Aanwezig
Sprekers · 17















Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 2025 (36600-XV) antwoord 1e termijn + rest
Aanwezig















Beloften
De staatssecretaris zegt toe de Kamer voor het voorjaarsreces te informeren over de voortgang van de gesprekken over cao Aan de slag.
Behandeld
Document
19 sprekers · 522 bijdragen
Begroting Sociale Zaken en Werkgelegenheid 2025
Martin Bosma
Begroting Sociale Zaken en Werkgelegenheid 2025
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:
- het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten
van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
(XV) voor het jaar 2025 (36600-XV).
(Zie vergadering van 27 november 2024.)
Aan de orde is de begroting Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Een hartelijk woord van welkom aan de beide
bewindspersonen, van wie ik er in ieder geval eentje zie.
Ah, daar is de heer Nobel. Gisteren hebben we geluisterd
naar de eerste termijn van de Kamerleden. Nu is het
moment van het kabinet om antwoord te geven op alle
vragen. Het vorige debat is een beetje uitgelopen, maar dat
halen wij gewoon weer in. Ja, ik streef er toch echt naar
om om 23.00 uur het licht uit te hebben. U wilt niet in het
donker vergaderen, zal ik maar zeggen. Ik ga ook ergens
schorsen voor het diner. Dat moet nu eenmaal. Dat zal
ergens in de termijn van de regering zijn, misschien om
18.30 uur of 19.00 uur — iets in die koers. Net als in de
eerste termijn doen we in deze termijn acht vragen/opmerkingen per fractie.
Door mij zijn schriftelijke antwoorden ontvangen van de
minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, viceminister-president, en de staatssecretaris Participatie en Integratie
op vragen, gesteld in eerste termijn.
Deze antwoorden zullen worden opgenomen in een bijvoegsel bij de Handelingen van deze vergadering.
(Het bijvoegsel is opgenomen aan het eind van deze editie.)
De algemene beraadslaging wordt hervat.
Ik geef het woord aan de minister.
Dank u wel, voorzitter. Ik dank natuurlijk ook de Kamerleden
voor hun inbreng, voor hun vragen in de eerste termijn.
Ook dank ik de medewerkers van ons ministerie en de
Kamer voor het voorbereiden van de beantwoording.
Dankzij hun inzet en flexibiliteit kan ik al die vragen beantwoorden. Ik begrijp de aansporing, voorzitter. We zullen
proberen er tempo achter te zetten, maar er zijn flink wat
vragen gesteld. Ik hoop daar ook recht aan te kunnen doen.
Ik stel voor om te beginnen met een korte inleiding. Daarna
heb ik vijf blokjes: het thema bestaanszekerheid en vereenvoudiging, het thema WIA, het thema krapte en arbeidsmigratie, daarna het arbeidsmarktpakket en tot slot arbeid en
gezin.
Voorzitter. We zijn als kabinet nu vijf maanden bezig. De
ambitie van het kabinet en van mij persoonlijk was om in
deze periode een bijdrage te leveren aan het herstel van
vertrouwen tussen burgers en politiek, tussen burgers en
overheid. Dat begint met het aanpakken, met het oplossen
van grote problemen die te lang zijn blijven liggen. Een van
die belangrijke opgaven is het vergroten van de bestaanszekerheid.
Voorzitter. Hier in Den Haag hebben we het dan al snel over
koopkrachtplaatjes en puntenwolken en zijn we geneigd
om te sturen op een werkelijkheid die eigenlijk alleen op
papier bestaat, in de rekenmodellen, die geen recht doen
aan het echte, grillige leven van mensen, dat voortdurend
verandert. Je gezinssituatie verandert, je gezondheid verandert, of je werk hebt, of je met pensioen gaat. Ik denk dat
het goed is — die ambitie bespeur ik bij velen van u — om
weg te komen van die Haagse blikvernauwing, van die
technocratische benadering. We komen er niet met steeds
verdere verfijningen in een toch al veel te ingewikkeld systeem. Ik denk ook dat heel veel Nederlanders zich niet in
die discussies daarover herkennen.
Als we het over bestaanszekerheid hebben, gaat dat over
een veel breder vraagstuk. Dan gaat het, in ieder geval voor
mij, om het perspectief dat mensen hebben, voor henzelf,
voor hun kinderen. Dat begint ook met het wegnemen van
de grote onzekerheden die mensen kunnen hebben op het
gebied van werk en inkomen. Verdien je genoeg om rond
te komen? Hoe voorspelbaar en zeker is dat inkomen? Dat
gaat over flexcontracten, die ertoe leiden dat je inkomen
elke maand anders is, en over mensen die veroordeeld zijn
tot continue onzekerheid en vooral bezig zijn met overleven.
Als we bestaanszekerheid willen vergroten, zullen we het
ook over die contractvormen moeten hebben. Want flexibilisering en schijnzelfstandigheid zijn doorgeschoten. We
zien allemaal de gevolgen: onderbetaling en onvoorspelbare
inkomens. Die tweedeling is er gewoon, tussen mensen
met en zonder toegang tot scholing, met en zonder verzekering tegen arbeidsongeschiktheid, met en zonder een
goed pensioen, met en zonder perspectief. Ik doel op perspectief op een vast contract, de zekerheid van werk en
inkomen, waardoor je een huis kunt kopen, een gezin kunt
starten, ook als je geen jubelton kunt uitgeven. Ook gaat
het over toegang tot goede en betaalbare zorg en tot
onderwijs, waar je kinderen leren rekenen en schrijven, ook
als je geen dure bijlessen kunt betalen. Uiteindelijk raakt
ons dat allemaal. Die tweedeling knaagt aan de sociale
samenhang, aan het sociaal contract dat wij als samenleving
met elkaar hebben. Die sociale samenhang is fundamenteel
voor ons stelsel van sociale zekerheid. Dat is zó ingewikkeld
geworden, zo'n doolhof, dat mensen er bijvoorbeeld voor
huiveren om een toeslag aan te vragen. Mensen weten ook
niet wat ze overhouden als ze meer gaan werken. Een aantal
van u heeft daarop gewezen. De angst voor terugvorderingen weerhoudt hen ervan om de steun te zoeken die zij zo
hard nodig hebben. We zien daarbij grote verschillen tussen
gemeenten; het was vandaag ook weer in het nieuws.
Gemeenten proberen met een woud aan aanvullende
regelingen te repareren wat het Rijk laat liggen. Daarnaast
zien we grote fouten in de uitvoering.
Ja, en dan moet je je wel afvragen of het gek is dat mensen
afhaken. Zijn het chagrijn en het wantrouwen in de
samenleving niet vooral daaruit te verklaren, uit die terechte
frustratie, omdat mensen zich niet gehoord en gezien voelen? Eigenlijk willen ze gewoon een betrouwbare overheid
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-1
die doet wat ze zegt en ook fouten durft te erkennen, die
tijdig ingrijpt en de boel niet laat ontsporen. Is dat niet de
basis van vertrouwen?
Het schrijnende is dat de overheid zélf een aanjager is
geworden van de bestaansonzekerheid, juist voor mensen
die in een kwetsbare positie verkeren. Dat is nu zichtbaar
bij het UWV. Niet alleen vind ik het echt bijzonder spijtig,
maar ook pijnlijk en ongemakkelijk dat mensen nu in onzekerheid zitten, mensen die ziek zijn en afhankelijk zijn van
het UWV voor hun uitkering. Ik vind het ook pijnlijk en
spijtig om te moeten zeggen dat dat nog even gaat duren.
De afgelopen periode heb ik met meerdere van die uitkeringsgerechtigden gesproken en dat zal ik blijven doen.
Voorzitter. Ik kan echt zeggen dat ik mij dit persoonlijk zeer
aantrek, dat het kabinet zich dit zeer aantrekt. Wij leggen
ons daar niet bij neer. Het motiveert mij tot op het bot om
samen met het UWV snel duidelijkheid te bieden. Maar het
motiveert mij ook om ons stelsel van sociale zekerheid te
vereenvoudigen. Aan de fundamenten, zeg ik erbij, ga ik
niet tornen. We koersen niet af op een ministelsel, zoals
mevrouw Patijn stelde. Ik vond dat zij erg ver ging in de
schets van afbraak van sociale zekerheid. Ze begon bijna
de Internationale aan te heffen, als ik het mij goed herinner.
Maar dat gaat mij echt te ver. Ik zie dat de flexibilisering
van de arbeidsmarkt noodzaakt tot maatregelen, dat we in
moeten grijpen om het brede draagvlak voor ons stelsel
van sociale zekerheid te behouden, dat we toegaan naar
een betere balans tussen zelfstandigheid en werken in
loondienst. De norm daarbij is: zekerheid over werk en
inkomen en een vangnet bij risico's, ook voor toekomstige
generaties. Dat over de bestaanszekerheid op de lange termijn.
Mensen leven natuurlijk ook in het hier en nu. Bestaanszekerheid gaat ook over de hoogte van je inkomen en je uitgaven, deze maand, volgend jaar. Daarom heeft het kabinet
verschillende maatregelen genomen om die bestaanszekerheid op korte termijn te vergroten. De heer De Jong heeft
daarnaar verwezen, de heer Aartsen heeft daarnaar verwezen. Die maatregelen zijn genoemd. De huurtoeslag gaat
omhoog. Het kindgebonden budget gaat omhoog. We
bevriezen het eigen risico. Wij hebben op de begroting geld
vrijgemaakt voor groepen in de knel, voor een voortzetting
van gratis schoolmaaltijden en een lagere energiebelasting.
We verlichten de lasten, zodat werken ook echt meer gaat
lonen. Maar we letten ook op de koopkracht van mensen
die niet kúnnen werken of niet rond kunnen komen. Die
balans is voor mij belangrijk. Ons land bestaat niet uit 9
miljoen werkenden, maar uit 18 miljoen Nederlanders.
Daarom zet ik mij even hard in voor de middeninkomens
als voor gepensioneerden en voor mensen met een uitkering. Daarom hebben we de aanbevelingen van de Commissie sociaal minimum opgevolgd met gerichte maatregelen
om armoede op een stabiel, laag niveau te houden.
Ook op het gebied van de complexiteit van het stelsel
nemen we nu al kortetermijnmaatregelen. We maken de
handhaving menselijker: niet elk foutje direct afstraffen én
meer hulp voor mensen die de aanvraag van uitkeringen
of voorzieningen ingewikkeld vinden. We werken aan een
wet proactieve dienstverlening voor gemeenten, UWV en
de Sociale Verzekeringsbank om het niet-gebruik tegen te
gaan. Dat niet-gebruik is echt groot, zowel onder uitkeringsgerechtigden als onder werkenden. Mevrouw Van Dijk heeft
erop gewezen dat ook onder werkenden de armoede groot
is. Dat wordt ook echt voor een belangrijk deel verklaard
door het bovengemiddeld grote niet-gebruik van regelingen
door die groep.
Dat zijn natuurlijk maatregelen die het dieperliggende probleem, namelijk dat het stelsel te ingewikkeld is geworden,
niet oplossen. De opdracht waar we op de langere termijn
echt voor staan, is dus zorgen voor een simpeler en eerlijker
stelsel van uitkeringen en toeslagen met meer vertrouwen
en menselijke maat.
Voorzitter. Daar wil ik echt in gezamenlijkheid aan werken,
stap voor stap, samen met werkgevers, met werknemers,
met zzp'ers, met uitvoerders, met gemeenten: met de hele
samenleving. De deal over het vroegpensioen laat zien dat
we het nog steeds kunnen: compromissen sluiten; onszelf
in een ander verplaatsen; het gemeenschappelijk belang
en de lange termijn stellen boven de korte termijn en het
nauwe eigenbelang. En dát is de basis waarop ik de
komende tijd graag verder zou willen bouwen.
Tot zover mijn algemene inleiding. Ik kom bij het eerste
blokje, dat gaat over bestaanszekerheid en vereenvoudiging.
Het begint met de constatering dat het stelsel dat we hebben gebouwd, moeilijk te doorgronden is, terwijl het
essentieel is dat mensen weten waar zij recht op hebben
en welke gevolgen een verandering in hun situatie heeft
voor hun uitkering of inkomen, en de verplichtingen van
hun uitkering ook kunnen nakomen. Die zekerheid is er nu
niet. Dat systeem is een doolhof geworden waar veel
mensen in vastlopen. Het moet eenvoudiger, begrijpelijker
en voorspelbaarder.
Ik wil even de minister een stuk op streek laten gaan in dit
blokje.
De heer AartsenVVDNou, ik wou even iets vragen over de blokjes: alles van
werken moet lonen, marginale druk en voltijds, zit dat in
het blokje bestaanszekerheid?
Ja.
De heer AartsenVVDIk had bij de blokjes meegeschreven, maar ...
Nou, dat zijn al twee interrupties. Dat schiet lekker op. Gaat
u verder, meneer de minister.
Ik kom daar zo op, zeg ik richting de heer Aartsen. Maar ik
begin met de vraag van de heer Ceder, die mij vroeg naar
de urgentie van de vereenvoudiging van de sociale zekerheid. Ik heb het eigenlijk net ook al aangegeven: ik voel die
urgentie en ik hecht ook heel veel waarde aan die vereenvoudiging. Ik heb de Kamer onlangs geïnformeerd over
mijn plannen in de brief over de hervormingsagenda inko-
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-2
mensondersteuning en daarbij ook geattendeerd op de
brief die de staatssecretarissen van Financiën en Toeslagen
al eerder hebben gestuurd. In die brief heb ik aangegeven
dat ik daarin eigenlijk drie dingen centraal stel: adequate
inkomensondersteuning; het moet meer zekerheid bieden
dan het nu doet en makkelijker te begrijpen zijn; en werken
moet meer lonen. Ik wil dat graag samen met uw Kamer
verder uitwerken, en met sociale partners en gemeentes
en uitvoerders. Maar ook met uw Kamer. Die vereenvoudiging zal echt een inbreng vragen van uw Kamer en het
meedenken van uw fracties, maar ook de bereidheid om
een gezamenlijke basis te leggen voor een toekomstbestendig stelsel. Ik geloof erin dat we dat uiteindelijk alleen met
een grote Kamermeerderheid hier kunnen doen, met een
stelsel dat ook meerdere periodes standhoudt en echt de
basis legt voor een toekomstbestendige hervorming. En
natuurlijk had ik dat resultaat al vandaag hier op tafel gelegd
— hoe sneller, hoe beter — maar het zal ook zorgvuldig
moeten. Onze ambitie is om deze kabinetsperiode met
elkaar die koers te bepalen. Dat gaat dan om het herzien
van het toeslagen- en belastingstelsel, maar ook om het
vereenvoudigen van de inkomensondersteuning. En wat
we op korte termijn al kunnen doen, dat doen we uiteraard.
De dingen die daarop vooruitlopen en die in dat licht passen, zullen we nu al doen. Ik noemde net al even het wetsvoorstel proactieve dienstverlening. Maar we werken ook
aan de Participatiewet in balans, waar mijn collega zo
dadelijk nog op zal ingaan, en we lossen nu al problemen
op als de bruto-nettoproblematiek. Zo werken we ook
stapsgewijs naar een aantal hervormingen toe.
De heer Flach vraagt wanneer de Kamer meer hoort over
de vereenvoudigde kindregeling met één uitvoerder. Ik heb
u medio november geïnformeerd over de planning daarvan.
Wij streven naar een brief met enkele varianten in het
voorjaar, en dat is wat mij betreft ook het startpunt om
hierover met u in gesprek te gaan. In het najaar kan dan
een nadere uitwerking volgen met een eindbrief met een
voorstel in het voorjaar van 2026.
Mevrouw Patijn suggereerde dat in mijn brief het ministelsel
wordt geïntroduceerd. Ik heb daar net al kort op gereageerd.
Dat is denk ik toch een misverstand, want ook in de brief
zelf staat nadrukkelijk: we handhaven een goede verzekering
bij verlies van inkomen door werkloosheid, ziekte of
arbeidsongeschiktheid, met de bijstand als vangnet. De
ambitie is echt om dat stelsel eenvoudiger, begrijpelijker
en voorspelbaarder te maken. Dus minder regelingen,
minder onzekerheid, waarbij mensen ervan uit kunnen gaan
dat ze ontvangen waar ze recht op hebben.
Dan de heer Aartsen. Die vroeg naar het derde doel van de
hervormingsagenda, namelijk dat meer werken moet lonen.
Hij benoemde daarbij ook het aspect van de marginale druk.
Het klopt, de hervormingsagenda heeft dat inderdaad
expliciet als doel. Een lagere marginale druk geeft daar
concrete invulling aan, zeker wanneer het gaat om belastingen en toeslagen. Daarmee heeft de agenda drie doelen,
namelijk werken moet lonen, meer zekerheid bieden en
makkelijker en eenvoudiger te begrijpen, waarbij we ook
de bestaande inkomensverdeling en de budgettaire kaders
als uitgangspunt nemen.
Ik heb dat overigens ook in de brief expliciet aangegeven.
Onder het principe van een zeker en voorspelbaar inkomen
staat expliciet vermeld: het stelsel werkt waar mogelijk met
minder inkomensafhankelijke regelingen of met inkomensafhankelijke regelingen met een minder steile afbouw. Ook
in de brief is het dus als expliciet aandachtspunt opgenomen, zij het misschien niet onder de naam "marginale druk".
Mensen moeten namelijk genoeg overhouden van een
verdiende euro. De onzekerheid over de gevolgen voor
toeslagen bij de stap naar meer werk moet verminderen.
De marginale druk is minder van toepassing op de sociale
zekerheid dan op het fiscale stelsel. Dat is ook een groot
deel van die agenda. Vandaar dat ik het breder heb over
"meer werken moet lonen" in plaats van het te beperken
tot de marginale druk.
De heer AartsenVVDDank voor de beantwoording. Ik sloeg erop aan vanwege
de aandacht voor de middenklasse. Sociale Zaken is
natuurlijk leidend, ook in de fiscaliteit, als het gaat om het
beleid. Ik zei: in het regeerprogramma staat dit heel duidelijk
als derde doel. Werken moet lonen en marginale druk: het
een ligt in het verlengde van het ander, maar in beginsel
kan het iets anders zijn. De minister loopt al veel langer
rond in dit huis dan ik. Hij weet ook dat als dit soort dingen
niet goed worden opgeschreven in brieven en in het geheel
verdwijnen, er voor je het weet een beweging op gang komt
waarbij dit weer ondersneeuwt. Mag ik de minister vragen
of hij de marginale druk, zoals beschreven in het regeerprogramma, laat terugkomen in de volgende brieven? Volgens
mij krijgen we in 2025 weer een brief; dat zei de minister
ook. Want het een hoeft niet automatisch hetzelfde te zijn
als het ander. Het ligt wel dicht bij elkaar — dat moet ik de
minister zeker nageven — maar het een is natuurlijk wel
net iets anders dan het ander. Ik denk dat het belangrijk is,
juist voor de middengroepen, om aandacht te blijven houden voor de marginale druk bij dit soort grote hervormingen, waarbij Sociale Zaken echt leidend is.
Het zal nadrukkelijk aan bod komen, als expliciet doel en
als expliciet aandachtspunt, in de uitwerkingen die we aan
de Kamer willen presenteren. Ik zeg er wel één ding bij. Het
uitwerken daarvan is niet gratis. Als je tarieven vlakker wilt
maken, gaat het ofwel ten koste van de inkomenspositie
van de lagere inkomens en de middeninkomens ofwel moet
je heel veel geld gebruiken om dat effect te compenseren.
Ik denk dat dat het dilemma laat zien: een grote hervorming
van het stelsel van belasting en toeslagen gaat uiteindelijk
ook vragen om een schuif in de belastingmix. Je zult dus
echt breder naar het belastingstelsel moeten kijken om te
komen met een stelsel dat daadwerkelijk aan dat doel
tegemoetkomt. Met die insteek proberen we de discussie
te voeren en proberen we hier varianten op de stip te leggen
waarover we de discussie samen met de Kamer kunnen
voeren.
De heer Léon de JongPVVIk weet natuurlijk dat het kabinet de hardwerkende middenklasse, de middengroepen, de mensen die eigenlijk het land
draaiende houden, hoog in het vaandel heeft staan. Maar
— dat was ook een beetje mijn kritiek op de brieven, ook
bij vorige kabinetten — die groep wordt vaak niet expliciet
genoemd. Misschien worden ze weleens genoemd in een
omschrijving, maar ze worden vaak op één hoop gegooid
met de werkenden. Dat maakt soms ook dat mensen die
hard werken het gevoel hebben dat ze niet gezien worden.
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-3
Mijn vraag is dus om die groep in de komende brieven en
debatten expliciet te benoemen en de termen "middengroepen", "middenklasse" en "hardwerkende middenklasse"
expliciet te noemen en mee te nemen in de brieven, zodat
die groep weet wat we precies voor die groep doen. Ik weet
dat het een grote groep is. Ik vraag de minister dus om op
die manier uit te stralen wat hij precies bedoelt met zijn
beleid en hoe hij ervoor gaat zorgen dat zij meer geld in de
portemonnee overhouden en dat werken ook voor hen echt
gaat lonen.
Ik begrijp wat de heer De Jong bedoelt. Natuurlijk zullen
we in de uitwerking die we straks aan de voorstellen geven,
nadrukkelijk in beeld brengen wat de consequenties daarvan
zijn voor werkenden, voor de werkende middenklasse, voor
werkende gezinnen, voor mensen met en zonder kinderen,
voor verschillende inkomenscategorieën. Maar ik heb net
niet voor niks gezegd: het kabinet is er niet voor 9 miljoen
werkenden, maar voor 18 miljoen Nederlanders. We hebben
ook grote groepen gepensioneerden en mensen die niet
werken of niet kunnen werken. Ik weet dat de heer De Jong
daar ook oog voor heeft. Voor de totale bevolking zal datgene wat we voorstellen evenwichtig moeten zijn en blijven.
Ik kan me voorstellen dat door verschillende politieke
groepen verschillende doelgroepen belangrijk worden
gevonden. Ik hecht er ook zeer aan om met uw Kamer een
voorstel te ontwikkelen dat uiteindelijk in deze Kamer breed
steun kan krijgen, zodat het niet alleen deze periode, maar
een aantal kabinetsperioden kan overleven.
Daarmee geef ik eigenlijk ook al antwoord op de vraag van
de heer De Jong die ik nog open had staan, namelijk of we
kunnen laten zien dat we opkomen voor huishoudens die
hard werken, maar niet normaal kunnen rondkomen. Ik heb
u net de voorbeelden genoemd. Ik noem ook nog het eigen
risico voor de zorgverzekering. Die voorbeelden laten zien
dat we ook voor die groep daadwerkelijk concrete dingen
doen.
De heer Vijlbrief stelde ook dat het kabinet niet voldoende
doet voor de middeninkomens. Ik herhaal ook in zijn richting
dat wij extra geld hebben vrijgemaakt voor lastenverlichting
voor de middeninkomens en dat wij dat verstandig hebben
ingefaseerd. Hij was daar kritisch over. Tegelijkertijd weet
hij uit zijn verleden, denk ik, dat, als je over meerdere perioden een evenwichtig koopkrachtbeeld wilt bereiken, ook
dit een reden kan zijn om voor zo'n infasering te kiezen. Hij
weet ook dat ik geen harde toezeggingen kan doen voor de
toekomst. Maar wij zullen nadrukkelijk de groep die hij voor
ogen heeft, bij toekomstige voorstellen in het oog houden.
De heer VijlbriefD66Ik geloof best dat het kabinet aan verstandige infasering
heeft gedaan, maar het was toch zo dat die 1,5 miljard
vooral nodig was voor box 3-problemen? Dat heb ik toch
goed begrepen? Dat was ook de boodschap erbij. Dus met
andere woorden: als die problemen er niet waren geweest,
dan zou er ook verstandig zijn ingefaseerd, maar zou er
meer geld naar de middeninkomens zijn gegaan. Zo is het
toch, of niet?
De heer Léon de JongPVVHet is ook niet zwart-wit, maar het gaat mij om het volgende. In de brieven komt het hele woord "middenklasse"
op geen enkele manier voor. Vorig jaar kwamen in de hele
Troonrede de woorden "middenklasse" of "middengroepen"
niet voor. Daar heb ik toen ook een punt van gemaakt. Mijn
punt is niet om het alleen nog maar over die groep te hebben en het dan niet meer over arbeidsgehandicapten,
minima of wie dan ook te hebben. Mijn punt is juist: breng
er meer balans in en gebruik in de volgende brief die over
het beleid gaat expliciet die term, zodat we laten zien dat
we er echt zijn voor de hardwerkende Nederlander die 's
ochtends opstaat, in de file moet staan om naar het werk
te gaan en aan het einde van de dag niet weet hoe hij het
financieel moet redden. Juist die groep mensen, buiten al
die andere groepen, moet zichtbaar zijn in het beleid en in
de terminologie die het kabinet gebruikt. Kan de minister
dat toezeggen?
Dat doe ik ook, overigens ook in de manier waarop we met
elkaar nu het pakket dat hier ligt verdedigen. Kijk ook even
naar waar de voordelen met name terechtkomen. Volgens
mij heeft u dat in uw inbreng ook benadrukt. Kijk naar waar
de lastenverlichting terechtkomt. Ik noem de maatregelen
die de energiebelasting raken, het kindgebonden budget
en de huurtoeslag. Die komen met name terecht bij de
lagere en de middeninkomens. Daar hebben we het op
gericht. In het pakket zal het uiteindelijk evenwichtig moeten
zijn, maar dat het een belangrijke doelgroep is die we te
bedienen te hebben, ben ik zeer met de heer De Jong eens.
Het was echt een combinatie van die twee. Het heeft
inderdaad een bijdrage geleverd aan het dekkingsprobleem
voor 2025. Dat is absoluut waar. Maar voor het infaseren
van de maatregelen hebben we bij het hoofdlijnenakkoord
inderdaad vrij blind met elkaar een aantal bedragen ingevuld. We hebben echter nog niet echt nagedacht over
fasering over de jaren. Ook spreiding van koopkrachteffecten is wel degelijk een expliciet doel geweest bij het infaseren.
De heer VijlbriefD66Dus dat geld van box 3 had ook gespreid kunnen worden
over de andere jaren, maar laat dat maar even. Laten we
toch even naar de toekomst kijken. Ik zal er straks een motie
over indienen. Blijkbaar is dat nodig, maar ik vind het
belangrijk om een en ander te benadrukken als het gaat om
budgettaire problemen, waar ze ook vandaan komen. We
zeggen hier bijna Kamerbreed dat middeninkomens moeten
worden gesteund, maar als er een box 3-probleem is, wordt
dat uit een envelop gehaald die voor de middeninkomens
bedoeld was. Dat noemt het kabinet dan verstandig infaseren. Dat mag van mij. Ik zal daar straks een motie over
indienen. Ik vertrouw de intenties wel, maar ik vertrouw
niet helemaal de uitkomsten van het kabinet tot nu toe, zeg
ik maar even.
Ik zal daar met belangstelling kennis van nemen.
Mevrouw PatijnGroenLinks-PvdABegroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-4
Nu die envelop toch langskomt: ik had er al een vraag over
gesteld en die heeft u schriftelijk beantwoord.
"De minister heeft die schriftelijk beantwoord."
Mevrouw PatijnGroenLinks-PvdAExcuses, voorzitter. De minister heeft die schriftelijk beantwoord. De vraag gaat over de koopkrachtenvelop van 2
miljard dit jaar. Daar is 600 miljoen van over. De middelen
voor lastenverlichting worden stapsgewijs ingezet, staat er
in het antwoord van de minister. Dan komt het. Ik citeer:
"Dit spreidt ook de koopkrachtplus over de kabinetsperiode."
Wat staat daar nou eigenlijk, voorzitter?
Dat wij de bescheiden plus in de koopkracht die we voor
2025 weten te realiseren ook in 2026 kunnen realiseren.
Mevrouw PatijnGroenLinks-PvdAIk begrijp het niet goed genoeg. Ik heb heel lang onderhandeld over cao's. Eigenlijk stond er: "U krijgt een hele boterham het komende jaar, maar we hebben deze boterham in
vier stukjes geknipt en dan krijgt u een kwart boterham en
dan gaan wij de komende vier jaar iedere keer als kabinet
heel hard juichen dat we u een kwart boterham hebben
gegeven." U belazert dan toch gewoon de boel?
Ik weet niet hoe mevrouw Patijn daarbij komt. Je moet
volgens mij elk jaar een sluitende begroting voorleggen
aan de Kamer. Dat hebben we geprobeerd hier te doen.
Daarbij moet je keuzes maken over uitgaven, over inkomsten. Dat moet je elk jaar doen. Het leek ons verstandig om
de koopkrachtverbetering niet alleen in het jaar 2025 te
realiseren, maar ook in de jaren 2026 en 2027 mensen iets
over te laten houden in de portemonnee. Dat hebben we
met de vormgeving van dat pakket weten te bereiken, denk
ik. Ik denk dat we daar buitengewoon verstandig aan hebben gedaan.
Mevrouw Welzijn vroeg naar een tijdpad voor de berekening
van een adequaat sociaal minimum. De Commissie sociaal
minimum heeft daar advies over uitgebracht. Zowel het
vorige kabinet als het huidige heeft hier direct naar gehandeld met maatregelen om huishoudens met een laag inkomen te ondersteunen. Op basis van nieuwe inzichten hebben het Sociaal Cultureel Planbureau, het Nibud, het CBS
en het Centraal Planbureau de armoededefinitie herijkt.
Daar is de Kamer ook over geïnformeerd. Ik verwacht dat
het planbureau in het voorjaar komt met een raming voor
de komende jaren. Die zullen we dan ook betrekken bij de
besluitvorming in augustus over de koopkracht. Tegelijkertijd werken we aan een herziening van het belasting- en
toeslagenstelsel, waar het minimumloon en de gekoppelde
uitkeringen nadrukkelijk onderdeel van uitmaken. We zoeken
naar manieren om het sociaal minimum beter te borgen
via herziening van de Toeslagenwet, het tegengaan van
niet-gebruik van regelingen en het verbeteren van het
minimabeleid samen met gemeenten. Op die manier denken
wij recht te doen aan de aanbevelingen van die commissie.
Mevrouw Saris vroeg nog of ik de scenario's wil uitwerken
om het minimumloon stapsgewijs te verhogen. Ook de heer
Dassen vroeg of het verhoogd kan worden naar 70%. Die
discussie hebben we al eerder met de Kamer aan de orde
gehad. Ook toen heb ik gezegd dat er op dit moment een
verkenning loopt naar het minimumjeugdloon. Die hoop ik
komend voorjaar af te ronden. Op basis daarvan wil ik
bekijken of aanpassing van dat minimumjeugdloon verstandig en wenselijk is. Ik vind het toch belangrijk om daar niet
nu al op vooruit te lopen, want dat vraagt wel om zorgvuldigheid. In het onderlinge debat heeft de Kamer al een
beetje aangegeven waarom. Er zijn misschien argumenten
te verzinnen waarom de tamelijk uitzonderlijke situatie van
Nederland nu ter discussie gesteld zou kunnen worden,
maar je zult ook altijd goed moeten kijken naar welke
effecten dat dan heeft, in welke sectoren dat effecten heeft
en wat voor effecten dat heeft op het perspectief van jongeren. Dat betekent dat ik het verstandig vind om dat echt
goed op een rij te zetten en dat ik scenario's wil uitwerken,
inclusief effecten. Bovendien kost een eventuele verhoging
ook nog geld en dat is schaars, ook in het budget "groepen
in de knel". Daar wordt veelvuldig naar gekeken en een
beroep op gedaan. We zullen bij de voorjaarsbesluitvorming
integraal moeten bekijken wat we verstandig vinden om
uit die enveloppe te honoreren.
De heer DassenVoltHet is natuurlijk altijd goed om er nog een keer naar te kijken, ook al is er voor veel rapporten al naar gekeken en
hebben we ook veel voorbeelden uit andere landen. Ik wil
de minister vragen of hij nog eens kan reflecteren op de
reden voor de invoering van het minimumjeugdloon in
1974. Wat was nou de reden daarvan? Kan hij daar nog
eens op reflecteren?
Toen was ik 2 jaar.
De heer DassenVoltIk was nog niet geboren.
De minister gaat er meteen omheen draaien.
Ik neem aan dat dit iets te maken heeft gehad met de
jeugdwerkloosheid. Ook dit is een van de redenen waarom
wij zeggen: kijk nog eens goed naar welke effecten je kunt
verwachten van een mogelijke verhoging van het minimumjeugdloon. Soms wordt voorspeld dat dit ten koste zou gaan
van heel veel banen. Is dat inzicht nog actueel? Leidt het er
daadwerkelijk toe dat jongeren sneller kiezen voor die
betaalde banen en daardoor hun schoolcarrière te snel
beëindigen? Dat zijn zaken waar je wel goed over moet
nadenken, voordat je deze maatregel treft.
De heer DassenVoltDat was niet de reden voor de invoering van het minimumjeugdloon. In Nederland werd in de jaren zestig het minimumloon ingevoerd. Dat betekende dat je vanaf 24 jaar het
minimumloon kreeg. Voor de jeugd was er geen minimum-
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-5
loon. Zij genoten dus geen goede bescherming. Daarom is
gezegd: wij willen ook een minimumjeugdloon om ervoor
te zorgen dat jongeren een eerlijk loon naar werken krijgen.
Dus daar zat een zekere bescherming vanuit de overheid
achter om te zorgen dat de jongeren die aan het werk waren
een eerlijk betaalde baan hadden. Er werd toen voor gekozen om een afleidingspercentage van 7,5% in te voeren.
Dus bij 23-jarigen was het toen nog 100%, 22-jarigen 92,5%
en 21-jarigen 85%. Nu verdient een 21-jarige 100%. Als je
dat dus naar nu zou omrekenen, dan zou een 20-jarige op
92,5% zitten, een 19-jarige op 85% en een 18-jarige op
77,5%. Een 18-jarige zit nu op 50%. Dat is gekomen, omdat
er in de jaren tachtig hoge jeugdwerkloosheid was. Toen
is gezegd: om ervoor te zorgen dat jongeren een baan blijven houden, willen we dat verder verlagen. Sindsdien is
dat nooit meer verhoogd. Je ziet dus dat de reden van
invoering op dit moment niet wordt gehandhaafd, namelijk
zorgen dat aan de jongeren een eerlijke prijs wordt betaald.
Dus vanuit de gedachte van de invoering van het minimumjeugdloon, is de minister het dan met mij eens dat we nu
in ieder geval de stappen moeten voorbereiden om ervoor
te zorgen dat we dit loon zo snel mogelijk verhogen? Op
de manier zoals het nu is, zorgen we er juist voor dat jongeren minder beschermd zijn. Ze zijn de dupe van deze
manier.
Dank voor deze historische uiteenzetting. Dat wordt hogelijk
gewaardeerd. Uw interruptie duurde 1 minuut 40. Dat is
exact 1 minuut langer dan een interruptie hoort te duren.
Deze keer strijk ik met mijn hand over het hart, maar houd
dat in de gaten.
De heer DassenVoltMijn eerste interruptie was heel kort.
Dat is inderdaad zo. Daar heeft u gelijk in.
Ik heb ook aangegeven dat ik bereid ben om open de veronderstellingen en uitgangspunten van dat minimumjeugdloon kritisch te bekijken, ter discussie te stellen en te kijken
welke argumenten nog houtsnijden en welke niet. Dus
volgens mij kunnen we de inhoudelijke discussie uitstekend
met elkaar voeren op het moment dat wij die verkenning
hebben afgerond. De heer Dassen zegt: wij weten al heel
veel. Ik vind het toch belangrijk om in de Nederlandse
context goed te bekijken wat de effecten zijn. Nogmaals,
we zitten daar open in en we gaan daarover graag de discussie aan met de Kamer.
90% gaan invoeren. Dat is zoals het ooit was bedoeld. Volgens mij moeten we daar zo snel mogelijk weer naartoe,
zodat we het hopelijk daarna helemaal kunnen afschaffen.
Ik ben ook zeker bereid om naar verschillende varianten te
kijken. Laten we ook die discussie met elkaar voeren. Voor
de rest zie ik uit naar de uitkomsten van dat onderzoek. Ik
heb gekeken of het niet sneller kan. Dit is wat ik op dit
moment kan bieden.
Mevrouw SarisNSCIk heb een vraag aan de minister. Minister, u gaf net bij het
blokje inkomenszekerheid aan dat u onder andere naar de
armoedecijfers kijkt. In dit blokje wordt gekeken naar wat
een stapsgewijze verhoging van het minimumjeugdloon
betekent voor werkgeverslasten en de staatskas. Betrekt de
minister daarbij ook de koopkrachtcijfers zoals in het eerste
blokje is bedoeld en wat dit betekent voor de portemonnee
van de jongeren die tegen het minimumjeugdloon moeten
werken?
Ik probeer de vraag even goed te begrijpen. Gaat het om
de koopkrachtcijfers van de specifieke doelgroep na het
verhogen van het jeugdminimumloon?
Mevrouw SarisNSCDat bedoel ik inderdaad. We hadden het net over de marginale druk. Wat betekent het uiteindelijk voor wat je in je
portemonnee hebt? Wordt bij de brede verkenning ook
gekeken wat het betekent voor de mensen en voor de jeugd
in dit geheel?
Ik neem aan dat we ook naar de koopkrachteffecten voor
deze doelgroep zullen kijken. Wat betekent het voor het
besteedbaar inkomen? We onderzoeken ook in hoeverre
we daarmee een probleem oplossen voor deze specifieke
groep.
De heer Van KentSPVorige week is in de Eerste Kamer een motie van de SP
aangenomen die de regering opdraagt om de armoede
onder kinderen significant te verlagen en daarvoor met een
voorstel te komen. Ik neem aan dat de minister die motie
gaat uitvoeren. Ik ben heel erg benieuwd hoe de minister
dat gaat doen.
De heer DassenVoltNederland is inderdaad een buitenbeentje. Wij zullen als
Volt voorstellen blijven doen om te zorgen dat we dit zo
snel mogelijk van tafel krijgen, juist omdat heel veel van
de mythes zijn ontkracht. Ik sprak vandaag nog Stefan van
19 jaar, die al een aantal jaar als barista werkt. Hij verdient
minder dan zijn nieuwe collega van 21 jaar. Dat moeten we
zo snel mogelijk van tafel halen. Ik ben blij dat de minister
er constructief naar wil kijken. Wij zullen vandaag weer een
voorstel indienen om ervoor te zorgen we die 70%, 80% en
Om te beginnen door met volle kracht in te zetten op de
maatregelen die we nu met elkaar hebben getroffen. Die
maatregelen zien er in de eerste plaats op dat de verwachte
stijging van de armoede onder gezinnen en kinderen
gelukkig niet doorzet. Die weten we stabiel laag te houden.
Maar daarmee zijn we natuurlijk niet tevreden. We willen
ook kijken hoe we de armoedecijfers verder naar beneden
kunnen krijgen. Dat proberen we met specifieke maatregelen op het gebied van armoede en schulden, het bieden
van perspectief op werk en het aanpakken van onderlig-
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-6
gende problemen. En kijk ook naar de voorstellen die zijn
gedaan om de verstrekking van gratis schoolmaaltijden te
verlengen.
De heer Van KentSP115.000 kinderen in Nederland leven in armoede. Ik neem
aan dat de minister meer gaat doen dan opsommen wat er
al in de kabinetsplannen staat. Als uit de statistieken blijkt
dat armoede onder kinderen niet significant gaat afnemen,
neem ik aan dat de minister de motie die in de Eerste Kamer
is aangenomen serieus neemt. Ik verwacht dat hij in de
voeren wat de Eerste Kamer heeft opgedragen, namelijk
een plan om de armoede onder kinderen significant te
verlagen. Dat kan niet zijn wat het kabinet nu al doet, want
die verlaging is iets anders dan het in stand houden van de
armoede.
Ik zal samen met mijn collega die over armoede en schulden
gaat het gesprek met de Eerste Kamer voeren. In eerste
instantie denk ik dat we er wel degelijk goed aan doen door
een aantal maatregelen uit de vorige periode structureel te
maken. Denk aan het verhogen van het kindgebonden
budget en de huurtoeslag. Dat zijn heel specifieke maatregelen die direct ingrijpen op de inkomenssituatie van deze
doelgroep. Het is een heel belangrijk uitgangspunt om deze
cijfers laag te houden, want dat gaat echt om vele euro's
die in de portemonnee terechtkomen. Ik heb eerder in het
debat met de heer Van Kent al aangegeven dat het een
financieel vraagstuk is. Het kan dus zijn dat we er met die
ogen naar moeten kijken. Maar het is veel meer dan dat.
Het gaat ook over perspectief. Het gaat over de vraag of
het ons lukt om achterstanden in het onderwijs aan te pakken. Lukt het ons om gezondheidsverschillen aan te pakken?
Lukt het om onderliggende problemen op het gebied van
psychische problemen, verslaving en schulden aan te pakken? Lukt het om de complexiteit te verminderen? Ik verwijs
toch weer even naar het voorstel om de proactieve dienstverlening te verbeteren. Het niet-gebruik van voorzieningen
is ontzettend hoog. Door het niet-gebruik van voorzieningen
terug te dringen en mee te denken met mensen kun je echt
iets betekenen voor het besteedbaar inkomen van deze
groep. Kortom, onze instrumentenkoffer is niet leeg, naast
de dingen die we op het gebied van inkomensondersteuning
doen. Daar zetten we ons volop voor in. Voor de uitbreiding
van de aanpak op het gebied van armoede en schulden
geldt hetzelfde. Kortom, het is onze ambitie om hiermee
verder te gaan.
Voorzitter. Ik kom nu bij het blokje over de WIA. Ik heb er
net al iets over gezegd. Bij de WIA heeft de overheid fouten
gemaakt, waar kwetsbare mensen, zoals zieken en
arbeidsongeschikten, de dupe zijn. Die fouten moeten we
corrigeren.
De heer Aartsen wil nog interrumperen op het vorige punt.
De heer AartsenVVDWij hebben vandaag de antwoorden op de schriftelijke
vragen gekregen. Daar heb ik nog een vraag over. Het gaat
over de voltijdbonus, de meerwerkbonus. Het kabinet
schrijft in reactie op mijn vragen over de Wet onderscheid
arbeidsduur dat het juridisch niet mogelijk is om een
onderscheid te maken tussen deeltijd en voltijd. Ik zou willen
vragen of het kabinet bereid is om daar nog eens op in te
zoomen, ook gelet op het feit dat er nu al pilots lopen in de
zorg en in het onderwijs, weliswaar sectoraal. Ik ben heel
benieuwd hoe het kabinet aankijkt tegen de andere kant
van de medaille. Op dit moment vindt er vanwege de situatie in Nederland met toeslagen en heffingskortingen al
een impliciete discriminatie van voltijdwerkenden plaats,
want als je voltijds werkt, krijg je niet zo veel algemene
heffingskorting als iemand die niet werkt. Dat geldt voor
meer heffingskortingen. Mijn vraag is eigenlijk: is het kabinet bereid om nog eens goed juridisch te laten toetsen hoe
dit soort Europese wetgeving doorwerkt in het Nederlandse
stelsel met heffingskortingen en toeslagen?
Wij hebben de Kamer natuurlijk naar beste vermogen
geïnformeerd over wat onze juridische inschatting op dit
punt is. Ik ben altijd bereid om daar nog een keer goed naar
te kijken. Maar het vertrekpunt daarbij is dat je niet zomaar
onderscheid kunt maken tussen voltijd en deeltijd en dat
je daar ook in de arbeidsvoorwaarden rekening mee moet
houden. We hebben in de antwoorden geschetst dat het
ook om doelmatigheidsredenen de vraag is of je er verstandig aan doet om een voltijdbonus in te voeren. Heel veel
mensen werken voltijds. Als je nu een voltijdbonus gaat
introduceren voor de relatief kleine groep die je meer uren
wil laten werken, moet je die bonus aan iedereen gaan
geven en ben je heel veel geld kwijt.
Het interessante van de lopende pilots is dat in de verschillende sectoren zelf werkgevers experimenteren met de
ruimte die zij hebben om in een individueel geval misschien
toch een uitzondering te maken en met zo'n bonus aan de
slag te gaan. Overigens zie je vaak dat een bonus als
onderdeel van een pakket wordt ingezet. Er zijn immers
veel manieren om mensen te bewegen om meer uren te
werken. Dat kan te maken hebben met het beter combineren
van werk en zorg, met een flexibeler rooster, of met wat
dan ook. Dan kan een bonus soms een bestanddeel zijn van
die integrale aanpak. De vraag van de heer Aartsen was om
er nog eens goed juridisch naar te kijken. Dat willen we
laten doen. Ik heb daar eerlijk gezegd niet heel hoge verwachtingen van, maar ik ben bereid om dat nog eens onder
de loep te nemen.
De heer AartsenVVDDank daarvoor. Dat geldt dan inderdaad voor de voltijdbonus, in de context die de minister schetst. Mijn vraag spitst
zich ook erg toe op de Wet onderscheid arbeidsduur. Daar
hoeft de overheid niet aan te pas te komen; een werkgever
kan met zijn euro's zelf bepalen hoe hij iemand die voltijds
werkt wil belonen. Dat staat los van wat de overheid in
euro's doet. Deze wet stamt nog uit de tijd vóór het stelsel
van heffingskorting en toeslagen — 1993, zeg ik uit mijn
hoofd. Die wet zegt: je mag geen onderscheid maken. Daar
zit natuurlijk de crux. Wat doen we met die wet op het
moment dat het overheidsbeleid zegt dat iemand die in
deeltijd werkt €100 meer krijgt — dat gebeurt op basis van
die heffingskortingen — dan iemand die voltijds werkt?
Mag dan de andere kant ook worden gecorrigeerd door de
werkgever, binnen die wet? Is dat een dwingende reden
die de minister zou willen laten onderzoeken?
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-7
Ik kan het onderscheid tussen de fiscale kant en de loonkant
nog eens juridisch laten onderzoeken.
De heer VijlbriefD66Een kort punt van orde. Ik dacht dat de minister heeft
gezegd dat hij later nog terugkomt op krapte en migratie.
Ik denk dat hij dan ook nog wel terugkomt op de instrumenten om iets aan die krapte te doen. Dat hoop ik, want dan
hou ik nu even mijn mond hierover.
Dat is een goed plan.
Ik was begonnen met de WIA en de buitengewoon pijnlijke
situatie waarin wij ons op dat punt bevinden. Ik heb uw
Kamer geïnformeerd over het verbeterplan van het UWV.
Ik herhaal hier dat we echt alles in het werk moeten stellen
om te voorkomen dat dit in de toekomst weer gebeurt en
dat we daarom ook bezig zijn met een verbetering van het
stelsel van inkomensondersteuning bij arbeidsongeschiktheid. Aan het eind van het jaar wil ik u nog informeren over
het OCTAS-rapport en over wat wij als kabinet voornemens
zijn op dat punt te doen.
De heer De Jong en mevrouw Saris vragen of ik kan toezeggen dat ik de Kamer proactief en volledig blijf informeren.
Ik begrijp ook het onderliggende punt dat zij hiermee
adresseren. Zodra ik hiermee werd geconfronteerd, heb ik
geprobeerd de Kamer meteen en volledig te informeren. Ik
kan u ook garanderen dat dat vanaf dag één mijn inzet is:
volledig, transparant en proactief zijn en eerlijk aangeven
wat ik wel en niet weet. Ik betreur het dat het UWV de problematiek niet eerder heeft onderkend. De heer De Jong
wees er al op dat het vaak de media zijn die dan met zaken
naar voren komen. Ik wil, net als u, niet achter de feiten
aanlopen. Ik heb het UWV dan ook de opdracht tot een
verbeteraanpak gegeven. Het doel daarvan is om de kans
op fouten in de toekomst te verkleinen, deze sneller te
onderkennen en vervolgens te herstellen. Daarnaast heb ik
de Algemene Rekenkamer verzocht om te onderzoeken hoe
het zover heeft kunnen komen. Ik zal uw Kamer vanaf
februari 2025 ieder kwartaal — en uiteraard vaker als dat
nodig is — informeren over de voortgang. Bij de brief die
ik u in februari zal sturen, zit ook een nieuwe versie van de
verbeteraanpak van het UWV. Ik vind het belangrijk dat bij
de bedrijfsmatige aanpak van het herstel en de verbetering
van de kwaliteit van de WIA-beoordelingen ook extern wordt
meegekeken en dat die aanpak kan worden gevalideerd.
Daarover ben ik ook met het UWV in gesprek. Ik zeg dat
ook in de richting van mevrouw Van Dijk, maar ik kom daar
dadelijk nog iets uitgebreider over te spreken. Die externe
blik vind ik wel van belang.
een terugvordering. In dit geval wil ik, behalve dat je kijkt
of het nodig is en of we dat kunnen voorkomen omdat ook
de Centrale Raad van Beroep heeft gezegd dat je bij schuld
van de overheid niet mag terugvorderen, kijken of het
doelmatig is om een terugvorderoperatie te starten. Het
kan immers gaan om hele lage bedragen of totaal om een
klein bedrag. Ik heb eerder toegezegd dat de doelmatigheid
één aspect wordt bij de beoordeling. Die twee elementen
samen — doelmatigheid, maar ook het schuldcriterium —
zijn een heel zware en belangrijke toets.
De heer Van Kent vraagt of ik mensen kan geruststellen dat
ze hun WIA- of Wajong-uitkering niet zomaar kwijtraken als
er fouten door het UWV zijn gemaakt. Ik kan niet vaak
genoeg benadrukken dat mensen niet de dupe mogen zijn
van fouten van de overheid. Maar ik vind het ook belangrijk
dat mensen de uitkering krijgen waar ze recht op hebben.
Dat kan dus ook betekenen dat de uitkering omlaag moet.
Ik snap heel goed dat dat geen fijne boodschap is, juist
omdat het om mensen in een kwetsbare positie gaat. Dat
vraagt dus om een grote zorgvuldigheid. Mensen moeten
zich erop kunnen voorbereiden. Het UWV heeft in de verbeteraanpak aangegeven hoe ze dat willen aanpakken. Na het
besluit om een uitkering te verlagen, krijgen mensen van
het UWV nog twee maanden lang dezelfde uitkering als
voorheen. Er is daarbij ruimte voor maatwerk, bijvoorbeeld
voor een langere uitlooptermijn dan die twee maanden.
Bij de Wajong moet ik constateren — volgens mij vroeg de
heer Van Kent daar ook naar — dat ik nog niet kan navolgen
hoe het zit met de kwaliteit van de beoordeling omdat het
nog te onduidelijk is. Het UWV doet daar op mijn verzoek
nadrukkelijk onderzoek naar. Ik wil zo snel mogelijk helder
hebben of en welke fouten er zijn gemaakt en welke maatregelen er nodig zijn. Ook hiervoor geldt: zorgvuldigheid
voorop.
De heer Van KentSPIk heb nog een vraag over die twee maanden. Vindt de
minister die twee maanden, nadat je hebt gehoord dat je
uitkering wordt verlaagd en dat die nog twee maanden op
het oude niveau doorloopt, niet veel te kort? Zouden dat
niet bijvoorbeeld zes maanden moeten zijn, zodat mensen
ook echt de kans hebben om zich daaraan aan te passen of
inkomsten uit andere bronnen te zoeken? Dat is vraag één.
Vraag twee. Het kan ook betekenen dat, als er bijvoorbeeld
fouten zijn gemaakt in de polisadministratie, mensen door
een herberekening in plaats van 35,5% arbeidsongeschikt
34,5% arbeidsongeschikt worden verklaard, waardoor ze
hun uitkering volledig kwijtraken. Is de minister bereid om
het UWV opdracht te geven om daar een marge voor af te
spreken? Bijvoorbeeld door te zeggen dat als er 10% afwijking is — dus als het arbeidsongeschiktheidspercentage
10% of minder wordt verlaagd — dat geen gevolgen moet
hebben voor de hoogte van de uitkering.
Verschillende leden vragen om de toezegging dat te hoog
uitgekeerde uitkeringen niet teruggevorderd zullen worden
als het door fouten van het UWV komt. Ik heb in een eerder
spoeddebat met uw Kamer aangegeven dat mensen niet
de dupe mogen zijn van fouten van de overheid. Alleen als
je klip-en-klaar kon weten dat je te veel hebt gekregen, komt
terugvordering in beeld. Ik wil daar echter zeer terughoudend mee omgaan. Als mensen een te hoog bedrag aan
WIA-uitkering hebben ontvangen, ontstaat juridisch gezien
Bij dat laatste denk ik dat het goed is dat we in de volgende
versie van het verbeterplan aangeven hoe we met dit soort
situaties omgaan, zowel als het gaat om de hersteltermijn
alsook het omgaan met de consequenties van een te hoog
of te laag vastgestelde uitkering. Ik zal het UWV vragen om
daar specifiek op in te gaan. Gevraagd is of twee maanden
niet te kort is. Dat hoeft niet zo te zijn. Dat hangt, denk ik,
ook af van het bedrag waar het over gaat en de context van
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-8
de uitkeringsgerechtigde. Het UWV heeft nadrukkelijk aangeven ook die context in beschouwing te zullen nemen.
De heer Van KentSPOver die termijn komen we nog te spreken, want het gaat
pas echt tellen op het moment dat de eerste besluiten
worden genomen. Maar dan het punt dat mensen hun uitkering volledig kunnen kwijtraken als het arbeidsongeschiktheidspercentage net wat lager wordt vastgesteld, zodat ze
bijvoorbeeld onder die 35% komen. Het klinkt heel technisch, maar de mensen die dit aangaat, begrijpen dit en
hebben grote angsten. We kunnen het echt niet maken om
hier geen duidelijkheid over te geven. Ik zal daar in tweede
termijn een motie voor indienen. Wij vinden echt dat deze
fouten er niet toe mogen leiden dat mensen door bepaalde
procenten die zij kwijtraken, hun uitkering volledig kwijtraken.
Ik vraag me af of dat in de praktijk vaak zal gebeuren, maar
ik ben bereid om daar in tweede termijn op terug te komen.
Het gaat hier primair om de fouten bij de vaststelling van
de hoogte van de uitkering en niet primair om de vaststelling van de hoogte van het arbeidsongeschiktheidspercentage. Maar ik wil daar in tweede termijn iets preciezer op
terugkomen.
Mevrouw Patijn vraagt nog of het verstandig is om te
beginnen met het uitvoeren van correcties en of het niet
beter is om eerst te onderzoeken waar de fouten precies
zitten. Dat ben ik met haar eens. Ik kan haar in die zin ook
geruststellen: het UWV is nog niet begonnen. Nou ja,
geruststellen? Het liefst hadden we natuurlijk gezien dat ze
met die correcties wel waren begonnen, maar dat is nog
niet het geval. Het UWV wil echt eerst stap voor stap meer
inzicht krijgen in hoe de problemen zorgvuldig kunnen
worden opgelost. Het doel is om in het eerste kwartaal van
2025 duidelijkheid te bieden aan de WIA-gerechtigden. Of
je wel of niet hoort bij de groep waarbij mogelijk fouten
zijn gemaakt, weet je op dat moment. Pas daarna kan er
gecorrigeerd worden. Ik zal de Kamer in de voortgangsbrief
van februari informeren over de voorgenomen aanpak van
het UWV. Dat is dus voordat de correcties worden gestart.
De heer Léon de JongPVVDe minister gaf terecht aan dat hij niet achter de feiten wil
aanlopen en dat hij het ook heel vervelend vindt dat we
vaak uit de krant, na onderzoek van EenVandaag of het AD,
pas achter de echt grote problemen komen. Nu is mijn vraag
wat de minister concreet gaat doen richting UWV om ze
ertoe te bewegen dat ze voortaan, zodra ze zelf iets zien,
zelf constateren dat iets een groot risico is of pijn doet,
direct contact opnemen met de minister, zodat die daar
adequaat op kan reageren, zowel richting de Kamer als
onderling. We moeten niet meer in de situatie terechtkomen
dat het UWV pas gaat handelen nadat er iets in de krant of
elders is verschenen. Je krijgt namelijk de indruk — en dat
willen we niet — dat het UWV er belang bij heeft om
afwachtend te zijn. Ik wil dat wegnemen, want het UWV is
een instelling waar wij vertrouwen in zouden moeten hebben, maar op deze manier is bij heel veel Nederlanders het
vertrouwen weg. Hoe kan de minister richting het UWV
ervoor zorgen dat ze dat voortaan beter aanpakken?
Ik denk dat de heer De Jong terecht aangeeft dat dit een
kwestie is van vertrouwen kunnen hebben in een goede en
zorgvuldige uitvoering. Dat vraagt om verschillende dingen.
Ik probeer die dingen ook echt een beetje af te pellen en te
kijken wat hier nu feitelijk aan de hand is en hoe we het zo
snel mogelijk kunnen corrigeren. Maar er zit natuurlijk een
laag onder, namelijk: hoe zorg je voor een andere
bestuurscultuur, bij het UWV zelf maar ook in de interactie
tussen UWV als zelfstandig bestuursorgaan en het ministerie met mij als minister, waarin men open is over de dingen
die spelen, die op tijd signaleert, er open over rapporteert
en indien nodig ingrijpt, en dat, als dat niet gebeurt, er ook
een rol is voor het ministerie om te zeggen "nou, hierin
schiet de uitvoeringsinstelling tekort en kunnen wij ook
onze controlerende taken niet vervullen"? Op al die punten
zal er iets moeten gebeuren.
Ik heb ook precies om die reden aan de Rekenkamer
gevraagd om aan de hand van deze casus goed te kijken
hoe het staat met wat we met een ingewikkeld woord de
governance noemen, hoe we met elkaar reageren op fouten
en de kwaliteit van de uitvoering en hoe we daar beter met
elkaar op kunnen zitten. Zonder, zeg ik daar ook bij, op
voorhand met een beschuldigende vinger naar één persoon
te wijzen. Ik wil namelijk ook echt op tafel hebben wat de
rol van het ministerie daarbij is geweest. Hoe kan het zijn
dat we dit met elkaar zo lang niet hebben kunnen constateren? Dan kan ik deze discussie ook echt op een goede
manier voeren.
Mevrouw Patijn vroeg ook nog naar de consequenties voor
de uitvoering van het UWV als er 300 tot 500 interne
medewerkers overstappen naar de herstelactie voor de
WIA. Dat is een terechte vraag. Deze herstelactie gaat het
UWV inderdaad voor een heel grote operatie plaatsen. We
weten eigenlijk nog niet eens precies hoe groot en ook nog
niet precies wat de impact ervan op de uitvoering zal zijn.
De aanpak moet op zichzelf haalbaar, uitvoerbaar en
geloofwaardig zijn. Ik zie het als mijn verantwoordelijkheid
om het UWV in staat te stellen om die verbeteraanpak goed
uit te voeren. Daarover ben ik ook doorlopend in gesprek
met het UWV. In de brief die ik aan de Kamer heb gestuurd,
heb ik aangegeven dat ik in de brief van februari nader in
zal gaan op de randvoorwaarden. Dan moet namelijk duidelijk zijn wat UWV nodig heeft om deze operatie te kunnen
uitvoeren, wat de impact ervan is op de overige, reguliere,
taken en wat dat wellicht ook vraagt van het ministerie en
de Kamer. Die kunnen dan zeggen: oké, dit betekent óf dat
je ergens anders lucht moet krijgen óf dat we accepteren
dat de druk op de uitvoering nog groter wordt.
Mevrouw Saris en mevrouw Van Dijk vragen of het verstandig is dat het primaat van de hersteloperatie bij het UWV
ligt. Ik begrijp die vraag op zichzelf goed, want die hersteloperatie heeft grote impact op het UWV. Je zou ook kunnen
redeneren dat we het UWV moeten ontlasten en de taak
buiten die organisatie neer moeten leggen. We onderzoeken
op dit moment, het UWV voorop, wat de impact van de
hersteloperatie is. Ik heb net al aangegeven dat ik het
belangrijk vind dat daarbij extern mee wordt gekeken, dus
dat er ook externe validatie is van de robuustheid van de
aanpak die zo dadelijk wordt gekozen. Daarover ben ik met
het UWV in gesprek.
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-9
Ik vind het echter op dit moment niet wenselijk om die
hersteloperatie helemaal buiten het UWV te plaatsen. Dat
heeft drie redenen. Het UWV heeft zelf nou eenmaal de
kennis in huis om dit te doen. Het gaat over gespecialiseerd
werk waarvoor mensen langdurig moeten worden opgeleid
en ook voor het herberekenen van de uitkering heb je die
kennis nodig. De tweede reden is dat de inzichten die worden opgedaan in de hersteloperatie ook weer waardevol
zijn voor een structurele verbetering van de kwaliteit en de
kwaliteitsbewaking. We moeten nu het probleem oplossen,
maar we moeten ook voorkomen dat het probleem zich
opnieuw gaat voordoen. Je moet dus ook de kwaliteit in
de organisatie zelf vervolgens versterken. En het gaat om
aanpassingen van lopende uitkeringsrechten en -betalingen
via de systemen van UWV. Een hersteloperatie buiten het
UWV zou het veel lastiger maken om mensen in één keer
de juiste uitkering te geven voor alle herstelacties tegelijk.
Er lopen er namelijk ook nog een paar parallel aan elkaar,
bijvoorbeeld betreffende de herziening in verband met de
uitspraak over loonloze tijdvakken. Mevrouw Patijn vroeg
hiernaar. Pas als de impact te groot is en maatregelen om
het UWV te stutten onvoldoende soelaas bieden, moet ik
met het UWV kijken wat er nodig is, ook wat betreft externe
mogelijkheden.
Mevrouw SarisNSCIk heb eigenlijk nog twee vragen aan de minister. Ik begin
met mijn laatste vraag, die met name gaat over het primaat
van de hersteloperatie. Ik moet toch wel constateren dat
deze problemen met name zijn ontstaan door de aansturing
en de cultuur in de organisatie. Daar is niet adequaat op
gereageerd. Ik heb echt wel moeite met het feit dat de
organisatie die zulke fouten heeft gemaakt, ook het primaat
krijgt in de hersteloperatie. Vandaar de vraag vanuit Nieuw
Sociaal Contract: is het niet verstandig om daar echt iets
naast te zetten, waarbij de kennis en expertise van het UWV
zeker wordt gebruikt? Onze zorg ligt met name op dat punt.
Ik heb geprobeerd daar recht aan te doen door in ieder
geval op externe validatie te koersen. Overigens neem ik
aan dat u heeft gezien dat bij de herstelaanpak die nu naar
de Kamer is gestuurd een extern oordeel zit van de NSOB,
waarin wel degelijk met een frisse blik van buiten is gekeken
naar wat de impact is van wat er wordt voorgesteld, maar
bijvoorbeeld ook naar hoe dit zich verhoudt tot andere
hersteloperaties en wat je daarvan kunt leren. Ik moet zeggen dat ik dat een waardevolle toevoeging vond aan de
beoordeling van datgene wat het UWV heeft opgeleverd.
Ik reken erop dat het ook in een volgende fase, waarin we
nog dieper de operatie ingaan, zal ik maar zeggen, en
waarin echt concreter moet worden hoe de herstelaanpak
eruit gaat zien, kan helpen als een externe club kritisch
meekijkt om te zien of de aanpak vertrouwen wekt.
Of het daarmee ook verstandig is om de operatie niet bij
het UWV neer te leggen, waag ik echt te betwijfelen. Uiteindelijk gaat het er ook om — de heer De Jong vroeg daar
ook naar, denk ik — dat we het vertrouwen in het UWV als
zodanig weer herstellen. Het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen moet uiteindelijk in staat zijn om de
werknemersverzekeringen op een juiste, zorgvuldige en
kwalitatief goede manier uit te voeren. Daar moeten we
aan werken. Nogmaals, dat heeft kortetermijnoorzaken, die
we moeten aanpakken, maar het heeft ook een wat structurelere kant, namelijk de complexiteit van wet- en regelgeving. Ook de Rekenkamer heeft geconstateerd dat de WIA
onuitvoerbaar is geworden. Dat is niet mijn kwalificatie,
maar dat is er een van de Rekenkamer. Dat maakt wel dat
als we hier echt slagen in willen maken — ik vrees dat dat
echt een aantal jaren gaat duren — we op al die fronten
aan de slag zullen moeten gaan.
Mevrouw SarisNSCDat is een duidelijk antwoord van de minister. Wij wachten
het vervolg hiervan af. In mijn bijdrage heb ik gevraagd —
de heer Van Kent doelde daar net ook op — wat deze hersteloperatie betekent voor de WIA-drempel. In mijn
gesprekken met het UWV is vooral duidelijk geworden dat
het hier gaat om een administratieve toetsing en niet om
de arbeidsdeskundige beoordelingen. Die worden niet meer
meegenomen, terwijl u in uw eerdere brief heeft aangegeven dat juist ook in de sociaal-medische beoordelingen
stevige fouten zijn gemaakt. Mijn vraag aan de minister is:
waarom is die keuze gemaakt door het UWV bij het opstellen van het verbeterplan?
Ook het verbeteren van de sociaal-medische beoordeling
heeft echt onze continue aandacht. Dat is overigens niet
nieuw. Die discussie vindt al langer plaats en die heeft al
eerder plaatsgevonden met uw Kamer. Dat heeft ook geleid
tot de sociaal-medische centra en tot een aanpak die tot
een verbetering moet leiden. Dat blijven we met elkaar kritisch volgen. Het is niet zo dat er op dat punt niets gebeurt,
denk ik. De aanleiding voor deze hersteloperatie is natuurlijk
het ontbrekende zicht, maar ook het schrikbarend hoge
percentage fouten dat over een aantal jaren is opgetreden
bij de berekening van de uitkeringen. Dat is de specifieke
aanleiding voor de hersteloperatie. Maar nogmaals, dat wil
niet zeggen dat ook die kwaliteit niet een punt van aandacht
is. Sterker nog, de sociaal-medische centra zullen uiteindelijk ook een oplossing moeten bieden voor dat vraagstuk.
Mevrouw SarisNSCMet dit antwoord ben ik eigenlijk nog niet zo tevreden, want
dan kijken we naar de toekomst. Het is altijd goed om naar
de toekomst te kijken, maar stel dat je thuis bent, je toch
gedupeerd bent, je je gedupeerd voelt en je met die jaartallen zit. Vervolgens krijgen wij het antwoord: we kijken naar
de toekomst. Daar heeft Jan met de pet niks aan, als die op
de bank zit en denkt: mijn beoordeling is gewoon niet goed
geweest en er wordt alleen maar administratief gekeken.
Dat is, denk ik, ook niet helemaal waar. Het recht op een
herbeoordeling is er natuurlijk ook altijd. In individuele
gevallen kan daar natuurlijk wel degelijk iets meer plaatsvinden. En nogmaals, de aanleiding voor de hersteloperatie
was toch echt wel specifiek — daar hebben we denk ik ook
al deze capaciteit voor nodig, zo eerlijk moeten we denk ik
ook zijn — om die fouten te herstellen. Daar gaat het
gewoon echt over de vraag of je een hogere of een lagere
uitkering hebt gekregen jarenlang dan waar je recht op had.
Daar zetten wij onze herstelaanpak in eerste instantie nu
voor in.
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-10
Een dienstmededeling: na het blokje WIA ga ik schorsen
voor het diner.
die foutenpercentages ook rekening mee moeten houden,
bij het in beeld nemen daarvan.
Mevrouw Inge van DijkCDAIk heb wel een paar vragen. Ik begrijp waar de minister de
hersteloperatie op wil inzetten, maar volgens mij krijgen
wij allemaal best wel wat signalen van mensen in onze
mailbox die zeggen: ja, maar ik ben van voor die tijd en ik
zie dat er ook grote fouten zijn gemaakt. Ik worstel daar wel
serieus mee. Hoe gaan we daar dan mee om? Sturen we
al die mensen dan naar het UWV, waar ze op een wachtlijst
komen en we niet zo goed weten hoe en of ze geholpen
worden? Er is gewoon echt veel wantrouwen. We willen
dat wantrouwen wegnemen, maar we krijgen die mailtjes
wel, dus er zit wel iets.
Ik begrijp het dilemma, want wij krijgen die mails ook.
Sterker nog, ik spreek ook mensen die tegen dat probleem
aanlopen. We proberen toch een beetje af te pellen door
onze herstelaanpak in eerste instantie te richten op echt de
grote foutmarges die nu zijn opgetreden. Ik denk ook dat
het wel nodig is om een bredere discussie te hebben over
de vraag welk foutenpercentage we in algemene zin
acceptabel vinden bij het UWV, niet alleen als het gaat over
de WIA, maar ook bij de Wajong, de Ziektewet en de WW.
Die discussie zullen we echt ook nadrukkelijker met elkaar
moeten voeren, want ik zie daar ook percentages waarvan
ik in alle eerlijkheid moet zeggen: oké, dat is niet zo hoog
en zo dramatisch als de fouten bij de berekening, maar ik
vind het nog steeds veel. Ik snap ook dat mensen daarvan
zeggen: dat gaat over mij, dus kunt u daar ook wat aan
doen? Ik kan niet alles tegelijk oplossen, zeg ik eerlijk. We
moeten in de aanpak prioriteren. Dus daar waar evident
zulke fouten zijn gemaakt en ook in zulke grote aantallen
dat we zeggen "dat vraagt echt om een hersteloperatie, nu"
gaan we daarmee aan de slag. Tegelijkertijd zullen we de
kwaliteit van die beoordeling en ook de normen die we
daarvoor met elkaar ontwikkelen breder moeten bediscussiëren.
Mevrouw Inge van DijkCDAIk snap wat de minister zegt, maar stel je voor dat het foutenpercentage 1 is en ik binnen die 1% val, dan heb ik er
hoe dan ook toch wel recht op dat die fout hersteld wordt.
Dan zou het misschien wel verstandig zijn dat we, als we
die hersteloperatie gaan inrichten, wel meenemen dat die
fouten er gewoon zijn en dat we er iets mee moeten, zodat
mensen wel weten: ik val misschien niet binnen de hersteloperatie, maar op deze manier kom ik toch ergens binnen
en wordt er serieus naar mijn dossier gekeken.
Mevrouw Inge van DijkCDAIk weet niet of dat helemaal een antwoord is. Ik denk dan
veel meer aan het volgende. Je hebt een hersteloperatie
en daarnaast ga je nadenken: we zijn nou eenmaal een
organisatie waarin mensen werken en er worden fouten
gemaakt. Er zal altijd ergens een ingang moeten zijn om te
zeggen: hé, volgens mij is het bij mij niet goed gegaan, hoe
kan dat opgelost worden? Ik heb vorige keer een motie
ingediend voor iets van een stukje rechtsbescherming, à la
waar we nu mee bezig zijn met de Belastingdienst. Want ik
denk echt dat we daarmee aan de voorkant zo veel ellende
kunnen voorkomen. Ik wil de minister dus nogmaals
oproepen om hier wel echt serieus naar te kijken, want die
mailtjes blijven gewoon komen.
Laten we dan het volgende daarover afspreken. Ik hoop dat
mevrouw Van Dijk begrijpt dat we proberen om dit op te
zetten op een manier die hanteerbaar en uitvoerbaar is voor
het UWV. Laten we de nadere uitwerking daarvan met elkaar
als nadrukkelijk aandachtspunt vastpakken voor de verbeterpunten die we in februari weer presenteren. Ik wil
namelijk ook voorkomen dat ik het UWV nu met een
opdracht opzadel die totaal onuitvoerbaar is, waardoor het
primaire proces, het normale beoordelen van mensen, van
de nieuwe instroom, ook compleet onder druk komt te
staan.
Mevrouw Inge van DijkCDADat is dan meteen het bruggetje naar mijn volgende vraag.
Stel je voor: ik ben aan het trainen voor een halve marathon
onder 1 uur en 25 minuten, ik werk fulltime, ik heb een gezin
en ik wil een sociaal leven onderhouden. Dat gaat gewoon
niet. Ik ben echt supersceptisch over nog een grotere taak
bij het UWV neerleggen. Ik wil helemaal niet met een vingertje wijzen naar het UWV, want ik vind het heel goed dat
de minister zegt dat hij wil weten wat er fout is gegaan.
Maar ik vind ook dat we ze moeten beschermen. Ik heb
gewoon het gevoel — en dat gaat niet weg — dat we ergens
op af rijden waarvan we over een paar jaar zeggen: o my
god, als we dit hadden geweten, hadden we het toch naast
het UWV moeten beleggen. Ik snap alle argumenten over
dat we er dan van kunnen leren, maar je kunt ook leren
door kennis van buiten naar binnen te brengen. Daar zijn
allerlei manieren voor te bedenken. Ik zou toch echt willen
vragen — anders moet ik met een motie komen — of we
serieus kunnen kijken naar de vraag: als we dat wel doen,
wat betekent dat dan?
Volgens mij is er ook wel enige ruimte om in die zin naar
situaties te kijken die ook als het om de kwaliteit van de
keuring gaat naar boven komen in de herstelaanpak. Ik
noemde net even als voorbeeld de Ziektewet en de WW.
Ook daar zijn de foutenpercentages relatief best hoog, maar
daar geldt wel dat er in de individuele herstelroutes wel
degelijk veel wordt afgevangen en ongedaan wordt
gemaakt. Dus er worden veel fouten gemaakt, maar tegelijkertijd wordt ook relatief veel hersteld. Dus zal je daar bij
Het punt is een beetje — ik probeer goed te luisteren naar
wat de Kamer zegt en naar de suggesties die vanuit de
Kamer komen — dat ik echt niet zie hoe je die kennis allemaal van buitenaf in kunt vliegen en dat op een goede
manier kunt organiseren in de processen die je allemaal
nodig hebt om tot een hersteloperatie te komen. Natuurlijk
kun je kennis van buiten halen waar je van kunt leren, maar
het herstelwerk zelf zal binnen het UWV moeten plaatsvinden, in de systemen met de berekeningen die het UWV
heeft gemaakt. Daar heb je toch de mensen voor nodig die
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-11
dat werk kunnen doen en die het werk ook opnieuw kunnen
doen. Ik zie dus oprecht niet hoe we dat kunnen organiseren. Nogmaals, daar waar we externe prikkels, second opinions en meedenken kunnen organiseren om de kwetsbaarheid te verminderen, zullen we dat doen. Daar sta ik zeer
open voor. Maar ik denk dat het werk zelf binnen de organisatie zal moeten plaatsvinden.
Mevrouw Inge van DijkCDAMijn laatste. Als het gaat over systemen, gaat meteen mijn
procesmanagementhoofd werken. Dan denk ik: dat kun je
toch allemaal gewoon organiseren? Ik ga dan toch die motie
indienen, want ik denk echt: misschien dat wij het niet zien,
maar zien mensen met een echte frisse blik het wel. Misschien zeggen zij: goh, als je het op die en die manier doet,
zou je het wel slim kunnen doen. Want ik denk echt dat we
nu alvast een plan B moeten gaan ontwikkelen om te
voorkomen dat we dadelijk zeggen: het UWV kan het echt
niet aan, het wordt een groot drama en nu hebben we niks.
Dat laatste zou ik zéker niet willen. Ik zal dus blijven letten
op de uitvoerbaarheid en de consequenties voor de uitvoering van de primaire processen, waar het UWV mee moet
doorgaan. Ik zie de motie met belangstelling tegemoet. We
zullen met belangstelling blijven kijken naar de dingen die
we kunnen doen om kwetsbaarheid te verminderen.
Mevrouw Rikkers-OosterkampBBBIk wil toch even aansluiten bij mevrouw Van Dijk, vooral op
het laatste punt. U zegt: wij willen graag ... Sorry, de
minister zegt ... Ik begin te leren.
U bent een snelle leerling.
Mevrouw Rikkers-OosterkampBBBJa, goed hè! De minister zegt: wij willen graag dat het vertrouwen in het UWV terugkomt. Maar wanneer wij twee
van die hele grote operaties naast elkaar zetten ... Het is al
een hele grote operatie om die uitkeringen toe te kennen
en om alles te bereken en te doen. Daar gaat behoorlijk veel
... Daar gaan dingen fout; laat ik het even netjes zeggen.
Maar kunnen we niet veel beter het vertrouwen herstellen
door juist deze primaire processen goed te gaan doen en
de hersteloperatie even buiten de deur te zetten, zodat ze
zich kunnen focussen op de processen die ze moeten doen?
Want dat is al een hele opgave. Ze moeten al heel veel
vertrouwen terughalen. Er gaan al een aantal, behoorlijk
veel, dingen fout.
Ik snap dit dilemma. Ik heb de argumenten gegeven waarom
ik denk dat het op dit moment toch verstandig is om het
binnen het UWV te beleggen en wat we kunnen doen om,
waar nodig, de externe invloeden van buiten naar binnen
te halen om de aanpak te verstevigen. Maar dat is de balans
die ik op dit moment zie. Ik zal u blijven informeren over
de balans tussen die twee aspecten, ook bij de volgende
versie van het plan, in februari. Dat gaat om de vraag: wat
moet het UWV zelf doen en wat heb je van buitenaf nodig
om de kwaliteit te verstevigen?
Mevrouw Rikkers-OosterkampBBBIk hou altijd heel erg van omdenken, dus ik zou juist graag
de argumenten andersom willen zien. Maar dat komt dan
in de motie.
Ik blijf echt bij de aanbeveling die ik aan de Kamer zou willen doen: geef het UWV in die zin enige ruimte om dit op
te pakken en hier ook de basis te leggen voor een verbeteraanpak die niet alleen op korte termijn beklijft, maar die
ook op de lange termijn de kwaliteit van de processen verbetert.
De heer VijlbriefD66Ik ben ongerust, niet door wat de minister zegt, maar door
iets anders. Ik heb tweeënhalf jaar leiding mogen geven
aan de hersteloperatie Groningen. Daar ontbraken niet al
die dingen die de minister nu noemt. Wat daar altijd, in die
periode daarvoor in ieder geval, heeft ontbroken en wat ik
heb geprobeerd te herstellen, was wat ik de "zacht gestemde
menselijke maat" noem, et cetera. En ik hoor te weinig —
dat heb ik gisteren ook in mijn eigen bijdrage gezegd —
hoe de minister daarmee omgaat. Ik merk ongerustheid bij
al onze collega's en die zit 'm niet in hoe hij de techniek van
het proces gaat doen. Dat geloof ik allemaal wel. Maar bij
ál die hersteloperaties zijn we zo begonnen. We moeten
beter luisteren naar de mensen om wie het gaat. Ik vraag
me af hoe de minister dát nou gegarandeerd heeft. We
hebben een cliëntenraad en er zijn allerlei andere instrumenten. Maar zorgt hij nou ook dat de top van het UWV met
die mensen gaat praten? Gaat hij zelf met die mensen praten? Is dat geregeld? Want denk niet dat je dit achteraf kunt
herstellen. Doe dit nou een keer vooraf, want we hebben
dit zo fout gedaan in al die operaties. Dat klinkt misschien
iets te ernstig, zo vlak voor het diner, maar ik meen het wel
echt heel erg.
Ik deel dit ook zeer met de heer Vijlbrief. Hij vraagt mij of
ik ook zelf met mensen in gesprek ga en of ik probeer gevoel
te houden bij hoe het gaat en hoe mensen het ervaren. Het
antwoord daarop is ja. Dat zie ik echt als een grote opdracht,
ook voor mijzelf, in de komende periode. Dat zal niet genoeg
zijn, want uiteindelijk moet ook het UWV daar in de aanpak
rekening mee houden. Maar ik hecht er toch aan dat we,
en trouwens het UWV zelf ook, proberen de lessen te trekken uit eerdere hersteloperaties. Er is wat betreft niet alleen
informatie-uitwisseling tussen de organisaties die het
betreft. Een van de dingen die ook de NSOB aanbeveelt, is
juist: zorg ervoor dat je die menselijke maat vanaf het begin
in de aanpak betrekt.
Je moet dus niet zomaar met herstel beginnen, maar ook
eerst goed nadenken over de consequenties van dat herstel,
wat dat voor mensen betekent. Dat betekent dat je met een
oplossing komt die houdbaar is en mensen niet in nog
grotere problemen stort. Dat is ook de ongemakkelijke reden
waarom het waarschijnlijk langer gaat duren dan we met
elkaar zouden willen. Je zou het liefst zo snel mogelijk din-
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-12
gen willen corrigeren, maar als je mensen in nog grotere
problemen brengt, kun je toch beter iets meer tijd nemen.
We proberen dus zeer te kijken hoe we dit op een goede,
menselijke manier kunnen doen. Ik heb wel de overtuiging
dat die inzichten en die wens ook bij het UWV leven. Dat
doen we niet alleen door met usual suspects als de cliëntenraden te spreken, maar ook door het echt te verankeren
in de aanpak. Daarom heb ik ook even verwezen naar dat
advies van de NSOB, waarin nadrukkelijk hierop gewezen
wordt. Ik zie dat goed terugkomen in het verbeterplan van
het UWV zelf, maar ook in de volgende versie zal dat
nadrukkelijk een plek moeten krijgen. Ik hoop en vertrouw
er eigenlijk wel op dat de heer Vijlbrief ons in de volgende
stappen op dat punt scherp houdt.
De heer VijlbriefD66Dan even dit argument doorzettend. Ceder, Inge van Dijk
en ik hebben een motie ingediend om als je de kans hebt
om bij het UWV iets uit te leggen, te proberen dat in het
voordeel van de getroffenen te doen. Ik weet hoe groot de
druk is. Dat weet ik uit Groningen. Dat ging over "precedentwerking", "het kan allemaal niet" en "het mag niet" en "het
zal niet". Ik vind het heel belangrijk dat deze motie, die is
aangenomen, wordt uitgevoerd door de minister en dat hij
erop let dat waar achttien juristen tegen hem zeggen "ja,
maar het mag niet", "het is gevaarlijk" en "u moet dat nooit
doen, want dat heeft consequenties tot in 2088", hij toch
altijd kiest voor het perspectief van de mensen om wie het
gaat. Want díé mensen zijn getroffen, en niet die juristen
die aan tafel zitten. Dat zou ik de minister nog willen meegeven: hoe gaat hij deze motie uitvoeren?
Ik denk eerlijk gezegd dat, niet alleen in de geest, maar ook
in de letter, de motie terug te vinden is in de aanbevelingen
van de NSOB, dus de kritische review van de aanpak. Die
lessen zijn ook vertaald naar de uitgangspunten in de herstelaanpak die het UWV nu heeft geformuleerd. Maar uitgangspunten is één, het gaat er natuurlijk om hoe je dit zo
meteen in de praktijk handen en voeten geeft. Ik denk dat
wij hier de afspraak moeten maken dat we ook bij die volgende versie van dat plan nadrukkelijk in de gaten houden
hoe dat uitwerking krijgt en hoe er oog is voor de individuele situatie van mensen, de context waarin oplossingen
worden gepresenteerd en de integraliteit daarvan. Er moet
daarbij ook gelet worden op de consequenties voor toeslagen en misschien schulden waar mensen in terechtkomen,
dus de individuele context van mensen. Dat moet voldoende
aandacht krijgen.
geïndexeerd bent, werkt dat heel hard door, juist voor die
groep. Het is heel raar om dat niet verder dan 2020 te laten
lopen. Het tweede is dat er gewoon een juridische uitspraak
is van de Centrale Raad van Beroep, die zegt: het moet met
terugwerkende kracht. Die zegt niet dat het met terugwerkende kracht moet tot 2020. Nee, dat moet in z'n geheel.
Kunt u uitleggen hoe u dat gaat uitvoeren?
Volgens mij — ik zal het voor de zekerheid nog even nagaan
voor de tweede termijn — is het niet zo dat de indexatieproblematiek tot 2020 wordt beperkt, maar loopt die verder
terug. Er kan samenloop zijn in de jaren 2020 tot 2024, maar
de indexatieproblematiek zelf is een hersteloperatie op zich,
waarvan het UWV heeft gezegd: waar we ze in samenhang
kunnen oplossen, gaan we dat doen. Maar dit beperkt zich
volgens mij niet tot die jaren. Voor de zekerheid zal ik dat
nog even nagaan, want ik wil niet hier de fout begaan om
u verkeerd te informeren. Ik snap de ernst daarvan. Maar
het is ook een serieuze vraag, die ik gewoon goed wil
beantwoorden.
Wat betreft de uitspraak van de Centrale Raad van Beroep:
daar moet je aan voldoen. Er zijn overigens verschillende
uitspraken die recent zijn gedaan. In beide gevallen heb ik
daarvan toegezegd op welke momenten ik de Kamer daar
verder over zal informeren.
Mevrouw PatijnGroenLinks-PvdAIn de schriftelijke beantwoording lijkt het alsof u zegt: ook
voor de Centrale Raad van Beroepuitspraken gaan wij niet
verder dan 2020. Dat zou heel raar zijn. Ik zou heel graag
willen weten of u voor die groep zeker verder teruggaat,
zoals de rechter ook heeft gezegd, dan 2020.
Uitspraken van de Centrale Raad van Beroep vragen over
het algemeen wel even om zorgvuldige bestudering en om
het juist informeren van de Kamer daarover. Volgens mij
hadden we het daar vanochtend ook over en heb ik toen
een toezegging gedaan aan de fractie van de PvdA wanneer
dat aan de orde zal komen. Mevrouw Maatoug vroeg daar
namelijk ook naar. Uit mijn hoofd gezegd heb ik daarbij
gezegd dat ik hier begin 2025 op terug zal komen.
Prima. U continueert.
Mevrouw PatijnGroenLinks-PvdADe minister geeft aan alles heel zorgvuldig en met zachtheid
te willen doen. Ik denk dat die woorden hier ook allemaal
wel gedeeld worden en ik denk dat we dit kritisch moeten
volgen. Maar ik ga toch nog even de techniek in. Want wij
spreken over zó'n groot en complex vraagstuk. Er wordt
best snel gehandeld. Dat geef ik ook mee. Ik ben bezorgd
dat dit te snel is en dat daar ook fouten in gemaakt zullen
worden. Maar in de beantwoording van de schriftelijke
vragen gaf de minister aan dat het met terugwerkende
kracht tot 2020 is. Daar zitten twee groepen in waarvan het
heel raar is dat die daarin vallen. Dat is de groep waarbij
de indexatie niet goed gegaan is. Als je in 2015 niet goed
De heer De Jong vroeg nog — dit is mijn laatste punt bij
dit blokje WIA — naar de stappen die ik ga zetten om de
grote tekorten aan verzekeringsartsen bij het UWV op te
lossen. Ik heb in oktober al aangegeven dat het UWV er
alles aan doet om artsen te werven en op te leiden, maar
dat wel moet doen in de context van een heel krappe
arbeidsmarkt. Daarnaast kijken we wat er aan vereenvoudigingen mogelijk is. Bijvoorbeeld de maatregel Praktisch
beoordelen zorgt voor iets meer capaciteit, of voor minder
beroep op capaciteit, moet ik eigenlijk zeggen. Ook moet
de andere manier van werken binnen het UWV in sociaalmedische centra ertoe leiden dat het UWV meer beoordelingen kan gaan verrichten. We schelden ook voorschotten
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-13
kwijt. Mensen moeten zo min mogelijk last hebben van
lange wachttijden. Naar dat soort verbeteringen die het
beroep op de capaciteit beperken, blijven we continu zoeken.
Het eerlijke verhaal is ook dat er geen oplossingen zijn
waarmee we die mismatch op korte termijn kunnen oplossen. We blijven dus te maken hebben met achterstanden.
Ik vind het erg vervelend om dat te moeten constateren.
Natuurlijk blijf ik samen met het UWV zoeken naar oplossingen die de achterstanden echt kunnen verminderen, maar
we weten ook dat alleen maatregelen voor de middellange
en de lange termijn uiteindelijk fundamenteel soelaas bieden. Dat maakt dat we de adviezen van de commissie-
OCTAS om het stelsel te vereenvoudigen met urgentie
moeten oppakken. Daarover zal ik uw Kamer nog voor het
einde van het jaar informeren.
Dat was het blokje WIA, voorzitter.
Ik schors tot 19.45 uur en wens u allen smakelijk eten.
De vergadering wordt van 18.42 uur tot 19.45 uur geschorst.
Ik heropen, en het woord is aan de minister.
Dank u wel, voorzitter. Nog een paar blokjes te gaan, te
beginnen met de krapte op de arbeidsmarkt. Het is inmiddels wel weer even geleden, 40 jaar, dat vakbonden en
werkgevers het land uit de crisis haalden met het Akkoord
van Wassenaar. Dat was toen een oplossing voor het
grootste probleem van die tijd: massale werkloosheid. Nu
zitten we in een hele andere situatie: krapte op de arbeidsmarkt, die ons uit de slaap houdt. En dat probleem zal
voorlopig nog wel even blijven. De heer Vijlbrief vroeg mij
om een schets van de betekenis van die krapte op de
arbeidsmarkt voor onze economie. Die krapte zet onze collectieve en private ambities stevig onder druk. Denk aan de
zorg, aan het onderwijs, aan de technische beroepen. Dat
heb ik afgelopen week nog in de regio Zwolle kunnen zien.
De staatscommissie demografie wees daar ook op. Voor
veel werkgevers is krapte de grootste belemmering in hun
bedrijfsvoering. De werkdruk neemt toe, en sommige
bedrijven zien zich genoodzaakt om hun prijzen te verhogen
of openingstijden te beperken. Een hele andere situatie dus
dan in 1982, maar samen optrekken met werkgevers en
werknemers is het devies. Naast uitdagingen biedt een
krappe arbeidsmarkt natuurlijk ook een aantal kansen.
Werkzoekenden kunnen makkelijker een baan vinden die
bij hen past, wellicht tegen een hoger salaris, en ook voor
groepen die er moeilijk tussen kwamen zoals ouderen,
mensen met een migratieachtergrond en langdurig bijstandsgerechtigden ontstaan kansen. En niet te vergeten:
krapte zal werkgevers ook stimuleren om te innoveren en
om hun productiviteit te vergroten. Die krapte dwingt om
ook anders naar je productieprocessen te kijken. Dat is wat
ik in algemene zin kan zeggen over welke impact het heeft
op de economie.
Om de krapte tegen te gaan, is het van belang dat meer
mensen aan de slag gaan, zoals ook mevrouw Van Dijk
terecht opmerkte. Zo zorgen we dat er minder mensen langs
de kant staan en we ook minder afhankelijk worden van
arbeidsmigratie. Ook de heer Boon verwees daarnaar. Dus:
werken moet meer lonen. Dat is een agenda die breder in
deze Kamer wordt gedeeld: je moet meer overhouden van
je verdiende euro, en het moet ook lonen om aan de slag
te gaan. We kijken bijvoorbeeld ook naar ouderen, mensen
met een afstand tot de arbeidsmarkt; doelgroepen die nu
nog moeilijk aan de bak komen. Hoe minder belemmeringen
mensen ervaren om aan de slag te gaan, hoe beter het is.
Daarom maken we het ook makkelijker om mantelzorg en
werk te combineren, want ook dat is een belangrijke randvoorwaarde om mensen in staat te stellen om meer uren
te kunnen maken. We maken het ook makkelijker —
mevrouw Saris vroeg onder andere daarnaar — om een
opleiding of training te volgen voor werk in sectoren die
om personeel staan te springen. Dat noemen we de sectorale ontwikkelingspaden, waarbij we ook kijken naar welke
opleiding nodig is om tot de vervulling van een bepaalde
vacature te komen, ook door het onderwijs dat daarmee
gepaard gaat te ondersteunen. Ook willen we zorgen voor
een hogere arbeidsdeelname onder gezinsmigranten, statushouders en asielzoekers met een grote kans op een
verblijfsvergunning. Dat zijn een aantal maatregelen die
we nu treffen. Ik zeg u toe dat die krapteaanpak verder wordt
geconcretiseerd en uitgewerkt in de brede arbeidsmarktagenda die ik nog voor de kerst naar de Kamer zal sturen.
Een hogere arbeidsparticipatie alleen is niet voldoende om
die krapte op te lossen. Het vraagt echt om een bredere
aanpak en ook een verhoging van de productiviteit. De heer
Boon en de heer Aartsen hebben daarop gewezen. Het
kabinet gaat daarom met het bedrijfsleven een productiviteitsagenda opstellen. De minister van Economische Zaken
gaat u hierover informeren voor de kerst. We kijken in onze
bredere arbeidsmarktagenda hoe we de kwaliteit van werk
kunnen verhogen en hoe we vraag en aanbod op de
arbeidsmarkt beter bij elkaar kunnen brengen.
De heer AartsenVVDVoorzitter. Ik had een vraag over de kansrijke, maar vooral
ook de kansarme asielzoekers. In de feitelijke beantwoording
die we vanmiddag kregen, geeft het kabinet aan dat het
geen onderscheid maakt op dit moment tussen kansrijke
en kansarme asielzoekers ten aanzien van het verstrekken
van werkvergunningen. Het schrijft ook dat dat wel moet
voor een toekomstige Europese opvangrichtlijn. Die moet
uiterlijk in 2026 zijn geïmplementeerd hier in Den Haag. Ik
ben benieuwd of de minister bereid is om ons toe te zeggen
dat hij het UWV gaat vragen om uitvoering te geven aan
de motie-Becker/Flach om geen tewerkstellingsvergunningen te verlenen aan kansarme asielzoekers vooruitlopend
op die richtlijn, omdat we het onmenselijk vinden om tegen
mensen waarvan de minister van Asiel en Migratie zegt "u
moet weg" vanuit de andere kant te zeggen: u mag hier wel
werken.
Feitelijk is het inderdaad zo dat het nu na een halfjaar is
toegestaan om te werken. Daarbij wordt dat onderscheid
niet gemaakt. Dat onderscheid zullen we op grond van de
richtlijn scherper moeten maken. Overigens is het onderscheid tussen kansrijk en kansarm nog best lastig te opera-
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-14
tionaliseren. Het gaat dan bijvoorbeeld om mensen uit
veilige landen voor wie de kans dat ze hier een vergunning
krijgen niet zo groot is. Voor hen willen we die mogelijkheden dan beperken. Vooruitlopend daarop ben ik bereid om
te kijken of het UWV daar al op moet en kan anticiperen.
De heer VijlbriefD66Ik ging ervan uit dat de minister het onderwerp "krapte"
had afgerond. Bij de categorieën mogelijkheden om iets
aan de krapte te doen noemde hij, bewust of onbewust,
niet dat mensen ook meer uren zouden kunnen gaan werken. De participatie in Nederland is sinds de jaren tachtig
enorm gestegen in aantal personen, maar niet in aantal
uren. We hebben nog steeds relatief veel mensen in kleine
deeltijdbanen. D66 heeft daar een voorstel voor gedaan.
Daarop reageert de minister op een aantal manieren die ik
niet helemaal terecht vind, maar dat hoeven we nu niet
helemaal uit te discussiëren; ik zal straks nog wel een motie
indienen om dat instrument toch verder te laten uitwerken.
De minister schetste net, in het eerdere blok, de aanpak dat
je het moet hebben van een nieuw belastingstelsel en een
heel nieuw toeslagenstelsel. Daar ben ik het natuurlijk mee
eens, maar het probleem daarmee is dat dat er niet volgend
jaar al komt. We moeten dus nu iets doen om ervoor te
zorgen dat mensen meer uren gaan werken. Wij hebben
daar een heel simpele oplossing voor, namelijk: zorg dat
je mensen die meer dan drie dagen per week werken — als
de minister problemen heeft met die drie dagen, kun je ook
praten over vier dagen — een extra beloning geeft als ze
dat doen. Ik ben toch op zoek naar wat daar nou precies
het probleem mee is, behalve de vormgeving.
Om te beginnen wil ik toch even verwijzen naar het project
Meer uren werkt! Ik kom daar straks in het blokje over gezin
en werk nog op terug. Dat project heeft wel degelijk de
bedoeling — dat is ook een Groeifondsvoorstel — om in
een aantal kraptesectoren, waaronder de zorg, de kinderopvang en het onderwijs, waarin ook relatief veel in deeltijd
wordt gewerkt, te kijken hoe je mensen kunt stimuleren om
meer uren te werken. Dat wordt breed bekeken, dus er
wordt dan gekeken welke interventies daarbij helpen. Dat
kan een financiële prikkel zijn, maar heel vaak is de prikkel
die nodig is niet primair financieel. Het heeft vaak ook te
maken met roosters, met de flexibiliteit van het werk of met
de combinatie van arbeid en zorg. In die sectoren proberen
we heel gericht te kijken naar wat er nodig is om de deeltijdfactor te vergroten. De heer Vijlbrief zei dat ik dat niet
had genoemd; ik meende dat ik dat wel had genoemd. Het
heeft dus geen principiële redenen. Ik geloof net als de heer
Vijlbrief dat dit absoluut een knop is waar we aan zouden
kunnen draaien, maar dan wel in die brede context.
De heer Vijlbrief komt er iedere keer op terug — daar hebben we in de brief over werkend Nederland al iets over
geschreven — dat het financieel lastig handen en voeten
te geven is, omdat zo'n bonus ook beschikbaar zou komen
voor de grote groep mensen die al voltijds werkt en daarmee eigenlijk ook niet doelmatig is, tenzij je het in de sector
zelf laat organiseren. Een werkgever kan zelf een bonus
uitreiken. De heer Aartsen zei dat net ook. Maar dan loop
je tegen een aantal juridische beperkingen aan. Het moet
juridisch wel te rechtvaardigen zijn dat je onderscheid maakt
tussen voltijds werkenden en deeltijds werkenden, in termen
van de arbeidsvoorwaarden die je biedt. Ook voor een
werkgever kan dat een doelmatigheidsafweging zijn, maar
moet je zo'n bonus dan ook niet bieden aan de mensen die
al voltijds werken? Misschien zou je dan eigenlijk met
terugwerkende kracht je arbeidsovereenkomst ongedaan
moeten maken om dan alsnog voltijds te gaan werken met
een bonus, om het maar even zo te zeggen. Het is een
prikkel die niet altijd doelmatig is. Dat is eigenlijk de reden
waarom we daar niet in algemene zin enthousiast over zijn.
De heer VijlbriefD66De minister heeft gelijk dat er ook hele andere factoren zijn.
We gaan het straks met de staatssecretaris misschien nog
wel even hebben over de kinderopvang, die daarbij een
grote rol speelt. Dat is allemaal helder. Maar toch even: dat
er, in economentermen, deadweight loss is, namelijk dat
ook mensen die al drie of vier dagen werken dat voordeel
krijgen, vind ik niet zo erg, want dat zijn nou juist de groepen die je wilt helpen, want daar zitten vaak de middeninkomens in. Ik vind dat argument dus niet zo overtuigend.
Het klopt dat het niet alleen een marginale prikkel geeft en
dat het ook geldt voor de mensen die al zo veel uren werken, maar daarvan denk ik: daarmee ondersteun je de
werkenden. Dit kabinet wil zo graag gericht lastenverlichting
geven aan werkende mensen; nou, dat is precies wat je dan
doet. Dus what's the problem?
Het geld.
De heer VijlbriefD66Dan begrijpen we elkaar weer.
Dat is er niet en dat is een niet onbelangrijke factor, evenals
de principiële punten daarbij. Nogmaals, ik denk dat het
goed is om met de werkgevers wel degelijk te bezien wat
we kunnen doen om de urenfactor te vergroten. De ruimte
die we kunnen bieden, bieden we daarvoor. Ik denk dat het
goed is om van die aanpak te leren. Ik ben absoluut van
plan om die lessen terug te laten komen en te bezien of we
er beleidsmatig echt niet meer mee kunnen doen. Ik snap
de urgentie die de heer Vijlbrief hier aan de dag probeert
te leggen. Ja, het moet uit de lengte of uit de breedte komen
en we hebben een beperkt aantal bronnen waaruit we de
arbeidskrapte kunnen helpen oplossen. Dit is er absoluut
een van, dus ik ontken dat niet. Maar aan dit specifieke
middel zitten wel wat haken en ogen.
De heer VijlbriefD66Voor de volgers van dit debat: dat geld hebben wij er al bij
geleverd. Wij denken dat het verlagen van het eigen risico
geld over de balk smijten is en dat je het beter op deze
manier kunt inzetten. Dat hebben we al eerder gezegd. Maar
goed, daar mag iedereen politiek zo over denken als hij wil.
Het gaat erom, of je dat geld daarvoor wilt aanwenden.
Maar goed, ik zal daar straks een motie over indienen. Ik
zou de minister willen verzoeken om nog eens goed naar
de ins en out van dit voorstel te kijken.
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-15
Dat kan ik zeker toezeggen, want nogmaals: we zijn er niet
op uit om creatieve ideeën de kop in te drukken op dit punt.
De heer AartsenVVDIk zou hier toch even op door willen gaan. Ik sluit me wel
aan bij de heer Vijlbrief. Ik denk dat we ten aanzien van dit
instrument echt even moeten kijken hoever we kunnen gaan
qua creativiteit. We hebben volgens mij pilots lopen bij
VWS en we hebben pilots lopen bij OCW, vanuit hun
werkgeversrol. Is de minister dan ook bereid om te zeggen:
daar gaan we volle bak mee door? Het komt niet uit de
begroting SZW. Dat moeten die ministeries dan besluiten
vanuit hun werkgeversrol. Maar goed, dat lost daar een
hoop problemen op. Ik ben ook benieuwd of we een paar
creatieve instrumenten kunnen bedenken. Als we het over
geld hebben: we hebben bijvoorbeeld bij het Belastingplan
de werkkostenregeling verhoogd. Ik denk dat het goed zou
zijn als dit ministerie, SZW, onderzoek gaat doen: kun je
via een gerichte vrijstelling in de werkkostenregeling het
mogelijk maken voor werkgevers om dit aan te bieden,
bijvoorbeeld? Dat soort instrumenten moeten we volgens
mij echt op tafel hebben, zodat we als Kamer kunnen
beslissen in welke mate we een en ander inzetten, bijvoorbeeld bij zo'n verruiming van de WKR. Die hadden we heel
graag willen inzetten om de arbeidsmarktkrapte aan te
pakken. Alleen ligt dat voorstel nu niet op tafel. Dat is het
ingewikkelde.
Ik herhaal dat ik er niet op uit ben om, daar waar creatieve
ideeën zijn, op voorhand al te zeggen "het kan niet". We
kijken er echt serieus naar. Dus ook nu zal ik weer toezeggen: op het moment dat we met de arbeidsmarktkraptebrief
komen en we de verschillende sporen nagaan, zal ik
opnieuw aandacht besteden aan de vraag "wat kunnen we
met meer uren, wat doen we in verschillende sectoren en
wat kunnen we er wellicht bovenop doen?" Ook de werkkostenregeling kan misschien wat ruimte bieden. Ik sluit het
niet uit, maar het is natuurlijk wel een regeling met specifieke doelen en wettelijke kaders. Op dat soort zaken zal ik
in de brief nader ingaan.
De heer FlachSGPIk heb in mijn eerste termijn en ook in het interruptiedebat
een lans gebroken voor mensen die zich onbetaald voor
een deel van hun tijd of volledig inzetten voor allerlei
maatschappelijk nuttige functies. Zou de minister in de
bepaling van de doelmatigheid van maatregelen in zijn
kraptebrief kunnen ingaan op het netto-effect? Stel je de
mensen voor die nu hun tijd gratis inzetten om op de
buurkinderen te passen of een zieke buurman of partner te
verzorgen. Dat moet dan allemaal worden overgenomen
door betaalde kinderopvangkrachten of door de wijkverpleegkundige. Met andere woorden: de krapte zal verschuiven. Eigenlijk is mijn vraag: wil de minister kijken naar wat
de maatregelen uiteindelijk netto opleveren voor het
terugdringen van de krapte?
Daar wil ik aandacht aan besteden. Of ik het kwantitatief
precies kan becijferen, weet ik niet. Ik wil daar best een
poging toe doen. Ik zie wel dat er natuurlijk een soort uitruil
is met de dingen die informeel gebeuren, in termen van
mantelzorg, onderlinge zorg en opvoeding. Als je meer
betaalde uren gaat werken, kan dat ertoe leiden dat dit tot
een verschuiving ergens ander leidt. Toch is het ook zo dat
uit verschillende onderzoeken blijkt dat heel veel mensen
best meer zouden willen werken. De verwachting is dat
daar wel degelijk een netto positief effect van zou kunnen
uitgaan als je de randvoorwaarden daarvoor beter op orde
brengt, in termen van verlof en flexibiliteit in werktijden.
Het zit 'm niet alleen maar in een beroep op een alternatief
doen. Het zit 'm ook in de mate waarin je in staat wordt
gesteld om je baan daadwerkelijk met je zorgtaak te combineren. Daar is ook nog een hoop te winnen. Ik zal proberen
om die zaken in samenhang met elkaar te schetsen in de
arbeidsmarktkraptebrief.
De heer FlachSGPAls de mensen dat zelf willen, is dat natuurlijk helemaal
prima, maar ik ben blij met het antwoord van de minister.
Hij zegt dat hij gaat proberen te komen met een dashboard
dat niet te smal alleen maar focust op het aantal uren participatie, maar ook op netto-effect dat het heeft op de krapte
op de arbeidsmarkt. Dank daarvoor.
Dat brengt me op het thema arbeidsmigratie. Arbeidsmigranten zijn onderdeel van onze discussie over de arbeidsmarkt, maar ook onderdeel van de Nederlandse samenleving. Laat ik daarmee beginnen. Ze zijn nodig voor onze
economie en zullen dat ook zeker blijven. Maar ik heb er al
een aantal malen aandacht voor gevraagd en ik ben erop
ingegaan dat we uitbuiting en onderbetaling keihard moeten
aanpakken, ook in het belang van al die ondernemers die
zich wel eerlijk aan de regels houden en dat zijn gelukkig
de meeste. Daarom wil ik dat we toegaan naar een veel
gerichter beleid voor arbeidsmigratie, waarbij we lusten en
lasten eerlijker over de samenleving verdelen en arbeidsmigratie tegen lage lonen zo veel mogelijk tegengaan en juist
stimuleren dat werkgevers innoveren en investeren in productiviteitsverhogende technologie. Dat wil ik nadrukkelijk
samen doen met mijn collega van Economische Zaken.
De heer Boon vroeg of ik samenwerk met provincies om
de vraag naar arbeidsmigranten in laagproductieve sectoren
te voorkomen. Ik heb al aangegeven dat dat nadrukkelijk
een van de belangrijkste opdrachten is voor het kabinet.
Dat vraagt om een aantal richtinggevende keuzes voor
economie en arbeidsmarkt, want de arbeidsmigranten
komen nu eenmaal omdat er vraag is naar hun arbeid. Wij
brengen nu in verschillende trajecten de keuzes en maatregelen in kaart, net als de gevolgen daarvan voor verschillende sectoren en onze economie. Ik heb onder andere
toegezegd een interdepartementaal beleidsonderzoek te
starten, ook naar de effecten van subsidies en fiscale
maatregelen. We hebben ook de SER gevraagd om een
advies. We gaan ook nog met het bedrijfsleven en EZ een
productiviteitsagenda opstellen. Wat betreft de provincies
kan ik toezeggen dat ik in 2025 met alle provincies in
gesprek ga over het thema arbeidsmarkt. Ik wil dus ook
weten welke specifieke problemen er in de verschillende
provincies spelen, want de ene provincie is de andere niet.
Krapte komt overal voor, maar waar precies en hoe je erop
inspeelt kan echt per regio verschillen. Daarbij zullen we
ook het thema arbeidsmarkt nadrukkelijk aan de orde stellen. Het antwoord is dus: ja, ik ben ook bereid om met
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-16
provincies en gemeenten en arbeidsmarktregio's op dit
punt samen te werken.
De heer Ergin vroeg hoe we kunnen voorkomen dat de
boodschappen duurder worden en de personeelstekorten
toenemen als we inzetten op minder arbeidsmigratie. Een
brede afweging tussen kosten en baten van beleid is
natuurlijk altijd belangrijk, want de boodschappen moeten
ook betaalbaar blijven. Ik heb net al aangegeven dat het
ibo en de SER met een brede blik gaan kijken naar de
vraagstukken op de arbeidsmarkt en op de arbeidsmigratie.
Tegelijkertijd kan ik ook niet ontkennen dat het in sommige
sectoren zo kan zijn dat die krapte ertoe gaat leiden dat
specifieke producten of diensten duurder worden. Dat is
ook nu al het geval. Dat is een gegeven dat we onder ogen
moeten zien. De economie past zich aan krapte en schaarste
aan. Vraag en aanbod zullen daarop inspelen.
Mevrouw Patijn vroeg aandacht voor het aspect gezondheidszorg voor arbeidsmigranten. Ik wil daar twee dingen
over zeggen. De minister van VWS heeft aangekondigd dat
er per 2027 structureel wordt bezuinigd op de Subsidieregeling medisch noodzakelijke zorg aan onverzekerden door
alleen nog acute zorg te vergoeden. Dat raakt inderdaad,
zoals terecht werd opgemerkt, onverzekerde EU-burgers.
Op verzoek van de Kamer hebben de bewindspersonen van
VWS toegezegd voor 1 januari 2025 een brief aan de Kamer
te sturen waarin inzicht wordt gegeven in de precieze uitwerking van die maatregel en ook de juridische haalbaarheid daarvan. Ik ben ook van plan die uitwerking nauwgezet
te volgen, want ik begrijp ook de zorg van de Kamer. Samen
met VWS werk ik aan het terugdringen van het aantal
onverzekerden in Nederland. Toegang van arbeidsmigranten tot de gezondheidszorg is dankzij de inspanningen van
zorgverzekeraars en nieuw beleid ook verbeterd. De commissie-Roemer is daar expliciet op ingegaan. Ik heb met
mevrouw Patijn eerder discussies gehad over de verplichtstelling, of althans de mogelijkheid voor werkgevers om
inhoudingen te doen ten gunste van huisvesting en zorgverzekering. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat ook die
mogelijkheid heeft geleid tot een relatief hoge verzekeringsgraad onder arbeidsmigranten. Dat is ook de reden waarom
ook bij vakbonden en werkgevers de steun voor die inhoudingsregeling vrij hoog is. Zorgverzekeraars bieden speciale
collectiviteiten aan voor arbeidsmigranten, investeren in
betere informatievoorziening en toegankelijkheid en maken
afspraken met huisartsenpraktijken. Samen met VWS zet
ik in op betere voorlichting aan arbeidsmigranten, zorgverleners en hulpverleners in het sociaal domein. We kijken
ook hoe we de informatie hierover kunnen verbeteren,
onder andere via het project Work in NL.
Mevrouw Saris, mevrouw Patijn en de heer Aartsen vroegen
naar de financiering van de pilot voor kortdurende opvang
van dakloze EU-arbeidsmigranten. Voor arbeidsmigranten
geldt te vaak dat zij hun huis kwijtraken als zij hun baan
kwijtraken. Het is belangrijk dat zij dan niet op straat hoeven
te slapen en goede ondersteuning krijgen. Die pilots bieden
dat. In de vier grote steden en Venlo en Eindhoven worden
deze uitgevoerd. Ik zie absoluut de waarde van deze pilots.
Ik ben ook in gesprek met mijn collega van VWS en met de
Vereniging van Nederlandse Gemeenten over de voortzetting na 2025 en over een uitbreiding van die pilot. Mijn
streven is om de Kamer daar na de jaarwisseling over te
informeren. Ik ben oprecht enthousiast over die pilots. Voor
arbeidsmigranten die hun werk zijn kwijtgeraakt lijken de
pilots daadwerkelijk bij te dragen aan het voorspoedig en
snel vinden van een nieuwe baan of er wordt op terugkeer
ingezet. Vaak liggen daar persoonlijke redenen aan ten
grondslag, maar dat gaat niet altijd vanzelf. Stichting Barka
doet buitengewoon goed werk door ook in de netwerken
van mensen herstelwerk te verrichten, waardoor terugkeer
wel tot de mogelijkheden kan behoren. Om gemeenten te
ondersteunen en te facilitairen bij hoe ze hiermee om kunnen gaan, hebben wij een Checklist gelijke behandeling EUburgers gepubliceerd waarmee gemeenten kunnen bepalen
welke arbeidsmigranten recht hebben op opvang. Dat was
het thema maatschappelijke opvang.
Dan kom ik bij het thema arbeidsmarktpakket. Een soepel
functionerende arbeidsmarkt is cruciaal voor onze welvaart,
maar te veel mensen zijn onzeker over hun werk en inkomen
en werkgevers zijn onvoldoende wendbaar. Een aantal jaar
geleden zag de commissie-Borstlap dat al. Dat is ook de
reden waarom ik in beginsel doorga met het arbeidsmarktpakket, samen met werkgevers en werknemers. Het doel
is: meer zekerheid, wendbaarheid en duidelijkheid.
Voordat ik inga op de specifieke vragen over de wetsvoorstellen uit het arbeidsmarktpakket, wil ik kort stilstaan bij
het advies van de Raad van State op het wetsvoorstel Meer
zekerheid voor flexwerkers en het wetsvoorstel Verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden, de
Vbar. De Raad van State heeft bij beide wetsvoorstellen het
dictum b gegeven. Dat is een relatief gunstig oordeel.
Daarmee is er op zichzelf niet een directe aanleiding om de
twee wetsvoorstellen te heroverwegen. Maar de Raad van
State is ook kritisch. De Raad van State wijst erop dat de
verschillen tussen vaste en flexibele contracten groot blijven
en dat het arbeidsmarktpakket dit niet volledig in balans
brengt. Ik heb het voornemen om in januari hierover in
gesprek te gaan met sociale partners en de analyse van de
Raad van State op ons te laten inwerken.
Ook wijst de Raad van State er bij de Vbar terecht op dat
werkgevers en werkenden behoefte lijken te hebben aan
meer vrijheid binnen de werkrelatie. Dat staat los van de
contractvorm van hun werkrelatie. Ook mensen die in dienst
zijn, kunnen vrijheid ervaren op hun werk, bijvoorbeeld
door tijd- en plaatsonafhankelijk werken, werken met wisselende taken en werken voor verschillende organisaties.
Ook vaste contracten bieden mogelijkheden om die vrijheid
en diversiteit te ervaren, maar dat gebeurt nog onvoldoende. Mevrouw Van Dijk wees onder andere al op de
mogelijkheid van een urenbank. Daarmee kun je gewerkte
uren later inzetten voor verlof. Er zijn werkgevers die deze
afspraken al met werknemers maken. Deze mogelijkheid
wordt ook in sommige cao's geboden, bijvoorbeeld in de
cao Metalektro.
Kortom, veel organisaties zijn bezig om invulling te geven
aan die vrijheid binnen de werkrelatie. Ik heb daar nog
verschillende andere voorbeelden van. Die vrijheid is ook
hard nodig, want het is een van de manieren om het vast
contract passend te maken, bij de tijd te brengen en aantrekkelijk te maken.
Dan over de wetsvoorstellen zelf. O, ik zie dat er nog een
vraag is.
De heer AartsenVVDBegroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-17
Ik stelde vragen over de relatie tussen de Vbar en de hangende prejudiciële vragen bij de Hoge Raad. Ik begreep
eerst dat beide wetsvoorstellen dit jaar nog naar de Kamer
zouden komen. Ik begrijp echter van de minister dat hij in
januari eerst nog met de polder gaat praten, en waarschijnlijk ook nog met de zelfstandigen. We verwachten binnenkort de uitspraak van de Hoge Raad. Is de minister bereid
om die vragen eerst af te wachten, alvorens hij het wetsvoorstel Vbar naar de Kamer stuurt?
Ja. Voordat we meer stappen in het wetstraject zetten, wil
ik goed kijken wat het advies van de Raad van State betekent. Ik wil ook weten of het brede herstel op de arbeidsmarkt en het herstel van de balans gaat lukken, want dat is
wat we uiteindelijk willen bereiken. Doen we voldoende om
dat binnen handbereik te brengen? Ja, ik wil daarbij de
verwachte uitspraak van de Hoge Raad betrekken over de
prejudiciële vragen. Die gaan over de FNV-Uber-zaak. Als
die uitspraak er ligt, zal ik de Kamer informeren over de
gevolgen daarvan voor het wetsvoorstel, vooral voor het
verduidelijkingsonderdeel. We verwachten die uiterlijk in
februari. Hopelijk nog iets eerder, maar ik durf dat niet met
zekerheid te zeggen. Je zou dan ook kunnen beoordelen of
het opknippen opportuun is of niet. Ik moet daarbij aantekenen dat het onderdeel "verduidelijking" ook onderdeel is
van het Herstel- en Veerkrachtplan. Dat is het beroemde
Europese plan, althans de voorwaarden die vanuit Europa
worden gesteld aan het bedrag van 5 miljard dat de vorige
regering heeft binnengehaald uit het Herstel- en Veerkrachtfonds. Daar staat een aantal mijlpalen in en deze hoort
daarbij. Het betekent dat het onderdeel "verduidelijken
arbeidsrelatie" uiterlijk op 1 januari 2026 moet ingaan. Dat
kan consequenties hebben. Je kunt er ook wel weer uitzonderingen op bedingen, maar dat moet je goed voorbereiden.
Dat kan wel financiële consequenties hebben en ik moet
dat hier als randvoorwaarde aangeven.
De heer FlachSGPGewoon om even te checken of ik het goed gehoord heb.
Hoor ik de minister nu zeggen dat hij kan beoordelen of hij
beide onderdelen van de Wet Vbar kan splitsen, als hij het
oordeel van de rechter heeft over de Uber-zaak? Kan de
minister iets preciezer aangeven hoe hij dat tijdpad ziet? Is
dat direct na de zaak? Wij hebben best wat haast bij het
onderdeel, waarbij we het uurtarief gaan vastleggen. We
kunnen dan misschien wat meer tijd nemen voor het lastiger
arbeidsrelatievermoeden, zodat het iets zorgvuldiger
gewogen kan worden. Over de splitsing ligt een aangehouden motie. Kan de minister het tijdpad na die uitspraak nog
even schetsen?
Ja, zodra er een uitspraak is, zal ik onze interpretatie daarvan zo snel mogelijk met de Kamer delen. Dat zal ik ook de
consequenties voor het wetsvoorstel schetsen. Daarbij
speelt met name hoe tegen het aspect ondernemerschap
wordt aangekeken, in relatie tot hoe dat in het wetsvoorstel
is verwerkt. Ik ken de zorgen van de Kamer over hoe deze
twee zich tot elkaar verhouden. Ook in het licht van de eerdere kritiek van de Raad van State vinden we het verstandig
om daar nog eens heel goed naar te kijken. Uiteindelijk wil
je die balans goed hebben. Ik denk dat die uitspraak ons
daarbij kan helpen.
De heer Boon vroeg wat ik ga doen aan de onrust onder
zzp'ers en werkgevers over het vervallen van het handhavingsmoratorium voor zelfstandigen. Ik hoor goed wat ook
in de praktijk de zorgen van sommige zelfstandigen en
opdrachtgevers zijn. Onze organisaties, zowel bij Financiën
als bij Sociale Zaken, zijn in gesprek om daar zo veel
mogelijk verduidelijking bij te geven. Het kabinet neemt
ook meerdere maatregelen om die duidelijkheid te geven
en opdrachtgevers goed te informeren. Daar heb ik u,
samen met de staatssecretaris van Financiën, in september
over geïnformeerd. Zo werkt de Belastingdienst samen met
vertegenwoordigers van opdrachtgevers en zzp'ers om hun
achterbannen goed te informeren over de opheffing, maar
ook om ze bewust te maken van hun verantwoordelijkheid
bij de kwalificatie van de arbeidsrelatie.
We zijn ook een communicatiecampagne gestart. Misschien
kan ook deze uitleg daaraan bijdragen. Het gaat erom dat
de keuze voor een contractvorm echt hoort bij de feitelijke
situatie. De informatie daarover is te vinden op hetjuistecontract.nl. Ik heb nog even gekeken of die website het wel
doet, maar dat is het geval; de goede informatie staat erop.
Op die website kun je echt snel duidelijkheid krijgen, in elk
geval in grote lijnen, over welk contract op jou van toepassing is. Dat doen we aan de hand van situaties die in de
praktijk veel voorkomen. Dat is nu voor een aantal branches
en sectoren in beeld gebracht. Stapsgewijs wordt dat in de
komende weken verder uitgebreid.
We zorgen ook voor een zachte landing. De Belastingdienst
zal coulant omgaan met het opleggen van boetes bij partijen
die kunnen laten zien dat ze aan de slag zijn met het verkleinen van de schijnzelfstandigheid binnen hun organisatie.
Mevrouw Van Dijk vroeg of het socialezekerheidsstelsel
nog voldoet in deze veranderende arbeidsmarkt en of wij
kunnen leren van onze Belgische buren. Het laatste kan
uiteraard altijd. Ik zeg erbij dat wij natuurlijk onze eigen
manier hebben om de balans op de arbeidsmarkt te herstellen — landen zijn natuurlijk nooit helemaal vergelijkbaar —
maar we kijken ook wat we kunnen leren van andere landen
en van welke fouten we kunnen leren. Daarbij merk ik wel
op dat voor België een andere balans geldt tussen werkenden en zelfstandigen, waarbij ook de fiscale behandeling
en de socialezekerheidsbehandeling van zelfstandigen op
een andere manier vorm krijgt dan in de Nederlandse situatie. Maar daar waar wij kunnen leren van Belgische
gezichtspunten, zullen wij dat zeker doen. Zo hebben wij
de criteria verduidelijkt die belangrijk zijn voor de beoordeling van de arbeidsrelatie, en daarbij ook naar België gekeken. Ook hebben wij een rechtsvermoeden voor kwetsbare
werkenden geïntroduceerd.
Mevrouw Saris vroeg nog wanneer de Kamer de uitwerking
van het wetsvoorstel re-integratie tweede spoor kan verwachten. Dat wetsvoorstel maakt het mogelijk dat kleine
en middelgrote werknemers de re-integratie na één jaar
ziekte volledig kunnen richten op het vinden van een
werkplek bij een andere werkgever. Het plan is om de
basisverzekering arbeidsongeschiktheid zelfstandigen en
de re-integratie tweede spoor in één wetsvoorstel aan uw
Kamer aan te bieden. Ik heb u al eerder geïnformeerd over
het feit dat het beter uitvoerbaar maken van de basisverzekering arbeidsongeschiktheid zelfstandigen meer tijd kost
dan gedacht. Die koppeling neem ik ook mee in mijn over-
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-18
wegingen over de balans binnen het totale pakket, waar ik
het in januari met de sociale partners over ga hebben.
Daarnaast is er ook nog geld beschikbaar om de re-integratie via het tweede spoor te verbeteren. Ik ben nog in overleg
met de sociale partners om te bekijken hoe we die middelen
het beste kunnen besteden.
Voorzitter. Mijn laatste blokje gaat over het thema arbeid,
zorg en gezin. Daar is het al even over gegaan.
Eerst de heer Boon nog even. Het woord is aan u.
De heer BoonPVVIk heb een huishoudelijke mededeling: ik heb tot nu toe het
antwoord op twee vragen gemist. Ten eerste miste ik een
reactie op de motie over de boetes van de Arbeidsinspectie
bij illegale werknemers. Ten tweede hebben wij met
betrekking tot de Wtta gevraagd of het mogelijk is dat
mensen die zich schuldig maken aan uitbuiting hoofdelijk
aansprakelijk gesteld kunnen worden en een verbod kunnen
krijgen om in die sector te blijven werken.
Ik weet van beide vragen dat die schriftelijk zijn beantwoord.
Het antwoord op beide vragen zit bij de schriftelijke beantwoording.
De heer Van KentSPIk zat eigenlijk nog te wachten op de antwoorden op mijn
vragen over het ontslag op staande voet en een uitzendverbod in een aantal sectoren.
Daarvoor geldt hetzelfde. Die heb ik ook in de schriftelijke
antwoorden voorbij zien komen.
Dan kom ik bij mijn laatste blokje: arbeid, zorg en gezin. De
heer Flach wees erop dat het leven meer is dan alleen
betaald werk; minstens zo belangrijk is de zorg die wij dragen voor onze naasten en voor onze gezinnen. Maar hoe
combineer je dat werk met de mantelzorg voor ouders, met
het opvoeden van kinderen of met vrijwilligerswerk? Ouders
en jongeren voelen allemaal de druk in een samenleving
die altijd maar aanstaat. Daarom is het ook belangrijk dat
de overheid gezinnen een helpende hand biedt. En daarom
— dat staat ook nadrukkelijk in het regeerprogramma —
maken we kinderopvang goedkoper voor alle werkende
ouders, ontlasten we ouders administratief door de vergoeding niet meer via hen, maar via de instelling te laten lopen,
verhogen we het kindgebonden budget, zetten we de
financiering van gratis schoolmaaltijden door, vergroten
we de bekendheid van het recht op flexibel werken — ooit
een initiatiefwetsvoorstel in deze Kamer — en doen we
onderzoek naar de situatie van gezinnen. Tegen welke
knelpunten lopen zij aan en is er aanvullend beleid nodig?
Ik heb al eerder toegezegd, ook in de richting van de heer
Flach, dat ik u in het eerste kwartaal van 2025 over de uitkomsten van dat onderzoek zal informeren.
De heer Flach vroeg ook waarom de overheid streeft naar
een cultuurverandering als het gaat om arbeid en zorg en
of dat niet een zaak van mensen zelf is. Ik vind dat in
beginsel inderdaad een zaak van mensen zelf. Maar mensen
die meer willen werken, zouden daar wel de mogelijkheden
voor moeten hebben, want er zijn veel praktische knelpunten. De laatste Emancipatiemonitor van het CBS laat zien
dat de helft van de ouders de zorgtaken graag gelijk zou
willen verdelen, maar dat in de praktijk slechts een op de
tien dat doet. De reden waarom dat niet gebeurt, zit 'm toch
vaak in de randvoorwaarden die daarvoor onvoldoende op
orde zijn. Het kabinet wil ouders ondersteunen in hun
wensen en in de verdeling tussen arbeid en de zorg die zij
wenselijk achten. Dat kunnen inderdaad verschillende
afspraken zijn.
De heer Aartsen vroeg waarom het persoonlijk verlof uit
het SER-advies niet meegenomen wordt in de vereenvoudiging van het verlofstelsel, omdat dat ook gebeurt met het
rouwverlof en het transitieverlof. Wij werken nu aan een
wetsvoorstel om het verlofstelsel te vereenvoudigen. Dat
voorstel zal in lijn zijn met het SER-advies. Daarin wordt
het verlof opgedeeld in drie clusters. Een daarvan is het
persoonlijk verlof. In die zin wordt dat dus wel meegenomen. Ook rouwverlof en transitieverlof zouden daaronder
kunnen vallen. Maar ik zeg erbij dat er nog geen aanvullende dekking voor die vormen van verlof is. Wij zullen ook
wat dat betreft het debat over het initiatiefwetsvoorstel van
ChristenUnie, SGP en CDA met belangstelling volgen.
Overigens kunnen werkgevers en vakbonden in de cao's
natuurlijk ook afspraken maken over dat verlof en de
bekostiging daarvan.
De heer FlachSGPIk hoor de minister zeggen dat het natuurlijk zo is dat ouders
zelf die keuze maken. Dat delen we. Daarachteraan zegt hij
mogelijkheden te willen bieden voor mensen die meer
willen werken. Maar dat is wat anders dan wat ik vroeg. Ik
heb gevraagd of de overheid bewust actief gaat interveniëren om gendernormen binnen organisaties te veranderen
en een cultuurverandering in de maatschappij te bewerkstelligen. Dan ga je echt het rolpatroon van mensen beïnvloeden alsof ze dat niet zelf kunnen beoordelen. De vraag
is dan ook wat er mis is met de huidige cultuur.
Ik heb zelf nog even gekeken naar de website waarop het
project Meer uren werkt! wordt toegelicht. Ik moet zeggen
dat ik het daar ook niet tegenkom. Daar wordt vooral
gekeken naar wat interventies in de verschillende sectoren
zijn, waar we mensen willen stimuleren om meer uren te
gaan werken, wat de knelpunten zijn die daar worden
ervaren en hoe je die vervolgens oplost. Ik heb daar niet
een hele bewuste interventie in de cultuur gelezen als
doelstelling van het Groeifondsproject. In die zin wordt dat
ook niet als onderdeel van de aanpak geschetst. Ik herken
dat dus niet helemaal. Het gaat vooral over de praktische
knelpunten en het creëren van randvoorwaarden om de
combinatie aan te kunnen.
De heer FlachSGPIn dat laatste kan ik meekomen: als mensen het willen, is
het prima als wij de randvoorwaarden daartoe bieden en
de knelpunten wegnemen. Als de minister hiermee dan kan
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-19
bevestigen dat het bij deze verschrijving in de begroting
blijft en dat het niet in de praktijk wordt gebracht, ben ik
helemaal gerustgesteld. Dat scheelt ook weer een motie.
Ik denk dat de keuzevrijheid van mensen een belangrijk
vertrekpunt is. De constatering die ik net heb gedaan, is dat
heel veel mensen die combinatie graag zouden zien, maar
zich niet in staat gesteld voelen om die combinatie te maken
en om meer uren te werken. Daar richt dit programma zich
op.
Voorzitter, dan ben ik in de veronderstelling dat ik mijn
blokjes heb afgewerkt en ook de vragen mondeling dan wel
schriftelijk heb afgedaan.
Hartstikke goed. Ik zie ook geen interrupties. We gaan met
veel plezier luisteren naar de staatssecretaris. Het woord is
aan hem.
Voorzitter, dank. Dank aan alle Kamerleden voor de inbreng
en vragen. Dank uiteraard ook aan alle medewerkers van
het ministerie en de Kamer. Veel mensen zijn vandaag en
dezer dagen voor ons aan de slag om uw vragen te beantwoorden. Voordat ik op uw vragen inga, zou ik graag nog
een paar inleidende woorden tot u willen richten.
Eerlijk is eerlijk, het is voor mij best spannend om hier te
staan. Ik heb ook een beetje klamme handen. Laat ik daar
gelijk bij zeggen dat dat niet door u komt. Alhoewel ik hoop
straks een goed debat met u te voeren, zou het zomaar
kunnen dat mijn vriendin gaat bevallen. Als u me dus wat
paniekerig mijn spullen ziet pakken, weet u waar ik naartoe
ga. Maar laten we hopen dat er een goed debat kan
plaatsvinden. We gaan thuis dus ook een mooie en drukke
tijd tegemoet, maar voor nu kijk ik uit naar het debat met
uw Kamer. Dit soort dagen maakt mij er wel extra bewust
van dat we heel blij moeten zijn met al die zaken die in
Nederland goed geregeld zijn voor al die hardwerkende
ouders. Ik denk bijvoorbeeld aan de kinderopvang, waar
ook mijn eigen zoontje met veel plezier naartoe gaat. Ik ben
blij dat we in Nederland zulke goede kinderopvang hebben,
zodat ook de ouders hard kunnen werken. Ik vind het ook
heel erg mooi dat ik er als staatssecretaris zelf, namens het
kabinet, mijn steentje aan mag bijdragen om de kinderopvang te hervormen en voor alle werkende ouders bijna
gratis te maken.
Voorzitter. Zo veel mogelijk mensen laten meedoen en aan
het werk laten gaan, is wat dit kabinet wil. Het is ook waar
ik mij de komende periode voor zal inzetten. Meedoen gaat
het beste via betaald werk, want werk is voor nieuwkomers
ook de beste manier om te integreren en om volwaardig
mee te doen. Zo loopt er op dit moment ook een pilot bij
gemeenten met startbanen. Mevrouw Lahlah refereerde
daar volgens mij ook al aan. Dat is een voorbeeld van het
combineren van werk en inburgeren. Werk helpt om sociale
contacten op te doen, om een bijdrage te leveren aan de
samenleving en het is uiteindelijk ook voor de meeste
mensen nog steeds de beste manier om uit de armoede te
komen.
Wie kan werken, moet ook de kans daartoe krijgen en die
grijpen. Dat geldt ook voor mensen voor wie de arbeidsmarkt soms ver weg voelt, bijvoorbeeld omdat ze een
beperking hebben. Die mensen bieden we gepaste ondersteuning. Alles wat de overheid doet, moet erop gericht
zijn om werken en meedoen gemakkelijker te maken. Dat
is de rode draad, ook in mijn werk als staatssecretaris.
Meedoen is integreren en dat betekent voor mij: je gaat aan
het werk, je omarmt de Nederlandse normen en waarden,
en je spreekt de taal. Meedoen zonder de Nederlandse taal
te beheersen, is heel lastig en daar wil ik me dan ook vol
voor inzetten. Dat vraag ik ook van anderen, juist omdat ze
dan niet buiten de boot vallen.
Voorzitter. We zetten erop in om armoede en schulden
tegen te gaan en beter te bestrijden, niet alleen hier, maar
ook in Caribisch Nederland. Dat doen we bijvoorbeeld door
te zorgen voor gratis schoolmaaltijden, zodat geen enkel
kind meer met een lege maag in de klas hoeft te zitten. Dat
doen we ook door ervoor te zorgen dat meer mensen grip
op hun financiën krijgen. Ik geloof in dit soort praktische
maatregelen, want hiermee maak je direct het verschil voor
mensen. Tegelijkertijd zit daar een dilemma, want niet voor
iedere burger is een perfect toegesneden oplossing altijd
haalbaar, ook omdat dan het gevaar op de loer ligt dat we
een heel complex systeem met elkaar krijgen of misschien
al hebben. Of dat de uitkomsten verschillen bij gelijke
gevallen, terwijl we juist behoefte hebben aan een eenvoudiger stelsel, dat mensen meer zekerheid geeft.
Voorzitter. Ik kom nu tot de beantwoording van de gestelde
vragen. Ik heb drie blokjes voor de Kamer in de aanbieding:
het eerste blokje is armoede en schulden; het tweede blokje
is participatie, en tot slot de kinderopvang.
Ik begin met armoede. Ik gaf het al aan: de beste manier
om uit de armoede en uit de schulden te komen en die
tegen te gaan, is uiteindelijk door werk of een opleiding.
Werken is veel meer dan een inkomen. Het leven is leuker
als je jezelf uitdaagt en samen met andere mensen ergens
voor gaat. Het is ook goed om te zien dat de armoedecijfers
de afgelopen jaren flink zijn gedaald. Dat is positief, maar
het is geen reden — ik zei het eerder ook al — voor dit
kabinet om achterover te gaan leunen. Ik zie namelijk ook
werkenden boven de armoedegrens ontzettend veel moeite
hebben om rond te komen, en dat onder het aantal mensen
in armoede ook steeds meer werkenden zijn.
Daarom komt dit kabinet met concrete maatregelen voor
deze groep. Zo gaan mensen volgend jaar minder belasting
betalen over hun inkomen en we verhogen het kindgebonden budget en de huurtoeslag. Dan hebben mensen met
een laag en middeninkomen meer geld te besteden. Dit
past ook bij het streven van het kabinet om te zorgen dat
er niet meer mensen en kinderen in armoede leven ten
opzichte van dit jaar. De afgelopen jaren zijn namelijk forse
stappen gezet en zo liggen de armoedecijfers nu een stuk
lager dan vijf jaar geleden.
Voorzitter. Mevrouw Lahlah vroeg het kabinet of er ook een
wettelijke reductiedoelstelling moet komen. Hier hebben
we volgens mij helemaal geen wet voor nodig, want zoals
gezegd: er zijn duidelijke afspraken gemaakt in het regeerprogramma. Mevrouw Lahlah vroeg ook of het kabinet durft
te investeren in de bestrijding van kinderarmoede. Natuurlijk
durft dit kabinet dat, en dat doen we ook al, bijvoorbeeld
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-20
door het kindgebonden budget te verhogen. We zetten ook
de schoolmaaltijden in zowel Europees als Caribisch
Nederland door.
Volgens mij worden in de nieuwe armoededefinitie de
schulden voor een deel wel meegenomen door het Nibud
en het SCP. Het is aan de instellingen zelf om dat te doen.
Voorzitter. Daarnaast financiert het kabinet, samen met
andere partijen, ondersteuning voor kinderen die in
armoede opgroeien, zodat ook zij kunnen meedoen. Het
kabinet werkt aan één integrale aanpak van kinderarmoede.
Dit is een brede aanpak, onder vijf ministeries. We werken
samen met gemeenten om de kinderarmoede te verbeteren.
Zo zorgen we ervoor dat ieder kind gelijke kansen krijgt.
Ook zetten we in op financiële educatie, om zo toekomstige
geldzorgen bij kinderen en jongeren te voorkomen.
De heer Ergin vroeg wat de nieuwe armoededefinitie betekent voor de armoededoelstelling. Laat ik daar duidelijk
over zijn: de doelstelling blijft hetzelfde, ongeacht de
armoededefinitie. Het streven van dit kabinet is en blijft om
de armoede- en kinderarmoedecijfers niet boven die van
het referentiejaar, 2024, uit te laten komen.
Mevrouw LahlahGroenLinks-PvdADe staatssecretaris heeft het over de armoededefinitie. Ik
heb daar een vraag over gesteld. In het schriftelijke antwoord dat ik heb gekregen, verwijst de staatssecretaris naar
het CBS, het SCP en het Nibud als onafhankelijke instituten
die zelf bepalen hoe zij armoede definiëren. Maar de
staatssecretaris moet het toch met mij eens zijn dat de
huidige definitie een vertekend beeld geeft van de werkelijkheid als je enerzijds het vermogen wel meetelt, maar
anderzijds de schulden niet? Dan ontstaat er een scheef
beeld, juist van de mensen die in armoede leven. Ik zei in
mijn eerste inbreng al: armoede en schulden gaan vaak
hand in hand. Dit model, deze nieuwe armoededefinitie,
doet geen recht aan de mensen over wie het hier gaat. Kan
de staatssecretaris alsnog toezeggen dat hij bereid is te
onderzoeken hoe schulden meegeteld kunnen worden in
een eventuele herijking van de armoedefinitie?
Ik gaf zojuist in mijn betoog al aan dat het feit dat het aantal
mensen dat in armoede leeft gedaald is, nog steeds geen
reden is voor het kabinet om achterover te gaan leunen.
Ondanks de nieuwe definitie leven er natuurlijk nog steeds
ontzettend veel mensen in armoede. Iemand die gisteren
in armoede leefde, is met de nieuwe definitie vandaag niet
uit de armoede. Wat dat betreft zal het kabinet zich ook met
de nieuwe definitie — dat heb ik ook in antwoord op de
vraag van de heer Ergin aangegeven — nog steeds blijven
inspannen voor de armoededoelstelling, namelijk dat de
armoedecijfers niet boven die van het referentiejaar, 2024,
uit moeten komen.
Mevrouw LahlahGroenLinks-PvdAVoorzitter, ik hoop niet dat dit wordt gezien als een tweede
vraag, want dit was geen antwoord op mijn vraag. Ik vraag
of schulden ook meegenomen kunnen worden in de
armoededefinitie. Als je enerzijds het vermogen wel meetelt,
maar anderzijds de schulden die mensen hebben niet, dan
is dat een verkeerd model, want dan geeft dat een vertekend
beeld. Is hij bereid zich daarvoor in te zetten?
Voorzitter. Wellicht zint het vervolg van mijn betoog
mevrouw Lahlah iets beter. De cijfers van 2024 op basis
van de nieuwe definitie zijn nog niet beschikbaar vanuit de
bureaus die zojuist zijn genoemd. Een eerste beeld daarvan
volgt in maart. In het voorjaar zal ik uw Kamer informeren
over het nationaal programma armoede en schulden. Dan
zal ik ook nader ingaan op de nieuwe armoedecijfers.
Mevrouw Lahlah vroeg ook om met gemeenten vanuit
vertrouwen te gaan werken aan een grootschalige aanpak
van bestaanszekerheid. Het kabinet werkt samen met
gemeenten en andere partijen aan dat nationaal programma
armoede en schulden. Op die manier willen we de
bestaanszekerheid verbeteren en aan het werk gaan vanuit
vertrouwen. Het doel is om te komen tot een effectiever en
integraler armoede- en schuldenbeleid. Het kabinet trekt
ook in Caribisch Nederland geld uit ter ondersteuning van
het lokale armoede- en schuldenbeleid. Het gaat om 2 miljoen euro. Er is vanaf volgend jaar 9 miljoen euro gereserveerd voor koopkrachtondersteuning. Het kabinet is blij
met creatieve initiatieven van gemeenten om de bestaanszekerheid van inwoners te vergroten. Het blijft hierbij
balanceren tussen aan de ene kant de voordelen van
maatwerk en aan de andere kant het risico op te grote verschillen, want dat ziet dit kabinet ook.
De heer Dassen vroeg naar een landelijk dekkend systeem
voor het verstrekken van menstruatieproducten. Het
Armoedefonds vervult op dit moment een waardevolle rol
daarin. Er zijn meer dan 2.000 uitgiftepunten van menstruatieproducten operationeel.
Voorzitter. Iedereen kan in de schulden terechtkomen.
Natuurlijk is voorkomen beter dan genezen. Er zijn ook
manieren om de kans te verkleinen dat je in een schuldenmoeras wegzinkt. Ik ben om die reden ontzettend blij met
de analyse en de adviezen die we eerder met u hebben
gedeeld bij het ibo problematische schulden. Want om
opvolging te geven aan de maatregelen van dat ibo schulden, maakt het kabinet 75 miljoen per jaar vrij. Ik zeg toch
nog maar één keer voor de zekerheid "per jaar", want
ondanks alle zware bezuinigingen lukt het dit kabinet om
daar 75 miljoen euro voor uit te trekken. Per jaar dus. Dit
stelt ons in staat om extra in te zetten op het voorkomen
en oplossen van schulden.
Maakt u even uw verhaaltje af op dit onderwerp.
Ik vond het een natuurlijk punt.
O, zo klonk het niet bij mij. Maar goed, de heer Dassen.
De heer DassenVoltDank u wel, voorzitter. Dat geeft mij de mogelijkheid om
even terug te gaan naar de menstruatieproductenuitgifte-
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-21
punten. Want inderdaad, op dit moment zijn er ruim 2.400
uitgiftepunten en in december wordt het 2.500ste uitgiftepunt geopend. Het Armoedefonds speelt daar een grote rol
in. 170.000 vrouwen worden daarmee geholpen. Mijn vraag
was tweeledig. In Schotland heb je een landelijk dekkend
systeem. Ik was benieuwd hoe de staatssecretaris daarnaar
kijkt. De andere vraag die ik had gesteld, ging erover dat
we met 1 miljoen extra in staat zijn om in Nederland ook
een landelijk dekkend uitgiftesysteem neer te zetten waarmee nog eens 130.000 vrouwen extra geholpen kunnen
worden. Dat zijn allemaal vrouwen die dan ook mee kunnen
doen met werk, sport, school. Mijn vraag was eigenlijk of
we dat in Nederland ook niet met elkaar moeten realiseren.
Volgens mij bent u ook schriftelijk geïnformeerd over het
Schotse model en anders kom ik daar in de tweede termijn
nog even op terug. Dat was in ieder geval mijn veronderstelling. U vroeg om meer geld aan het kabinet. Daar zullen
we straks denk ik bij de beoordeling van de moties kritisch
naar moeten kijken, want op dit moment staat er volgens
mij acht ton gereserveerd en u vraagt om meer middelen.
Dan moeten we denk ik met elkaar kijken of dat mogelijk is
binnen de bestaande middelen. Of had u een dekkingsvoorstel?
De heer DassenVoltIk had eigenlijk gehoopt dat de staatssecretaris in ieder
geval mee zou gaan in de gedachtegang dat het heel goed
zou zijn als we ook de rest van het land weten te dekken,
omdat we zien dat het een succes is. Ik ben natuurlijk altijd
op zoek naar meer dekking voor verschillende voorstellen.
Maar goed, ik weet ook hoe moeilijk het is om die dekking
op dit moment te krijgen. Ik had dus gehoopt dat de
staatssecretaris er misschien in mee zou kunnen gaan en
dat we zouden kunnen kijken hoe we ertoe kunnen komen
om dat landelijk dekkende systeem beter te maken of dat
er misschien betere manieren zijn om de bestaande middelen, de middelen die we nu hebben, in te zetten. Vandaar
dat ik vroeg naar het Schotse model. Of dat hij misschien
zou willen onderzoeken hoe de investering die we nu doen
de samenleving wellicht een hoop geld kan opleveren,
doordat mensen beter kunnen participeren, wat volgens
de staatssecretaris, zoals ik hem zojuist heb beluisterd in
ieder geval, een heel belangrijk onderdeel is, in plaats van
alleen maar het antwoord terug te geven: waar is uw dekking?
Ik loop nog niet zo heel lang rond in de Kamer, maar ik was
in de veronderstelling dat op het moment dat er voorstellen
worden gedaan waar dekking voor nodig is, de Kamer daar
dan zelf met een voorstel voor komt. Tegelijkertijd, ik ben
de beroerdste niet. Dat gaf ik al aan. Ik wil best met u kijken
hoe we dit dan toch kunnen doen, maar dan zullen we wel
naar de bestaande middelen moeten kijken. Er is structureel
geld gereserveerd vanuit het Armoedefonds. Ik ben het wel
met u eens dat als het efficiënter kan, we dat zeker niet
moeten nalaten. Ik zal in mij tweede termijn, voor zover dat
schriftelijk nog niet gebeurd, nog even reflecteren op dat
Schotse model.
Mevrouw Welzijn vroeg hoe ik ervoor kan zorgen dat
vroegtijdige detectie van schulden en laagdrempelige
hulpverlening gegarandeerd blijven. Het kabinet reserveert
20 miljoen euro vanaf 2025 voor het verbeteren van de
vroegsignalering, en voor laagdrempelige ondersteuning
door bijvoorbeeld vrijwilligersorganisaties is al 2,5 miljoen
euro structureel beschikbaar.
De heer Ceder vroeg of ik bereid ben tot een regulier overleg
met organisaties als SchuldHulpMaatje en Humanitas. Het
goede nieuws is dat het ministerie van Sociale Zaken al
regelmatig overleg voert met vrijwilligersorganisaties als
de organisaties die de heer Ceder zelf noemde. Dat levert
ontzettend waardevolle inzichten op. Gelukkig ontmoet en
spreek ik zelf ook veel verschillende maatschappelijke
organisaties tijdens werkbezoeken. Er zijn heel veel organisaties die goed werk verzetten. Het is helaas niet haalbaar
om met alle organisaties regulier overleg te voeren, zeg ik
dan maar even als bewindspersoon.
De heer Ceder vroeg daarnaast of je met een rijbewijs toegang kunt krijgen tot schuldhulpverlening. Ik werk hieraan
met het wetsvoorstel met betrekking tot de Participatiewet,
door te regelen dat je je bij gemeenten kan melden met een
rijbewijs voor zowel de bijstand als de schuldhulpverlening.
Voorzitter. Dan kom ik bij het blokje participatie en groepen
met een afstand tot de arbeidsmarkt.
Mevrouw WelzijnNSCIk dacht: ik ren alvast deze kant op, ondanks dat ik mijn
spullen niet goed kon vinden. Ik heb een vraag over de
vroegsignalering. Die bedragen kon ik natuurlijk zelf ook in
de begroting lezen. Mijn vraag is of de staatssecretaris kan
ingaan op die goede inzet. Daarvoor heb je natuurlijk ook
lokale partijen nodig, de gemeenten dus. Zij gaan een
ravijnjaar tegemoet. Kunnen we er nog steeds van uitgaan
dat het geoperationaliseerd kan worden? Ik bedoel daarmee
meer dan alleen geld.
Dat is een ingewikkelde vraag om alleen vanuit het ministerie van Sociale Zaken te beantwoorden. Uiteindelijk overleggen we in een veel breder overleg tussen Rijk en
gemeenten met de medeoverheden welke taken en knaken
er uiteindelijk voor gemeenten beschikbaar zullen moeten
zijn om de taken uit te voeren die wij van hen verlangen.
Dat gaat veel verder dan alleen armoedebestrijding. Ik kan
wel aangeven dat wij voor de laagdrempelige ondersteuning van die vrijwilligersorganisaties in ieder geval gewoon
structureel 2,5 miljoen hebben gereserveerd.
Voorzitter. Dan kom ik bij het blokje participatie van groepen
met een afstand tot de arbeidsmarkt. Ik zei het al eerder:
werk is voor mensen de beste manier om mee te doen.
Werk is namelijk veel meer dan een inkomen. Werk helpt
om sociale contacten op te doen en een bijdrage te leveren.
Daar hebben mensen in de samenleving ontzettend veel
baat bij. Daarom maak ik me er hard voor dat mensen mee
kunnen doen en niet onnodig langs de zijlijn staan. Dat is
namelijk ontzettend zonde voor die mensen zelf, maar ook
voor ons als samenleving. Dat vraagt er dan ook om dat
we kijken naar wat mensen wel kunnen. Het vraagt ook om
regelingen die bij mensen passen in plaats van andersom.
We werken hier hard aan, bijvoorbeeld door het verbeteren
van de Participatiewet. Die wordt op dit moment namelijk
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-22
als complex ervaren, waardoor hij participeren belemmert
in plaats van bevordert. Dat moet eenvoudiger. Er zijn veel
te veel loketten waar mensen moeten aankloppen voor
hulp. Mensen zitten er gewoon niet op te wachten om eerst
uit te moeten zoeken waar ze heen moeten om te vragen
om hulp.
FNV en de gemeenten goed van gedachten wisselen daarover, voordat ik die stap verder met u zet, zo van: we moeten het op deze manier financieel gaan regelen. Maar het
principe dat mensen aan het werk moeten gaan en het liefst
ook dat zij in een reguliere baan terechtkomen, deel ik volledig met de heer Van Kent.
Mevrouw Lahlah vroeg ook naar mensen die vastzitten in
de Participatiewet, waaronder de jonggehandicapten. Ik
vind het belangrijk dat iedereen mee kan doen in onze
samenleving. Niet iedereen in de Participatiewet kan betaald
werken. Soms ook niet op de langere termijn. De wet gaat
hier wel van uit. Daarom ontbreekt op dit moment voor
sommige mensen het perspectief op meedoen. Dit kaart
OCTAS ook aan. Bij de herziening van de Participatiewet
zal ik kijken naar de positie van jonggehandicapten en
mensen die door een chronische ziekte niet aan het werk
kunnen. Samen met gemeenten en andere partijen werk ik
daarom opties uit om dit te verbeteren.
We hebben oog voor mensen die extra hulp nodig hebben
op de arbeidsmarkt, bijvoorbeeld voor de mensen met een
arbeidsbeperking die vallen onder de banenafspraak. Ik zei
het al eerder: we moeten echt beter kijken naar wat mensen
wel kunnen. Naar aanleiding van het FNV-pamflet vroegen
mevrouw Lahlah en meneer Van Kent naar een recht op
werk voor mensen met een arbeidsbeperking. Laat ik dit
zeggen: ik vind het onacceptabel als deze mensen aan de
kant staan en dat deze mensen geen regulier werk kunnen
vinden, niet beschut werk. En een recht op werk ... Voor
andere doelgroepen is voor mij nog niet duidelijk hoe de
FNV dat recht op werk precies voor ogen heeft. Meneer Van
Kent heeft hierover al wat leesvoer aangedragen. Dat ga ik
uiteraard tot me nemen. Maar over dit voorstel zou ik eerst
graag op korte termijn met de FNV zelf van gedachten
wisselen, voordat ik daar allerlei uitspraken over ga doen
in de Kamer. Ook omdat er waarschijnlijk sprake zal zijn
van financiële gevolgen. Daar moet natuurlijk wel dekking
voor zijn.
De heer Van KentSPIk ga ervan uit dat de staatssecretaris het met de SP eens
is dat iedereen die kan werken, ook de kans moet krijgen,
en dat het onbestaanbaar is dat er nu geld naar gemeenten
gaat waar vervolgens geen gebruik van wordt gemaakt om
deze mensen te begeleiden of een plek te bieden. Ziet de
staatssecretaris dat probleem? Vindt de staatssecretaris
ook dat het geld dat bedoeld is voor mensen met beschutte
plekken, maar vooral ook voor de begeleiding naar reguliere
banen, jobcoaching of de ondersteuning van mensen die
onder die banenafspraak vallen, daar ook voor gebruikt
moet worden? Vindt de staatssecretaris met de SP dat we
dat moeten gaan organiseren met elkaar?
We vinden elkaar in ieder geval in het principe dat iedereen
aan het werk gaat, het liefst in een reguliere baan. Het is
nu wel zo dat we heel veel geld — het wordt nu misschien
een beetje technisch — hebben geoormerkt met SPUK's en
dat soort zaken. Daar willen we volgens mij ook deels vanaf,
omdat we het makkelijker willen maken voor gemeenten
om uiteindelijk die gelden aan te vragen. Ik gaf zojuist ook
al aan dat het aan de ene kant fijn is dat gemeenten maatwerk hebben, maar daardoor ontstaan ook verschillen. Die
kunnen ook hierin ontstaan. Ik wil dus eerst samen met de
De heer Van KentSPIk heb voorbeelden genoemd uit Pekela en Apeldoorn,
waarbij SP-wethouders geld van de begroting dat eigenlijk
bestemd is voor andere zaken, gebruiken om wel dit soort
plekken te realiseren. Het is natuurlijk heel erg gek dat er
andere gemeenten zijn die hetzelfde geld krijgen van het
Rijk, maar helemaal niks organiseren. Vindt de staatssecretaris ook niet dat we die afspraak moeten gaan maken met
de gemeenten? Vindt hij niet dat we moeten zeggen: er is
geld beschikbaar om mensen te begeleiden, te ondersteunen of een plek te bieden, maar dan maken we wel de
afspraak dat dat vervolgens ook gebeurt? En als je dat als
gemeente dan niet doet, dan wordt het geld dat dan overblijft, gebruikt voor de gemeenten die wel die inzet hebben.
Hier komen we dus in de uitvoering terecht. Daarvoor wil
ik echt eerst met de gemeenten om tafel. Ik kan nu heel
stoer zeggen: dat gaan we regelen en elke gemeente moet
het zo doen. Maar daarmee regelen we misschien weer het
hele systeem dicht, waardoor mensen uiteindelijk niet aan
het werk komen. Dan hebben we eigenlijk niet wat we willen, namelijk dat mensen die nu langs de zijlijn staan, uiteindelijk in een reguliere baan terechtkomen. Dus ja, ik ga
dit gesprek graag aan met FNV en, in een later stadium,
eventueel ook met gemeenten. Ik vermoed namelijk dat er
misschien ook nog wel een financiële dekking bij komt kijken. Dat ga ik gewoon niet nu hier toezeggen. Ik kan wel
toezeggen dat ik daar verder over in gesprek wil gaan.
Voorzitter. Ik ben niet voor de herinvoering van de Wet
sociale werkvoorziening … Nee, ik sla nu één stukje over.
Excuus.
Zoals ik wel zojuist al aangaf in het antwoord bij de heer
Van Kent, is het voor andere doelgroepen nog onduidelijk
hoe de FNV dat recht op werk precies voor ogen ziet.
Meneer Van Kent heeft hiervoor wat leesvoer aandragen.
Maar laat ik vooropstellen dat ik niet voornemens ben om
de herinvoering van de Wet sociale werkvoorziening door
te voeren. Ik wil namelijk dat zo veel mogelijk mensen bij
reguliere werkgevers aan de slag gaan, wat ik zojuist ook
al aangaf. Ik wil kijken hoe we het stelsel van werk en
inkomen eenvoudiger kunnen maken, ook voor mensen
met een arbeidsbeperking. Daarom herzien we de Participatiewet en werken we aan een toekomstvisie voor de
banenafspraak.
Mevrouw Rikkers vroeg naar het niet halen van de doelstelling van die banenafspraak door de overheid. De overheid
heeft inderdaad een grote verantwoordelijkheid om die
25.000 banen te realiseren. Ik vind het dan ook ontzettend
teleurstellend dat dat ons nog niet gelukt. Ik blijf mij, overigens samen met de minister van Binnenlandse Zaken,
daarvoor inzetten. De opgave voor de overheid is relatief
groter dan voor de markt. Dat komt doordat de overheid
ook veel werkzaamheden uitbesteed aan diezelfde markt
en die banen tellen dan weer niet mee voor de doelstelling
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-23
van de overheid. Maar ze zijn er wel. Ook zien we dat het
met name in het onderwijs en bij universitair medische
centra moeilijk is om voldoende banen te realiseren. In deze
sectoren gelden namelijk bevoegdheidseisen, zoals de lesbevoegdheid. Nog dit jaar zal de minister van BZK u verder
informeren over de resultaten van de verschillende overheidssectoren.
Mevrouw Welzijn vroeg waar mensen in de banenafspraak
op terugvallen als werken toch niet lukt. In het kader van
Simpel Switchen zijn we bezig met hoe we de overgangen
beter kunnen laten verlopen. Dat gaat bijvoorbeeld om van
beschut werk naar de banenafspraak, maar ook weer terug,
als het toch niet lukt. Samen met ondernemers blijven we
oog houden voor wat mensen kunnen bijdragen aan onze
maatschappij. Daarvoor is een goede ondersteuning vanuit
gemeenten en sociaal ontwikkelbedrijven nodig.
Mevrouw Lahlah vroeg naar meer ruimte voor die sociaal
ontwikkelbedrijven. Deze bedrijven spelen een belangrijke
rol in werken toch mogelijk maken voor mensen met een
afstand tot de arbeidsmarkt. We zetten de komende jaren
dan ook forse stappen om de infrastructuur van sociaal
ontwikkelbedrijven verder te versterken. Zo bevorderen we
onder andere beschut werk. Daarbij gaat het de komende
tien jaar om ruim 1 miljard euro extra en structureel gaat
het om 100 miljoen per jaar. Dit is de grootste investering
op dit gebied in jaren. Het kabinet investeert ondanks de
bezuinigingen dus fors. We verwachten dat gemeenten en
sociaal ontwikkelbedrijven ook bijdragen aan een betaalbare
infrastructuur. Hierover ben ik in gesprek met de gemeenten
en sociaal ontwikkelbedrijven.
Mevrouw Lahlah en de heer Ceder vroegen naar de cao
voor mensen in deze sociaal ontwikkelbedrijven, de zogenaamde cao Aan de Slag. Het is de verantwoordelijkheid
van het Rijk dat gemeenten uiteindelijk voldoende mogelijkheden hebben om mensen aan het werk te helpen en te
houden. Maar deze cao — dat wil ik hier toch maar zeggen
— valt daar niet onder. De cao is een initiatief van
gemeenten en vakbonden. Zij hebben deze cao afgesproken.
Het Rijk is hierin geen partij. Tegelijkertijd sta ik open voor
het gesprek. Dat deden we in de afgelopen periode en dat
zullen we ook blijven doen. Ik streef ernaar om dit gesprek
met de VNG en Cedris nog dit jaar te vervolgen.
Mevrouw Lahlah had een voorstel voor het automatisch
toekennen van de individuele inkomenstoeslag.
Een vraag nog van de heer De Jong op dit punt.
De heer Léon de JongPVVEven over dit cao-verhaal. Ik begrijp helemaal waar dat ligt.
Maar begrijp ik goed dat de staatssecretaris, op het moment
dat hij ziet dat die gesprekken niet helemaal lekker lopen
en dat het een bepaalde kant opgaat en ze er niet uitkomen,
zoals weleens eerder is gebeurd, zich dan wel in de positie
weet dat hij daarin een faciliterende of een begeleidende
rol zou kunnen spelen? Zo kunnen de partijen aan tafel
blijven zitten om uiteindelijk voor mekaar te krijgen dat
mensen in de sociale werkplaatsen gewoon een goede cao
krijgen. Lees en hoor ik hem op die manier goed?
Zeker. Ondanks dat we in eerste aanleg niet een partner
zijn in deze cao, zal ik, op het moment dat dit van ons
gevraagd wordt, of ook ongevraagd op het moment dat ik
denk dat dit kan helpen, altijd de partijen bij elkaar brengen.
Mevrouw Lahlah had een voorstel voor het automatisch
toekennen van de individuele inkomenstoeslag. De
gemeente kan deze toeslag toekennen aan inwoners met
een langdurig laag inkomen, zonder uitzicht op verbetering.
Hoe sympathiek dit voorstel ook lijkt: ik kan dit niet steunen.
Het automatisch uitkeren van de individuele inkomenstoeslag vindt dit kabinet onwenselijk. Er vindt dan namelijk
geen individuele beoordeling meer plaats. Zo wordt niet
meer meegewogen of er nog mogelijkheden zijn voor
individuele personen om het inkomen te verhogen, maar
ik wil wel kijken — misschien had mevrouw Lahlah al verwacht dat er een komma zat na deze zin — hoe we de
inkomensvoorziening in de Participatiewet eenvoudiger en
toegankelijker kunnen maken.
Ik kom nu bij de heer Dassen, dus dit is misschien …
Een vreemde dans. Mevrouw Lahlah.
Mevrouw LahlahGroenLinks-PvdAIk vind de reactie van de staatssecretaris op dit punt wel
wat teleurstellend. Bovendien klopt die ook niet als het
erover gaat dat er zonder aanvraag niet meer getoetst kan
worden op inkomensverbetering. Dat is gewoon feitelijk
onjuist, want ook zonder aanvraag kunnen gemeenten
toetsen op inkomensverbetering met de gegevens die zij
al tot hun beschikking hebben. Het gaat nu juist om een
groep die langdurig onder het bestaansminimum zit. Het
is niet voor niks dat er dan een individuele inkomenstoeslag
is, omdat je dus langdurig, meer dan drie jaar, niet hebt
kunnen sparen voor grote uitgaves. Dus als deze regeling
al niet ambtshalve toegekend kan worden, wat zegt dat dan
over de ambities van deze staatssecretaris als het gaat om
de vereenvoudigingsagenda? Is de staatssecretaris niet
eens bereid om drie woorden — want daar het gaat om:
om drie woorden — te schrappen uit de P-wet? Of moeten
we dan constateren dat de vereenvoudigingsagenda
eigenlijk een wassen neus is?
Ik heb aangegeven dat we juist wel willen kijken hoe we de
Participatiewet eenvoudiger kunnen maken, maar ik weiger
me erbij neer te leggen om aan de voorkant te zeggen wat
een individu allemaal niet meer kan. Daarom vind ik het zo
belangrijk en vindt het kabinet het zo belangrijk dat we toch
telkens blijven kijken naar wat er wel kan vanuit het individu.
Ook daar zullen we bij de Participatiewet echt nadrukkelijk
oog voor blijven hebben, want er is niets zo asociaal als
mensen langs de zijlijn laten staan.
Mevrouw LahlahGroenLinks-PvdAIk vind het heel leuk en ik vind het echt hele mooie woorden,
maar dat is echt geen antwoord op mijn vraag. De vraag is
of je in het kader van vereenvoudiging en versimpeling de
bureaucratie kan verminderen. Dat geldt in het bijzonder
voor deze groep. Is de staatssecretaris daartoe bereid? Dat
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-24
is mijn punt, en daar zou ik graag antwoord op hebben. En
… Nou, ik wacht even het antwoord daarop af.
Kijk, het kabinet kan natuurlijk altijd meekijken op het punt
van uw laatste woorden: minder bureaucratie en minder
regelgeving. Ik kan u best toezeggen dat we er bij de nieuwe
Participatiewet kritisch naar gaan kijken of we dat eenvoudiger kunnen maken. Tegelijkertijd blijf ik toch zeggen dat
we echt willen uitgaan van wat een individu wél kan. Maar
nogmaals, ik wil best kritisch bekijken of we de bureaucratie
en regelgeving in de Participatiewet minder kunnen maken.
Dat lijkt mij altijd een gezond streven. Laten we dat bij de
verdere uitwerking van de Participatiewet dan ook met
elkaar oppakken.
Mevrouw LahlahGroenLinks-PvdAMag ik nog een punt van orde maken, niet per se op dit
punt? Ik was het net even aan het nazoeken: in de armoededefinitie wordt vermogen wel meegenomen, maar schulden
niet. De staatssecretaris zei dat schulden wel degelijk
gedeeltelijk worden meegenomen, maar dat is dus niet zo.
Ik zou dus graag nog een reactie op mijn vraag willen,
eventueel in de tweede termijn.
voor moet zó veel ingevuld worden, daar komt zo'n
papierwinkel bij kijken en er zijn zó veel loketten … Een
ondernemer zei laatst tegen mij: ik vind het eigenlijk
gewoon "lokettengek". Dat is eigenlijk wel een mooi woord.
Zo wordt de manier waarop wij regelingen hebben opgesteld door het bedrijfsleven ervaren. Dat maakt ook dat ik
denk dat er nog heel veel winst te behalen valt zonder dat
er heel veel meer geld bij moet.
Mevrouw LahlahGroenLinks-PvdAMag ik nog even terugkomen op de cao Aan de Slag en de
forse investering die wordt gedaan in de sociaal ontwikkelbedrijven? Overigens waren die 100 miljoen een investering
van vorige kabinetten. Dat werd gezien als een start. Ik hoop
dus dat deze staatssecretaris niet hierbij stopt. Ik zou toch
nog even verduidelijkt willen zien wat de staatssecretaris
nou precies bedoelt als hij zegt dat hij niet verantwoordelijk
is. Volgens mij zou de staatssecretaris als stelselverantwoordelijke al actie moeten ondernemen, dus niet alleen maar
in woorden, maar in daden. Ik zou toch graag de toezegging
of de garantie willen dat hij juist als stelselverantwoordelijke
wel regie gaat nemen om ervoor te zorgen dat die cao blijft
bestaan, zeker op het moment dat het spaak loopt tussen
gemeentes en de bonden.
Ik zal even nagaan hoe het precies zit. In mijn veronderstelling heeft het Nibud in de nieuwe armoededefinitie wel een
deel van de schulden meegenomen. Maar ik zal dat voor
de zekerheid even nagaan.
Mevrouw Lahlah heeft gelijk dat wij stelselverantwoordelijk
zijn. Wat ik heb aangegeven, is dat de cao in principe wordt
afgesloten tussen de gemeenten en, in dit geval, de sociaal
ontwikkelbedrijven. Het is een afspraak tussen die twee
partijen. De rijksoverheid is in die zin dus geen partij.
De heer Léon de JongPVVWe zien vaak dat werkgevers wel bereid zijn om mensen
met een afstand tot de arbeidsmarkt in dienst te nemen. Ze
zijn echt wel bereid om daar hun steentje aan bij te dragen
om zo voor een deel de enorme tekorten op de arbeidsmarkt
op te vangen. Dat is ook in het belang van de mensen zelf
die graag willen werken. Maar heel vaak weten ze niet welke
middelen ze daarvoor kunnen gebruiken of lopen ze tegen
bepaalde drempels aan, en omdat ze zo druk zijn, pakken
ze dit dan eigenlijk niet meer verder op. Wat kan de staatssecretaris doen om werkgevers, mkb'ers en anderen meer
kennis te laten maken met de tools die ze hebben en de
financiële gereedschapskistjes die er zijn, opdat zij de
mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, de arbeidsgehandicapten en anderen, in de organisatie een plek kunnen
geven?
Het punt dat de heer De Jong schetst, is heel terecht. Niet
alleen voor de mensen die de toeslagen aanvragen, maar
ook voor bedrijven die heel graag mensen aan het werk
willen helpen, hebben wij gewoon met elkaar een heel
ingewikkeld systeem opgetuigd. En dat is nou precies wat
we met de nieuwe Participatiewet veel beter en veel eenvoudiger willen maken. Ik hoop ook echt dat we daarbij
grote stappen kunnen zetten en niet alleen het laaghangend
fruit plukken. Bij de Participatiewet zullen we dus zeker aan
de werkgevers vragen wat we kunnen veranderen, opdat
uiteindelijk gewoon meer mensen aan het werk gaan. Ook
tijdens de werkbezoeken die ik afleg, zeggen heel veel
ondernemers tegen mij: ik zou het wel willen, maar daar-
Mevrouw LahlahGroenLinks-PvdAIk zie toch best wel een opvallende terughoudendheid bij
deze staatssecretaris. Als het gaat om de vereenvoudigingsagenda, dan lijkt hij er de mond vol van te hebben, maar is
schrappen te veel werk. Als het aankomt op de armoededefinitie, dan is dat niet zijn definitie. En nu gaat het over het
nemen van de regie als stelselverantwoordelijke. Ik zou
toch graag willen dat hij in ieder geval voor het voorjaarsreces terugkomt met de resultaten daarvan.
Ik heb het zojuist ook al aangegeven: ondanks dat het Rijk
bij deze cao geen onderhandelingspartner is, willen wij er
wel degelijk voor zorgen dat de partijen bij elkaar aan tafel
blijven zitten, als dat helpt. Dat heb ik zojuist ook in mijn
antwoord aan de heer De Jong aangegeven. Maar wij zijn
nadrukkelijk geen partner in deze cao. Wij zijn niet de
onderhandelingspartner aan tafel. Ik kan het gewoon niet
mooier maken.
Mevrouw LahlahGroenLinks-PvdAMijn vraag is nu specifiek: kunt u ons voor het voorjaarsreces informeren over deze ontwikkelingen?
Zeker. Ja, als dat helpt, dan zal het Rijk daarbij aan tafel
blijven zitten. Die gesprekken voeren we al en die blijven
we voeren. Het lijkt mij een kleine moeite om de Kamer
ervan op de hoogte te houden hoe die gesprekken vorderen.
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-25
Prima. Ik hoop dat de staatssecretaris kan afronden.
Wel dit kopje, voorzitter. De heer Dassen vroeg naar Het
Bouwdepot, en ook mevrouw Lahlah refereerde daaraan.
Via Het Bouwdepot ontvangt een jongere een periodiek
geldbedrag van de gemeente als algemene inkomensondersteuning. De landsadvocaat stelt dat dit een vormgeving
van inkomensbeleid is, wat is voorbehouden aan het Rijk.
De Participatiewet biedt gelukkig al wel ruimte voor maatwerk om jongeren in een kwetsbare positie te helpen, bijvoorbeeld richting werk of een opleiding, of met financiële
ondersteuning indien de ouders niet in beeld zijn. Ik ben
met de stichting Het Bouwdepot en met verschillende
gemeenten in gesprek over hoe kwetsbare jongeren binnen
de kaders van de Participatiewet geholpen kunnen worden.
In het wetsvoorstel Participatiewet in balans zitten voorstellen die gemeenten meer ruimte geven om jongeren in een
kwetsbare positie te ondersteunen.
Voorzitter. Ik kom bij het laatste blokje: kinderopvang. Het
helpt ons allemaal als iedereen de ruimte krijgt om bij te
dragen. Ik gaf het eerder aan: daar helpt de kinderopvang
enorm bij, want daardoor kunnen ouders zorgen en werken.
We zetten de komende jaren stappen richting een eenvoudiger en toekomstbestendiger stelsel met bijna gratis kinderopvang en meer zekerheid voor werkende ouders, zodat
zij hun bijdrage kunnen blijven leveren door te werken. Dit
vereist ook dat mensen voelen dat het loont om te werken.
Daar doen we veel aan met dit nieuwe stelsel, want door
de hoge en inkomensonafhankelijke vergoeding wordt het
voor ouders aantrekkelijker om een of meer dagen extra te
werken. Ook vorderen we in het nieuwe stelsel niet meer
terug bij de ouders. In 2025 zetten wij een eerste stap met
een hogere tegemoetkoming in de kosten voor kinderopvang. Hierdoor dalen de kosten voor de meeste werkende
ouders.
De heer Vijlbrief heeft gevraagd naar het tijdpad voor de
invoering van de gratis kinderopvang en de mijlpalen en
belemmeringen die daarbij horen. Het kabinet wil zo snel
mogelijk met het nieuwe stelsel aan de slag en het ook
doorvoeren, en daarbij de kinderopvangtoeslag afschaffen.
Uw Kamer heeft hier kortgeleden een brief over gehad.
Daarin schetst het kabinet de uitwerking van het hoofdlijnenakkoord en de keuze voor een beoogde uitvoerder, en
dat is — dat zal u niet ontgaan zijn — Dienst Toeslagen. De
volgende stap is om een praktisch werkbaar stelsel te
maken. Dat doen we in nauwe samenwerking met diezelfde
Dienst Toeslagen en andere uitvoerders. Hiervoor starten
we op dit moment de verkennende fase. Het nieuwe stelsel
is een grote opgave. Dit raakt ouders, de sector en de uitvoerder. We moeten dit dus niet alleen maar snel doen,
maar ook zorgvuldig. Deze verkenning ronden we af in 2025,
en dan volgt er een weegmoment en kunnen we meer
zeggen over de uiteindelijke haalbaarheid van de invoeringsdatum. De volgende mijlpaal is om volgend jaar het wetsvoorstel in de internetconsultatie te brengen, want zo houden we met elkaar het tempo erin. En zoals bij elke verbouwing kent ook de hervorming in de kinderopvang risico's.
Belangrijk hierbij is natuurlijk hoe de vraag naar de kinderopvang zich zal ontwikkelen, want ook tegen die achtergrond met een krappe arbeidsmarkt kan het leiden tot
prijsstijgingen en wachtlijsten, en daarmee kan de toegankelijkheid van de kinderopvang onder druk komen te staan.
Om dat te voorkomen, moet het aanbod kunnen meegroeien
met de vraag. Daarom verkent het kabinet de mogelijke
maatregelen om de risico's te beperken. Denk bijvoorbeeld
aan het arbeidsmarktbeleid en gemeentelijke regelingen,
maar ook aan het ondersteunen van kinderopvangorganisaties in de transitie, en aan de stappen van hoe we toegroeien naar die uiteindelijk inkomensonafhankelijke vergoedingen. Al deze maatregelen kunnen budgettaire
gevolgen hebben. Daarom moeten we daar in het voorjaar
goed met elkaar naar kijken.
Mevrouw Van Dijk heeft gevraagd wat ik ga doen om de
arbeidsparticipatie in de kinderopvang te vergroten. Allereerst wil ik samen met de sector het personeelstekort
terugbrengen. Dat doen we op drie manieren. Ten eerste:
nieuwe medewerkers aantrekken. Ten tweede, minstens
net zo belangrijk: het huidige personeel behouden en het
ook stimuleren — en daaraan hebben velen van u vandaag
al gerefereerd — om meer uren te gaan werken. Want we
stimuleren de instroom en de doorgroei met het ontwikkelpad kinderopvang, en daarin komt volgend jaar een tijdelijke
subsidie beschikbaar voor scholing van personeel. Ook
bieden we kansen aan werkzoekenden zonder relevante
ervaring, via de subsidie voor groepshulpen. Dit verlicht
de werkdruk van pedagogische professionals. De sector,
tot slot, spant zich ervoor in om extra mensen aan te trekken
zoals zijinstromers. Ook dat ondersteunen wij. Daarnaast
draait de sector mee in het Nationaal Groeifondsproject,
om te kijken hoe mensen zo veel mogelijk uren kunnen
werken. Ik blijf samen met de sector kijken naar nieuwe
manieren om het personeelstekort aan te pakken. Kwaliteit
en de veiligheid van kinderen blijven hierbij altijd prioriteit.
Tegelijkertijd zijn personeelstekorten een breder maatschappelijk probleem en helaas kan ik de tekorten dan ook niet
helemaal wegnemen.
Voorzitter. Hiermee ben ik aan het einde van mijn inbreng.
Gewaardeerd. Mevrouw Zeedijk. Pardon, mevrouw Welzijn.
Mevrouw WelzijnNSCZeedijk is ook een mooie naam.
Ja, die komt me ook ergens bekend van voor.
Mevrouw WelzijnNSCIk heb twee vragen. Eén. Ik had over het ESF+ gevraagd:
hoe kunnen wij dat als Kamer volgen en welke prioriteit
krijgt het systeemherstel dat nodig is binnen het SZWdomein in relatie tot de ICT-problematiek bij de Belastingdienst? Kan ik daar nog een antwoord op krijgen?
Mijn tweede vraag gaat over het laatste blokje. Ik zat aandachtig te luisteren en ik hoopte dat het woord "gastouder"
zou vallen, want ik ben heel benieuwd, zeker gezien de
personeelskrapte die er is, hoe we mensen die daar interesse in hebben, ontzettend gaan motiveren, helpen en
ondersteunen om dat prachtige werk te kunnen doen.
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-26
Laat ik beginnen met die eerste vraag. Als het goed is, heeft
u daar schriftelijk antwoord op gehad. Ik doe het nu even
uit mijn hoofd. We zullen de Kamer hier twee keer per jaar
over informeren. Als het goed is heeft u dat antwoord
schriftelijk gekregen en anders kom ik daar in de tweede
termijn nog even op terug, maar ik ben er vrij zeker van dat
u dat antwoord schriftelijk heeft ontvangen.
De gastouderopvang is natuurlijk ook ontzettend belangrijk
in deze hele stelselherziening. Ik heb het tijdpad willen
schetsen zonder daarbij een onderscheid te maken in wat
ik zwaarder of belangrijker acht, want met name in de
krimpregio's, of buiten de Randstad — laat ik het zo zeggen
— is de gastouderopvang van essentieel belang. Daar
hebben we in het debat ook met elkaar over gesproken.
Ook daarvoor geldt: hoe zorgen we ervoor dat mensen die
nu gastouder zijn, dat ook willen blijven? Dat is uiteindelijk
het belangrijkste. We zien daar een groot verloop en dat
moeten we met elkaar keren. We moeten de gastouders
uiteindelijk wel weten te overtuigen van dit beroep en, meer
nog dan van het beroep, van de warmte die erbij komt kijken
om dit daadwerkelijk te willen doen. Om die reden zijn we
met wetgeving gekomen die maakt dat er nog meer professionaliteit van uitgaat. Heel veel gastouders doen het al
goed, maar we hadden met elkaar geen ondergrens voor
de kwaliteit vastgesteld. Daarvoor hoop ik nu met wetgeving, uiteindelijk ook bij de Eerste Kamer, te komen, zodat
het beroep aantrekkelijker wordt en het uitnodigender is
om gastouder te worden.
De heer VijlbriefD66Ik heb nog één interruptie over en we zijn aan het einde,
dus ik ga het volgende toch eens vragen aan de staatssecretaris. Hij schetst het tijdpad. Hij zei iets over de beschikbaarheid van arbeid. Is er ook behoefte aan de beschikbaarheid
van kapitaal in de kinderopvang? Nou is er deze week een
motie aangenomen met de strekking dat er geen private
equity in de kinderopvang mag komen; ik weet niet hoe het
precies was geformuleerd. Wij waren er in ieder geval
tegen, en niet omdat ik nou zo'n enorme fan ben van private
equity op zich, maar ik dacht: we moeten er alles aan doen
om ervoor te zorgen dat het aanbod van kinderopvang echt
op gang komt, op stoom komt. Hoe ziet de staatssecretaris
dat? Denkt hij dat dit belemmerend is?
Een terechte vraag, denk ik. Laat ik vooropstellen dat ik de
motie goed ga bestuderen. Ondanks de gevoelens in de
Kamer over private equity, want die ken ik — die spelen
overigens breder dan alleen bij de kinderopvang — denk
ik dat we ons wel moeten realiseren dat er bijvoorbeeld
langere wachtlijsten kunnen ontstaan als private equity niet
in de sector toegepast mag worden. Ik zie dus ook echt
nadelen aan die motie, maar het is wel een aangenomen
Kamermotie. Ik ga die dus eerst goed bestuderen, maar als
er voor een grote stelselherziening mogelijk grote gevolgen
zijn, zal ik dat zeker met uw Kamer delen en dan zal ik daar
uiteraard ook in het kabinet, in de ministerraad, nog een
gesprek over moeten hebben.
De heer AartsenVVDMijn vraag gaat ook over die stelselhervorming. Ik denk dat
heel veel jonge ouders in de werkende middengroepen
volgend jaar heel blij zullen zijn om het verschil te zien
tussen dit jaar en volgend jaar. Een groot gedeelte van de
kinderopvangkosten die mensen maken om te mogen blijven werken, hakt er bij heel veel mensen netto hard in; dat
zien wij hier allemaal niet. Ik ben blij dat de staatssecretaris
en het kabinet dit doen. Ik heb een vraag over de risico's
van die grote stelselhervorming. De staatssecretaris geeft
aan: we gaan in volle vaart door, maar er bestaan natuurlijk
risico's. Is hij dan bereid, op het moment dat die risico's
zich voordoen, om voor de tussenliggende periode niet al
die werkende ouders op nul te laten staan, maar bijvoorbeeld te kijken naar eenzelfde infaseringspad als dat waarvoor is gekozen voor 2025, zodat je uiteindelijk binnen het
bestaande stelsel zo veel mogelijk naar een inkomensonafhankelijk stelstel groeit, in plaats van dat er gelden verloren
gaan? Is de staatssecretaris daartoe bereid?
Ja, daar ben ik toe bereid. Ik denk dat het belangrijk is om
te schetsten dat ik optimistisch ben, maar tegelijkertijd ook
realistisch. Dat heb ik in de Kamer ook aangegeven bij de
kinderopvang: als er aanleiding is om te denken dat het
tijdpad toch te ambitieus is en we er misschien extra stappen in moeten bouwen, moeten we daar ook gewoon eerlijk
over zijn. Ik denk dat we daarover met elkaar in het voorjaar
meer duidelijkheid kunnen scheppen. Tegelijkertijd staan
op dit moment alle signalen nog gewoon op groen. Ik denk
dat ik een waardeloze staatssecretaris zou zijn als ik zei: dan
gaat mijn voet van het gaspedaal. Want iedereen ziet de
noodzaak van de vereenvoudiging van het stelsel, nog los
van dat het geld inderdaad bij de middeninkomens
terechtkomt, die nu vaak aan de keukentafel het gesprek
hebben van: ja, die dag extra werken loont niet, want als ik
mijn kind naar de kinderopvang moet brengen, ben ik het
weer kwijt. Daar zit ook het heel belangrijke element in dat
het stelsel gewoon heel complex was. Het moet gewoon
een stuk eenvoudiger. Dus de motivatie om dit te blijven
doen, ook in het tempo dat we met elkaar hebben vastgesteld, heb ik nog steeds. Mocht daar aanleiding toe zijn,
dan neem ik daarin het punt dat u zojuist hebt aangedragen
zeker mee.
De heer AartsenVVDIk ben blij om te horen dat het geld binnen de kinderopvang
blijft en vooral dat het voor de werkende ouders beschikbaar
blijft, als back-upscenario, zo noem ik het maar even. Je
wilt niet dat ouders in onzekerheid blijven zitten. Dus ik
vraag aan de staatssecretaris, mocht hij de beslissing
nemen dat het toch wordt uitgesteld, om dan direct aan te
geven wat het terugvalscenario dan is, volgens de suggestie
die ik gedaan heb.
Ik denk dat het verstandig is, mocht er onverhoopt toch een
kink in de kabel komen en het minder vlot gaan dan we met
elkaar denken, dat we dan meteen duidelijkheid scheppen
over de vraag hoe we de lange termijn voor ons zien. Ook
vanuit de sector worden er hele grote investeringen
gevraagd. Het laatste wat wij willen, is dat de sector onzeker
is over wat de overheid precies gaat doen. Op het moment
dat er onverhoopt toch een tegenslag is, moeten we denk
ik met elkaar en samen met de sector bekijken wat dan wel
haalbaar en realistisch is en hoe die termijn eruitziet.
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-27
Mevrouw Welzijn nog.
Mevrouw WelzijnNSCIk heb die schriftelijke reactie kennelijk gemist, maar in ieder
geval dank. Ik ben heel blij om te horen dat we twee keer
per jaar op de hoogte worden gesteld. Dan staat nog die
andere vraag open. Misschien zit het antwoord daarop in
de schriftelijke beantwoording. Ik beeld mij in dat straks de
klok 2028 slaat en dat alle departementen in de rij staan bij
de Belastingdienst, hopende dat ze de eerste mogen zijn
bij wie de stelselwijziging door kan gaan. Ik wil natuurlijk
heel graag dat SZW enigszins voorin die rij staat. De vraag
is dus: welke prioriteit in die rij krijgen de systeemoplossingen die wij zoeken binnen SZW en waar wij de Belastingdienst voor nodig hebben?
Dit kan ik heel moeilijk beantwoorden, omdat u zelf al
schetst dat de Belastingdienst waarschijnlijk heel veel aanvragen krijgt. Ik kan die prioritering als staatssecretaris van
SZW heel lastig aangeven. Ik stel voor dat we daar schriftelijk op terugkomen of dat u die vraag aan de staatssecretaris
Toeslagen stelt. Ik kan dat hier onmogelijk aan u meegeven.
De heer DassenVoltIk wil nog heel graag even op het Bouwdepot reageren. De
staatssecretaris gaf net aan dat hij in gesprek is met de
Stichting het Bouwdepot en dat hij ook met de gemeenten
in gesprek is. Wat ik daarvan begrijp, is dat er één gesprek
heeft plaatsgevonden met de stichting, waarin is aangegeven dat het niet kan, en dat er richting de gemeenten alleen
maar is gecommuniceerd: wat jullie nu doen, kan niet. Mijn
vraag aan de staatssecretaris is: is dat inderdaad de teneur
van de gesprekken?
Dat is inderdaad een deel van de gesprekken. Het andere
deel van het gesprek is dat wij ook kijken naar hoe we binnen de kaders van de Participatiewet daar toch ruimte
kunnen bieden. Die ruimte denken we te zien.
De heer DassenVoltWat wij terugkrijgen, is dat vooral het eerste gedeelte
besproken wordt. Dat is volgens mij ook de brandbrief die
vanuit verschillende gemeenten is gestuurd: "We hebben
een aanpak. Die werkt. Dat is een manier om kwetsbare
jongeren te ontzorgen, om ervoor te zorgen dat zij uiteindelijk in staat zijn om die financiële stress weg te nemen, om
te zorgen dat ze weer een diploma kunnen halen of aan het
werk kunnen gaan of een huis kunnen vinden". Dat duurt
een jaar en wordt gezien als ontzorgen, niet als inkomensondersteuning. Binnen drie jaar, zeggen deze gemeenten,
zijn die kosten eigenlijk weer terugverdiend. Er is op dit
moment geen enkele andere aanpak die dit mogelijk maakt.
Dan heb ik toch het gevoel dat deze staatssecretaris alleen
maar bezig is met een soort strijd om deze aanpak zo snel
mogelijk te laten sneuvelen. Ik wil aan hem vragen of dat
inderdaad zijn doel is of dat hij bereid is om met Stichting
Het Bouwdepot en deze gemeenten een serieus gesprek
aan te gaan om te kijken hoe zij er samen uit kunnen komen.
Ik vind het een heel sympathiek idee. Wij kunnen niet tegen
alle voordelen zijn die u schetst. Nogmaals, ik ga heel graag
het gesprek met de gemeenten aan. Tegelijkertijd vind ik
het jammer dat het deel van het gesprek dat wel positief
is, niet is blijven hangen. Dan moet je soms opnieuw het
gesprek aangaan. We zijn allebei jonge vader. Soms weet
je dat bij je kind het een wel blijft hangen en het ander niet.
Ik ga graag met hetzelfde enthousiasme opnieuw dat
gesprek aan. Ik heb er alle vertrouwen in dat ook deel twee
dan blijft hangen.
De heer DassenVoltMijn laatste interruptie. Inderdaad, we zijn allebei jonge
vader. Sterker nog, we stonden dit jaar samen op de camping, in het zwembad.
Ik wilde het net memoreren.
De heer DassenVoltMet onze kleine kinderen.
Hoe ging dat allemaal?
De heer DassenVoltHet is mijn laatste interruptie, voorzitter, dus ik kan wat
uitweiden.
We willen wel even alles weten.
De heer DassenVoltMaar goed, ik werd mooi getriggerd door wat de staatssecretaris zei: het leven is leuker als je jezelf uitdaagt en er
met anderen voor kunt gaan. Dat is natuurlijk precies wat
Het Bouwdepot doet. Dat is precies waar de brandbrief over
gaat die deze gemeenten sturen. Ze zeggen dat ze eigenlijk
geen andere mogelijkheden hebben om dit op deze integrale manier aan te pakken met elkaar. De resultaten zijn
zo positief dat ook de vorige minister heeft gezegd het te
gedogen om te kijken hoe het verder gebracht kan worden.
Dat is precies de vraag die ik bij deze staatssecretaris neer
wil leggen. Wil hij ook vanuit die positieve grondhouding
kijken naar dit programma en niet wil zeggen: wat jullie
doen, mag niet, kan niet; dat is inkomensondersteuning,
dat is van het Rijk, dus dat hoort bij mij. Nee, ik vraag of hij
met de gemeenten het gesprek wil aangaan en wil zeggen:
wat jullie doen, werkt zichtbaar en helpt die kwetsbare
jongeren, die dagen zichzelf uit en gaan er met elkaar voor.
Zo kan hij er uiteindelijk voor zorgen dat dit programma op
een goede manier verder kan komen.
Ik heb inderdaad aangegeven dat het inkomensbeleid wel
aan het Rijk is voorbehouden. Ik ga nu niet ineens zeggen
dat het niet zo is, want het is wel zo. Tegelijkertijd zal ik in
het gesprek met de partijen opnieuw bespreken — ik vind
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-28
het namelijk oprecht een heel sympathiek voorstel — welke
ruimte we eventueel kunnen bieden vanuit de Participatiewet. Er zit namelijk wel ruimte. Of die helemaal leidt tot wat
die partijen voor zich zien, kan ik hier nu niet beloven.
Nogmaals, ik vind het een sympathiek idee, dus ik ga graag
nogmaals met ze om de tafel.
Dan krijgen we in tweede termijn ook even de vakantiefoto's
te zien natuurlijk. Meneer Ergin, stond u ook op die camping?
De heer ErginDENKNee, helaas niet. Ik heb een uur lang geluisterd naar de
staatssecretaris. Ik heb gezien dat hij ook genuanceerde
uitspraken kan doen, zijn uitspraken kan onderbouwen. Dat
is mooi om te zien van deze staatssecretaris. Ik heb een
hele belangrijke vraag aan deze staatssecretaris. Kan hij
ons meenemen in hoe hij de afgelopen maanden als kersverse staatssecretaris heeft ervaren en wat voor nieuwe
dingen hij in de afgelopen periode heeft geleerd?
Ik had me helemaal ingesteld op de vraag: waarom heeft
u voor die donkerblauwe stropdas gekozen? Het ging gisteren namelijk heel veel over de stropdassen. Laat ik vooropstellen dat dit voor mij een volledig nieuw beleidsterrein
is. Als wethouder hield ik me met hele andere zaken bezig.
Bij alle werkbezoeken en bij alle mensen die ik heb ontmoet
vind ik het ontzettend mooi dat ik me namens het kabinet
mag bezighouden met hoe het wel kan en hoe we ervoor
kunnen zorgen dat mensen meedoen. Dat geldt niet alleen
voor het onderdeel participatie, maar uiteindelijk ook voor
het onderdeel integratie. Ik ben bijvoorbeeld geweest bij
een elektrotechniekbedrijf in Utrecht, dat statushouders
aan het werk hielp. Ik vind het heel mooi om te zien dat —
los van de zak geld die zij aan het eind van de maand krijgen
met betaald werk — het werk ze ook echt veel voldoening
geeft. We hebben die mensen ook ontzettend hard nodig
op al die andere beleidsterreinen, zoals de bouw, het
onderwijs of de energietransitie. Daar heb ik in de afgelopen
periode het meeste plezier in ervaren.
De heer ErginDENKDat is mooi om te horen. Ik heb de staatssecretaris in de
afgelopen maanden vanuit mijn controlerende rol gevolgd.
Ik heb ook gezien dat hij de staatssecretaris is van "benoemen". Hij benoemt heel graag dingen. Tijdens het OCWdebat zag ik in NRC een artikel staan over een aflevering
van BOOS over een voetbalclub waar ik enorm veel waardering voor heb. Ik zal de naam dus niet noemen. Maar het
ging over een aantal supportersgroepen die deze club
aanhangen. Er zijn heel verschrikkelijke details naar buiten
gekomen over de supportersgroep, namelijk dat er bij de
supportersgroep uitspraken worden gedaan als "kankerhomo" en "kankerjood". Er worden spandoeken gemaakt
waarop staat: "Hitler is onze vorst". Ook worden spandoeken
gemaakt waarop staat "vergass". De dubbele s verwijst naar
een zeer donkere geschiedenis van ons land. Er worden
Hitlergroeten gebracht. Ik kijk nu naar de staatssecretaris
van "benoemen". Ik vraag aan de staatssecretaris hoe hij
hierop terugkijkt.
Laat ik vooropstellen: het is vreselijk. Ik kan het niet helemaal plaatsen, maar ik ben helaas wel bekend met dat het
spelletje waar 22 mannen achter een balletje aan hollen
soms meer teweegbrengt dan alleen plezier. Een van de
bedrijfsbezoeken die ik heb afgelegd, was bij PEC Zwolle.
Dit was in de buurt van waar de minister woont. Dus voor
hem was het meer een thuiswedstrijd dan voor mij. Ik vond
het heel mooi om te zien dat daar met OVIVI, samen tegen
racisme en uitsluiting in het voetbal, heel veel goede stappen worden gezet. Dat is ook een van de trajecten waar we
mee zullen doorgaan. Gelukkig worden er ook heel goede
resultaten behaald. Mensen die samen op de tribune zitten,
weten soms niet van elkaar wat het betekent als je bijvoorbeeld iets zegt als "kankerhomo" of bepaalde uitspraken
doet waar Jodenhaat in voorkomt. Supporters gaan dan
met elkaar in gesprek en zeggen: wij zijn voor dezelfde club,
maar ik wil niet meer naar die voetbalwedstrijd toe gaan,
omdat dit soort spreekkoren of andere weerzinwekkende
dingen gebezigd worden. Ik vind het heel mooi om te zien
dat we daar resultaten op boeken. Dit is echt een traject dat
we moeten doorzetten. Het staat overigens ook in de agenda
over antisemitisme die het kabinet vrij recent naar uw
Kamer heeft verzonden. Dit is een belangrijk project.
De heer ErginDENKHet is heel goed dat de staatssecretaris aan de slag gaat
met antisemitisme. Hij kan in ieder geval op dat punt op
onze steun rekenen. De staatssecretaris heeft het over zijn
werkbezoeken en over zijn analyse over voetbal in algemene
zin. Ik mis echter dat hij ingaat op mijn vraag over het
gedrag van bepaalde groepen mensen in het land en daar
uitspraken over doet. Ik zou dus aan de staatssecretaris van
"benoemen" willen vragen of hij ook een analyse heeft over
de achtergronden van deze mensen die bij meerdere clubs
en supportersverenigingen al jarenlang dit soort gedrag
vertonen.
Er werden mij zojuist een aantal zaken voor de voeten
geworpen die blijkbaar bij een bepaalde club gebeuren.
Meneer Ergin, ik denk dat het de club is waar u vlakbij
woont. Ik benoem direct dat ik dit huiveringwekkend en
walgelijk vind. U vraagt aan mij: wat vindt u ervan? Ik hoor
dit in die zin nu voor het eerst, maar ik ben niet onbekend
met wat er rondom of in stadions gebeurt. Ik geef daar
direct een kwalificatie aan. Volgens mij wordt u dus op uw
wenken bediend.
De heer ErginDENKAls de staatssecretaris iets aan mij vraagt en ik weet het op
dat moment niet, dan kom ik daar in mijn tweede termijn
op terug. In lijn met wat deze staatssecretaris heeft verspreid als het gaat om de gebeurtenis met Maccabi, zeg ik
maar even heel duidelijk dat ik van deze staatssecretaris op
zijn minst dezelfde stelligheid en afkeuring verwacht. Ik
geef hem daartoe de gelegenheid. Dus in zijn tweede termijn zal ik hier weer staan.
Ik heb dat eerder al aangegeven, ook naar aanleiding van
de gebeurtenissen in Amsterdam. Op het moment dat er
bij de Maccabi-supporters sprake is van gewelddadigheden
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-29
of anderszins, neem ik daar op dezelfde manier afstand van.
Dat veroordeel ik net zo goed, dus ik begrijp niet goed waar
de heer Ergin naartoe wil. Maar ik zal het hier nogmaals
veroordelen.
Heel goed. Tot zover de eerste termijn. Voor de tweede
termijn krijgt mevrouw Patijn het woord.
Mevrouw PatijnGroenLinks-PvdADank, voorzitter. Ik had nog twee minuten over van mijn
vorige termijn. Verdelen we dat nog een klein beetje? Dank.
We hebben het veel gehad over de koopkracht van de
middenklasse en van de mensen in de middelste groepen.
Wij vinden het inkomen van alle mensen belangrijk, maar
zeker ook van deze groep. Als er één ding belangrijk is voor
deze groep, dan is dat het vaste contract. De beste koopkrachtverbetering, soms met 20% tot 25%, is dat vaste
contract. Vandaar de volgende motie.
De heer AartsenVVDOm mijn punt te specificeren. De Raad van State gaf aan:
wil je ervoor zorgen dat mensen een vast contract krijgen,
dan zou je ook moeten kijken hoe je het vaste contract
minder star en minder onaantrekkelijk kunt maken voor
werkgevers.
Mevrouw PatijnGroenLinks-PvdAOké, dat element. Ik kan u vertellen dat ik daar geen groot
voorstander van ben. In de afgelopen tien jaar is het ontslagrecht twee keer versoepeld met het idee dat daardoor
het aantal flexcontracten minder zou worden. Het aantal is
alleen maar toegenomen. Door die versoepeling is het
gemakkelijker om mensen te ontslaan. Ik kan u garanderen
dat het zo is, want ik heb het echt meerdere malen
gevraagd, zelfs aan de verenigingen. Het antwoord was: ja,
helaas is dat gemakkelijker.
U continueert.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat een centraal doel van het arbeidsmarktpakket is om vaste contracten weer de norm te maken;
Mevrouw PatijnGroenLinks-PvdAWe gaan dit debat zeker nog voeren.
Verder hebben wij het veel gehad over de zorgen van de
mensen in de WIA. Iedereen deelt die zorgen, volgens mij.
Wij willen erop aandringen dat er een paar maatregelen
worden getroffen, ter voorbereiding op een goede schadevergoeding voor deze mensen. Daarom de volgende motie.
constaterende dat de Algemene Rekenkamer adviseert om
concrete beleidsdoelstellingen te formuleren, zodat voortgang en resultaten gemonitord kunnen worden;
Motie
De Kamer,
verzoekt de regering om het doel vast te leggen dat in 2028
het aandeel vaste contracten op de werkzame beroepsbevolking 70% bedraagt,
en gaat over tot de orde van de dag.
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat grote groepen mensen recht hebben op
nabetalingen, omdat zij een te lage uitkering ontvingen;
Deze motie is voorgesteld door de leden Patijn en Van Kent.
constaterende dat nabetaling onzekerheid voor mensen
meebrengt in verband met de verrekening van toeslagen;
Zij krijgt nr. 38 (36600-XV).
Eén vraag van de heer Aartsen. Ik vrees heel veel moties.
Als er heel veel vragen komen, wordt het heel laat. Kunt u
het in enen af?
De heer AartsenVVDOngetwijfeld. Ik was benieuwd of mevrouw Patijn zou
kunnen reflecteren op het advies dat de Raad van State ten
aanzien van het vaste en flexibele contract heeft gegeven
op beide wetsvoorstellen.
overwegende dat een eenvoudige nettoschadevergoeding
voor mensen en uitvoeringsorganisaties rust kan geven,
maar het opzetten daarvan vaak voor veel vertraging zorgt;
verzoekt de regering alvast een regeling voor onverplichte
tegemoetkoming in te richten op basis waarvan gedupeerden, indien wenselijk, gecompenseerd kunnen worden,
zonder dat dit effect heeft op in het verleden ontvangen
toeslagen en andere voorzieningen,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Patijn, Inge van
Dijk, Van Kent en Vijlbrief.
Mevrouw PatijnGroenLinks-PvdADat is volgens mij een heel apart debat. Dat gaan we nog
voeren.
Zij krijgt nr. 39 (36600-XV).
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-30
Mevrouw PatijnGroenLinks-PvdADe tweede motie over dit onderwerp. Nee, dat is niet waar.
Ik heb nog twee andere moties. De ene gaat over mensen
die arbeidsongeschikt zijn en voor wie de regeling geschrapt
wordt.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de regering de tegemoetkoming
arbeidsongeschiktheid schrapt per 2027, waardoor chronisch zieke mensen niet meeprofiteren van de halvering
van het eigen risico;
Mevrouw Lahlah van GroenLinks-PvdA.
Mevrouw LahlahGroenLinks-PvdAVoorzitter. Vandaag dien ik enkele moties in die niet alleen
noodzakelijk zijn om mensen in kwetsbare posities te helpen, maar ook aansluiten bij wat gemeenten zelf aangeven
als werkbare oplossingen. Het beeld dat hier wordt
geschetst, namelijk dat deze voorstellen niet uitvoerbaar
zijn of dat er geen inkomensverbeteringstoets meer zou
kunnen plaatsvinden, klopt simpelweg niet. Gemeenten
geven zelf aan dat ze juist erg gecharmeerd zijn van een
vereenvoudiging zoals deze. Het probleem is dus geen
gebrek aan controle of inzicht, maar een administratieve
hobbel die onnodig tijd en middelen opslokt. Met dat in
gedachten dien ik de volgende motie in.
verzoekt de regering de bezuiniging op de tegemoetkoming
arbeidsongeschiktheid te schrappen en bij de Voorjaarsnota
met voorstellen voor dekking te komen,
Motie
De Kamer,
en gaat over tot de orde van de dag.
gehoord de beraadslaging,
Deze motie is voorgesteld door de leden Patijn, Ceder en
Dassen.
constaterende dat mensen die drie jaar op rij op het sociaal
minimum leven recht hebben op de inkomenstoeslag, maar
dat veel mensen deze regeling niet weten te vinden;
Zij krijgt nr. 40 (36600-XV).
Mevrouw PatijnGroenLinks-PvdADan de laatste motie, over arbeidsmigratie.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat een deel van de doelgroep wel bekend
is, maar dat artikel 36, lid 1 van de Participatiewet hen verplicht een aanvraag in te dienen, waardoor gemeenten de
inkomenstoeslag niet ambtshalve kunnen uitkeren;
verzoekt de regering om de verplichting voor een aanvraag
voor de inkomenstoeslag voor mensen op het sociaal
minimum te schrappen, zodat gemeenten de toeslag automatisch kunnen uitkeren en zo het niet-gebruik van de
regeling kunnen tegengaan,
en gaat over tot de orde van de dag.
overwegende dat bijna 20% van de daklozen in Nederland
arbeidsmigrant is;
Deze motie is voorgesteld door de leden Lahlah, Ceder,
Dassen, Inge van Dijk, Ergin, Van Kent, Kostić en Vijlbrief.
constaterende dat de pilot aanpak dakloze EU-burgers
succesvol zorgt voor opvang en begeleiding naar werk of
naar het land van herkomst;
Zij krijgt nr. 42 (36600-XV).
verzoekt de regering om in samenspraak met SZW, VWS
en de VNG in kaart te brengen, inclusief financiële gevolgen,
hoe de huidige pilot vanaf 2025 structureel uitgebreid kan
worden naar andere gemeenten, dit mee te nemen in de
voorjaarsbesluitvorming, en de Kamer hierover te informeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Patijn en Inge van
Dijk.
Zij krijgt nr. 41 (36600-XV).
Mevrouw LahlahGroenLinks-PvdADan de tweede motie.
Een vraag van de heer Léon de Jong. Eentje.
De heer Léon de JongPVVHet klinkt allemaal heel erg sympathiek, maar er zit
natuurlijk ook een risico aan. Als je zoiets ambtshalve doet,
bestaat het risico dat er grote fouten kunnen ontstaan. Dan
kan iemand een uitkering krijgen waar hij achteraf gezien
toch geen recht op heeft. Dan kom je terecht in een situatie
waarin er moet worden teruggevorderd. Heeft GroenLinks-
PvdA daarover nagedacht en heeft ze dus ook meegewogen
dat dit voor de doelgroep die ze denkt te willen helpen ook
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-31
heel nadelig zou kunnen uitpakken? Hoe bekijkt en beoordeelt GroenLinks-PvdA dat dan?
Mevrouw LahlahGroenLinks-PvdAHet gaat voornamelijk om een regeling, niet om de bijstand
in het geheel. Als je die toeslag ambtshalve toekent, dus
zonder aanvraag, voor een groep die langdurig bekend is
bij de gemeente, wil dat niet zeggen dat er geen inkomensverbeteringstoets kan plaatsvinden. Die kan nog steeds
plaatsvinden. Het risico is dus nihil, omdat het nu eenmaal
gaat om een groep die echt al lang bekend is bij de
gemeente; langer dan een periode van drie jaar. Je verlaagt
dus gewoon een administratieve drempel.
Uw volgende motie.
Mevrouw LahlahGroenLinks-PvdADe tweede motie.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat het voortbestaan van de cao Aan de Slag
onzeker is, omdat de financiering onvoldoende aansluit op
de kosten die gemeenten en sociaal ontwikkelbedrijven
maken;
van mening dat mensen die werken in sociaal ontwikkelbedrijven recht hebben op zekerheid;
verzoekt de regering als stelselverantwoordelijke voor de
uitvoering van de Participatiewet de regie te nemen door
met oplossingen te komen die bijdragen aan het afsluiten
van een nieuwe cao voor mensen die werken in sociaal
ontwikkelbedrijven, en de Kamer hier bij de voorjaarsbesluitvormig over te informeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Lahlah, Van Kent,
Ceder, Dassen, Inge van Dijk, Flach, Kostić en Vijlbrief.
Zij krijgt nr. 43 (36600-XV).
Mevrouw LahlahGroenLinks-PvdATot slot de laatste motie.
Motie
De Kamer,
constaterende dat de envelop Groepen in de knel wordt
aangewend voor het uitvoeren van het ibo-basispakket op
het gebied van schulden;
constaterende dat deze maatregelen ten dele direct ten
goede komen aan mensen in de knel, maar dat hier ook
regulerend beleid onder valt, waaronder leeftijdsverificatie
voor krediet, het verlagen van aanmaningskosten op verkeersboetes en het sturen van kosteloze betalingsherinneringen van verkeersboetes;
van mening dat deze envelop gebruikt moet worden om
kwetsbare groepen in de samenleving direct te ondersteunen;
verzoekt de regering om de envelop Groepen in de knel
niet te gebruiken voor regulerend beleid,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door het lid Lahlah.
Zij krijgt nr. 44 (36600-XV).
Dat had wel iets sneller gekund! Het woord is aan de heer
Léon de Jong van de fractie van de PVV.
De heer Léon de JongPVVVoorzitter, hartelijk dank. Ik wil de minister en de staatssecretaris bedanken voor de beantwoording van de vragen.
Het is hartstikke mooi om te zien dat er een pakket ligt
waarmee heel veel mensen, zeker als het gaat om de
koopkracht, erop vooruitgaan. We gaan er eindelijk voor
zorgen dat de brandstofaccijnzen worden verlaagd, we gaan
de energiebelasting verlagen, we gaan het eigen risico
bevriezen, we hebben extra geld voor groepen in knel, het
kindgebonden budget gaat omhoog en er gaat een verlaging van de inkomstenbelasting plaatsvinden. Dat is echt
iets heel moois. Voor ons is ook heel mooi dat er in de
komende jaren historische bezuinigingen plaatsvinden als
het gaat om afdrachten richting de EU en ontwikkelingshulp.
Dat is voor ons iets heel moois. Daarom dank aan het
kabinet dat ze daarmee voortvarend aan de slag gaan.
We hebben het vandaag ook gehad over een zeer belangrijk
en actueel onderwerp: de problemen en de grote puinhoop
bij het UWV. Ik zou daar graag een aantal moties voor willen
indienen. Niet alleen om de urgentie naar voren te brengen,
maar ook om echt iets te kunnen bewerkstelligen voor de
WIA-, Wajong- en WW-gerechtigden, maar ook voor de
organisatie zelf.
De eerste motie.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
gehoord de beraadslaging,
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-32
verzoekt de regering het UWV opdracht te geven overzichtelijk in kaart te brengen hoe groot het uitvoeringsprobleem
van de WW, WIA, Wajong en Ziektewet bij het UWV precies
is en hoeveel personen hiervan in totaal de dupe zijn
geworden, en de minister hierover periodiek actief te
informeren en actuele informatie voortaan proactief te
delen,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Léon de Jong,
Rikkers-Oosterkamp en Saris.
Zij krijgt nr. 45 (36600-XV).
De heer Léon de JongPVVDeze motie is belangrijk omdat het te absurd voor woorden
is dat we als Kamer vaak op achterstand staan en dat we
dit grote probleem, als het gaat om de WIA en de Wajong,
pas hebben gezien toen EenVandaag en het AD daar
onderzoek naar hadden gedaan. Ik vind dat dat niet kan. Ik
vind dat het UWV zelf proactief de minister moet informeren
en dat de minister daarop proactief moet handelen. Deze
motie kan de minister daarbij helpen, maar die kan ook het
UWV helpen. Het is echt broodnodig dat er een oplossing
komt. Het "openen van die beerput" kan een nieuwe start
betekenen en moet ook een nieuwe start zijn. Het UWV
moet weten dat het menens is en dat ze zelf proactief,
actueel en constant op zoek moeten gaan naar de problemen die er zijn en dat ze de Kamer en de minister daarover
moeten informeren. Want zonder die kennis, hoe pijnlijk
die ook is, blijven deze problemen voortbestaan. Daar is
niemand bij gebaat. Graag een reactie van de minister
hierop.
Dan een motie over de WIA-gerechtigden zelf. Zij mogen
natuurlijk niet de dupe worden van de fouten van het UWV.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering maatregelen te treffen ter voorkoming
dat mensen die in aanmerking komen voor een WIA-, WWof Wajong-uitkering door rigide berekeningen een lagere
uitkering ontvangen dan waar men recht op heeft en daardoor grote nadelige persoonlijke gevolgen ondervinden,
De volgende motie gaat over de UWV-artsen. Ik zie dat er
allerlei ambitieuze plannen zijn als het gaat om de
arbeidsmarkt. Het kabinet weet hoe wij aankijken tegen de
verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen. Ik zie ook dat we nog steeds een gigantisch groot
tekort aan UWV-artsen hebben. Ik ben eigenlijk op zoek
naar een samenhang daarin en dat we, op het moment dat
er veranderingen plaatsvinden op de arbeidsmarkt, ook het
tekort aan UWV-artsen daarin meenemen. Want als dat aan
de ene kant niet goed is geregeld, hoe kan je het aan de
andere kant dan goed uitvoeren? De basis moet goed zijn.
Daarom de volgende motie.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering de tekorten aan UWV-artsen in
samenhang met de arbeidsongeschiktheidsplannen van dit
kabinet te bezien en de tekorten in het belang van de uitvoering met een duidelijk plan van aanpak met gerichte doelstellingen aan te pakken, en de Kamer daar in het eerste
kwartaal van 2025 over te informeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Léon de Jong en
Saris.
Zij krijgt nr. 47 (36600-XV).
De heer Léon de JongPVVVoorzitter, dank u wel.
Dank u wel. Het woord is aan de heer Boon, eveneens van
de PVV.
De heer BoonPVVVoorzitter. Ik wil de minister en de staatssecretaris bedanken
voor hun beantwoording en de toezegging om met de
provincies in gesprek te gaan over de arbeidsmarkt, want
eindelijk is er in deze Kamer een meerderheid om de
arbeidsmigratie te beperken.
Afsluitend heb ik twee moties. Eentje gaat over de zzp'ers.
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Léon de Jong,
Esser, Rikkers-Oosterkamp en Saris.
Motie
De Kamer,
Zij krijgt nr. 46 (36600-XV).
De heer Léon de JongPVVgehoord de beraadslaging,
constaterende dat per 1 januari 2025 volledige handhaving
op schijnzelfstandigheid plaatsvindt en dat er nog steeds
veel onrust heerst bij zowel zzp'ers als opdrachtgevers over
de gevolgen van dit beleid;
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-33
overwegende dat het essentieel is om te waarborgen dat
de aangekondigde "zachte landing" wordt gerealiseerd en
disproportionele gevolgen worden voorkomen;
van mening dat de middeninkomens een belangrijke groep
zijn en dat deze groep niet vergeten dient te worden in het
koopkrachtbeleid;
verzoekt de regering een zachte landing te bevorderen door
de Kamer periodiek te informeren over de effecten van de
handhaving op schijnzelfstandigheid, met expliciete aandacht voor de ervaringen van zzp'ers, opdrachtgevers en
de Belastingdienst,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Boon, Aartsen,
Saris en Rikkers-Oosterkamp.
Zij krijgt nr. 48 (36600-XV).
De heer BoonPVVDan de laatste motie, die gaat over een opt-out bij een
verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering bij de uitwerking van de verplichte
arbeidsongeschiktheidsverzekering een opt-outmogelijkheid
op te nemen voor zelfstandigen die aantoonbaar voldoende
hebben voorzien in hun arbeidsongeschiktheidsrisico,
verzoekt de regering om minimaal het restant van het geld
dat gereserveerd is voor werkende middeninkomens ook
daadwerkelijk naar deze groep te laten gaan,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Vijlbrief, Inge van
Dijk, Dassen en Flach.
Zij krijgt nr. 50 (36600-XV).
De heer VijlbriefD66De tweede motie.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat D66 een voorstel heeft gedaan om mensen meer te laten werken en werken meer te laten lonen,
maar dat verdere uitwerking hiervan gewenst is om een
volledig beeld te krijgen van de uitvoerbaarheid en effectiviteit;
verzoekt de regering om dit voorstel verder uit te werken
en dit voor de voorjaarsbesluitvorming aan de Kamer te
doen toekomen,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Boon, Aartsen,
Rikkers-Oosterkamp, Flach, Ergin en Inge van Dijk.
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door het lid Vijlbrief.
Zij krijgt nr. 49 (36600-XV).
Zij krijgt nr. 51 (36600-XV).
De heer BoonPVVVoorzitter, tot zover.
De heer VijlbriefD66De laatste motie.
We gaan luisteren naar de heer Vijlbrief, D66.
De heer VijlbriefD66Voorzitter.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat personeelstekorten de komende decennia
een groot probleem zullen blijven;
constaterende dat in Nederland bijzonder veel mensen in
deeltijd werken;
constaterende dat het een breedgedragen wens is van zowel
de Kamer als het kabinet om werken meer te laten lonen;
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-34
constaterende dat financiële prikkels pas echt effectief zijn
als ze begrijpelijk zijn;
verzoekt de regering om op zoek te gaan naar meer instrumenten die aan deze eisen voldoen en deze nader uit te
werken;
verzoekt de regering om de resultaten van deze exercitie
in het voorjaar 2025 aan de Kamer te doen toekomen,
en gaat over tot de orde van de dag.
verzoekt de regering om bij de berekening van de marginale
druk van werkenden ook de kosten van kinderopvang mee
te nemen,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door het lid Aartsen.
Zij krijgt nr. 54 (36600-XV).
Deze motie is voorgesteld door de leden Vijlbrief en Aartsen.
De heer AartsenVVDVoorzitter. Een andere gaat over de wachtlijstproblematiek
binnen de kinderopvang.
Zij krijgt nr. 53 (36600-XV).
De heer VijlbriefD66Dank aan de bewindslieden.
Bondig als altijd. Dan de heer Aartsen, VVD.
De heer AartsenVVDDank, voorzitter. Dank aan het kabinet voor de beantwoording en vooral voor de vele toezeggingen. Ik had een
behoorlijke tsunami aan moties klaarliggen, maar daar zijn
slechts twee van overgebleven. We hebben goede toezeggingen gekregen, met name op het expliciete doel voor de
marginale druk, het onderzoek naar de Wet onderscheid
arbeidsduur, de kansarme asielzoekers, de voltijdsbonus
in de Wgr en de verlofregeling. Die zijn voor ons belangrijk.
Ik zou misschien nog wel vragen — dat kan ook na het debat
— om een schriftelijke bevestiging te ontvangen wanneer
we het een en ander mogen verwachten. Bijvoorbeeld voor
zo'n onderzoek lijkt het mij belangrijk om dat nog even
samen te vatten.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de wachtlijsten in de kinderopvang nu
al regelmatig problematisch zijn en dat voldoende capaciteit
bij de overgang naar het nieuwe stelsel een punt van zorg
is;
overwegende dat het van groot belang is dat de kinderopvang zo toegankelijk mogelijk blijft in het nieuwe stelsel;
verzoekt de regering alles op alles te zetten om de wachtlijsten voor de kinderopvang te beperken en het nieuwe
stelsel zo snel mogelijk in te voeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Aartsen en Vijlbrief.
Voorzitter. Een tweetal moties. De eerste gaat over de kinderopvang.
Zij krijgt nr. 56 (36600-XV).
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de werkende middenklasse bezwijkt
onder een hoge marginale belastingdruk in Nederland;
constaterende dat de kosten voor de kinderopvang bij het
berekenen van de marginale druk niet worden meegenomen;
overwegende dat de kosten van de kinderopvang direct
effect hebben op de portemonnee van huishoudens en
bepalend zijn voor of zij wel of niet meer uren gaan werken;
De heer AartsenVVDVoorzitter. Tot slot nog een vraag die ik in mijn eerste termijn niet kon stellen, over de zelfstandige zzp'ers. Ik noemde
die al in een bijzin. Ik heb al vragen gesteld over het meer
betrekken van zelfstandigenorganisaties. We zijn blij dat
heel veel zzp-organisaties nu in de SER zitten. Het blijft nog
steeds een nadrukkelijke wens van deze Kamer om zzp'ers
ook in de Stichting van de Arbeid te krijgen, aangezien de
Stichting van de Arbeid een belangrijke organisatie is voor
het kabinet. Graag een reactie. Hoe staat het daarmee?
Voorzitter. Ik heb nog een ander punt, waar ik Kamervragen
over heb gesteld. Vorige week was er een Catshuissessie
met de minister-president en de sociale partners. Tot mijn
verbazing zag ik daar geen zelfstandigenorganisaties bij
zitten. Dat blijf ik jammer vinden. Nogmaals, ik vind het
flauw om daar nu een motie over in te dienen, maar ik wil
tegen het kabinet zeggen: het is gewoon verschrikkelijk
belangrijk dat dat soort organisaties zich ook gesteund,
gehoord en een volwaardig onderdeel voelen van de polder,
van de sociale partners. Mijn verzoek aan het kabinet is om
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-35
ook de zelfstandigenorganisaties voortaan standaard uit te
nodigen wanneer het spreekt met de polder, de sociale
partners.
Deze motie is voorgesteld door de leden Inge van Dijk,
Vijlbrief, Flach, Ceder, Dassen en Saris.
Eén vraag, mevrouw Patijn.
Mevrouw PatijnGroenLinks-PvdAIk ben het eens dat het ontzettend belangrijk is dat zelfstandigenorganisaties goed vertegenwoordigd worden. Ik ben
dus blij dat u dat voorstelt. Maar mensen worden trapsgewijs vertegenwoordigd door de Stichting van de Arbeid.
De zelfstandigenorganisaties zitten juist zowel aan de
werkgeverskant als aan de werknemerskant. Ze zijn lid van
VNO-NCW aan de ene kant en van de FNV aan de andere
kant. Daarmee worden ze aan twee kanten vertegenwoordigd. Uw vraag is dus wel bijzonder.
De heer AartsenVVDNee, want tegen precies dit wereldbeeld verzet ik mij. Ik
verzet mij tegen het beeld dat zelfstandigen, zelfstandig
werkenden, mensen die zelf willen bepalen hoe ze werken,
door VNO-NCW, een grote werkgeversorganisatie, vertegenwoordigd zouden worden. Ik verzet mij tegen het beeld
dat zelfstandigen, zelfstandig werkenden, door vakbonden
vertegenwoordigd zouden worden. Die vertegenwoordigen
werknemers. Werkgeversorganisaties vertegenwoordigen
werkgevers. Zelfstandigen zijn echt een aparte categorie.
Daar komt deze jarenlange strijd van de VVD vandaan.
Zij krijgt nr. 57 (36600-XV).
Mevrouw Inge van DijkCDADe Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat we in een realiteit van dubbele ... Shit,
ik heb twee keer dezelfde motie.
Pardon, wat zei u?
Mevrouw Inge van DijkCDAExcuses, ik heb de verkeerde motie.
En nu?
Mevrouw Inge van DijkCDANu kijk ik eventjes heel lief naar achteren.
Mevrouw Inge van Dijk, CDA.
Mevrouw Inge van DijkCDAVoorzitter.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat we in een realiteit van dubbele vergrijzing
en arbeidsmarktkrapte ambitieus moeten zijn in oplossingen
voor het combineren van werk en zorg;
overwegende dat Duitsland een systeem heeft van een
urenbank, waarin medewerkers extra gewerkte uren kunnen
opsparen om die op een later moment om te kunnen zetten
in vrije tijd;
overwegende dat zulke tijd ingezet kan worden voor (mantel)zorgtaken, zonder dat dit leidt tot een inkomensterugval;
verzoekt de regering te onderzoeken of invoering van een
dergelijk systeem in Nederland meerwaarde kan bieden en
hoe dit eruit zou kunnen zien,
en gaat over tot de orde van de dag.
U kijkt naar de heer Flach. De heer Ceder is nog sneller, stel
ik vast. U wordt gered door een interruptie.
De heer Léon de JongPVVWij hebben ook nog wel een paar moties die u misschien
kunt indienen.
Mevrouw Inge van DijkCDAVolgens mij heeft u mij voor geen enkele motie gevraagd.
Kijk, ik word gered.
Kijk. Het kan ook uw boodschappenlijstje zijn.
Mevrouw Inge van DijkCDANou ja ...
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de maatregelen om het Nederlandse
socialezekerheidsstelsel aan te passen onvoldoende aansluiten bij de veranderde arbeidsmarkt, waar steeds meer
mensen als zzp'er of in tijdelijke of flexibele dienst werken;
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-36
constaterende dat ook de Raad van State constateerde dat
bij de aanpak van schijnzelfstandigheid de balans ontbreekt
tussen maatregelen voor flexibele en vaste arbeid;
constaterende dat uit onderzoeken van Nibud en de Nationale ombudsman blijkt dat het voor jongeren met een
minimumjeugdloon van 18 tot en met 20 jaar steeds moeilijker wordt om het hoofd boven water te houden;
overwegende dat we kunnen leren van stelsels in andere
vergelijkbare economieën, waaronder het Belgische systeem, met een pijler voor werknemers, zelfstandigen en
een bijstandsstelsel, gefinancierd door bijdragen van alle
werknemers, waarbij extra werken in flexi-jobs wordt
gestimuleerd door die vrij te stellen van een bijdrage;
verzoekt de regering te onderzoeken of, en welke aspecten
van, het Belgische systeem kan en kunnen bijdragen aan
een toekomstbestendiger socialezekerheidsstelsel, met
daarbij specifiek ook aandacht voor de flexi-jobs en de
mogelijkheid van een opt-out voor ondernemers die pensioen en arbeidsongeschiktheid zelf aantoonbaar voldoende
geregeld hebben,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Inge van Dijk,
Vijlbrief, Flach en Dassen.
Zij krijgt nr. 58 (36600-XV).
Mevrouw Inge van DijkCDAEn dan ten slotte. De problemen bij het UWV betekenen
gedupeerdheid van een heel aantal van onze inwoners.
Alleen al de huidige problemen oplossen is een hele operatie an sich en de minister wil er nog een hersteloperatie
bovenop zetten. Ik ben oprecht verbaasd dat de minister
geen onderzoek wil doen naar de optie van een hersteloperatie buiten het UWV. In februari komt de brief over het
herstel binnen het UWV. Ik wil erop vertrouwen dat de
minister zelf aan de rem trekt als mijn angst terecht is en,
zo niet, dan voeren we dit debat in februari of maart misschien opnieuw en dan hoop ik dat een meerderheid van
de Kamer herstel buiten het UWV steunt.
Dank je wel, voorzitter.
Mevrouw Saris, Nieuw Sociaal Contract.
Mevrouw SarisNSCVoorzitter, volgens mij had ik een minuut extra gekregen.
Klopt dat?
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat jongeren vanaf 18 jaar als meerderjarige
te maken krijgen met oplopende (verplichtende) kosten
voor levensonderhoud;
van oordeel dat jongeren vanaf 18 jaar meer financiële
bestaanszekerheid geboden moet worden;
verzoekt de regering om opties uit te werken voor een
trapsgewijze verhoging van het wettelijk minimumjeugdloon
vanaf 18 jaar, en deze in het eerste kwartaal van 2025 aan
de Kamer te doen toekomen,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door het lid Saris.
Zij krijgt nr. 59 (36600-XV).
Eén vraag van mevrouw Patijn.
Mevrouw PatijnGroenLinks-PvdADe motie van mevrouw Saris verbaast mij, want in haar
inbreng zei ze letterlijk "wij vinden dat het minimumjeugdloon stapsgewijs omhoog zou moeten gaan" en nu begrijp
ik uit haar motie dat ze verzoekt om dat uit te werken. Als
mevrouw Saris dat vindt, waarom wordt dan nu niet meteen
in die motie meegenomen?
Mevrouw SarisNSCMijn motie sluit aan bij wat de minister heeft aangegeven
en dat kan ik op dit moment steunen.
U continueert?
Mevrouw SarisNSCJa.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat uit rapporten van de ILO blijkt dat er
grote zorgen bestaan dat Nederland mogelijk in strijd handelt met het ILO-verdrag over arbeidsongeschiktheid en
dat de Nederlandse regering daar in 2025 op moet reageren;
verzoekt het Presidium de parlementair advocaat opdracht
te geven om een analyse te maken van de Nederlandse
wetgeving op de genoemde punten in overeenstemming
met het ILO-verdrag, en het advies voor 1 april 2025 op te
leveren om definitief uitsluitsel te bieden,
en gaat over tot de orde van de dag.
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-37
Deze motie is voorgesteld door het lid Saris.
Zij krijgt nr. 60 (36600-XV).
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat bij gedupeerden die een te lage WIAuitkering hebben gekregen sprake zal zijn van een nabetaling;
constaterende dat uit eerdere hersteloperaties is gebleken
dat een nabetaling tot lastige en problematische situaties
kan leiden door keteneffecten bij andere instanties zoals
Toeslagen bij de Belastingdienst;
overwegende dat het UWV in het verbeterplan de verwachting uitspreekt dat niet alle effecten van een wijziging in de
hoogte van een WIA-uitkering altijd kunnen worden voorkomen;
overwegende dat de uitvoering door het UWV om verscheidene redenen al enorm onder druk staat;
overwegende dat een verbetering van re-integratiemogelijkheden snel gerealiseerd moet kunnen worden en niet
afhankelijk is van een stelselwijziging;
constaterende dat het aandeel uitkeringsgerechtigden dat
na scholing werk vindt, bijna tweemaal zo groot is als voor
de gemiddelde groep in de uitkering;
constaterende dat er bij het UWV een nieuw scholingsexperiment loopt waarbij extra wordt ingezet op scholing voor
mensen in de WIA, waarvan de uitkomsten begin 2025
worden verwacht;
constaterende dat er in 2025 verder wordt gewerkt aan de
realisatie van regionale werkcentra waar publieke en private
mogelijkheden voor scholing en inzet op van-werk-naarwerk samen worden gebracht;
verzoekt de regering:
- voor het meireces met een voorstel naar de Kamer te
komen om de mogelijkheden voor re-integratie van mensen
in de WIA, inclusief scholing, substantieel te verbeteren;
- daarbij gebruik te maken van de nieuwe mogelijkheden
die de regionale werkcentra bieden;
- daarbij in ieder geval met het UWV tot scherpere prestatieafspraken te komen met betrekking tot de re-integratieen scholingsmogelijkheden die zij bieden voor mensen in
de WIA,
verzoekt de regering om concrete scenario's uit te werken
hoe de aankomende WIA-hersteloperatie zo veel mogelijk
kan worden uitgezonderd van keteneffecten bij andere
instanties zoals de Belastingdienst, pensioenfondsen, verzekeraars en gemeenten;
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door het lid Saris.
verzoekt de regering, gelet op de druk op de uitvoering bij
het UWV, hierbij speciale aandacht te laten besteden aan
de uitvoerbaarheid van deze scenario's;
verzoekt de regering de Kamer deze scenario's uiterlijk in
de volgende periodieke voortgangsrapportage te doen
toekomen,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door het lid Saris.
Zij krijgt nr. 61 (36600-XV).
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat het voor WIA-uitkeringsgerechtigden en
voor de samenleving als geheel van groot belang is om de
re-integratie vanuit de WIA te verbeteren;
Zij krijgt nr. 62 (36600-XV).
Mevrouw Welzijn, eveneens Nieuw Sociaal Contract.
Mevrouw WelzijnNSCIk ga gelijk aan de slag.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat kwetsbare huishoudens disproportioneel
geraakt worden door de gevolgen van "buy now, pay later"-
diensten;
verzoekt de regering om aanbieders van buy now, pay later
te verplichten tot een zorgplicht, BKR-toets en registratie,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Welzijn, Ceder,
Inge van Dijk, Flach en Lahlah.
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-38
Zij krijgt nr. 63 (36600-XV).
De Kamer,
Mevrouw WelzijnNSCDan een motie over de hervormingsagenda.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering bij het uitwerken van de opties voor
een hervorming van het belasting- en toeslagenstelsel en
de vereenvoudiging van de inkomensondersteuning in
beeld te brengen wat ervoor nodig is om te komen tot een
dekkend sociaal minimum, en dit uiterlijk in het voorjaar
2025 aan de Kamer voor te leggen,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Welzijn, Ceder,
Vijlbrief, Inge van Dijk en Flach.
Zij krijgt nr. 64 (36600-XV).
Mevrouw WelzijnNSCDan een motie over armoedecijfers.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat er een proef gaande is waarbij de Dienst
Toeslagen zelf de toeslag gaat aanpassen als de inkomsten
afwijken van de opgegeven inkomsten om hoge terugvorderingen te voorkomen;
verzoekt de regering:
- aan de Kamer verslag uit te brengen van deze proef,
inclusief de knelpunten;
- voorstellen te doen om deze knelpunten op te lossen;
- een voorstel te doen waarbij deze proef verder wordt
uitgerold om zo veel mogelijk in de actualiteit te werken en
terugvorderingen te voorkomen;
- voor burgers zo inzichtelijk mogelijk te maken hoe de
koppeling is met hun gegevens in de polisadministratie;
- daarover binnen een halfjaar te rapporteren aan de
Kamer,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Welzijn, Vijlbrief
en Inge van Dijk.
Zij krijgt nr. 66 (36600-XV).
Mevrouw WelzijnNSCVoorzitter. Dan nog dank aan de bewindspersonen voor de
uitgebreide reactie die we van hen hebben gekregen, aan
de collega's voor het mooie debat en aan de mensen thuis
voor de aandacht die zij hadden voor het debat.
gehoord de beraadslaging,
Dank u wel.
constaterende dat sociale zekerheid en belastingen op elkaar
in kunnen werken;
De heer Van Kent, SP.
verzoekt de regering voor 1 mei 2025 in kaart te brengen
welke groepen na de maatregelen van dit jaar nog een
inkomen hebben dat onder het sociaal minimum ligt en
hoe groot elk van die groepen is, en daar de Kamer over te
informeren, zo mogelijk met de regelingen waar elke groep
nog recht op zou hebben,
en gaat over tot de orde van de dag.
De heer Van KentSPDank, voorzitter.
Motie
De Kamer,
Deze motie is voorgesteld door de leden Welzijn, Ceder,
Vijlbrief, Inge van Dijk, Flach en Lahlah.
gehoord de beraadslaging,
Zij krijgt nr. 65 (36600-XV).
Mevrouw WelzijnNSCDe laatste motie gaat over de polisadministratie.
Motie
overwegende dat FNV Overheid het plan "Recht op werk"
heeft ontwikkeld, dat zou leiden tot 40.000 banen voor
mensen met een arbeidsbeperking binnen acht jaar tijd en
dat hiervoor ruimte kan worden vrijgemaakt binnen de
begroting SZW;
verzoekt de regering te onderzoeken of en hoe recht op
werk via sociale ontwikkelbedrijven ingevoerd kan worden,
mits dit binnen de bestaande middelen past;
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-39
verzoekt de regering te onderzoeken hoe de verschillende
beschikbare budgetten binnen de SZW-begroting voor dit
doel kunnen worden samengevoegd, en de Kamer daar
voor de Voorjaarsnota over te informeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
Mevrouw Rikkers, BBB.
Mevrouw Rikkers-OosterkampBBBVoorzitter. Volgens mij had ik nog anderhalve minuut over
van mijn vorige termijn.
Deze motie is voorgesteld door de leden Van Kent, Lahlah,
Inge van Dijk, Vijlbrief, Dassen, Ergin en Ceder.
We denken niet in halve minuten, dus …
Zij krijgt nr. 67 (36600-XV).
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat een kleine verlaging van het arbeidsongeschiktheidspercentage tijdens de hersteloperatie tot verlies van het uitkeringsrecht kan leiden;
Mevrouw Rikkers-OosterkampBBBNiet?
… u heeft twee minuten de tijd.
Mevrouw Rikkers-OosterkampBBBDank u wel, voorzitter. Ik heb twee moties en een aanvullende vraag. De moties.
verzoekt de regering, indien de hersteloperatie leidt tot een
verlaging van het arbeidsongeschiktheidspercentage van
minder dan 10%, het arbeidsongeschiktheidspercentage
waar de uitkering op is gebaseerd niet te verlagen,
Motie
De Kamer,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door het lid Van Kent.
Zij krijgt nr. 68 (36600-XV).
De heer Van KentSPDe minister heeft ons beloofd om hier in tweede termijn
nog uitgebreid op in te gaan. Ik ben heel benieuwd naar de
reactie van de minister op dit punt.
Tot slot, voorzitter. Dit is de voorpagina van NRC. Vanmorgen is het eerste proces tegen het nieuwe pensioenstelsel
gestart. Ik wil de minister vragen naar een reactie op het
punt van de gepensioneerden uit het loodswezen, die een
maand de tijd krijgen om een inschatting te maken of de
overgang naar het nieuwe stelsel correct en eerlijk plaats
gaat vinden. Vindt de minister ook dat daar meer tijd voor
moet zijn? Is de minister bereid om dat in de wet op te
nemen, bijvoorbeeld dat daar een termijn van drie maanden
voor zou moeten gelden? Schat de minister in dat er, als
die termijn zo blijft, veel meer van dit soort rechtszaken
gaan volgen? Daardoor zou de rechtspraak uiteindelijk gelijk
kunnen krijgen dat ons rechtsstelsel gaat vastlopen omdat
er heel veel mensen een rechtszaak aanspannen, omdat de
wet op een manier is georganiseerd waardoor mensen geen
zeggenschap hebben over de overgang naar het nieuwe
stelsel en dus ook niet de tijd krijgen om daar goed over
na te denken en dat goed te bestuderen.
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat er mensen onder de Participatiewet vallen
die langdurig arbeidsongeschikt zijn en daardoor niet in
staat zijn om te werken;
overwegende dat de Participatiewet niet geschikt is voor
deze groep mensen;
overwegende dat er een hervorming van de WIA aanstaande is;
overwegende dat de WIA veel beter aansluit bij hun situatie;
verzoekt de regering om bij het uitwerken van de hervorming van het arbeidsongeschiktheidsstelsel aandacht te
besteden aan deze groep mensen en hiervoor opties uit te
werken,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door het lid Rikkers-Oosterkamp.
Zij krijgt nr. 69 (36600-XV).
Motie
De Kamer,
Dank u wel, voorzitter.
gehoord de beraadslaging,
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-40
overwegende dat de doelstelling in het kader van het project
banenafspraak niet wordt gehaald;
Deze motie is voorgesteld door de leden Ergin en Patijn.
overwegende dat er een groep mensen net buiten de criteria
valt;
overwegende dat werk van groot belang is voor de persoonlijke ontwikkeling en ontplooiing van mensen;
Zij krijgt nr. 71 (36600-XV).
De heer ErginDENKDank je wel, voorzitter.
verzoekt de regering om de doelgroep van de banenafspraak te verbreden, zodat meer mensen met een afstand
tot de arbeidsmarkt aan het werk kunnen,
De heer Flach, SGP.
en gaat over tot de orde van de dag.
De heer FlachSGPDank.
Deze motie is voorgesteld door het lid Rikkers-Oosterkamp.
Zij krijgt nr. 70 (36600-XV).
Mevrouw Rikkers-OosterkampBBBDan heb ik nog een vraag. Ik heb een schriftelijke reactie
gekregen van de minister over de uitvoering van mijn
Kamerbreed aangenomen motie over de zzp'ers. Mijn motie
verzocht om voor 1 november een duidelijk afwegingskader
voor handhaving te publiceren op de site van de Belastingdienst. En ik heb een reactie gekregen op mijn vraag of de
zelfstandigen ook aan tafel kunnen komen bij toekomstige
gesprekken. Dat klopte dus niet helemaal met elkaar. Er is
een reactie gekomen op de site van de Belastingdienst,
maar die geeft geen duidelijkheid. Daar ging mijn vraag
over.
Dank u wel.
Dank u wel. De heer Ergin van DENK.
De heer ErginDENKDank je wel.
Motie
De Kamer,
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat het risico bestaat dat gemeenten bezuinigen op informele schuldhulpverlening als gevolg van de
financiële situatie van gemeenten door het ravijnjaar, terwijl
de opgebouwde landelijke infrastructuur van schuldhulpvrijwilligers van grote waarde is;
verzoekt de regering te verkennen of in de toekomst structureel een minimumbudget van bijvoorbeeld 10% van de
integrale aanpak problematische schulden kan worden
vrijgemaakt voor informele schuldhulpverlening via vrijwilligersorganisaties, en hierop terug te komen bij de Voorjaarsnota,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door het lid Flach.
Zij krijgt nr. 72 (36600-XV).
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat het Actieplan arbeidsmarktdiscriminatie
een looptijd heeft tot 2025;
constaterende dat momenteel wordt gewerkt aan vereenvoudigde inkomensondersteuning voor mensen;
overwegende dat arbeidsmarktdiscriminatie blijvend aandacht behoeft;
verzoekt de regering toe te werken naar één onlinegezinsportaal waarin alle gezinsregelingen zijn ondergebracht,
verzoekt de regering om bij de Voorjaarsnota een voorstel
te doen om het Actieplan arbeidsmarktdiscriminatie te
continueren,
en gaat over tot de orde van de dag.
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door het lid Flach.
Zij krijgt nr. 73 (36600-XV).
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-41
De heer FlachSGPVoorzitter. Ik heb de minister horen zeggen dat actieve rolbeïnvloeding geen onderdeel is van het programma Meer
uren werkt! en dat het in feite dus een verschrijving is in
de begroting. Als dat zo is, dan trek ik de motie weer in.
Maar om dat te kunnen doen, moet ik 'm wel eerst indienen.
Voorzitter. Dank voor de beantwoording door beide
bewindslieden. Ik heb gemerkt dat het gezin daadwerkelijk
een essentiële rol speelt, ook in de beantwoording door de
bewindspersonen. Ik ga er dus van uit daar straks ook iets
van terug te horen is bij de appreciatie van de amendementen.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de regering in de begroting aangeeft
door middel van interventies "gendernormen binnen organisaties" aan te willen pakken en een "cultuurverandering
in de maatschappij" beoogt;
verzoekt de regering keuzevrijheid voor ouders als uitgangspunt van arbeidsmarktbeleid te hanteren en af te zien van
rolbeïnvloeding door de overheid,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door het lid Flach.
Zij krijgt nr. 74 (36600-XV).
De heer FlachSGPVoorzitter. Dan de laatste motie.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat het uitzonderen van de agrarische sector
van de aov uitvoeringstechnisch mogelijk is;
overwegende dat bij de totstandkoming van het pensioenakkoord een uitzonderingspositie voor de agrarische sector
is overeengekomen, vanwege de specifieke positie van de
sector ten opzichte van andere sectoren;
verzoekt de regering bij de uitwerking van de Wet basisverzekering arbeidsongeschiktheid zelfstandigen een uitzondering voor de agrarische sector op te nemen in het wetsvoorstel,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Flach, Inge van
Dijk en Ceder.
Zij krijgt nr. 75 (36600-XV).
De heer FlachSGPDank u wel. 36 moties al. Dat schiet lekker op. De heer
Ceder, ChristenUnie.
De heer CederChristenUnieDank u wel, voorzitter. Een paar moties.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat diverse organisaties zoals Humanitas,
SchuldHulpMaatje en Leger des Heils met vrijwilligers
schuldhulpverlening aanbieden;
overwegende dat deze organisaties een partner zijn van de
overheid in het verlenen van goede schuldhulp en met
name van toegevoegde waarde zijn in de vroegsignalering/preventie en de nazorg;
verzoekt de regering dit partnerschap te vertalen in een
gezamenlijk regulier bestuurlijk overleg met de genoemde
organisaties en de organisaties die verenigd zijn in de Alliantie Vrijwillige Schuldhulp om van elkaar te leren en elkaar
te ondersteunen in het verder verrijken van de beoogde
basisdienstverlening,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door het lid Ceder.
Zij krijgt nr. 76 (36600-XV).
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat er in de samenleving sprake is van verruwing, intimidatie en agressie, en veel professionals te
maken krijgen met geweldsincidenten;
overwegende dat het van belang is dat docenten van initiatieven zoals de Week van Respect ondersteuning krijgen
om discussies in goede banen te leiden, bijvoorbeeld over
antisemitisme, racisme, homohaat, eenzaamheid, seksueel
misbruik, gebrek aan gezag en cyberpesten;
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-42
verzoekt de regering uit het budget voor Overige subsidies
algemeen op artikel 13 Integratie en maatschappelijke
samenhang in 2025 0,5 miljoen te besteden aan programma's die inzetten op het bijbrengen van respect en de
respectvolle behandeling van gevoelige thema's,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Ceder en Boomsma.
Zij krijgt nr. 77 (36600-XV).
Motie
De Kamer,
overwegende dat het de regering om uitvoeringstechnische
redenen niet lukt om deze beleidsmatige indexatie voor
2025 uit te voeren;
verzoekt de regering om, gelet op het feit dat het uitvoeringstechnisch niet lukt om de door de Kamer beoogde
beleidsmatige indexatie van de belastingvrije som op de
BES voor 2025 uit te voeren, met een novelle te komen die
het in het amendement geregelde uitstel voor de maatregelen terugdraait, zodat de belastingvrije som in 2025 niet
achterblijft bij het minimumloon;
verzoekt de regering om in wezenlijke samenspraak met
de eilanden in kaart te brengen wat de precieze koopkrachteffecten zijn van de voorgestelde lastenverzwaringen, en,
indien dit leidt tot inkomensdalingen tot ónder het sociaal
minimum zoals in de minimumvoorbeeldbegrotingen van
de commissie-Thodé, bij het Belastingplan 2026 voorstellen
te doen hoe dit te repareren,
gehoord de beraadslaging,
en gaat over tot de orde van de dag.
overwegende dat chronisch zieken nu via de Participatiewet
ondersteuning krijgen om rond te komen, maar dat deze
wet op veel punten knelt en chronisch zieken hierdoor in
de problemen komen;
verzoekt de regering om bij de herziening van de Participatiewet prioritair aandacht te besteden aan de inkomensondersteuning van chronisch zieken, te verkennen of het wel
passend is om chronisch zieken onder het participatieregime
te laten vallen, en de Kamer over de mogelijkheden hiervan
in het voorjaar van 2025 te informeren,
Deze motie is voorgesteld door de leden Ceder, Grinwis,
Bamenga en White.
Zij krijgt nr. 79 (36600-XV).
De heer CederChristenUnieDank u wel, voorzitter.
en gaat over tot de orde van de dag.
Ik heb de motie niet goed verstaan!
Deze motie is voorgesteld door de leden Ceder, Lahlah, Van
Kent, Ergin, Inge van Dijk en Welzijn.
De heer CederChristenUnieIk kan 'm nog een keer voorlezen, voorzitter!
Zij krijgt nr. 78 (36600-XV).
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
In ieder geval was dit de 40ste motie. Ik denk dat ik een
soort bel ga aanschaffen waar ik dan bij de 40ste motie
even aan kan klingelen. De heer Dassen is de laatste spreker
van de zijde van de Kamer. Daarna schors ik 40 minuten en
daarna gaan we heel kort door de moties heen. De heer
Dassen. 20 minuten!
constaterende dat bij de behandeling van het Belastingplan
BES 2025 het amendement-Grinwis c.s. is aangenomen dat
een aantal lastenverzwaringen op de BES met een jaar uitstelt, om zo de regering in staat te stellen de inkomenseffecten van deze maatregelen — die bepaalde groepen onder
het sociaal minimum van de commissie-Thodé dreigen te
duwen — beter in kaart te brengen voordat deze van kracht
worden;
constaterende dat dit amendement de regering tevens
verzoekt om de belastingvrije som beleidsmatig te indexeren, zodat de lagere inkomens hiervan geen nadeel ondervinden;
De heer DassenVolt20 minuten. Gelukkig, voorzitter.
Voorzitter. Twee moties.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-43
overwegende dat de wijziging van de individuele studietoeslag in 2022 heeft geleid tot een forse toename van het
aantal toegekende studietoeslagen;
Zij krijgt nr. 81 (36600-XV).
overwegende dat het kabinet zich ten doel heeft gesteld
om de bestaanszekerheid van burgers te verbeteren, onder
andere door het stelsel van inkomensregelingen te vereenvoudigen;
constaterende dat vooralsnog onduidelijk is hoeveel studenten een individuele studietoeslag in de afgelopen vijf
kalenderjaren hebben ontvangen en hoeveel studenten in
principe voor deze toeslag in aanmerking komen;
verzoekt het kabinet te onderzoeken hoeveel studenten in
de afgelopen vijf kalenderjaren een individuele studietoeslag hebben ontvangen, hoeveel studenten in principe voor
deze toeslag in aanmerking komen en hoeveel jongeren
zowel een studietoeslag als een vorm van ondersteuning
vanuit hun gemeente krijgen, en de Kamer hierover uiterlijk
in het eerste kwartaal van 2025 te informeren,
De heer DassenVoltVoorzitter. Ik heb nog 30 seconden om de staatssecretaris
een voorspoedige tijd met veel geluk en gezondheid te
wensen. Ik hoop dat moeder en toekomstig kind het goed
zullen maken.
Dank u wel. Tot zover de tweede termijn van de Kamer. Ik
schors twintig minuten, en dan gaan we luisteren naar de
bewindspersonen en even kort door de moties heen.
De vergadering wordt van 22.03 uur tot 22.30 uur geschorst.
De bewindspersonen hebben nog vijf minuutjes nodig.
en gaat over tot de orde van de dag.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
Deze motie is voorgesteld door de leden Dassen, Van Kent,
Vijlbrief, Inge van Dijk en Ceder.
Zij krijgt nr. 80 (36600-XV).
De heer DassenVoltDan de tweede motie.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat het loon van een 18-jarige op 50% zit van
het volwassenenminimumloon van een 21-jarige;
constaterende dat Nederland in Europees perspectief een
van de laagste jeugdminimumlonen heeft;
constaterende dat er een verkenning komt van het jeugdminimumloon;
verzoekt de regering het minimumjeugdloon stapsgewijs
te verhogen, waarbij de eerste stap is dat een 18-jarige 70%
van het volwassenenminimumloon verdient, een 19-jarige
80% en een 20-jarige 90%;
verzoekt de regering om voorbereidingen te treffen om de
mogelijke wijzigingen binnen het minimumjeugdloon te
implementeren per 1 januari 2026,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Dassen, Patijn,
Ergin en Vijlbrief.
Om 23.00 uur moeten wij deze zaal hebben verlaten. We
hebben 42 moties, plus nog een stuk of 11 amendementen.
Dus daar moeten we heel kort en puntig doorheen. Ik sta
per motie alleen een interruptie toe door de eerste indiener,
en dan slechts één opmerking. Het woord is aan de minister.
Dank u wel, voorzitter. Ik zal de moties langsgaan die aan
mij zijn gericht. De staatssecretaris doet de andere. Dat
betekent dus dat we ze niet helemaal op volgorde gaan
doen.
De eerste motie, de motie-Patijn/Van Kent op stuk nr. 38,
gaat over vastleggen dat het aandeel vaste contracten in
2028 70% bedraagt. Het oordeel daarover laat ik aan de
Kamer, mits daarmee geen wettelijke doelstelling wordt
bedoeld, maar een beleidsmatige. In die zin is het juridisch
gezien geen hard percentage.
Dat wordt bevestigd door mevrouw Patijn. De tweede motie.
De motie-Patijn c.s. op stuk nr. 39 over de verplichte tegemoetkoming moet ik ontraden. Uiteraard betrekken we de
keteneffecten erbij, maar ik wil bij het herstel het uitgangspunt hanteren dat mensen krijgen waar ze recht op hebben.
Daar breng ik met het UWV de opties voor in kaart.
Mevrouw Patijn, één korte vraag. Kort, kort.
Mevrouw PatijnGroenLinks-PvdABegroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-44
Ons verzoek is alleen om dit al voor te bereiden voor het
geval het toch praktisch zou zijn dat die regeling er is, want
anders duurt het ontzettend lang voordat die er is.
Hierover is het plan van aanpak, denk ik, helder. Die lijn zou
ik willen volgen.
De motie-Patijn c.s. op stuk nr. 40
De motie op stuk nr. 40 gaat over de bezuiniging op de
tegemoetkoming arbeidsongeschiktheid. Die moet ik ontraden vanwege het ontbreken van dekking.
De motie-Patijn/Inge van Dijk op stuk nr. 41 gaat over de
pilot daklozenopvang. Het oordeel daarover kan ik aan de
Kamer laten, want ik ben bereid om met VWS en de VNG
te verkennen of we die pilot kunnen uitbreiden naar andere
gemeenten. Dat heb ik reeds toegezegd, dus oordeel Kamer.
Dan kom ik bij de motie-De Jong c.s. op stuk nr. 45. Deze
motie over de WW, de WIA, de Wajong en de Ziektewet is
wat mij betreft overbodig. In de verbeteraanpak is aangegeven dat de kwaliteit inzake de daglonen voortdurend wordt
gecontroleerd en dat fouten moeten worden hersteld. Ik
heb aangegeven dat ik nog nader onderzoek doe naar de
WIA en de Wajong en de Kamer daarover nader zal informeren. Een onderdeel daarvan is een beeld waaruit blijkt
hoeveel mensen hierdoor zijn geraakt. Ik denk dat deze
motie daarmee overbodig is, want dat is in de aanpak
voorzien.
Hetzelfde geldt voor de motie-De Jong c.s. op stuk nr. 46.
Daarin gaat het om het ontvangen van een uitkering die
lager is dan waarop men recht heeft. Dat is precies waar
de aanpak ook op toeziet: eerdere fouten herstellen en
regelgeving vereenvoudigen om fouten in de toekomst te
voorkomen.
De motie van de heer De Jong op stuk nr. 47 kan ik oordeel
Kamer laten als de heer De Jong mij zou toestaan om niet
in het eerste kwartaal van 2025 maar uiterlijk in het voorjaar
met dat plan van aanpak te komen.
De heer De Jong ...
Over de verzekeringsartsen gaat dat.
De heer De Jong bevestigt dat. Nu de elfde motie.
Dank. Dan kom ik bij de motie van de heer Boon op stuk
nr. 48: een zachte landing, handhaving, zzp'ers. Die is wat
mij betreft oordeel Kamer. Het is belangrijk om zo veel
mogelijk inzicht in de effecten te hebben. Ik wil dit oppakken
in overleg met de staatssecretaris Fiscaliteit.
De motie van de heer Boon c.s. op stuk nr. 49 over de verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering en de opt-out
kan ik oordeel Kamer laten, mits deze motie mag worden
geïnterpreteerd als een oproep voor het behoud van de
opt-out zoals die in het voorstel zit. Als de motie bedoeld
is voor een opt-out zonder het afsluiten van een minimaal
vergelijkbare verzekering, dan moet ik 'm ontraden. Ik
waarschuw ook dat dit nog een nadrukkelijk onderdeel is
van het gesprek met de sociale partners en de uitvoeringsinstellingen over de uitvoerbaarheid van het voorstel.
Ik kijk even naar de heer Boon. Die beaamt dat, en daarmee
is ze oordeel Kamer. Nu de dertiende motie. Mevrouw
Patijn?
Mevrouw PatijnGroenLinks-PvdAIk weet dat we alleen op onze eigen moties moeten reageren, maar gisteren is er ook een motie besproken die precies
het tegenovergestelde heeft aangegeven, dus dat er geen
...
Oké. Geen opt-out.
Mevrouw PatijnGroenLinks-PvdADus dat er niks uitgesloten is bij de uitwerking en dat er
dus ook de mogelijkheid is dat er überhaupt geen opt-out
zou zijn. Dat is niet strijdig met elkaar, mag ik aannemen?
Nee.
De dertiende motie.
Die motie op stuk nr. 50 verzoekt de regering om het restant
van het geld dat gereserveerd is voor werkende middeninkomens daadwerkelijk naar deze groep te laten gaan. Die
zou ik willen ontraden. Ik snap de inzet van de heer Vijlbrief,
maar ik wil niet vooruitlopen op de besluitvorming in
augustus.
De motie op stuk nr. 51 verzoekt de regering om een voorstel uit te werken om meer werken te laten lonen. Die kan
ik aan het oordeel van de Kamer laten in het kader van het
maximaal benutten van de creativiteit op dit punt — zal ik
maar even kort zo samenvatten.
Dat geldt ook voor de vijftiende motie, die op stuk nr. 52.
Oordeel Kamer, als ik deze zo mag interpreteren dat we
binnen het traject rondom de hervorming van het belastingen toeslagenstelsel kijken naar hoe we meer werken meer
laten lonen, en dat is dan echter wel met eerder minder dan
met meer instrumenten.
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-45
Ik kijk even naar de heer Vijlbrief. Die beaamt dat, en daarmee is ze oordeel Kamer. De zestiende. De heer De Jong?
De heer Léon de JongPVVMijn excuus, toch nog even over de achtste motie, die op
stuk nr. 45, als dat mag.
Dan moeten we terug. Ik vind dat wel vervelend, hoor.
Ik zou daar nog wel bij willen zeggen: zo moeilijk is het niet.
We hebben die tabellen van de Belastingdienst. Daarin staat
de kinderopvangtoeslag; overigens vaak ook bij 6- tot 11jarigen; dat is ook al gek, overigens. Je kunt er natuurlijk
gewoon een standaardberekening op loslaten. Als je het
normbedrag pakt en je berekent hoeveel kinderopvangtoeslag iemand ontvangt, kun je ook berekenen hoeveel
iemand netto moet betalen. Als je een standaardberekening
maakt, is het niet zo moeilijk om dat normbedrag te noemen. Ik zou de minister dus willen vragen om dat aspect,
die nettobetaling door middel van een standaardberekening,
wel mee te nemen in de tabellen.
De heer Léon de JongPVVHet spijt me, het spijt me. Ik begrijp het. De minister heeft
aangegeven dat hij 'm overbodig vindt, maar het is wel een
nieuwe oproep, en wel omdat dit dus anders is ten opzichte
van de huidige praktijk, namelijk dat het UWV voortaan zelf
op het moment dat het iets constateert wat een risico of
probleem is, daarmee gelijk naar de minister gaat. Nu, in
de huidige praktijk, is dat niet zo; anders hadden EenVandaag en het AD niet met dat nieuws kunnen komen. Dus
het is wel iets anders dan wat op dit moment de huidige
praktijk is.
We hebben daar vanmiddag al een hele tijd op zitten puzzelen. Ik weet dat het toch heel ingewikkeld is. Ik ben echt
zeer bereid om te doen wat kan, maar in het kader van
standaardberekeningen is dit buitengewoon ingewikkeld
te organiseren, naar ik heb begrepen. Als de heer Aartsen
mij toestaat om binnen wat ik nu toezeg, nog even goed
met hem van gedachten te wisselen over wat hij nu precies
bedoelt en of dat wel of niet mogelijk is … Desnoods praten
we dat technisch nog even een keer door op het ministerie.
Nou, dat heb ik ook niet ontkend. Maar ik heb ook gezegd
dat de normale governance, de normale manier van met
elkaar risico's signaleren en adresseren op het goede
bestuurlijke niveau, weer de praktijk moet worden. Daar
verschillen we volgens mij niet over van mening. Daarom,
zo heb ik gezegd, is dit overbodig, omdat ik ook verwacht
dat als er in de praktijk knelpunten worden gesignaleerd,
dat in de eerste plaats op het niveau van het UWV wordt
geadresseerd, en dat op het moment dat dit nodig is, dingen
worden opgeschaald naar het ministerie. Dus dat zou de
gangbare praktijk moeten zijn.
Ja. De zestiende.
De motie op stuk nr. 54 over de marginale druk verzoekt de
regering om bij de berekening van de marginale druk ook
de kosten van kinderopvang mee te nemen. Ook hiervoor
kan ik het oordeel aan de Kamer laten, mits ook hier de
interpretatie van het kabinet kan worden gevolgd dat al
voor een gedeelte rekening wordt gehouden met de kosten
van kinderopvang in de standaardberekening voor de
marginale druk, maar niet met de overige meerkosten van
een dag extra werken, als er bijvoorbeeld een hogere factuur geldt. Het is ook niet mogelijk om in de standaardberekeningen, dus de grafieken en tabellen die u van ons
gewend bent, rekening te houden met alle meerkosten voor
de kinderopvang. Wel is het mogelijk om in de berekeningen
voor individuele situaties rekening te houden met alle
meerkosten voor kinderopvang. Dat doen we op dit moment
al voor een deel, maar ik ben bereid om te kijken of dat
beter kan. Als ik de motie zo mag interpreteren, geef ik 'm
oordeel Kamer.
De heer AartsenVVDIk kom een keer langs, op de koffie.
Heel goed.
Dan is de motie oordeel Kamer.
Volgens mij komen we er dan wel uit.
Maar dan is de motie oordeel Kamer, hè?
Ja.
Dan de motie op stuk nr. 56.
Dat is de motie van mevrouw Van Dijk over de urenbank.
Die kan ik oordeel …
Nee, de motie op stuk nr. 56 is die van de leden Aartsen en
Vijlbrief over wachtlijsten in de kinderopvang. O, die is voor
de staatssecretaris.
De heer AartsenVVDJa, die is voor de staatssecretaris. Ik ben bij nr. 57.
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-46
Ja, nr. 57.
het gaat kosten, vraag ik als voorzitter van het Presidium.
Hoeveel gaat dit kosten?
De motie op stuk nr. 57 van mevrouw Van Dijk over de
urenbank is oordeel Kamer. Dat kunnen we schetsen.
Mevrouw SarisNSCVolgens mijn informatie gaat het Presidium dit doorgeleiden
naar de procedurevergadering.
Dan nr. 58.
Zeker.
De motie op stuk nr. 58 gaat over het Belgische systeem.
Die krijgt ook oordeel Kamer. Ik ben wel een beetje terughoudend in de verwachting van wat we daar direct mee
kunnen, maar het is altijd goed om ons te laten inspireren.
U had twee keer oordeel Kamer gekregen, mevrouw Inge
van Dijk.
Mevrouw Inge van DijkCDADaar ben ik ook heel blij mee, voorzitter.
Ja.
Mevrouw Inge van DijkCDAMaar de motie op stuk nr. 57 had ik vervangen. Ik zie dat
mevrouw Saris er niet bij staat en die wil wel graag mee
doen.
Mevrouw SarisNSCEn de kosten voor de parlementair advocaat kunnen uit ons
Kamerpotje komen.
Oké.
Mevrouw SarisNSCIk heb me laten informeren door …
Maar mijn vraag is: hoeveel gaat het kosten?
Mevrouw SarisNSCUh …
Dat weet u niet. Oké.
Die staat er bij dezen onder. Dan gaan we naar de motie op
stuk nr. 59.
Mevrouw SarisNSCNee, maar ik heb mij laten adviseren door uw Griffie. Het
voorstel was om het op die manier door te geleiden naar
de procedurevergadering.
Die gaat over een trapsgewijze verhoging van het minimumloon vanaf 18 jaar. Die kan ik aan het oordeel van de Kamer
laten. Ik ben bezig met een verkenning en ik kan daarbij een
aantal opties uitwerken voor een eventuele verhoging. Die
zullen dan in het onderzoek van Q1 worden meegenomen
bij andere beleidsopties.
De motie op stuk nr. 60 is …
Die motie is aan de Kamer zelf.
Ja, die is aan de Kamer zelf, dus ik weet niet wat ik dan
moet zeggen. Ontijdig? Nee.
Dat gaan we dan doen. Dan gaan we naar de motie op stuk
nr. 61.
Die gaat over keteneffecten in de WIA. Die acht ik overbodig.
In de Kamerbrief en de verbeteraanpak is aangegeven dat
er vier verschillende scenario's worden onderzocht voor
hoe onbedoelde effecten van nabetalingen kunnen worden
voorkomen. Ik zal u daarover informeren in de eerstvolgende voortgangsbrief in februari.
De motie op stuk nr. 62 gaat onder andere over scholing
voor mensen in de WIA. Die motie kan ik aan het oordeel
van de Kamer laten, mits het akkoord is dat we voor het
zomerreces in plaats van voor het meireces komen met dat
plan van aanpak. Dat heeft te maken met allerlei lopende
onderzoeken, die we dan ook kunnen betrekken bij de
beantwoording hiervan.
Nee, zeg maar niets. De motie is gericht aan het Presidium,
dus aan ons. De vraag aan mevrouw Saris is wel hoeveel
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-47
Mevrouw Saris, ik had u niet gezien; neem me niet kwalijk.
daar zo dadelijk op terug en dan kom ik ook met een
appreciatie.
Mevrouw Welzijn vraagt …
Even het woord aan mevrouw Saris.
Mevrouw SarisNSCVoor het zomerreces is prima.
Oké. Dan de motie op stuk nr. 63.
Mevrouw Welzijn vraagt naar het proces sociaal minimum.
De motie daarover kan ik oordeel Kamer laten, mits wij ook
hierbij de interpretatie van het kabinet volgen dat we zoeken
naar manieren om het sociaal minimum beter te borgen,
onder andere via de herziening van de toeslagenwet, het
tegengaan van niet-gebruik en verbetering van het armoedebeleid; dat soort zaken. Ik houd uw Kamer uiteraard op
de hoogte van de voortgang van al deze trajecten.
Dat is de motie op stuk nr. 64. Wat was uw oordeel daarover
precies?
Oordeel Kamer, mits ik deze interpretatie leidend mag laten
zijn. Het betekent dat we bij de structurele herziening recht
zullen doen, zoals ook in de brief staat, aan de samenhang
tussen belasting, toeslagen en minimumloon.
Dan kom ik nu eerst bij de motie op stuk nr. 71, over het
verzoek om bij de Voorjaarsnota een voorstel te doen om
het actieplan arbeidsmarktdiscriminatie te continueren.
Oordeel Kamer, waarbij ik het zo interpreteer, dat ik u in Q1
van komend jaar de voortgangsrapportage arbeidsdiscriminatie zal toesturen. Dan zal ik ook ingaan op het vervolg
van de aanpak arbeidsdiscriminatie en daarbij aangeven
hoe ik in samenwerking met de werkgeversorganisaties en
de SER Diversiteit in Bedrijf werk aan de totstandkoming
van een ontwikkelagenda gelijke kansen. Als de heer Ergin
daarmee uit de voeten kan, kan ik de motie oordeel Kamer
geven.
Hij bevestigt dat.
De motie-Flach op stuk nr. 73 gaat over een onlinegezinsportaal waarin gezinsregelingen zijn ondergebracht. Die
motie kan ik oordeel Kamer geven. Het is een sympathiek
idee: in het onderzoek naar de vormgeving van één kindregeling ook dit aspect van het onlineportal meenemen.
De motie-Flach op stuk nr. 74 verzoekt de regering keuzevrijheid van ouders als uitgangspunt voor de arbeidsmarkt
te hanteren en af te zien van rolbeïnvloeding. Die motie kan
ik oordeel Kamer laten, omdat het project Meer uren werkt!
zich primair richt op gewerkte uren van deeltijders en
praktische belemmeringen. Daarbij kunnen overigens rolpatronen wel als gesprekspunt aan de orde komen, maar
beïnvloeding is niet zozeer het doel; hooguit bewustwording
van de mogelijkheden die er zijn om gebruik te maken van
de faciliteiten die er zijn.
Dan is er een motie over de opt-out.
Mevrouw Welzijn beaamt dat. Dan de motie op stuk nr. 65.
Dat is de motie op stuk nr. 75.
Die is voor de staatssecretaris, dus ik kom bij de motie op
stuk nr. 66. Die gaat over de proef. Deze motie kan ik oordeel
Kamer laten. Met de proef zet de Dienst Toeslagen een stap
om het aantal terugvorderingen te beperken. Dat enthousiasme delen wij. De motie over het vervolg van de proef kan
ik oordeel Kamer geven.
Dat is de motie op stuk nr. 66.
Dat was de motie op stuk nr. 66.
De motie op stuk nr. 75, van de heer Flach. Die is ontijdig.
Ik heb de Kamer afgelopen vrijdag geïnformeerd over de
technische verkenning van de uitzondering in de agrarische
sector. Dat heb ik technisch gedaan. Ik heb nog geen uitspraak willen doen over de wenselijkheid of de rechtvaardiging van een uitzondering. Ik moet nog met dit voorstel
aan de slag vanwege de uitvoeringstoets, dus ik zou de
indiener willen vragen om die uitwerking af te wachten
alvorens we een debat kunnen voeren over rechtvaardiging
van de uitzondering voor een specifieke groep.
Dat is een verzoek om de motie aan te houden, begrijp ik.
Dan kom ik bij de motie-Van Kent op stuk nr. 68. Die had
een aangepaste appreciatie, maar die ben ik even kwijt.
Daar kom ik zo dadelijk op terug, want de heer Van Kent
heeft daar ook een mondelinge vraag over gesteld. Ik kom
Ja. Ik heb de motie dus ontijdig genoemd.
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-48
De heer FlachSGPIk denk er heel even over na, voorzitter.
Heel goed, maar vooralsnog is de motie ontijdig.
Dan de motie op stuk nr. 76.
Die motie gaat over het treffen van voorbereidingen om de
mogelijke wijzigingen binnen het minimumjeugdloon te
implementeren per 1 januari 2026. Ook die motie acht ik
ontijdig.
Dat is de motie op stuk nr. 81, voor de mensen die de draad
kwijt zijn.
Die acht ik ontijdig, omdat er een verkenning loopt en ik
die verkenning graag wil benutten om te bekijken of en op
welke wijze deze voorstellen kunnen worden geïmplementeerd.
Heel goed. Dan gaan we naar de amendementen.
Het amendement op stuk nr. 35 heeft een nieuw nummer
gekregen. Dat is het amendement op stuk nr. 52 geworden.
Eén korte vraag, meneer Flach.
De heer FlachSGPKlopt, dat wilde ik inderdaad zeggen. We hebben veel
overleg met het departement gehad. We kregen de indruk
dat het vooral om het budget ging. Het amendement op
stuk nr. 52 geeft juist een aangepaste dekking. Het is van
tweeën één. Of het gezin speelt inderdaad een essentiële
rol, zoals in de begroting staat, en dan moet die twee ton
makkelijk uit dat niet-juridisch verplichte potje van 5 miljoen
te halen zijn, of het is kennelijk niet belangrijk genoeg om
daar een top voor te organiseren. Omdat het een gewijzigde
versie betreft, vraag ik om er misschien toch later nog op
terug te komen. Die is erg laat ingediend. Ik kan me voorstellen dat die nog niet bij de stukken van de minister zat.
Misschien heeft de minister heel snel gelezen. Dat is een
beetje wat u suggereert.
Als ik het goed heb, komt de dekking — ik weet niet of dat
dan nog steeds klopt — uit het programma Meer uren werkt!
Dat was een Groeifondsproject en daar kun je niet zomaar
uit winkelen.
Ik heb er volgens mij drie. Het amendement op stuk nr. 30,
het gewijzigde amendement van het lid Beckerman ter
vervanging van het amendement op stuk nr. 7, ontraad ik.
Het Klimaatfonds heeft het kabinet al bestemd voor onder
andere kerncentrales. Daarnaast kan de dekking niet worden
gevonden op de begroting van SZW, ook niet in hetzelfde
jaar. Bovendien hebben we in Nederland een sociaal
vangnet voor mensen die hun baan verliezen en verschillende voorzieningen rondom scholing en begeleiding naar
werk.
De heer FlachSGPKlopt. Dat hebben we inderdaad begrepen. Op basis daarvan hebben we de dekking aangepast. De dekking komt nu
uit de niet-juridisch verplichte middelen in artikel 1 onder
de post subsidies. Dat is een pot van 5 miljoen die nog niet
besteed is. Daar zou twee ton in te vinden zijn.
Ik blijf bij mijn oordeel ontraden. Ik bied nogmaals aan om
wel, in de geest van wat de heer Flach wil, het gesprek met
de organisaties hierover te voeren.
Dan het amendement op stuk nr. 33 van mevrouw Patijn.
Dat moet ik ontraden. Hoewel ik de wens begrijp om een
vervolg te geven aan de aanpak dakloze EU-burgers acht
ik de verlaging van het SLIM-budget onwenselijk in het
kader van een Leven Lang Ontwikkelen in het mkb.
Heel goed.
Dan is er nog het amendement op stuk nr. 35 van de heer
Flach, dat ik ook moet ontraden. Ik deel uiteraard het belang
van gezinnen. Ik heb ook gewezen op het onderzoek dat
loopt naar de situatie van gezinnen in Nederland. Bij dat
onderzoek worden ook experts, maatschappelijke organisaties, betrokken. Ik zal de Kamer in het eerste kwartaal van
2025 een brief sturen over de brede aanpak van het kabinet,
waarin ik ook de reactie op het onderzoek meeneem. Ik zie
wel voor me dat ik over de opvolging van het onderzoek
een gesprek ga organiseren met maatschappelijke organisaties. Dat zou je kunnen kwalificeren als een top, maar ik
zie het gewoon als een interactieve manier van het beleid
uitwerken. Die toezegging zou ik willen doen, maar ik acht
het amendement daarvoor niet noodzakelijk.
Dan heb ik één motie waar ik nog op terug zou komen. Dat
is de motie op stuk nr. 68 van de heer Van Kent. Daarin
wordt gesteld dat de uitkering niet mag worden verlaagd
indien het arbeidsongeschiktheidspercentage minder dan
10% bedraagt. Ik heb in de eerste termijn al aangegeven
dat het UWV bij de hersteloperatie vooral foutieve dagloonberekeningen gaat corrigeren. Dat is van invloed op de
hoogte van de uitkering. Eventuele aanpassingen van het
dagloon hebben geen invloed op het arbeidsongeschiktheidspercentage. Als gevolg van die correcties kan er dus
ook geen situatie ontstaan waarin het percentage van
mensen onder de 35% zou zakken, waardoor ze hun uitkering kwijtraken. Niettemin kan ik nog niet helemaal overzien
of er toch niet situaties kunnen ontstaan waarin dat toch
het geval zal zijn door de aanpassing van het maatmanloon.
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-49
Tegelijkertijd weet ook het UWV nog niet helemaal wat men
bij het doorlichten van die dossiers aantreft. Ik stel voor dat
ik de motie op stuk nr. 68 als "ontijdig" kwalificeer. Ik zeg
wel toe dat ik hier in de aanpak die ik in februari naar de
Kamer stuur nadrukkelijk op zal ingaan, zodat wij hier volledige duidelijkheid over kunnen geven.
Bovendien heeft de heer Van Kent mij ook nog een vraag
gesteld over het pensioen.
Ja, ga uw gang.
Eén korte vraag van de heer Van Kent.
En ik heb nog twee andere vragen gekregen.
De heer Van KentSPIk heb hier heel veel vragen over.
Dat snap ik.
O ja, we hebben nog vragen voor het vragenrondje. Ga uw
gang.
De heer Van KentSP...
De heer Van KentSPIk heb ook nog een interruptie uit het vorige deel van het
debat tegoed.
Dat begrijp ik. Maar we hebben al twee dagen een enorm
debat en ik wil op een gegeven moment wel even afronden.
Maar ik doe echt maar één vraag per motie.
De heer Van KentSPDe minister kon hier in eerste termijn niet op antwoorden.
Hij heeft gezegd dat hij hier in de tweede termijn op terugkomt. Ik heb er ook een motie over ingediend. Als fouten
worden gemaakt in het maatmanloon, dan heeft dat effect
op het arbeidsongeschiktheidspercentage. Als dat arbeidsongeschiktheidspercentage te laag of te hoog is vastgesteld,
kunnen mensen via de Centrale Raad van Beroep ervoor
zorgen dat ze bijvoorbeeld wel recht hebben op een IVA als
ze net op die grens zitten. Ze kunnen een uitkering helemaal
kwijtraken als ze onder een uitkeringspercentage van 35%
kukelen. Datzelfde geldt ook als fouten zijn gemaakt in de
medische beoordeling. Wat deze motie verzoekt, is niet
ontijdig. Dit is een onzekerheid waar mensen op dit moment
mee te maken hebben. Deze motie verzoekt ertoe dat als
door fouten van het UWV het arbeidsongeschiktheidspercentage minder dan 10% wordt bijgesteld, mensen niet het
recht op een uitkering verliezen. Ik neem toch aan dat de
minister dat met de SP eens is?
In beginsel wel. De hersteloperatie richt zich in eerste
instantie op de fouten die in de vaststelling van de uitkering
worden gemaakt. Waar we het nu over hebben, is de
mogelijke doorwerking van die correcties. Die kunnen we
nog niet helemaal overzien. Daarover zeg ik toe dat ik de
heer Van Kent graag nader zal informeren. Dat is op zichzelf
namelijk een legitiem punt, maar dat kan ik op dit moment
eenvoudigweg nog niet overzien.
Prima. Dan gaan we naar de staatssecretaris. Meneer Van
Kent, dit was het antwoord van de minister.
De heer Van KentSP...
Dat heeft u zojuist gedaan.
De heer Van KentSP...
Dat wil ik dus juist niet. We hebben 44 moties. Als we bij
elke motie een heel debat gaan beginnen ...
De heer Van KentSP...
De minister.
Ik heb toegezegd dat ik de heer Van Kent daar graag nader
over informeer, omdat het niet een eerste-orde-effect kan
zijn, maar wel een mogelijk tweede-orde-effect. Ik wil dat
serieus nemen. Ik wil daar de heer Van Kent een goed antwoord op geven. Dat zal ik ook doen.
De heer Van KentSPWanneer krijgen we die informatie?
Ik heb net gezegd: als onderdeel van de aanpak, uiterlijk in
februari.
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-50
De heer Van KentSPDat is veel te laat. Dit moet eerder duidelijk worden. Ik houd
mijn motie even aan. Laten we dan ambtelijk contact hebben, want dit kan zo niet. We kunnen mensen niet de kerst
insturen met de onzekerheid dat ze hun uitkering volledig
kwijt kunnen raken als er fouten zijn gemaakt in het maatmanloon. We kunnen niet mensen de kerst in laten gaan
met het idee dat ze straks hun uitkering helemaal kunnen
verliezen. Ik wil echt voor het kerstreces duidelijkheid krijgen.
In beginsel is dat ook niet aan de orde. De heer Van Kent
moet het punt nu ook niet groter maken dan het daadwerkelijk is. Meneer Van Kent, het klopt dat ik het niet kan uitsluiten. Daarom wil ik het ook zorgvuldig beantwoorden.
Maar we hoeven niet te doen alsof dat effect zal optreden
als gevolg van de fouten in de berekeningen, want dat zal
geen invloed hebben op de arbeidsongeschiktheidspercentages.
Op verzoek van de heer Van Kent stel ik voor zijn motie
(36600-XV, nr. 68) aan te houden.
Daartoe wordt besloten.
Dan de vragen.
Die gaan over de samenloop van herstelacties en herstellen
met terugwerkende kracht. Dat is ook ingewikkelde materie.
Het gaat over de samenloop tussen die acties. De eerste
groep is de groep waarvan het WIA-dagloon in de periode
2024 niet juist blijkt te zijn berekend en waarover ik de herstelaanpak heb toegestuurd. Als bij hen ook een WIAindexatie of loonloos tijdvak moet worden hersteld, dan
wordt dat in één keer gecorrigeerd. Dat heb ik aangegeven.
De tweede groep bestaat uit mensen bij wie de WIAindexatie niet goed is toegepast. Dat kan ook voor 2020 zijn
gebeurd. Dat is dus niet tot die periode beperkt. De uitkering
wordt hersteld vanaf de datum dat zij recht hebben op de
WIA. Zij worden middels een aparte herstelactie gecorrigeerd en geïnformeerd.
De derde groep betreft mensen die zijn geraakt door de
uitspraak van de Centrale Raad van Beroep inzake loonloze
tijdvakken. Zij worden via een aparte herstelactie ook
gecorrigeerd en geïnformeerd. Daarvan heb ik eerder vandaag toegezegd dat dit met terugwerkende gebeurt. In
hoeverre dat met terugwerkende kracht moet en kan, wordt
nog bezien. Daarover ontvangt u begin 2025 een Kamerbrief.
Komt er een separaat plan van aanpak voor die operatie
van loonloze tijdvakken?
Daar zal ik u over informeren. Nogmaals, waar die dingen
samenlopen, is het de bedoeling dat het op een geïntegreerde manier gebeurt.
Voorzitter. Dan heeft de heer Aartsen nog vragen gesteld
over zzp en de polder. Kort samengevat, ik ben zeer voornemens om voor alle onderwerpen die zelfstandigen raken
ook zelfstandigen aan tafel uit te nodigen. Ik doe dat in de
praktijk altijd al. Afgelopen maanden heb ik dat op verschillende manieren gedaan. Over de Stichting van de Arbeid
ga ik niet, zeg ik toch maar even. Die organiseren zichzelf.
Ik snap het signaal dat de heer Aartsen afgeeft, maar ik kan
het hooguit aan hen doorgeleiden. Ze zaten wel aan tafel
in het Catshuis, evenals de SER. De voorzitter van de SER
heeft er nadrukkelijk blijk van gegeven dat hij zich realiseert
dat hij er ook namens zelfstandigen zit. In die zin werkt dat
wel door in de polder, vind ik. Maar het is wel een balans
waar we voortdurend op moeten letten. Dat deel ik met de
heer Aartsen.
Dan vroeg mevrouw Rikkers nog naar de website op het
internet als besliskader voor de Belastingdienst. Dat
besliskader is volgens mij beschikbaar. Het relateert duidelijk aan de criteria van het Deliveroo-arrest. Naar mijn beste
weten is daarmee de toezegging die de staatssecretaris aan
haar heeft gedaan, nagekomen.
Dat als antwoord op de vraag van mevrouw Rikkers.
Ja.
Een vraag nog van mevrouw Rikkers; ééntje!
Mevrouw Rikkers-OosterkampBBBWij zijn van mening dat dat niet duidelijk is. Hoe gaan we
dat verder aanpakken?
Ik ben graag bereid om ook daarover nog even met haar
door te spreken.
Heel goed.
Mevrouw Patijn, één vraag.
Mevrouw PatijnGroenLinks-PvdAWe hebben het over verschillende dingen. Het gaat over
arbeidsrecht en over ondernemerscriteria. Dat zijn twee
verschillende dingen, maar dat snapt mevrouw Rikkers ook,
denk ik. Laten we het daar zo dadelijk nog even over hebben.
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-51
Prima.
Maar er is bewust gekozen voor deze termijn, ook door de
onafhankelijk toezichthouder, vanuit de invulling van dat
begrip "tijdig". Daar moeten wij ons dus op kunnen verlaten.
Het is bijna jammer dat we het in zo'n korte tijd moeten
afdoen, maar er is nog één vraag gesteld over het kort
geding over de pensioenen. NRC meldde vanochtend dat
er een kort geding is aangespannen door gepensioneerden
tegen het Beroepspensioenfonds Loodsen, met als argument dat de communicatie van één maand voorafgaand
aan het invaren te kort zou zijn. Die zaak is nu onder de
rechter, dus daar kan ik om die reden geen verdere uitspraak
over doen. Ik kan alleen een aantal dingen in zijn algemeenheid zeggen. Een pensioenfonds kan alleen invaren wanneer
het besluit daartoe evenwichtig is voor alle deelnemers,
gewezen deelnemers en gepensioneerden. De wet bevat
collectieve waarborgen die de evenwichtigheid borgen. Een
van die collectieve waarborgen is het tijdig communiceren
met gewezen deelnemers en gepensioneerden. Dat staat
in de wet. De invulling van die wettelijke norm over het tijdig communiceren is neergelegd in een beleidsregel. Daar
houdt de AFM toezicht op. De AFM doet dat vanuit haar
onafhankelijke rol. Hieraan wordt voldaan als dat minimaal
één maand voorafgaand aan het invaren plaatsvindt. Nogmaals, de AFM is hierbij de onafhankelijk betrokken toezichthouder. Tot slot geeft De Nederlandsche Bank een verklaring van geen bezwaar af op het besluit tot invaren van het
pensioenfonds en toetst deze ook aan alle wettelijke vereisten. Dat is wat ik er op dit moment in zijn algemeenheid
over kan zeggen.
De heer Van KentSPDat zijn inderdaad de huidige wetten en regels. Ik had
gevraagd of de minister bereid is om in de wet op te nemen
dat het drie maanden van tevoren moet worden, om te
voorkomen dat mensen, zoals die 84-jarige, worden overvallen en in een maand tijd moeten beoordelen of het allemaal correct en eerlijk is gebeurd.
Laat ik het zo zeggen: in de wet staat "tijdig". De AFM heeft
daaraan invulling gegeven door de minimale termijn van
één maand daarvoor op te nemen. Daar is ook een reden
voor: dat is de minimaal gangbare lat. Daarbij is er altijd
een afruil tussen correct informeren en ook tijdig informeren, waarbij veel factoren van belang zijn. Als je heel ver
voor de transitiedatum zit, is de te verstrekken informatie
mogelijk ook weer te onzeker, omdat de economische
omstandigheden kunnen veranderen. De termijn van minimaal een maand volgt dus uit de norm die de AFM als
onafhankelijk toezichthouder in de vorm van een beleidsregel heeft vastgesteld.
De heer Van KentSPDat is precies wat we weten. Maar daardoor komen mensen
in de problemen. De vraag is of die termijn niet verlengd
moet worden in de wet, dus dat er niet "tijdig" in de wet
moet staan, maar dat er moet staan "minimaal drie maanden".
De staatssecretaris.
Voorzitter. Ik kom aan bij de motie op stuk nr. 42 van
mevrouw Lahlah en anderen over het automatisch kunnen
uitkeren van de inkomenstoeslag. Die motie moet ik ontraden. Daar hebben we het in het debat uitvoerig met elkaar
over gehad.
Ook de motie op stuk nr. 43, over de cao Aan de Slag, moet
ik ontraden, met dien verstande dat ik, zoals ook in het debat
aangegeven, altijd bereid ben om met de cao-partijen te
praten en ze te ondersteunen in de gesprekken, om uiteindelijk tot een cao-afspraak te komen tussen gemeenten en
de sociaal ontwikkelbedrijven.
Dan ben ik bij de motie op stuk nr. 44, van mevrouw Lahlah,
over ibo schulden en groepen in de knel. Dit is een sympathieke motie, maar ze komt een beetje te snel, omdat we
bij de voorjaarsrapportage integraal met elkaar hierover
een afweging moeten maken. Om die reden moet ik de
motie ontraden.
De motie op stuk nr. 56, van de heer Aartsen en anderen,
over geen problematische wachtlijsten in de kinderopvang,
geef ik oordeel Kamer.
Dan kom ik bij de motie op stuk nr. 63, inzake de zorgplicht
en de BKR-toets. Ook die motie geef ik oordeel Kamer.
De motie op stuk nr. 65, inzake inkomen onder sociaal
minimum, geef ik oordeel Kamer, met dien verstande dat
er in de motie ook wordt gevraagd om alle groepen in kaart
te brengen. Ik zou daar graag bij willen zeggen: voor zover
haalbaar.
Dan kom ik bij de motie op stuk nr. 67, van de heer Van
Kent. Die motie kan ik oordeel Kamer geven, als ik in de
laatste alinea "verzoekt de regering te onderzoeken hoe de
verschillende budgetten" mag vervangen door "verzoekt
de regering te onderzoeken of en hoe de verschillende
budgetten".
Dat wordt bevestigd door de heer Van Kent. Dan willen wij
een aangepaste motie van hem ontvangen waarin dat als
zodanig is veranderd.
Voorzitter. Dan ben ik bij de motie op stuk nr. 69, van
mevrouw Rikkers. Deze motie kan ik oordeel Kamer geven.
De motie op stuk nr. 70, opnieuw van mevrouw Rikkers,
over de banenafspraak, kan ik oordeel Kamer geven, met
dien verstande dat ik uiteraard nog met de sociale partners
hierover verder in gesprek moet.
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-52
De motie op stuk nr. 72, van de heer Flach, kan ik oordeel
Kamer geven.
De motie op stuk nr. 76, van de heer Ceder, over Humanitas,
SchuldHulpMaatje en Leger des Heils, kan ik oordeel Kamer
geven.
Dan ben ik aangekomen bij de motie op stuk nr. 77. Die
motie is wat mij en het kabinet betreft ontijdig, omdat er
meerdere beleidsterreinen worden geraakt. Om die reden
zou ik graag nog met mijn collega's hierover in gesprek
gaan.
De heer AartsenVVDIk heb een punt van orde in combinatie met een interruptie,
als u het mij toestaat, voorzitter. Dit is een amendement
vermomd als motie. Het is schuiven met geld in de begroting. Ik heb even snel dat artikel erbij gepakt en daar staat
precies in: 0% vrij te besteden. Al het andere is beleidsmatig
vastgelegd of gereserveerd. Ik zou graag een brief van de
staatssecretaris willen ontvangen waarin staat welke posten
er niet door zouden gaan als je dit wel doet. Want dat is
namelijk het idee van een amendement: dat je het vervolgens ergens vandaan haalt. Ik zou daarover dus graag een
brief willen ontvangen voor de stemmingen.
Mijn voorstel zou zijn om hier in de brief over de actieagenda integratie op terug te komen. Daar staan meer zaken
in dan alleen wat de motie voorstelt. Ik zie ook een verzoek
om te kijken naar dat bedrag en niet om het direct te
besteden. Zo heb ik de motie tenminste geïnterpreteerd,
maar dan kijk ik ook naar de indiener van de motie.
Maar er is nog helemaal geen toezegging om dat geld uit
te geven, zeg ik in de richting van de heer Aartsen.
De heer AartsenVVDNee, maar dat was het punt van geld in combinatie met
een punt van orde. Daarom hebben we voor geld amendementen uitgevonden en voor woorden moties. Een euro
kun je maar één keer uitgeven en dan moet je dat ergens
anders vandaan halen. Daarom hebben we amendementen
met dekkingen. Ik zou die brief graag voor de stemmingen
willen ontvangen. We stemmen er dinsdag over. Volgens
mij is het logisch dat ik de consequenties weet van waar ik
over stem.
Het zou gedekt kunnen worden binnen het artikel waaraan
wordt gerefereerd. Tegelijkertijd zeg ik erbij dat er meerdere
beleidswensen zijn voor de agenda die nog moet komen.
Om die reden zou ik de motie ontijdig willen verklaren.
Volgens mij is ook de brief waar de heer Aartsen nu aan
refereert niet nodig, omdat we er wat mij betreft ook niet
over zouden moeten stemmen.
ting moeten opsturen. Er staat 0% in. Daar kun je niet in
schuiven, tenzij je iets anders niet doet. Dan kom je in die
andere categorie, die van 2% gereserveerd. Maar dan moet
je iets anders niet reserveren. Normaal is dat het idee van
een amendement. Vandaar mijn verzoek om de consequenties van deze motie voor de stemmingen dinsdag te ontvangen.
Ik wil best een brief sturen, maar volgens mij is het onbestemd. Overigens ga ik niet over wat de Kamer uiteindelijk
indient: een motie of een amendement. Het is in de vorm
van een motie gegaan, dus u kunt het mij moeilijk kwalijk
nemen. Maar nogmaals, ik zal ervoor zorgen dat u die brief
krijgt. Blijft staan dat ik het verstandig zou vinden om het
hier breder over te hebben. Ik heb al een brief aangekondigd
over de actieagenda. Daar zitten meerdere voorstellen in.
Ik kijk dan ook even met een schuin oog naar de indiener.
Misschien kan hij de motie zo aanpassen dat die ook rekening houdt met die actieagenda waarover ik al een brief
heb toegezegd. Dan laat ik nu de motie op stuk nr. 77 voor
wat het is.
Dan de motie op stuk nr. 78 van de heer Ceder. Deze gaat
over de herziening van de Participatiewet. Ook die motie is
wat mij betreft ontijdig, omdat ik de Kamer daarover nog
verder wil informeren. Ik wil dat begin 2025 doen. Om die
reden zou ik niet vooruit willen lopen op de motie die hij
indient.
De heer CederChristenUnieIk wil de heer Aartsen danken voor zijn interruptie, want nu
ben ik weer wakker. Even voor de administratie: de motie
had oordeel Kamer en is nu ontijdig omdat ik iets zou
moeten toevoegen?
Nee nee nee nee. U sliep toen nog.
De heer CederChristenUnieHij was nog steeds ontijdig.
Hij is altijd ontijdig geweest.
De heer CederChristenUnieAltijd ontijdig geweest. Maar ik heb wel een suggestie over
de actieagenda. Betekent het dat, als ik de motie wijzig, het
oordeel wijzigt? Ik wil even weten wat mijn handelingsperspectief is.
Ik vermoed dat toen de heer Ceder achterin de bankjes
wakker werd, de heer Aartsen en ik het nog over de andere
motie hadden. Dat ging echt over de actieagenda integratie.
Uw motie op stuk nr. 78 ziet toe op herziening van de Participatiewet …
De heer AartsenVVDNee, want in de begroting staat echt 0%. Ik kan er niet meer
van maken. Dan had de staatssecretaris een andere begro-
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-53
Ik dacht dat we het over de motie op stuk nr. 77 hadden.
O nee, excuus.
De heer Ceder is weer terug naar de motie op stuk nr. 77.
U moet echt uw wekkertje wat eerder gaan zetten, meneer
Ceder. Deze motie is allang besproken.
De heer CederChristenUnieIk houd 'm nog niet aan. Ik ga hem nog even met de indieners bespreken. Dan kijken we even.
O.
De heer CederChristenUnieHet gaat over de motie op stuk nr. 77.
Hierna gaan we gewoon richting de eerste motie, vrees ik.
Voorzitter, ik hoop het niet. Ik ga de motie op stuk nr. 77 er
weer bij pakken. Ik had deze keurig op het stapeltje gelegd.
Daarvan heb ik aangegeven: ontijdig. Ik heb aangegeven
dat ik best met de brief waar de heer Aartsen naar verwijst
wil komen, maar tegelijkertijd keek ik met een schuin oog
naar de indiener. Op het moment dat u de motie kunt aanpassen, afwacht waar de actieagenda mee komt en beziet
of dit punt daarin ook belandt, dan hebben we elkaar
gevonden.
U kunt 'm ook gewoon aanhouden.
De heer CederChristenUnieIk kan hem eigenlijk gewoon aanhouden, hè? Ja, voorzitter.
Ik hou 'm aan.
Hèhè, poehpoeh, nounou.
Op verzoek van de heer Ceder stel ik voor zijn motie (36600-
XV, nr. 77) aan te houden.
Daartoe wordt besloten.
Heel goed. Vooralsnog ontijdig.
De motie op stuk nr. 79.
De motie op stuk nr. 79 van de heer Ceder krijgt oordeel
Kamer.
De motie op stuk nr. 80 van de heer Dassen.
Ook de motie op stuk nr. 80 over de studietoeslag en hoeveel studenten krijgt oordeel Kamer.
Dan ben ik bij de amendementen aanbeland.
Ja.
Ik kom bij het eerste amendement. Dat is het amendement
van mevrouw Kröger over ...
Dat is het amendement op stuk nr. 9 over aanvullende
middelen voor het Energiefonds.
Ja, excuus, dat is nr. 9 en dat ga ik ontraden.
Dan het amendement op stuk nr. 55 van de heer Flach over
het aanvullende bedrag van €300.000 voor de Alliantie
Vrijwillige Schuldhulp. Dat geef ik oordeel Kamer.
Oké. Dan kom ik bij de motie-Ceder op stuk nr. 78.
En tot slot ...
Had u de motie op stuk nr. 78 ook willen aanhouden?
Dat is het amendement op stuk nr. 55 en dat was eerder nr.
29.
Voorzitter. De motie op stuk nr. 78 van de heer Ceder met
betrekking tot de herziening van de Participatiewet en de
prioritaire aandacht die hij daarin vraagt voor de chronisch
zieken acht ik ontijdig, want er komen meer aandachtspunten in die Participatiewet naar voren.
Tot slot kom ik bij het amendement op stuk nr. 37.
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-54
Dat was eerder nr. 31, het is van Dassen en gaat over
menstruatieuitgiftepunten.
Juist. Dat geef ik ook oordeel Kamer.
Dank u wel. Tot zover dit debat.
Dan had ik ook nog een aantal vragen. Excuus.
De vraag over het ESF-fonds. Om misverstanden te voorkomen: één keer per twee jaar. Aangezien ik van mevrouw
Welzijn iets anders terugkreeg, zullen we de Kamer daarover
informeren.
Er was nog een vraag gesteld door mevrouw Lahlah over
de instituten en of die schulden daarin nu wel of niet zijn
meegenomen. Dat zijn ze wel voornemens, maar ze hebben
de data nog niet en daarmee moet ik corrigeren wat ik
daarover in de vorige termijn zei.
Dan was er nog een extra vraag ... Nee, die heb ik al
beantwoord.
Voorzitter, dat waren de vragen, denk ik.
Hartelijk dank. Tot zover dit debat. Heeft de staatssecretaris
nog behoefte aan wat inspirerende warme woorden, zo op
de valreep? Of de minister misschien?
Het gaat thuis nog allemaal goed, voorzitter, dus ik ben oké.
Oké. Dan wens ik u veel sterkte de komende dagen!
Ik dank de beide bewindspersonen voor hun inzet gisteren
en vandaag en natuurlijk alle ambtenaren op de achtergrond.
De algemene beraadslaging wordt gesloten.
5 december gaan we stemmen over de begroting en de
amendementen.
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
28 november 2024
TK 30
30-8-55