Terug
Plenair · wetgeving Gecorrigeerd beschikbaar

Begroting Sociale Zaken en Werkgelegenheid 2025

Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 2025 (36600-XV) (1e termijn Kamer)

27 november 2024 6u

Document

Verslag

16 sprekers · 172 bijdragen

Begroting Sociale Zaken en Werkgelegenheid 2025

Begroting Sociale Zaken en Werkgelegenheid 2025

Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:

- het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten

van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

(XV) voor het jaar 2025 (36600-XV).

De voorzitterVoorzitter

We gaan door met de begroting Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

De algemene beraadslaging wordt hervat.

De voorzitterVoorzitter

Ik geef graag het woord aan de heer Aartsen van de fractie

van de VVD.

VVDDe heer AartsenVVD

Voorzitter. U bent zojuist begonnen met een prachtig Afrikaner gedicht. Ik zou vandaag eigenlijk willen beginnen met

het aanhalen van de Vlaamse volkszanger Juul Kabas, die

al in 1979 zong: het zijn de zotten die werken. En nee,

voorzitter, ik ga u hier niet verrassen met een prachtig lied.

Ik zal het bij deze ene zin laten. U kunt de songtekst thuis

opzoeken en u kunt het liedje ook luisteren, als u dat wilt.

Maar dat is voor mij wel in de kern de samenvatting, het

gevoel dat ik krijg als ik met mensen spreek, als wij hier

niet met elkaar zijn, maar in het weekend rondlopen in ons

eigen dorp of onze eigen stad.

Ik heb dat bijvoorbeeld als ik jonge ouders spreek bij de

kinderopvang, of op het schoolplein, die dan tegen mij

zeggen: "Wij werken allebei verschrikkelijk hard. We werken

ons zelfs een slag in de rondte, met een gewone baan, niks

bijzonders. We hebben twee kinderen die naar de opvang

gaan en we betalen ons daar helemaal blauw aan. Waar

werken we in hemelsnaam nog voor? Alle euro's gaan bijna

op aan wat we moeten betalen voor die kinderopvang. We

betalen om te mogen werken. We betalen om überhaupt

te kunnen werken." Of je spreekt mensen in de voetbalkantine, gasten die misschien net klaar zijn met school. Zij

hebben het gevoel dat zij, als zij extra, voltijds, gaan werken,

geld kwijtraken, omdat de toeslagen worden afgebouwd.

Zij komen erachter dat overuren zwaarder belast worden.

Of denk aan een leraar of lerares, die jaar in, jaar uit tegen

zijn of haar werkgever zegt: ik zou zo graag niet drie maar

vier, of misschien zelfs wel vijf dagen willen werken, want

dat is voor mij de beste manier om mijn koopkracht te verbeteren en wat extra's te kunnen doen voor de kinderen.

En dan zegt zo'n werkgever in het onderwijs of in de zorg:

sorry, wij vinden dat zo lastig, want twee dagen of drie

dagen in de week is nu eenmaal makkelijker in te roosteren.

Of kijk naar een restauranteigenaar die zijn chef-koks misschien wat extra's wil geven. In deze tijd is het belangrijk

dat hij mensen bij zich kan houden, bijvoorbeeld zijn gastvrouw, die misschien een dagje extra wil werken. Daardoor

kan hij zijn restaurant openhouden na die moeilijke coronatijd. Vergeet niet dat van iedere €100 die zo'n werkgever

vervolgens aan iemand geeft, maar €64 bij de mensen zelf

belandt. Die mensen zeggen zelf: weet je wat, doe maar

niet, want als ik een verhoging krijg, raak ik mijn toeslagen

kwijt en ga ik meer belasting betalen.

Voorzitter. Iedereen in deze zaal zal deze verhalen kennen,

vanuit het eigen dorp of de eigen stad. Dat is volgens mij

ook het gevoel dat er in onze samenleving heerst. Nogmaals, het zijn de zotten die werken. Het loont niet. Werken

moet lonen, maar meer uren werken loont op dit moment

niet. Juist daarom is het voor de VVD klip-en-klaar: we zullen

ons echt hard moeten inzetten voor de werkende groepen,

voor de werkende middenklasse. Dat was en is de inzet van

de VVD in dit kabinet.

Laat ik beginnen met te zeggen dat wij blij zijn met een

aantal afspraken uit het hoofdlijnenakkoord. Daarin staan

echt belangrijke sociaal-economische doelen. Het kabinet

zorgt ervoor dat werken meer gaat lonen. Het kabinet stopt

met nivelleren en heeft specifieke aandacht voor de werkende middenklasse. Laat ik dan vooral beginnen met een

groot compliment. De heer De Jong begon ook al over het

koopkrachtpakket dat is neergezet door dit kabinet: 2 miljard

structurele lastenverlichting, juist voor de werkende middeninkomens, bijvoorbeeld via de eerste extra schijf. Er is

een accijnsverlaging op brandstof, zodat je, als je naar je

werk rijdt of bij je ouders op bezoek gaat, niet meer belasting betaalt over de brandstof. Kijk ook naar de aardgasbelasting. Hetzelfde geldt natuurlijk ook voor de hervorming

van de kinderopvang, die voor ons enorm belangrijk is. We

gaan de kinderopvang voor werkende ouders bijna gratis

maken. Dat is voor heel veel middengroepen een enorme

lastenverlichting in de portemonnee.

We behandelen vandaag deze begroting, met ook het

Belastingplan erin. Maar het is niet genoeg. Ondanks deze

mooie woorden, de complimenten van onze kant, willen

wij meer. Het is echt code rood voor de werkende middenklasse. We moeten dus ook scherpe keuzes durven maken.

Wij blijven het kabinet dus ook uitdagen om op de korte en

de lange termijn meer ambitie te tonen ten aanzien van

deze drie doelen uit het hoofdlijnenakkoord.

Voorzitter. Wij hadden gevraagd om een agenda voor

werkend Nederland. Ik heb het al op een aantal plekken

gezegd, maar wat wij hebben mogen ontvangen, is wat ons

betreft niet genoeg. De ambtelijke annotatie vond ik eigenlijk

nog het meest voor zichzelf spreken: "Deze brief moet vooral

urgentie uitstralen, maar wel zonder de indruk te wekken

dat er nieuw beleid wordt gemaakt". Mijn vraag aan het

kabinet is dan: waarom zouden we geen nieuw beleid

maken?

Ik wacht even, voorzitter.

D66De heer VijlbriefD66

Ik verkeerde in de veronderstelling dat de VVD in dit kabinet

zit. Er zitten ook VVD-ministers in. Ik weet dat het allemaal

extraparlementair is, maar het kabinet spreekt met één

mond, dus die ministers hebben hier ook mee ingestemd.

Was de heer Aartsen nou zo verbaasd over deze brief, die

ongeveer weerspiegelt wat er in het regeerprogramma

staat, waarover de VVD op 13 september zelf heeft gezegd:

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-13-1

"Er is ruime aandacht voor de versteviging van de positie

met een middeninkomen. Hiermee leveren we voor alle

Nederlanders die meedoen, hard werken of gewerkt hebben"? Hoe kan het dus opeens code rood zijn voor de heer

Aartsen? Ik begrijp dat niet zo heel goed, maar misschien

kan hij dat uitleggen.

VVDDe heer AartsenVVD

Die code rood slaat op de positie van de middenklasse. Dat

is niet iets van een week geleden, maar een bredere sociaaleconomische analyse. Je ziet dat overigens in meer westerse landen. De werkende middenklasse staat daar onder

druk. Dat uit zich op allerlei manieren. Wij hebben daarbij

onze inzet gedaan richting het hoofdlijnenakkoord, richting

het regeerprogramma en in de begroting. Dat zullen we

ook blijven doen. Maar u zegt het inderdaad al: het is een

extraparlementair kabinet. Dat betekent dat wij ook het

ambitieniveau ten aanzien van "werken moet lonen" en de

agenda voor werkend Nederland op mogen blijven krikken.

Dat zullen wij dan ook blijven doen.

D66De heer VijlbriefD66

Op zich delen wij dit doel; de heer Aartsen heeft mij hier

ook over gehoord. Maar dan is het misschien toch zaak dat

wij zaken gaan doen in deze Kamer. Dat kan ook betekenen,

zeg ik tegen de heer Aartsen, dat er extra geld moet komen,

want ik denk dat dat een van de problemen is geweest voor

de schrijver van deze brief: hij moest het doen met de

budgetten die hij al had. Kunnen we hierin dus samen

optrekken, vraag ik aan de heer Aartsen.

VVDDe heer AartsenVVD

Het flauwe antwoord is natuurlijk dat de heer Vijlbrief een

weekje te laat is omdat we vorige week het Belastingplan

hebben besproken, maar dat gaan we niet doen. Het eerlijke

antwoord is dat we een aantal dingen moeten onderscheiden. Een aantal dingen zijn reeds ingezet. Ik noemde bijvoorbeeld de kinderopvang al en het koopkrachtpakket. Een

aantal dingen kunnen we op korte termijn doen: het komend

jaar of het jaar daarop of het jaar daarop. Ik zal daar straks

een aantal voorstellen voor doen. En er zijn zaken die wat

meer op de lange termijn gericht zijn. Ik doe graag zaken

op die tweede categorie. Ik zal straks zelf bijvoorbeeld aan

het kabinet vragen om een aantal scenario's uit te werken

voor een voltijdsbonus. De heer Vijlbrief heeft daar ook al

wat over gezegd. Ik vond het ook jammer dat daar in de

brief over de agenda voor werkend Nederland eigenlijk over

werd gezegd dat het te ingewikkeld is. Ik vond het een mooi

idee. Nogmaals, het is niet volgende week te regelen, maar

het is wel een mooi idee. Ik zou dat dus de komende tijd

wat meer aandacht en liefde willen geven. Maar je zou best

wel volgend jaar zo'n voltijdsbonus kunnen introduceren,

bijvoorbeeld via een gerichte vrijstelling bij de werkkostenregeling. Ik denk dat het belangrijk is om dit soort uitgewerkte voorstellen te krijgen, bijvoorbeeld in de arbeidsmarktkraptebrief die we in het voorjaar gaan krijgen. Je

moet namelijk uitgewerkte voorstellen hebben om daar

uiteindelijk ook geld naartoe te brengen.

niet voldoende is, er meer moet gebeuren. De heer Aartsen

zegt: het kan komend jaar allemaal niet meer, want het

Belastingplan is nu gepasseerd. Maar hij wil de komende

jaren wel degelijk iets extra's. En dat is eigenlijk de code

rood waarover hij het had. Ik heb deze woorden van de

coalitiepartner in onze fractie namelijk "broodroof"

genoemd, want er worden gewoon oppositiewoorden uitgesproken over die brief. Ik was dus heel benieuwd of hij

daarbij inderdaad boter bij de vis wil doen, maar dat wil

hij.

VVDDe heer AartsenVVD

Ja, en wij komen zelf met voorstellen daarvoor. Ik zal straks

ook aankondigen dat wij met een eigen agenda voor werkend Nederland zullen komen, in januari of februari, met

echt wat grotere plannen. Maar ik denk zeker dat hierbij

ambitie nodig is. En er zijn ideeën genoeg, dus laten we

daarmee aan de gang gaan. En excuses voor de broodroof!

NSCMevrouw WelzijnNSC

Ik had in mijn jeugd een puzzel. Daarbij ontbrak er dan een

stukje. Daar moest je mee schuiven om er weer een plaatje

van te maken.

VVDDe heer AartsenVVD

En lukte dat?

NSCMevrouw WelzijnNSC

Dat was eigenlijk ook de opgave bij het maken van deze

begroting: er zit een gat, maar je probeert toch een plaatje

te maken. Volgens mij is dat ons ontzettend goed gelukt.

Alle groepen gaan er grotendeels op vooruit. Toch hoor ik

de heer Aartsen zeggen dat er code rood gaande is. Wat

mist de heer Aartsen dan in de begroting en ten koste

waarvan zou dat moeten gaan? Want nogmaals, er zit een

gat in de begroting en dat krijg je niet weg.

VVDDe heer AartsenVVD

Hier luistert het wel even nauw. Ik maakte bewust richting

de heer Vijlbrief de drieslag. Over de zaken die we nu doen,

waar u ook aan refereert, ben ik voor dit jaar tevreden. Ik

denk dat er een grote stap wordt gezet in de koopkracht en

er ook echt een keuze wordt gemaakt voor werkenden. Daar

ben ik blij mee. Mijn code rood sloeg op de analyse dat er

breed in de westerse samenlevingen sprake is van een

enorme druk op de middenklasse. Dat is het gevolg van

een oplopende inflatie, beperkte economische groei, lage

arbeidsproductiviteit, maar vooral ook van een enorme

marginale druk en belastingdruk, vooral bij de werkende

middengroepen. Dat is wat ik geadresseerd heb met "code

rood". Daar sta ik volledig achter. Dat is voor ons ook de

drive, de motivatie, om te zeggen: we zullen meer moeten

hebben dan alleen het koopkrachtpakket voor dit jaar. Je

zult ook voor de middentermijn, volgend jaar en het jaar

daarop, maar ook voor de langetermijnstelselhervorming

— daar zal ik zo nog wat over zeggen — echt de focus

moeten hebben op de middengroepen, de marginale druk

en het feit dat werken moet lonen.

D66De heer VijlbriefD66

Dan trek ik even de politieke conclusie dat waar de VVD

eerder enthousiast was over wat er in het regeerakkoord

stond, de VVD minder enthousiast is geworden, omdat het

NSCMevrouw WelzijnNSC

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-13-2

Dan staat mijn vraag nog open: ten koste van wie mag dat

volgens de heer Aartsen gaan? Nogmaals, er zit een gat in

de begroting. Het blijft schuiven met middelen. Als je naar

de ene plek meer schuift, kun je op de andere plek minder

doen; tenzij we allemaal meevallers verwachten, maar daar

ben ik niet van op de hoogte. Dus ten koste waarvan zou

het dan mogen gaan?

VVDDe heer AartsenVVD

Je zult moeten hervormen, in alle eerlijkheid. Mevrouw

Welzijn begint over de begroting van dit jaar, maar ik heb

het over de hervormingen in het jaar daarop. Alleen al aan

heffingskortingen en toeslagen pompen we 83 miljard rond.

U gaat mij niet vertellen dat je daar niet aan kan draaien.

Als een kwart van de mensen zegt niet meer te gaan werken

omdat het onvoldoende oplevert vanwege de belastingdruk,

dan denk ik dat het verstandig is om te kijken hoe die heffingskortingen zich nu verhouden tot wanneer je die stap

gaat maken. Er zijn tal van voorbeelden — ik kom daar zo

op; ik ga ze nog niet verklappen — waarin je zonder dat het

de belastingbetaler per definitie geld kost, er toch voor kan

zorgen dat bijvoorbeeld voltijd prevaleert boven deeltijd.

SGPDe heer FlachSGP

Stoere taal van collega Aartsen: "code rood". We zitten hier

inmiddels een jaar als Kamer. We hebben een halfjaar naar

de onderhandelingen zitten kijken. Vanaf de zomer zit er

een nieuw kabinet. Best bijzonder als je dan bij de eerste

begroting hoort dat het code rood is voor middeninkomens.

Dan constateer ik dat het de VVD onvoldoende gelukt is om

dat in de onderhandelingen te regelen. Daar wil de SGP

best bij helpen. We hebben het er onder andere bij de discussie over het kindgebonden budget over gehad dat we

gelukkig zien dat er voor lagere inkomens wat meer ruimte

komt, maar dat gaat ten koste van het kindgebonden budget

voor middeninkomens. Ik reken dus ook op steun voor het

amendement dat we hebben ingediend om dat te repareren.

VVDDe heer AartsenVVD

Op dit specifieke amendement overvraagt de heer Flach

mij, maar voor de tweede termijn geef ik hem die herkansing, dus dat beloof ik. Mijn opmerking over code rood

sloeg op een brede sociaal-economische analyse. Die heb

ik proberen te onderbouwen met electorale voorbeelden.

Overal in de westerse samenleving zie je de combinatie —

ik heb dat een "giftige cocktail" genoemd — van een oplopende inflatie, lage arbeidsproductiviteit, lagere groei en

met name ook de marginale druk. Dat bij elkaar levert

enorm veel onzekerheid op. Vroeger hadden mensen het

gevoel van: "Ik werk gewoon, dus ik kan misschien één keer

per jaar op vakantie. Ik kom vooruit. Mijn kinderen krijgen

het beter. Ik kan stappen vooruitzetten in het leven." Maar

nu zeggen ook hele normale mensen die gewoon een normale baan hebben dat ze alleen maar bezig zijn met het

hoofd boven water houden. Ik schetste net ook voorbeelden

van mensen die zich afvragen: "Waarom werk ik nog?

Waarvoor zou ik moeten werken? Het levert niks op." Dat

sentiment heb ik proberen te vangen in "code rood". Dat is

voor mij een motivatie om inderdaad stoere woorden te

roepen over "werken moet lonen", maar dat is ook mijn

mening. Wij vinden echt dat we daar volle bak op door

moeten gaan. Zoals ik net zei, is deze begroting daar wat

ons betreft een mooie eerste stap in.

CDAMevrouw Inge van DijkCDA

"Code rood" betekent dat de VVD goed heeft nagedacht

over antwoorden. Ze heeft drie prioriteiten, als ik het goed

begrepen heb: eerst herziening van het belastingstelsel,

met daarin aandacht voor de marginale druk en de middeninkomens. Maar wanneer loont werken dan volgens de

VVD? Wanneer heb je nou een belastingstelsel met de uitkomst waar we naar op zoek waren? Want het is een hele

mooie kreet en ik hoor het iedereen zeggen, maar wanneer

loont werken?

VVDDe heer AartsenVVD

Dat is een bijna filosofische discussie. Hadden we maar een

euro die we daaraan vast konden plakken, want dan was

het zo geregeld. Volgens mij gaat het om een stukje rechtvaardigheid. Ik noemde de glijbaan van onze heffingskortingen. Daar zal ik zo nog iets meer over zeggen. Laten we

gewoon eens beginnen met het wettelijk minimumloon.

Het moment waarop iemand besluit om de stap naar fulltime werken te zetten, is precies het moment waarop de

heffingskortingen, vrrrrt, naar beneden duiken. Dat heeft

wat ons betreft met rechtvaardigheid te maken. In ons

belastingstelsel kiezen we voor ijkpunten; we kiezen ervoor

dat het moment waarop iemand besluit om fulltime te gaan

werken, precies het moment is waarop je zegt: wacht even.

Een ander punt — daar hebben mevrouw Van Dijk en ik

elkaar al vaker over gesproken — betreft de toeslagen. Ik

heb de eer gehad om in de enquêtecommissie te zitten en

ook dit onderdeel voor mijn rekening te nemen. Ik zal daar

zo nog iets over zeggen. De psychologie daarachter — dat

zullen economisch psychologen uitleggen — is dat er voor

mensen niks erger is dan dat hun iets wordt afgepakt. Dat

is voor mensen een grotere angst dan dat ze er een prikkel

bij krijgen. Het blijft heel gek dat, als je die stap zet, die

toeslagen minder worden. Ik noem het "afpakken" omdat

dat het gevoel is van mensen. Dat zijn dingen die ik voor

deze termijn heb proberen te schetsen.

SPDe heer Van KentSP

Een punt van orde, voorzitter, als het mag.

De voorzitterVoorzitter

Gaat uw gang.

SPDe heer Van KentSP

Dit is de begroting van Sociale Zaken. Ik begrijp dat de VVD

hier een belastingdiscussie van wil maken, maar dat is niet

de begroting die vandaag op de agenda staat.

VVDDe heer AartsenVVD

Dat is terecht, voorzitter, maar …

CDAMevrouw Inge van DijkCDA

Ik ben niet zo van de filosofische discussies; ik ben een vrij

praktisch mens. Als we het gaan hebben over de vraag

wanneer werken loont, vind ik dat we onszelf moeten uitdagen. Ik hoop dat de VVD dat in haar eigen plan gaat doen

met een antwoord op de vraag: wanneer is dat dan?

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-13-3

VVDDe heer AartsenVVD

Een terecht punt. Ik kom zo nog op de marginaledrukberekening ten aanzien van de kinderopvang. De rijksoverheid

zegt: werken loont, punt; dat blijkt uit de cijfers; kijk maar,

hier heb je een tabel. Maar mensen zeggen zelf: wacht even,

ik moet ook nog kinderopvang betalen en dan zou ik me

voor die €100 meer een slag in de rondte moeten werken

en stress moeten hebben om op tijd thuis te zijn voor de

kinderen. Dan kun je als SZW wel zeggen "hier heeft u de

tabel waaruit blijkt dat werken loont", maar dat raakt volgens mij dan weer aan die filosofische discussie.

Ik ben het overigens eens met de heer Van Kent. Ik probeer

uiteraard mijn best te doen om zo goed mogelijk antwoord

te geven.

NSCMevrouw SarisNSC

Ik ben ook niet zo van de filosofische discussies en ik ben

ook niet zo van de liederen. Ik hoorde de heer Aartsen wel

degelijk een vurig pleidooi houden voor bestaanszekerheid.

Ik hoorde de heer Aartsen er ook een vurig pleidooi voor

houden dat we met elkaar moeten opkomen voor de mensen die keihard werken. Ik hoorde u er ook een vurig pleidooi voor houden dat jongeren die klaar zijn met school,

ook wat zouden moeten verdienen. Hoor ik hier ook een

pleidooi voor een verhoging van het wettelijk minimumjeugdloon?

VVDDe heer AartsenVVD

Nee.

NSCMevrouw SarisNSC

Dat is een heel kort antwoord, meneer Aartsen. Ik zou graag

van u willen weten waarom u niet wilt kijken naar de jongeren vanaf pak 'm beet 18 jaar die ook 40 uur werken — zij

zitten bijvoorbeeld op een vrachtwagen of werken op hun

knieën op straat — omdat ze gestopt zijn met school en 40

uur in de week moeten werken, en dat voor een minimumuurloon van €6,34. Waarom wilt u …

De voorzitterVoorzitter

"Waarom wil de heer Aartsen …"

NSCMevrouw SarisNSC

Waarom wil de heer Aartsen daar niet naar kijken, terwijl

dit ook hardwerkende mensen zijn, die dag in, dag uit hun

boterham proberen te verdienen?

altijd bereid om te kijken naar de vraag of het voldoende

is, vandaar ook dat we het onderzoek steunen, maar ik zie

dat niet een-twee-drie zitten.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Wat ik altijd ingewikkeld vind aan het VVD-verhaal ten

aanzien van werk, is dat het een oversimplificatie van de

werkelijkheid is. U geeft aan dat er meer productiviteit moet

komen — dat ben ik met u eens — dat er meer mensen aan

het werk moeten, en dat het dan wel goedkomt. Als we

allemaal hard gaan werken, zou het wel goed moeten

komen, want werken moet lonen. Maar ik heb in mijn

betoog richting mevrouw Lahlah net ook aangegeven dat

de samenleving niet alleen gebouwd is op betaald werk.

Informeel werk, onbetaald werk, is eigenlijk het fundament

van onze samenleving. Wat u eigenlijk insinueert …

De voorzitterVoorzitter

"Wat de heer Aartsen eigenlijk insinueert."

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Wat de heer Aartsen eigenlijk insinueert, is dat het Nederland ten goede zou komen als diezelfde groep mensen, die

nu dus onbetaald werk doet, betaald werk gaat doen. Dat

is een oversimplificatie van de werkelijkheid, want als die

mensen allemaal staken, dan valt Nederland uit elkaar. Ik

zou de VVD toch uit willen dagen om ook tijdens de SZWbegroting haar visie te laten zien over hoe je ervoor zorgt

dat werken loont en dat daar vrije keuzes in kunnen worden

gemaakt als gezin. Hoe ziet de VVD dat voor zich?

VVDDe heer AartsenVVD

Ik zou richting de heer Ceder dan ook wel het volgende

willen zeggen. Hij zegt dat de VVD wat simplificeert. Ik vind

dat u mijn argumenten ook een klein beetje simplificeert.

Je zegt dan namelijk dat als mensen meer betaald werk

gaan doen, ze automatisch minder onbetaald werk zouden

gaan doen. Volgens mij is dat ook niet waar. Als we inzoomen op de cijfers, zien we dat een kwart van de mensen

zegt: ik zou heel graag meer betaald werk willen doen, maar

vanwege het feit dat het financieel niet loont, doe ik dat

niet. Dat is de groep waarop ik mij richt. Ik zeg niet dat wij

hier iedereen verplicht uit de mantelzorg of wat dan ook

moeten gaan trekken om maar betaald werk te gaan doen;

dat is absoluut niet wat ik zeg. Ik zal zo overigens nog wat

dingen gaan zeggen over bijvoorbeeld verlofregelingen.

De aantrekkelijkheid van werk zit wat mij betreft juist niet

alleen in euro's, maar ook in het goed kunnen combineren

van werk en privé.

VVDDe heer AartsenVVD

Ik wil dat best uitleggen. Ik ben daar om twee redenen geen

voorstander van. De eerste reden is dat ik vind dat we die

mensen juist moeten stimuleren om wel op school te blijven, om wel die stap te zetten naar een startkwalificatie,

praktijkonderwijs, bbl en noem het maar op. Een beperkt

minimumjeugdloon is daar een mooi instrument voor. Het

tweede argument gaat over de jeugdwerkloosheid. We

hebben in Spanje gezien wat er gebeurt wanneer je het

minimumjeugdloon afschaft. In Nederland is de jeugdwerkloosheid 7,9% en in Spanje is dat 28% en nog wat. Daar

moeten we ook eerlijk over durven zijn. Ik vind het verstandig als je daar niet te snel in meegaat. Nogmaals, ik ben

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Dat klinkt goed, maar de heer Aartsen geeft architectonische

kritiek op waar we nu staan. Het is zelfs "code rood", maar

dat zijn dingen die de VVD juist gepusht heeft. Ik noem de

toeslagen en ervoor zorgen dat elke euro en geen euro meer

bij de juiste groep terechtkomt. De VVD vond dat prima. Ik

noem ook ervoor zorgen dat tweeverdieners gestimuleerd

worden, waardoor er nu discriminatie in ons belastingstelsel

zit ten aanzien van eenverdieners. Dat vond de VVD prima.

Ik noem het niet-uitvoeren van het rapport over het sociaal

minimum. Het kwam de VVD niet uit, terwijl die commissie

zegt: doe dit nou, zodat mensen kunnen voorzien in hun

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-13-4

eigen onderhoud en daarmee ook in hun omgeving extra

waarde kunnen toevoegen. De VVD heeft daarvan gezegd:

we hebben het gelezen en we snappen het, maar we gaan

daar niets mee doen. Mijn conclusie is daarom eigenlijk dat

de VVD problemen constateert — ik deel die overigens —

maar die ook zelf veroorzaakt. Mijn vraag is of u daarop wil

reflecteren.

VVDDe heer AartsenVVD

De ChristenUnie en de VVD hebben de afgelopen zeven

jaar ook zeven jaar lang mogen samenwerken. Ik zal de

eerste zijn die zegt dat wij dit zeker hebben laten gebeuren.

Wij hebben dit zeker laten liggen. Dat is voor mij nu in ieder

geval een drive om te zeggen: we gaan daar met extra veel

motivatie mee aan de slag. Nogmaals, ik merk dat de heer

Ceder dit vanuit zijn positie probeert te doen. Hij zegt: we

zetten eenverdieners tegenover tweeverdieners. Ik zou er

als liberaal geen bezwaar tegen hebben als mensen zelf

besluiten om thuis voor de kinderen te blijven zorgen. Ik

heb er wel een bezwaar tegen als dat gebeurt vanwege

actief of passief overheidsbeleid. Dan heb ik daar wel een

probleem mee.

VoltDe heer DassenVolt

Ik sloeg net even aan op de antwoorden die de heer Aartsen

gaf over het jeugdminimumloon. Dat doet mij denken aan

een artikel dat ik las waarin ook werd gevraagd om de visie

van de VVD op het jeugdminimumloon. Het antwoord van

de woordvoerder van de VVD was dat de VVD daar niet

echt een visie op heeft. Nee, u was het niet, maar wel

iemand van de VVD-fractie!

VVDDe heer AartsenVVD

Ik grossier in visies. Noem een onderwerp en ik heb een

visie!

VoltDe heer DassenVolt

Ik moest lachen om het antwoord dat u net gaf …

De voorzitterVoorzitter

"Het antwoord dat de heer Aartsen net gaf."

VoltDe heer DassenVolt

Het antwoord dat de heer Aartsen net gaf, doet het tegenovergestelde vermoeden, want hij refereerde aan Spanje.

Het probleem met Spanje is natuurlijk dat de aansluiting

tussen onderwijs en arbeidsmarkt een totaal verkeerde is.

Daar wordt heel veel ervaring gevraagd, die je natuurlijk

niet kunt krijgen als je niet werkt. Er is onderzoek geweest

waaruit blijkt dat jongeren eerder stoppen met werken,

maar het is juist precies het tegenovergestelde. Als je het

jeugdminimumloon verhoogt, maak je het juist aantrekkelijker voor jongeren om op school te blijven. Ze redeneren

vanuit de gedachte: als ik langer blijf zitten, kan ik later meer

verdienen. Dat is het interessante dat uit het onderzoek

komt. Daarom wil ik terug naar de vraag die mevrouw Saris

net ook stelde. Waarom is de VVD van mening dat 18-, 19en 20-jarigen, die knetterhard werken voor hun loon, niet

een eerlijk loon verdienen waarmee ze de huur, de zorgkosten kunnen betalen en ook de inflatie kunnen tegengaan?

Waarom zegt de VVD tegen die groep: nee, jullie liever niet?

VVDDe heer AartsenVVD

Dan hoort u hetzelfde antwoord dat ik net gaf: juist vanwege

het onderwijsargument. De heer Dassen doet net alsof wij

in Nederland een fantastische aansluiting hebben tussen

praktijkonderwijs en de arbeidsmarkt. Daar zou ik met elkaar

best eens een boom over willen opzetten. Laten we die

tegenstelling niet zoeken. Voor ons is dat een argument om

te zeggen: laten we dat nu niet doen. Ook voor de werkgelegenheid, juist bij die groepen jongeren, zowel boven als

onder de 18 jaar. Ik denk dat het verstandig is om dat niet

te doen. Nogmaals, het kabinet heeft besloten om er een

onderzoek naar te doen. Laten we dat onderzoek afwachten.

We wachten af wat er uitkomt en dan kunnen we altijd nog

kijken hoe we erin staan. Ik vind het op dit moment en gelet

op deze argumenten onverstandig om nu te beslissen.

VoltDe heer DassenVolt

Die onderzoeken zijn eerder ook gedaan, toen we het

jeugdminimumloon van 23 jaar naar 21 jaar brachten. Al

die gedachtes dat dat ervoor zou zorgen dat jongeren niet

meer zouden studeren, bleken allemaal niet waar te zijn.

Nu zien we dat ook. Is het niet belangrijk dat we de minister

nu met een concreter voorstel op pad sturen, dat hij duidelijk gaat uitwerken, als we het minimumloon van een 18jarige, dat nu de helft is van dat van een 21-jarige … De

helft, meneer Aartsen, dat is echt gigantisch. Als je al drie

jaar werkt, je zit op de vrachtwagen of je werkt je helemaal

het schompes om te zorgen dat de straten gemaakt worden,

krijg je de helft van wat iemand verdient die drie jaar ouder

is. Terwijl je wel dezelfde kosten hebt voor huur, voor zorg

en voor je boodschappen. Daar zit een groot probleem.

Heel veel jongeren zitten dan ook in de financiële problemen. Wordt het niet tijd dat we de minister met een concreet voorstel op pad sturen om het uit te werken, zodat

het jeugdminimumloon omhoog kan?

VVDDe heer AartsenVVD

Ik zou de heer Dassen adviseren wat vaker naar buiten te

gaan. Het is een jeugdminimumloon, geen maximumloon.

Als je met heel veel werkgevers spreekt, is het niet zo dat

we op dit moment in Nederland massawerkloosheid hebben. We komen extreem veel mensen tekort. Bij grote

werkgevers die met deze groep werken, krijgen de meesten

meer betaald dan het minimumloon. Het is geen verplichting om dat minimumloon te betalen. Laten we dat even

helder stellen. Maar het staat de heer Dassen natuurlijk vrij

om dit probleem hier aan te kaarten, ook voor de mensen

die wél dat minimumloon verdienen. Ik blijf bij mijn argumentatie dat ik dit juist vanwege het onderwijsperspectief

heel belangrijk vind. Ik kijk uit naar het onderzoek van het

kabinet.

VoltDe heer DassenVolt

Dan nog even op dat punt. Inderdaad, de horeca bijvoorbeeld heeft al een eigen cao, waarin staat 70%, 80% of 90%.

Heel veel bedrijven geven mensen die werken inderdaad

al een hoger loon. Maar je ziet dat vooral de grote supermarkten, de Actions en de Albert Heijnen, de bedrijven zijn

die uiteindelijk verdienen aan deze jongeren door het

jeugdminimumloon te handhaven. Dat is ook precies de

reden waarom wij denken dat wij die stap nu wél kunnen

maken en dat de Kamer niet nog een onderzoek moet

afwachten. Dat doen we hier al jaar op jaar op jaar. Wij

willen de minister met een concreet voorstel op pad sturen,

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-13-5

zodat de jongeren een eerlijk loon krijgen voor hun werk,

zodat die hardwerkende Nederlander, waar de VVD graag

over spreekt, daadwerkelijk zijn eigen eten kan betalen.

waar wij tot ons recht komen. Dat stuk van het verhaal mis

ik in de maximale focus op arbeidsparticipatie en betaald

werk. Als we dan toch filosofisch bezig zijn, hoop ik daar

nog iets meer van te horen in het vervolg.

VVDDe heer AartsenVVD

Als de heer Dassen zegt dat we toch iets concreets moeten

toevoegen, dan zou ik de minister mee willen geven om,

juist op dat punt van de supermarkten en partijen die

boodschappen verkopen, te kijken wat het effect zou zijn

op de inflatie in Nederland en op de prijs van de boodschappen. Laten we proberen ervoor te zorgen dat we hier in de

Kamer niet steeds voorstellen aannemen waardoor de

inflatie verder wordt opgejaagd. Als u dan toch iets concreets wilt meegeven, geleid ik dit van harte door naar het

kabinet. Nogmaals, ik denk dat wij van mening verschillen

hierover.

SGPDe heer FlachSGP

Ik ben het heel vaak eens met collega Aartsen, maar vanmiddag roept bijna elke zin een reactie op. Ik hoorde hem

net zeggen dat hij als liberaal vindt dat mensen zelf een

keuze moeten kunnen maken of ze eenverdiener of tweeverdiener zijn en hoe ze de werk-privébalans verdelen, mits,

zo zegt hij, mensen niet thuis komen te zitten door actief of

passief overheidsbeleid. Dat is echt een omdraaiing van de

werkelijkheid. Op dit moment hebben mensen juist vanwege

actief overheidsbeleid die keuze helemaal niet meer. Fiscaal

en financieel zijn mensen gedwongen om beiden te werken

om überhaupt nog een huis te kunnen kopen en om in hun

inkomen te kunnen voorzien. Als de heer Aartsen als liberaal

consequent wil zijn en mensen echt die keuze wil laten, zou

hij daar toch juist iets aan moeten doen? Dan kunnen

mensen financieel onafhankelijk tot dit soort belangrijke

keuzes komen.

VVDDe heer AartsenVVD

De startpunten van onze partijen zijn inderdaad anders. U

bent van een confessionele partij. Wij zijn een liberale partij.

Het startpunt is hierbij dus anders, en ook de prioritering

is hierbij anders; vandaar dat ik dit verhaal houd en u dat

verhaal houdt. Ik vind het juist mooi dat er een mooi compromis is gevonden bij het Belastingplan. Nu kijk ik ook

even naar mijn collega Van Eijk achter u. In het Belastingplan is er juist ook aandacht voor de eenverdieners. Volgens

mij wordt daarvoor juist een goeie samenwerking opgezet.

Nogmaals, ons liberale principe is dat mensen zelf het liefst

willen inrichten hoe en wat en dat we dan vooral naar het

overheidsbeleid moeten kijken.

SGPDe heer FlachSGP

Dat is een hele mooie eerste stap. Daar was wel behoorlijk

wat druk voor nodig, zeg ik erbij. Het is ook niet meer dan

een eerste stap. Daarmee moeten we dan verdergaan. Een

belangrijk verschil is het volgende. Een mens is een sociaal

wezen en niet een robot met wat vlees en bloed eromheen.

Ik krijg eigenlijk al een beetje kippenvel als ik hoor dat er

nog een betoog over een voltijdsbonus aankomt. Dat

betekent nog meer gejacht op de arbeidsmarkt. Wat ik een

beetje mis in dit betoog, is de menselijke kant. Ik ken de

heer Aartsen als een heel menselijk mens. Mensen zijn

sociale wezens. Zij komen niet het meest tot hun recht door

alleen maar te werken en de economie aan de gang te

houden. Juist de samenleving maakt ons tot mens. Dat is

VVDDe heer AartsenVVD

De reden waarom wij als VVD pleiten voor een voltijdsbonus

heeft natuurlijk ook te maken met dat dat een van de weinige instrumenten binnen ons huidige stelsel is — we weten

dat die stelselhervorming een tijd gaat duren — waarmee

je een correctie kan bieden op het systeem dat we nu hebben. We hebben nu juist een systeem waarbij deeltijd een

bonus ontvangt en voltijds beboet wordt in ons stelsel.

Juist dat wil je met dit instrument, en met tal van andere

instrumenten, corrigeren. Waarom wil je dat? Dat is omdat

je tegen mensen als zij zelf graag meer uren willen werken,

wil zeggen dat we dat gaan belonen. We hebben het

namelijk over die groep, over die 25% die zegt: ik zou graag

meer willen werken, maar het loont financieel niet. Laten

we dat gaan belonen in euro's, zodat die mensen vervolgens

meer euro's in hun portemonnee overhouden, om bijvoorbeeld volgende week een schoen te kunnen vullen et cetera,

et cetera. Dan kan ik dat menselijke verhaal houden, waar

de heer Flach om vraagt. Ik vind dat in de kern een mooie

correctie op hoe we het huidige stelsel hebben ingericht.

De voorzitterVoorzitter

Uw laatste interruptie, meneer Flach.

SGPDe heer FlachSGP

Tot slot dan inderdaad. Ik denk toch dat dit een hele smalle

weergave van de werkelijkheid is. Wanneer eindigt dan dat

piramidespel waarmee je bezig bent? Als we naar een voltijdsbonus gaan, is er daarna niks meer. De mensen die

beiden voltijd werken, bepalen dan ook de woningprijs.

Iedereen zal mee moeten in die jacht naar boven. Daarna

is er geen middel meer om dat bij te sturen. Wanneer eindigt dan dat piramidespel? En moeten we niet accepteren

dat we in de economie tegen beperkingen aanlopen die

ook de waarden in onze samenleving raken?

VVDDe heer AartsenVVD

Waar eindigt het? Wat ons betreft eindigt het in een stelsel

waarin werken loont. Daar hadden we het net over. Dat is

de lange termijn. Dit voorstel is voor de korte termijn. Laten

we wel de kerk in het midden van het dorp houden. Het is

niet zo dat wij in Nederland kampioen voltijd zijn. Ik ben

even snel het lijstje aan het zoeken. Alleen in Somalië en

een aantal landen in het oosten van de Indische Oceaan

wordt er minder gewerkt dan in Nederland. Het is dus niet

zo dat wij kampioen voltijd zijn. Ik kan het lijstje niet vinden,

maar ik kom er zo op. O wacht, ik heb het gevonden. Het

is: Somalië, Rwanda, Micronesië, Kiribati en Vanuatu. Als

u die laatste weet aan te wijzen, dan trakteer ik vanavond.

Laten we dus ook niet doen alsof wij kampioen voltijd

werken zijn. Wij zijn deeltijdkampioen. Dat heeft inherent

te maken met een stelsel dat al twintig jaar functioneert. Ik

denk dat het goed is dat we daar onze tanden in gaan zetten.

Voorzitter. Ik had het over de vraag of we nieuw beleid

zouden moeten maken. Ik denk dat er een aantal goede

redenen zijn om daarop in te zoomen. Ik denk dat we nieuw

beleid moeten maken omdat we een overheids- en inko-

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-13-6

mensbeleid hebben waarbij het Nibud een rekentool bouwt

met de vraag of het wel loont om wat meer uren te gaan

werken. Dat is hartstikke nobel, maar als je erover nadenkt:

dat we voor iets simpels als "meer werken is gelijk aan meer

geld" een rekentool nodig hebben, is voor mij echt een

tekenend voorbeeld van wat er mis is met ons stelsel.

Ik heb het al over de marginale druk gehad, juist voor

mensen met kinderopvang. Ik ga daar zo nog wat vragen

over stellen. Ik heb al iets gezegd over de heffingskortingen

en de glijbanen die we juist laten afbouwen precies op het

moment dat mensen gaan werken. Ik heb het al over de

toeslagen gehad. Zo ga ik snel door mijn spreektijd heen,

met deze interrupties.

Ik ben wel heel benieuwd hoe de minister reflecteert op

deze specifieke punten. Hoe ziet hij dat dit doorwerkt in de

arbeidsmarkt en in het belangrijke doel dat werken moet

lonen? Wat is voor hem dan de reden om te zeggen: we

hebben hier geen specifiek nieuw beleid voor nodig? Wat

ons betreft heeft de positie van onze middenklasse een

langetermijnvisie nodig. Ik zei het al. Wij zullen zelf in

januari of februari met een eigen agenda voor werkend

Nederland komen. Dat zullen we doen langs drie lijnen. De

werkende middenklasse mag niet meer worden vergeten

en moet wat ons betreft op nummer één komen te staan.

We zullen oog moeten hebben voor de marginale druk die

er specifiek is bij werkende middengroepen. Meer werken

en werk op zich zullen aantrekkelijker moeten worden

gemaakt. Wat ons betreft is dat ook in lijn met wat we in

het regeerakkoord en in het hoofdlijnenakkoord hebben

afgesproken. Ik ben dan ook heel benieuwd hoe de regering

deze drie doelen ziet.

Laat ik beginnen bij het eerste punt. Heel veel werkende

middengroepen hebben juist het gevoel dat ze steeds tussen

wal en schip vallen, dat zij de groep zijn die vergeten wordt.

Volgens mij is dat een bekend probleem. Het mooiste of

beter gezegd misschien wel beste voorbeeld van hoe juist

die groep van de werkende middenklasse wordt vergeten,

zagen we in de brief over de hervormingsagenda inkomensondersteuning, die we mochten ontvangen op 19 november

2024. In het regeerprogramma staat heel duidelijk: "Voor

deze hervormingsagenda hebben wij drie doelen. Doel één.

Inkomensondersteuning moet zekerheid bieden en makkelijker te begrijpen zijn. Doel twee. Werken moet lonen. Doel

drie. De marginale druk moet omlaag, want we hebben

iedereen nodig op de arbeidsmarkt." Voor ons is dat een

prachtige ambitie en het is goed om dat te doen. Maar wat

schetst echter onze verbazing bij het lezen van de hervormingsagenda? Niet alleen is het hele derde doel, de marginale druk, verdwenen, maar de woorden komen überhaupt

niet meer in die brief voor. Pieperdiepapperdiepoef weg!

Ik vraag me altijd oprecht af hoe dat dan gaat.

De voorzitterVoorzitter

Zeg dat nog eens?

VVDDe heer AartsenVVD

Ja, voorzitter. Ik ben oprecht heel benieuwd hoe dat dan

gaat. We hebben dus een regeerprogramma waarin heel

duidelijk staat: er zijn drie doelen. Eén. Twee. Drie. Pampampam. Drie doelen. Een maand later krijgen we een brief

waarin het woord niet meer voorkomt. Ik vraag me dan

altijd af: hebben we dan van die nivelleringskaboutertjes

die met Tipp-Ex 's nachts naar het bureau van de minister

gaan om dat weg te tipp-exen of zo? Dit is wat mij betreft

typerend voor het verdwijnen van de aandacht voor deze

groep, juist de groep waar de marginale druk zo verschrikkelijk hoog is. En ja, er staan natuurlijk zeker ook voorstellen

in die brief zelf, maar het tekent mij: papier is geduldig; als

we dit niet vastpinnen, als we dit er niet duidelijk in zetten,

dan verdwijnt dat vervolgens weer naar de achtergrond.

Dan verdwijnt het in de discussie die we hebben over de

verschillende andere doelen. Ja, dan is het dus pieperdiepapperdiepoef verdwenen. Dat willen we natuurlijk voorkomen, vandaar dat wij …

De voorzitterVoorzitter

Ik ben erg benieuwd naar de notulen, naar hoe dat in de

Handelingen komt te staan.

VVDDe heer AartsenVVD

Zeker, ik ook! We zouden graag dat derde doel terug willen

in de agenda. Ik ben heel benieuwd hoe de minister dit ziet.

Een ander punt is natuurlijk het feit dat wij principieel vinden dat werkenden erop vooruit moeten gaan. Als we echt

vinden dat werken zou moeten lonen, als we echt vinden

dat het vinden van een baan de beste manier is om uit de

armoede te komen, dan moeten we daar ook voor durven

kiezen. Niet om mensen naar beneden te duwen, niet om

mensen iets te misgunnen, maar wel om heel duidelijk te

zeggen: als u een stap vooruitzet, als u meedoet door middel van een baan, dan moeten we dat ook belonen. Ik vind

dat een belangrijke principekeuze vanuit onze kant.

Meer aandacht voor de werkende middengroepen. Ik zei

het al. Dat klinkt misschien als een loze kreet, maar ik heb

net een volgens mij illustratief voorbeeld gegeven waarom

dat nodig is. Ik ben ook heel benieuwd hoe de minister dat

gaat borgen in het hele beleid. Hoe zorgen we ervoor dat

die aandacht voor deze groep systematisch blijft bestaan?

Op allerlei ministeries hebben wij afdelingen die bezig zijn

met de laagste inkomens. Verstandig, maar waar is eigenlijk

de directie middenklasse? Waar blijft het ibo koopkracht

middenklasse? Ik ben heel benieuwd hoe de minister dit

wil gaan waarborgen in het beleid.

Ik had het net al even over marginale druk. Ik stelde al eerder een vraag hierover aan de vorige minister van Sociale

Zaken. Haar voorbeeld vond ik wel tekenend. Zij zei: kijk,

hier heeft u de tabellen; het loont gewoon. Dan kom ik terug

op het punt van mevrouw Van Dijk, namelijk dat het

onvoldoende is om tegen mensen te zeggen: hier heeft u

de tabellen; werken loont. Zo werkt dat natuurlijk niet in de

praktijk. We zien dat vier op de vijf mensen nog steeds

rondom of net onder die marginale druk van 60% zit. Ik ben

heel benieuwd hoe de minister dit ziet. Vindt hij dat dit soort

getallen acceptabel zijn? En, zo ja, hoe rijmt zich dat met

de ambitie om bijvoorbeeld de arbeidsmarktkrapte aan te

pakken?

Voorzitter. Dat brengt mij op het punt van de kinderopvang,

want juist dit raakt daaraan. Ik ben juist ten aanzien van de

berekening van de marginale druk heel benieuwd waarom

we daar de kosten van de kinderopvang niet in meenemen.

In heel, heel veel gezinnen zijn de kosten van de kinderopvang een molensteen en een reden om minder te werken,

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-13-7

juist aan het begin van hun carrière. Waar ik zeg "gezinnen",

weten we uit de praktijk dat het vaak gaat om vrouwen die

minder gaan werken. Is de minister — ik moet eigenlijk "de

staatssecretaris" zeggen — bereid om bij de berekeningen

van de marginale druk ook de kosten van de kinderopvang

mee te nemen?

GroenLinks-PvdAMevrouw PatijnGroenLinks-PvdA

Ik hoor de heer Aartsen allemaal dingen uit het regeerakkoord heel duidelijk herhalen, maar ik hoor hem niets

nieuws zeggen. Kan hij drie echt concrete dingen noemen

waarvan mensen thuis opveren en zeggen: er gebeurt iets?

Kan de heer Aartsen aangeven wat de VVD voor voorstellen

gaat doen waar mensen echt wat aan gaan hebben?

VVDDe heer AartsenVVD

Dan kom ik terug op mijn drieslag: we hebben een koopkrachtpakket met een lastenverlichting van 2 miljard, de

accijnzen gaan naar beneden en — ik kom nu op het allerbelangrijkste punt — de kinderopvang voor werkenden

wordt bijna gratis. Dat scheelt echt voor heel veel werkenden een slok op een borrel. Ik kom in januari, februari terug

op de hervormingen voor de lange termijn. Voor nu zal ik

zo meteen voorstellen doen — ik loop er even op vooruit

— om vooral te kijken naar de voltijdbonus. In het Belastingplan hebben we al de werkkostenregeling kunnen verhogen.

Dat is ook belangrijk voor werkenden, want dat zorgt ervoor

dat ze bijvoorbeeld een kerstpakket kunnen krijgen of iets

extra's. Ik zal een voorstel doen voor hoe wij overuren extra

aantrekkelijk kunnen maken door dat systeem om te

draaien, à la het Belgische stelsel. Ik wil kijken naar de verlofregelingen. En ik wil kijken naar de Wet onderscheid

arbeidsduur. Maar dat ga ik zo nog even iets verder toelichten als mevrouw Patijn mij dat toestaat.

GroenLinks-PvdAMevrouw PatijnGroenLinks-PvdA

Ik hoor de VVD eigenlijk alleen maar herhalen wat alsmaar

gezegd wordt. Eigenlijk is er al één ding jaren gaande: het

kapitaal wordt licht belast, arbeid wordt zwaar belast en er

wordt bezuinigd op de voorzieningen. Dit is gewoon het

verraad van de middenklasse. Er wordt niks gedaan voor

deze mensen.

VVDDe heer AartsenVVD

Ik zou beginnen met luisteren als ik iets nieuws oplees.

Voorzitter. Dit kabinet zet een grote stap ten aanzien van

het probleem van de kinderopvang. We gaan de kinderopvang voor werkende ouders namelijk zo goed als gratis

maken. Vanaf 2027 is het dus voorbij met de ingewikkelde

rekensommen aan de keukentafel met betrekking tot de

vraag of het nou wel of niet meer geld oplevert als je wil

gaan werken ten aanzien van de kinderopvang. Zeker voor

vrouwen, die in ons land toch het vaakst voor de kinderen

zorgen en waarvan toch zeven op de tien parttime werkt,

is dit een enorm belangrijke stap om hun meer vrijheid te

geven en hen financieel redzaam te laten zijn. Ik wil dan

vooral op dit punt zeggen: ga hiermee door. Bij iedere

stelselhervorming zal er ongetwijfeld weerstand zijn, ook

uit de sector, maar ik vind echt dat we hierbij koers moeten

houden. Volgens mij hebben we voor het eerst in twintig

jaar tijd de kans om een toeslag af te schaffen. En iedereen

die dat dossier volgt, weet dat dat echt een historische stap

zou zijn; vandaar mijn aanmoediging richting het kabinet.

Voorzitter. Dan het punt dat werk op zichzelf aantrekkelijker

zou moeten worden. De beste manier om erop vooruit te

gaan is nou eenmaal werk. Uiteindelijk is dat de beste

manier voor de portemonnee; althans, dat zou het moeten

zijn. Nederlandse werknemers werken gemiddeld 31,6 uur

per week. Het gemiddelde is 36,1 uur. Ik noemde net al het

rijtje. Somalië, Rwanda, Micronesië en Kiribati zijn de enige

landen waar minder wordt gewerkt per week dan in

Nederland. Bijna 5,1 miljoen mensen in Nederland werken

voltijd, maar 4,7 miljoen mensen werken in deeltijd. Als

mensen daar vrij voor kiezen, zal ik daar als liberaal uiteraard nooit bezwaar tegen hebben. Maar we zien nou eenmaal dat een groot deel van die mensen vastzit in deeltijd,

ondanks dat ze zelf meer willen werken. Ook als het gaat

om de emancipatie van vrouwen, zien we dat zeven op de

tien vrouwen in deeltijd werken. Daarom vind ik dat we ook

op de korte termijn zullen moeten kijken naar maatregelen.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Zoals bekend verschillen de ChristenUnie en de VVD qua

wereldbeeld over hoe de samenleving in elkaar steekt en

wat het nut is van het leven en samenleven. Ik hoor u zeggen dat er meer mensen moeten gaan werken. Als dat kan,

dan moeten we daar ook met elkaar over praten, maar het

lijkt alsof productiviteit en een grotere economie doelen op

zich zijn. We doen het niet overal goed in lijstjes. U noemde

net dat we naast Micronesië staan. Maar als het gaat om

gelukkigste personen ter wereld, dan staan we volgens mij

in de top vijf. Kinderen zijn het gelukkigst. Ik was even

benieuwd of de heer Aartsen kan uitleggen ... Stel je voor

dat we meegaan in uw verhaal. Meer mensen werken, meer

mensen gaan meer uren maken. De productiviteit stijgt en

de economie explodeert. Wat denkt u dat dat met dit land

gaat doen? Gaan we nog gelukkiger worden? Wat hoopt u

te zien gebeuren, als we al uw plannen doorvoeren?

VVDDe heer AartsenVVD

De heer Ceder plakt nu vanuit zijn positie een soort economisch stempeltje op mijn verhaal, terwijl ik dat woord en

ook die motivatie nooit heb gebruikt. Wat ik wil, is juist dat

mensen die nu zeggen dat ze graag een dag meer willen

gaan werken maar dat dat financieel niks oplevert, straks

een dag meer kunnen werken, wat ze dan serieus geld

oplevert. Dat kunnen dan uitgeven, bijvoorbeeld door op

zaterdag leuke dingen te gaan doen met hun kinderen. Dat

kan nu niet, omdat ze niet die dag extra werken en daardoor

geld tekortkomen. Dat is volgens mij een hele andere

motivatie dan het economische stempeltje wat de heer

Ceder hierop probeert te plakken.

Dan ten aanzien van vrouwenemancipatie. Als zeven op de

tien vrouwen in deeltijd werken en dat komt door het stelsel

wat wij hebben — daar is een een-op-eenrelatie tussen —

dan vind ik dat het niet gaat om een economisch effect. Dan

gaat het mij veel meer — ik noemde het woord net — om

de economische vrijheid voor vrouwen, om de zelfredzaamheid van vrouwen.

De voorzitterVoorzitter

Uw laatste interruptie.

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-13-8

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Dan bewaar ik die.

voor. Ik verwijs dan ook weer even naar het Belgische systeem.

De voorzitterVoorzitter

U continueert.

VVDDe heer AartsenVVD

Voorzitter. De voltijdsbonus. Ik wil serieus kijken naar deze

optie. Ik zei al dat er op de lange termijn andere zaken nodig

zijn, maar ik wil aan het kabinet vragen om in zijn brief over

de arbeidsmarktkrapte in te gaan op de vraag welke zaken

je op korte termijn snel zou kunnen organiseren. Een daarvan is de voltijdbonus. We hebben daar mooie pilots mee

gezien, bijvoorbeeld bij VWS en bij OCW. Ik ben heel

benieuwd hoe de minister tegenover dit idee staat. Is hij

bereid om dit serieus te onderzoeken, vorm te geven en

door te rekenen, bijvoorbeeld als het gaat om een gerichte

vrijstelling via de werkkostenregeling? Dat is juist een mooi

instrument dat op de werkvloer kan worden aangeboden.

Daardoor gaan mensen een dag meer werken, en dat levert

extra belastinginkomsten op. Ik denk dat we dit soort plannen serieus moeten overwegen en doorrekenen, zodat we

dat voor het volgend jaar en ook in de arbeidsmarktkraptebrief kunnen oppakken. Graag een reactie van de minister

hierop.

Voorzitter. Een ander probleem is hoe er gekeken wordt

naar overuren; ik zei het al. Het maken van overuren is voor

mensen vaak een structurele stap naar meer uren werken.

Veel mensen denken echter dat als je overuren maakt, je

dan extra zwaar belast wordt. Dat is een breed gedragen

gevoel; feelings are facts, zeiden we vroeger altijd. Volgens

mij kan de heer Vijlbrief heel goed uitleggen hoe het fiscaal

precies zit, dat het technisch gezien een jaar later in je ibinkomsten weer wordt verrekend. Maar voordat je dit hebt

uitgelegd, denken mensen natuurlijk al gauw dat als ze

meer uren werken, als ze overuren maken, daar een extra

zware belasting tegenover staat. Mijn vraag aan het kabinet

is: waarom draaien we dat niet om? Waarom doen we die

berekening niet op een andere manier, namelijk een jaar

later, zodat het daadwerkelijk loont? Ik vind België een mooi

voorbeeld; ik ben ook benieuwd hoe het kabinet dat ziet.

Daar hebben ze het omgedraaid, waardoor het juist aanlokkelijk is om die overuren te maken. Dat geeft mensen direct

het gevoel dat werken ook echt loont.

BBBMevrouw Rikkers-OosterkampBBB

Bedoelt meneer Aartsen dan dat we de uitbetaling laag

moeten belasten en meer moeten betalen bij de aangifte?

Net als bij de toeslagen krijg je dan eerst geld en moet je

later misschien terugbetalen. Of bedoelt u gewoon dat het

minder belast moet zijn?

VVDDe heer AartsenVVD

Dat eerste. Je draait het als het ware om. Je kunt aan verschillende knoppen draaien. Als we dat massaal openzetten,

krijg je een systeem dat je ook niet wil. De vraag is dus of

je dat op 100% wil zetten, zoals we nu hebben, of op 0%.

Maar je kunt er ook in variëren of een tarief vastklikken,

bijvoorbeeld op de eerste of de tweede schijf. Dat soort

ideeën zou ik graag verder uitgewerkt willen hebben van

dit kabinet, want er zijn in mijn ogen een aantal scenario's

Voorzitter. De VVD zou graag willen dat het kabinet kijkt

naar een versoepeling van de Wet onderscheid arbeidsduur.

Het is op dit moment verboden voor een werkgever om

iemand die fulltime gaat werken meer te belonen dan

mensen die parttime werken. Een werkgever die niet wil

afwachten tot de overheid met voorstellen komt, bijvoorbeeld voor een voltijdsbonus, is dus in overtreding als die

er zelf op die manier invulling aan geeft. In die wet zien we

echter dat er dringende redenen zijn om daar wel onderscheid in te maken. Ziet de minister ook dat de huidige

arbeidsmarktkrapte, die op een aantal plekken echt maatschappij-ontwrichtend is, een dringende reden zou kunnen

zijn om de wet hierin te versoepelen, desnoods voor

bepaalde sectoren? Want dan kunnen werkgevers zelf zeggen: ik zou graag mensen die voltijd werken of die stap

gaan zetten beter belonen, want die hebben we keihard

nodig.

D66De heer VijlbriefD66

Ik hoorde het woord "krapte". Gaat de heer Aartsen nog

door op dit thema of niet? Want dan wacht ik even.

VVDDe heer AartsenVVD

Krapte? Nee.

D66De heer VijlbriefD66

Dan heb ik nog een vraag aan hem. We delen de zorg

daarover; dat is duidelijk. Hij deelt ook de zorg over de

positie van de middeninkomens. Dan toch een vraag aan

hem. Ik stelde in mijn spreektekst een vraag aan de regering,

maar die ga ik nu maar aan de coalitiepartijen stellen: als

er weer ergens een probleempje ontstaat op de begroting,

kan de heer Aartsen dan garanderen dat we niet de middeninkomens weer extra gaan belasten? Want dat is wat er in

de zomer is gebeurd. Hij had het net over de ingroei, maar

voor komend jaar stond er 2 miljard en daar is een fors

bedrag vanaf gehaald voor het box 3-probleem. Ik begrijp

het allemaal, maar dat is niet goed geweest voor de middeninkomens. Hoe vindt de VVD dat daar in de toekomst

mee omgegaan moet worden? Kan hij daar iets over zeggen?

VVDDe heer AartsenVVD

Ik ben blij dat de heer Vijlbrief die laatste vraag op die

manier formuleert. Hij begon namelijk met "een garantie".

Dan zou ik natuurlijk gezegd hebben: garanties geven wij

nooit. U heeft mijn verhaal gehoord over de inzet van de

VVD voor de werkende middengroepen. Dat is een

belangrijk onderwerp voor ons. Daar blijven wij voor

knokken. Maar er kunnen zich natuurlijk altijd omstandigheden voordoen, ook in de lopende begroting voor volgend

jaar. Ik vind het moeilijk om daar nu op vooruit te lopen. Ik

geef aan wat onze inzet voor de komende jaren is. Ik geef

aan welke ideeën wij zelf hebben voor werkend Nederland,

voor die middenklasse. Ik hoop dat we die ook kunnen gaan

bereiken de komende jaren.

D66De heer VijlbriefD66

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-13-9

Dat is natuurlijk gerechtvaardigd. De heer Aartsen is ook

geen minister, dus dat mag. Dat is prima. De VVD maakt

hier een enorm nummer over middeninkomens, krapte et

cetera, waar ik het overigens mee eens ben. Tegelijkertijd

zit de VVD in een kabinet dat andere keuzes maakt. Dat is

gewoon wat er gebeurd is. Ik wil graag van de heer Aartsen

horen dat als er volgend jaar ergens een tegenvallertje is,

we niet weer een miljard bij de middeninkomens weghalen.

Want anders gaan die mensen nog minder werken; dat is

dan het effect.

VVDDe heer AartsenVVD

Nou, nu maakt de heer Vijlbrief een karikatuur van het

koopkrachtpakket, dat ik net heb verdedigd. We hebben

een lastenverlichting, ook in de eerste schijf. We hebben

een accijnsverlaging. We verlagen de belasting op gas. De

kinderopvang komt er volgend jaar al aan voor juist ook de

groepen mensen precies in het midden. Dit geldt niet voor

de hogere inkomens, maar de groep in het midden krijgt

volgend jaar al die eerste stap. Ik denk oprecht, kijkend naar

die rekening, dat dat per maand echt een flinke klapper gaat

zijn voor een aantal mensen die juist in de middengroepen

werken. Dus nu net doen alsof dat hele pakket is weggevaagd vanwege de enorme box 3-tegenvaller, is natuurlijk

niet correct. Het enige wat ik kan zeggen tegen de heer

Vijlbrief is: wij zullen met dit verhaal vechten als een leeuw,

juist ook voor die middenklasse. En als wij dat onvoldoende

doen, staat de heer Vijlbrief hier volgend jaar zeker om mij

bij mijn enkeltjes af te zagen en het goede, inhoudelijke

gesprek te voeren volgens mij.

D66De heer VijlbriefD66

Bij de enkels afzagen doen we nooit. En politiek gaat over

keuzes. We houden er daarna weer over op, anders gaat

de heer Van Kent weer "belastingplan" roepen, maar van

de zomer was er een andere keuze mogelijk geweest. Je

had vermogenden meer kunnen laten bijdragen. Dan had

het niet gedrukt op degenen die werken. Die keuze is niet

gemaakt. Mijn vraag is alleen maar: is het nou zo dat de

VVD straks ook echt opkomt voor die middeninkomens en

dus bij dat soort politieke keuzes "nee, dat is voor ons prioriteit nummer één of twee" zegt?

VVDDe heer AartsenVVD

We hebben gezegd dat dat voor ons een prioriteit is als het

gaat om het sociaal-economische beleid. Dus nogmaals,

daar mag u ons ook aan houden.

Voorzitter. Ik was bij de verlofregelingen. Om werken aantrekkelijker te maken op zichzelf, is het verstandig dat we

ook kijken naar hoe werk met privé te combineren valt. Dat

betekent dus ook dat op het moment dat je in je privéleven

in een ingewikkelde, lastige, wiebelige situatie terechtkomt,

het goed is dat daar regelingen voor zijn. Die zijn er voor

werknemers, zodat zij de zekerheid voelen dat ze tijd en

aandacht kunnen besteden aan bijvoorbeeld naaste geliefden of aan zichzelf, maar ook voor werkgevers, zodat er

duidelijke spelregels zijn voor het hoe en wat. Zo weet je

wat de spelregels zijn en kun je daar goede afspraken over

maken. Dat stelsel werkt op dit moment erg goed, denk ik,

als het gaat om het krijgen van een kind. Alleen zagen we

bij mantelzorg en persoonlijk verlof dat daar nog wat over

te doen is.

We hebben een SER-advies ontvangen. Het kabinet neemt

het mantelzorgdeel daaruit over. Het kabinet zegt: we gaan

dat SER-advies opvolgen ten aanzien van het kort- en

langdurig zorgverlof samenvoegen tot een mantelzorgverlof. Ik ben wel benieuwd naar waarom het kabinet besloten

heeft om niet ook het persoonlijk verlof in die hervorming

mee te nemen. We zien dat er op een aantal plekken, zowel

bij werkgevers als bij werknemers, behoefte is aan iets als

een rouwverlof, maar ook aan een transitieverlof voor

mensen die in transitie gaan van het ene naar het andere

geslacht. Ook voor dit soort situaties is het, denk ik, verstandig dat we daar ruimte voor bieden voor mensen en de

spelregels duidelijk maken voor zowel werkgevers als

werknemers. Ik ben heel benieuwd of het kabinet ook bereid

is om te kijken of je ook dat onderdeel van het SER-advies

wat meer invulling kunt geven, zodat iedereen die een

wiebelige, lastige periode van zijn leven zit, goede, duidelijke spelregels heeft, bijvoorbeeld met zo'n persoonlijk

verlof.

Voorzitter. Ik kom bij het kopje overig. Dat gaat over de

zelfstandigen. Ik sluit me daarin gemakshalve aan bij …

De voorzitterVoorzitter

Een moment. Mevrouw Saris wil nog even iets vragen.

NSCMevrouw SarisNSC

Ik wilde de heer Aartsen graag even het verhaal af laten

maken over de werkende middenklasse. Ik blijf daar toch

een beetje in hangen, want deze werkende middenklasse

heeft de afgelopen jaren ontzettend veel te verduren gehad.

Er waren geen betaalbare huurwoningen meer te vinden

voor hen, een vast contract krijgen was ingewikkeld — we

hebben het er gelukkig net in het debat over gehad dat het

aantal vaste contracten wat toeneemt — de energiebelasting

is in de afgelopen jaren verdubbeld en de btw op voedsel

is gestegen, waardoor de middenklasse ook aan de energieknop moest draaien en meer geld kwijt was aan de

boodschappen. Voorzitter, wat ik u niet heb horen zeggen

…

De voorzitterVoorzitter

"Wat ik de heer Aartsen niet heb horen zeggen."

NSCMevrouw SarisNSC

Ik moet het nog echt leren, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

We nemen er na afloop even een uurtje voor met z'n

tweeën. Dan gaan we gewoon even oefenen. Dan speelt

de heer Aartsen voorzitter.

NSCMevrouw SarisNSC

Oeh, dat klinkt spannend. Voorzitter, …

VVDDe heer AartsenVVD

Ik wou al zeggen: ik ben benieuwd waar dit naartoe gaat.

Ik heb de voorzitter nog nooit zo rood zien worden.

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-13-10

De voorzitterVoorzitter

U kunt gewoon opnieuw beginnen, hoor, als u dat liever

hebt.

NSCMevrouw SarisNSC

Mijn man kijkt ook mee, heb ik begrepen, dus ik zal het

keurig houden.

Voorzitter. Ik ben wel heel erg benieuwd hoe de VVD nou

kijkt naar mensen die door omstandigheden niet kunnen

werken. Ik denk aan mensen die bijvoorbeeld na 30 jaar op

de knieën te hebben gelegen in de bouw, arbeidsongeschikt

raken. Zij worden in uw betoog in ieder geval niet meer als

die hardwerkende Nederlander gezien. Ik ben dus heel erg

benieuwd en vraag u via de voorzitter hoe u kijkt naar bijvoorbeeld die een miljoen arbeidsongeschikten die wij

helaas in Nederland hebben.

VVDDe heer AartsenVVD

Ik maak altijd wel het onderscheid tussen volledig arbeidsongeschikt en deels arbeidsongeschikt. Als je deels

arbeidsongeschikt bent en meedoet in onze samenleving,

behoor je ook tot die werkende middengroepen. Dat vind

ik belangrijk. Die werkende middengroepen zorgen uiteindelijk voor het belastinggeld, zodat we een goed en fatsoenlijk stelsel kunnen hebben voor mensen die bijvoorbeeld

vanwege een ziekte niet kunnen werken. Ik denk dat de

ambities die het kabinet en de minister op dat onderdeel

hebben, goed zijn. Ik denk dat het goed is dat de minister

die bij de WIA, OCTAS, Wajong en de problematiek daaromtrent bij het UWV, in volle vaart blijft doorzetten. Dat

zijn de groepen die je natuurlijk niet aan hun lot wil overlaten. Dat staat natuurlijk los van de discussie over dat je

mensen niet tegenover elkaar wil zetten. Wat mij betreft is

het niet: het geld gaat naar de een of naar de ander. Maar

ik denk wel dat je een keuze moet maken en moet zeggen:

dit is een groep waarbij de marginale druk fors is en die

zodanig in de knel zit dat je die groep juist die stap vooruit

wil laten zetten.

Voorzitter. Met uw goedvinden kom ik bij het punt overig

en zelfstandigen. Ik sluit me gemakshalve aan bij de woorden die de heer Boon van de PVV daarover heeft gezegd.

Voor heel veel zzp'ers breekt er een spannende tijd aan. Zij

kijken natuurlijk ook naar het wetsvoorstel Vbar. Er ligt een

aangehouden motie hier in de Kamer van VVD, NSC en

SGP. Sorry, ik moet ze eigenlijk in een andere volgorde

noemen. Ik ben heel benieuwd of het kabinet wat kan zeggen over hoe het op dit moment staat met die wetsbehandeling. Ik ben ook benieuwd hoe de minister aankijkt tegen

bijvoorbeeld de hangende prejudiciële vragen bij de Hoge

Raad. Dat zijn belangrijke vragen voor dit dossier. Ik zou

het goed vinden als we die vragen zouden kunnen betrekken

bij het politieke debat over alles wat er rondom de zelfstandigen doorgaat.

Voorzitter. Arbeidsmigratie is ook zo'n punt. We gaan er

binnenkort weer uitgebreid over spreken met elkaar. Ik denk

dat het wel belangrijk is om te zeggen: laten we kijken hoe

wij hier op korte termijn stappen kunnen zetten. We gaan

ook het debat aan over de Wtta, maar ik zou het goed vinden als we op korte termijn stappen kunnen zetten, bijvoorbeeld op het gebied van het opvangen en terug begeleiden

van daklozen en verslaafde arbeidsmigranten. We hebben

op dit moment een pilot lopen bij de G4-gemeenten en

Eindhoven en Venlo. Hoe ziet de minister dit? Is hij ook

bereid om te kijken of we dit soort pilots structureel kunnen

maken? Is hij ook bereid om te kijken of we dit soort pilots

kunnen uitbreiden naar andere gemeentes, zoals Roosendaal, dat het inmiddels zelf betaalt? Ik snap dat we daarvoor

eerst goede plannen nodig hebben, maar ik ben wel heel

benieuwd naar de ambitie van de minister op dit punt.

Tot slot, voorzitter, het laatste punt …

De voorzitterVoorzitter

De heer Van Kent nog even op het vorige punt.

SPDe heer Van KentSP

We weten allemaal dat de VVD geld aanpakt van uitzendbureaus die Oost-Europese werknemers in Nederland te werk

stellen. We hebben in dit debat ook gezien dat de PVV een

heel grote draai heeft gemaakt en bij de kabinetsformatie

is afgestapt van het idee van tewerkstellingsvergunningen.

Wat is daar nou voor nodig geweest? Wat is er voor VVD

voor nodig geweest om de PVV te overtuigen om deze

gigantische draai te maken?

VVDDe heer AartsenVVD

Dat moet u aan de PVV vragen. Wij vinden altijd van het

verkiezingsprogramma van de SP, en dat geldt ook voor

het verkiezingsprogramma van de PVV, dat het zeer

onverstandig is om het vrij verkeer van personen in de

Europese Unie bij het grofvuil te zetten. Dat heb ik u al een

aantal keren meer gezegd.

SPDe heer Van KentSP

Met als gevolg dat er nu mensen op straat slapen, dat de

Arbeidsinspectie zegt "het is dweilen met de kraan open",

en dat onze wijken en dorpen zwaar onder druk staan omdat

er sprake is van sociale ontwrichting. Vindt de VVD dan niet

dat er ingegrepen moet worden? Of blijft de VVD dan achter

de belangen van de uitzendsector aanlopen?

VVDDe heer AartsenVVD

Ik zou aan de heer Van Kent willen vragen om zijn langspeelplaat even om te draaien, om te wisselen en af te poetsen.

Dit is namelijk natuurlijk het verhaal dat hij al jaren houdt.

Dat mag. Daar had hij ook aanleiding voor.

SPDe heer Van KentSP

Het is de realiteit!

VVDDe heer AartsenVVD

Daar had hij ook aanleiding voor. Maar ik denk oprecht,

juist in het belang van een onderwerp waar de SP, zeg ik

complimenteus, al jarenlang voor strijdt, dat het echt

belangrijk is om te kijken of we hier een iets constructievere

verhouding tot elkaar kunnen vinden. We hebben als VVD

onze nek uitgestoken, in ieder geval vanuit ons perspectief

— de heer Van Kent zal daar ongetwijfeld anders over

denken — door een visie te schrijven over arbeidsmigratie,

waarin wij oprecht een aantal dingen die wij voorheen niet

vonden, wel weer vinden. Daar hebben wij als VVD een

stap in gezet. Dat mag je "een draai" noemen; dat vind ik

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-13-11

prima. Ik zeg altijd "wij trekken ons been bij"; dat vind ik

beter. En ik zou het zo mooi vinden als de SP samen met

de VVD gaat kijken naar bijvoorbeeld — dat vond ik een

mooi interruptiedebatje bij de Algemene Beschouwingen

— hoe je taal belangrijker kan maken. Dus dat iedereen die

in Nederland komt werken en iedereen die in Nederland

mee wil doen, of je nou asielzoeker, statushouder,

arbeidsmigrant of kennismigrant bent, zo goed als mogelijk

gewoon de taal leert, zodat je, als je door de Nederlandse

buurman wordt aangesproken, Nederlands kan spreken.

De voorzitterVoorzitter

U continueert.

VVDDe heer AartsenVVD

Ik doe mijn best voor u, meneer Van Kent. Ik doe mijn best

om u tegemoet te komen, maar helaas.

De voorzitterVoorzitter

U gaat verder.

VVDDe heer AartsenVVD

Ja.

Voorzitter. Het laatste puntVoorzitter

een nabrander ten aanzien van

het WGO dat over integratie ging. Dat gaat over de uitvoering van de motie-Becker/Flach op stuk nr. 435 (32824). Ik

kan me voorstellen dat niet iedereen die uit zijn hoofd kent,

maar die gaat over tewerkstellingsvergunningen voor

kansarme en kansrijke asielzoekers. Wat we in de begroting

zien, is dat het kabinet in navolging van de rechterlijke uitspraken zegt dat er tewerkstellingsvergunningen met

voorrang worden gegeven voor asielzoekers. Ik denk dat

dat verstandig is, althans als het gaat om statushouders.

Die mogen natuurlijk al werken, maar kansrijk is denk ik

verstandig. Alleen, ik zou ook willen — en dat zegt deze

motie ook — dat als het gaat om de tewerkstellingsvergunningen die worden afgegeven, dat onderscheid tussen

kansrijk en kansarm veel duidelijker wordt aangebracht,

wat deze motie ook zegt. We hebben het hier over Dublinclaimanten. We hebben het over mensen die, zoals we dat

noemen, op spoor 2 zitten. Ik zou graag van de minister

horen hoe hij bij bijvoorbeeld het afgeven van die tewerkstellingsvergunningen wat strakker dat onderscheid zou

kunnen maken tussen kansrijk, waar we gewoon de rechterlijke uitspraak in moeten volgen zodat die deel kunnen

nemen aan onze samenleving, en kansarm. Dus niet dat de

ene minister van Asiel en Migratie zegt "we vinden dat u

terug moet" en dat de andere minister vervolgens zegt: hier

hebt u een werkvergunning, gaat u maar aan het werk. Dat

is volgens mij niet wat we willen uitstralen.

Tot slot, voorzitter, een punt in het blokje overig ... Dat je

dan geen goede uitsmijter hebt, maar dat dat dan de interruptie is van de heer Vijlbrief.

D66De heer VijlbriefD66

Als de heer Aartsen aan het einde is, toch even dit. Ik heb

al in mijn betoog aangegeven dat je die kraptes hebt en dat

je daar in je productiviteitsbeleid wat aan kunt doen. Ik weet

dat de heer Aartsen dit ook in het kader van arbeidsmigranten zelf naar voren heeft gehaald: de productie moet

omhoog. Hoe vindt hij nou zelf dat het kabinet het op dat

terrein doet? Ik hoorde code rood op die inkomens, maar

nu even op dit punt: is dit ook niet code rood? Hoe gaat het

eigenlijk met dat productiviteitsbeleid? Weinig extra investeringen, niet in Leven Lang Ontwikkelen, een afname van

de investeringen in onderwijs en innovatie. Hoe ziet hij dat?

VVDDe heer AartsenVVD

Goede vraag. Ik zou willen oppassen met een nivellering

van de code rood. Maar inderdaad, economisch gezien is

arbeidsproductiviteit echt wel een issue in de westerse

wereld, ook in Nederland. Ik kijk daarom reikhalzend uit

naar de productiviteitsagenda van het kabinet in het voorjaar. Wij hebben als VVD heel bewust een motie ingediend

over een complete doorlichting van ons fiscale instrumentarium en ons subsidie-instrumentarium. Het kabinet zei

dat het dat eigenlijk alleen maar wil doen op het afremmen

van arbeidsmigratie. Ik heb gezegd: nee, kijk nou ook naar

hoe je die instrumenten kan inzetten in arbeidsproductiviteitsbevorderende maatregelen, want dat is niet alleen maar

voor arbeidsmigratie belangrijk maar ook voor de Nederlandse economie; en ook voor de arbeidsmarktkrapte is dat

heel erg belangrijk. Het ingewikkelde van die fiscaliteit is

bijvoorbeeld dat die op dit moment twee kanten op werkt;

dat die fiscaliteit de kant op werkt dat iets productieverhogend kan werken en je dus vervolgens alleen nog maar

meer arbeidsmigranten of arbeidskrachten nodig hebt,

terwijl je eigenlijk wil dat je het ombuigt naar productiviteitsvergroting. Dat soort discussies zou ik heel graag daarin

zien. Ik kijk reikhalzend uit naar de uitvoering van mijn

motie.

D66De heer VijlbriefD66

Een mooi betoog van de heer Aartsen, en zo kennen we

hem. Maar toch even dit. Ik probeerde een andere vraag te

stellen, namelijk: hoe ziet hij dan in dit licht het huidige

kabinetsbeleid? Hij verwijst naar een agenda van het kabinet

die er weer gaat komen. Dit is een "agendakabinet" aan het

worden, geloof ik. Maar goed, dat doet er niet toe. Die komt

er dus. Maar hoe kijkt hij nou aan tegen de huidige ombuigingen op bijvoorbeeld dingen die het grote bedrijfsleven

ontzettend belangrijk vindt? Ik hoef ze allemaal niet te

noemen, want daar wordt vanavond — of misschien wel

morgenochtend — nog een heel debat over gevoerd. Maar

hoe kijkt hij nou tegen die bezuinigingen aan? Want dat zijn

het, hè.

VVDDe heer AartsenVVD

Dan herhaal ik mijn collega Martens. Dan gaan we weer

begrotingen door elkaar laten lopen. Zij heeft gisteren bij

de Onderwijsbegroting gezegd dat wij natuurlijk niet op de

tafel staan te dansen bij het horen van dat soort voorstellen.

Maar als we het terugbrengen naar de SZW-begroting, dan

ben ik wel blij dat deze minister heel duidelijk heeft gezegd:

"Het hoofdlijnenakkoord heeft tien hoofdonderwerpen.

Daarin mist de arbeidsmarktkrapte. Wij benoemen dat tot

lid a in het regeerprogramma." Dat laatste vind ik mooi

gevonden. Ik ben blij dat deze minister daar zijn nek voor

uitsteekt. Ik ben erg enthousiast over die agenda. Daarin

staan wat ons betreft vijf hele concrete lijnen. Die komt

ergens begin volgend jaar. Ik moet eerlijk zijn: het kabinet

zit nu vier, vijf maanden, geloof ik, dus het is logisch dat

we nog niet "overwalst" worden door allerlei beleidsplan-

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-13-12

nen. Maar als we twee, drie maanden geduld hebben, dan

zal dat ongetwijfeld gebeuren.

D66De heer VijlbriefD66

Dit is een te open kans. We worden niet overwalst door

beleidsplannen? We hebben tot nu toe nog niks gekregen

van dit kabinet, behalve een begroting, die met heel veel

moeite door allerlei Kamers heen gaat. Dat is wat er is.

Verder hebben we wat agenda's gekregen.

VVDDe heer AartsenVVD

Zeker. Daarom blijf ik dit kabinet vanuit mijn hoedanigheid

als woordvoerder Sociale Zaken aanmoedigen om in ieder

geval met beleidsagenda's te komen ten aanzien van

"werken moet lonen". Dat zullen wij blijven doen, met alle

energie die in ons zit.

Dank.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. U heeft er één uur en zeven minuten gestaan.

Dank daarvoor. Dan gaan we luisteren naar mevrouw Inge

van Dijk van het CDA.

CDAMevrouw Inge van DijkCDA

Voorzitter. Ik hoor ons hier vaak zeggen dat Nederland voor

grote uitdagingen staat. Minstens zo uitdagend is het formuleren van oplossingen met minder vage taal en meer

concreetheid. Het valt me als mederapporteur op dit dossier

weer op hoe we genoegen nemen met niet-concrete plannen. We weten niet wat dit kabinet daar precies mee wil

realiseren. Langs deze lijn wil ik het vandaag hebben over

de arbeidsmarkt, bestaanszekerheid en de problemen bij

het UWV.

Onze arbeidsmarkt is krap. De vergrijzing is groot. De

arbeidsproductiviteit staat onder druk. Als je dit constateert,

wil je duidelijk antwoord op de vraag: hoe krijgen we meer

mensen aan het werk? Hoe laten we mensen meer werken

om de krapte op de arbeidsmarkt tegen te gaan met minder

geld in de begroting en met plannen waarvan de meeste

niet concreet zijn, waardoor we geen idee hebben wat ze

gaan opleveren? Inmiddels hebben we de Agenda voor

werkend Nederland ontvangen. Die staat vol voornemens.

Die moet wat ons betreft, en volgens mij wat een groot deel

van de Kamer betreft, een stuk concreter.

Allereerst "werken moet lonen". SP, dit wordt een heel klein

stukje fiscaliteit, sorry. Het hangt natuurlijk vooral op de

herziening van het belasting- en toeslagenstelsel. Daarbij

wordt het grotendeels gefinancierd door middeninkomens,

terwijl we juist die groep meer willen laten overhouden. De

stapeling van inkomensafhankelijke regelingen is complex

en ondoorzichtig, en het bouwt de marginale druk zo op

dat het mensen onzeker maakt over waar ze recht op hebben en hoeveel ze overhouden. Ik heb de brief van de

minister gelezen over hoe we de discussie over de herzieningen moeten aanvliegen. Ik zou graag zien dat de minister

bij de eerste voorstellen concreet aangeeft wanneer werken

volgens het kabinet voldoende lonend is.

De tweede prioriteit is: hoe krijgen we meer mensen aan

het werk en hoe verhogen we de arbeidsproductiviteit? De

tijd van gemakkelijke oplossingen is voorbij. Er zal met

ambitie, maar ook met een warm hart voor mensen en

specifieke situaties, gekeken moeten worden naar oplossingen. Ik wil een paar punten belichten. Er moeten als eerste

betere oplossingen komen voor mensen met een afstand

tot de arbeidsmarkt. Die zijn nu te beperkt en versnipperd.

Daarom hebben we samen met de SP en meerdere anderen

een motie die oproept om ambitieus aan de slag te gaan

met sociaal ontwikkelbedrijven.

Dan het combineren van werk en zorg. Dat is niet alleen

een arbeidsvraagstuk, maar het is ook een stuk van het

antwoord op de vraag: hoe kunnen we met de realiteit van

de dubbele vergrijzing fatsoenlijk invulling geven aan het

zorgvraagstuk, waarbij zorgen voor elkaar er gewoon bij

hoort? Is het systeem van onze Duitse buren hierin misschien interessant? Zij hebben namelijk een soort urenbank

waarmee werknemers gedurende langere tijd extra uren

kunnen maken en opsparen, zodat ze die later kunnen

inzetten om de werk-privébalans beter te regelen zonder

inkomensterugval. Dat is niet eenvoudig, want het moet

passen bij arbeidsregelingen en het moet in goede

afstemming met werkgevers. Maar we moeten onze

oplossingsambitie gaan vergroten, want de zorguitdaging

waar we voor staan, is kolossaal.

Om de arbeidsproductiviteit te verhogen, is scholing key.

We moeten meer bewegen naar een skillsgerichte

arbeidsmarkt en een duurzame inzetbaarheid van mensen.

Wij zien daarvoor kansen in het herkennen van de waarde

van ook non-formeel onderwijs. Denk aan bedrijfsscholen

of brancheopleiders. Die zijn namelijk per definitie

arbeidsmarktrelevant. Is de minister bereid dit onderwijs

te erkennen binnen Leven Lang Ontwikkelen, zodat ze in

aanmerking kunnen komen voor subsidie?

Voorzitter. We hebben de negatieve reactie gelezen van de

Raad van State op de voorstellen over de aanpak van

schijnzelfstandigheid. De balans ontbreekt en er verandert

niks om "vast" aantrekkelijker te maken. Ook bij de invoering

van de verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering lopen

we compleet vast. Wij vragen ons af of we voldoende hebben nagedacht over de vraag of ons socialezekerheidsstelsel

nog voldoet aan een veranderende arbeidsmarkt waarin

steeds meer mensen als zzp'er of freelancer werken, of in

tijdelijke dienst werken. Kunnen we hier misschien iets leren

van onze Belgische buren? De VVD stipte dit ook al voorzichtig aan. Er stond gisteren nog een stukje over in De

Telegraaf. Zij hebben drie pijlers van sociale zekerheid, voor

werknemers, zelfstandigen en een bijstandsstelsel, gefinancierd door een bijdrage van alle werkenden en werkgevers,

waardoor risico's worden gespreid en het systeem betaalbaar blijft, eventueel aangevuld met een opt-out. Er is ook

een leuk instrument om nog wat bij te verdienen, namelijk

de flexijobs. Zo kunnen werknemers of bijvoorbeeld

gepensioneerden als zelfstandige een dag in de week een

extraatje bijverdienen zonder afdracht.

Om arbeidsparticipatie te vergroten is de beschikbaarheid

van kinderopvang enorm belangrijk. Wij vragen ons af of

de ingeslagen weg een succesverhaal gaat worden, omdat

het simpelweg ontbreekt aan voldoende mensen. Dus vraag

ik de staatssecretaris welke extra acties hij gaat ondernemen

om te voorkomen dat we overbeloven.

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-13-13

Voorzitter. Dan wil ik het hebben over bestaanszekerheid.

We weten dondersgoed dat bestaanszekerheid niet gegarandeerd kan worden door de overheid, omdat het bestaan

bestaansonzeker is en niet gefikst kan worden met koopkrachtplaatjes. Kijk naar de werkende armen. Het steekt ons

echt dat 23% van deze groep in armoede leeft, versus 6%

van de mensen die in de bijstand zitten, mensen die

ondanks dat ze soms slechter af zijn dan wanneer ze toch

werken, iedere dag op pad gaan. Er komt volgens de

minister een zorgvuldig onderzoek naar hoe dit kan en hoe

we dit kunnen verbeteren. Maar mag ik er ook van uitgaan

dat dit betekent dat we concrete oplossingen terug gaan

zien in de Voorjaarsnota?

Voorzitter. Hoe om te gaan met bestaansonzekerheid? Het

CDA gelooft niet in onbeperkt compenseren en reguleren.

En ja, het bestaansminimum is een belangrijk aspect, maar

tegelijkertijd ook één kant van de discussie. We moeten het

meer hebben over het in de kracht zetten van onze samenleving, door mensen zelf weerbaarder maken, ook financieel. We hebben daarom een actieplan gelanceerd om de

financiële weerbaarheid van mensen te vergroten. We

moeten niet alleen de symptomen oplossen, maar aan de

voorkant mensen helpen, door mensen inzicht en overzicht

te geven, door te vereenvoudigen, door het faciliteren en

opbouwen van buffers te beschermen en door laagdrempelig advies te bieden. Ik wil het plan straks graag aanbieden

aan de bewindspersonen, met het verzoek om een reactie.

Dan de problemen bij het UWV, de hersteloperatie die plaats

moet vinden omdat er fouten gemaakt zijn die mensen

raken die in de WIA of Wajong zitten. Juist het belangrijke

vangnet is nu een dwangbuis gebleken. In het vorige debat

over de problemen bij het UWV heb ik de minister verzocht

de hersteloperatie, waarvoor tussen de 300 en 500 fte's

nodig zijn, buiten het UWV te beleggen. Als ik het herstelvoorstel van het UWV lees, zie ik een parallelle werkelijkheid, waarin ze enerzijds een voorstel doen voor een hersteloperatie, terwijl ze in datzelfde voorstel aangeven dat

de organisatie tijd nodig heeft voor een essentiële cultuurverandering en dat de hersteloperatie grote gevolgen gaat

hebben voor de reguliere dienstverlening. Laten we eerlijk

zijn: die staat al zwaar onder druk.

Daarbovenop zeg ik: leer van de toeslagenaffaire, waarbij

de rechter onlangs oordeelde dat gedupeerden recht hebben op een onafhankelijk oordeel. Dus nogmaals mijn

oproep aan de minister, niet vanuit wantrouwen richting

het UWV maar ook ter bescherming van het UWV: richt

herstel buiten het UWV in, met vooraf een goed onderbouwde keuze voor of zo simpel mogelijk, of voor meer

individuele rechtvaardigheid, wat meer van de uitvoering

vraagt.

Voorzitter. Als ik de voorstellen van het UWV lees, word ik

er een beetje ongemakkelijk van, omdat twee belangrijke

punten van de Kamer uit het vorige debat er toch een beetje

in genegeerd worden, namelijk: bezwaar over terugvorderingen en de garantie dat nabetalingen worden uitgesloten

van naheffingen van belastingen en de invloed op toeslagen. Wij mogen mensen niet financieel in de problemen

brengen omdat wij zelf fouten hebben gemaakt.

Dank je wel, voorzitter. Dan wil ik heel graag ons mooie

plan aanbieden aan de beide bewindspersonen.

De voorzitterVoorzitter

De bode neemt het in ontvangst en draagt het over aan de

bewindspersonen. Tot zover, dank u wel. Dan geef ik graag

het woord aan mevrouw Saris van Nieuw Sociaal Contract.

Ik stel vast dat we nog iets van drie kwartier zuivere

spreektijd te gaan hebben. Het woord is aan mevrouw Saris.

NSCMevrouw SarisNSC

Voorzitter. Vandaag en morgen debatteren we over de

begroting Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Een bijzonder

moment om namens een nieuwe partij, Nieuw Sociaal

Contract, en met mijn bijna 150 dagen Kamerlidmaatschap

voor het eerst op dit onderwerp het woord te morgen voeren.

Voor Nieuw Sociaal Contract staan goed bestuur en

bestaanszekerheid ook bij deze begrotingsbehandeling

centraal. Wij vinden dat bij wet- en regelgeving, en in ons

handelen en doen, de mens weer centraal moet komen te

staan: eerst de mens, dan het systeem. Tijdens de Algemene

Politieke Beschouwingen hebben wij ons bestaanszekerheidsoffensief gepresenteerd. We zijn er positief over dat

de minister uitgebreid is ingegaan op dit offensief. Wij kijken

uit naar hoe hij de maatregelen de komende tijd verder gaat

uitwerken.

Voorzitter. Allereerst, de problemen bij het UWV. Deze

problemen zijn jarenlang onder het tapijt geveegd. Er zijn

problemen met uitkeringen voor arbeidsongeschiktheid,

die vaak totaal niet klopten, waardoor bijvoorbeeld zieke

mensen die recht hadden op een uitkering er geen kregen,

of te veel of te weinig kregen. Sinds het debat hierover in

oktober zijn er echter een aantal ontwikkelingen geweest.

Er zijn mogelijk ook grote fouten gemaakt bij de uitvoering

van de Wajong en er komt een zogeheten corrigeerorganisatie, die fouten met uitkeringen zal moeten herstellen.

Deze ontwikkelingen heeft de Kamer allemaal via de media

moeten vernemen in plaats van via een brief van de

minister. Kan de minister ingaan op de wenselijkheid hiervan? En hoe is hij voornemens de Kamer bij nieuwe ontwikkelingen zo snel mogelijk te informeren, dus eerst via een

brief en dan via de media? Wij zijn ook benieuwd hoe het

UWV de mensen gaat informeren.

Voorzitter. Vorige week ontvingen we het verbeterplan.

Hoewel uit de beantwoording van onze Kamervragen naar

voren kwam dat er in december duidelijkheid komt over de

totale omvang van de problematiek, geeft het verbeterplan

aan dat dit in afgezwakte vorm pas in het eerste kwartaal

van 2025 komt. In een eerder debat sprak ik over "het topje

van de ijsberg". Ik heb nog steeds het gevoel dat ik naar

het topje van de ijsberg kijk. Daarbij valt in het verbeterplan

op dat er sowieso weinig mogelijkheden zijn voor de mensen die het betreft in het vormgeven van de hersteloperatie,

terwijl er fundamentele keuzes gemaakt zullen worden. Dan

doel ik bijvoorbeeld op de fundamentele keuze om mogelijke fouten in medische en arbeidsdeskundige beoordelingen niet verder te onderzoeken. Nieuw Sociaal Contract

doet een dringend beroep om uiterste zorgvuldigheid te

betrachten bij de hersteloperatie: bezint eer ge begint.

Mensen moeten niet van de regen in de drup komen in het

kader van toeslagen, pensioenpremies enzovoorts. Mensen

zijn zeer wantrouwend ten opzichte van het UWV. Ik vraag

me oprecht af of het verstandig is dat het primaat van de

hersteloperatie bij het UWV komt te liggen. Graag een

reflectie van de minister.

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-13-14

SPDe heer Van KentSP

Ik onderschrijf deze analyse van Nieuw Sociaal Contract. Is

Nieuw Sociaal Contract ook bereid om de minister op te

roepen om excuses te maken aan de groep getroffenen?

En is Nieuw Sociaal Contract ook bereid om de minister op

te roepen om barmhartig te zijn en om terughoudend te

zijn bij het terugvorderen van uitkeringen, maar ook bij het

afpakken van uitkeringen of het terugsnoeien van uitkeringen omdat het UWV fouten heeft gemaakt?

NSCMevrouw SarisNSC

Bij het Kamerdebat op 1 oktober heeft de fractie van Nieuw

Sociaal Contract een motie ingediend waarin om een plan

van aanpak is gevraagd aan de minister. In het plan van

aanpak zijn elementen opgenomen over te weinig of te veel

betaalde uitkeringen. Maar er is ook een oproep aan de

minister gedaan om ruiterlijk te erkennen dat er fouten zijn

gemaakt en dat er ook richting klokkenluiders wat gedaan

zou moeten worden. Die motie is bijna Kamerbreed

ondersteund, dus ik pass deze vraag door naar de minister;

hij kan daar straks antwoord op geven.

SPDe heer Van KentSP

Dank. Maar vindt Nieuw Sociaal Contract het moreel wenselijk dat de minister die excuses maakt? En de tweede

vraag blijft ook staan: vindt Nieuw Sociaal Contract ook dat

deze minister terughoudend moet zijn, bijvoorbeeld bij het

afpakken van uitkeringen? Als het UWV straks in januari,

februari of maart opnieuw gaat kijken naar de beoordelingen die in het verleden hebben plaatsgevonden bij Wajong-

, WIA-, Ziektewet- en wellicht WW-uitkeringen en daarbij

wordt geconstateerd dat het UWV fouten heeft gemaakt,

vindt Nieuw Sociaal Contract dan dat mensen hun uitkering

niet moeten verliezen?

NSCMevrouw SarisNSC

Zoals ik net aangaf, hebben wij de motie gemaakt zoals die

is gemaakt. Daar hebben we die elementen in opgenomen.

Wij hebben onder andere de woorden "ruiterlijke erkenning"

genoemd. Wij hebben daarin ook opgenomen om een

bepaalde terughoudendheid te betrachten in de te veel

uitbetaalde uitkeringen. Daar heeft de minister toezeggingen

op gedaan. Het plan van aanpak is door bijna de hele Kamer

ondersteund, dus ik ga ervan uit dat de minister de wens

van de Kamer daarin meeneemt. Het gaat niet alleen om

mensen die te veel hebben ontvangen. Ik wil hier ook een

lans breken voor mensen die te weinig hebben ontvangen.

Ik heb begrepen dat het varieert van €1 tot €200 of €300 in

de maand. Dat is best een behoorlijke klap geld.

De voorzitterVoorzitter

U continueert. U bent door uw interrupties heen, meneer

Van Kent. U heeft wel een antwoord gekregen. U continueert, mevrouw Saris.

NSCMevrouw SarisNSC

Ik luister maar naar de voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Dat is altijd het beste.

NSCMevrouw SarisNSC

De voorzitter heeft mij net al terecht …

De voorzitterVoorzitter

Niemand hoort u, meneer Van Kent, want uw microfoon

staat niet aan. Ik zal u even het woord geven. Dan kunt u

uw punt maken, zij het kort. Let op, wacht even, hier komt

u, meneer Van Kent.

SPDe heer Van KentSP

Dank daarvoor. Ik heb niet gevraagd naar terugvorderingen

of nabetalingen. Ik heb gevraagd naar het verlies of het

terugsnoeien van uitkeringen.

NSCMevrouw SarisNSC

In mijn beleving hebben we daar in het plan van aanpak

ook wat over gezegd. In de motie hebben we aangegeven

dat als blijkt dat mensen een te hoge uitkering hebben

ontvangen die eigenlijk lager zou moeten zijn, er gekeken

moet worden naar een stapsgewijze afbouw. Volgens mij

heeft uw fractie die motie medeondersteund.

De voorzitterVoorzitter

U continueert.

NSCMevrouw SarisNSC

Ik ga verder, voorzitter. In deze Kamer hebben we meermaals geconstateerd dat het arbeidsongeschiktheidsstelsel

te ingewikkeld is. Deze complexe wetgeving met hoge uitvoeringskosten verhult het probleem in plaats van het op

te lossen en het bevat ook de nodige hardheden. De

wachttijd voor een arbeidsongeschiktheidsuitkering is te

lang door een tekort aan verzekeringsartsen, waardoor

mensen voor lange tijd in onzekerheid zitten over waar ze

aan toe zijn. Het kan ook dat ze helemaal geen uitkering

krijgen door de hoge WIA-drempel. Ook durven mensen

door de lage vervolguitkering niet aan de slag te gaan,

omdat ze bang zijn hun uitkering te verliezen. De systematiek van loongerelateerde WGA-uitkeringen is zo complex

dat de meeste beoordeelden het gewoon niet begrijpen.

Mensen zijn zich vaak niet bewust van het deels tijdelijke

karakter van de loongerelateerde uitkering. Op deze manier

gaat ook de re-integratieprikkel verloren.

Dit najaar spreken we over de verdere uitwerking van het

arbeidsongeschiktheidsstelsel en de uitwerking van de

adviezen van OCTAS. In de recente Kamerbrief over de

hervormingsagenda inkomensondersteuning geeft de

minister aan dat het kabinet dit najaar komt met een uitwerking van verschillende scenario's. Nieuw Sociaal Contract

kijkt niet alleen met grote belangstelling uit naar de uitwerking van de scenario's, maar we zullen zelf ook met concrete

oplossingen en voorstellen komen. Dat bent u inmiddels

wel van ons gewend.

Voor Nieuw Sociaal Contract staat in ieder geval vast dat

de hardheden uit de WIA moeten worden aangepakt. Een

verlaging van de WIA-drempel zou hiervoor een goede stap

kunnen zijn. Al in 2011 heeft de ILO zich kritisch uitgelaten

over de ondergrens van 35% in de WIA, die mogelijk in

strijd is met internationale rechtsverdragen. Wij overwegen

een motie om de parlementair advocaat de WIA te laten

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-13-15

toetsen aan het arbeidsongeschiktheidsverdrag om ons

hierover definitief uitsluitsel te bieden.

Voorzitter. Een verlaging van de WIA-drempel is een

maatregel die gaat over de langere termijn. Hiervoor moet

de wet worden aangepast. Nieuw Sociaal Contract zou

graag zien dat er meer wordt ingezet op preventie. Hoe

voorkomen wij dat mensen arbeidsongeschikt worden? Als

mensen gedeeltelijk arbeidsongeschikt worden, hoe kunnen

we dan kijken naar hun talenten en naar wat ze wél kunnen?

Dat betekent dat we veel breder moeten kijken: eerst vanuit

de mens en daarna vanuit het systeem. Dit is niet alleen

voor de mens beter, maar ook voor de betaalbaarheid van

ons socialezekerheidsstelsel. In het regeerprogramma wordt

de re-integratie via het tweede spoor genoemd. Graag hoor

ik van de minister wanneer hij met de uitwerking van de

aangekondigde verbetering komt als onderdeel van het

arbeidsmarktpakket. Uit gegevens blijkt dat het aandeel

uitkeringsgerechtigden dat na scholing werk vindt, bijna

twee keer zo groot is als bij de gemiddelde groep. Hiervoor

is geen stelselwijziging nodig; binnen het huidige stelsel is

hier voldoende ruimte voor. Ik overweeg op dit punt een

motie.

Voorzitter. Ik zou ook graag aandacht willen besteden aan

het thema arbeidsmigratie. Nieuw Sociaal Contract blijft

een betere regulering van de uitzendsector en een keiharde

aanpak van malafide uitzendconstructies bepleiten. Binnen

de uitzendsector spelen er namelijk nog steeds veel problemen. Arbeidsmigranten worden uitgebuit, hun zorgverzekering wordt in sommige gevallen niet betaald door de

werkgever en ze worden uit hun kamer gezet als ze geen

baan meer hebben. De mensen en de samenleving zitten

dan met de gebakken peren. Het resultaat hiervan is dat

dakloze arbeidsmigranten een groeiend maatschappelijk

probleem zijn in Nederland. Gemeenten doen wat ze kunnen

op het gebied van opvang en er zijn succesvolle pilots, maar

de financiering daarvan stopt volgend jaar. Graag horen

wij van u, minister, wat u vanuit uw rol kunt doen aan deze

groeiende maatschappelijke problematiek.

Voorzitter, tot slot. Een belangrijk punt voor Nieuw Sociaal

Contract is het minimumjeugdloon voor 18-, 19- en 20-jarigen. Onderzoeken tonen aan dat het voor jongeren van 18

tot 21 steeds moeilijker wordt om het hoofd boven water

te houden. Om te voorkomen dat jongeren zich noodgedwongen in de schulden steken om in hun eerste levensbehoeften te voorzien en om zorg te dragen voor hun

bestaanszekerheid vinden wij dat het minimumjeugdloon

stapsgewijs omhoog zou moeten gaan. Dat stond ook in

ons verkiezingsprogramma. Daarom vragen wij aan de

minister de toezegging dat hij aan de slag gaat met de uitwerking van scenario's om het minimumjeugdloon stapsgewijs te verhogen. Anders overwegen wij een motie op

dit punt.

De voorzitterVoorzitter

De laatste interruptie van de heer Ceder.

missie op te richten. Die motie is aangenomen en die

commissie is er ook gekomen, maar het lijkt alsof de

resultaten in de koelkast zijn gezet en niemand er meer naar

kijkt. Ik heb hier al meerdere interrupties over gepleegd.

Een aantal jaar geleden — toen zat ik al in de Kamer —

hebben we met z'n allen geconstateerd dat het belangrijk

is om te weten wanneer er sprake is van bestaanszekerheid.

Dat is ook voor NSC een belangrijk verkiezingsthema

geweest. In uw betoog over de begroting heb ik u daar niet

over horen spreken. Dan vraag ik mij toch af … Ik snap dat

er keuzes zijn gemaakt, maar kunnen we nog iets van NSC

verwachten als het gaat om het sociaal minimum …

De voorzitterVoorzitter

Ja.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Punt.

De voorzitterVoorzitter

Vraagteken.

NSCMevrouw SarisNSC

Ja, vraagteken. Nieuw Sociaal Contract — u refereerde er

al aan — heeft in de persoon van de heer Omtzigt enorm

gepleit voor de Commissie sociaal minimum. Dat blijft voor

de fractie van Nieuw Sociaal Contract een heel belangrijk

punt in het kader van bestaanszekerheid. Voor onze fractie

is het ook van belang dat wij in de breedte gaan kijken. Ik

denk dat de minister de adviezen van de Commissie sociaal

minimum op een goede manier zal betrekken bij de aanpak

zoals hij die voor ogen heeft.

VoltDe heer DassenVolt

Ik hoorde NSC zojuist, terecht, pleiten voor het verhogen

van het jeugdminimumloon. Er wordt ook aangegeven dat

dat erg belangrijk is. Wij hebben daar met Volt de afgelopen

tijd meerdere keren voorstellen voor ingediend. Die zijn tot

op heden allemaal weggestemd door deze coalitie. Mijn

vraag aan NSC is de volgende. Kijk naar Duitsland, Frankrijk

en Luxemburg. Daar hebben ze geen minimumjeugdloon.

In België zit het op 80%. Als je dat ziet, welke concrete

maatregelen moet de minister volgens NSC dan op dit

moment concreet nemen om een eerste goede stap te zetten

naar het jeugdminimumloon?

NSCMevrouw SarisNSC

De fractie van Nieuw Sociaal Contract heeft daar wel ideeën

over. Laat ik helder zijn: de fractie is niet voor de afschaffing

van het wettelijk minimumjeugdloon. Dat heb ik bij het

debat over de implementatie van de EU-richtlijn ook aangegeven. Wij zouden stapsgewijs richting 21 jaar mooie verhogingen van het minimumloon willen hebben.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Die gebruik ik graag op dit punt. Er wordt verwezen naar

het minimumjeugdloon. Dat is belangrijk, maar wat misschien nog veel groter is en nog veel meer mensen raakt,

is het sociaal minimum. Het is NSC geweest dat per motie

het initiatief heeft genomen voor het verzoek om een com-

VoltDe heer DassenVolt

Ik zou dat toch wel graag iets concreter willen maken. We

hebben daar al verschillende voorstellen voor gedaan. Een

van de voorstellen was: 18-jarigen naar 70%, 19-jarigen

naar 80% en 20-jarigen naar 90%. Dat heeft de cao van de

horeca bijvoorbeeld zelf al geïmplementeerd, omdat men

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-13-16

dat op dit moment rechtvaardig vindt. Volgens mij is dat

een goede eerste stap, ook als je kijkt naar het historisch

perspectief. Toen het werd ingevoerd, was het zo dat 18jarigen op 65% zaten, terwijl dat nu een stuk lager is. Is NSC

het met mij eens dat dat een goede eerste stap zou zijn

waarmee we de minister op pad zouden moeten sturen?

NSCMevrouw SarisNSC

De fractie van NSC vindt het een mooie gedachte om mee

te nemen in de doorontwikkeling van het jeugdminimumloon. Ik ben het met u eens. In de horeca staat het al in de

cao. In de zorg zie je ook dat 18-, 19- en 20-jarigen meer

verdienen dan het minimumloon. Op een heleboel plekken

wordt het jeugdminimumloon al automatisch verhoogd.

De voorzitterVoorzitter

Prima, dank u wel.

NSCMevrouw SarisNSC

Dan wil ik nog één zin uitspreken in de laatste minuut die

mij rest. Tot zover mijn bijdrage aan het debat over de

begroting van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Negen

minuten tijd om over 115 miljard te spreken. Dat was mijn

bijdrage.

De voorzitterVoorzitter

Maar u heeft het opgerekt tot zestien minuten. Dat scheelt

weer een beetje. Dan gaan we luisteren naar mevrouw

Rikkers van de fractie BBB. O, mevrouw Welzijn ook nog.

Neem me niet kwalijk.

NSCMevrouw WelzijnNSC

Dank u wel, voorzitter. Ik houd het kort, want ik heb maar

vier minuten. Ik wil iets zeggen over het systeemherstel,

de polisadministratie, het sociaal minimum, buy now, pay

later, armoede en als ik tijd over heb iets over het ESF. Als

ik geen tijd over heb, gunt iemand mij misschien een

interruptie.

De voorzitterVoorzitter

Liever niet.

NSCMevrouw WelzijnNSC

Voorzitter. De begroting van SZW is van groot belang voor

het focuspunt van NSC: bestaanszekerheid. Het eerste dat

mij opviel, was dat deze begroting eigenlijk heel hardnekkige stelselproblemen blootlegt. Zo worden de terugvorderingen als gevolg van fouten in de kinderopvangtoeslag en

het kindgebonden budget simpelweg ingeprijsd. Dat levert

een inkomst op van 2,5 miljard tegenover een uitgave van

15 miljard op deze twee posten. Een foutmarge van 16%.

Dat wordt als een gegeven beschouwd. Mijn eerste vraag

aan de bewindspersoon is: hoe kijkt hij hier zelf tegenaan

en wanneer kunnen we deze vicieuze cirkel van inefficiëntie

en onzekerheid doorbreken?

Een deel van de oplossing lijkt voor de hand te liggen:

gebruikmaken van de actuele inkomensgegevens uit de

polisadministratie om toeslagen gedurende het jaar bij te

stellen. Hiermee kunnen grote terugvorderingen worden

voorkomen. Kan de minister ingaan op de wijze waarop de

resultaten van de huidige proef met ambtshalve wijzigingen

begin 2025 worden meegenomen in de beleidsvorming?

Hoe kan de regering de beperkingen van de polisadministratie adresseren om deze beter in te zetten voor een eerlijker

en efficiënter toeslagensysteem, waarbij automatisch

gegevens gedeeld kunnen worden?

Een structurele oplossing die mijn fractie steunt, is de

vaststelling van een adequaat sociaal minimum. Mijn vraag

is: wanneer kunnen we hierover een concreet tijdpad verwachten van de regering? Daarnaast moet het sociaal

minimum wat mijn fractie betreft zo worden vastgesteld

dat werken loont, zowel voor mensen met als zonder een

arbeidsbeperking. Daarom de vraag: hoe kan de minister

of de staatssecretaris ervoor zorgen dat de banenafspraak

beter wordt ingezet als vangnet? Want dan ben je bezig, je

probeert eruit te komen, naar een betaalde baan te gaan

en dan lukt het even niet en val je terug, zonder dat daar

een goed vangnet voor is.

Voorzitter. Exemplarisch voor de systeemproblemen is de

"buy now, pay later"-problematiek. Kwetsbare huishoudens

stappen hierin vanwege acute financiële nood, terwijl het

vaak leidt tot problematische schulden. Mijn vraag is:

waarom geldt hier geen zorgplicht en waarom geldt er geen

BKR-toets voor dit soort diensten? Mijn fractie wil heel

graag dat die worden verplicht. Daarnaast vraag ik de

minister, of de staatssecretaris, hoe hij er snel voor kan

zorgen dat vroegtijdige detectie van schuldenproblemen

en laagdrempelige hulpverlening gegarandeerd blijven,

bijvoorbeeld ook in een ravijnjaar.

Voorzitter. Ook heb ik de volgende vraag. Hoeveel mensen

leven, as we speak, onder de armoedegrens? Mijn fractie

vermoedt dat hier problematiek ligt die mogelijk nog aan

het oog onttrokken is. Noem het "verborgen armoede".

Als laatste de transparantie over het ESF+. Dat scheelt weer

een interruptie. Wij zijn blij dat mensen erop vooruitgaan

en dat er wordt ingezet op werk en bestaanszekerheid. Maar

ik heb een vraag over de 413 miljoen euro uit het ESF+. Dit

bedrag kan ik niet goed volgen en daardoor kan ik mijn

controletaak niet goed uitvoeren. Kan de minister verduidelijken hoe dit bedrag is opgenomen en hoe de Kamer dit

bedrag kan volgen, zodat wij daarop ook controle kunnen

uitoefenen?

Voorzitter. Ik trok even een sprint, maar dat komt omdat ik

niet weet wat ik toegezegd ga krijgen en wat mogelijk nog

als motie door mij ingebracht zal worden in tweede termijn.

Dank u wel, voorzitter.

GroenLinks-PvdAMevrouw LahlahGroenLinks-PvdA

Ik hoorde de oproep van mevrouw Welzijn over een interruptie. Misschien is dit niet op het onderwerp dat ze wil,

maar daar kom ik graag aan tegemoet. Vorige week, tijdens

de begroting van Justitie en Veiligheid, ontstond in deze

Kamer verwarring over de envelop Groepen in de knel. Is

het nu wel een NSC-potje? Is het nu geen NSC-potje? Los

daarvan zou ik graag willen weten of mevrouw Welzijn het

met mij eens is dat die envelop met middelen direct, dus

rechtstreeks, tegemoet moet komen aan groepen in de knel.

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-13-17

NSCMevrouw WelzijnNSC

Voor zover ik weet, zitten alle bedragen in de begroting en

wordt toegelicht waarvoor ze worden ingezet. Wij hebben

in het commissiedebat over armoede en schulden ook dit

interruptiedebatje gehad. Daarom zeg ik nu hetzelfde als ik

toen ook tegen mevrouw Lahlah zei. Wij staan als NSC

achter alles wat helpt op het gebied van armoede en

schulden, of dat nou rechtstreeks vanuit SZW is of vanuit

JenV, als dat gevoeld wordt in de portemonnee van de

mensen die deze problematiek ervaren.

De voorzitterVoorzitter

Uw laatste interruptie, mevrouw Lahlah.

GroenLinks-PvdAMevrouw LahlahGroenLinks-PvdA

Ik concludeer dat dat een "nee" is. Een deel gaat namelijk

ook naar administratieve kosten, maar dat terzijde.

Dan nu de belofte van NSC over bestaanszekerheid, zeker

waar het gaat over arbeidsongeschiktheid. Ik hoorde

mevrouw Welzijn daar iets over opmerken. Eerst is in de

formatie vergeten daar geld voor te reserveren wat betreft

arbeidsongeschiktheid. Vervolgens werd er geld geroofd

uit die envelop voor de middenklasse. Wat er dan nog over

is voor arbeidsongeschiktheid in die groep kan toch nooit

voldoende zijn? Graag een reflectie hierop van mevrouw

Welzijn.

NSCMevrouw WelzijnNSC

Ik ben binnen mijn fractie niet de woordvoerder op dit

onderwerp, dus ik vind het lastig om u daarop een puntig

antwoord te geven. Maar misschien kan mevrouw Saris er

op de een of andere manier voor zorgen dat wij dit met u

delen.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Dan gaan we luisteren naar mevrouw Rikkers.

Sorry, we gaan luisteren naar de heer Van Kent. Waarom

wil ik toch de hele tijd mevrouw Rikkers het woord geven?

We gaan met heel veel plezier luisteren naar de heer Van

Kent. Het woord is aan u.

SPDe heer Van KentSP

Dank, voorzitter. Ik was vorige week in Pekela. Dat is een

gemeente met een SP-wethouder, Ellen van Klaveren. Die

wethouder heeft besloten dat we eerst al onze uitkeringsgerechtigden eens gaan leren kennen. Er zijn ambtenaren bij

mensen thuis geweest. Er zijn mensen uitgenodigd voor

een gesprek, om eerst eens iets te brengen, om eerst te

kijken naar de volgende zaken. Zijn er schulden? Moeten

we zaken voor mensen aanvragen? Zijn er regelingen

waarop mensen nog geen aanspraak maken terwijl ze daar

wel recht op hebben? Zijn de fietsjes van de kinderen die

naar school moeten in orde enzovoort enzovoort? Vervolgens is aan het einde van die afspraak de vraag gesteld:

mogen we over drie maanden nog even contact met u

hebben? Na die drie maanden is dat contact er geweest.

Van de 500 uitkeringsgerechtigden zijn 200 mensen aan het

werk gegaan. Die levens zijn veranderd. De samenleving

in Pekela is daardoor ook veranderd. Die gezinnen zijn veranderd. Hetzelfde doet onze wethouder Sunita Biharie in

Apeldoorn. Zij gaat daar letterlijk met ambtenaren langs de

deur. Die ambtenaren zitten niet meer achter het bureau.

Ik ben ook met ze mee geweest. Er wordt gewoon random

huis aan huis aangebeld. Ter plekke kunnen voorzieningen

worden aangevraagd. Ter plekke kunnen inkomensregelingen worden aangevraagd en meldingen worden gedaan

over de staat van de woning, de openbare ruimte en noem

maar op. Daar worden problemen direct aan de deur

opgelost in plaats van dat er gewacht wordt tot mensen

zich melden, waardoor heel veel mensen niet krijgen waar

ze recht op hebben. Dat kost extra geld. In die gemeente

wordt de keuze gemaakt om dat extra geld ook daarvoor

uit te trekken. Het zou toch, vraag ik de staatssecretaris,

normaal moeten zijn dat voor alle mensen in Nederland

geldt dat de overheid dicht bij hen aanwezig is? Ziet de

staatssecretaris ook dat dit op langere termijn een hele

grote besparing is? Zou je dit ook vanuit een economische

benadering moeten waarderen? Ziet de staatssecretaris

ook dat het gemeenten financieel mogelijk moet worden

gemaakt om op deze manieren te werken — want het

gebeurt ook in heel veel andere gemeenten; daar ben ik me

van bewust — om ervoor te zorgen dat iedereen in Nederland kan rekenen op de lokale overheid zo dichtbij, zodat

die situaties kunnen worden opgelost?

Voorzitter. Wat zij ook doen, is extra plekken betalen, bijvoorbeeld beschutte werkplekken bij de sociaal ontwikkelbedrijven, de sociale werkvoorziening, plekken waar mensen

direct zinvol werk kunnen doen, waarbij ze ook een inkomen

hebben in plaats van een uitkering, loon hebben in plaats

van een uitkering. Een plek waar op dit moment tienduizenden mensen op wachten, die thuis zijn terwijl ze kunnen en

willen werken, en die bij deze arbeidsmarktkrapte, door het

dichtzetten van de instroom in de sociale werkvoorziening

in het verleden door Klijnsma, op dit moment geen plek

hebben om te werken. De FNV heeft een plan gemaakt,

Recht op werk of begeleiding, om 40.000 banen te realiseren

tussen nu en 2030. Dit plan gaat uit van een bundeling van

de uitkeringen die nu richting gemeenten gaan voor begeleiding en voor dit soort beschutte werkplekken, maar het

houdt ook rekening met het feit dat als je mensen aan het

werk helpt, dat ook uitkeringen scheelt en dat het aan de

andere kant voor de rijksoverheid ook een bezuiniging is.

Ik zou dit graag via de bode aan de staatssecretaris willen

overhandigen, met de vraag om daar in tweede termijn op

terug te komen.

Voorzitter. Over de WIA en de Wajong hebben we het net

al in verschillende interruptiedebatten gehad, maar ik zou

de minister toch echt indringend nogmaals willen vragen

om excuses te maken, om verantwoordelijkheid te nemen

voor wat er bij het UWV is misgegaan, voor de onzekerheid

en angst waarin mensen op dit moment leven. Ik wil de

minister ook vragen om hier met warmte en met het besef

dat dit echt voor hele grote onrust bij mensen zorgt dat het

nog maanden gaat duren, aan te geven: "Wij gaan niet

zomaar van u geld of uitkeringen afpakken. Sterker nog,

wij gaan ervoor zorgen dat als het UWV fouten heeft

gemaakt, u het voordeel van de twijfel krijgt. Op het

moment dat u niet had kunnen weten dat u geen recht had

of minder recht had op een uitkering, dan gaan we kijken

of we die uitkering in stand kunnen laten." Ik zou de minister

willen oproepen en uitdagen om te kijken hoe hij in zijn

woorden mensen die debat misschien volgen, gerust kan

stellen dat ze ook met de kerstdagen die gaan volgen niet

in grote onrust hoeven blijven leven.

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-13-18

Horizon Flexcraft is een uitzendbureau waar ontslag op

staande voet eerder regel is dan uitzondering. Duizenden

mensen zijn daar op staande voet ontslagen, soms zonder

dat ze het zelf wisten, en daarna ook weer aangenomen. Er

zijn krankzinnige zaken gebeurd. We hebben daar Kamervragen over gesteld, ook überhaupt over ontslag op staande

voet, waarvan op grote schaal door uitzendbureaus misbruik

wordt gemaakt. Mensen worden daardoor ook dakloos,

want je staat van het ene op het andere moment op straat,

zonder huisvesting en zonder inkomen, zonder nabetaling,

zonder WW-rechten, helemaal niets. Ik wil de minister het

volgende vragen, want in antwoord op de Kamervragen

die de SP heeft gesteld, zegt de minister eigenlijk niks te

kunnen. De Belastingdienst kan niks. De inspectie kan niks.

De minister zegt letterlijkMinister

"Ik ga me beraden." De Kamervragen zijn al een tijdje terug beantwoord. Ik wil graag weten

wat eruit die beraadslaging is gekomen en wat er nu gaat

gebeuren, want dit kan toch niet? Dit moet toch direct

gestopt worden? Ik begrijp niet waarom dat nog niet

gebeurt. Is dit reden voor de minister om al sneller met een

uitzendverbod te komen, zodat je bijvoorbeeld in de vleessector geen enkele uitzendkracht meer mag inschakelen?

Zijn er andere sectoren die de minister nu al op het oog

heeft? Is deze ontwikkeling rond het ontslag op staande

voet, die nu naar buiten komt, voor de minister ook reden

om dat verbod sneller in die sectoren in te voeren?

Voorzitter. We waren in de Botlek, hier bij Rotterdam. Als

je in het verleden daar met vrachtwagenchauffeurs sprak,

dan kwamen ze uit Roemenië, Bulgarije en Polen. Als je

daar nu met chauffeurs gaat spreken, zeker op de onbewaakte parkeerplekken, dan kom je vrachtwagens tegen

met witte kentekenplaten uit Letland en Polen. Daar zitten

mensen in die uit Moldavië, Kazachstan, Wit-Rusland of

van nog verder weg komen, via een valse detacheringsconstructie op contract staan in bijvoorbeeld Letland of Polen

en worden doorgedetacheerd naar Nederland. Ik weet dat

de minister hiervan op de hoogte is, maar ik begrijp werkelijk waar niet waarom die vrachtwagens nu, terwijl we het

er hier over hebben, daar nog staan. Die vrachtwagens

blijven ook in Nederland. Die gaan helemaal nooit naar

Letland of naar Polen. Mensen worden hierheen gevlogen

of met busjes vervoerd om hier acht weken en soms

maandenlang in die vrachtwagens te wonen, alle regels te

overtreden — het mag niet, het is illegaal en dat weten we

allemaal — om vervolgens te maken te krijgen met een

handhaving die er niet is. We hebben er hier vaker over

gehad, maar er wordt nog steeds niet ingegrepen. Ik begrijp

dat niet. Het zijn onmenselijke situaties. Mijn vraag aan de

minister is wanneer hier eindelijk wordt ingegrepen. Wanneer wordt er gehandhaafd? Er zijn al meer dan 80.000

mensen van buiten Europa die via dit soort constructies in

Nederland werken, die kwetsbaar zijn en worden uitgebuit.

Ik roep de minister op om daar werk van te maken.

Eerder is ook de bezuiniging op de WW al genoemd. Een

werknemer in Nederland moet 24 jaar werken voor 2 jaar

WW-recht. Als je je hele werkzame leven hebt gewerkt —

stel, je werkt bij Blokker en je hebt in je hele werkzame leven

dat WW-recht opgebouwd van twee jaar — dan zeggen de

PVV, de BBB, de VVD en Nieuw Sociaal Contract: we gaan

zes maanden van u afpakken. Gaat dat nou echt door, vraag

ik de minister. Is dat nou bestaanszekerheid? Is dat nou

respect hebben voor mensen die een hele lange tijd in

Nederland hebben gewerkt, onze economie hebben laten

groeien? Is dat nou de manier waarop je met mensen

omgaat, zeker als je zelf ... Want vergeet niet, iedereen die

hier zit hoeft niet 24 jaar te werken voor 2 jaar recht op

wachtgeld; je hoeft maar 2 jaar te werken. Die werknemers

moeten dus 22 jaar langer werken voor die 2 jaar sociale

zekerheid. Het zijn juist deze mensen hier die dat van

werknemers af willen pakken. Het is een schande. Ik roep

de minister op om dat niet te doen.

Tot slot wil ik de minister vragen of hij de afgelopen tijd

last heeft gehad van gewetenswroegingen en of deze

minister de afgelopen tijd met de staatssecretaris naast

hem, die zich blijkbaar thuis voelt in het VVD-kamp, net als

andere partijgenoten heeft overwogen om op te stappen.

Dank u wel, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

U bedankt. Zoals reeds aangekondigd: mevrouw Rikkers,

BBB.

BBBMevrouw Rikkers-OosterkampBBB

Dank u wel, voorzitter. In de begroting staat: wie kan werken, moet dat ook doen. Daar is BBB het hartgrondig mee

eens. Maar er is een hele grote groep mensen die heel graag

wil werken en dat toch niet kan doen. Die staan aan de zijlijn. Dat zijn mensen met een ziekte of een beperking. We

slagen er maar niet in om onze regels zo te maken dat deze

mensen ook naar vermogen mee kunnen doen. We laten

een hoop arbeidspotentieel liggen. Maar wat nog veel

belangrijker is: we laten deze mensen, die echt heel graag

mee willen doen, in de steek. Deze mensen willen echt heel

graag, maar die kunnen dus niet. Veel kleine werkgevers

willen hieraan bijdragen, maar we hebben de regels zo

complex gemaakt dat er heel veel werkgevers afhaken. Ik

wil graag de minister vragen: hoe kunnen we deze werkgevers ondersteunen om deze mensen in dienst te nemen en

te houden? We bedoelen niet per se met extra geld, maar

met begeleiding om dit te regelen.

Voorzitter. De overheid heeft een doelstelling van de Wet

banenafspraak niet gehaald. In 2023 zijn 11.634 banen

gerealiseerd terwijl het doel 25.000 banen was. Kan de

minister uitleggen hoe dit komt?

Voorzitter. Er is een groep mensen die valt onder de Participatiewet maar die vanwege arbeidsongeschiktheid nooit

de mogelijkheid zal hebben om volledig een eigen inkomen

te krijgen. Deze mensen zijn eigenlijk niet op hun plaats in

deze Participatiewet. Ziet de minister mogelijkheden om

de Participatiewet voor deze mensen aan te passen?

Voorzitter. Dan wil ik heel graag naar de positie van de

middengroepen. De middenklasse staat onder druk. Dat

heeft niet alleen te maken met inkomen, maar met alles bij

elkaar en ook met uitgaven die stijgen. Denk aan zorgpremies, huurlasten, energie enzovoort. Dit kabinet spreekt

vooral over lastenverlichting, maar doet dat vanuit de

inkomstenkant. Het is ook van belang dat de minister goede

afspraken maakt met collega-bewindspersonen om de uitgaven binnen de perken te houden. Welke afspraken zijn

hierover gemaakt binnen het kabinet?

Voorzitter. Ik wil de minister graag verzoeken om een wettelijke basis te regelen voor een schuldenpauze. Dit gebeurt

nu al heel regelmatig, maar lang niet alle schuldeisers

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-13-19

werken hieraan mee. Het is belangrijk om een landelijke

pauzeknop te hebben, want die geeft ruimte aan de

schuldhulpverlener en biedt de kans om een nieuw traject

te starten en te laten slagen. Graag een reactie van de

minister.

Voorzitter. BBB vindt nog steeds dat zzp'ers veel te negatief

benaderd worden. Ondanks mijn motie, die Kamerbreed is

aangenomen, is het nog steeds niet duidelijk wat een zzp'er

moet doen om te laten zien dat die ondernemer is, een

ondernemer die in enorm veel sectoren onmisbaar is. Er

wordt nog steeds geredeneerd vanuit de opdrachtgever,

maar de zzp'er wordt steeds weer over het hoofd gezien.

Ondanks de toezeggingen dat de zzp'er vaker gevraagd

wordt voor overleggen die over hem gaan, zien we steeds

dat opdrachtgevers en vakbonden aan tafel zitten en die

zzp'er nog steeds zelf niet. Graag hoor ik hoe de minister

serieus uitvoering gaat geven aan mijn Kamerbreed aangenomen motie.

Voorzitter. Dan wil ik het nog graag hebben over de WIA.

Ik heb maar vijf minuten, dus eigenlijk heb ik gewoon veel

te weinig tijd om het bij deze begroting hierover te hebben.

Uhm …

allemaal mogen houden — dat geldt ook voor de toekomst

— want het is wel gemeenschapsgeld. Daar moeten we

echt heel goed naar kijken, maar dit wil ik echt heel graag

op een later moment doen.

NSCMevrouw SarisNSC

Mevrouw Rikkers was al bij de WIA en ik zat nog bij de

schijnzelfstandigheid. Mijn vraag aan mevrouw Rikkers is

waar precies haar zorgen zitten als het gaat om schijnzelfstandigheid.

BBBMevrouw Rikkers-OosterkampBBB

Het is niet zozeer dat wij zorgen hebben over die schijnzelfstandigheid. Fraude moeten we aanpakken, misbruik moeten we aanpakken. Daar zijn we heel duidelijk in. We zien

alleen dat het nu best wel overhaast gebeurt en dat heel

veel sectoren die mensen niet meer willen inhuren. Dan

heb ik het niet alleen over de zorg, zoals de gehandicaptenzorg; de mensen zijn daar onmisbaar. Ik heb het ook over

mediabedrijven, cameramensen en journalisten. We hebben

echt heel veel zzp'ers nodig. Ze zijn geen schijnzelfstandigen

— dat kader is echt heel anders — maar ze weten het niet

en hun opdrachtgevers durven de mensen niet meer in te

huren. Daar zit onze zorg.

De voorzitterVoorzitter

U zat midden in een redenatie, dus maak die even af, zou

ik zeggen.

De voorzitterVoorzitter

Prima. U continueert. Of was u klaar?

BBBMevrouw Rikkers-OosterkampBBB

Oké. Ik wil graag dat we daar een apart debat over voeren,

zodat we het goed kunnen bespreken met z'n allen.

BBBMevrouw Rikkers-OosterkampBBB

Ik was klaar, voorzitter. En ik heb tijd over! Knap, hè?

De voorzitterVoorzitter

Oké. Dus niet nu, zegt u eigenlijk.

De voorzitterVoorzitter

U heeft 1 minuut 15 over! Anderen hebben interrupties

nodig voor extra tijd, maar u heeft nog 1 minuut 15 over.

Maar des te beter.

BBBMevrouw Rikkers-OosterkampBBB

Juist.

Ik geef graag het woord aan de heer Ergin van de fractie

van DENK.

CDAMevrouw Inge van DijkCDA

Ik zou heel graag hebben dat mevrouw Rikkers er toch iets

meer over vertelt.

De voorzitterVoorzitter

Maar mevrouw Rikkers zei dat ze daar graag een ander

debat over wil.

BBBMevrouw Rikkers-OosterkampBBB

Ik wil het wel heel kort toelichten. Ik zal het heel kort doen,

want u wilt ook heel graag naar de volgende spreker,

voorzitter.

Voor BBB is het belangrijk dat we geen overhaaste stappen

zetten. Wij vinden echt dat deze mensen goed geholpen

moeten worden en dat er een heel goed onderzoek moet

komen. Bij mensen die onterecht te veel geld hebben

gekregen, moeten we dat niet terugvorderen. Daarmee

zeggen we niet dat mensen die nu te veel geld krijgen dat

DENKDe heer ErginDENK

Voorzitter, dank u wel. Afgelopen maandag hebben we een

WGO Integratie gehad. Daarin hebben we stevige discussies

gevoerd. Democratie gaat op basis van de meerderheid.

Wij zullen de "staatssecretaris van uitsluiting", Nobel, politiek hinderlijk volgen; niet persoonlijk maar politiek. Wij

hebben namelijk geen vertrouwen in zijn agenda en al

helemaal niet in zijn visie op de samenleving.

Voorzitter. Wilders en deze coalitie beloofden ons dat de

zon weer zou gaan schijnen in Nederland. De Nederlanders

zouden het echt in hun portemonnee gaan voelen. Ze zouden het merken. Na Prinsjesdag weten we dat dit kabinet

de Nederlanders vooralsnog afscheept met kruimels. We

praten over koopkrachtverbeteringen van slechts enkele

euro's, maar de schade die mensen hebben opgelopen,

wordt bij lange na niet ingehaald. De minnen zijn daarentegen fors. De hardste klappen vielen bij de zzp'ers, de zelfstandigen. Stellen met kinderen gaan er soms maandelijks

€100 op achteruit. Uitwonende studenten gaan er 6,6% op

achteruit, wat neerkomt op €113 per maand. Het dondert,

het stormt en na deze regen komt er ook geen zonneschijn.

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-13-20

Wilders heeft met zijn PVV alle beloftes door de shredder

gehaald. In plaats van afschaffing van het eigen risico kregen we een halfbakken compromis. In plaats van dalen

gaan de huren stijgen. In plaats van goedkoper wordt de

benzine in 2026 duurder. De koopkracht is het grootste

slachtoffer van de plannen op bestaanszekerheid. Vooralsnog moeten we het doen met de conclusie dat de armoede

is gedaald omdat er een andere definitie van armoede wordt

gehanteerd. Wat gaat de nieuwe definitie van armoede

doen met de armoededoelstelling van het kabinet? Graag

een reactie. Wanneer gaan we de plannen zien om structureel iets te doen aan het toeslagen- en belastingsysteem

om het makkelijker te maken voor onze burgers? Wanneer

gaan we een invulling krijgen van het geld dat beschikbaar

is voor de groepen in de knel?

Voorzitter. In plaats van met de portemonnee lijkt dit kabinet

zich liever bezig te houden met migratie. Het is terecht dat

we vaart maken met het aanpakken van de misstanden in

de arbeidsmigratiesector. Welke stappen gaat de regering

hiertoe op korte termijn nemen? Hoe wordt het rapport van

Roemer uitgevoerd, zeker ook in het licht van het uitstel

van de Wtta? Ook hierop zou ik graag een reactie van het

kabinet willen.

De regering wil de instroom van arbeidsmigranten verminderen met een bandbreedte, maar zonder alternatieven

schaadt dit sectoren die al met enorme personeelstekorten

kampen. Denk aan de zorg, de landbouw, de bouw en de

logistiek. Dit voornemen leidt niet alleen tot een kleinere

economie, maar raakt ook de portemonnee van de gewone

Nederlander. Hoe gaat de regering ervoor zorgen dat de

boodschappen niet duurder worden en de cruciale sectoren

niet gaan instorten omdat het kabinet onbezonnen inzet op

het beperken van arbeidsmigratie? Het eerlijke verhaal

ontbreekt hier volledig.

Dan ga ik door met de arbeidsmarkt. Nog steeds komt het

voor dat Nederlanders geen baan kunnen vinden omdat ze

worden geweigerd op basis van hun afkomst. Het komt nog

steeds voor dat een dame met een hoofddoek niet wordt

uitgenodigd voor een sollicitatiegesprek en een dame zonder hoofddoek wel of dat werkgevers selecteren op basis

van huidskleur. Dat is allemaal arbeidsdiscriminatie. Het is

allemaal fout en het moet allemaal keihard aangepakt

worden. Dat begint met het voeren van integraal beleid

tegen arbeidsdiscriminatie. Op dit moment is er het Actieplan arbeidsmarktdiscriminatie, maar dat loopt in het jaar

2025 af. Het is belangrijk om blijvend aandacht te hebben

voor en te blijven investeren in het tegengaan van

arbeidsmarktdiscriminatie. We moeten niet verslappen. We

moeten het juist versterken. Ik zou aan de regering willen

vragen wanneer er duidelijkheid komt over het eventueel

verlengen van dit actieplan. Of denkt de regering dat alle

problemen als het gaat om arbeidsmarktdiscriminatie op

1 januari 2026 zijn verholpen? Ik ben daarbij ook benieuwd

hoe de regering aan de slag wil gaan met effectieve maatregelen om arbeidsmarktdiscriminatie aan te pakken. Welke

handreikingen zijn er al en welke zullen nog worden

gemaakt?

Voorzitter, tot slot. Mijn fractie is op dit moment bezig met

een aangepaste versie van de Wet gelijke kansen bij werving

en selectie. Die zullen wij binnenkort als initiatiefvoorstel

indienen in de Kamer, zodat werkgevers ook verplicht zijn

om beleid te hebben tegen arbeidsmarktdiscriminatie.

Daarbij zullen we met alle partijen in de Kamer, maar ook

in het land in gesprek gaan om met een wetsvoorstel te

komen dat hopelijk ook in de Eerste Kamer stand gaat

houden.

Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. O, u had nog vijf minuten over. Dat weet u, hè?

DENKDe heer ErginDENK

Ja, die zijn voor Defensie, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

O, dat maakt het spannend. Heel goed. Dan is de heer Flach,

SGP.

SGPDe heer FlachSGP

Voorzitter, dank u wel. In vak K zitten vandaag twee prijswinnaars, tenminste, als we de jaarlijkse begrotingsbehandeling als een wedstrijd zouden zien. Met bijna 115 miljard

euro heeft de SZW-begroting de twijfelachtige eer de meest

omvangrijke van het stel te zijn. Dat is natuurlijk een uitstekende bestemming, maar de vraag is wel hoe houdbaar

deze uitgaven op lange termijn zijn. Wat is de visie van het

kabinet hierop en welke knoppen ziet men om daaraan te

draaien?

Voorzitter. Ik begin met het gezin. "Het gezin speelt een

essentiële rol in de levens van mensen en in de samenleving

als geheel." Met die rake zin opende laatst een Kamerbrief,

en zo is het. Des te opmerkelijker is het dat dit leefverband

toch een verwaarloosbare rol speelt in het overheidsbeleid.

Hoe kijkt deze minister aan tegen het gezin en wat betekent

dit voor zijn beleid? Het kabinet komt met een aantal toppen

over belangrijke thema's, maar een gezinstop ontbreekt in

dat rijtje. De SGP doet vandaag het voorstel om een

gezinstop te organiseren — ik laat er steeds even pauze

tussen vallen, want anders hoor je een s te veel, maar het

gaat dus echt om een top voor gezinnen — zodat er met de

brede samenleving kan worden nagedacht over een

gezinsvriendelijker Nederland.

Want dat het beter kan en moet, is duidelijk. Daarom hebben

we er bij het Belastingplan voor gezorgd dat er een historische trendbreuk komt ten aanzien van de fiscale benadeling

van eenverdieners. Ik vraag de minister toe te zeggen om

bij het project Vereenvoudiging Inkomensondersteuning

voor Mensen ook de situatie van eenverdieners te betrekken. Daarnaast pleiten wij voor één vereenvoudigde kindregeling, met één uitvoerder, om de wirwar aan gezinsregelingen, met hun eigen wetten en loketten, tegen te gaan.

Dit wordt onderzocht. Horen we hier snel meer over, is de

vraag. En wat vindt de minister van het voorstel om vooruitlopend hierop te komen met één onlineportaal, zodat

ouders overzicht hebben over de regelingen die voor hen

beschikbaar zijn?

Waar liberale partijen ouders graag de arbeidsmarkt op

zien gaan en dat in die zin verkiezen boven het gezin, springt

de SGP op de bres voor de échte keuzevrijheid. Ik heb mijn

ogen moeten uitwrijven toen ik las dat het kabinet met het

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-13-21

project Meer uren werkt! via interventies gendernormen

binnen organisaties wil aanpakken en een cultuurverandering in de maatschappij wil bewerkstelligen. Wat is er mis

met de huidige cultuur? Zullen we dit niet gewoon aan

ouders overlaten, zo vraag ik de minister.

Voorzitter. 12% van de gezinnen met drie of meer kinderen

leeft onder de armoedegrens. De SGP heeft er eerder op

aangedrongen om in de begroting inzichtelijk te maken wat

de gevolgen van het beleid zijn voor hen. Vorig jaar was

dat in de koopkrachtplaatjes opgenomen, maar dit jaar is

dat alweer verdwenen, terwijl er een aangenomen motie

ligt. Hoe gaat het kabinet rekening houden met de situatie

van grotere gezinnen? Kan hij toezeggen dat in de jaarlijkse

koopkrachtplaatjes beleidseffecten voor gezinnen met kinderen voortaan worden meegenomen?

Schuldhulpverleners zien het aantal problematische schulden stijgen. Op initiatief van de ChristenUnie en SGP zou

er een landelijk schuldendashboard komen om zicht hierop

te krijgen, maar dat dashboard is er nog altijd niet. Gaat

deze staatssecretaris hier alsnog werk van maken?

Het ravijnjaar hangt ook als een donkere wolk boven de

armoede- en schuldenaanpak. De vrees is dat bezuinigd

gaat worden op schuldhulpvrijwilligers, terwijl zij juist in

de haarvaten van de samenleving zitten. Mijn fractie heeft

een amendement ingediend om hun inzet te borgen door

hier structureel 10% van de schuldenaanpak voor vrij te

maken.

Voorzitter. Dan de zzp'ers. Mijn fractie maakt zich zorgen

over de zzp'ers die in toenemende mate opdrachten aan

zich voorbij zien gaan, terwijl zij geen schijnzelfstandige

zijn. De SGP waarschuwde al eerder dat we een overspannen reactie op de arbeidsmarkt moeten voorkomen. Ik zie

de eerste advertenties al langskomen waarin bedrijven en

organisaties personeel zoeken omdat ze geen zzp'ers meer

durven aan te nemen. Hoe gaat het kabinet zorgdragen

voor een zachte landing van het handhavingsmoratorium?

Er ligt een aangehouden SGP-motie om de Wet Vbar te

splitsen, zodat het onderdeel dat het uurtarief regelt, versneld kan worden ingevoerd. Dat biedt ook de mogelijkheid

om de beoordeling van de arbeidsrelaties nog eens goed

tegen het licht te houden na het kritische advies van de

Raad van State. Graag een reactie van de minister hierop.

Tot slot — ik eindig graag positief — wil ik de minister

bedanken voor de snelle en gedegen uitvoering van onze

motie over de uitvoerbaarheid van een uitzondering op de

arbeidsongeschiktheidsverzekering voor de agrarische

sector. Het is mogelijk, blijkt daaruit. Gaat de minister zo'n

uitzondering ook opnemen in de wet?

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Nog twee sprekers te gaan. De heer Ceder van

de ChristenUnie.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Voorzitter. Mijn eerste baantje was op Schiphol. Ik was

hartstikke enthousiast als tiener, omdat ik uitkeek naar de

dag dat ik aan mijn werkende leven mocht beginnen. Hoewel ik inmiddels toch soms met lichtelijke heimwee terugkijk

naar mijn scholierentijd, waar het leven wat simpeler was,

was mijn gevoel van trots om te kunnen werken misschien

ook wel iets wat universeel is. In het christelijk denken hoort

werk namelijk ook bij de bestemming van de mens. De

mens is een relationeel wezen en komt tot bloei in

gemeenschap en in verbondenheid. Via werk ga je sociale

verbanden aan, kan je zelf in onderhoud voorzien en kan

je je gegeven talenten inzetten ten dienste van iemand

anders en iets groters.

Voorzitter. Een van de ideologische denkfouten die we met

elkaar maken hier in dit debat, is dat als we spreken over

werk, we eigenlijk alleen maar betaald werk bedoelen. Wie

zo denkt, vergeet echter dat een groot deel van onze

samenleving juist afhankelijk is van mensen die onbetaald

werk verrichten. Tijd beschikbaar voor familie, mantelzorg

en vrijwilligerswerk is cruciaal in onze maatschappij. Zonder

dat werk loopt onze samenleving pas écht vast, zeg ik tegen

de heer Aartsen.

Dit alles betekent dat de mens als relationeel wezen onrecht

wordt aangedaan als zij alleen als homo economicus wordt

gezien en behandeld. Tegelijkertijd is het onze taak om het

belang van werk te blijven benadrukken en het te stimuleren. Als het even of langere tijd niet goed gaat, is het

belangrijk dat er een rechtsstaat is die een sociaal vangnet

biedt dat werkt en echt toereikend is.

Als ik kijk naar wat er allemaal in de steigers staat bij SZW,

maak ik me wel zorgen. De WIA functioneert niet. Bij het

UWV zijn tienduizenden gedupeerden. We hebben te maken

met een doorgeslagen flexibilisering. De arbeidsmarkthervorming laat op zich wachten. De bijstand voldoet

momenteel niet aan het sociaal minimum, waardoor dit

sociaal vangnet te laag hangt en Nederlandse burgers

gewoon op de grond knallen. Op het punt van arbeidsmigratie zijn de lusten nog steeds voor de bedrijven en worden

de lasten nog steeds op de samenleving afgewenteld. Voelt

dit kabinet wel de urgentie dat ons socialezekerheidsstelsel

onverantwoordelijk lang in de steigers staat en Nederlandse

burgers daar de dupe van zijn?

De ChristenUnie heeft de toekomst van kinderen als een

van haar speerpunten bestempeld. We zijn ook medeindiener van het initiatiefwetsvoorstel van de SGP om

gezinnen in de Grondwet te verankeren. Daarnaast moeten

ouders meer mogelijkheden krijgen om naast hun werk

meer tijd door te kunnen brengen met hun kinderen, bijvoorbeeld door verlofregelingen als ouderschapsverlof uit te

breiden en flexibele werktijden beter mogelijk te maken.

Ook zouden we graag zien dat het zorgverlof echt zoden

aan de dijk zet. Ik zal me er daarnaast niet bij neerleggen

dat de ambitie van het kabinet is dat er in de toekomst

evenveel kinderen in armoede opgroeien als nu. Dit is

ambitieloos, en daarom kom ik samen met collega Lahlah

met een initiatiefwet om de kinderarmoede te halveren en

om dat ook in de wet te borgen.

Voorzitter. Stelselwijziging kost tijd; dat weet ik. Maar wat

kunnen we nu wel doen? Volgens de ChristenUnie zou het

helpen als er gekeken kan worden naar het maandelijks

uitkeren van de kinderbijslag in plaats van per kwartaal.

Hoe ziet de minister dat? Ik overweeg een motie.

Ook met een beperking moet werk mogelijk zijn. De werkontwikkelbedrijven hebben daarin een hele waardevolle

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-13-22

rol. Ze komen echter door keuzes van het kabinet in de knel.

Er is nog geen nieuwe cao. Kan hij vóór de Voorjaarsnota

aan de slag om met een oplossing te komen? En de compensatie voor transitievergoedingen vervalt voor bedrijven

met meer dan 25 werknemers. Gewone bedrijven hebben

hooguit één werknemer voor wie ze een vergoeding moeten

betalen, maar werkontwikkelbedrijven moeten deze vergoeding veel vaker betalen. Ziet de staatssecretaris dit probleem, en wat kan hij hieraan doen?

Voorzitter. Als het gaat om arbeidsmigratie, hebben wij

lange tijd gepleit om daarover afspraken te maken, bilateraal, met Europese landen. Er is ook een motie aangenomen. Welke gesprekken zijn er al gevoerd en welke resultaten mogen we daarvan verwachten?

Tot slot: schuldhulpverlening. We hebben eerder een debat

gehad waarin we meerdere voorstellen gedaan hebben,

maar ik wil deze nog aanstippen. Ik wil vragen of de

staatssecretaris het mogelijk kan maken dat een rijbewijs

ook als een identiteitsbewijs geldt om in de schuldhulpverlening te komen. Extra kosten om een ID-kaart aan te vragen, zouden toch niet nodig hoeven te zijn. Daarnaast doen

een organisatie als SchuldHulpMaatje en Humanitas

geweldig werk via vrijwilligers in de schuldhulpverlening.

Zij zouden gebaat zijn bij een overlegstructuur met het

ministerie, om ervaringen en ideeën uit te wisselen met

elkaar en de staatssecretaris. Is hij tot een regulier overleg

bereid, zodat we dit goud in de samenleving ook kunnen

behouden en borgen?

Dank u wel, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

U bedankt. De laatste spreker van de zijde van de Kamer is

de heer Dassen van de fractie van Volt.

VoltDe heer DassenVolt

Dank, voorzitter. Vandaag hebben we het over een van de

grote thema's van de verkiezingen: bestaanszekerheid. De

koopkracht van hardwerkende Nederlanders moest volgens

het kabinet omhoog. Dat blijken mooie slogans, want deze

zomer zagen we plussen, maar het kabinet besloot om die

plussen te minnen en om bij juist de hardwerkende

Nederlanders het geld weer weg te halen.

Voorzitter. Dit kabinet stelt dat werk moet lonen, maar dat

geldt niet voor hardwerkende jongvolwassenen. 360.000

volwassenen van 18 tot 20 jaar zitten vast in een reliek van

het verleden, namelijk het minimumjeugdloon. De afgelopen tijd hebben we met Volt met verschillende moties en

amendementen geprobeerd het minimumjeugdloon af te

schaffen, maar tot op heden tevergeefs. Als je 18, 19 of 20

jaar bent en dezelfde vakken vult, dezelfde kassa's draait,

dan krijg je aan het einde van de maand slechts de helft

betaald, terwijl je wel dezelfde kosten maakt. Kosten die

blijven stijgen, zoals de huur of studiekosten. Het Nibud liet

al zien dat uitwonende studenten van onder andere het hbo

en mbo er flink op achteruitgaan, terwijl jongeren het juist

financieel al heel zwaar hebben. We zijn hiermee ook echt

een buitenbeentje in de Europese Unie. De meeste lidstaten

kennen geen jeugdloon of hebben een hoger jeugdloon

dan we in Nederland kennen. En als je in Lutten woont, aan

de grens, en fietst naar de supermarkt een paar kilometer

verderop, dan verdien je daar het dubbele.

Als het aan Volt ligt, schaffen we het minimumjeugdloon

meteen af. Maar wij zien ook dat daar nu geen draagvlak

voor is vanwege de vele mythes die hieromheen hangen.

We hoorden ze vandaag ook weer in dit debat. Toen de

leeftijden in 2017 werden verlaagd, ging dit stapsgewijs,

werd het ook gemonitord en werd heel duidelijk aangetoond

dat de zorgen die er toen waren uiteindelijk ook niet uitkwamen. Ik zeg dat we nu wederom met een voorstel komen

en hoop dat er nu wel genoeg draagvlak in de Kamer zal

zijn, want het is de hoogste tijd dat we jongvolwassenen

een eerlijk loon gaan bieden. Daarom de volgende vragen.

Vallen 18-jarigen volgens de minister ook onder de hardwerkende Nederlanders? En zo ja, is het nu dan ook niet de

hoogste tijd dat de eerste stap genomen moet worden om

te zorgen dat we 18-jarigen op 70% van het minimumloon

gaan zetten, zodat zij ook daadwerkelijk loon naar werken

krijgen? Er komt wederom een verkenning, maar volgens

mij kunnen er nu al voorbereidingen getroffen worden om

te zorgen dat we dit zo snel mogelijk met elkaar uit gaan

voeren. Ik hoor dus graag een reactie van de minister. Volgens mij kan het geld gehaald worden uit bijvoorbeeld

groepen in de knel en kunnen ook de juridische voorbereidingen al getroffen worden om dit zo snel mogelijk in te

voeren.

Voorzitter. Ons socialezekerheidsstelsel is onduidelijk en ik

ben dan ook blij dat het kabinet dit erkent en het wil vereenvoudigen via de hervormingsagenda. Als ik nu naar de

begroting kijk, dan zie ik geen vereenvoudiging, maar toch

weer het oude denken. Transparantie was voor dit kabinet

in het hoofdlijnenakkoord belangrijk. Daarom wilde het het

doen via de inkomstenbelasting en niet via de kortingen,

maar we zien toch een verlaging van de algemene heffingskorting. Dat is nadelig voor lagere inkomens en hierdoor

wordt het weer complex en niet-transparant. Kan de

minister hierop reflecteren? Zal er in de hervormingsagenda

ook aandacht worden besteed aan afbouwen van deze

ingewikkelde regelingen? Kan de minister ook delen wat

leidend voor hem gaat zijn in de hervormingsagenda? Gaat

hij inzetten op transparantie en doelmatigheid of wordt dat

iets anders?

Voorzitter. We hebben gezien hoe complexiteit en hardheden in het systeem de inkomensondersteuning onder druk

zetten. Voor de groepen in de knel hebben wij het stelsel

het meest complex gemaakt. Zo ook de studietoeslag voor

studenten met een medische beperking. Als mensen studietoeslag horen te krijgen, is het logisch dat men denkt aan

DUO. Maar dit zit in de Participatiewet en moet dus worden

aangevraagd bij gemeenten. Vanuit het vereenvoudigingsargument zou het logisch zijn om een one stop shop te

maken voor het aanvragen van studiegerelateerde zaken.

Op dit moment is het niet duidelijk om hoeveel studenten

dit gaat. Kan de staatssecretaris onderzoeken hoe groot de

doelgroep is die hier recht op zou kunnen hebben? Is de

staatssecretaris het met mij eens dat het in het kader van

vereenvoudiging logischer zou zijn als dit ook bij DUO zou

komen te liggen in plaats van bij de gemeenten? Ik zie de

staatssecretaris diep zuchten, dus ik ga ervan uit dat hij

denkt: daar ga ik meteen mee aan de slag. Kan de hij dan

ook een inschatting geven of gemeenten het op dit moment

wel aankunnen en of zij voldoende zicht hebben op de groep

waarom het gaat?

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-13-23

Voorzitter. Participeren in de maatschappij is mogelijk is

wanneer je toegang hebt tot basisbehoeften. Twee jaar

geleden heeft mijn fractie samen met die van D66 en PvdA

en GroenLinks een voorstel gedaan om menstruatieproducten laagdrempelig toegankelijk te maken. Het Armoedefonds

heeft er met een subsidie van 2 miljoen voor gezorgd dat

er ruim 2.400 menstruatieproductenuitgiftepunten kwamen

waar mensen op een laagdrempelige manier menstruatieproducten konden krijgen, zodat ze werk of school niet

hoeven te missen. We hebben gezien dat dit werkt. 170.000

mensen zijn hierdoor al geholpen en het leidt tot een

afname van menstruatiearmoede. Is de staatssecretaris

bekend met het Schotse model en ziet hij mogelijkheden

om dat in Nederland ook in te voeren en over te nemen?

Nu zijn er 2.400 punten. We hebben een amendement om

die in stand te houden, maar is de minister het met mij eens

dat het eigenlijk een landelijk dekkend systeem zou moeten

worden? Dat zou 3.500 punten betekenen. Dat zou slechts

1 miljoen extra kosten en het zou wel 300.000 vrouwen

kunnen helpen. Waarom wil hij hier niet aan? Wat is daarvan de reden? Zou het niet juist heel mooi zijn als we dit

wel met elkaar kunnen realiseren?

Een andere succesvolle maatregel voor bestaanszekerheid

is het Bouwdepot. In Amersfoort krijgen kwetsbare groepen

een soort basisinkomen en de resultaten zijn zeer positief.

Ze participeren, hebben minder stress en zijn eerder

schuldenvrij. Toch wil het kabinet deze succesvolle pilot

stoppen, terwijl de vorige minister het gedoogde. Erkent

de staatssecretaris de positieve effecten en, zo ja, waarom

wil hij stoppen met het gedogen hiervan? Het brengt ons

volgens mij waardevolle inzichten voor ons toekomstige

stelsel. Daarom graag een reactie.

Dank u, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Tot zover de eerste termijn van deze begrotingsbehandeling.

De algemene beraadslaging wordt geschorst.

De voorzitterVoorzitter

Morgen gaan we luisteren naar de antwoorden van de beide

bewindspersonen. Als u de weg nog op gaat: het stormt

buiten, dus kijk uit. Dan hoop ik u morgen in blakende

welstand te zien bij deel twee van dit debat.

De vergadering wordt van 16.30 uur tot 17.16 uur geschorst.

Begroting Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2025

27 november 2024

TK 29

29-13-24