringen op een juiste, zorgvuldige en

kwalitatief goede manier uit te voeren. Daar moeten we

aan werken. Nogmaals, dat heeft kortetermijnoorzaken, die

we moeten aanpakken, maar het heeft ook een wat structurelere kant, namelijk de complexiteit van wet- en regelgeving. Ook de Rekenkamer heeft geconstateerd dat de WIA

onuitvoerbaar is geworden. Dat is niet mijn kwalificatie,

maar dat is er een van de Rekenkamer. Dat maakt wel dat

als we hier echt slagen in willen maken — ik vrees dat dat

echt een aantal jaren gaat duren — we op al die fronten

aan de slag zullen moeten gaan.

NSCMevrouw SarisNSC

Dat is een duidelijk antwoord van de minister. Wij wachten

het vervolg hiervan af. In mijn bijdrage heb ik gevraagd —

de heer Van Kent doelde daar net ook op — wat deze hersteloperatie betekent voor de WIA-drempel. In mijn

gesprekken met het UWV is vooral duidelijk geworden dat

het hier gaat om een administratieve toetsing en niet om

de arbeidsdeskundige beoordelingen. Die worden niet meer

meegenomen, terwijl u in uw eerdere brief heeft aangegeven dat juist ook in de sociaal-medische beoordelingen

stevige fouten zijn gemaakt. Mijn vraag aan de minister is:

waarom is die keuze gemaakt door het UWV bij het opstellen van het verbeterplan?

Minister Van HijumMinister

Ook het verbeteren van de sociaal-medische beoordeling

heeft echt onze continue aandacht. Dat is overigens niet

nieuw. Die discussie vindt al langer plaats en die heeft al

eerder plaatsgevonden met uw Kamer. Dat heeft ook geleid

tot de sociaal-medische centra en tot een aanpak die tot

een verbetering moet leiden. Dat blijven we met elkaar kritisch volgen. Het is niet zo dat er op dat punt niets gebeurt,

denk ik. De aanleiding voor deze hersteloperatie is natuurlijk

het ontbrekende zicht, maar ook het schrikbarend hoge

percentage fouten dat over een aantal jaren is opgetreden

bij de berekening van de uitkeringen. Dat is de specifieke

aanleiding voor de hersteloperatie. Maar nogmaals, dat wil

niet zeggen dat ook die kwaliteit niet een punt van aandacht

is. Sterker nog, de sociaal-medische centra zullen uiteindelijk ook een oplossing moeten bieden voor dat vraagstuk.

NSCMevrouw SarisNSC

Met dit antwoord ben ik eigenlijk nog niet zo tevreden, want

dan kijken we naar de toekomst. Het is altijd goed om naar

de toekomst te kijken, maar stel dat je thuis bent, je toch

gedupeerd bent, je je gedupeerd voelt en je met die jaartallen zit. Vervolgens krijgen wij het antwoord: we kijken naar

de toekomst. Daar heeft Jan met de pet niks aan, als die op

de bank zit en denkt: mijn beoordeling is gewoon niet goed

geweest en er wordt alleen maar administratief gekeken.

Minister Van HijumMinister

Dat is, denk ik, ook niet helemaal waar. Het recht op een

herbeoordeling is er natuurlijk ook altijd. In individuele

gevallen kan daar natuurlijk wel degelijk iets meer plaatsvinden. En nogmaals, de aanleiding voor de hersteloperatie

was toch echt wel specifiek — daar hebben we denk ik ook

al deze capaciteit voor nodig, zo eerlijk moeten we denk ik

ook zijn — om die fouten te herstellen. Daar gaat het

gewoon echt over de vraag of je een hogere of een lagere

uitkering hebt gekregen jarenlang dan waar je recht op had.

Daar zetten wij onze herstelaanpak in eerste instantie nu

voor in.

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-10

De voorzitterVoorzitter

Een dienstmededeling: na het blokje WIA ga ik schorsen

voor het diner.

die foutenpercentages ook rekening mee moeten houden,

bij het in beeld nemen daarvan.

CDAMevrouw Inge van DijkCDA

Ik heb wel een paar vragen. Ik begrijp waar de minister de

hersteloperatie op wil inzetten, maar volgens mij krijgen

wij allemaal best wel wat signalen van mensen in onze

mailbox die zeggen: ja, maar ik ben van voor die tijd en ik

zie dat er ook grote fouten zijn gemaakt. Ik worstel daar wel

serieus mee. Hoe gaan we daar dan mee om? Sturen we

al die mensen dan naar het UWV, waar ze op een wachtlijst

komen en we niet zo goed weten hoe en of ze geholpen

worden? Er is gewoon echt veel wantrouwen. We willen

dat wantrouwen wegnemen, maar we krijgen die mailtjes

wel, dus er zit wel iets.

Minister Van HijumMinister

Ik begrijp het dilemma, want wij krijgen die mails ook.

Sterker nog, ik spreek ook mensen die tegen dat probleem

aanlopen. We proberen toch een beetje af te pellen door

onze herstelaanpak in eerste instantie te richten op echt de

grote foutmarges die nu zijn opgetreden. Ik denk ook dat

het wel nodig is om een bredere discussie te hebben over

de vraag welk foutenpercentage we in algemene zin

acceptabel vinden bij het UWV, niet alleen als het gaat over

de WIA, maar ook bij de Wajong, de Ziektewet en de WW.

Die discussie zullen we echt ook nadrukkelijker met elkaar

moeten voeren, want ik zie daar ook percentages waarvan

ik in alle eerlijkheid moet zeggen: oké, dat is niet zo hoog

en zo dramatisch als de fouten bij de berekening, maar ik

vind het nog steeds veel. Ik snap ook dat mensen daarvan

zeggen: dat gaat over mij, dus kunt u daar ook wat aan

doen? Ik kan niet alles tegelijk oplossen, zeg ik eerlijk. We

moeten in de aanpak prioriteren. Dus daar waar evident

zulke fouten zijn gemaakt en ook in zulke grote aantallen

dat we zeggen "dat vraagt echt om een hersteloperatie, nu"

gaan we daarmee aan de slag. Tegelijkertijd zullen we de

kwaliteit van die beoordeling en ook de normen die we

daarvoor met elkaar ontwikkelen breder moeten bediscussiëren.

CDAMevrouw Inge van DijkCDA

Ik snap wat de minister zegt, maar stel je voor dat het foutenpercentage 1 is en ik binnen die 1% val, dan heb ik er

hoe dan ook toch wel recht op dat die fout hersteld wordt.

Dan zou het misschien wel verstandig zijn dat we, als we

die hersteloperatie gaan inrichten, wel meenemen dat die

fouten er gewoon zijn en dat we er iets mee moeten, zodat

mensen wel weten: ik val misschien niet binnen de hersteloperatie, maar op deze manier kom ik toch ergens binnen

en wordt er serieus naar mijn dossier gekeken.

CDAMevrouw Inge van DijkCDA

Ik weet niet of dat helemaal een antwoord is. Ik denk dan

veel meer aan het volgende. Je hebt een hersteloperatie

en daarnaast ga je nadenken: we zijn nou eenmaal een

organisatie waarin mensen werken en er worden fouten

gemaakt. Er zal altijd ergens een ingang moeten zijn om te

zeggen: hé, volgens mij is het bij mij niet goed gegaan, hoe

kan dat opgelost worden? Ik heb vorige keer een motie

ingediend voor iets van een stukje rechtsbescherming, à la

waar we nu mee bezig zijn met de Belastingdienst. Want ik

denk echt dat we daarmee aan de voorkant zo veel ellende

kunnen voorkomen. Ik wil de minister dus nogmaals

oproepen om hier wel echt serieus naar te kijken, want die

mailtjes blijven gewoon komen.

Minister Van HijumMinister

Laten we dan het volgende daarover afspreken. Ik hoop dat

mevrouw Van Dijk begrijpt dat we proberen om dit op te

zetten op een manier die hanteerbaar en uitvoerbaar is voor

het UWV. Laten we de nadere uitwerking daarvan met elkaar

als nadrukkelijk aandachtspunt vastpakken voor de verbeterpunten die we in februari weer presenteren. Ik wil

namelijk ook voorkomen dat ik het UWV nu met een

opdracht opzadel die totaal onuitvoerbaar is, waardoor het

primaire proces, het normale beoordelen van mensen, van

de nieuwe instroom, ook compleet onder druk komt te

staan.

CDAMevrouw Inge van DijkCDA

Dat is dan meteen het bruggetje naar mijn volgende vraag.

Stel je voor: ik ben aan het trainen voor een halve marathon

onder 1 uur en 25 minuten, ik werk fulltime, ik heb een gezin

en ik wil een sociaal leven onderhouden. Dat gaat gewoon

niet. Ik ben echt supersceptisch over nog een grotere taak

bij het UWV neerleggen. Ik wil helemaal niet met een vingertje wijzen naar het UWV, want ik vind het heel goed dat

de minister zegt dat hij wil weten wat er fout is gegaan.

Maar ik vind ook dat we ze moeten beschermen. Ik heb

gewoon het gevoel — en dat gaat niet weg — dat we ergens

op af rijden waarvan we over een paar jaar zeggen: o my

god, als we dit hadden geweten, hadden we het toch naast

het UWV moeten beleggen. Ik snap alle argumenten over

dat we er dan van kunnen leren, maar je kunt ook leren

door kennis van buiten naar binnen te brengen. Daar zijn

allerlei manieren voor te bedenken. Ik zou toch echt willen

vragen — anders moet ik met een motie komen — of we

serieus kunnen kijken naar de vraag: als we dat wel doen,

wat betekent dat dan?

Minister Van HijumMinister

Volgens mij is er ook wel enige ruimte om in die zin naar

situaties te kijken die ook als het om de kwaliteit van de

keuring gaat naar boven komen in de herstelaanpak. Ik

noemde net even als voorbeeld de Ziektewet en de WW.

Ook daar zijn de foutenpercentages relatief best hoog, maar

daar geldt wel dat er in de individuele herstelroutes wel

degelijk veel wordt afgevangen en ongedaan wordt

gemaakt. Dus er worden veel fouten gemaakt, maar tegelijkertijd wordt ook relatief veel hersteld. Dus zal je daar bij

Minister Van HijumMinister

Het punt is een beetje — ik probeer goed te luisteren naar

wat de Kamer zegt en naar de suggesties die vanuit de

Kamer komen — dat ik echt niet zie hoe je die kennis allemaal van buitenaf in kunt vliegen en dat op een goede

manier kunt organiseren in de processen die je allemaal

nodig hebt om tot een hersteloperatie te komen. Natuurlijk

kun je kennis van buiten halen waar je van kunt leren, maar

het herstelwerk zelf zal binnen het UWV moeten plaatsvinden, in de systemen met de berekeningen die het UWV

heeft gemaakt. Daar heb je toch de mensen voor nodig die

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-11

dat werk kunnen doen en die het werk ook opnieuw kunnen

doen. Ik zie dus oprecht niet hoe we dat kunnen organiseren. Nogmaals, daar waar we externe prikkels, second opinions en meedenken kunnen organiseren om de kwetsbaarheid te verminderen, zullen we dat doen. Daar sta ik zeer

open voor. Maar ik denk dat het werk zelf binnen de organisatie zal moeten plaatsvinden.

CDAMevrouw Inge van DijkCDA

Mijn laatste. Als het gaat over systemen, gaat meteen mijn

procesmanagementhoofd werken. Dan denk ik: dat kun je

toch allemaal gewoon organiseren? Ik ga dan toch die motie

indienen, want ik denk echt: misschien dat wij het niet zien,

maar zien mensen met een echte frisse blik het wel. Misschien zeggen zij: goh, als je het op die en die manier doet,

zou je het wel slim kunnen doen. Want ik denk echt dat we

nu alvast een plan B moeten gaan ontwikkelen om te

voorkomen dat we dadelijk zeggen: het UWV kan het echt

niet aan, het wordt een groot drama en nu hebben we niks.

Minister Van HijumMinister

Dat laatste zou ik zéker niet willen. Ik zal dus blijven letten

op de uitvoerbaarheid en de consequenties voor de uitvoering van de primaire processen, waar het UWV mee moet

doorgaan. Ik zie de motie met belangstelling tegemoet. We

zullen met belangstelling blijven kijken naar de dingen die

we kunnen doen om kwetsbaarheid te verminderen.

BBBMevrouw Rikkers-OosterkampBBB

Ik wil toch even aansluiten bij mevrouw Van Dijk, vooral op

het laatste punt. U zegt: wij willen graag ... Sorry, de

minister zegt ... Ik begin te leren.

De voorzitterVoorzitter

U bent een snelle leerling.

BBBMevrouw Rikkers-OosterkampBBB

Ja, goed hè! De minister zegt: wij willen graag dat het vertrouwen in het UWV terugkomt. Maar wanneer wij twee

van die hele grote operaties naast elkaar zetten ... Het is al

een hele grote operatie om die uitkeringen toe te kennen

en om alles te bereken en te doen. Daar gaat behoorlijk veel

... Daar gaan dingen fout; laat ik het even netjes zeggen.

Maar kunnen we niet veel beter het vertrouwen herstellen

door juist deze primaire processen goed te gaan doen en

de hersteloperatie even buiten de deur te zetten, zodat ze

zich kunnen focussen op de processen die ze moeten doen?

Want dat is al een hele opgave. Ze moeten al heel veel

vertrouwen terughalen. Er gaan al een aantal, behoorlijk

veel, dingen fout.

Minister Van HijumMinister

Ik snap dit dilemma. Ik heb de argumenten gegeven waarom

ik denk dat het op dit moment toch verstandig is om het

binnen het UWV te beleggen en wat we kunnen doen om,

waar nodig, de externe invloeden van buiten naar binnen

te halen om de aanpak te verstevigen. Maar dat is de balans

die ik op dit moment zie. Ik zal u blijven informeren over

de balans tussen die twee aspecten, ook bij de volgende

versie van het plan, in februari. Dat gaat om de vraag: wat

moet het UWV zelf doen en wat heb je van buitenaf nodig

om de kwaliteit te verstevigen?

BBBMevrouw Rikkers-OosterkampBBB

Ik hou altijd heel erg van omdenken, dus ik zou juist graag

de argumenten andersom willen zien. Maar dat komt dan

in de motie.

Minister Van HijumMinister

Ik blijf echt bij de aanbeveling die ik aan de Kamer zou willen doen: geef het UWV in die zin enige ruimte om dit op

te pakken en hier ook de basis te leggen voor een verbeteraanpak die niet alleen op korte termijn beklijft, maar die

ook op de lange termijn de kwaliteit van de processen verbetert.

D66De heer VijlbriefD66

Ik ben ongerust, niet door wat de minister zegt, maar door

iets anders. Ik heb tweeënhalf jaar leiding mogen geven

aan de hersteloperatie Groningen. Daar ontbraken niet al

die dingen die de minister nu noemt. Wat daar altijd, in die

periode daarvoor in ieder geval, heeft ontbroken en wat ik

heb geprobeerd te herstellen, was wat ik de "zacht gestemde

menselijke maat" noem, et cetera. En ik hoor te weinig —

dat heb ik gisteren ook in mijn eigen bijdrage gezegd —

hoe de minister daarmee omgaat. Ik merk ongerustheid bij

al onze collega's en die zit 'm niet in hoe hij de techniek van

het proces gaat doen. Dat geloof ik allemaal wel. Maar bij

ál die hersteloperaties zijn we zo begonnen. We moeten

beter luisteren naar de mensen om wie het gaat. Ik vraag

me af hoe de minister dát nou gegarandeerd heeft. We

hebben een cliëntenraad en er zijn allerlei andere instrumenten. Maar zorgt hij nou ook dat de top van het UWV met

die mensen gaat praten? Gaat hij zelf met die mensen praten? Is dat geregeld? Want denk niet dat je dit achteraf kunt

herstellen. Doe dit nou een keer vooraf, want we hebben

dit zo fout gedaan in al die operaties. Dat klinkt misschien

iets te ernstig, zo vlak voor het diner, maar ik meen het wel

echt heel erg.

Minister Van HijumMinister

Ik deel dit ook zeer met de heer Vijlbrief. Hij vraagt mij of

ik ook zelf met mensen in gesprek ga en of ik probeer gevoel

te houden bij hoe het gaat en hoe mensen het ervaren. Het

antwoord daarop is ja. Dat zie ik echt als een grote opdracht,

ook voor mijzelf, in de komende periode. Dat zal niet genoeg

zijn, want uiteindelijk moet ook het UWV daar in de aanpak

rekening mee houden. Maar ik hecht er toch aan dat we,

en trouwens het UWV zelf ook, proberen de lessen te trekken uit eerdere hersteloperaties. Er is wat betreft niet alleen

informatie-uitwisseling tussen de organisaties die het

betreft. Een van de dingen die ook de NSOB aanbeveelt, is

juist: zorg ervoor dat je die menselijke maat vanaf het begin

in de aanpak betrekt.

Je moet dus niet zomaar met herstel beginnen, maar ook

eerst goed nadenken over de consequenties van dat herstel,

wat dat voor mensen betekent. Dat betekent dat je met een

oplossing komt die houdbaar is en mensen niet in nog

grotere problemen stort. Dat is ook de ongemakkelijke reden

waarom het waarschijnlijk langer gaat duren dan we met

elkaar zouden willen. Je zou het liefst zo snel mogelijk din-

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-12

gen willen corrigeren, maar als je mensen in nog grotere

problemen brengt, kun je toch beter iets meer tijd nemen.

We proberen dus zeer te kijken hoe we dit op een goede,

menselijke manier kunnen doen. Ik heb wel de overtuiging

dat die inzichten en die wens ook bij het UWV leven. Dat

doen we niet alleen door met usual suspects als de cliëntenraden te spreken, maar ook door het echt te verankeren

in de aanpak. Daarom heb ik ook even verwezen naar dat

advies van de NSOB, waarin nadrukkelijk hierop gewezen

wordt. Ik zie dat goed terugkomen in het verbeterplan van

het UWV zelf, maar ook in de volgende versie zal dat

nadrukkelijk een plek moeten krijgen. Ik hoop en vertrouw

er eigenlijk wel op dat de heer Vijlbrief ons in de volgende

stappen op dat punt scherp houdt.

D66De heer VijlbriefD66

Dan even dit argument doorzettend. Ceder, Inge van Dijk

en ik hebben een motie ingediend om als je de kans hebt

om bij het UWV iets uit te leggen, te proberen dat in het

voordeel van de getroffenen te doen. Ik weet hoe groot de

druk is. Dat weet ik uit Groningen. Dat ging over "precedentwerking", "het kan allemaal niet" en "het mag niet" en "het

zal niet". Ik vind het heel belangrijk dat deze motie, die is

aangenomen, wordt uitgevoerd door de minister en dat hij

erop let dat waar achttien juristen tegen hem zeggen "ja,

maar het mag niet", "het is gevaarlijk" en "u moet dat nooit

doen, want dat heeft consequenties tot in 2088", hij toch

altijd kiest voor het perspectief van de mensen om wie het

gaat. Want díé mensen zijn getroffen, en niet die juristen

die aan tafel zitten. Dat zou ik de minister nog willen meegeven: hoe gaat hij deze motie uitvoeren?

Minister Van HijumMinister

Ik denk eerlijk gezegd dat, niet alleen in de geest, maar ook

in de letter, de motie terug te vinden is in de aanbevelingen

van de NSOB, dus de kritische review van de aanpak. Die

lessen zijn ook vertaald naar de uitgangspunten in de herstelaanpak die het UWV nu heeft geformuleerd. Maar uitgangspunten is één, het gaat er natuurlijk om hoe je dit zo

meteen in de praktijk handen en voeten geeft. Ik denk dat

wij hier de afspraak moeten maken dat we ook bij die volgende versie van dat plan nadrukkelijk in de gaten houden

hoe dat uitwerking krijgt en hoe er oog is voor de individuele situatie van mensen, de context waarin oplossingen

worden gepresenteerd en de integraliteit daarvan. Er moet

daarbij ook gelet worden op de consequenties voor toeslagen en misschien schulden waar mensen in terechtkomen,

dus de individuele context van mensen. Dat moet voldoende

aandacht krijgen.

geïndexeerd bent, werkt dat heel hard door, juist voor die

groep. Het is heel raar om dat niet verder dan 2020 te laten

lopen. Het tweede is dat er gewoon een juridische uitspraak

is van de Centrale Raad van Beroep, die zegt: het moet met

terugwerkende kracht. Die zegt niet dat het met terugwerkende kracht moet tot 2020. Nee, dat moet in z'n geheel.

Kunt u uitleggen hoe u dat gaat uitvoeren?

Minister Van HijumMinister

Volgens mij — ik zal het voor de zekerheid nog even nagaan

voor de tweede termijn — is het niet zo dat de indexatieproblematiek tot 2020 wordt beperkt, maar loopt die verder

terug. Er kan samenloop zijn in de jaren 2020 tot 2024, maar

de indexatieproblematiek zelf is een hersteloperatie op zich,

waarvan het UWV heeft gezegd: waar we ze in samenhang

kunnen oplossen, gaan we dat doen. Maar dit beperkt zich

volgens mij niet tot die jaren. Voor de zekerheid zal ik dat

nog even nagaan, want ik wil niet hier de fout begaan om

u verkeerd te informeren. Ik snap de ernst daarvan. Maar

het is ook een serieuze vraag, die ik gewoon goed wil

beantwoorden.

Wat betreft de uitspraak van de Centrale Raad van Beroep:

daar moet je aan voldoen. Er zijn overigens verschillende

uitspraken die recent zijn gedaan. In beide gevallen heb ik

daarvan toegezegd op welke momenten ik de Kamer daar

verder over zal informeren.

GroenLinks-PvdAMevrouw PatijnGroenLinks-PvdA

In de schriftelijke beantwoording lijkt het alsof u zegt: ook

voor de Centrale Raad van Beroepuitspraken gaan wij niet

verder dan 2020. Dat zou heel raar zijn. Ik zou heel graag

willen weten of u voor die groep zeker verder teruggaat,

zoals de rechter ook heeft gezegd, dan 2020.

Minister Van HijumMinister

Uitspraken van de Centrale Raad van Beroep vragen over

het algemeen wel even om zorgvuldige bestudering en om

het juist informeren van de Kamer daarover. Volgens mij

hadden we het daar vanochtend ook over en heb ik toen

een toezegging gedaan aan de fractie van de PvdA wanneer

dat aan de orde zal komen. Mevrouw Maatoug vroeg daar

namelijk ook naar. Uit mijn hoofd gezegd heb ik daarbij

gezegd dat ik hier begin 2025 op terug zal komen.

De voorzitterVoorzitter

Prima. U continueert.

GroenLinks-PvdAMevrouw PatijnGroenLinks-PvdA

De minister geeft aan alles heel zorgvuldig en met zachtheid

te willen doen. Ik denk dat die woorden hier ook allemaal

wel gedeeld worden en ik denk dat we dit kritisch moeten

volgen. Maar ik ga toch nog even de techniek in. Want wij

spreken over zó'n groot en complex vraagstuk. Er wordt

best snel gehandeld. Dat geef ik ook mee. Ik ben bezorgd

dat dit te snel is en dat daar ook fouten in gemaakt zullen

worden. Maar in de beantwoording van de schriftelijke

vragen gaf de minister aan dat het met terugwerkende

kracht tot 2020 is. Daar zitten twee groepen in waarvan het

heel raar is dat die daarin vallen. Dat is de groep waarbij

de indexatie niet goed gegaan is. Als je in 2015 niet goed

Minister Van HijumMinister

De heer De Jong vroeg nog — dit is mijn laatste punt bij

dit blokje WIA — naar de stappen die ik ga zetten om de

grote tekorten aan verzekeringsartsen bij het UWV op te

lossen. Ik heb in oktober al aangegeven dat het UWV er

alles aan doet om artsen te werven en op te leiden, maar

dat wel moet doen in de context van een heel krappe

arbeidsmarkt. Daarnaast kijken we wat er aan vereenvoudigingen mogelijk is. Bijvoorbeeld de maatregel Praktisch

beoordelen zorgt voor iets meer capaciteit, of voor minder

beroep op capaciteit, moet ik eigenlijk zeggen. Ook moet

de andere manier van werken binnen het UWV in sociaalmedische centra ertoe leiden dat het UWV meer beoordelingen kan gaan verrichten. We schelden ook voorschotten

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-13

kwijt. Mensen moeten zo min mogelijk last hebben van

lange wachttijden. Naar dat soort verbeteringen die het

beroep op de capaciteit beperken, blijven we continu zoeken.

Het eerlijke verhaal is ook dat er geen oplossingen zijn

waarmee we die mismatch op korte termijn kunnen oplossen. We blijven dus te maken hebben met achterstanden.

Ik vind het erg vervelend om dat te moeten constateren.

Natuurlijk blijf ik samen met het UWV zoeken naar oplossingen die de achterstanden echt kunnen verminderen, maar

we weten ook dat alleen maatregelen voor de middellange

en de lange termijn uiteindelijk fundamenteel soelaas bieden. Dat maakt dat we de adviezen van de commissie-

OCTAS om het stelsel te vereenvoudigen met urgentie

moeten oppakken. Daarover zal ik uw Kamer nog voor het

einde van het jaar informeren.

Dat was het blokje WIA, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Ik schors tot 19.45 uur en wens u allen smakelijk eten.

De vergadering wordt van 18.42 uur tot 19.45 uur geschorst.

De voorzitterVoorzitter

Ik heropen, en het woord is aan de minister.

Minister Van HijumMinister

Dank u wel, voorzitter. Nog een paar blokjes te gaan, te

beginnen met de krapte op de arbeidsmarkt. Het is inmiddels wel weer even geleden, 40 jaar, dat vakbonden en

werkgevers het land uit de crisis haalden met het Akkoord

van Wassenaar. Dat was toen een oplossing voor het

grootste probleem van die tijd: massale werkloosheid. Nu

zitten we in een hele andere situatie: krapte op de arbeidsmarkt, die ons uit de slaap houdt. En dat probleem zal

voorlopig nog wel even blijven. De heer Vijlbrief vroeg mij

om een schets van de betekenis van die krapte op de

arbeidsmarkt voor onze economie. Die krapte zet onze collectieve en private ambities stevig onder druk. Denk aan de

zorg, aan het onderwijs, aan de technische beroepen. Dat

heb ik afgelopen week nog in de regio Zwolle kunnen zien.

De staatscommissie demografie wees daar ook op. Voor

veel werkgevers is krapte de grootste belemmering in hun

bedrijfsvoering. De werkdruk neemt toe, en sommige

bedrijven zien zich genoodzaakt om hun prijzen te verhogen

of openingstijden te beperken. Een hele andere situatie dus

dan in 1982, maar samen optrekken met werkgevers en

werknemers is het devies. Naast uitdagingen biedt een

krappe arbeidsmarkt natuurlijk ook een aantal kansen.

Werkzoekenden kunnen makkelijker een baan vinden die

bij hen past, wellicht tegen een hoger salaris, en ook voor

groepen die er moeilijk tussen kwamen zoals ouderen,

mensen met een migratieachtergrond en langdurig bijstandsgerechtigden ontstaan kansen. En niet te vergeten:

krapte zal werkgevers ook stimuleren om te innoveren en

om hun productiviteit te vergroten. Die krapte dwingt om

ook anders naar je productieprocessen te kijken. Dat is wat

ik in algemene zin kan zeggen over welke impact het heeft

op de economie.

Om de krapte tegen te gaan, is het van belang dat meer

mensen aan de slag gaan, zoals ook mevrouw Van Dijk

terecht opmerkte. Zo zorgen we dat er minder mensen langs

de kant staan en we ook minder afhankelijk worden van

arbeidsmigratie. Ook de heer Boon verwees daarnaar. Dus:

werken moet meer lonen. Dat is een agenda die breder in

deze Kamer wordt gedeeld: je moet meer overhouden van

je verdiende euro, en het moet ook lonen om aan de slag

te gaan. We kijken bijvoorbeeld ook naar ouderen, mensen

met een afstand tot de arbeidsmarkt; doelgroepen die nu

nog moeilijk aan de bak komen. Hoe minder belemmeringen

mensen ervaren om aan de slag te gaan, hoe beter het is.

Daarom maken we het ook makkelijker om mantelzorg en

werk te combineren, want ook dat is een belangrijke randvoorwaarde om mensen in staat te stellen om meer uren

te kunnen maken. We maken het ook makkelijker —

mevrouw Saris vroeg onder andere daarnaar — om een

opleiding of training te volgen voor werk in sectoren die

om personeel staan te springen. Dat noemen we de sectorale ontwikkelingspaden, waarbij we ook kijken naar welke

opleiding nodig is om tot de vervulling van een bepaalde

vacature te komen, ook door het onderwijs dat daarmee

gepaard gaat te ondersteunen. Ook willen we zorgen voor

een hogere arbeidsdeelname onder gezinsmigranten, statushouders en asielzoekers met een grote kans op een

verblijfsvergunning. Dat zijn een aantal maatregelen die

we nu treffen. Ik zeg u toe dat die krapteaanpak verder wordt

geconcretiseerd en uitgewerkt in de brede arbeidsmarktagenda die ik nog voor de kerst naar de Kamer zal sturen.

Een hogere arbeidsparticipatie alleen is niet voldoende om

die krapte op te lossen. Het vraagt echt om een bredere

aanpak en ook een verhoging van de productiviteit. De heer

Boon en de heer Aartsen hebben daarop gewezen. Het

kabinet gaat daarom met het bedrijfsleven een productiviteitsagenda opstellen. De minister van Economische Zaken

gaat u hierover informeren voor de kerst. We kijken in onze

bredere arbeidsmarktagenda hoe we de kwaliteit van werk

kunnen verhogen en hoe we vraag en aanbod op de

arbeidsmarkt beter bij elkaar kunnen brengen.

VVDDe heer AartsenVVD

Voorzitter. Ik had een vraag over de kansrijke, maar vooral

ook de kansarme asielzoekers. In de feitelijke beantwoording

die we vanmiddag kregen, geeft het kabinet aan dat het

geen onderscheid maakt op dit moment tussen kansrijke

en kansarme asielzoekers ten aanzien van het verstrekken

van werkvergunningen. Het schrijft ook dat dat wel moet

voor een toekomstige Europese opvangrichtlijn. Die moet

uiterlijk in 2026 zijn geïmplementeerd hier in Den Haag. Ik

ben benieuwd of de minister bereid is om ons toe te zeggen

dat hij het UWV gaat vragen om uitvoering te geven aan

de motie-Becker/Flach om geen tewerkstellingsvergunningen te verlenen aan kansarme asielzoekers vooruitlopend

op die richtlijn, omdat we het onmenselijk vinden om tegen

mensen waarvan de minister van Asiel en Migratie zegt "u

moet weg" vanuit de andere kant te zeggen: u mag hier wel

werken.

Minister Van HijumMinister

Feitelijk is het inderdaad zo dat het nu na een halfjaar is

toegestaan om te werken. Daarbij wordt dat onderscheid

niet gemaakt. Dat onderscheid zullen we op grond van de

richtlijn scherper moeten maken. Overigens is het onderscheid tussen kansrijk en kansarm nog best lastig te opera-

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-14

tionaliseren. Het gaat dan bijvoorbeeld om mensen uit

veilige landen voor wie de kans dat ze hier een vergunning

krijgen niet zo groot is. Voor hen willen we die mogelijkheden dan beperken. Vooruitlopend daarop ben ik bereid om

te kijken of het UWV daar al op moet en kan anticiperen.

D66De heer VijlbriefD66

Ik ging ervan uit dat de minister het onderwerp "krapte"

had afgerond. Bij de categorieën mogelijkheden om iets

aan de krapte te doen noemde hij, bewust of onbewust,

niet dat mensen ook meer uren zouden kunnen gaan werken. De participatie in Nederland is sinds de jaren tachtig

enorm gestegen in aantal personen, maar niet in aantal

uren. We hebben nog steeds relatief veel mensen in kleine

deeltijdbanen. D66 heeft daar een voorstel voor gedaan.

Daarop reageert de minister op een aantal manieren die ik

niet helemaal terecht vind, maar dat hoeven we nu niet

helemaal uit te discussiëren; ik zal straks nog wel een motie

indienen om dat instrument toch verder te laten uitwerken.

De minister schetste net, in het eerdere blok, de aanpak dat

je het moet hebben van een nieuw belastingstelsel en een

heel nieuw toeslagenstelsel. Daar ben ik het natuurlijk mee

eens, maar het probleem daarmee is dat dat er niet volgend

jaar al komt. We moeten dus nu iets doen om ervoor te

zorgen dat mensen meer uren gaan werken. Wij hebben

daar een heel simpele oplossing voor, namelijk: zorg dat

je mensen die meer dan drie dagen per week werken — als

de minister problemen heeft met die drie dagen, kun je ook

praten over vier dagen — een extra beloning geeft als ze

dat doen. Ik ben toch op zoek naar wat daar nou precies

het probleem mee is, behalve de vormgeving.

Minister Van HijumMinister

Om te beginnen wil ik toch even verwijzen naar het project

Meer uren werkt! Ik kom daar straks in het blokje over gezin

en werk nog op terug. Dat project heeft wel degelijk de

bedoeling — dat is ook een Groeifondsvoorstel — om in

een aantal kraptesectoren, waaronder de zorg, de kinderopvang en het onderwijs, waarin ook relatief veel in deeltijd

wordt gewerkt, te kijken hoe je mensen kunt stimuleren om

meer uren te werken. Dat wordt breed bekeken, dus er

wordt dan gekeken welke interventies daarbij helpen. Dat

kan een financiële prikkel zijn, maar heel vaak is de prikkel

die nodig is niet primair financieel. Het heeft vaak ook te

maken met roosters, met de flexibiliteit van het werk of met

de combinatie van arbeid en zorg. In die sectoren proberen

we heel gericht te kijken naar wat er nodig is om de deeltijdfactor te vergroten. De heer Vijlbrief zei dat ik dat niet

had genoemd; ik meende dat ik dat wel had genoemd. Het

heeft dus geen principiële redenen. Ik geloof net als de heer

Vijlbrief dat dit absoluut een knop is waar we aan zouden

kunnen draaien, maar dan wel in die brede context.

De heer Vijlbrief komt er iedere keer op terug — daar hebben we in de brief over werkend Nederland al iets over

geschreven — dat het financieel lastig handen en voeten

te geven is, omdat zo'n bonus ook beschikbaar zou komen

voor de grote groep mensen die al voltijds werkt en daarmee eigenlijk ook niet doelmatig is, tenzij je het in de sector

zelf laat organiseren. Een werkgever kan zelf een bonus

uitreiken. De heer Aartsen zei dat net ook. Maar dan loop

je tegen een aantal juridische beperkingen aan. Het moet

juridisch wel te rechtvaardigen zijn dat je onderscheid maakt

tussen voltijds werkenden en deeltijds werkenden, in termen

van de arbeidsvoorwaarden die je biedt. Ook voor een

werkgever kan dat een doelmatigheidsafweging zijn, maar

moet je zo'n bonus dan ook niet bieden aan de mensen die

al voltijds werken? Misschien zou je dan eigenlijk met

terugwerkende kracht je arbeidsovereenkomst ongedaan

moeten maken om dan alsnog voltijds te gaan werken met

een bonus, om het maar even zo te zeggen. Het is een

prikkel die niet altijd doelmatig is. Dat is eigenlijk de reden

waarom we daar niet in algemene zin enthousiast over zijn.

D66De heer VijlbriefD66

De minister heeft gelijk dat er ook hele andere factoren zijn.

We gaan het straks met de staatssecretaris misschien nog

wel even hebben over de kinderopvang, die daarbij een

grote rol speelt. Dat is allemaal helder. Maar toch even: dat

er, in economentermen, deadweight loss is, namelijk dat

ook mensen die al drie of vier dagen werken dat voordeel

krijgen, vind ik niet zo erg, want dat zijn nou juist de groepen die je wilt helpen, want daar zitten vaak de middeninkomens in. Ik vind dat argument dus niet zo overtuigend.

Het klopt dat het niet alleen een marginale prikkel geeft en

dat het ook geldt voor de mensen die al zo veel uren werken, maar daarvan denk ik: daarmee ondersteun je de

werkenden. Dit kabinet wil zo graag gericht lastenverlichting

geven aan werkende mensen; nou, dat is precies wat je dan

doet. Dus what's the problem?

Minister Van HijumMinister

Het geld.

D66De heer VijlbriefD66

Dan begrijpen we elkaar weer.

Minister Van HijumMinister

Dat is er niet en dat is een niet onbelangrijke factor, evenals

de principiële punten daarbij. Nogmaals, ik denk dat het

goed is om met de werkgevers wel degelijk te bezien wat

we kunnen doen om de urenfactor te vergroten. De ruimte

die we kunnen bieden, bieden we daarvoor. Ik denk dat het

goed is om van die aanpak te leren. Ik ben absoluut van

plan om die lessen terug te laten komen en te bezien of we

er beleidsmatig echt niet meer mee kunnen doen. Ik snap

de urgentie die de heer Vijlbrief hier aan de dag probeert

te leggen. Ja, het moet uit de lengte of uit de breedte komen

en we hebben een beperkt aantal bronnen waaruit we de

arbeidskrapte kunnen helpen oplossen. Dit is er absoluut

een van, dus ik ontken dat niet. Maar aan dit specifieke

middel zitten wel wat haken en ogen.

D66De heer VijlbriefD66

Voor de volgers van dit debat: dat geld hebben wij er al bij

geleverd. Wij denken dat het verlagen van het eigen risico

geld over de balk smijten is en dat je het beter op deze

manier kunt inzetten. Dat hebben we al eerder gezegd. Maar

goed, daar mag iedereen politiek zo over denken als hij wil.

Het gaat erom, of je dat geld daarvoor wilt aanwenden.

Maar goed, ik zal daar straks een motie over indienen. Ik

zou de minister willen verzoeken om nog eens goed naar

de ins en out van dit voorstel te kijken.

Minister Van HijumMinister

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-15

Dat kan ik zeker toezeggen, want nogmaals: we zijn er niet

op uit om creatieve ideeën de kop in te drukken op dit punt.

VVDDe heer AartsenVVD

Ik zou hier toch even op door willen gaan. Ik sluit me wel

aan bij de heer Vijlbrief. Ik denk dat we ten aanzien van dit

instrument echt even moeten kijken hoever we kunnen gaan

qua creativiteit. We hebben volgens mij pilots lopen bij

VWS en we hebben pilots lopen bij OCW, vanuit hun

werkgeversrol. Is de minister dan ook bereid om te zeggen:

daar gaan we volle bak mee door? Het komt niet uit de

begroting SZW. Dat moeten die ministeries dan besluiten

vanuit hun werkgeversrol. Maar goed, dat lost daar een

hoop problemen op. Ik ben ook benieuwd of we een paar

creatieve instrumenten kunnen bedenken. Als we het over

geld hebben: we hebben bijvoorbeeld bij het Belastingplan

de werkkostenregeling verhoogd. Ik denk dat het goed zou

zijn als dit ministerie, SZW, onderzoek gaat doen: kun je

via een gerichte vrijstelling in de werkkostenregeling het

mogelijk maken voor werkgevers om dit aan te bieden,

bijvoorbeeld? Dat soort instrumenten moeten we volgens

mij echt op tafel hebben, zodat we als Kamer kunnen

beslissen in welke mate we een en ander inzetten, bijvoorbeeld bij zo'n verruiming van de WKR. Die hadden we heel

graag willen inzetten om de arbeidsmarktkrapte aan te

pakken. Alleen ligt dat voorstel nu niet op tafel. Dat is het

ingewikkelde.

Minister Van HijumMinister

Ik herhaal dat ik er niet op uit ben om, daar waar creatieve

ideeën zijn, op voorhand al te zeggen "het kan niet". We

kijken er echt serieus naar. Dus ook nu zal ik weer toezeggen: op het moment dat we met de arbeidsmarktkraptebrief

komen en we de verschillende sporen nagaan, zal ik

opnieuw aandacht besteden aan de vraag "wat kunnen we

met meer uren, wat doen we in verschillende sectoren en

wat kunnen we er wellicht bovenop doen?" Ook de werkkostenregeling kan misschien wat ruimte bieden. Ik sluit het

niet uit, maar het is natuurlijk wel een regeling met specifieke doelen en wettelijke kaders. Op dat soort zaken zal ik

in de brief nader ingaan.

SGPDe heer FlachSGP

Ik heb in mijn eerste termijn en ook in het interruptiedebat

een lans gebroken voor mensen die zich onbetaald voor

een deel van hun tijd of volledig inzetten voor allerlei

maatschappelijk nuttige functies. Zou de minister in de

bepaling van de doelmatigheid van maatregelen in zijn

kraptebrief kunnen ingaan op het netto-effect? Stel je de

mensen voor die nu hun tijd gratis inzetten om op de

buurkinderen te passen of een zieke buurman of partner te

verzorgen. Dat moet dan allemaal worden overgenomen

door betaalde kinderopvangkrachten of door de wijkverpleegkundige. Met andere woorden: de krapte zal verschuiven. Eigenlijk is mijn vraag: wil de minister kijken naar wat

de maatregelen uiteindelijk netto opleveren voor het

terugdringen van de krapte?

Minister Van HijumMinister

Daar wil ik aandacht aan besteden. Of ik het kwantitatief

precies kan becijferen, weet ik niet. Ik wil daar best een

poging toe doen. Ik zie wel dat er natuurlijk een soort uitruil

is met de dingen die informeel gebeuren, in termen van

mantelzorg, onderlinge zorg en opvoeding. Als je meer

betaalde uren gaat werken, kan dat ertoe leiden dat dit tot

een verschuiving ergens ander leidt. Toch is het ook zo dat

uit verschillende onderzoeken blijkt dat heel veel mensen

best meer zouden willen werken. De verwachting is dat

daar wel degelijk een netto positief effect van zou kunnen

uitgaan als je de randvoorwaarden daarvoor beter op orde

brengt, in termen van verlof en flexibiliteit in werktijden.

Het zit 'm niet alleen maar in een beroep op een alternatief

doen. Het zit 'm ook in de mate waarin je in staat wordt

gesteld om je baan daadwerkelijk met je zorgtaak te combineren. Daar is ook nog een hoop te winnen. Ik zal proberen

om die zaken in samenhang met elkaar te schetsen in de

arbeidsmarktkraptebrief.

SGPDe heer FlachSGP

Als de mensen dat zelf willen, is dat natuurlijk helemaal

prima, maar ik ben blij met het antwoord van de minister.

Hij zegt dat hij gaat proberen te komen met een dashboard

dat niet te smal alleen maar focust op het aantal uren participatie, maar ook op netto-effect dat het heeft op de krapte

op de arbeidsmarkt. Dank daarvoor.

Minister Van HijumMinister

Dat brengt me op het thema arbeidsmigratie. Arbeidsmigranten zijn onderdeel van onze discussie over de arbeidsmarkt, maar ook onderdeel van de Nederlandse samenleving. Laat ik daarmee beginnen. Ze zijn nodig voor onze

economie en zullen dat ook zeker blijven. Maar ik heb er al

een aantal malen aandacht voor gevraagd en ik ben erop

ingegaan dat we uitbuiting en onderbetaling keihard moeten

aanpakken, ook in het belang van al die ondernemers die

zich wel eerlijk aan de regels houden en dat zijn gelukkig

de meeste. Daarom wil ik dat we toegaan naar een veel

gerichter beleid voor arbeidsmigratie, waarbij we lusten en

lasten eerlijker over de samenleving verdelen en arbeidsmigratie tegen lage lonen zo veel mogelijk tegengaan en juist

stimuleren dat werkgevers innoveren en investeren in productiviteitsverhogende technologie. Dat wil ik nadrukkelijk

samen doen met mijn collega van Economische Zaken.

De heer Boon vroeg of ik samenwerk met provincies om

de vraag naar arbeidsmigranten in laagproductieve sectoren

te voorkomen. Ik heb al aangegeven dat dat nadrukkelijk

een van de belangrijkste opdrachten is voor het kabinet.

Dat vraagt om een aantal richtinggevende keuzes voor

economie en arbeidsmarkt, want de arbeidsmigranten

komen nu eenmaal omdat er vraag is naar hun arbeid. Wij

brengen nu in verschillende trajecten de keuzes en maatregelen in kaart, net als de gevolgen daarvan voor verschillende sectoren en onze economie. Ik heb onder andere

toegezegd een interdepartementaal beleidsonderzoek te

starten, ook naar de effecten van subsidies en fiscale

maatregelen. We hebben ook de SER gevraagd om een

advies. We gaan ook nog met het bedrijfsleven en EZ een

productiviteitsagenda opstellen. Wat betreft de provincies

kan ik toezeggen dat ik in 2025 met alle provincies in

gesprek ga over het thema arbeidsmarkt. Ik wil dus ook

weten welke specifieke problemen er in de verschillende

provincies spelen, want de ene provincie is de andere niet.

Krapte komt overal voor, maar waar precies en hoe je erop

inspeelt kan echt per regio verschillen. Daarbij zullen we

ook het thema arbeidsmarkt nadrukkelijk aan de orde stellen. Het antwoord is dus: ja, ik ben ook bereid om met

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-16

provincies en gemeenten en arbeidsmarktregio's op dit

punt samen te werken.

De heer Ergin vroeg hoe we kunnen voorkomen dat de

boodschappen duurder worden en de personeelstekorten

toenemen als we inzetten op minder arbeidsmigratie. Een

brede afweging tussen kosten en baten van beleid is

natuurlijk altijd belangrijk, want de boodschappen moeten

ook betaalbaar blijven. Ik heb net al aangegeven dat het

ibo en de SER met een brede blik gaan kijken naar de

vraagstukken op de arbeidsmarkt en op de arbeidsmigratie.

Tegelijkertijd kan ik ook niet ontkennen dat het in sommige

sectoren zo kan zijn dat die krapte ertoe gaat leiden dat

specifieke producten of diensten duurder worden. Dat is

ook nu al het geval. Dat is een gegeven dat we onder ogen

moeten zien. De economie past zich aan krapte en schaarste

aan. Vraag en aanbod zullen daarop inspelen.

Mevrouw Patijn vroeg aandacht voor het aspect gezondheidszorg voor arbeidsmigranten. Ik wil daar twee dingen

over zeggen. De minister van VWS heeft aangekondigd dat

er per 2027 structureel wordt bezuinigd op de Subsidieregeling medisch noodzakelijke zorg aan onverzekerden door

alleen nog acute zorg te vergoeden. Dat raakt inderdaad,

zoals terecht werd opgemerkt, onverzekerde EU-burgers.

Op verzoek van de Kamer hebben de bewindspersonen van

VWS toegezegd voor 1 januari 2025 een brief aan de Kamer

te sturen waarin inzicht wordt gegeven in de precieze uitwerking van die maatregel en ook de juridische haalbaarheid daarvan. Ik ben ook van plan die uitwerking nauwgezet

te volgen, want ik begrijp ook de zorg van de Kamer. Samen

met VWS werk ik aan het terugdringen van het aantal

onverzekerden in Nederland. Toegang van arbeidsmigranten tot de gezondheidszorg is dankzij de inspanningen van

zorgverzekeraars en nieuw beleid ook verbeterd. De commissie-Roemer is daar expliciet op ingegaan. Ik heb met

mevrouw Patijn eerder discussies gehad over de verplichtstelling, of althans de mogelijkheid voor werkgevers om

inhoudingen te doen ten gunste van huisvesting en zorgverzekering. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat ook die

mogelijkheid heeft geleid tot een relatief hoge verzekeringsgraad onder arbeidsmigranten. Dat is ook de reden waarom

ook bij vakbonden en werkgevers de steun voor die inhoudingsregeling vrij hoog is. Zorgverzekeraars bieden speciale

collectiviteiten aan voor arbeidsmigranten, investeren in

betere informatievoorziening en toegankelijkheid en maken

afspraken met huisartsenpraktijken. Samen met VWS zet

ik in op betere voorlichting aan arbeidsmigranten, zorgverleners en hulpverleners in het sociaal domein. We kijken

ook hoe we de informatie hierover kunnen verbeteren,

onder andere via het project Work in NL.

Mevrouw Saris, mevrouw Patijn en de heer Aartsen vroegen

naar de financiering van de pilot voor kortdurende opvang

van dakloze EU-arbeidsmigranten. Voor arbeidsmigranten

geldt te vaak dat zij hun huis kwijtraken als zij hun baan

kwijtraken. Het is belangrijk dat zij dan niet op straat hoeven

te slapen en goede ondersteuning krijgen. Die pilots bieden

dat. In de vier grote steden en Venlo en Eindhoven worden

deze uitgevoerd. Ik zie absoluut de waarde van deze pilots.

Ik ben ook in gesprek met mijn collega van VWS en met de

Vereniging van Nederlandse Gemeenten over de voortzetting na 2025 en over een uitbreiding van die pilot. Mijn

streven is om de Kamer daar na de jaarwisseling over te

informeren. Ik ben oprecht enthousiast over die pilots. Voor

arbeidsmigranten die hun werk zijn kwijtgeraakt lijken de

pilots daadwerkelijk bij te dragen aan het voorspoedig en

snel vinden van een nieuwe baan of er wordt op terugkeer

ingezet. Vaak liggen daar persoonlijke redenen aan ten

grondslag, maar dat gaat niet altijd vanzelf. Stichting Barka

doet buitengewoon goed werk door ook in de netwerken

van mensen herstelwerk te verrichten, waardoor terugkeer

wel tot de mogelijkheden kan behoren. Om gemeenten te

ondersteunen en te facilitairen bij hoe ze hiermee om kunnen gaan, hebben wij een Checklist gelijke behandeling EUburgers gepubliceerd waarmee gemeenten kunnen bepalen

welke arbeidsmigranten recht hebben op opvang. Dat was

het thema maatschappelijke opvang.

Dan kom ik bij het thema arbeidsmarktpakket. Een soepel

functionerende arbeidsmarkt is cruciaal voor onze welvaart,

maar te veel mensen zijn onzeker over hun werk en inkomen

en werkgevers zijn onvoldoende wendbaar. Een aantal jaar

geleden zag de commissie-Borstlap dat al. Dat is ook de

reden waarom ik in beginsel doorga met het arbeidsmarktpakket, samen met werkgevers en werknemers. Het doel

is: meer zekerheid, wendbaarheid en duidelijkheid.

Voordat ik inga op de specifieke vragen over de wetsvoorstellen uit het arbeidsmarktpakket, wil ik kort stilstaan bij

het advies van de Raad van State op het wetsvoorstel Meer

zekerheid voor flexwerkers en het wetsvoorstel Verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden, de

Vbar. De Raad van State heeft bij beide wetsvoorstellen het

dictum b gegeven. Dat is een relatief gunstig oordeel.

Daarmee is er op zichzelf niet een directe aanleiding om de

twee wetsvoorstellen te heroverwegen. Maar de Raad van

State is ook kritisch. De Raad van State wijst erop dat de

verschillen tussen vaste en flexibele contracten groot blijven

en dat het arbeidsmarktpakket dit niet volledig in balans

brengt. Ik heb het voornemen om in januari hierover in

gesprek te gaan met sociale partners en de analyse van de

Raad van State op ons te laten inwerken.

Ook wijst de Raad van State er bij de Vbar terecht op dat

werkgevers en werkenden behoefte lijken te hebben aan

meer vrijheid binnen de werkrelatie. Dat staat los van de

contractvorm van hun werkrelatie. Ook mensen die in dienst

zijn, kunnen vrijheid ervaren op hun werk, bijvoorbeeld

door tijd- en plaatsonafhankelijk werken, werken met wisselende taken en werken voor verschillende organisaties.

Ook vaste contracten bieden mogelijkheden om die vrijheid

en diversiteit te ervaren, maar dat gebeurt nog onvoldoende. Mevrouw Van Dijk wees onder andere al op de

mogelijkheid van een urenbank. Daarmee kun je gewerkte

uren later inzetten voor verlof. Er zijn werkgevers die deze

afspraken al met werknemers maken. Deze mogelijkheid

wordt ook in sommige cao's geboden, bijvoorbeeld in de

cao Metalektro.

Kortom, veel organisaties zijn bezig om invulling te geven

aan die vrijheid binnen de werkrelatie. Ik heb daar nog

verschillende andere voorbeelden van. Die vrijheid is ook

hard nodig, want het is een van de manieren om het vast

contract passend te maken, bij de tijd te brengen en aantrekkelijk te maken.

Dan over de wetsvoorstellen zelf. O, ik zie dat er nog een

vraag is.

VVDDe heer AartsenVVD

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-17

Ik stelde vragen over de relatie tussen de Vbar en de hangende prejudiciële vragen bij de Hoge Raad. Ik begreep

eerst dat beide wetsvoorstellen dit jaar nog naar de Kamer

zouden komen. Ik begrijp echter van de minister dat hij in

januari eerst nog met de polder gaat praten, en waarschijnlijk ook nog met de zelfstandigen. We verwachten binnenkort de uitspraak van de Hoge Raad. Is de minister bereid

om die vragen eerst af te wachten, alvorens hij het wetsvoorstel Vbar naar de Kamer stuurt?

Minister Van HijumMinister

Ja. Voordat we meer stappen in het wetstraject zetten, wil

ik goed kijken wat het advies van de Raad van State betekent. Ik wil ook weten of het brede herstel op de arbeidsmarkt en het herstel van de balans gaat lukken, want dat is

wat we uiteindelijk willen bereiken. Doen we voldoende om

dat binnen handbereik te brengen? Ja, ik wil daarbij de

verwachte uitspraak van de Hoge Raad betrekken over de

prejudiciële vragen. Die gaan over de FNV-Uber-zaak. Als

die uitspraak er ligt, zal ik de Kamer informeren over de

gevolgen daarvan voor het wetsvoorstel, vooral voor het

verduidelijkingsonderdeel. We verwachten die uiterlijk in

februari. Hopelijk nog iets eerder, maar ik durf dat niet met

zekerheid te zeggen. Je zou dan ook kunnen beoordelen of

het opknippen opportuun is of niet. Ik moet daarbij aantekenen dat het onderdeel "verduidelijking" ook onderdeel is

van het Herstel- en Veerkrachtplan. Dat is het beroemde

Europese plan, althans de voorwaarden die vanuit Europa

worden gesteld aan het bedrag van 5 miljard dat de vorige

regering heeft binnengehaald uit het Herstel- en Veerkrachtfonds. Daar staat een aantal mijlpalen in en deze hoort

daarbij. Het betekent dat het onderdeel "verduidelijken

arbeidsrelatie" uiterlijk op 1 januari 2026 moet ingaan. Dat

kan consequenties hebben. Je kunt er ook wel weer uitzonderingen op bedingen, maar dat moet je goed voorbereiden.

Dat kan wel financiële consequenties hebben en ik moet

dat hier als randvoorwaarde aangeven.

SGPDe heer FlachSGP

Gewoon om even te checken of ik het goed gehoord heb.

Hoor ik de minister nu zeggen dat hij kan beoordelen of hij

beide onderdelen van de Wet Vbar kan splitsen, als hij het

oordeel van de rechter heeft over de Uber-zaak? Kan de

minister iets preciezer aangeven hoe hij dat tijdpad ziet? Is

dat direct na de zaak? Wij hebben best wat haast bij het

onderdeel, waarbij we het uurtarief gaan vastleggen. We

kunnen dan misschien wat meer tijd nemen voor het lastiger

arbeidsrelatievermoeden, zodat het iets zorgvuldiger

gewogen kan worden. Over de splitsing ligt een aangehouden motie. Kan de minister het tijdpad na die uitspraak nog

even schetsen?

Minister Van HijumMinister

Ja, zodra er een uitspraak is, zal ik onze interpretatie daarvan zo snel mogelijk met de Kamer delen. Dat zal ik ook de

consequenties voor het wetsvoorstel schetsen. Daarbij

speelt met name hoe tegen het aspect ondernemerschap

wordt aangekeken, in relatie tot hoe dat in het wetsvoorstel

is verwerkt. Ik ken de zorgen van de Kamer over hoe deze

twee zich tot elkaar verhouden. Ook in het licht van de eerdere kritiek van de Raad van State vinden we het verstandig

om daar nog eens heel goed naar te kijken. Uiteindelijk wil

je die balans goed hebben. Ik denk dat die uitspraak ons

daarbij kan helpen.

De heer Boon vroeg wat ik ga doen aan de onrust onder

zzp'ers en werkgevers over het vervallen van het handhavingsmoratorium voor zelfstandigen. Ik hoor goed wat ook

in de praktijk de zorgen van sommige zelfstandigen en

opdrachtgevers zijn. Onze organisaties, zowel bij Financiën

als bij Sociale Zaken, zijn in gesprek om daar zo veel

mogelijk verduidelijking bij te geven. Het kabinet neemt

ook meerdere maatregelen om die duidelijkheid te geven

en opdrachtgevers goed te informeren. Daar heb ik u,

samen met de staatssecretaris van Financiën, in september

over geïnformeerd. Zo werkt de Belastingdienst samen met

vertegenwoordigers van opdrachtgevers en zzp'ers om hun

achterbannen goed te informeren over de opheffing, maar

ook om ze bewust te maken van hun verantwoordelijkheid

bij de kwalificatie van de arbeidsrelatie.

We zijn ook een communicatiecampagne gestart. Misschien

kan ook deze uitleg daaraan bijdragen. Het gaat erom dat

de keuze voor een contractvorm echt hoort bij de feitelijke

situatie. De informatie daarover is te vinden op hetjuistecontract.nl. Ik heb nog even gekeken of die website het wel

doet, maar dat is het geval; de goede informatie staat erop.

Op die website kun je echt snel duidelijkheid krijgen, in elk

geval in grote lijnen, over welk contract op jou van toepassing is. Dat doen we aan de hand van situaties die in de

praktijk veel voorkomen. Dat is nu voor een aantal branches

en sectoren in beeld gebracht. Stapsgewijs wordt dat in de

komende weken verder uitgebreid.

We zorgen ook voor een zachte landing. De Belastingdienst

zal coulant omgaan met het opleggen van boetes bij partijen

die kunnen laten zien dat ze aan de slag zijn met het verkleinen van de schijnzelfstandigheid binnen hun organisatie.

Mevrouw Van Dijk vroeg of het socialezekerheidsstelsel

nog voldoet in deze veranderende arbeidsmarkt en of wij

kunnen leren van onze Belgische buren. Het laatste kan

uiteraard altijd. Ik zeg erbij dat wij natuurlijk onze eigen

manier hebben om de balans op de arbeidsmarkt te herstellen — landen zijn natuurlijk nooit helemaal vergelijkbaar —

maar we kijken ook wat we kunnen leren van andere landen

en van welke fouten we kunnen leren. Daarbij merk ik wel

op dat voor België een andere balans geldt tussen werkenden en zelfstandigen, waarbij ook de fiscale behandeling

en de socialezekerheidsbehandeling van zelfstandigen op

een andere manier vorm krijgt dan in de Nederlandse situatie. Maar daar waar wij kunnen leren van Belgische

gezichtspunten, zullen wij dat zeker doen. Zo hebben wij

de criteria verduidelijkt die belangrijk zijn voor de beoordeling van de arbeidsrelatie, en daarbij ook naar België gekeken. Ook hebben wij een rechtsvermoeden voor kwetsbare

werkenden geïntroduceerd.

Mevrouw Saris vroeg nog wanneer de Kamer de uitwerking

van het wetsvoorstel re-integratie tweede spoor kan verwachten. Dat wetsvoorstel maakt het mogelijk dat kleine

en middelgrote werknemers de re-integratie na één jaar

ziekte volledig kunnen richten op het vinden van een

werkplek bij een andere werkgever. Het plan is om de

basisverzekering arbeidsongeschiktheid zelfstandigen en

de re-integratie tweede spoor in één wetsvoorstel aan uw

Kamer aan te bieden. Ik heb u al eerder geïnformeerd over

het feit dat het beter uitvoerbaar maken van de basisverzekering arbeidsongeschiktheid zelfstandigen meer tijd kost

dan gedacht. Die koppeling neem ik ook mee in mijn over-

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-18

wegingen over de balans binnen het totale pakket, waar ik

het in januari met de sociale partners over ga hebben.

Daarnaast is er ook nog geld beschikbaar om de re-integratie via het tweede spoor te verbeteren. Ik ben nog in overleg

met de sociale partners om te bekijken hoe we die middelen

het beste kunnen besteden.

Voorzitter. Mijn laatste blokje gaat over het thema arbeid,

zorg en gezin. Daar is het al even over gegaan.

De voorzitterVoorzitter

Eerst de heer Boon nog even. Het woord is aan u.

PVVDe heer BoonPVV

Ik heb een huishoudelijke mededeling: ik heb tot nu toe het

antwoord op twee vragen gemist. Ten eerste miste ik een

reactie op de motie over de boetes van de Arbeidsinspectie

bij illegale werknemers. Ten tweede hebben wij met

betrekking tot de Wtta gevraagd of het mogelijk is dat

mensen die zich schuldig maken aan uitbuiting hoofdelijk

aansprakelijk gesteld kunnen worden en een verbod kunnen

krijgen om in die sector te blijven werken.

Minister Van HijumMinister

Ik weet van beide vragen dat die schriftelijk zijn beantwoord.

Het antwoord op beide vragen zit bij de schriftelijke beantwoording.

SPDe heer Van KentSP

Ik zat eigenlijk nog te wachten op de antwoorden op mijn

vragen over het ontslag op staande voet en een uitzendverbod in een aantal sectoren.

Minister Van HijumMinister

Daarvoor geldt hetzelfde. Die heb ik ook in de schriftelijke

antwoorden voorbij zien komen.

Dan kom ik bij mijn laatste blokje: arbeid, zorg en gezin. De

heer Flach wees erop dat het leven meer is dan alleen

betaald werk; minstens zo belangrijk is de zorg die wij dragen voor onze naasten en voor onze gezinnen. Maar hoe

combineer je dat werk met de mantelzorg voor ouders, met

het opvoeden van kinderen of met vrijwilligerswerk? Ouders

en jongeren voelen allemaal de druk in een samenleving

die altijd maar aanstaat. Daarom is het ook belangrijk dat

de overheid gezinnen een helpende hand biedt. En daarom

— dat staat ook nadrukkelijk in het regeerprogramma —

maken we kinderopvang goedkoper voor alle werkende

ouders, ontlasten we ouders administratief door de vergoeding niet meer via hen, maar via de instelling te laten lopen,

verhogen we het kindgebonden budget, zetten we de

financiering van gratis schoolmaaltijden door, vergroten

we de bekendheid van het recht op flexibel werken — ooit

een initiatiefwetsvoorstel in deze Kamer — en doen we

onderzoek naar de situatie van gezinnen. Tegen welke

knelpunten lopen zij aan en is er aanvullend beleid nodig?

Ik heb al eerder toegezegd, ook in de richting van de heer

Flach, dat ik u in het eerste kwartaal van 2025 over de uitkomsten van dat onderzoek zal informeren.

De heer Flach vroeg ook waarom de overheid streeft naar

een cultuurverandering als het gaat om arbeid en zorg en

of dat niet een zaak van mensen zelf is. Ik vind dat in

beginsel inderdaad een zaak van mensen zelf. Maar mensen

die meer willen werken, zouden daar wel de mogelijkheden

voor moeten hebben, want er zijn veel praktische knelpunten. De laatste Emancipatiemonitor van het CBS laat zien

dat de helft van de ouders de zorgtaken graag gelijk zou

willen verdelen, maar dat in de praktijk slechts een op de

tien dat doet. De reden waarom dat niet gebeurt, zit 'm toch

vaak in de randvoorwaarden die daarvoor onvoldoende op

orde zijn. Het kabinet wil ouders ondersteunen in hun

wensen en in de verdeling tussen arbeid en de zorg die zij

wenselijk achten. Dat kunnen inderdaad verschillende

afspraken zijn.

De heer Aartsen vroeg waarom het persoonlijk verlof uit

het SER-advies niet meegenomen wordt in de vereenvoudiging van het verlofstelsel, omdat dat ook gebeurt met het

rouwverlof en het transitieverlof. Wij werken nu aan een

wetsvoorstel om het verlofstelsel te vereenvoudigen. Dat

voorstel zal in lijn zijn met het SER-advies. Daarin wordt

het verlof opgedeeld in drie clusters. Een daarvan is het

persoonlijk verlof. In die zin wordt dat dus wel meegenomen. Ook rouwverlof en transitieverlof zouden daaronder

kunnen vallen. Maar ik zeg erbij dat er nog geen aanvullende dekking voor die vormen van verlof is. Wij zullen ook

wat dat betreft het debat over het initiatiefwetsvoorstel van

ChristenUnie, SGP en CDA met belangstelling volgen.

Overigens kunnen werkgevers en vakbonden in de cao's

natuurlijk ook afspraken maken over dat verlof en de

bekostiging daarvan.

SGPDe heer FlachSGP

Ik hoor de minister zeggen dat het natuurlijk zo is dat ouders

zelf die keuze maken. Dat delen we. Daarachteraan zegt hij

mogelijkheden te willen bieden voor mensen die meer

willen werken. Maar dat is wat anders dan wat ik vroeg. Ik

heb gevraagd of de overheid bewust actief gaat interveniëren om gendernormen binnen organisaties te veranderen

en een cultuurverandering in de maatschappij te bewerkstelligen. Dan ga je echt het rolpatroon van mensen beïnvloeden alsof ze dat niet zelf kunnen beoordelen. De vraag

is dan ook wat er mis is met de huidige cultuur.

Minister Van HijumMinister

Ik heb zelf nog even gekeken naar de website waarop het

project Meer uren werkt! wordt toegelicht. Ik moet zeggen

dat ik het daar ook niet tegenkom. Daar wordt vooral

gekeken naar wat interventies in de verschillende sectoren

zijn, waar we mensen willen stimuleren om meer uren te

gaan werken, wat de knelpunten zijn die daar worden

ervaren en hoe je die vervolgens oplost. Ik heb daar niet

een hele bewuste interventie in de cultuur gelezen als

doelstelling van het Groeifondsproject. In die zin wordt dat

ook niet als onderdeel van de aanpak geschetst. Ik herken

dat dus niet helemaal. Het gaat vooral over de praktische

knelpunten en het creëren van randvoorwaarden om de

combinatie aan te kunnen.

SGPDe heer FlachSGP

In dat laatste kan ik meekomen: als mensen het willen, is

het prima als wij de randvoorwaarden daartoe bieden en

de knelpunten wegnemen. Als de minister hiermee dan kan

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-19

bevestigen dat het bij deze verschrijving in de begroting

blijft en dat het niet in de praktijk wordt gebracht, ben ik

helemaal gerustgesteld. Dat scheelt ook weer een motie.

Minister Van HijumMinister

Ik denk dat de keuzevrijheid van mensen een belangrijk

vertrekpunt is. De constatering die ik net heb gedaan, is dat

heel veel mensen die combinatie graag zouden zien, maar

zich niet in staat gesteld voelen om die combinatie te maken

en om meer uren te werken. Daar richt dit programma zich

op.

Voorzitter, dan ben ik in de veronderstelling dat ik mijn

blokjes heb afgewerkt en ook de vragen mondeling dan wel

schriftelijk heb afgedaan.

De voorzitterVoorzitter

Hartstikke goed. Ik zie ook geen interrupties. We gaan met

veel plezier luisteren naar de staatssecretaris. Het woord is

aan hem.

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Voorzitter, dank. Dank aan alle Kamerleden voor de inbreng

en vragen. Dank uiteraard ook aan alle medewerkers van

het ministerie en de Kamer. Veel mensen zijn vandaag en

dezer dagen voor ons aan de slag om uw vragen te beantwoorden. Voordat ik op uw vragen inga, zou ik graag nog

een paar inleidende woorden tot u willen richten.

Eerlijk is eerlijk, het is voor mij best spannend om hier te

staan. Ik heb ook een beetje klamme handen. Laat ik daar

gelijk bij zeggen dat dat niet door u komt. Alhoewel ik hoop

straks een goed debat met u te voeren, zou het zomaar

kunnen dat mijn vriendin gaat bevallen. Als u me dus wat

paniekerig mijn spullen ziet pakken, weet u waar ik naartoe

ga. Maar laten we hopen dat er een goed debat kan

plaatsvinden. We gaan thuis dus ook een mooie en drukke

tijd tegemoet, maar voor nu kijk ik uit naar het debat met

uw Kamer. Dit soort dagen maakt mij er wel extra bewust

van dat we heel blij moeten zijn met al die zaken die in

Nederland goed geregeld zijn voor al die hardwerkende

ouders. Ik denk bijvoorbeeld aan de kinderopvang, waar

ook mijn eigen zoontje met veel plezier naartoe gaat. Ik ben

blij dat we in Nederland zulke goede kinderopvang hebben,

zodat ook de ouders hard kunnen werken. Ik vind het ook

heel erg mooi dat ik er als staatssecretaris zelf, namens het

kabinet, mijn steentje aan mag bijdragen om de kinderopvang te hervormen en voor alle werkende ouders bijna

gratis te maken.

Voorzitter. Zo veel mogelijk mensen laten meedoen en aan

het werk laten gaan, is wat dit kabinet wil. Het is ook waar

ik mij de komende periode voor zal inzetten. Meedoen gaat

het beste via betaald werk, want werk is voor nieuwkomers

ook de beste manier om te integreren en om volwaardig

mee te doen. Zo loopt er op dit moment ook een pilot bij

gemeenten met startbanen. Mevrouw Lahlah refereerde

daar volgens mij ook al aan. Dat is een voorbeeld van het

combineren van werk en inburgeren. Werk helpt om sociale

contacten op te doen, om een bijdrage te leveren aan de

samenleving en het is uiteindelijk ook voor de meeste

mensen nog steeds de beste manier om uit de armoede te

komen.

Wie kan werken, moet ook de kans daartoe krijgen en die

grijpen. Dat geldt ook voor mensen voor wie de arbeidsmarkt soms ver weg voelt, bijvoorbeeld omdat ze een

beperking hebben. Die mensen bieden we gepaste ondersteuning. Alles wat de overheid doet, moet erop gericht

zijn om werken en meedoen gemakkelijker te maken. Dat

is de rode draad, ook in mijn werk als staatssecretaris.

Meedoen is integreren en dat betekent voor mij: je gaat aan

het werk, je omarmt de Nederlandse normen en waarden,

en je spreekt de taal. Meedoen zonder de Nederlandse taal

te beheersen, is heel lastig en daar wil ik me dan ook vol

voor inzetten. Dat vraag ik ook van anderen, juist omdat ze

dan niet buiten de boot vallen.

Voorzitter. We zetten erop in om armoede en schulden

tegen te gaan en beter te bestrijden, niet alleen hier, maar

ook in Caribisch Nederland. Dat doen we bijvoorbeeld door

te zorgen voor gratis schoolmaaltijden, zodat geen enkel

kind meer met een lege maag in de klas hoeft te zitten. Dat

doen we ook door ervoor te zorgen dat meer mensen grip

op hun financiën krijgen. Ik geloof in dit soort praktische

maatregelen, want hiermee maak je direct het verschil voor

mensen. Tegelijkertijd zit daar een dilemma, want niet voor

iedere burger is een perfect toegesneden oplossing altijd

haalbaar, ook omdat dan het gevaar op de loer ligt dat we

een heel complex systeem met elkaar krijgen of misschien

al hebben. Of dat de uitkomsten verschillen bij gelijke

gevallen, terwijl we juist behoefte hebben aan een eenvoudiger stelsel, dat mensen meer zekerheid geeft.

Voorzitter. Ik kom nu tot de beantwoording van de gestelde

vragen. Ik heb drie blokjes voor de Kamer in de aanbieding:

het eerste blokje is armoede en schulden; het tweede blokje

is participatie, en tot slot de kinderopvang.

Ik begin met armoede. Ik gaf het al aan: de beste manier

om uit de armoede en uit de schulden te komen en die

tegen te gaan, is uiteindelijk door werk of een opleiding.

Werken is veel meer dan een inkomen. Het leven is leuker

als je jezelf uitdaagt en samen met andere mensen ergens

voor gaat. Het is ook goed om te zien dat de armoedecijfers

de afgelopen jaren flink zijn gedaald. Dat is positief, maar

het is geen reden — ik zei het eerder ook al — voor dit

kabinet om achterover te gaan leunen. Ik zie namelijk ook

werkenden boven de armoedegrens ontzettend veel moeite

hebben om rond te komen, en dat onder het aantal mensen

in armoede ook steeds meer werkenden zijn.

Daarom komt dit kabinet met concrete maatregelen voor

deze groep. Zo gaan mensen volgend jaar minder belasting

betalen over hun inkomen en we verhogen het kindgebonden budget en de huurtoeslag. Dan hebben mensen met

een laag en middeninkomen meer geld te besteden. Dit

past ook bij het streven van het kabinet om te zorgen dat

er niet meer mensen en kinderen in armoede leven ten

opzichte van dit jaar. De afgelopen jaren zijn namelijk forse

stappen gezet en zo liggen de armoedecijfers nu een stuk

lager dan vijf jaar geleden.

Voorzitter. Mevrouw Lahlah vroeg het kabinet of er ook een

wettelijke reductiedoelstelling moet komen. Hier hebben

we volgens mij helemaal geen wet voor nodig, want zoals

gezegd: er zijn duidelijke afspraken gemaakt in het regeerprogramma. Mevrouw Lahlah vroeg ook of het kabinet durft

te investeren in de bestrijding van kinderarmoede. Natuurlijk

durft dit kabinet dat, en dat doen we ook al, bijvoorbeeld

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-20

door het kindgebonden budget te verhogen. We zetten ook

de schoolmaaltijden in zowel Europees als Caribisch

Nederland door.

Volgens mij worden in de nieuwe armoededefinitie de

schulden voor een deel wel meegenomen door het Nibud

en het SCP. Het is aan de instellingen zelf om dat te doen.

Voorzitter. Daarnaast financiert het kabinet, samen met

andere partijen, ondersteuning voor kinderen die in

armoede opgroeien, zodat ook zij kunnen meedoen. Het

kabinet werkt aan één integrale aanpak van kinderarmoede.

Dit is een brede aanpak, onder vijf ministeries. We werken

samen met gemeenten om de kinderarmoede te verbeteren.

Zo zorgen we ervoor dat ieder kind gelijke kansen krijgt.

Ook zetten we in op financiële educatie, om zo toekomstige

geldzorgen bij kinderen en jongeren te voorkomen.

De heer Ergin vroeg wat de nieuwe armoededefinitie betekent voor de armoededoelstelling. Laat ik daar duidelijk

over zijn: de doelstelling blijft hetzelfde, ongeacht de

armoededefinitie. Het streven van dit kabinet is en blijft om

de armoede- en kinderarmoedecijfers niet boven die van

het referentiejaar, 2024, uit te laten komen.

GroenLinks-PvdAMevrouw LahlahGroenLinks-PvdA

De staatssecretaris heeft het over de armoededefinitie. Ik

heb daar een vraag over gesteld. In het schriftelijke antwoord dat ik heb gekregen, verwijst de staatssecretaris naar

het CBS, het SCP en het Nibud als onafhankelijke instituten

die zelf bepalen hoe zij armoede definiëren. Maar de

staatssecretaris moet het toch met mij eens zijn dat de

huidige definitie een vertekend beeld geeft van de werkelijkheid als je enerzijds het vermogen wel meetelt, maar

anderzijds de schulden niet? Dan ontstaat er een scheef

beeld, juist van de mensen die in armoede leven. Ik zei in

mijn eerste inbreng al: armoede en schulden gaan vaak

hand in hand. Dit model, deze nieuwe armoededefinitie,

doet geen recht aan de mensen over wie het hier gaat. Kan

de staatssecretaris alsnog toezeggen dat hij bereid is te

onderzoeken hoe schulden meegeteld kunnen worden in

een eventuele herijking van de armoedefinitie?

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Ik gaf zojuist in mijn betoog al aan dat het feit dat het aantal

mensen dat in armoede leeft gedaald is, nog steeds geen

reden is voor het kabinet om achterover te gaan leunen.

Ondanks de nieuwe definitie leven er natuurlijk nog steeds

ontzettend veel mensen in armoede. Iemand die gisteren

in armoede leefde, is met de nieuwe definitie vandaag niet

uit de armoede. Wat dat betreft zal het kabinet zich ook met

de nieuwe definitie — dat heb ik ook in antwoord op de

vraag van de heer Ergin aangegeven — nog steeds blijven

inspannen voor de armoededoelstelling, namelijk dat de

armoedecijfers niet boven die van het referentiejaar, 2024,

uit moeten komen.

GroenLinks-PvdAMevrouw LahlahGroenLinks-PvdA

Voorzitter, ik hoop niet dat dit wordt gezien als een tweede

vraag, want dit was geen antwoord op mijn vraag. Ik vraag

of schulden ook meegenomen kunnen worden in de

armoededefinitie. Als je enerzijds het vermogen wel meetelt,

maar anderzijds de schulden die mensen hebben niet, dan

is dat een verkeerd model, want dan geeft dat een vertekend

beeld. Is hij bereid zich daarvoor in te zetten?

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Voorzitter. Wellicht zint het vervolg van mijn betoog

mevrouw Lahlah iets beter. De cijfers van 2024 op basis

van de nieuwe definitie zijn nog niet beschikbaar vanuit de

bureaus die zojuist zijn genoemd. Een eerste beeld daarvan

volgt in maart. In het voorjaar zal ik uw Kamer informeren

over het nationaal programma armoede en schulden. Dan

zal ik ook nader ingaan op de nieuwe armoedecijfers.

Mevrouw Lahlah vroeg ook om met gemeenten vanuit

vertrouwen te gaan werken aan een grootschalige aanpak

van bestaanszekerheid. Het kabinet werkt samen met

gemeenten en andere partijen aan dat nationaal programma

armoede en schulden. Op die manier willen we de

bestaanszekerheid verbeteren en aan het werk gaan vanuit

vertrouwen. Het doel is om te komen tot een effectiever en

integraler armoede- en schuldenbeleid. Het kabinet trekt

ook in Caribisch Nederland geld uit ter ondersteuning van

het lokale armoede- en schuldenbeleid. Het gaat om 2 miljoen euro. Er is vanaf volgend jaar 9 miljoen euro gereserveerd voor koopkrachtondersteuning. Het kabinet is blij

met creatieve initiatieven van gemeenten om de bestaanszekerheid van inwoners te vergroten. Het blijft hierbij

balanceren tussen aan de ene kant de voordelen van

maatwerk en aan de andere kant het risico op te grote verschillen, want dat ziet dit kabinet ook.

De heer Dassen vroeg naar een landelijk dekkend systeem

voor het verstrekken van menstruatieproducten. Het

Armoedefonds vervult op dit moment een waardevolle rol

daarin. Er zijn meer dan 2.000 uitgiftepunten van menstruatieproducten operationeel.

Voorzitter. Iedereen kan in de schulden terechtkomen.

Natuurlijk is voorkomen beter dan genezen. Er zijn ook

manieren om de kans te verkleinen dat je in een schuldenmoeras wegzinkt. Ik ben om die reden ontzettend blij met

de analyse en de adviezen die we eerder met u hebben

gedeeld bij het ibo problematische schulden. Want om

opvolging te geven aan de maatregelen van dat ibo schulden, maakt het kabinet 75 miljoen per jaar vrij. Ik zeg toch

nog maar één keer voor de zekerheid "per jaar", want

ondanks alle zware bezuinigingen lukt het dit kabinet om

daar 75 miljoen euro voor uit te trekken. Per jaar dus. Dit

stelt ons in staat om extra in te zetten op het voorkomen

en oplossen van schulden.

De voorzitterVoorzitter

Maakt u even uw verhaaltje af op dit onderwerp.

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Ik vond het een natuurlijk punt.

De voorzitterVoorzitter

O, zo klonk het niet bij mij. Maar goed, de heer Dassen.

VoltDe heer DassenVolt

Dank u wel, voorzitter. Dat geeft mij de mogelijkheid om

even terug te gaan naar de menstruatieproductenuitgifte-

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-21

punten. Want inderdaad, op dit moment zijn er ruim 2.400

uitgiftepunten en in december wordt het 2.500ste uitgiftepunt geopend. Het Armoedefonds speelt daar een grote rol

in. 170.000 vrouwen worden daarmee geholpen. Mijn vraag

was tweeledig. In Schotland heb je een landelijk dekkend

systeem. Ik was benieuwd hoe de staatssecretaris daarnaar

kijkt. De andere vraag die ik had gesteld, ging erover dat

we met 1 miljoen extra in staat zijn om in Nederland ook

een landelijk dekkend uitgiftesysteem neer te zetten waarmee nog eens 130.000 vrouwen extra geholpen kunnen

worden. Dat zijn allemaal vrouwen die dan ook mee kunnen

doen met werk, sport, school. Mijn vraag was eigenlijk of

we dat in Nederland ook niet met elkaar moeten realiseren.

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Volgens mij bent u ook schriftelijk geïnformeerd over het

Schotse model en anders kom ik daar in de tweede termijn

nog even op terug. Dat was in ieder geval mijn veronderstelling. U vroeg om meer geld aan het kabinet. Daar zullen

we straks denk ik bij de beoordeling van de moties kritisch

naar moeten kijken, want op dit moment staat er volgens

mij acht ton gereserveerd en u vraagt om meer middelen.

Dan moeten we denk ik met elkaar kijken of dat mogelijk is

binnen de bestaande middelen. Of had u een dekkingsvoorstel?

VoltDe heer DassenVolt

Ik had eigenlijk gehoopt dat de staatssecretaris in ieder

geval mee zou gaan in de gedachtegang dat het heel goed

zou zijn als we ook de rest van het land weten te dekken,

omdat we zien dat het een succes is. Ik ben natuurlijk altijd

op zoek naar meer dekking voor verschillende voorstellen.

Maar goed, ik weet ook hoe moeilijk het is om die dekking

op dit moment te krijgen. Ik had dus gehoopt dat de

staatssecretaris er misschien in mee zou kunnen gaan en

dat we zouden kunnen kijken hoe we ertoe kunnen komen

om dat landelijk dekkende systeem beter te maken of dat

er misschien betere manieren zijn om de bestaande middelen, de middelen die we nu hebben, in te zetten. Vandaar

dat ik vroeg naar het Schotse model. Of dat hij misschien

zou willen onderzoeken hoe de investering die we nu doen

de samenleving wellicht een hoop geld kan opleveren,

doordat mensen beter kunnen participeren, wat volgens

de staatssecretaris, zoals ik hem zojuist heb beluisterd in

ieder geval, een heel belangrijk onderdeel is, in plaats van

alleen maar het antwoord terug te geven: waar is uw dekking?

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Ik loop nog niet zo heel lang rond in de Kamer, maar ik was

in de veronderstelling dat op het moment dat er voorstellen

worden gedaan waar dekking voor nodig is, de Kamer daar

dan zelf met een voorstel voor komt. Tegelijkertijd, ik ben

de beroerdste niet. Dat gaf ik al aan. Ik wil best met u kijken

hoe we dit dan toch kunnen doen, maar dan zullen we wel

naar de bestaande middelen moeten kijken. Er is structureel

geld gereserveerd vanuit het Armoedefonds. Ik ben het wel

met u eens dat als het efficiënter kan, we dat zeker niet

moeten nalaten. Ik zal in mij tweede termijn, voor zover dat

schriftelijk nog niet gebeurd, nog even reflecteren op dat

Schotse model.

Mevrouw Welzijn vroeg hoe ik ervoor kan zorgen dat

vroegtijdige detectie van schulden en laagdrempelige

hulpverlening gegarandeerd blijven. Het kabinet reserveert

20 miljoen euro vanaf 2025 voor het verbeteren van de

vroegsignalering, en voor laagdrempelige ondersteuning

door bijvoorbeeld vrijwilligersorganisaties is al 2,5 miljoen

euro structureel beschikbaar.

De heer Ceder vroeg of ik bereid ben tot een regulier overleg

met organisaties als SchuldHulpMaatje en Humanitas. Het

goede nieuws is dat het ministerie van Sociale Zaken al

regelmatig overleg voert met vrijwilligersorganisaties als

de organisaties die de heer Ceder zelf noemde. Dat levert

ontzettend waardevolle inzichten op. Gelukkig ontmoet en

spreek ik zelf ook veel verschillende maatschappelijke

organisaties tijdens werkbezoeken. Er zijn heel veel organisaties die goed werk verzetten. Het is helaas niet haalbaar

om met alle organisaties regulier overleg te voeren, zeg ik

dan maar even als bewindspersoon.

De heer Ceder vroeg daarnaast of je met een rijbewijs toegang kunt krijgen tot schuldhulpverlening. Ik werk hieraan

met het wetsvoorstel met betrekking tot de Participatiewet,

door te regelen dat je je bij gemeenten kan melden met een

rijbewijs voor zowel de bijstand als de schuldhulpverlening.

Voorzitter. Dan kom ik bij het blokje participatie en groepen

met een afstand tot de arbeidsmarkt.

NSCMevrouw WelzijnNSC

Ik dacht: ik ren alvast deze kant op, ondanks dat ik mijn

spullen niet goed kon vinden. Ik heb een vraag over de

vroegsignalering. Die bedragen kon ik natuurlijk zelf ook in

de begroting lezen. Mijn vraag is of de staatssecretaris kan

ingaan op die goede inzet. Daarvoor heb je natuurlijk ook

lokale partijen nodig, de gemeenten dus. Zij gaan een

ravijnjaar tegemoet. Kunnen we er nog steeds van uitgaan

dat het geoperationaliseerd kan worden? Ik bedoel daarmee

meer dan alleen geld.

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Dat is een ingewikkelde vraag om alleen vanuit het ministerie van Sociale Zaken te beantwoorden. Uiteindelijk overleggen we in een veel breder overleg tussen Rijk en

gemeenten met de medeoverheden welke taken en knaken

er uiteindelijk voor gemeenten beschikbaar zullen moeten

zijn om de taken uit te voeren die wij van hen verlangen.

Dat gaat veel verder dan alleen armoedebestrijding. Ik kan

wel aangeven dat wij voor de laagdrempelige ondersteuning van die vrijwilligersorganisaties in ieder geval gewoon

structureel 2,5 miljoen hebben gereserveerd.

Voorzitter. Dan kom ik bij het blokje participatie van groepen

met een afstand tot de arbeidsmarkt. Ik zei het al eerder:

werk is voor mensen de beste manier om mee te doen.

Werk is namelijk veel meer dan een inkomen. Werk helpt

om sociale contacten op te doen en een bijdrage te leveren.

Daar hebben mensen in de samenleving ontzettend veel

baat bij. Daarom maak ik me er hard voor dat mensen mee

kunnen doen en niet onnodig langs de zijlijn staan. Dat is

namelijk ontzettend zonde voor die mensen zelf, maar ook

voor ons als samenleving. Dat vraagt er dan ook om dat

we kijken naar wat mensen wel kunnen. Het vraagt ook om

regelingen die bij mensen passen in plaats van andersom.

We werken hier hard aan, bijvoorbeeld door het verbeteren

van de Participatiewet. Die wordt op dit moment namelijk

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-22

als complex ervaren, waardoor hij participeren belemmert

in plaats van bevordert. Dat moet eenvoudiger. Er zijn veel

te veel loketten waar mensen moeten aankloppen voor

hulp. Mensen zitten er gewoon niet op te wachten om eerst

uit te moeten zoeken waar ze heen moeten om te vragen

om hulp.

FNV en de gemeenten goed van gedachten wisselen daarover, voordat ik die stap verder met u zet, zo van: we moeten het op deze manier financieel gaan regelen. Maar het

principe dat mensen aan het werk moeten gaan en het liefst

ook dat zij in een reguliere baan terechtkomen, deel ik volledig met de heer Van Kent.

Mevrouw Lahlah vroeg ook naar mensen die vastzitten in

de Participatiewet, waaronder de jonggehandicapten. Ik

vind het belangrijk dat iedereen mee kan doen in onze

samenleving. Niet iedereen in de Participatiewet kan betaald

werken. Soms ook niet op de langere termijn. De wet gaat

hier wel van uit. Daarom ontbreekt op dit moment voor

sommige mensen het perspectief op meedoen. Dit kaart

OCTAS ook aan. Bij de herziening van de Participatiewet

zal ik kijken naar de positie van jonggehandicapten en

mensen die door een chronische ziekte niet aan het werk

kunnen. Samen met gemeenten en andere partijen werk ik

daarom opties uit om dit te verbeteren.

We hebben oog voor mensen die extra hulp nodig hebben

op de arbeidsmarkt, bijvoorbeeld voor de mensen met een

arbeidsbeperking die vallen onder de banenafspraak. Ik zei

het al eerder: we moeten echt beter kijken naar wat mensen

wel kunnen. Naar aanleiding van het FNV-pamflet vroegen

mevrouw Lahlah en meneer Van Kent naar een recht op

werk voor mensen met een arbeidsbeperking. Laat ik dit

zeggen: ik vind het onacceptabel als deze mensen aan de

kant staan en dat deze mensen geen regulier werk kunnen

vinden, niet beschut werk. En een recht op werk ... Voor

andere doelgroepen is voor mij nog niet duidelijk hoe de

FNV dat recht op werk precies voor ogen heeft. Meneer Van

Kent heeft hierover al wat leesvoer aangedragen. Dat ga ik

uiteraard tot me nemen. Maar over dit voorstel zou ik eerst

graag op korte termijn met de FNV zelf van gedachten

wisselen, voordat ik daar allerlei uitspraken over ga doen

in de Kamer. Ook omdat er waarschijnlijk sprake zal zijn

van financiële gevolgen. Daar moet natuurlijk wel dekking

voor zijn.

SPDe heer Van KentSP

Ik ga ervan uit dat de staatssecretaris het met de SP eens

is dat iedereen die kan werken, ook de kans moet krijgen,

en dat het onbestaanbaar is dat er nu geld naar gemeenten

gaat waar vervolgens geen gebruik van wordt gemaakt om

deze mensen te begeleiden of een plek te bieden. Ziet de

staatssecretaris dat probleem? Vindt de staatssecretaris

ook dat het geld dat bedoeld is voor mensen met beschutte

plekken, maar vooral ook voor de begeleiding naar reguliere

banen, jobcoaching of de ondersteuning van mensen die

onder die banenafspraak vallen, daar ook voor gebruikt

moet worden? Vindt de staatssecretaris met de SP dat we

dat moeten gaan organiseren met elkaar?

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

We vinden elkaar in ieder geval in het principe dat iedereen

aan het werk gaat, het liefst in een reguliere baan. Het is

nu wel zo dat we heel veel geld — het wordt nu misschien

een beetje technisch — hebben geoormerkt met SPUK's en

dat soort zaken. Daar willen we volgens mij ook deels vanaf,

omdat we het makkelijker willen maken voor gemeenten

om uiteindelijk die gelden aan te vragen. Ik gaf zojuist ook

al aan dat het aan de ene kant fijn is dat gemeenten maatwerk hebben, maar daardoor ontstaan ook verschillen. Die

kunnen ook hierin ontstaan. Ik wil dus eerst samen met de

SPDe heer Van KentSP

Ik heb voorbeelden genoemd uit Pekela en Apeldoorn,

waarbij SP-wethouders geld van de begroting dat eigenlijk

bestemd is voor andere zaken, gebruiken om wel dit soort

plekken te realiseren. Het is natuurlijk heel erg gek dat er

andere gemeenten zijn die hetzelfde geld krijgen van het

Rijk, maar helemaal niks organiseren. Vindt de staatssecretaris ook niet dat we die afspraak moeten gaan maken met

de gemeenten? Vindt hij niet dat we moeten zeggen: er is

geld beschikbaar om mensen te begeleiden, te ondersteunen of een plek te bieden, maar dan maken we wel de

afspraak dat dat vervolgens ook gebeurt? En als je dat als

gemeente dan niet doet, dan wordt het geld dat dan overblijft, gebruikt voor de gemeenten die wel die inzet hebben.

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Hier komen we dus in de uitvoering terecht. Daarvoor wil

ik echt eerst met de gemeenten om tafel. Ik kan nu heel

stoer zeggen: dat gaan we regelen en elke gemeente moet

het zo doen. Maar daarmee regelen we misschien weer het

hele systeem dicht, waardoor mensen uiteindelijk niet aan

het werk komen. Dan hebben we eigenlijk niet wat we willen, namelijk dat mensen die nu langs de zijlijn staan, uiteindelijk in een reguliere baan terechtkomen. Dus ja, ik ga

dit gesprek graag aan met FNV en, in een later stadium,

eventueel ook met gemeenten. Ik vermoed namelijk dat er

misschien ook nog wel een financiële dekking bij komt kijken. Dat ga ik gewoon niet nu hier toezeggen. Ik kan wel

toezeggen dat ik daar verder over in gesprek wil gaan.

Voorzitter. Ik ben niet voor de herinvoering van de Wet

sociale werkvoorziening … Nee, ik sla nu één stukje over.

Excuus.

Zoals ik wel zojuist al aangaf in het antwoord bij de heer

Van Kent, is het voor andere doelgroepen nog onduidelijk

hoe de FNV dat recht op werk precies voor ogen ziet.

Meneer Van Kent heeft hiervoor wat leesvoer aandragen.

Maar laat ik vooropstellen dat ik niet voornemens ben om

de herinvoering van de Wet sociale werkvoorziening door

te voeren. Ik wil namelijk dat zo veel mogelijk mensen bij

reguliere werkgevers aan de slag gaan, wat ik zojuist ook

al aangaf. Ik wil kijken hoe we het stelsel van werk en

inkomen eenvoudiger kunnen maken, ook voor mensen

met een arbeidsbeperking. Daarom herzien we de Participatiewet en werken we aan een toekomstvisie voor de

banenafspraak.

Mevrouw Rikkers vroeg naar het niet halen van de doelstelling van die banenafspraak door de overheid. De overheid

heeft inderdaad een grote verantwoordelijkheid om die

25.000 banen te realiseren. Ik vind het dan ook ontzettend

teleurstellend dat dat ons nog niet gelukt. Ik blijf mij, overigens samen met de minister van Binnenlandse Zaken,

daarvoor inzetten. De opgave voor de overheid is relatief

groter dan voor de markt. Dat komt doordat de overheid

ook veel werkzaamheden uitbesteed aan diezelfde markt

en die banen tellen dan weer niet mee voor de doelstelling

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-23

van de overheid. Maar ze zijn er wel. Ook zien we dat het

met name in het onderwijs en bij universitair medische

centra moeilijk is om voldoende banen te realiseren. In deze

sectoren gelden namelijk bevoegdheidseisen, zoals de lesbevoegdheid. Nog dit jaar zal de minister van BZK u verder

informeren over de resultaten van de verschillende overheidssectoren.

Mevrouw Welzijn vroeg waar mensen in de banenafspraak

op terugvallen als werken toch niet lukt. In het kader van

Simpel Switchen zijn we bezig met hoe we de overgangen

beter kunnen laten verlopen. Dat gaat bijvoorbeeld om van

beschut werk naar de banenafspraak, maar ook weer terug,

als het toch niet lukt. Samen met ondernemers blijven we

oog houden voor wat mensen kunnen bijdragen aan onze

maatschappij. Daarvoor is een goede ondersteuning vanuit

gemeenten en sociaal ontwikkelbedrijven nodig.

Mevrouw Lahlah vroeg naar meer ruimte voor die sociaal

ontwikkelbedrijven. Deze bedrijven spelen een belangrijke

rol in werken toch mogelijk maken voor mensen met een

afstand tot de arbeidsmarkt. We zetten de komende jaren

dan ook forse stappen om de infrastructuur van sociaal

ontwikkelbedrijven verder te versterken. Zo bevorderen we

onder andere beschut werk. Daarbij gaat het de komende

tien jaar om ruim 1 miljard euro extra en structureel gaat

het om 100 miljoen per jaar. Dit is de grootste investering

op dit gebied in jaren. Het kabinet investeert ondanks de

bezuinigingen dus fors. We verwachten dat gemeenten en

sociaal ontwikkelbedrijven ook bijdragen aan een betaalbare

infrastructuur. Hierover ben ik in gesprek met de gemeenten

en sociaal ontwikkelbedrijven.

Mevrouw Lahlah en de heer Ceder vroegen naar de cao

voor mensen in deze sociaal ontwikkelbedrijven, de zogenaamde cao Aan de Slag. Het is de verantwoordelijkheid

van het Rijk dat gemeenten uiteindelijk voldoende mogelijkheden hebben om mensen aan het werk te helpen en te

houden. Maar deze cao — dat wil ik hier toch maar zeggen

— valt daar niet onder. De cao is een initiatief van

gemeenten en vakbonden. Zij hebben deze cao afgesproken.

Het Rijk is hierin geen partij. Tegelijkertijd sta ik open voor

het gesprek. Dat deden we in de afgelopen periode en dat

zullen we ook blijven doen. Ik streef ernaar om dit gesprek

met de VNG en Cedris nog dit jaar te vervolgen.

Mevrouw Lahlah had een voorstel voor het automatisch

toekennen van de individuele inkomenstoeslag.

De voorzitterVoorzitter

Een vraag nog van de heer De Jong op dit punt.

PVVDe heer Léon de JongPVV

Even over dit cao-verhaal. Ik begrijp helemaal waar dat ligt.

Maar begrijp ik goed dat de staatssecretaris, op het moment

dat hij ziet dat die gesprekken niet helemaal lekker lopen

en dat het een bepaalde kant opgaat en ze er niet uitkomen,

zoals weleens eerder is gebeurd, zich dan wel in de positie

weet dat hij daarin een faciliterende of een begeleidende

rol zou kunnen spelen? Zo kunnen de partijen aan tafel

blijven zitten om uiteindelijk voor mekaar te krijgen dat

mensen in de sociale werkplaatsen gewoon een goede cao

krijgen. Lees en hoor ik hem op die manier goed?

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Zeker. Ondanks dat we in eerste aanleg niet een partner

zijn in deze cao, zal ik, op het moment dat dit van ons

gevraagd wordt, of ook ongevraagd op het moment dat ik

denk dat dit kan helpen, altijd de partijen bij elkaar brengen.

Mevrouw Lahlah had een voorstel voor het automatisch

toekennen van de individuele inkomenstoeslag. De

gemeente kan deze toeslag toekennen aan inwoners met

een langdurig laag inkomen, zonder uitzicht op verbetering.

Hoe sympathiek dit voorstel ook lijkt: ik kan dit niet steunen.

Het automatisch uitkeren van de individuele inkomenstoeslag vindt dit kabinet onwenselijk. Er vindt dan namelijk

geen individuele beoordeling meer plaats. Zo wordt niet

meer meegewogen of er nog mogelijkheden zijn voor

individuele personen om het inkomen te verhogen, maar

ik wil wel kijken — misschien had mevrouw Lahlah al verwacht dat er een komma zat na deze zin — hoe we de

inkomensvoorziening in de Participatiewet eenvoudiger en

toegankelijker kunnen maken.

Ik kom nu bij de heer Dassen, dus dit is misschien …

De voorzitterVoorzitter

Een vreemde dans. Mevrouw Lahlah.

GroenLinks-PvdAMevrouw LahlahGroenLinks-PvdA

Ik vind de reactie van de staatssecretaris op dit punt wel

wat teleurstellend. Bovendien klopt die ook niet als het

erover gaat dat er zonder aanvraag niet meer getoetst kan

worden op inkomensverbetering. Dat is gewoon feitelijk

onjuist, want ook zonder aanvraag kunnen gemeenten

toetsen op inkomensverbetering met de gegevens die zij

al tot hun beschikking hebben. Het gaat nu juist om een

groep die langdurig onder het bestaansminimum zit. Het

is niet voor niks dat er dan een individuele inkomenstoeslag

is, omdat je dus langdurig, meer dan drie jaar, niet hebt

kunnen sparen voor grote uitgaves. Dus als deze regeling

al niet ambtshalve toegekend kan worden, wat zegt dat dan

over de ambities van deze staatssecretaris als het gaat om

de vereenvoudigingsagenda? Is de staatssecretaris niet

eens bereid om drie woorden — want daar het gaat om:

om drie woorden — te schrappen uit de P-wet? Of moeten

we dan constateren dat de vereenvoudigingsagenda

eigenlijk een wassen neus is?

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Ik heb aangegeven dat we juist wel willen kijken hoe we de

Participatiewet eenvoudiger kunnen maken, maar ik weiger

me erbij neer te leggen om aan de voorkant te zeggen wat

een individu allemaal niet meer kan. Daarom vind ik het zo

belangrijk en vindt het kabinet het zo belangrijk dat we toch

telkens blijven kijken naar wat er wel kan vanuit het individu.

Ook daar zullen we bij de Participatiewet echt nadrukkelijk

oog voor blijven hebben, want er is niets zo asociaal als

mensen langs de zijlijn laten staan.

GroenLinks-PvdAMevrouw LahlahGroenLinks-PvdA

Ik vind het heel leuk en ik vind het echt hele mooie woorden,

maar dat is echt geen antwoord op mijn vraag. De vraag is

of je in het kader van vereenvoudiging en versimpeling de

bureaucratie kan verminderen. Dat geldt in het bijzonder

voor deze groep. Is de staatssecretaris daartoe bereid? Dat

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-24

is mijn punt, en daar zou ik graag antwoord op hebben. En

… Nou, ik wacht even het antwoord daarop af.

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Kijk, het kabinet kan natuurlijk altijd meekijken op het punt

van uw laatste woorden: minder bureaucratie en minder

regelgeving. Ik kan u best toezeggen dat we er bij de nieuwe

Participatiewet kritisch naar gaan kijken of we dat eenvoudiger kunnen maken. Tegelijkertijd blijf ik toch zeggen dat

we echt willen uitgaan van wat een individu wél kan. Maar

nogmaals, ik wil best kritisch bekijken of we de bureaucratie

en regelgeving in de Participatiewet minder kunnen maken.

Dat lijkt mij altijd een gezond streven. Laten we dat bij de

verdere uitwerking van de Participatiewet dan ook met

elkaar oppakken.

GroenLinks-PvdAMevrouw LahlahGroenLinks-PvdA

Mag ik nog een punt van orde maken, niet per se op dit

punt? Ik was het net even aan het nazoeken: in de armoededefinitie wordt vermogen wel meegenomen, maar schulden

niet. De staatssecretaris zei dat schulden wel degelijk

gedeeltelijk worden meegenomen, maar dat is dus niet zo.

Ik zou dus graag nog een reactie op mijn vraag willen,

eventueel in de tweede termijn.

voor moet zó veel ingevuld worden, daar komt zo'n

papierwinkel bij kijken en er zijn zó veel loketten … Een

ondernemer zei laatst tegen mij: ik vind het eigenlijk

gewoon "lokettengek". Dat is eigenlijk wel een mooi woord.

Zo wordt de manier waarop wij regelingen hebben opgesteld door het bedrijfsleven ervaren. Dat maakt ook dat ik

denk dat er nog heel veel winst te behalen valt zonder dat

er heel veel meer geld bij moet.

GroenLinks-PvdAMevrouw LahlahGroenLinks-PvdA

Mag ik nog even terugkomen op de cao Aan de Slag en de

forse investering die wordt gedaan in de sociaal ontwikkelbedrijven? Overigens waren die 100 miljoen een investering

van vorige kabinetten. Dat werd gezien als een start. Ik hoop

dus dat deze staatssecretaris niet hierbij stopt. Ik zou toch

nog even verduidelijkt willen zien wat de staatssecretaris

nou precies bedoelt als hij zegt dat hij niet verantwoordelijk

is. Volgens mij zou de staatssecretaris als stelselverantwoordelijke al actie moeten ondernemen, dus niet alleen maar

in woorden, maar in daden. Ik zou toch graag de toezegging

of de garantie willen dat hij juist als stelselverantwoordelijke

wel regie gaat nemen om ervoor te zorgen dat die cao blijft

bestaan, zeker op het moment dat het spaak loopt tussen

gemeentes en de bonden.

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Ik zal even nagaan hoe het precies zit. In mijn veronderstelling heeft het Nibud in de nieuwe armoededefinitie wel een

deel van de schulden meegenomen. Maar ik zal dat voor

de zekerheid even nagaan.

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Mevrouw Lahlah heeft gelijk dat wij stelselverantwoordelijk

zijn. Wat ik heb aangegeven, is dat de cao in principe wordt

afgesloten tussen de gemeenten en, in dit geval, de sociaal

ontwikkelbedrijven. Het is een afspraak tussen die twee

partijen. De rijksoverheid is in die zin dus geen partij.

PVVDe heer Léon de JongPVV

We zien vaak dat werkgevers wel bereid zijn om mensen

met een afstand tot de arbeidsmarkt in dienst te nemen. Ze

zijn echt wel bereid om daar hun steentje aan bij te dragen

om zo voor een deel de enorme tekorten op de arbeidsmarkt

op te vangen. Dat is ook in het belang van de mensen zelf

die graag willen werken. Maar heel vaak weten ze niet welke

middelen ze daarvoor kunnen gebruiken of lopen ze tegen

bepaalde drempels aan, en omdat ze zo druk zijn, pakken

ze dit dan eigenlijk niet meer verder op. Wat kan de staatssecretaris doen om werkgevers, mkb'ers en anderen meer

kennis te laten maken met de tools die ze hebben en de

financiële gereedschapskistjes die er zijn, opdat zij de

mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, de arbeidsgehandicapten en anderen, in de organisatie een plek kunnen

geven?

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Het punt dat de heer De Jong schetst, is heel terecht. Niet

alleen voor de mensen die de toeslagen aanvragen, maar

ook voor bedrijven die heel graag mensen aan het werk

willen helpen, hebben wij gewoon met elkaar een heel

ingewikkeld systeem opgetuigd. En dat is nou precies wat

we met de nieuwe Participatiewet veel beter en veel eenvoudiger willen maken. Ik hoop ook echt dat we daarbij

grote stappen kunnen zetten en niet alleen het laaghangend

fruit plukken. Bij de Participatiewet zullen we dus zeker aan

de werkgevers vragen wat we kunnen veranderen, opdat

uiteindelijk gewoon meer mensen aan het werk gaan. Ook

tijdens de werkbezoeken die ik afleg, zeggen heel veel

ondernemers tegen mij: ik zou het wel willen, maar daar-

GroenLinks-PvdAMevrouw LahlahGroenLinks-PvdA

Ik zie toch best wel een opvallende terughoudendheid bij

deze staatssecretaris. Als het gaat om de vereenvoudigingsagenda, dan lijkt hij er de mond vol van te hebben, maar is

schrappen te veel werk. Als het aankomt op de armoededefinitie, dan is dat niet zijn definitie. En nu gaat het over het

nemen van de regie als stelselverantwoordelijke. Ik zou

toch graag willen dat hij in ieder geval voor het voorjaarsreces terugkomt met de resultaten daarvan.

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Ik heb het zojuist ook al aangegeven: ondanks dat het Rijk

bij deze cao geen onderhandelingspartner is, willen wij er

wel degelijk voor zorgen dat de partijen bij elkaar aan tafel

blijven zitten, als dat helpt. Dat heb ik zojuist ook in mijn

antwoord aan de heer De Jong aangegeven. Maar wij zijn

nadrukkelijk geen partner in deze cao. Wij zijn niet de

onderhandelingspartner aan tafel. Ik kan het gewoon niet

mooier maken.

GroenLinks-PvdAMevrouw LahlahGroenLinks-PvdA

Mijn vraag is nu specifiek: kunt u ons voor het voorjaarsreces informeren over deze ontwikkelingen?

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Zeker. Ja, als dat helpt, dan zal het Rijk daarbij aan tafel

blijven zitten. Die gesprekken voeren we al en die blijven

we voeren. Het lijkt mij een kleine moeite om de Kamer

ervan op de hoogte te houden hoe die gesprekken vorderen.

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-25

De voorzitterVoorzitter

Prima. Ik hoop dat de staatssecretaris kan afronden.

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Wel dit kopje, voorzitter. De heer Dassen vroeg naar Het

Bouwdepot, en ook mevrouw Lahlah refereerde daaraan.

Via Het Bouwdepot ontvangt een jongere een periodiek

geldbedrag van de gemeente als algemene inkomensondersteuning. De landsadvocaat stelt dat dit een vormgeving

van inkomensbeleid is, wat is voorbehouden aan het Rijk.

De Participatiewet biedt gelukkig al wel ruimte voor maatwerk om jongeren in een kwetsbare positie te helpen, bijvoorbeeld richting werk of een opleiding, of met financiële

ondersteuning indien de ouders niet in beeld zijn. Ik ben

met de stichting Het Bouwdepot en met verschillende

gemeenten in gesprek over hoe kwetsbare jongeren binnen

de kaders van de Participatiewet geholpen kunnen worden.

In het wetsvoorstel Participatiewet in balans zitten voorstellen die gemeenten meer ruimte geven om jongeren in een

kwetsbare positie te ondersteunen.

Voorzitter. Ik kom bij het laatste blokje: kinderopvang. Het

helpt ons allemaal als iedereen de ruimte krijgt om bij te

dragen. Ik gaf het eerder aan: daar helpt de kinderopvang

enorm bij, want daardoor kunnen ouders zorgen en werken.

We zetten de komende jaren stappen richting een eenvoudiger en toekomstbestendiger stelsel met bijna gratis kinderopvang en meer zekerheid voor werkende ouders, zodat

zij hun bijdrage kunnen blijven leveren door te werken. Dit

vereist ook dat mensen voelen dat het loont om te werken.

Daar doen we veel aan met dit nieuwe stelsel, want door

de hoge en inkomensonafhankelijke vergoeding wordt het

voor ouders aantrekkelijker om een of meer dagen extra te

werken. Ook vorderen we in het nieuwe stelsel niet meer

terug bij de ouders. In 2025 zetten wij een eerste stap met

een hogere tegemoetkoming in de kosten voor kinderopvang. Hierdoor dalen de kosten voor de meeste werkende

ouders.

De heer Vijlbrief heeft gevraagd naar het tijdpad voor de

invoering van de gratis kinderopvang en de mijlpalen en

belemmeringen die daarbij horen. Het kabinet wil zo snel

mogelijk met het nieuwe stelsel aan de slag en het ook

doorvoeren, en daarbij de kinderopvangtoeslag afschaffen.

Uw Kamer heeft hier kortgeleden een brief over gehad.

Daarin schetst het kabinet de uitwerking van het hoofdlijnenakkoord en de keuze voor een beoogde uitvoerder, en

dat is — dat zal u niet ontgaan zijn — Dienst Toeslagen. De

volgende stap is om een praktisch werkbaar stelsel te

maken. Dat doen we in nauwe samenwerking met diezelfde

Dienst Toeslagen en andere uitvoerders. Hiervoor starten

we op dit moment de verkennende fase. Het nieuwe stelsel

is een grote opgave. Dit raakt ouders, de sector en de uitvoerder. We moeten dit dus niet alleen maar snel doen,

maar ook zorgvuldig. Deze verkenning ronden we af in 2025,

en dan volgt er een weegmoment en kunnen we meer

zeggen over de uiteindelijke haalbaarheid van de invoeringsdatum. De volgende mijlpaal is om volgend jaar het wetsvoorstel in de internetconsultatie te brengen, want zo houden we met elkaar het tempo erin. En zoals bij elke verbouwing kent ook de hervorming in de kinderopvang risico's.

Belangrijk hierbij is natuurlijk hoe de vraag naar de kinderopvang zich zal ontwikkelen, want ook tegen die achtergrond met een krappe arbeidsmarkt kan het leiden tot

prijsstijgingen en wachtlijsten, en daarmee kan de toegankelijkheid van de kinderopvang onder druk komen te staan.

Om dat te voorkomen, moet het aanbod kunnen meegroeien

met de vraag. Daarom verkent het kabinet de mogelijke

maatregelen om de risico's te beperken. Denk bijvoorbeeld

aan het arbeidsmarktbeleid en gemeentelijke regelingen,

maar ook aan het ondersteunen van kinderopvangorganisaties in de transitie, en aan de stappen van hoe we toegroeien naar die uiteindelijk inkomensonafhankelijke vergoedingen. Al deze maatregelen kunnen budgettaire

gevolgen hebben. Daarom moeten we daar in het voorjaar

goed met elkaar naar kijken.

Mevrouw Van Dijk heeft gevraagd wat ik ga doen om de

arbeidsparticipatie in de kinderopvang te vergroten. Allereerst wil ik samen met de sector het personeelstekort

terugbrengen. Dat doen we op drie manieren. Ten eerste:

nieuwe medewerkers aantrekken. Ten tweede, minstens

net zo belangrijk: het huidige personeel behouden en het

ook stimuleren — en daaraan hebben velen van u vandaag

al gerefereerd — om meer uren te gaan werken. Want we

stimuleren de instroom en de doorgroei met het ontwikkelpad kinderopvang, en daarin komt volgend jaar een tijdelijke

subsidie beschikbaar voor scholing van personeel. Ook

bieden we kansen aan werkzoekenden zonder relevante

ervaring, via de subsidie voor groepshulpen. Dit verlicht

de werkdruk van pedagogische professionals. De sector,

tot slot, spant zich ervoor in om extra mensen aan te trekken

zoals zijinstromers. Ook dat ondersteunen wij. Daarnaast

draait de sector mee in het Nationaal Groeifondsproject,

om te kijken hoe mensen zo veel mogelijk uren kunnen

werken. Ik blijf samen met de sector kijken naar nieuwe

manieren om het personeelstekort aan te pakken. Kwaliteit

en de veiligheid van kinderen blijven hierbij altijd prioriteit.

Tegelijkertijd zijn personeelstekorten een breder maatschappelijk probleem en helaas kan ik de tekorten dan ook niet

helemaal wegnemen.

Voorzitter. Hiermee ben ik aan het einde van mijn inbreng.

De voorzitterVoorzitter

Gewaardeerd. Mevrouw Zeedijk. Pardon, mevrouw Welzijn.

NSCMevrouw WelzijnNSC

Zeedijk is ook een mooie naam.

De voorzitterVoorzitter

Ja, die komt me ook ergens bekend van voor.

NSCMevrouw WelzijnNSC

Ik heb twee vragen. Eén. Ik had over het ESF+ gevraagd:

hoe kunnen wij dat als Kamer volgen en welke prioriteit

krijgt het systeemherstel dat nodig is binnen het SZWdomein in relatie tot de ICT-problematiek bij de Belastingdienst? Kan ik daar nog een antwoord op krijgen?

Mijn tweede vraag gaat over het laatste blokje. Ik zat aandachtig te luisteren en ik hoopte dat het woord "gastouder"

zou vallen, want ik ben heel benieuwd, zeker gezien de

personeelskrapte die er is, hoe we mensen die daar interesse in hebben, ontzettend gaan motiveren, helpen en

ondersteunen om dat prachtige werk te kunnen doen.

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-26

Laat ik beginnen met die eerste vraag. Als het goed is, heeft

u daar schriftelijk antwoord op gehad. Ik doe het nu even

uit mijn hoofd. We zullen de Kamer hier twee keer per jaar

over informeren. Als het goed is heeft u dat antwoord

schriftelijk gekregen en anders kom ik daar in de tweede

termijn nog even op terug, maar ik ben er vrij zeker van dat

u dat antwoord schriftelijk heeft ontvangen.

De gastouderopvang is natuurlijk ook ontzettend belangrijk

in deze hele stelselherziening. Ik heb het tijdpad willen

schetsen zonder daarbij een onderscheid te maken in wat

ik zwaarder of belangrijker acht, want met name in de

krimpregio's, of buiten de Randstad — laat ik het zo zeggen

— is de gastouderopvang van essentieel belang. Daar

hebben we in het debat ook met elkaar over gesproken.

Ook daarvoor geldt: hoe zorgen we ervoor dat mensen die

nu gastouder zijn, dat ook willen blijven? Dat is uiteindelijk

het belangrijkste. We zien daar een groot verloop en dat

moeten we met elkaar keren. We moeten de gastouders

uiteindelijk wel weten te overtuigen van dit beroep en, meer

nog dan van het beroep, van de warmte die erbij komt kijken

om dit daadwerkelijk te willen doen. Om die reden zijn we

met wetgeving gekomen die maakt dat er nog meer professionaliteit van uitgaat. Heel veel gastouders doen het al

goed, maar we hadden met elkaar geen ondergrens voor

de kwaliteit vastgesteld. Daarvoor hoop ik nu met wetgeving, uiteindelijk ook bij de Eerste Kamer, te komen, zodat

het beroep aantrekkelijker wordt en het uitnodigender is

om gastouder te worden.

D66De heer VijlbriefD66

Ik heb nog één interruptie over en we zijn aan het einde,

dus ik ga het volgende toch eens vragen aan de staatssecretaris. Hij schetst het tijdpad. Hij zei iets over de beschikbaarheid van arbeid. Is er ook behoefte aan de beschikbaarheid

van kapitaal in de kinderopvang? Nou is er deze week een

motie aangenomen met de strekking dat er geen private

equity in de kinderopvang mag komen; ik weet niet hoe het

precies was geformuleerd. Wij waren er in ieder geval

tegen, en niet omdat ik nou zo'n enorme fan ben van private

equity op zich, maar ik dacht: we moeten er alles aan doen

om ervoor te zorgen dat het aanbod van kinderopvang echt

op gang komt, op stoom komt. Hoe ziet de staatssecretaris

dat? Denkt hij dat dit belemmerend is?

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Een terechte vraag, denk ik. Laat ik vooropstellen dat ik de

motie goed ga bestuderen. Ondanks de gevoelens in de

Kamer over private equity, want die ken ik — die spelen

overigens breder dan alleen bij de kinderopvang — denk

ik dat we ons wel moeten realiseren dat er bijvoorbeeld

langere wachtlijsten kunnen ontstaan als private equity niet

in de sector toegepast mag worden. Ik zie dus ook echt

nadelen aan die motie, maar het is wel een aangenomen

Kamermotie. Ik ga die dus eerst goed bestuderen, maar als

er voor een grote stelselherziening mogelijk grote gevolgen

zijn, zal ik dat zeker met uw Kamer delen en dan zal ik daar

uiteraard ook in het kabinet, in de ministerraad, nog een

gesprek over moeten hebben.

VVDDe heer AartsenVVD

Mijn vraag gaat ook over die stelselhervorming. Ik denk dat

heel veel jonge ouders in de werkende middengroepen

volgend jaar heel blij zullen zijn om het verschil te zien

tussen dit jaar en volgend jaar. Een groot gedeelte van de

kinderopvangkosten die mensen maken om te mogen blijven werken, hakt er bij heel veel mensen netto hard in; dat

zien wij hier allemaal niet. Ik ben blij dat de staatssecretaris

en het kabinet dit doen. Ik heb een vraag over de risico's

van die grote stelselhervorming. De staatssecretaris geeft

aan: we gaan in volle vaart door, maar er bestaan natuurlijk

risico's. Is hij dan bereid, op het moment dat die risico's

zich voordoen, om voor de tussenliggende periode niet al

die werkende ouders op nul te laten staan, maar bijvoorbeeld te kijken naar eenzelfde infaseringspad als dat waarvoor is gekozen voor 2025, zodat je uiteindelijk binnen het

bestaande stelsel zo veel mogelijk naar een inkomensonafhankelijk stelstel groeit, in plaats van dat er gelden verloren

gaan? Is de staatssecretaris daartoe bereid?

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Ja, daar ben ik toe bereid. Ik denk dat het belangrijk is om

te schetsten dat ik optimistisch ben, maar tegelijkertijd ook

realistisch. Dat heb ik in de Kamer ook aangegeven bij de

kinderopvang: als er aanleiding is om te denken dat het

tijdpad toch te ambitieus is en we er misschien extra stappen in moeten bouwen, moeten we daar ook gewoon eerlijk

over zijn. Ik denk dat we daarover met elkaar in het voorjaar

meer duidelijkheid kunnen scheppen. Tegelijkertijd staan

op dit moment alle signalen nog gewoon op groen. Ik denk

dat ik een waardeloze staatssecretaris zou zijn als ik zei: dan

gaat mijn voet van het gaspedaal. Want iedereen ziet de

noodzaak van de vereenvoudiging van het stelsel, nog los

van dat het geld inderdaad bij de middeninkomens

terechtkomt, die nu vaak aan de keukentafel het gesprek

hebben van: ja, die dag extra werken loont niet, want als ik

mijn kind naar de kinderopvang moet brengen, ben ik het

weer kwijt. Daar zit ook het heel belangrijke element in dat

het stelsel gewoon heel complex was. Het moet gewoon

een stuk eenvoudiger. Dus de motivatie om dit te blijven

doen, ook in het tempo dat we met elkaar hebben vastgesteld, heb ik nog steeds. Mocht daar aanleiding toe zijn,

dan neem ik daarin het punt dat u zojuist hebt aangedragen

zeker mee.

VVDDe heer AartsenVVD

Ik ben blij om te horen dat het geld binnen de kinderopvang

blijft en vooral dat het voor de werkende ouders beschikbaar

blijft, als back-upscenario, zo noem ik het maar even. Je

wilt niet dat ouders in onzekerheid blijven zitten. Dus ik

vraag aan de staatssecretaris, mocht hij de beslissing

nemen dat het toch wordt uitgesteld, om dan direct aan te

geven wat het terugvalscenario dan is, volgens de suggestie

die ik gedaan heb.

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Ik denk dat het verstandig is, mocht er onverhoopt toch een

kink in de kabel komen en het minder vlot gaan dan we met

elkaar denken, dat we dan meteen duidelijkheid scheppen

over de vraag hoe we de lange termijn voor ons zien. Ook

vanuit de sector worden er hele grote investeringen

gevraagd. Het laatste wat wij willen, is dat de sector onzeker

is over wat de overheid precies gaat doen. Op het moment

dat er onverhoopt toch een tegenslag is, moeten we denk

ik met elkaar en samen met de sector bekijken wat dan wel

haalbaar en realistisch is en hoe die termijn eruitziet.

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-27

De voorzitterVoorzitter

Mevrouw Welzijn nog.

NSCMevrouw WelzijnNSC

Ik heb die schriftelijke reactie kennelijk gemist, maar in ieder

geval dank. Ik ben heel blij om te horen dat we twee keer

per jaar op de hoogte worden gesteld. Dan staat nog die

andere vraag open. Misschien zit het antwoord daarop in

de schriftelijke beantwoording. Ik beeld mij in dat straks de

klok 2028 slaat en dat alle departementen in de rij staan bij

de Belastingdienst, hopende dat ze de eerste mogen zijn

bij wie de stelselwijziging door kan gaan. Ik wil natuurlijk

heel graag dat SZW enigszins voorin die rij staat. De vraag

is dus: welke prioriteit in die rij krijgen de systeemoplossingen die wij zoeken binnen SZW en waar wij de Belastingdienst voor nodig hebben?

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Dit kan ik heel moeilijk beantwoorden, omdat u zelf al

schetst dat de Belastingdienst waarschijnlijk heel veel aanvragen krijgt. Ik kan die prioritering als staatssecretaris van

SZW heel lastig aangeven. Ik stel voor dat we daar schriftelijk op terugkomen of dat u die vraag aan de staatssecretaris

Toeslagen stelt. Ik kan dat hier onmogelijk aan u meegeven.

VoltDe heer DassenVolt

Ik wil nog heel graag even op het Bouwdepot reageren. De

staatssecretaris gaf net aan dat hij in gesprek is met de

Stichting het Bouwdepot en dat hij ook met de gemeenten

in gesprek is. Wat ik daarvan begrijp, is dat er één gesprek

heeft plaatsgevonden met de stichting, waarin is aangegeven dat het niet kan, en dat er richting de gemeenten alleen

maar is gecommuniceerd: wat jullie nu doen, kan niet. Mijn

vraag aan de staatssecretaris is: is dat inderdaad de teneur

van de gesprekken?

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Dat is inderdaad een deel van de gesprekken. Het andere

deel van het gesprek is dat wij ook kijken naar hoe we binnen de kaders van de Participatiewet daar toch ruimte

kunnen bieden. Die ruimte denken we te zien.

VoltDe heer DassenVolt

Wat wij terugkrijgen, is dat vooral het eerste gedeelte

besproken wordt. Dat is volgens mij ook de brandbrief die

vanuit verschillende gemeenten is gestuurd: "We hebben

een aanpak. Die werkt. Dat is een manier om kwetsbare

jongeren te ontzorgen, om ervoor te zorgen dat zij uiteindelijk in staat zijn om die financiële stress weg te nemen, om

te zorgen dat ze weer een diploma kunnen halen of aan het

werk kunnen gaan of een huis kunnen vinden". Dat duurt

een jaar en wordt gezien als ontzorgen, niet als inkomensondersteuning. Binnen drie jaar, zeggen deze gemeenten,

zijn die kosten eigenlijk weer terugverdiend. Er is op dit

moment geen enkele andere aanpak die dit mogelijk maakt.

Dan heb ik toch het gevoel dat deze staatssecretaris alleen

maar bezig is met een soort strijd om deze aanpak zo snel

mogelijk te laten sneuvelen. Ik wil aan hem vragen of dat

inderdaad zijn doel is of dat hij bereid is om met Stichting

Het Bouwdepot en deze gemeenten een serieus gesprek

aan te gaan om te kijken hoe zij er samen uit kunnen komen.

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Ik vind het een heel sympathiek idee. Wij kunnen niet tegen

alle voordelen zijn die u schetst. Nogmaals, ik ga heel graag

het gesprek met de gemeenten aan. Tegelijkertijd vind ik

het jammer dat het deel van het gesprek dat wel positief

is, niet is blijven hangen. Dan moet je soms opnieuw het

gesprek aangaan. We zijn allebei jonge vader. Soms weet

je dat bij je kind het een wel blijft hangen en het ander niet.

Ik ga graag met hetzelfde enthousiasme opnieuw dat

gesprek aan. Ik heb er alle vertrouwen in dat ook deel twee

dan blijft hangen.

VoltDe heer DassenVolt

Mijn laatste interruptie. Inderdaad, we zijn allebei jonge

vader. Sterker nog, we stonden dit jaar samen op de camping, in het zwembad.

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Ik wilde het net memoreren.

VoltDe heer DassenVolt

Met onze kleine kinderen.

De voorzitterVoorzitter

Hoe ging dat allemaal?

VoltDe heer DassenVolt

Het is mijn laatste interruptie, voorzitter, dus ik kan wat

uitweiden.

De voorzitterVoorzitter

We willen wel even alles weten.

VoltDe heer DassenVolt

Maar goed, ik werd mooi getriggerd door wat de staatssecretaris zei: het leven is leuker als je jezelf uitdaagt en er

met anderen voor kunt gaan. Dat is natuurlijk precies wat

Het Bouwdepot doet. Dat is precies waar de brandbrief over

gaat die deze gemeenten sturen. Ze zeggen dat ze eigenlijk

geen andere mogelijkheden hebben om dit op deze integrale manier aan te pakken met elkaar. De resultaten zijn

zo positief dat ook de vorige minister heeft gezegd het te

gedogen om te kijken hoe het verder gebracht kan worden.

Dat is precies de vraag die ik bij deze staatssecretaris neer

wil leggen. Wil hij ook vanuit die positieve grondhouding

kijken naar dit programma en niet wil zeggen: wat jullie

doen, mag niet, kan niet; dat is inkomensondersteuning,

dat is van het Rijk, dus dat hoort bij mij. Nee, ik vraag of hij

met de gemeenten het gesprek wil aangaan en wil zeggen:

wat jullie doen, werkt zichtbaar en helpt die kwetsbare

jongeren, die dagen zichzelf uit en gaan er met elkaar voor.

Zo kan hij er uiteindelijk voor zorgen dat dit programma op

een goede manier verder kan komen.

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Ik heb inderdaad aangegeven dat het inkomensbeleid wel

aan het Rijk is voorbehouden. Ik ga nu niet ineens zeggen

dat het niet zo is, want het is wel zo. Tegelijkertijd zal ik in

het gesprek met de partijen opnieuw bespreken — ik vind

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-28

het namelijk oprecht een heel sympathiek voorstel — welke

ruimte we eventueel kunnen bieden vanuit de Participatiewet. Er zit namelijk wel ruimte. Of die helemaal leidt tot wat

die partijen voor zich zien, kan ik hier nu niet beloven.

Nogmaals, ik vind het een sympathiek idee, dus ik ga graag

nogmaals met ze om de tafel.

De voorzitterVoorzitter

Dan krijgen we in tweede termijn ook even de vakantiefoto's

te zien natuurlijk. Meneer Ergin, stond u ook op die camping?

DENKDe heer ErginDENK

Nee, helaas niet. Ik heb een uur lang geluisterd naar de

staatssecretaris. Ik heb gezien dat hij ook genuanceerde

uitspraken kan doen, zijn uitspraken kan onderbouwen. Dat

is mooi om te zien van deze staatssecretaris. Ik heb een

hele belangrijke vraag aan deze staatssecretaris. Kan hij

ons meenemen in hoe hij de afgelopen maanden als kersverse staatssecretaris heeft ervaren en wat voor nieuwe

dingen hij in de afgelopen periode heeft geleerd?

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Ik had me helemaal ingesteld op de vraag: waarom heeft

u voor die donkerblauwe stropdas gekozen? Het ging gisteren namelijk heel veel over de stropdassen. Laat ik vooropstellen dat dit voor mij een volledig nieuw beleidsterrein

is. Als wethouder hield ik me met hele andere zaken bezig.

Bij alle werkbezoeken en bij alle mensen die ik heb ontmoet

vind ik het ontzettend mooi dat ik me namens het kabinet

mag bezighouden met hoe het wel kan en hoe we ervoor

kunnen zorgen dat mensen meedoen. Dat geldt niet alleen

voor het onderdeel participatie, maar uiteindelijk ook voor

het onderdeel integratie. Ik ben bijvoorbeeld geweest bij

een elektrotechniekbedrijf in Utrecht, dat statushouders

aan het werk hielp. Ik vind het heel mooi om te zien dat —

los van de zak geld die zij aan het eind van de maand krijgen

met betaald werk — het werk ze ook echt veel voldoening

geeft. We hebben die mensen ook ontzettend hard nodig

op al die andere beleidsterreinen, zoals de bouw, het

onderwijs of de energietransitie. Daar heb ik in de afgelopen

periode het meeste plezier in ervaren.

DENKDe heer ErginDENK

Dat is mooi om te horen. Ik heb de staatssecretaris in de

afgelopen maanden vanuit mijn controlerende rol gevolgd.

Ik heb ook gezien dat hij de staatssecretaris is van "benoemen". Hij benoemt heel graag dingen. Tijdens het OCWdebat zag ik in NRC een artikel staan over een aflevering

van BOOS over een voetbalclub waar ik enorm veel waardering voor heb. Ik zal de naam dus niet noemen. Maar het

ging over een aantal supportersgroepen die deze club

aanhangen. Er zijn heel verschrikkelijke details naar buiten

gekomen over de supportersgroep, namelijk dat er bij de

supportersgroep uitspraken worden gedaan als "kankerhomo" en "kankerjood". Er worden spandoeken gemaakt

waarop staat: "Hitler is onze vorst". Ook worden spandoeken

gemaakt waarop staat "vergass". De dubbele s verwijst naar

een zeer donkere geschiedenis van ons land. Er worden

Hitlergroeten gebracht. Ik kijk nu naar de staatssecretaris

van "benoemen". Ik vraag aan de staatssecretaris hoe hij

hierop terugkijkt.

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Laat ik vooropstellen: het is vreselijk. Ik kan het niet helemaal plaatsen, maar ik ben helaas wel bekend met dat het

spelletje waar 22 mannen achter een balletje aan hollen

soms meer teweegbrengt dan alleen plezier. Een van de

bedrijfsbezoeken die ik heb afgelegd, was bij PEC Zwolle.

Dit was in de buurt van waar de minister woont. Dus voor

hem was het meer een thuiswedstrijd dan voor mij. Ik vond

het heel mooi om te zien dat daar met OVIVI, samen tegen

racisme en uitsluiting in het voetbal, heel veel goede stappen worden gezet. Dat is ook een van de trajecten waar we

mee zullen doorgaan. Gelukkig worden er ook heel goede

resultaten behaald. Mensen die samen op de tribune zitten,

weten soms niet van elkaar wat het betekent als je bijvoorbeeld iets zegt als "kankerhomo" of bepaalde uitspraken

doet waar Jodenhaat in voorkomt. Supporters gaan dan

met elkaar in gesprek en zeggen: wij zijn voor dezelfde club,

maar ik wil niet meer naar die voetbalwedstrijd toe gaan,

omdat dit soort spreekkoren of andere weerzinwekkende

dingen gebezigd worden. Ik vind het heel mooi om te zien

dat we daar resultaten op boeken. Dit is echt een traject dat

we moeten doorzetten. Het staat overigens ook in de agenda

over antisemitisme die het kabinet vrij recent naar uw

Kamer heeft verzonden. Dit is een belangrijk project.

DENKDe heer ErginDENK

Het is heel goed dat de staatssecretaris aan de slag gaat

met antisemitisme. Hij kan in ieder geval op dat punt op

onze steun rekenen. De staatssecretaris heeft het over zijn

werkbezoeken en over zijn analyse over voetbal in algemene

zin. Ik mis echter dat hij ingaat op mijn vraag over het

gedrag van bepaalde groepen mensen in het land en daar

uitspraken over doet. Ik zou dus aan de staatssecretaris van

"benoemen" willen vragen of hij ook een analyse heeft over

de achtergronden van deze mensen die bij meerdere clubs

en supportersverenigingen al jarenlang dit soort gedrag

vertonen.

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Er werden mij zojuist een aantal zaken voor de voeten

geworpen die blijkbaar bij een bepaalde club gebeuren.

Meneer Ergin, ik denk dat het de club is waar u vlakbij

woont. Ik benoem direct dat ik dit huiveringwekkend en

walgelijk vind. U vraagt aan mij: wat vindt u ervan? Ik hoor

dit in die zin nu voor het eerst, maar ik ben niet onbekend

met wat er rondom of in stadions gebeurt. Ik geef daar

direct een kwalificatie aan. Volgens mij wordt u dus op uw

wenken bediend.

DENKDe heer ErginDENK

Als de staatssecretaris iets aan mij vraagt en ik weet het op

dat moment niet, dan kom ik daar in mijn tweede termijn

op terug. In lijn met wat deze staatssecretaris heeft verspreid als het gaat om de gebeurtenis met Maccabi, zeg ik

maar even heel duidelijk dat ik van deze staatssecretaris op

zijn minst dezelfde stelligheid en afkeuring verwacht. Ik

geef hem daartoe de gelegenheid. Dus in zijn tweede termijn zal ik hier weer staan.

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Ik heb dat eerder al aangegeven, ook naar aanleiding van

de gebeurtenissen in Amsterdam. Op het moment dat er

bij de Maccabi-supporters sprake is van gewelddadigheden

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-29

of anderszins, neem ik daar op dezelfde manier afstand van.

Dat veroordeel ik net zo goed, dus ik begrijp niet goed waar

de heer Ergin naartoe wil. Maar ik zal het hier nogmaals

veroordelen.

De voorzitterVoorzitter

Heel goed. Tot zover de eerste termijn. Voor de tweede

termijn krijgt mevrouw Patijn het woord.

GroenLinks-PvdAMevrouw PatijnGroenLinks-PvdA

Dank, voorzitter. Ik had nog twee minuten over van mijn

vorige termijn. Verdelen we dat nog een klein beetje? Dank.

We hebben het veel gehad over de koopkracht van de

middenklasse en van de mensen in de middelste groepen.

Wij vinden het inkomen van alle mensen belangrijk, maar

zeker ook van deze groep. Als er één ding belangrijk is voor

deze groep, dan is dat het vaste contract. De beste koopkrachtverbetering, soms met 20% tot 25%, is dat vaste

contract. Vandaar de volgende motie.

VVDDe heer AartsenVVD

Om mijn punt te specificeren. De Raad van State gaf aan:

wil je ervoor zorgen dat mensen een vast contract krijgen,

dan zou je ook moeten kijken hoe je het vaste contract

minder star en minder onaantrekkelijk kunt maken voor

werkgevers.

GroenLinks-PvdAMevrouw PatijnGroenLinks-PvdA

Oké, dat element. Ik kan u vertellen dat ik daar geen groot

voorstander van ben. In de afgelopen tien jaar is het ontslagrecht twee keer versoepeld met het idee dat daardoor

het aantal flexcontracten minder zou worden. Het aantal is

alleen maar toegenomen. Door die versoepeling is het

gemakkelijker om mensen te ontslaan. Ik kan u garanderen

dat het zo is, want ik heb het echt meerdere malen

gevraagd, zelfs aan de verenigingen. Het antwoord was: ja,

helaas is dat gemakkelijker.

De voorzitterVoorzitter

U continueert.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat een centraal doel van het arbeidsmarktpakket is om vaste contracten weer de norm te maken;

GroenLinks-PvdAMevrouw PatijnGroenLinks-PvdA

We gaan dit debat zeker nog voeren.

Verder hebben wij het veel gehad over de zorgen van de

mensen in de WIA. Iedereen deelt die zorgen, volgens mij.

Wij willen erop aandringen dat er een paar maatregelen

worden getroffen, ter voorbereiding op een goede schadevergoeding voor deze mensen. Daarom de volgende motie.

constaterende dat de Algemene Rekenkamer adviseert om

concrete beleidsdoelstellingen te formuleren, zodat voortgang en resultaten gemonitord kunnen worden;

Motie

De Kamer,

verzoekt de regering om het doel vast te leggen dat in 2028

het aandeel vaste contracten op de werkzame beroepsbevolking 70% bedraagt,

en gaat over tot de orde van de dag.

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat grote groepen mensen recht hebben op

nabetalingen, omdat zij een te lage uitkering ontvingen;

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Patijn en Van Kent.

constaterende dat nabetaling onzekerheid voor mensen

meebrengt in verband met de verrekening van toeslagen;

Zij krijgt nr. 38 (36600-XV).

Eén vraag van de heer Aartsen. Ik vrees heel veel moties.

Als er heel veel vragen komen, wordt het heel laat. Kunt u

het in enen af?

VVDDe heer AartsenVVD

Ongetwijfeld. Ik was benieuwd of mevrouw Patijn zou

kunnen reflecteren op het advies dat de Raad van State ten

aanzien van het vaste en flexibele contract heeft gegeven

op beide wetsvoorstellen.

overwegende dat een eenvoudige nettoschadevergoeding

voor mensen en uitvoeringsorganisaties rust kan geven,

maar het opzetten daarvan vaak voor veel vertraging zorgt;

verzoekt de regering alvast een regeling voor onverplichte

tegemoetkoming in te richten op basis waarvan gedupeerden, indien wenselijk, gecompenseerd kunnen worden,

zonder dat dit effect heeft op in het verleden ontvangen

toeslagen en andere voorzieningen,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Patijn, Inge van

Dijk, Van Kent en Vijlbrief.

GroenLinks-PvdAMevrouw PatijnGroenLinks-PvdA

Dat is volgens mij een heel apart debat. Dat gaan we nog

voeren.

Zij krijgt nr. 39 (36600-XV).

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-30

GroenLinks-PvdAMevrouw PatijnGroenLinks-PvdA

De tweede motie over dit onderwerp. Nee, dat is niet waar.

Ik heb nog twee andere moties. De ene gaat over mensen

die arbeidsongeschikt zijn en voor wie de regeling geschrapt

wordt.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat de regering de tegemoetkoming

arbeidsongeschiktheid schrapt per 2027, waardoor chronisch zieke mensen niet meeprofiteren van de halvering

van het eigen risico;

Mevrouw Lahlah van GroenLinks-PvdA.

GroenLinks-PvdAMevrouw LahlahGroenLinks-PvdA

Voorzitter. Vandaag dien ik enkele moties in die niet alleen

noodzakelijk zijn om mensen in kwetsbare posities te helpen, maar ook aansluiten bij wat gemeenten zelf aangeven

als werkbare oplossingen. Het beeld dat hier wordt

geschetst, namelijk dat deze voorstellen niet uitvoerbaar

zijn of dat er geen inkomensverbeteringstoets meer zou

kunnen plaatsvinden, klopt simpelweg niet. Gemeenten

geven zelf aan dat ze juist erg gecharmeerd zijn van een

vereenvoudiging zoals deze. Het probleem is dus geen

gebrek aan controle of inzicht, maar een administratieve

hobbel die onnodig tijd en middelen opslokt. Met dat in

gedachten dien ik de volgende motie in.

verzoekt de regering de bezuiniging op de tegemoetkoming

arbeidsongeschiktheid te schrappen en bij de Voorjaarsnota

met voorstellen voor dekking te komen,

Motie

De Kamer,

en gaat over tot de orde van de dag.

gehoord de beraadslaging,

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Patijn, Ceder en

Dassen.

constaterende dat mensen die drie jaar op rij op het sociaal

minimum leven recht hebben op de inkomenstoeslag, maar

dat veel mensen deze regeling niet weten te vinden;

Zij krijgt nr. 40 (36600-XV).

GroenLinks-PvdAMevrouw PatijnGroenLinks-PvdA

Dan de laatste motie, over arbeidsmigratie.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat een deel van de doelgroep wel bekend

is, maar dat artikel 36, lid 1 van de Participatiewet hen verplicht een aanvraag in te dienen, waardoor gemeenten de

inkomenstoeslag niet ambtshalve kunnen uitkeren;

verzoekt de regering om de verplichting voor een aanvraag

voor de inkomenstoeslag voor mensen op het sociaal

minimum te schrappen, zodat gemeenten de toeslag automatisch kunnen uitkeren en zo het niet-gebruik van de

regeling kunnen tegengaan,

en gaat over tot de orde van de dag.

overwegende dat bijna 20% van de daklozen in Nederland

arbeidsmigrant is;

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Lahlah, Ceder,

Dassen, Inge van Dijk, Ergin, Van Kent, Kostić en Vijlbrief.

constaterende dat de pilot aanpak dakloze EU-burgers

succesvol zorgt voor opvang en begeleiding naar werk of

naar het land van herkomst;

Zij krijgt nr. 42 (36600-XV).

verzoekt de regering om in samenspraak met SZW, VWS

en de VNG in kaart te brengen, inclusief financiële gevolgen,

hoe de huidige pilot vanaf 2025 structureel uitgebreid kan

worden naar andere gemeenten, dit mee te nemen in de

voorjaarsbesluitvorming, en de Kamer hierover te informeren,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Patijn en Inge van

Dijk.

Zij krijgt nr. 41 (36600-XV).

GroenLinks-PvdAMevrouw LahlahGroenLinks-PvdA

Dan de tweede motie.

De voorzitterVoorzitter

Een vraag van de heer Léon de Jong. Eentje.

PVVDe heer Léon de JongPVV

Het klinkt allemaal heel erg sympathiek, maar er zit

natuurlijk ook een risico aan. Als je zoiets ambtshalve doet,

bestaat het risico dat er grote fouten kunnen ontstaan. Dan

kan iemand een uitkering krijgen waar hij achteraf gezien

toch geen recht op heeft. Dan kom je terecht in een situatie

waarin er moet worden teruggevorderd. Heeft GroenLinks-

PvdA daarover nagedacht en heeft ze dus ook meegewogen

dat dit voor de doelgroep die ze denkt te willen helpen ook

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-31

heel nadelig zou kunnen uitpakken? Hoe bekijkt en beoordeelt GroenLinks-PvdA dat dan?

GroenLinks-PvdAMevrouw LahlahGroenLinks-PvdA

Het gaat voornamelijk om een regeling, niet om de bijstand

in het geheel. Als je die toeslag ambtshalve toekent, dus

zonder aanvraag, voor een groep die langdurig bekend is

bij de gemeente, wil dat niet zeggen dat er geen inkomensverbeteringstoets kan plaatsvinden. Die kan nog steeds

plaatsvinden. Het risico is dus nihil, omdat het nu eenmaal

gaat om een groep die echt al lang bekend is bij de

gemeente; langer dan een periode van drie jaar. Je verlaagt

dus gewoon een administratieve drempel.

De voorzitterVoorzitter

Uw volgende motie.

GroenLinks-PvdAMevrouw LahlahGroenLinks-PvdA

De tweede motie.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat het voortbestaan van de cao Aan de Slag

onzeker is, omdat de financiering onvoldoende aansluit op

de kosten die gemeenten en sociaal ontwikkelbedrijven

maken;

van mening dat mensen die werken in sociaal ontwikkelbedrijven recht hebben op zekerheid;

verzoekt de regering als stelselverantwoordelijke voor de

uitvoering van de Participatiewet de regie te nemen door

met oplossingen te komen die bijdragen aan het afsluiten

van een nieuwe cao voor mensen die werken in sociaal

ontwikkelbedrijven, en de Kamer hier bij de voorjaarsbesluitvormig over te informeren,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Lahlah, Van Kent,

Ceder, Dassen, Inge van Dijk, Flach, Kostić en Vijlbrief.

Zij krijgt nr. 43 (36600-XV).

GroenLinks-PvdAMevrouw LahlahGroenLinks-PvdA

Tot slot de laatste motie.

Motie

De Kamer,

constaterende dat de envelop Groepen in de knel wordt

aangewend voor het uitvoeren van het ibo-basispakket op

het gebied van schulden;

constaterende dat deze maatregelen ten dele direct ten

goede komen aan mensen in de knel, maar dat hier ook

regulerend beleid onder valt, waaronder leeftijdsverificatie

voor krediet, het verlagen van aanmaningskosten op verkeersboetes en het sturen van kosteloze betalingsherinneringen van verkeersboetes;

van mening dat deze envelop gebruikt moet worden om

kwetsbare groepen in de samenleving direct te ondersteunen;

verzoekt de regering om de envelop Groepen in de knel

niet te gebruiken voor regulerend beleid,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Lahlah.

Zij krijgt nr. 44 (36600-XV).

Dat had wel iets sneller gekund! Het woord is aan de heer

Léon de Jong van de fractie van de PVV.

PVVDe heer Léon de JongPVV

Voorzitter, hartelijk dank. Ik wil de minister en de staatssecretaris bedanken voor de beantwoording van de vragen.

Het is hartstikke mooi om te zien dat er een pakket ligt

waarmee heel veel mensen, zeker als het gaat om de

koopkracht, erop vooruitgaan. We gaan er eindelijk voor

zorgen dat de brandstofaccijnzen worden verlaagd, we gaan

de energiebelasting verlagen, we gaan het eigen risico

bevriezen, we hebben extra geld voor groepen in knel, het

kindgebonden budget gaat omhoog en er gaat een verlaging van de inkomstenbelasting plaatsvinden. Dat is echt

iets heel moois. Voor ons is ook heel mooi dat er in de

komende jaren historische bezuinigingen plaatsvinden als

het gaat om afdrachten richting de EU en ontwikkelingshulp.

Dat is voor ons iets heel moois. Daarom dank aan het

kabinet dat ze daarmee voortvarend aan de slag gaan.

We hebben het vandaag ook gehad over een zeer belangrijk

en actueel onderwerp: de problemen en de grote puinhoop

bij het UWV. Ik zou daar graag een aantal moties voor willen

indienen. Niet alleen om de urgentie naar voren te brengen,

maar ook om echt iets te kunnen bewerkstelligen voor de

WIA-, Wajong- en WW-gerechtigden, maar ook voor de

organisatie zelf.

De eerste motie.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

gehoord de beraadslaging,

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-32

verzoekt de regering het UWV opdracht te geven overzichtelijk in kaart te brengen hoe groot het uitvoeringsprobleem

van de WW, WIA, Wajong en Ziektewet bij het UWV precies

is en hoeveel personen hiervan in totaal de dupe zijn

geworden, en de minister hierover periodiek actief te

informeren en actuele informatie voortaan proactief te

delen,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Léon de Jong,

Rikkers-Oosterkamp en Saris.

Zij krijgt nr. 45 (36600-XV).

PVVDe heer Léon de JongPVV

Deze motie is belangrijk omdat het te absurd voor woorden

is dat we als Kamer vaak op achterstand staan en dat we

dit grote probleem, als het gaat om de WIA en de Wajong,

pas hebben gezien toen EenVandaag en het AD daar

onderzoek naar hadden gedaan. Ik vind dat dat niet kan. Ik

vind dat het UWV zelf proactief de minister moet informeren

en dat de minister daarop proactief moet handelen. Deze

motie kan de minister daarbij helpen, maar die kan ook het

UWV helpen. Het is echt broodnodig dat er een oplossing

komt. Het "openen van die beerput" kan een nieuwe start

betekenen en moet ook een nieuwe start zijn. Het UWV

moet weten dat het menens is en dat ze zelf proactief,

actueel en constant op zoek moeten gaan naar de problemen die er zijn en dat ze de Kamer en de minister daarover

moeten informeren. Want zonder die kennis, hoe pijnlijk

die ook is, blijven deze problemen voortbestaan. Daar is

niemand bij gebaat. Graag een reactie van de minister

hierop.

Dan een motie over de WIA-gerechtigden zelf. Zij mogen

natuurlijk niet de dupe worden van de fouten van het UWV.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

verzoekt de regering maatregelen te treffen ter voorkoming

dat mensen die in aanmerking komen voor een WIA-, WWof Wajong-uitkering door rigide berekeningen een lagere

uitkering ontvangen dan waar men recht op heeft en daardoor grote nadelige persoonlijke gevolgen ondervinden,

De volgende motie gaat over de UWV-artsen. Ik zie dat er

allerlei ambitieuze plannen zijn als het gaat om de

arbeidsmarkt. Het kabinet weet hoe wij aankijken tegen de

verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen. Ik zie ook dat we nog steeds een gigantisch groot

tekort aan UWV-artsen hebben. Ik ben eigenlijk op zoek

naar een samenhang daarin en dat we, op het moment dat

er veranderingen plaatsvinden op de arbeidsmarkt, ook het

tekort aan UWV-artsen daarin meenemen. Want als dat aan

de ene kant niet goed is geregeld, hoe kan je het aan de

andere kant dan goed uitvoeren? De basis moet goed zijn.

Daarom de volgende motie.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

verzoekt de regering de tekorten aan UWV-artsen in

samenhang met de arbeidsongeschiktheidsplannen van dit

kabinet te bezien en de tekorten in het belang van de uitvoering met een duidelijk plan van aanpak met gerichte doelstellingen aan te pakken, en de Kamer daar in het eerste

kwartaal van 2025 over te informeren,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Léon de Jong en

Saris.

Zij krijgt nr. 47 (36600-XV).

PVVDe heer Léon de JongPVV

Voorzitter, dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Het woord is aan de heer Boon, eveneens van

de PVV.

PVVDe heer BoonPVV

Voorzitter. Ik wil de minister en de staatssecretaris bedanken

voor hun beantwoording en de toezegging om met de

provincies in gesprek te gaan over de arbeidsmarkt, want

eindelijk is er in deze Kamer een meerderheid om de

arbeidsmigratie te beperken.

Afsluitend heb ik twee moties. Eentje gaat over de zzp'ers.

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Léon de Jong,

Esser, Rikkers-Oosterkamp en Saris.

Motie

De Kamer,

Zij krijgt nr. 46 (36600-XV).

PVVDe heer Léon de JongPVV

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat per 1 januari 2025 volledige handhaving

op schijnzelfstandigheid plaatsvindt en dat er nog steeds

veel onrust heerst bij zowel zzp'ers als opdrachtgevers over

de gevolgen van dit beleid;

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-33

overwegende dat het essentieel is om te waarborgen dat

de aangekondigde "zachte landing" wordt gerealiseerd en

disproportionele gevolgen worden voorkomen;

van mening dat de middeninkomens een belangrijke groep

zijn en dat deze groep niet vergeten dient te worden in het

koopkrachtbeleid;

verzoekt de regering een zachte landing te bevorderen door

de Kamer periodiek te informeren over de effecten van de

handhaving op schijnzelfstandigheid, met expliciete aandacht voor de ervaringen van zzp'ers, opdrachtgevers en

de Belastingdienst,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Boon, Aartsen,

Saris en Rikkers-Oosterkamp.

Zij krijgt nr. 48 (36600-XV).

PVVDe heer BoonPVV

Dan de laatste motie, die gaat over een opt-out bij een

verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

verzoekt de regering bij de uitwerking van de verplichte

arbeidsongeschiktheidsverzekering een opt-outmogelijkheid

op te nemen voor zelfstandigen die aantoonbaar voldoende

hebben voorzien in hun arbeidsongeschiktheidsrisico,

verzoekt de regering om minimaal het restant van het geld

dat gereserveerd is voor werkende middeninkomens ook

daadwerkelijk naar deze groep te laten gaan,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Vijlbrief, Inge van

Dijk, Dassen en Flach.

Zij krijgt nr. 50 (36600-XV).

D66De heer VijlbriefD66

De tweede motie.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat D66 een voorstel heeft gedaan om mensen meer te laten werken en werken meer te laten lonen,

maar dat verdere uitwerking hiervan gewenst is om een

volledig beeld te krijgen van de uitvoerbaarheid en effectiviteit;

verzoekt de regering om dit voorstel verder uit te werken

en dit voor de voorjaarsbesluitvorming aan de Kamer te

doen toekomen,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Boon, Aartsen,

Rikkers-Oosterkamp, Flach, Ergin en Inge van Dijk.

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Vijlbrief.

Zij krijgt nr. 49 (36600-XV).

Zij krijgt nr. 51 (36600-XV).

PVVDe heer BoonPVV

Voorzitter, tot zover.

D66De heer VijlbriefD66

De laatste motie.

De voorzitterVoorzitter

We gaan luisteren naar de heer Vijlbrief, D66.

D66De heer VijlbriefD66

Voorzitter.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat personeelstekorten de komende decennia

een groot probleem zullen blijven;

constaterende dat in Nederland bijzonder veel mensen in

deeltijd werken;

constaterende dat het een breedgedragen wens is van zowel

de Kamer als het kabinet om werken meer te laten lonen;

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-34

constaterende dat financiële prikkels pas echt effectief zijn

als ze begrijpelijk zijn;

verzoekt de regering om op zoek te gaan naar meer instrumenten die aan deze eisen voldoen en deze nader uit te

werken;

verzoekt de regering om de resultaten van deze exercitie

in het voorjaar 2025 aan de Kamer te doen toekomen,

en gaat over tot de orde van de dag.

verzoekt de regering om bij de berekening van de marginale

druk van werkenden ook de kosten van kinderopvang mee

te nemen,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Aartsen.

Zij krijgt nr. 54 (36600-XV).

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Vijlbrief en Aartsen.

VVDDe heer AartsenVVD

Voorzitter. Een andere gaat over de wachtlijstproblematiek

binnen de kinderopvang.

Zij krijgt nr. 53 (36600-XV).

D66De heer VijlbriefD66

Dank aan de bewindslieden.

De voorzitterVoorzitter

Bondig als altijd. Dan de heer Aartsen, VVD.

VVDDe heer AartsenVVD

Dank, voorzitter. Dank aan het kabinet voor de beantwoording en vooral voor de vele toezeggingen. Ik had een

behoorlijke tsunami aan moties klaarliggen, maar daar zijn

slechts twee van overgebleven. We hebben goede toezeggingen gekregen, met name op het expliciete doel voor de

marginale druk, het onderzoek naar de Wet onderscheid

arbeidsduur, de kansarme asielzoekers, de voltijdsbonus

in de Wgr en de verlofregeling. Die zijn voor ons belangrijk.

Ik zou misschien nog wel vragen — dat kan ook na het debat

— om een schriftelijke bevestiging te ontvangen wanneer

we het een en ander mogen verwachten. Bijvoorbeeld voor

zo'n onderzoek lijkt het mij belangrijk om dat nog even

samen te vatten.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat de wachtlijsten in de kinderopvang nu

al regelmatig problematisch zijn en dat voldoende capaciteit

bij de overgang naar het nieuwe stelsel een punt van zorg

is;

overwegende dat het van groot belang is dat de kinderopvang zo toegankelijk mogelijk blijft in het nieuwe stelsel;

verzoekt de regering alles op alles te zetten om de wachtlijsten voor de kinderopvang te beperken en het nieuwe

stelsel zo snel mogelijk in te voeren,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Aartsen en Vijlbrief.

Voorzitter. Een tweetal moties. De eerste gaat over de kinderopvang.

Zij krijgt nr. 56 (36600-XV).

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat de werkende middenklasse bezwijkt

onder een hoge marginale belastingdruk in Nederland;

constaterende dat de kosten voor de kinderopvang bij het

berekenen van de marginale druk niet worden meegenomen;

overwegende dat de kosten van de kinderopvang direct

effect hebben op de portemonnee van huishoudens en

bepalend zijn voor of zij wel of niet meer uren gaan werken;

VVDDe heer AartsenVVD

Voorzitter. Tot slot nog een vraag die ik in mijn eerste termijn niet kon stellen, over de zelfstandige zzp'ers. Ik noemde

die al in een bijzin. Ik heb al vragen gesteld over het meer

betrekken van zelfstandigenorganisaties. We zijn blij dat

heel veel zzp-organisaties nu in de SER zitten. Het blijft nog

steeds een nadrukkelijke wens van deze Kamer om zzp'ers

ook in de Stichting van de Arbeid te krijgen, aangezien de

Stichting van de Arbeid een belangrijke organisatie is voor

het kabinet. Graag een reactie. Hoe staat het daarmee?

Voorzitter. Ik heb nog een ander punt, waar ik Kamervragen

over heb gesteld. Vorige week was er een Catshuissessie

met de minister-president en de sociale partners. Tot mijn

verbazing zag ik daar geen zelfstandigenorganisaties bij

zitten. Dat blijf ik jammer vinden. Nogmaals, ik vind het

flauw om daar nu een motie over in te dienen, maar ik wil

tegen het kabinet zeggen: het is gewoon verschrikkelijk

belangrijk dat dat soort organisaties zich ook gesteund,

gehoord en een volwaardig onderdeel voelen van de polder,

van de sociale partners. Mijn verzoek aan het kabinet is om

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-35

ook de zelfstandigenorganisaties voortaan standaard uit te

nodigen wanneer het spreekt met de polder, de sociale

partners.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Inge van Dijk,

Vijlbrief, Flach, Ceder, Dassen en Saris.

De voorzitterVoorzitter

Eén vraag, mevrouw Patijn.

GroenLinks-PvdAMevrouw PatijnGroenLinks-PvdA

Ik ben het eens dat het ontzettend belangrijk is dat zelfstandigenorganisaties goed vertegenwoordigd worden. Ik ben

dus blij dat u dat voorstelt. Maar mensen worden trapsgewijs vertegenwoordigd door de Stichting van de Arbeid.

De zelfstandigenorganisaties zitten juist zowel aan de

werkgeverskant als aan de werknemerskant. Ze zijn lid van

VNO-NCW aan de ene kant en van de FNV aan de andere

kant. Daarmee worden ze aan twee kanten vertegenwoordigd. Uw vraag is dus wel bijzonder.

VVDDe heer AartsenVVD

Nee, want tegen precies dit wereldbeeld verzet ik mij. Ik

verzet mij tegen het beeld dat zelfstandigen, zelfstandig

werkenden, mensen die zelf willen bepalen hoe ze werken,

door VNO-NCW, een grote werkgeversorganisatie, vertegenwoordigd zouden worden. Ik verzet mij tegen het beeld

dat zelfstandigen, zelfstandig werkenden, door vakbonden

vertegenwoordigd zouden worden. Die vertegenwoordigen

werknemers. Werkgeversorganisaties vertegenwoordigen

werkgevers. Zelfstandigen zijn echt een aparte categorie.

Daar komt deze jarenlange strijd van de VVD vandaan.

Zij krijgt nr. 57 (36600-XV).

CDAMevrouw Inge van DijkCDA

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat we in een realiteit van dubbele ... Shit,

ik heb twee keer dezelfde motie.

De voorzitterVoorzitter

Pardon, wat zei u?

CDAMevrouw Inge van DijkCDA

Excuses, ik heb de verkeerde motie.

De voorzitterVoorzitter

En nu?

CDAMevrouw Inge van DijkCDA

Nu kijk ik eventjes heel lief naar achteren.

De voorzitterVoorzitter

Mevrouw Inge van Dijk, CDA.

CDAMevrouw Inge van DijkCDA

Voorzitter.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat we in een realiteit van dubbele vergrijzing

en arbeidsmarktkrapte ambitieus moeten zijn in oplossingen

voor het combineren van werk en zorg;

overwegende dat Duitsland een systeem heeft van een

urenbank, waarin medewerkers extra gewerkte uren kunnen

opsparen om die op een later moment om te kunnen zetten

in vrije tijd;

overwegende dat zulke tijd ingezet kan worden voor (mantel)zorgtaken, zonder dat dit leidt tot een inkomensterugval;

verzoekt de regering te onderzoeken of invoering van een

dergelijk systeem in Nederland meerwaarde kan bieden en

hoe dit eruit zou kunnen zien,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

U kijkt naar de heer Flach. De heer Ceder is nog sneller, stel

ik vast. U wordt gered door een interruptie.

PVVDe heer Léon de JongPVV

Wij hebben ook nog wel een paar moties die u misschien

kunt indienen.

CDAMevrouw Inge van DijkCDA

Volgens mij heeft u mij voor geen enkele motie gevraagd.

Kijk, ik word gered.

De voorzitterVoorzitter

Kijk. Het kan ook uw boodschappenlijstje zijn.

CDAMevrouw Inge van DijkCDA

Nou ja ...

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat de maatregelen om het Nederlandse

socialezekerheidsstelsel aan te passen onvoldoende aansluiten bij de veranderde arbeidsmarkt, waar steeds meer

mensen als zzp'er of in tijdelijke of flexibele dienst werken;

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-36

constaterende dat ook de Raad van State constateerde dat

bij de aanpak van schijnzelfstandigheid de balans ontbreekt

tussen maatregelen voor flexibele en vaste arbeid;

constaterende dat uit onderzoeken van Nibud en de Nationale ombudsman blijkt dat het voor jongeren met een

minimumjeugdloon van 18 tot en met 20 jaar steeds moeilijker wordt om het hoofd boven water te houden;

overwegende dat we kunnen leren van stelsels in andere

vergelijkbare economieën, waaronder het Belgische systeem, met een pijler voor werknemers, zelfstandigen en

een bijstandsstelsel, gefinancierd door bijdragen van alle

werknemers, waarbij extra werken in flexi-jobs wordt

gestimuleerd door die vrij te stellen van een bijdrage;

verzoekt de regering te onderzoeken of, en welke aspecten

van, het Belgische systeem kan en kunnen bijdragen aan

een toekomstbestendiger socialezekerheidsstelsel, met

daarbij specifiek ook aandacht voor de flexi-jobs en de

mogelijkheid van een opt-out voor ondernemers die pensioen en arbeidsongeschiktheid zelf aantoonbaar voldoende

geregeld hebben,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Inge van Dijk,

Vijlbrief, Flach en Dassen.

Zij krijgt nr. 58 (36600-XV).

CDAMevrouw Inge van DijkCDA

En dan ten slotte. De problemen bij het UWV betekenen

gedupeerdheid van een heel aantal van onze inwoners.

Alleen al de huidige problemen oplossen is een hele operatie an sich en de minister wil er nog een hersteloperatie

bovenop zetten. Ik ben oprecht verbaasd dat de minister

geen onderzoek wil doen naar de optie van een hersteloperatie buiten het UWV. In februari komt de brief over het

herstel binnen het UWV. Ik wil erop vertrouwen dat de

minister zelf aan de rem trekt als mijn angst terecht is en,

zo niet, dan voeren we dit debat in februari of maart misschien opnieuw en dan hoop ik dat een meerderheid van

de Kamer herstel buiten het UWV steunt.

Dank je wel, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Mevrouw Saris, Nieuw Sociaal Contract.

NSCMevrouw SarisNSC

Voorzitter, volgens mij had ik een minuut extra gekregen.

Klopt dat?

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat jongeren vanaf 18 jaar als meerderjarige

te maken krijgen met oplopende (verplichtende) kosten

voor levensonderhoud;

van oordeel dat jongeren vanaf 18 jaar meer financiële

bestaanszekerheid geboden moet worden;

verzoekt de regering om opties uit te werken voor een

trapsgewijze verhoging van het wettelijk minimumjeugdloon

vanaf 18 jaar, en deze in het eerste kwartaal van 2025 aan

de Kamer te doen toekomen,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Saris.

Zij krijgt nr. 59 (36600-XV).

Eén vraag van mevrouw Patijn.

GroenLinks-PvdAMevrouw PatijnGroenLinks-PvdA

De motie van mevrouw Saris verbaast mij, want in haar

inbreng zei ze letterlijk "wij vinden dat het minimumjeugdloon stapsgewijs omhoog zou moeten gaan" en nu begrijp

ik uit haar motie dat ze verzoekt om dat uit te werken. Als

mevrouw Saris dat vindt, waarom wordt dan nu niet meteen

in die motie meegenomen?

NSCMevrouw SarisNSC

Mijn motie sluit aan bij wat de minister heeft aangegeven

en dat kan ik op dit moment steunen.

De voorzitterVoorzitter

U continueert?

NSCMevrouw SarisNSC

Ja.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat uit rapporten van de ILO blijkt dat er

grote zorgen bestaan dat Nederland mogelijk in strijd handelt met het ILO-verdrag over arbeidsongeschiktheid en

dat de Nederlandse regering daar in 2025 op moet reageren;

verzoekt het Presidium de parlementair advocaat opdracht

te geven om een analyse te maken van de Nederlandse

wetgeving op de genoemde punten in overeenstemming

met het ILO-verdrag, en het advies voor 1 april 2025 op te

leveren om definitief uitsluitsel te bieden,

en gaat over tot de orde van de dag.

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-37

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Saris.

Zij krijgt nr. 60 (36600-XV).

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat bij gedupeerden die een te lage WIAuitkering hebben gekregen sprake zal zijn van een nabetaling;

constaterende dat uit eerdere hersteloperaties is gebleken

dat een nabetaling tot lastige en problematische situaties

kan leiden door keteneffecten bij andere instanties zoals

Toeslagen bij de Belastingdienst;

overwegende dat het UWV in het verbeterplan de verwachting uitspreekt dat niet alle effecten van een wijziging in de

hoogte van een WIA-uitkering altijd kunnen worden voorkomen;

overwegende dat de uitvoering door het UWV om verscheidene redenen al enorm onder druk staat;

overwegende dat een verbetering van re-integratiemogelijkheden snel gerealiseerd moet kunnen worden en niet

afhankelijk is van een stelselwijziging;

constaterende dat het aandeel uitkeringsgerechtigden dat

na scholing werk vindt, bijna tweemaal zo groot is als voor

de gemiddelde groep in de uitkering;

constaterende dat er bij het UWV een nieuw scholingsexperiment loopt waarbij extra wordt ingezet op scholing voor

mensen in de WIA, waarvan de uitkomsten begin 2025

worden verwacht;

constaterende dat er in 2025 verder wordt gewerkt aan de

realisatie van regionale werkcentra waar publieke en private

mogelijkheden voor scholing en inzet op van-werk-naarwerk samen worden gebracht;

verzoekt de regering:

- voor het meireces met een voorstel naar de Kamer te

komen om de mogelijkheden voor re-integratie van mensen

in de WIA, inclusief scholing, substantieel te verbeteren;

- daarbij gebruik te maken van de nieuwe mogelijkheden

die de regionale werkcentra bieden;

- daarbij in ieder geval met het UWV tot scherpere prestatieafspraken te komen met betrekking tot de re-integratieen scholingsmogelijkheden die zij bieden voor mensen in

de WIA,

verzoekt de regering om concrete scenario's uit te werken

hoe de aankomende WIA-hersteloperatie zo veel mogelijk

kan worden uitgezonderd van keteneffecten bij andere

instanties zoals de Belastingdienst, pensioenfondsen, verzekeraars en gemeenten;

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Saris.

verzoekt de regering, gelet op de druk op de uitvoering bij

het UWV, hierbij speciale aandacht te laten besteden aan

de uitvoerbaarheid van deze scenario's;

verzoekt de regering de Kamer deze scenario's uiterlijk in

de volgende periodieke voortgangsrapportage te doen

toekomen,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Saris.

Zij krijgt nr. 61 (36600-XV).

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat het voor WIA-uitkeringsgerechtigden en

voor de samenleving als geheel van groot belang is om de

re-integratie vanuit de WIA te verbeteren;

Zij krijgt nr. 62 (36600-XV).

Mevrouw Welzijn, eveneens Nieuw Sociaal Contract.

NSCMevrouw WelzijnNSC

Ik ga gelijk aan de slag.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat kwetsbare huishoudens disproportioneel

geraakt worden door de gevolgen van "buy now, pay later"-

diensten;

verzoekt de regering om aanbieders van buy now, pay later

te verplichten tot een zorgplicht, BKR-toets en registratie,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Welzijn, Ceder,

Inge van Dijk, Flach en Lahlah.

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-38

Zij krijgt nr. 63 (36600-XV).

De Kamer,

NSCMevrouw WelzijnNSC

Dan een motie over de hervormingsagenda.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

verzoekt de regering bij het uitwerken van de opties voor

een hervorming van het belasting- en toeslagenstelsel en

de vereenvoudiging van de inkomensondersteuning in

beeld te brengen wat ervoor nodig is om te komen tot een

dekkend sociaal minimum, en dit uiterlijk in het voorjaar

2025 aan de Kamer voor te leggen,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Welzijn, Ceder,

Vijlbrief, Inge van Dijk en Flach.

Zij krijgt nr. 64 (36600-XV).

NSCMevrouw WelzijnNSC

Dan een motie over armoedecijfers.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat er een proef gaande is waarbij de Dienst

Toeslagen zelf de toeslag gaat aanpassen als de inkomsten

afwijken van de opgegeven inkomsten om hoge terugvorderingen te voorkomen;

verzoekt de regering:

- aan de Kamer verslag uit te brengen van deze proef,

inclusief de knelpunten;

- voorstellen te doen om deze knelpunten op te lossen;

- een voorstel te doen waarbij deze proef verder wordt

uitgerold om zo veel mogelijk in de actualiteit te werken en

terugvorderingen te voorkomen;

- voor burgers zo inzichtelijk mogelijk te maken hoe de

koppeling is met hun gegevens in de polisadministratie;

- daarover binnen een halfjaar te rapporteren aan de

Kamer,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Welzijn, Vijlbrief

en Inge van Dijk.

Zij krijgt nr. 66 (36600-XV).

NSCMevrouw WelzijnNSC

Voorzitter. Dan nog dank aan de bewindspersonen voor de

uitgebreide reactie die we van hen hebben gekregen, aan

de collega's voor het mooie debat en aan de mensen thuis

voor de aandacht die zij hadden voor het debat.

gehoord de beraadslaging,

Dank u wel.

constaterende dat sociale zekerheid en belastingen op elkaar

in kunnen werken;

De voorzitterVoorzitter

De heer Van Kent, SP.

verzoekt de regering voor 1 mei 2025 in kaart te brengen

welke groepen na de maatregelen van dit jaar nog een

inkomen hebben dat onder het sociaal minimum ligt en

hoe groot elk van die groepen is, en daar de Kamer over te

informeren, zo mogelijk met de regelingen waar elke groep

nog recht op zou hebben,

en gaat over tot de orde van de dag.

SPDe heer Van KentSP

Dank, voorzitter.

Motie

De Kamer,

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Welzijn, Ceder,

Vijlbrief, Inge van Dijk, Flach en Lahlah.

gehoord de beraadslaging,

Zij krijgt nr. 65 (36600-XV).

NSCMevrouw WelzijnNSC

De laatste motie gaat over de polisadministratie.

Motie

overwegende dat FNV Overheid het plan "Recht op werk"

heeft ontwikkeld, dat zou leiden tot 40.000 banen voor

mensen met een arbeidsbeperking binnen acht jaar tijd en

dat hiervoor ruimte kan worden vrijgemaakt binnen de

begroting SZW;

verzoekt de regering te onderzoeken of en hoe recht op

werk via sociale ontwikkelbedrijven ingevoerd kan worden,

mits dit binnen de bestaande middelen past;

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-39

verzoekt de regering te onderzoeken hoe de verschillende

beschikbare budgetten binnen de SZW-begroting voor dit

doel kunnen worden samengevoegd, en de Kamer daar

voor de Voorjaarsnota over te informeren,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Mevrouw Rikkers, BBB.

BBBMevrouw Rikkers-OosterkampBBB

Voorzitter. Volgens mij had ik nog anderhalve minuut over

van mijn vorige termijn.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Van Kent, Lahlah,

Inge van Dijk, Vijlbrief, Dassen, Ergin en Ceder.

De voorzitterVoorzitter

We denken niet in halve minuten, dus …

Zij krijgt nr. 67 (36600-XV).

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat een kleine verlaging van het arbeidsongeschiktheidspercentage tijdens de hersteloperatie tot verlies van het uitkeringsrecht kan leiden;

BBBMevrouw Rikkers-OosterkampBBB

Niet?

De voorzitterVoorzitter

… u heeft twee minuten de tijd.

BBBMevrouw Rikkers-OosterkampBBB

Dank u wel, voorzitter. Ik heb twee moties en een aanvullende vraag. De moties.

verzoekt de regering, indien de hersteloperatie leidt tot een

verlaging van het arbeidsongeschiktheidspercentage van

minder dan 10%, het arbeidsongeschiktheidspercentage

waar de uitkering op is gebaseerd niet te verlagen,

Motie

De Kamer,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Van Kent.

Zij krijgt nr. 68 (36600-XV).

SPDe heer Van KentSP

De minister heeft ons beloofd om hier in tweede termijn

nog uitgebreid op in te gaan. Ik ben heel benieuwd naar de

reactie van de minister op dit punt.

Tot slot, voorzitter. Dit is de voorpagina van NRC. Vanmorgen is het eerste proces tegen het nieuwe pensioenstelsel

gestart. Ik wil de minister vragen naar een reactie op het

punt van de gepensioneerden uit het loodswezen, die een

maand de tijd krijgen om een inschatting te maken of de

overgang naar het nieuwe stelsel correct en eerlijk plaats

gaat vinden. Vindt de minister ook dat daar meer tijd voor

moet zijn? Is de minister bereid om dat in de wet op te

nemen, bijvoorbeeld dat daar een termijn van drie maanden

voor zou moeten gelden? Schat de minister in dat er, als

die termijn zo blijft, veel meer van dit soort rechtszaken

gaan volgen? Daardoor zou de rechtspraak uiteindelijk gelijk

kunnen krijgen dat ons rechtsstelsel gaat vastlopen omdat

er heel veel mensen een rechtszaak aanspannen, omdat de

wet op een manier is georganiseerd waardoor mensen geen

zeggenschap hebben over de overgang naar het nieuwe

stelsel en dus ook niet de tijd krijgen om daar goed over

na te denken en dat goed te bestuderen.

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat er mensen onder de Participatiewet vallen

die langdurig arbeidsongeschikt zijn en daardoor niet in

staat zijn om te werken;

overwegende dat de Participatiewet niet geschikt is voor

deze groep mensen;

overwegende dat er een hervorming van de WIA aanstaande is;

overwegende dat de WIA veel beter aansluit bij hun situatie;

verzoekt de regering om bij het uitwerken van de hervorming van het arbeidsongeschiktheidsstelsel aandacht te

besteden aan deze groep mensen en hiervoor opties uit te

werken,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Rikkers-Oosterkamp.

Zij krijgt nr. 69 (36600-XV).

Motie

De Kamer,

Dank u wel, voorzitter.

gehoord de beraadslaging,

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-40

overwegende dat de doelstelling in het kader van het project

banenafspraak niet wordt gehaald;

Deze motie is voorgesteld door de leden Ergin en Patijn.

overwegende dat er een groep mensen net buiten de criteria

valt;

overwegende dat werk van groot belang is voor de persoonlijke ontwikkeling en ontplooiing van mensen;

Zij krijgt nr. 71 (36600-XV).

DENKDe heer ErginDENK

Dank je wel, voorzitter.

verzoekt de regering om de doelgroep van de banenafspraak te verbreden, zodat meer mensen met een afstand

tot de arbeidsmarkt aan het werk kunnen,

De voorzitterVoorzitter

De heer Flach, SGP.

en gaat over tot de orde van de dag.

SGPDe heer FlachSGP

Dank.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Rikkers-Oosterkamp.

Zij krijgt nr. 70 (36600-XV).

BBBMevrouw Rikkers-OosterkampBBB

Dan heb ik nog een vraag. Ik heb een schriftelijke reactie

gekregen van de minister over de uitvoering van mijn

Kamerbreed aangenomen motie over de zzp'ers. Mijn motie

verzocht om voor 1 november een duidelijk afwegingskader

voor handhaving te publiceren op de site van de Belastingdienst. En ik heb een reactie gekregen op mijn vraag of de

zelfstandigen ook aan tafel kunnen komen bij toekomstige

gesprekken. Dat klopte dus niet helemaal met elkaar. Er is

een reactie gekomen op de site van de Belastingdienst,

maar die geeft geen duidelijkheid. Daar ging mijn vraag

over.

Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. De heer Ergin van DENK.

DENKDe heer ErginDENK

Dank je wel.

Motie

De Kamer,

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat het risico bestaat dat gemeenten bezuinigen op informele schuldhulpverlening als gevolg van de

financiële situatie van gemeenten door het ravijnjaar, terwijl

de opgebouwde landelijke infrastructuur van schuldhulpvrijwilligers van grote waarde is;

verzoekt de regering te verkennen of in de toekomst structureel een minimumbudget van bijvoorbeeld 10% van de

integrale aanpak problematische schulden kan worden

vrijgemaakt voor informele schuldhulpverlening via vrijwilligersorganisaties, en hierop terug te komen bij de Voorjaarsnota,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Flach.

Zij krijgt nr. 72 (36600-XV).

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat het Actieplan arbeidsmarktdiscriminatie

een looptijd heeft tot 2025;

constaterende dat momenteel wordt gewerkt aan vereenvoudigde inkomensondersteuning voor mensen;

overwegende dat arbeidsmarktdiscriminatie blijvend aandacht behoeft;

verzoekt de regering toe te werken naar één onlinegezinsportaal waarin alle gezinsregelingen zijn ondergebracht,

verzoekt de regering om bij de Voorjaarsnota een voorstel

te doen om het Actieplan arbeidsmarktdiscriminatie te

continueren,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Flach.

Zij krijgt nr. 73 (36600-XV).

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-41

SGPDe heer FlachSGP

Voorzitter. Ik heb de minister horen zeggen dat actieve rolbeïnvloeding geen onderdeel is van het programma Meer

uren werkt! en dat het in feite dus een verschrijving is in

de begroting. Als dat zo is, dan trek ik de motie weer in.

Maar om dat te kunnen doen, moet ik 'm wel eerst indienen.

Voorzitter. Dank voor de beantwoording door beide

bewindslieden. Ik heb gemerkt dat het gezin daadwerkelijk

een essentiële rol speelt, ook in de beantwoording door de

bewindspersonen. Ik ga er dus van uit daar straks ook iets

van terug te horen is bij de appreciatie van de amendementen.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat de regering in de begroting aangeeft

door middel van interventies "gendernormen binnen organisaties" aan te willen pakken en een "cultuurverandering

in de maatschappij" beoogt;

verzoekt de regering keuzevrijheid voor ouders als uitgangspunt van arbeidsmarktbeleid te hanteren en af te zien van

rolbeïnvloeding door de overheid,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Flach.

Zij krijgt nr. 74 (36600-XV).

SGPDe heer FlachSGP

Voorzitter. Dan de laatste motie.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat het uitzonderen van de agrarische sector

van de aov uitvoeringstechnisch mogelijk is;

overwegende dat bij de totstandkoming van het pensioenakkoord een uitzonderingspositie voor de agrarische sector

is overeengekomen, vanwege de specifieke positie van de

sector ten opzichte van andere sectoren;

verzoekt de regering bij de uitwerking van de Wet basisverzekering arbeidsongeschiktheid zelfstandigen een uitzondering voor de agrarische sector op te nemen in het wetsvoorstel,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Flach, Inge van

Dijk en Ceder.

Zij krijgt nr. 75 (36600-XV).

SGPDe heer FlachSGP
De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. 36 moties al. Dat schiet lekker op. De heer

Ceder, ChristenUnie.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Dank u wel, voorzitter. Een paar moties.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat diverse organisaties zoals Humanitas,

SchuldHulpMaatje en Leger des Heils met vrijwilligers

schuldhulpverlening aanbieden;

overwegende dat deze organisaties een partner zijn van de

overheid in het verlenen van goede schuldhulp en met

name van toegevoegde waarde zijn in de vroegsignalering/preventie en de nazorg;

verzoekt de regering dit partnerschap te vertalen in een

gezamenlijk regulier bestuurlijk overleg met de genoemde

organisaties en de organisaties die verenigd zijn in de Alliantie Vrijwillige Schuldhulp om van elkaar te leren en elkaar

te ondersteunen in het verder verrijken van de beoogde

basisdienstverlening,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Ceder.

Zij krijgt nr. 76 (36600-XV).

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat er in de samenleving sprake is van verruwing, intimidatie en agressie, en veel professionals te

maken krijgen met geweldsincidenten;

overwegende dat het van belang is dat docenten van initiatieven zoals de Week van Respect ondersteuning krijgen

om discussies in goede banen te leiden, bijvoorbeeld over

antisemitisme, racisme, homohaat, eenzaamheid, seksueel

misbruik, gebrek aan gezag en cyberpesten;

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-42

verzoekt de regering uit het budget voor Overige subsidies

algemeen op artikel 13 Integratie en maatschappelijke

samenhang in 2025 0,5 miljoen te besteden aan programma's die inzetten op het bijbrengen van respect en de

respectvolle behandeling van gevoelige thema's,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Ceder en Boomsma.

Zij krijgt nr. 77 (36600-XV).

Motie

De Kamer,

overwegende dat het de regering om uitvoeringstechnische

redenen niet lukt om deze beleidsmatige indexatie voor

2025 uit te voeren;

verzoekt de regering om, gelet op het feit dat het uitvoeringstechnisch niet lukt om de door de Kamer beoogde

beleidsmatige indexatie van de belastingvrije som op de

BES voor 2025 uit te voeren, met een novelle te komen die

het in het amendement geregelde uitstel voor de maatregelen terugdraait, zodat de belastingvrije som in 2025 niet

achterblijft bij het minimumloon;

verzoekt de regering om in wezenlijke samenspraak met

de eilanden in kaart te brengen wat de precieze koopkrachteffecten zijn van de voorgestelde lastenverzwaringen, en,

indien dit leidt tot inkomensdalingen tot ónder het sociaal

minimum zoals in de minimumvoorbeeldbegrotingen van

de commissie-Thodé, bij het Belastingplan 2026 voorstellen

te doen hoe dit te repareren,

gehoord de beraadslaging,

en gaat over tot de orde van de dag.

overwegende dat chronisch zieken nu via de Participatiewet

ondersteuning krijgen om rond te komen, maar dat deze

wet op veel punten knelt en chronisch zieken hierdoor in

de problemen komen;

verzoekt de regering om bij de herziening van de Participatiewet prioritair aandacht te besteden aan de inkomensondersteuning van chronisch zieken, te verkennen of het wel

passend is om chronisch zieken onder het participatieregime

te laten vallen, en de Kamer over de mogelijkheden hiervan

in het voorjaar van 2025 te informeren,

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Ceder, Grinwis,

Bamenga en White.

Zij krijgt nr. 79 (36600-XV).

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Dank u wel, voorzitter.

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Ik heb de motie niet goed verstaan!

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Ceder, Lahlah, Van

Kent, Ergin, Inge van Dijk en Welzijn.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Ik kan 'm nog een keer voorlezen, voorzitter!

Zij krijgt nr. 78 (36600-XV).

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

De voorzitterVoorzitter

In ieder geval was dit de 40ste motie. Ik denk dat ik een

soort bel ga aanschaffen waar ik dan bij de 40ste motie

even aan kan klingelen. De heer Dassen is de laatste spreker

van de zijde van de Kamer. Daarna schors ik 40 minuten en

daarna gaan we heel kort door de moties heen. De heer

Dassen. 20 minuten!

constaterende dat bij de behandeling van het Belastingplan

BES 2025 het amendement-Grinwis c.s. is aangenomen dat

een aantal lastenverzwaringen op de BES met een jaar uitstelt, om zo de regering in staat te stellen de inkomenseffecten van deze maatregelen — die bepaalde groepen onder

het sociaal minimum van de commissie-Thodé dreigen te

duwen — beter in kaart te brengen voordat deze van kracht

worden;

constaterende dat dit amendement de regering tevens

verzoekt om de belastingvrije som beleidsmatig te indexeren, zodat de lagere inkomens hiervan geen nadeel ondervinden;

VoltDe heer DassenVolt

20 minuten. Gelukkig, voorzitter.

Voorzitter. Twee moties.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-43

overwegende dat de wijziging van de individuele studietoeslag in 2022 heeft geleid tot een forse toename van het

aantal toegekende studietoeslagen;

Zij krijgt nr. 81 (36600-XV).

overwegende dat het kabinet zich ten doel heeft gesteld

om de bestaanszekerheid van burgers te verbeteren, onder

andere door het stelsel van inkomensregelingen te vereenvoudigen;

constaterende dat vooralsnog onduidelijk is hoeveel studenten een individuele studietoeslag in de afgelopen vijf

kalenderjaren hebben ontvangen en hoeveel studenten in

principe voor deze toeslag in aanmerking komen;

verzoekt het kabinet te onderzoeken hoeveel studenten in

de afgelopen vijf kalenderjaren een individuele studietoeslag hebben ontvangen, hoeveel studenten in principe voor

deze toeslag in aanmerking komen en hoeveel jongeren

zowel een studietoeslag als een vorm van ondersteuning

vanuit hun gemeente krijgen, en de Kamer hierover uiterlijk

in het eerste kwartaal van 2025 te informeren,

VoltDe heer DassenVolt

Voorzitter. Ik heb nog 30 seconden om de staatssecretaris

een voorspoedige tijd met veel geluk en gezondheid te

wensen. Ik hoop dat moeder en toekomstig kind het goed

zullen maken.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Tot zover de tweede termijn van de Kamer. Ik

schors twintig minuten, en dan gaan we luisteren naar de

bewindspersonen en even kort door de moties heen.

De vergadering wordt van 22.03 uur tot 22.30 uur geschorst.

De voorzitterVoorzitter

De bewindspersonen hebben nog vijf minuutjes nodig.

en gaat over tot de orde van de dag.

De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Dassen, Van Kent,

Vijlbrief, Inge van Dijk en Ceder.

Zij krijgt nr. 80 (36600-XV).

VoltDe heer DassenVolt

Dan de tweede motie.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat het loon van een 18-jarige op 50% zit van

het volwassenenminimumloon van een 21-jarige;

constaterende dat Nederland in Europees perspectief een

van de laagste jeugdminimumlonen heeft;

constaterende dat er een verkenning komt van het jeugdminimumloon;

verzoekt de regering het minimumjeugdloon stapsgewijs

te verhogen, waarbij de eerste stap is dat een 18-jarige 70%

van het volwassenenminimumloon verdient, een 19-jarige

80% en een 20-jarige 90%;

verzoekt de regering om voorbereidingen te treffen om de

mogelijke wijzigingen binnen het minimumjeugdloon te

implementeren per 1 januari 2026,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Dassen, Patijn,

Ergin en Vijlbrief.

De voorzitterVoorzitter

Om 23.00 uur moeten wij deze zaal hebben verlaten. We

hebben 42 moties, plus nog een stuk of 11 amendementen.

Dus daar moeten we heel kort en puntig doorheen. Ik sta

per motie alleen een interruptie toe door de eerste indiener,

en dan slechts één opmerking. Het woord is aan de minister.

Minister Van HijumMinister

Dank u wel, voorzitter. Ik zal de moties langsgaan die aan

mij zijn gericht. De staatssecretaris doet de andere. Dat

betekent dus dat we ze niet helemaal op volgorde gaan

doen.

De eerste motie, de motie-Patijn/Van Kent op stuk nr. 38,

gaat over vastleggen dat het aandeel vaste contracten in

2028 70% bedraagt. Het oordeel daarover laat ik aan de

Kamer, mits daarmee geen wettelijke doelstelling wordt

bedoeld, maar een beleidsmatige. In die zin is het juridisch

gezien geen hard percentage.

De voorzitterVoorzitter

Dat wordt bevestigd door mevrouw Patijn. De tweede motie.

Minister Van HijumMinister

De motie-Patijn c.s. op stuk nr. 39 over de verplichte tegemoetkoming moet ik ontraden. Uiteraard betrekken we de

keteneffecten erbij, maar ik wil bij het herstel het uitgangspunt hanteren dat mensen krijgen waar ze recht op hebben.

Daar breng ik met het UWV de opties voor in kaart.

De voorzitterVoorzitter

Mevrouw Patijn, één korte vraag. Kort, kort.

GroenLinks-PvdAMevrouw PatijnGroenLinks-PvdA

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-44

Ons verzoek is alleen om dit al voor te bereiden voor het

geval het toch praktisch zou zijn dat die regeling er is, want

anders duurt het ontzettend lang voordat die er is.

Minister Van HijumMinister

Hierover is het plan van aanpak, denk ik, helder. Die lijn zou

ik willen volgen.

De voorzitterVoorzitter

De motie-Patijn c.s. op stuk nr. 40

Minister Van HijumMinister

De motie op stuk nr. 40 gaat over de bezuiniging op de

tegemoetkoming arbeidsongeschiktheid. Die moet ik ontraden vanwege het ontbreken van dekking.

De motie-Patijn/Inge van Dijk op stuk nr. 41 gaat over de

pilot daklozenopvang. Het oordeel daarover kan ik aan de

Kamer laten, want ik ben bereid om met VWS en de VNG

te verkennen of we die pilot kunnen uitbreiden naar andere

gemeenten. Dat heb ik reeds toegezegd, dus oordeel Kamer.

Dan kom ik bij de motie-De Jong c.s. op stuk nr. 45. Deze

motie over de WW, de WIA, de Wajong en de Ziektewet is

wat mij betreft overbodig. In de verbeteraanpak is aangegeven dat de kwaliteit inzake de daglonen voortdurend wordt

gecontroleerd en dat fouten moeten worden hersteld. Ik

heb aangegeven dat ik nog nader onderzoek doe naar de

WIA en de Wajong en de Kamer daarover nader zal informeren. Een onderdeel daarvan is een beeld waaruit blijkt

hoeveel mensen hierdoor zijn geraakt. Ik denk dat deze

motie daarmee overbodig is, want dat is in de aanpak

voorzien.

Hetzelfde geldt voor de motie-De Jong c.s. op stuk nr. 46.

Daarin gaat het om het ontvangen van een uitkering die

lager is dan waarop men recht heeft. Dat is precies waar

de aanpak ook op toeziet: eerdere fouten herstellen en

regelgeving vereenvoudigen om fouten in de toekomst te

voorkomen.

De motie van de heer De Jong op stuk nr. 47 kan ik oordeel

Kamer laten als de heer De Jong mij zou toestaan om niet

in het eerste kwartaal van 2025 maar uiterlijk in het voorjaar

met dat plan van aanpak te komen.

De voorzitterVoorzitter

De heer De Jong ...

Minister Van HijumMinister

Over de verzekeringsartsen gaat dat.

De voorzitterVoorzitter

De heer De Jong bevestigt dat. Nu de elfde motie.

Minister Van HijumMinister

Dank. Dan kom ik bij de motie van de heer Boon op stuk

nr. 48: een zachte landing, handhaving, zzp'ers. Die is wat

mij betreft oordeel Kamer. Het is belangrijk om zo veel

mogelijk inzicht in de effecten te hebben. Ik wil dit oppakken

in overleg met de staatssecretaris Fiscaliteit.

De motie van de heer Boon c.s. op stuk nr. 49 over de verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering en de opt-out

kan ik oordeel Kamer laten, mits deze motie mag worden

geïnterpreteerd als een oproep voor het behoud van de

opt-out zoals die in het voorstel zit. Als de motie bedoeld

is voor een opt-out zonder het afsluiten van een minimaal

vergelijkbare verzekering, dan moet ik 'm ontraden. Ik

waarschuw ook dat dit nog een nadrukkelijk onderdeel is

van het gesprek met de sociale partners en de uitvoeringsinstellingen over de uitvoerbaarheid van het voorstel.

De voorzitterVoorzitter

Ik kijk even naar de heer Boon. Die beaamt dat, en daarmee

is ze oordeel Kamer. Nu de dertiende motie. Mevrouw

Patijn?

GroenLinks-PvdAMevrouw PatijnGroenLinks-PvdA

Ik weet dat we alleen op onze eigen moties moeten reageren, maar gisteren is er ook een motie besproken die precies

het tegenovergestelde heeft aangegeven, dus dat er geen

...

De voorzitterVoorzitter

Oké. Geen opt-out.

GroenLinks-PvdAMevrouw PatijnGroenLinks-PvdA

Dus dat er niks uitgesloten is bij de uitwerking en dat er

dus ook de mogelijkheid is dat er überhaupt geen opt-out

zou zijn. Dat is niet strijdig met elkaar, mag ik aannemen?

Minister Van HijumMinister

Nee.

De voorzitterVoorzitter

De dertiende motie.

Minister Van HijumMinister

Die motie op stuk nr. 50 verzoekt de regering om het restant

van het geld dat gereserveerd is voor werkende middeninkomens daadwerkelijk naar deze groep te laten gaan. Die

zou ik willen ontraden. Ik snap de inzet van de heer Vijlbrief,

maar ik wil niet vooruitlopen op de besluitvorming in

augustus.

De motie op stuk nr. 51 verzoekt de regering om een voorstel uit te werken om meer werken te laten lonen. Die kan

ik aan het oordeel van de Kamer laten in het kader van het

maximaal benutten van de creativiteit op dit punt — zal ik

maar even kort zo samenvatten.

Dat geldt ook voor de vijftiende motie, die op stuk nr. 52.

Oordeel Kamer, als ik deze zo mag interpreteren dat we

binnen het traject rondom de hervorming van het belastingen toeslagenstelsel kijken naar hoe we meer werken meer

laten lonen, en dat is dan echter wel met eerder minder dan

met meer instrumenten.

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-45

De voorzitterVoorzitter

Ik kijk even naar de heer Vijlbrief. Die beaamt dat, en daarmee is ze oordeel Kamer. De zestiende. De heer De Jong?

PVVDe heer Léon de JongPVV

Mijn excuus, toch nog even over de achtste motie, die op

stuk nr. 45, als dat mag.

De voorzitterVoorzitter

Dan moeten we terug. Ik vind dat wel vervelend, hoor.

Ik zou daar nog wel bij willen zeggen: zo moeilijk is het niet.

We hebben die tabellen van de Belastingdienst. Daarin staat

de kinderopvangtoeslag; overigens vaak ook bij 6- tot 11jarigen; dat is ook al gek, overigens. Je kunt er natuurlijk

gewoon een standaardberekening op loslaten. Als je het

normbedrag pakt en je berekent hoeveel kinderopvangtoeslag iemand ontvangt, kun je ook berekenen hoeveel

iemand netto moet betalen. Als je een standaardberekening

maakt, is het niet zo moeilijk om dat normbedrag te noemen. Ik zou de minister dus willen vragen om dat aspect,

die nettobetaling door middel van een standaardberekening,

wel mee te nemen in de tabellen.

PVVDe heer Léon de JongPVV

Het spijt me, het spijt me. Ik begrijp het. De minister heeft

aangegeven dat hij 'm overbodig vindt, maar het is wel een

nieuwe oproep, en wel omdat dit dus anders is ten opzichte

van de huidige praktijk, namelijk dat het UWV voortaan zelf

op het moment dat het iets constateert wat een risico of

probleem is, daarmee gelijk naar de minister gaat. Nu, in

de huidige praktijk, is dat niet zo; anders hadden EenVandaag en het AD niet met dat nieuws kunnen komen. Dus

het is wel iets anders dan wat op dit moment de huidige

praktijk is.

Minister Van HijumMinister

We hebben daar vanmiddag al een hele tijd op zitten puzzelen. Ik weet dat het toch heel ingewikkeld is. Ik ben echt

zeer bereid om te doen wat kan, maar in het kader van

standaardberekeningen is dit buitengewoon ingewikkeld

te organiseren, naar ik heb begrepen. Als de heer Aartsen

mij toestaat om binnen wat ik nu toezeg, nog even goed

met hem van gedachten te wisselen over wat hij nu precies

bedoelt en of dat wel of niet mogelijk is … Desnoods praten

we dat technisch nog even een keer door op het ministerie.

Minister Van HijumMinister

Nou, dat heb ik ook niet ontkend. Maar ik heb ook gezegd

dat de normale governance, de normale manier van met

elkaar risico's signaleren en adresseren op het goede

bestuurlijke niveau, weer de praktijk moet worden. Daar

verschillen we volgens mij niet over van mening. Daarom,

zo heb ik gezegd, is dit overbodig, omdat ik ook verwacht

dat als er in de praktijk knelpunten worden gesignaleerd,

dat in de eerste plaats op het niveau van het UWV wordt

geadresseerd, en dat op het moment dat dit nodig is, dingen

worden opgeschaald naar het ministerie. Dus dat zou de

gangbare praktijk moeten zijn.

De voorzitterVoorzitter

Ja. De zestiende.

Minister Van HijumMinister

De motie op stuk nr. 54 over de marginale druk verzoekt de

regering om bij de berekening van de marginale druk ook

de kosten van kinderopvang mee te nemen. Ook hiervoor

kan ik het oordeel aan de Kamer laten, mits ook hier de

interpretatie van het kabinet kan worden gevolgd dat al

voor een gedeelte rekening wordt gehouden met de kosten

van kinderopvang in de standaardberekening voor de

marginale druk, maar niet met de overige meerkosten van

een dag extra werken, als er bijvoorbeeld een hogere factuur geldt. Het is ook niet mogelijk om in de standaardberekeningen, dus de grafieken en tabellen die u van ons

gewend bent, rekening te houden met alle meerkosten voor

de kinderopvang. Wel is het mogelijk om in de berekeningen

voor individuele situaties rekening te houden met alle

meerkosten voor kinderopvang. Dat doen we op dit moment

al voor een deel, maar ik ben bereid om te kijken of dat

beter kan. Als ik de motie zo mag interpreteren, geef ik 'm

oordeel Kamer.

VVDDe heer AartsenVVD

Ik kom een keer langs, op de koffie.

Minister Van HijumMinister

Heel goed.

De voorzitterVoorzitter

Dan is de motie oordeel Kamer.

Minister Van HijumMinister

Volgens mij komen we er dan wel uit.

De voorzitterVoorzitter

Maar dan is de motie oordeel Kamer, hè?

Minister Van HijumMinister

Ja.

De voorzitterVoorzitter

Dan de motie op stuk nr. 56.

Minister Van HijumMinister

Dat is de motie van mevrouw Van Dijk over de urenbank.

Die kan ik oordeel …

De voorzitterVoorzitter

Nee, de motie op stuk nr. 56 is die van de leden Aartsen en

Vijlbrief over wachtlijsten in de kinderopvang. O, die is voor

de staatssecretaris.

VVDDe heer AartsenVVD
Minister Van HijumMinister

Ja, die is voor de staatssecretaris. Ik ben bij nr. 57.

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-46

De voorzitterVoorzitter

Ja, nr. 57.

het gaat kosten, vraag ik als voorzitter van het Presidium.

Hoeveel gaat dit kosten?

Minister Van HijumMinister

De motie op stuk nr. 57 van mevrouw Van Dijk over de

urenbank is oordeel Kamer. Dat kunnen we schetsen.

NSCMevrouw SarisNSC

Volgens mijn informatie gaat het Presidium dit doorgeleiden

naar de procedurevergadering.

De voorzitterVoorzitter

Dan nr. 58.

De voorzitterVoorzitter

Zeker.

Minister Van HijumMinister

De motie op stuk nr. 58 gaat over het Belgische systeem.

Die krijgt ook oordeel Kamer. Ik ben wel een beetje terughoudend in de verwachting van wat we daar direct mee

kunnen, maar het is altijd goed om ons te laten inspireren.

De voorzitterVoorzitter

U had twee keer oordeel Kamer gekregen, mevrouw Inge

van Dijk.

CDAMevrouw Inge van DijkCDA

Daar ben ik ook heel blij mee, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Ja.

CDAMevrouw Inge van DijkCDA

Maar de motie op stuk nr. 57 had ik vervangen. Ik zie dat

mevrouw Saris er niet bij staat en die wil wel graag mee

doen.

NSCMevrouw SarisNSC

En de kosten voor de parlementair advocaat kunnen uit ons

Kamerpotje komen.

De voorzitterVoorzitter

Oké.

NSCMevrouw SarisNSC

Ik heb me laten informeren door …

De voorzitterVoorzitter

Maar mijn vraag is: hoeveel gaat het kosten?

NSCMevrouw SarisNSC

Uh …

De voorzitterVoorzitter

Dat weet u niet. Oké.

De voorzitterVoorzitter

Die staat er bij dezen onder. Dan gaan we naar de motie op

stuk nr. 59.

NSCMevrouw SarisNSC

Nee, maar ik heb mij laten adviseren door uw Griffie. Het

voorstel was om het op die manier door te geleiden naar

de procedurevergadering.

Minister Van HijumMinister

Die gaat over een trapsgewijze verhoging van het minimumloon vanaf 18 jaar. Die kan ik aan het oordeel van de Kamer

laten. Ik ben bezig met een verkenning en ik kan daarbij een

aantal opties uitwerken voor een eventuele verhoging. Die

zullen dan in het onderzoek van Q1 worden meegenomen

bij andere beleidsopties.

De motie op stuk nr. 60 is …

De voorzitterVoorzitter

Die motie is aan de Kamer zelf.

Minister Van HijumMinister

Ja, die is aan de Kamer zelf, dus ik weet niet wat ik dan

moet zeggen. Ontijdig? Nee.

De voorzitterVoorzitter

Dat gaan we dan doen. Dan gaan we naar de motie op stuk

nr. 61.

Minister Van HijumMinister

Die gaat over keteneffecten in de WIA. Die acht ik overbodig.

In de Kamerbrief en de verbeteraanpak is aangegeven dat

er vier verschillende scenario's worden onderzocht voor

hoe onbedoelde effecten van nabetalingen kunnen worden

voorkomen. Ik zal u daarover informeren in de eerstvolgende voortgangsbrief in februari.

De motie op stuk nr. 62 gaat onder andere over scholing

voor mensen in de WIA. Die motie kan ik aan het oordeel

van de Kamer laten, mits het akkoord is dat we voor het

zomerreces in plaats van voor het meireces komen met dat

plan van aanpak. Dat heeft te maken met allerlei lopende

onderzoeken, die we dan ook kunnen betrekken bij de

beantwoording hiervan.

De voorzitterVoorzitter

Nee, zeg maar niets. De motie is gericht aan het Presidium,

dus aan ons. De vraag aan mevrouw Saris is wel hoeveel

De voorzitterVoorzitter

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-47

Mevrouw Saris, ik had u niet gezien; neem me niet kwalijk.

daar zo dadelijk op terug en dan kom ik ook met een

appreciatie.

Minister Van HijumMinister

Mevrouw Welzijn vraagt …

De voorzitterVoorzitter

Even het woord aan mevrouw Saris.

NSCMevrouw SarisNSC

Voor het zomerreces is prima.

De voorzitterVoorzitter

Oké. Dan de motie op stuk nr. 63.

Minister Van HijumMinister

Mevrouw Welzijn vraagt naar het proces sociaal minimum.

De motie daarover kan ik oordeel Kamer laten, mits wij ook

hierbij de interpretatie van het kabinet volgen dat we zoeken

naar manieren om het sociaal minimum beter te borgen,

onder andere via de herziening van de toeslagenwet, het

tegengaan van niet-gebruik en verbetering van het armoedebeleid; dat soort zaken. Ik houd uw Kamer uiteraard op

de hoogte van de voortgang van al deze trajecten.

De voorzitterVoorzitter

Dat is de motie op stuk nr. 64. Wat was uw oordeel daarover

precies?

Minister Van HijumMinister

Oordeel Kamer, mits ik deze interpretatie leidend mag laten

zijn. Het betekent dat we bij de structurele herziening recht

zullen doen, zoals ook in de brief staat, aan de samenhang

tussen belasting, toeslagen en minimumloon.

Dan kom ik nu eerst bij de motie op stuk nr. 71, over het

verzoek om bij de Voorjaarsnota een voorstel te doen om

het actieplan arbeidsmarktdiscriminatie te continueren.

Oordeel Kamer, waarbij ik het zo interpreteer, dat ik u in Q1

van komend jaar de voortgangsrapportage arbeidsdiscriminatie zal toesturen. Dan zal ik ook ingaan op het vervolg

van de aanpak arbeidsdiscriminatie en daarbij aangeven

hoe ik in samenwerking met de werkgeversorganisaties en

de SER Diversiteit in Bedrijf werk aan de totstandkoming

van een ontwikkelagenda gelijke kansen. Als de heer Ergin

daarmee uit de voeten kan, kan ik de motie oordeel Kamer

geven.

De voorzitterVoorzitter

Hij bevestigt dat.

Minister Van HijumMinister

De motie-Flach op stuk nr. 73 gaat over een onlinegezinsportaal waarin gezinsregelingen zijn ondergebracht. Die

motie kan ik oordeel Kamer geven. Het is een sympathiek

idee: in het onderzoek naar de vormgeving van één kindregeling ook dit aspect van het onlineportal meenemen.

De motie-Flach op stuk nr. 74 verzoekt de regering keuzevrijheid van ouders als uitgangspunt voor de arbeidsmarkt

te hanteren en af te zien van rolbeïnvloeding. Die motie kan

ik oordeel Kamer laten, omdat het project Meer uren werkt!

zich primair richt op gewerkte uren van deeltijders en

praktische belemmeringen. Daarbij kunnen overigens rolpatronen wel als gesprekspunt aan de orde komen, maar

beïnvloeding is niet zozeer het doel; hooguit bewustwording

van de mogelijkheden die er zijn om gebruik te maken van

de faciliteiten die er zijn.

Dan is er een motie over de opt-out.

De voorzitterVoorzitter

Mevrouw Welzijn beaamt dat. Dan de motie op stuk nr. 65.

De voorzitterVoorzitter

Dat is de motie op stuk nr. 75.

Minister Van HijumMinister

Die is voor de staatssecretaris, dus ik kom bij de motie op

stuk nr. 66. Die gaat over de proef. Deze motie kan ik oordeel

Kamer laten. Met de proef zet de Dienst Toeslagen een stap

om het aantal terugvorderingen te beperken. Dat enthousiasme delen wij. De motie over het vervolg van de proef kan

ik oordeel Kamer geven.

De voorzitterVoorzitter

Dat is de motie op stuk nr. 66.

Minister Van HijumMinister

Dat was de motie op stuk nr. 66.

Minister Van HijumMinister

De motie op stuk nr. 75, van de heer Flach. Die is ontijdig.

Ik heb de Kamer afgelopen vrijdag geïnformeerd over de

technische verkenning van de uitzondering in de agrarische

sector. Dat heb ik technisch gedaan. Ik heb nog geen uitspraak willen doen over de wenselijkheid of de rechtvaardiging van een uitzondering. Ik moet nog met dit voorstel

aan de slag vanwege de uitvoeringstoets, dus ik zou de

indiener willen vragen om die uitwerking af te wachten

alvorens we een debat kunnen voeren over rechtvaardiging

van de uitzondering voor een specifieke groep.

De voorzitterVoorzitter

Dat is een verzoek om de motie aan te houden, begrijp ik.

Dan kom ik bij de motie-Van Kent op stuk nr. 68. Die had

een aangepaste appreciatie, maar die ben ik even kwijt.

Daar kom ik zo dadelijk op terug, want de heer Van Kent

heeft daar ook een mondelinge vraag over gesteld. Ik kom

Minister Van HijumMinister

Ja. Ik heb de motie dus ontijdig genoemd.

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-48

SGPDe heer FlachSGP

Ik denk er heel even over na, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Heel goed, maar vooralsnog is de motie ontijdig.

Dan de motie op stuk nr. 76.

Minister Van HijumMinister

Die motie gaat over het treffen van voorbereidingen om de

mogelijke wijzigingen binnen het minimumjeugdloon te

implementeren per 1 januari 2026. Ook die motie acht ik

ontijdig.

De voorzitterVoorzitter

Dat is de motie op stuk nr. 81, voor de mensen die de draad

kwijt zijn.

Minister Van HijumMinister

Die acht ik ontijdig, omdat er een verkenning loopt en ik

die verkenning graag wil benutten om te bekijken of en op

welke wijze deze voorstellen kunnen worden geïmplementeerd.

De voorzitterVoorzitter

Heel goed. Dan gaan we naar de amendementen.

De voorzitterVoorzitter

Het amendement op stuk nr. 35 heeft een nieuw nummer

gekregen. Dat is het amendement op stuk nr. 52 geworden.

Eén korte vraag, meneer Flach.

SGPDe heer FlachSGP

Klopt, dat wilde ik inderdaad zeggen. We hebben veel

overleg met het departement gehad. We kregen de indruk

dat het vooral om het budget ging. Het amendement op

stuk nr. 52 geeft juist een aangepaste dekking. Het is van

tweeën één. Of het gezin speelt inderdaad een essentiële

rol, zoals in de begroting staat, en dan moet die twee ton

makkelijk uit dat niet-juridisch verplichte potje van 5 miljoen

te halen zijn, of het is kennelijk niet belangrijk genoeg om

daar een top voor te organiseren. Omdat het een gewijzigde

versie betreft, vraag ik om er misschien toch later nog op

terug te komen. Die is erg laat ingediend. Ik kan me voorstellen dat die nog niet bij de stukken van de minister zat.

De voorzitterVoorzitter

Misschien heeft de minister heel snel gelezen. Dat is een

beetje wat u suggereert.

Minister Van HijumMinister

Als ik het goed heb, komt de dekking — ik weet niet of dat

dan nog steeds klopt — uit het programma Meer uren werkt!

Dat was een Groeifondsproject en daar kun je niet zomaar

uit winkelen.

Minister Van HijumMinister

Ik heb er volgens mij drie. Het amendement op stuk nr. 30,

het gewijzigde amendement van het lid Beckerman ter

vervanging van het amendement op stuk nr. 7, ontraad ik.

Het Klimaatfonds heeft het kabinet al bestemd voor onder

andere kerncentrales. Daarnaast kan de dekking niet worden

gevonden op de begroting van SZW, ook niet in hetzelfde

jaar. Bovendien hebben we in Nederland een sociaal

vangnet voor mensen die hun baan verliezen en verschillende voorzieningen rondom scholing en begeleiding naar

werk.

SGPDe heer FlachSGP

Klopt. Dat hebben we inderdaad begrepen. Op basis daarvan hebben we de dekking aangepast. De dekking komt nu

uit de niet-juridisch verplichte middelen in artikel 1 onder

de post subsidies. Dat is een pot van 5 miljoen die nog niet

besteed is. Daar zou twee ton in te vinden zijn.

Minister Van HijumMinister

Ik blijf bij mijn oordeel ontraden. Ik bied nogmaals aan om

wel, in de geest van wat de heer Flach wil, het gesprek met

de organisaties hierover te voeren.

Dan het amendement op stuk nr. 33 van mevrouw Patijn.

Dat moet ik ontraden. Hoewel ik de wens begrijp om een

vervolg te geven aan de aanpak dakloze EU-burgers acht

ik de verlaging van het SLIM-budget onwenselijk in het

kader van een Leven Lang Ontwikkelen in het mkb.

De voorzitterVoorzitter

Heel goed.

Dan is er nog het amendement op stuk nr. 35 van de heer

Flach, dat ik ook moet ontraden. Ik deel uiteraard het belang

van gezinnen. Ik heb ook gewezen op het onderzoek dat

loopt naar de situatie van gezinnen in Nederland. Bij dat

onderzoek worden ook experts, maatschappelijke organisaties, betrokken. Ik zal de Kamer in het eerste kwartaal van

2025 een brief sturen over de brede aanpak van het kabinet,

waarin ik ook de reactie op het onderzoek meeneem. Ik zie

wel voor me dat ik over de opvolging van het onderzoek

een gesprek ga organiseren met maatschappelijke organisaties. Dat zou je kunnen kwalificeren als een top, maar ik

zie het gewoon als een interactieve manier van het beleid

uitwerken. Die toezegging zou ik willen doen, maar ik acht

het amendement daarvoor niet noodzakelijk.

Minister Van HijumMinister

Dan heb ik één motie waar ik nog op terug zou komen. Dat

is de motie op stuk nr. 68 van de heer Van Kent. Daarin

wordt gesteld dat de uitkering niet mag worden verlaagd

indien het arbeidsongeschiktheidspercentage minder dan

10% bedraagt. Ik heb in de eerste termijn al aangegeven

dat het UWV bij de hersteloperatie vooral foutieve dagloonberekeningen gaat corrigeren. Dat is van invloed op de

hoogte van de uitkering. Eventuele aanpassingen van het

dagloon hebben geen invloed op het arbeidsongeschiktheidspercentage. Als gevolg van die correcties kan er dus

ook geen situatie ontstaan waarin het percentage van

mensen onder de 35% zou zakken, waardoor ze hun uitkering kwijtraken. Niettemin kan ik nog niet helemaal overzien

of er toch niet situaties kunnen ontstaan waarin dat toch

het geval zal zijn door de aanpassing van het maatmanloon.

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-49

Tegelijkertijd weet ook het UWV nog niet helemaal wat men

bij het doorlichten van die dossiers aantreft. Ik stel voor dat

ik de motie op stuk nr. 68 als "ontijdig" kwalificeer. Ik zeg

wel toe dat ik hier in de aanpak die ik in februari naar de

Kamer stuur nadrukkelijk op zal ingaan, zodat wij hier volledige duidelijkheid over kunnen geven.

Bovendien heeft de heer Van Kent mij ook nog een vraag

gesteld over het pensioen.

De voorzitterVoorzitter

Ja, ga uw gang.

De voorzitterVoorzitter

Eén korte vraag van de heer Van Kent.

Minister Van HijumMinister

En ik heb nog twee andere vragen gekregen.

SPDe heer Van KentSP

Ik heb hier heel veel vragen over.

De voorzitterVoorzitter

Dat snap ik.

De voorzitterVoorzitter

O ja, we hebben nog vragen voor het vragenrondje. Ga uw

gang.

SPDe heer Van KentSP

...

SPDe heer Van KentSP

Ik heb ook nog een interruptie uit het vorige deel van het

debat tegoed.

De voorzitterVoorzitter

Dat begrijp ik. Maar we hebben al twee dagen een enorm

debat en ik wil op een gegeven moment wel even afronden.

De voorzitterVoorzitter

Maar ik doe echt maar één vraag per motie.

SPDe heer Van KentSP

De minister kon hier in eerste termijn niet op antwoorden.

Hij heeft gezegd dat hij hier in de tweede termijn op terugkomt. Ik heb er ook een motie over ingediend. Als fouten

worden gemaakt in het maatmanloon, dan heeft dat effect

op het arbeidsongeschiktheidspercentage. Als dat arbeidsongeschiktheidspercentage te laag of te hoog is vastgesteld,

kunnen mensen via de Centrale Raad van Beroep ervoor

zorgen dat ze bijvoorbeeld wel recht hebben op een IVA als

ze net op die grens zitten. Ze kunnen een uitkering helemaal

kwijtraken als ze onder een uitkeringspercentage van 35%

kukelen. Datzelfde geldt ook als fouten zijn gemaakt in de

medische beoordeling. Wat deze motie verzoekt, is niet

ontijdig. Dit is een onzekerheid waar mensen op dit moment

mee te maken hebben. Deze motie verzoekt ertoe dat als

door fouten van het UWV het arbeidsongeschiktheidspercentage minder dan 10% wordt bijgesteld, mensen niet het

recht op een uitkering verliezen. Ik neem toch aan dat de

minister dat met de SP eens is?

Minister Van HijumMinister

In beginsel wel. De hersteloperatie richt zich in eerste

instantie op de fouten die in de vaststelling van de uitkering

worden gemaakt. Waar we het nu over hebben, is de

mogelijke doorwerking van die correcties. Die kunnen we

nog niet helemaal overzien. Daarover zeg ik toe dat ik de

heer Van Kent graag nader zal informeren. Dat is op zichzelf

namelijk een legitiem punt, maar dat kan ik op dit moment

eenvoudigweg nog niet overzien.

De voorzitterVoorzitter

Prima. Dan gaan we naar de staatssecretaris. Meneer Van

Kent, dit was het antwoord van de minister.

Minister Van HijumMinister
SPDe heer Van KentSP

...

De voorzitterVoorzitter

Dat heeft u zojuist gedaan.

SPDe heer Van KentSP

...

De voorzitterVoorzitter

Dat wil ik dus juist niet. We hebben 44 moties. Als we bij

elke motie een heel debat gaan beginnen ...

SPDe heer Van KentSP

...

De voorzitterVoorzitter

De minister.

Minister Van HijumMinister

Ik heb toegezegd dat ik de heer Van Kent daar graag nader

over informeer, omdat het niet een eerste-orde-effect kan

zijn, maar wel een mogelijk tweede-orde-effect. Ik wil dat

serieus nemen. Ik wil daar de heer Van Kent een goed antwoord op geven. Dat zal ik ook doen.

SPDe heer Van KentSP

Wanneer krijgen we die informatie?

Minister Van HijumMinister

Ik heb net gezegd: als onderdeel van de aanpak, uiterlijk in

februari.

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-50

SPDe heer Van KentSP

Dat is veel te laat. Dit moet eerder duidelijk worden. Ik houd

mijn motie even aan. Laten we dan ambtelijk contact hebben, want dit kan zo niet. We kunnen mensen niet de kerst

insturen met de onzekerheid dat ze hun uitkering volledig

kwijt kunnen raken als er fouten zijn gemaakt in het maatmanloon. We kunnen niet mensen de kerst in laten gaan

met het idee dat ze straks hun uitkering helemaal kunnen

verliezen. Ik wil echt voor het kerstreces duidelijkheid krijgen.

Minister Van HijumMinister

In beginsel is dat ook niet aan de orde. De heer Van Kent

moet het punt nu ook niet groter maken dan het daadwerkelijk is. Meneer Van Kent, het klopt dat ik het niet kan uitsluiten. Daarom wil ik het ook zorgvuldig beantwoorden.

Maar we hoeven niet te doen alsof dat effect zal optreden

als gevolg van de fouten in de berekeningen, want dat zal

geen invloed hebben op de arbeidsongeschiktheidspercentages.

De voorzitterVoorzitter

Op verzoek van de heer Van Kent stel ik voor zijn motie

(36600-XV, nr. 68) aan te houden.

Daartoe wordt besloten.

De voorzitterVoorzitter

Dan de vragen.

Minister Van HijumMinister

Die gaan over de samenloop van herstelacties en herstellen

met terugwerkende kracht. Dat is ook ingewikkelde materie.

Het gaat over de samenloop tussen die acties. De eerste

groep is de groep waarvan het WIA-dagloon in de periode

2024 niet juist blijkt te zijn berekend en waarover ik de herstelaanpak heb toegestuurd. Als bij hen ook een WIAindexatie of loonloos tijdvak moet worden hersteld, dan

wordt dat in één keer gecorrigeerd. Dat heb ik aangegeven.

De tweede groep bestaat uit mensen bij wie de WIAindexatie niet goed is toegepast. Dat kan ook voor 2020 zijn

gebeurd. Dat is dus niet tot die periode beperkt. De uitkering

wordt hersteld vanaf de datum dat zij recht hebben op de

WIA. Zij worden middels een aparte herstelactie gecorrigeerd en geïnformeerd.

De derde groep betreft mensen die zijn geraakt door de

uitspraak van de Centrale Raad van Beroep inzake loonloze

tijdvakken. Zij worden via een aparte herstelactie ook

gecorrigeerd en geïnformeerd. Daarvan heb ik eerder vandaag toegezegd dat dit met terugwerkende gebeurt. In

hoeverre dat met terugwerkende kracht moet en kan, wordt

nog bezien. Daarover ontvangt u begin 2025 een Kamerbrief.

Komt er een separaat plan van aanpak voor die operatie

van loonloze tijdvakken?

Minister Van HijumMinister

Daar zal ik u over informeren. Nogmaals, waar die dingen

samenlopen, is het de bedoeling dat het op een geïntegreerde manier gebeurt.

Voorzitter. Dan heeft de heer Aartsen nog vragen gesteld

over zzp en de polder. Kort samengevat, ik ben zeer voornemens om voor alle onderwerpen die zelfstandigen raken

ook zelfstandigen aan tafel uit te nodigen. Ik doe dat in de

praktijk altijd al. Afgelopen maanden heb ik dat op verschillende manieren gedaan. Over de Stichting van de Arbeid

ga ik niet, zeg ik toch maar even. Die organiseren zichzelf.

Ik snap het signaal dat de heer Aartsen afgeeft, maar ik kan

het hooguit aan hen doorgeleiden. Ze zaten wel aan tafel

in het Catshuis, evenals de SER. De voorzitter van de SER

heeft er nadrukkelijk blijk van gegeven dat hij zich realiseert

dat hij er ook namens zelfstandigen zit. In die zin werkt dat

wel door in de polder, vind ik. Maar het is wel een balans

waar we voortdurend op moeten letten. Dat deel ik met de

heer Aartsen.

Dan vroeg mevrouw Rikkers nog naar de website op het

internet als besliskader voor de Belastingdienst. Dat

besliskader is volgens mij beschikbaar. Het relateert duidelijk aan de criteria van het Deliveroo-arrest. Naar mijn beste

weten is daarmee de toezegging die de staatssecretaris aan

haar heeft gedaan, nagekomen.

De voorzitterVoorzitter

Dat als antwoord op de vraag van mevrouw Rikkers.

Minister Van HijumMinister

Ja.

De voorzitterVoorzitter

Een vraag nog van mevrouw Rikkers; ééntje!

BBBMevrouw Rikkers-OosterkampBBB

Wij zijn van mening dat dat niet duidelijk is. Hoe gaan we

dat verder aanpakken?

Minister Van HijumMinister

Ik ben graag bereid om ook daarover nog even met haar

door te spreken.

De voorzitterVoorzitter

Heel goed.

De voorzitterVoorzitter

Mevrouw Patijn, één vraag.

GroenLinks-PvdAMevrouw PatijnGroenLinks-PvdA
Minister Van HijumMinister

We hebben het over verschillende dingen. Het gaat over

arbeidsrecht en over ondernemerscriteria. Dat zijn twee

verschillende dingen, maar dat snapt mevrouw Rikkers ook,

denk ik. Laten we het daar zo dadelijk nog even over hebben.

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-51

De voorzitterVoorzitter

Prima.

Maar er is bewust gekozen voor deze termijn, ook door de

onafhankelijk toezichthouder, vanuit de invulling van dat

begrip "tijdig". Daar moeten wij ons dus op kunnen verlaten.

Minister Van HijumMinister

Het is bijna jammer dat we het in zo'n korte tijd moeten

afdoen, maar er is nog één vraag gesteld over het kort

geding over de pensioenen. NRC meldde vanochtend dat

er een kort geding is aangespannen door gepensioneerden

tegen het Beroepspensioenfonds Loodsen, met als argument dat de communicatie van één maand voorafgaand

aan het invaren te kort zou zijn. Die zaak is nu onder de

rechter, dus daar kan ik om die reden geen verdere uitspraak

over doen. Ik kan alleen een aantal dingen in zijn algemeenheid zeggen. Een pensioenfonds kan alleen invaren wanneer

het besluit daartoe evenwichtig is voor alle deelnemers,

gewezen deelnemers en gepensioneerden. De wet bevat

collectieve waarborgen die de evenwichtigheid borgen. Een

van die collectieve waarborgen is het tijdig communiceren

met gewezen deelnemers en gepensioneerden. Dat staat

in de wet. De invulling van die wettelijke norm over het tijdig communiceren is neergelegd in een beleidsregel. Daar

houdt de AFM toezicht op. De AFM doet dat vanuit haar

onafhankelijke rol. Hieraan wordt voldaan als dat minimaal

één maand voorafgaand aan het invaren plaatsvindt. Nogmaals, de AFM is hierbij de onafhankelijk betrokken toezichthouder. Tot slot geeft De Nederlandsche Bank een verklaring van geen bezwaar af op het besluit tot invaren van het

pensioenfonds en toetst deze ook aan alle wettelijke vereisten. Dat is wat ik er op dit moment in zijn algemeenheid

over kan zeggen.

SPDe heer Van KentSP

Dat zijn inderdaad de huidige wetten en regels. Ik had

gevraagd of de minister bereid is om in de wet op te nemen

dat het drie maanden van tevoren moet worden, om te

voorkomen dat mensen, zoals die 84-jarige, worden overvallen en in een maand tijd moeten beoordelen of het allemaal correct en eerlijk is gebeurd.

Minister Van HijumMinister

Laat ik het zo zeggen: in de wet staat "tijdig". De AFM heeft

daaraan invulling gegeven door de minimale termijn van

één maand daarvoor op te nemen. Daar is ook een reden

voor: dat is de minimaal gangbare lat. Daarbij is er altijd

een afruil tussen correct informeren en ook tijdig informeren, waarbij veel factoren van belang zijn. Als je heel ver

voor de transitiedatum zit, is de te verstrekken informatie

mogelijk ook weer te onzeker, omdat de economische

omstandigheden kunnen veranderen. De termijn van minimaal een maand volgt dus uit de norm die de AFM als

onafhankelijk toezichthouder in de vorm van een beleidsregel heeft vastgesteld.

SPDe heer Van KentSP

Dat is precies wat we weten. Maar daardoor komen mensen

in de problemen. De vraag is of die termijn niet verlengd

moet worden in de wet, dus dat er niet "tijdig" in de wet

moet staan, maar dat er moet staan "minimaal drie maanden".

Minister Van HijumMinister
De voorzitterVoorzitter

De staatssecretaris.

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Voorzitter. Ik kom aan bij de motie op stuk nr. 42 van

mevrouw Lahlah en anderen over het automatisch kunnen

uitkeren van de inkomenstoeslag. Die motie moet ik ontraden. Daar hebben we het in het debat uitvoerig met elkaar

over gehad.

Ook de motie op stuk nr. 43, over de cao Aan de Slag, moet

ik ontraden, met dien verstande dat ik, zoals ook in het debat

aangegeven, altijd bereid ben om met de cao-partijen te

praten en ze te ondersteunen in de gesprekken, om uiteindelijk tot een cao-afspraak te komen tussen gemeenten en

de sociaal ontwikkelbedrijven.

Dan ben ik bij de motie op stuk nr. 44, van mevrouw Lahlah,

over ibo schulden en groepen in de knel. Dit is een sympathieke motie, maar ze komt een beetje te snel, omdat we

bij de voorjaarsrapportage integraal met elkaar hierover

een afweging moeten maken. Om die reden moet ik de

motie ontraden.

De motie op stuk nr. 56, van de heer Aartsen en anderen,

over geen problematische wachtlijsten in de kinderopvang,

geef ik oordeel Kamer.

Dan kom ik bij de motie op stuk nr. 63, inzake de zorgplicht

en de BKR-toets. Ook die motie geef ik oordeel Kamer.

De motie op stuk nr. 65, inzake inkomen onder sociaal

minimum, geef ik oordeel Kamer, met dien verstande dat

er in de motie ook wordt gevraagd om alle groepen in kaart

te brengen. Ik zou daar graag bij willen zeggen: voor zover

haalbaar.

Dan kom ik bij de motie op stuk nr. 67, van de heer Van

Kent. Die motie kan ik oordeel Kamer geven, als ik in de

laatste alinea "verzoekt de regering te onderzoeken hoe de

verschillende budgetten" mag vervangen door "verzoekt

de regering te onderzoeken of en hoe de verschillende

budgetten".

De voorzitterVoorzitter

Dat wordt bevestigd door de heer Van Kent. Dan willen wij

een aangepaste motie van hem ontvangen waarin dat als

zodanig is veranderd.

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Voorzitter. Dan ben ik bij de motie op stuk nr. 69, van

mevrouw Rikkers. Deze motie kan ik oordeel Kamer geven.

De motie op stuk nr. 70, opnieuw van mevrouw Rikkers,

over de banenafspraak, kan ik oordeel Kamer geven, met

dien verstande dat ik uiteraard nog met de sociale partners

hierover verder in gesprek moet.

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-52

De motie op stuk nr. 72, van de heer Flach, kan ik oordeel

Kamer geven.

De motie op stuk nr. 76, van de heer Ceder, over Humanitas,

SchuldHulpMaatje en Leger des Heils, kan ik oordeel Kamer

geven.

Dan ben ik aangekomen bij de motie op stuk nr. 77. Die

motie is wat mij en het kabinet betreft ontijdig, omdat er

meerdere beleidsterreinen worden geraakt. Om die reden

zou ik graag nog met mijn collega's hierover in gesprek

gaan.

VVDDe heer AartsenVVD

Ik heb een punt van orde in combinatie met een interruptie,

als u het mij toestaat, voorzitter. Dit is een amendement

vermomd als motie. Het is schuiven met geld in de begroting. Ik heb even snel dat artikel erbij gepakt en daar staat

precies in: 0% vrij te besteden. Al het andere is beleidsmatig

vastgelegd of gereserveerd. Ik zou graag een brief van de

staatssecretaris willen ontvangen waarin staat welke posten

er niet door zouden gaan als je dit wel doet. Want dat is

namelijk het idee van een amendement: dat je het vervolgens ergens vandaan haalt. Ik zou daarover dus graag een

brief willen ontvangen voor de stemmingen.

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Mijn voorstel zou zijn om hier in de brief over de actieagenda integratie op terug te komen. Daar staan meer zaken

in dan alleen wat de motie voorstelt. Ik zie ook een verzoek

om te kijken naar dat bedrag en niet om het direct te

besteden. Zo heb ik de motie tenminste geïnterpreteerd,

maar dan kijk ik ook naar de indiener van de motie.

De voorzitterVoorzitter

Maar er is nog helemaal geen toezegging om dat geld uit

te geven, zeg ik in de richting van de heer Aartsen.

VVDDe heer AartsenVVD

Nee, maar dat was het punt van geld in combinatie met

een punt van orde. Daarom hebben we voor geld amendementen uitgevonden en voor woorden moties. Een euro

kun je maar één keer uitgeven en dan moet je dat ergens

anders vandaan halen. Daarom hebben we amendementen

met dekkingen. Ik zou die brief graag voor de stemmingen

willen ontvangen. We stemmen er dinsdag over. Volgens

mij is het logisch dat ik de consequenties weet van waar ik

over stem.

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Het zou gedekt kunnen worden binnen het artikel waaraan

wordt gerefereerd. Tegelijkertijd zeg ik erbij dat er meerdere

beleidswensen zijn voor de agenda die nog moet komen.

Om die reden zou ik de motie ontijdig willen verklaren.

Volgens mij is ook de brief waar de heer Aartsen nu aan

refereert niet nodig, omdat we er wat mij betreft ook niet

over zouden moeten stemmen.

ting moeten opsturen. Er staat 0% in. Daar kun je niet in

schuiven, tenzij je iets anders niet doet. Dan kom je in die

andere categorie, die van 2% gereserveerd. Maar dan moet

je iets anders niet reserveren. Normaal is dat het idee van

een amendement. Vandaar mijn verzoek om de consequenties van deze motie voor de stemmingen dinsdag te ontvangen.

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Ik wil best een brief sturen, maar volgens mij is het onbestemd. Overigens ga ik niet over wat de Kamer uiteindelijk

indient: een motie of een amendement. Het is in de vorm

van een motie gegaan, dus u kunt het mij moeilijk kwalijk

nemen. Maar nogmaals, ik zal ervoor zorgen dat u die brief

krijgt. Blijft staan dat ik het verstandig zou vinden om het

hier breder over te hebben. Ik heb al een brief aangekondigd

over de actieagenda. Daar zitten meerdere voorstellen in.

Ik kijk dan ook even met een schuin oog naar de indiener.

Misschien kan hij de motie zo aanpassen dat die ook rekening houdt met die actieagenda waarover ik al een brief

heb toegezegd. Dan laat ik nu de motie op stuk nr. 77 voor

wat het is.

Dan de motie op stuk nr. 78 van de heer Ceder. Deze gaat

over de herziening van de Participatiewet. Ook die motie is

wat mij betreft ontijdig, omdat ik de Kamer daarover nog

verder wil informeren. Ik wil dat begin 2025 doen. Om die

reden zou ik niet vooruit willen lopen op de motie die hij

indient.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Ik wil de heer Aartsen danken voor zijn interruptie, want nu

ben ik weer wakker. Even voor de administratie: de motie

had oordeel Kamer en is nu ontijdig omdat ik iets zou

moeten toevoegen?

De voorzitterVoorzitter

Nee nee nee nee. U sliep toen nog.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Hij was nog steeds ontijdig.

De voorzitterVoorzitter

Hij is altijd ontijdig geweest.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Altijd ontijdig geweest. Maar ik heb wel een suggestie over

de actieagenda. Betekent het dat, als ik de motie wijzig, het

oordeel wijzigt? Ik wil even weten wat mijn handelingsperspectief is.

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Ik vermoed dat toen de heer Ceder achterin de bankjes

wakker werd, de heer Aartsen en ik het nog over de andere

motie hadden. Dat ging echt over de actieagenda integratie.

Uw motie op stuk nr. 78 ziet toe op herziening van de Participatiewet …

VVDDe heer AartsenVVD

Nee, want in de begroting staat echt 0%. Ik kan er niet meer

van maken. Dan had de staatssecretaris een andere begro-

De voorzitterVoorzitter

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-53

Ik dacht dat we het over de motie op stuk nr. 77 hadden.

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

O nee, excuus.

De voorzitterVoorzitter

De heer Ceder is weer terug naar de motie op stuk nr. 77.

De voorzitterVoorzitter

U moet echt uw wekkertje wat eerder gaan zetten, meneer

Ceder. Deze motie is allang besproken.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Ik houd 'm nog niet aan. Ik ga hem nog even met de indieners bespreken. Dan kijken we even.

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

O.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Het gaat over de motie op stuk nr. 77.

De voorzitterVoorzitter

Hierna gaan we gewoon richting de eerste motie, vrees ik.

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Voorzitter, ik hoop het niet. Ik ga de motie op stuk nr. 77 er

weer bij pakken. Ik had deze keurig op het stapeltje gelegd.

Daarvan heb ik aangegeven: ontijdig. Ik heb aangegeven

dat ik best met de brief waar de heer Aartsen naar verwijst

wil komen, maar tegelijkertijd keek ik met een schuin oog

naar de indiener. Op het moment dat u de motie kunt aanpassen, afwacht waar de actieagenda mee komt en beziet

of dit punt daarin ook belandt, dan hebben we elkaar

gevonden.

De voorzitterVoorzitter

U kunt 'm ook gewoon aanhouden.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Ik kan hem eigenlijk gewoon aanhouden, hè? Ja, voorzitter.

Ik hou 'm aan.

De voorzitterVoorzitter

Hèhè, poehpoeh, nounou.

Op verzoek van de heer Ceder stel ik voor zijn motie (36600-

XV, nr. 77) aan te houden.

Daartoe wordt besloten.

De voorzitterVoorzitter

Heel goed. Vooralsnog ontijdig.

De motie op stuk nr. 79.

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

De motie op stuk nr. 79 van de heer Ceder krijgt oordeel

Kamer.

De voorzitterVoorzitter

De motie op stuk nr. 80 van de heer Dassen.

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Ook de motie op stuk nr. 80 over de studietoeslag en hoeveel studenten krijgt oordeel Kamer.

Dan ben ik bij de amendementen aanbeland.

De voorzitterVoorzitter

Ja.

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Ik kom bij het eerste amendement. Dat is het amendement

van mevrouw Kröger over ...

De voorzitterVoorzitter

Dat is het amendement op stuk nr. 9 over aanvullende

middelen voor het Energiefonds.

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Ja, excuus, dat is nr. 9 en dat ga ik ontraden.

Dan het amendement op stuk nr. 55 van de heer Flach over

het aanvullende bedrag van €300.000 voor de Alliantie

Vrijwillige Schuldhulp. Dat geef ik oordeel Kamer.

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Oké. Dan kom ik bij de motie-Ceder op stuk nr. 78.

En tot slot ...

De voorzitterVoorzitter

Had u de motie op stuk nr. 78 ook willen aanhouden?

De voorzitterVoorzitter

Dat is het amendement op stuk nr. 55 en dat was eerder nr.

29.

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Voorzitter. De motie op stuk nr. 78 van de heer Ceder met

betrekking tot de herziening van de Participatiewet en de

prioritaire aandacht die hij daarin vraagt voor de chronisch

zieken acht ik ontijdig, want er komen meer aandachtspunten in die Participatiewet naar voren.

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Tot slot kom ik bij het amendement op stuk nr. 37.

De voorzitterVoorzitter

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-54

Dat was eerder nr. 31, het is van Dassen en gaat over

menstruatieuitgiftepunten.

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Juist. Dat geef ik ook oordeel Kamer.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Tot zover dit debat.

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Dan had ik ook nog een aantal vragen. Excuus.

De vraag over het ESF-fonds. Om misverstanden te voorkomen: één keer per twee jaar. Aangezien ik van mevrouw

Welzijn iets anders terugkreeg, zullen we de Kamer daarover

informeren.

Er was nog een vraag gesteld door mevrouw Lahlah over

de instituten en of die schulden daarin nu wel of niet zijn

meegenomen. Dat zijn ze wel voornemens, maar ze hebben

de data nog niet en daarmee moet ik corrigeren wat ik

daarover in de vorige termijn zei.

Dan was er nog een extra vraag ... Nee, die heb ik al

beantwoord.

Voorzitter, dat waren de vragen, denk ik.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank. Tot zover dit debat. Heeft de staatssecretaris

nog behoefte aan wat inspirerende warme woorden, zo op

de valreep? Of de minister misschien?

Staatssecretaris NobelStaatssecretaris

Het gaat thuis nog allemaal goed, voorzitter, dus ik ben oké.

De voorzitterVoorzitter

Oké. Dan wens ik u veel sterkte de komende dagen!

Ik dank de beide bewindspersonen voor hun inzet gisteren

en vandaag en natuurlijk alle ambtenaren op de achtergrond.

De algemene beraadslaging wordt gesloten.

De voorzitterVoorzitter

5 december gaan we stemmen over de begroting en de

amendementen.

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

28 november 2024

TK 30

30-8-55