Aanwezig
Sprekers · 17















Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 2025 (36600-XV) (1e termijn Kamer)
Aanwezig















Behandeld
Document
16 sprekers · 172 bijdragen
Begroting Sociale Zaken en Werkgelegenheid 2025
Begroting Sociale Zaken en Werkgelegenheid 2025
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:
- het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten
van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
(XV) voor het jaar 2025 (36600-XV).
We gaan door met de begroting Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
De algemene beraadslaging wordt hervat.
Ik geef graag het woord aan de heer Aartsen van de fractie
van de VVD.
De heer AartsenVVDVoorzitter. U bent zojuist begonnen met een prachtig Afrikaner gedicht. Ik zou vandaag eigenlijk willen beginnen met
het aanhalen van de Vlaamse volkszanger Juul Kabas, die
al in 1979 zong: het zijn de zotten die werken. En nee,
voorzitter, ik ga u hier niet verrassen met een prachtig lied.
Ik zal het bij deze ene zin laten. U kunt de songtekst thuis
opzoeken en u kunt het liedje ook luisteren, als u dat wilt.
Maar dat is voor mij wel in de kern de samenvatting, het
gevoel dat ik krijg als ik met mensen spreek, als wij hier
niet met elkaar zijn, maar in het weekend rondlopen in ons
eigen dorp of onze eigen stad.
Ik heb dat bijvoorbeeld als ik jonge ouders spreek bij de
kinderopvang, of op het schoolplein, die dan tegen mij
zeggen: "Wij werken allebei verschrikkelijk hard. We werken
ons zelfs een slag in de rondte, met een gewone baan, niks
bijzonders. We hebben twee kinderen die naar de opvang
gaan en we betalen ons daar helemaal blauw aan. Waar
werken we in hemelsnaam nog voor? Alle euro's gaan bijna
op aan wat we moeten betalen voor die kinderopvang. We
betalen om te mogen werken. We betalen om überhaupt
te kunnen werken." Of je spreekt mensen in de voetbalkantine, gasten die misschien net klaar zijn met school. Zij
hebben het gevoel dat zij, als zij extra, voltijds, gaan werken,
geld kwijtraken, omdat de toeslagen worden afgebouwd.
Zij komen erachter dat overuren zwaarder belast worden.
Of denk aan een leraar of lerares, die jaar in, jaar uit tegen
zijn of haar werkgever zegt: ik zou zo graag niet drie maar
vier, of misschien zelfs wel vijf dagen willen werken, want
dat is voor mij de beste manier om mijn koopkracht te verbeteren en wat extra's te kunnen doen voor de kinderen.
En dan zegt zo'n werkgever in het onderwijs of in de zorg:
sorry, wij vinden dat zo lastig, want twee dagen of drie
dagen in de week is nu eenmaal makkelijker in te roosteren.
Of kijk naar een restauranteigenaar die zijn chef-koks misschien wat extra's wil geven. In deze tijd is het belangrijk
dat hij mensen bij zich kan houden, bijvoorbeeld zijn gastvrouw, die misschien een dagje extra wil werken. Daardoor
kan hij zijn restaurant openhouden na die moeilijke coronatijd. Vergeet niet dat van iedere €100 die zo'n werkgever
vervolgens aan iemand geeft, maar €64 bij de mensen zelf
belandt. Die mensen zeggen zelf: weet je wat, doe maar
niet, want als ik een verhoging krijg, raak ik mijn toeslagen
kwijt en ga ik meer belasting betalen.
Voorzitter. Iedereen in deze zaal zal deze verhalen kennen,
vanuit het eigen dorp of de eigen stad. Dat is volgens mij
ook het gevoel dat er in onze samenleving heerst. Nogmaals, het zijn de zotten die werken. Het loont niet. Werken
moet lonen, maar meer uren werken loont op dit moment
niet. Juist daarom is het voor de VVD klip-en-klaar: we zullen
ons echt hard moeten inzetten voor de werkende groepen,
voor de werkende middenklasse. Dat was en is de inzet van
de VVD in dit kabinet.
Laat ik beginnen met te zeggen dat wij blij zijn met een
aantal afspraken uit het hoofdlijnenakkoord. Daarin staan
echt belangrijke sociaal-economische doelen. Het kabinet
zorgt ervoor dat werken meer gaat lonen. Het kabinet stopt
met nivelleren en heeft specifieke aandacht voor de werkende middenklasse. Laat ik dan vooral beginnen met een
groot compliment. De heer De Jong begon ook al over het
koopkrachtpakket dat is neergezet door dit kabinet: 2 miljard
structurele lastenverlichting, juist voor de werkende middeninkomens, bijvoorbeeld via de eerste extra schijf. Er is
een accijnsverlaging op brandstof, zodat je, als je naar je
werk rijdt of bij je ouders op bezoek gaat, niet meer belasting betaalt over de brandstof. Kijk ook naar de aardgasbelasting. Hetzelfde geldt natuurlijk ook voor de hervorming
van de kinderopvang, die voor ons enorm belangrijk is. We
gaan de kinderopvang voor werkende ouders bijna gratis
maken. Dat is voor heel veel middengroepen een enorme
lastenverlichting in de portemonnee.
We behandelen vandaag deze begroting, met ook het
Belastingplan erin. Maar het is niet genoeg. Ondanks deze
mooie woorden, de complimenten van onze kant, willen
wij meer. Het is echt code rood voor de werkende middenklasse. We moeten dus ook scherpe keuzes durven maken.
Wij blijven het kabinet dus ook uitdagen om op de korte en
de lange termijn meer ambitie te tonen ten aanzien van
deze drie doelen uit het hoofdlijnenakkoord.
Voorzitter. Wij hadden gevraagd om een agenda voor
werkend Nederland. Ik heb het al op een aantal plekken
gezegd, maar wat wij hebben mogen ontvangen, is wat ons
betreft niet genoeg. De ambtelijke annotatie vond ik eigenlijk
nog het meest voor zichzelf spreken: "Deze brief moet vooral
urgentie uitstralen, maar wel zonder de indruk te wekken
dat er nieuw beleid wordt gemaakt". Mijn vraag aan het
kabinet is dan: waarom zouden we geen nieuw beleid
maken?
Ik wacht even, voorzitter.
De heer VijlbriefD66Ik verkeerde in de veronderstelling dat de VVD in dit kabinet
zit. Er zitten ook VVD-ministers in. Ik weet dat het allemaal
extraparlementair is, maar het kabinet spreekt met één
mond, dus die ministers hebben hier ook mee ingestemd.
Was de heer Aartsen nou zo verbaasd over deze brief, die
ongeveer weerspiegelt wat er in het regeerprogramma
staat, waarover de VVD op 13 september zelf heeft gezegd:
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-13-1
"Er is ruime aandacht voor de versteviging van de positie
met een middeninkomen. Hiermee leveren we voor alle
Nederlanders die meedoen, hard werken of gewerkt hebben"? Hoe kan het dus opeens code rood zijn voor de heer
Aartsen? Ik begrijp dat niet zo heel goed, maar misschien
kan hij dat uitleggen.
De heer AartsenVVDDie code rood slaat op de positie van de middenklasse. Dat
is niet iets van een week geleden, maar een bredere sociaaleconomische analyse. Je ziet dat overigens in meer westerse landen. De werkende middenklasse staat daar onder
druk. Dat uit zich op allerlei manieren. Wij hebben daarbij
onze inzet gedaan richting het hoofdlijnenakkoord, richting
het regeerprogramma en in de begroting. Dat zullen we
ook blijven doen. Maar u zegt het inderdaad al: het is een
extraparlementair kabinet. Dat betekent dat wij ook het
ambitieniveau ten aanzien van "werken moet lonen" en de
agenda voor werkend Nederland op mogen blijven krikken.
Dat zullen wij dan ook blijven doen.
De heer VijlbriefD66Op zich delen wij dit doel; de heer Aartsen heeft mij hier
ook over gehoord. Maar dan is het misschien toch zaak dat
wij zaken gaan doen in deze Kamer. Dat kan ook betekenen,
zeg ik tegen de heer Aartsen, dat er extra geld moet komen,
want ik denk dat dat een van de problemen is geweest voor
de schrijver van deze brief: hij moest het doen met de
budgetten die hij al had. Kunnen we hierin dus samen
optrekken, vraag ik aan de heer Aartsen.
De heer AartsenVVDHet flauwe antwoord is natuurlijk dat de heer Vijlbrief een
weekje te laat is omdat we vorige week het Belastingplan
hebben besproken, maar dat gaan we niet doen. Het eerlijke
antwoord is dat we een aantal dingen moeten onderscheiden. Een aantal dingen zijn reeds ingezet. Ik noemde bijvoorbeeld de kinderopvang al en het koopkrachtpakket. Een
aantal dingen kunnen we op korte termijn doen: het komend
jaar of het jaar daarop of het jaar daarop. Ik zal daar straks
een aantal voorstellen voor doen. En er zijn zaken die wat
meer op de lange termijn gericht zijn. Ik doe graag zaken
op die tweede categorie. Ik zal straks zelf bijvoorbeeld aan
het kabinet vragen om een aantal scenario's uit te werken
voor een voltijdsbonus. De heer Vijlbrief heeft daar ook al
wat over gezegd. Ik vond het ook jammer dat daar in de
brief over de agenda voor werkend Nederland eigenlijk over
werd gezegd dat het te ingewikkeld is. Ik vond het een mooi
idee. Nogmaals, het is niet volgende week te regelen, maar
het is wel een mooi idee. Ik zou dat dus de komende tijd
wat meer aandacht en liefde willen geven. Maar je zou best
wel volgend jaar zo'n voltijdsbonus kunnen introduceren,
bijvoorbeeld via een gerichte vrijstelling bij de werkkostenregeling. Ik denk dat het belangrijk is om dit soort uitgewerkte voorstellen te krijgen, bijvoorbeeld in de arbeidsmarktkraptebrief die we in het voorjaar gaan krijgen. Je
moet namelijk uitgewerkte voorstellen hebben om daar
uiteindelijk ook geld naartoe te brengen.
niet voldoende is, er meer moet gebeuren. De heer Aartsen
zegt: het kan komend jaar allemaal niet meer, want het
Belastingplan is nu gepasseerd. Maar hij wil de komende
jaren wel degelijk iets extra's. En dat is eigenlijk de code
rood waarover hij het had. Ik heb deze woorden van de
coalitiepartner in onze fractie namelijk "broodroof"
genoemd, want er worden gewoon oppositiewoorden uitgesproken over die brief. Ik was dus heel benieuwd of hij
daarbij inderdaad boter bij de vis wil doen, maar dat wil
hij.
De heer AartsenVVDJa, en wij komen zelf met voorstellen daarvoor. Ik zal straks
ook aankondigen dat wij met een eigen agenda voor werkend Nederland zullen komen, in januari of februari, met
echt wat grotere plannen. Maar ik denk zeker dat hierbij
ambitie nodig is. En er zijn ideeën genoeg, dus laten we
daarmee aan de gang gaan. En excuses voor de broodroof!
Mevrouw WelzijnNSCIk had in mijn jeugd een puzzel. Daarbij ontbrak er dan een
stukje. Daar moest je mee schuiven om er weer een plaatje
van te maken.
De heer AartsenVVDEn lukte dat?
Mevrouw WelzijnNSCDat was eigenlijk ook de opgave bij het maken van deze
begroting: er zit een gat, maar je probeert toch een plaatje
te maken. Volgens mij is dat ons ontzettend goed gelukt.
Alle groepen gaan er grotendeels op vooruit. Toch hoor ik
de heer Aartsen zeggen dat er code rood gaande is. Wat
mist de heer Aartsen dan in de begroting en ten koste
waarvan zou dat moeten gaan? Want nogmaals, er zit een
gat in de begroting en dat krijg je niet weg.
De heer AartsenVVDHier luistert het wel even nauw. Ik maakte bewust richting
de heer Vijlbrief de drieslag. Over de zaken die we nu doen,
waar u ook aan refereert, ben ik voor dit jaar tevreden. Ik
denk dat er een grote stap wordt gezet in de koopkracht en
er ook echt een keuze wordt gemaakt voor werkenden. Daar
ben ik blij mee. Mijn code rood sloeg op de analyse dat er
breed in de westerse samenlevingen sprake is van een
enorme druk op de middenklasse. Dat is het gevolg van
een oplopende inflatie, beperkte economische groei, lage
arbeidsproductiviteit, maar vooral ook van een enorme
marginale druk en belastingdruk, vooral bij de werkende
middengroepen. Dat is wat ik geadresseerd heb met "code
rood". Daar sta ik volledig achter. Dat is voor ons ook de
drive, de motivatie, om te zeggen: we zullen meer moeten
hebben dan alleen het koopkrachtpakket voor dit jaar. Je
zult ook voor de middentermijn, volgend jaar en het jaar
daarop, maar ook voor de langetermijnstelselhervorming
— daar zal ik zo nog wat over zeggen — echt de focus
moeten hebben op de middengroepen, de marginale druk
en het feit dat werken moet lonen.
De heer VijlbriefD66Dan trek ik even de politieke conclusie dat waar de VVD
eerder enthousiast was over wat er in het regeerakkoord
stond, de VVD minder enthousiast is geworden, omdat het
Mevrouw WelzijnNSCBegroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-13-2
Dan staat mijn vraag nog open: ten koste van wie mag dat
volgens de heer Aartsen gaan? Nogmaals, er zit een gat in
de begroting. Het blijft schuiven met middelen. Als je naar
de ene plek meer schuift, kun je op de andere plek minder
doen; tenzij we allemaal meevallers verwachten, maar daar
ben ik niet van op de hoogte. Dus ten koste waarvan zou
het dan mogen gaan?
De heer AartsenVVDJe zult moeten hervormen, in alle eerlijkheid. Mevrouw
Welzijn begint over de begroting van dit jaar, maar ik heb
het over de hervormingen in het jaar daarop. Alleen al aan
heffingskortingen en toeslagen pompen we 83 miljard rond.
U gaat mij niet vertellen dat je daar niet aan kan draaien.
Als een kwart van de mensen zegt niet meer te gaan werken
omdat het onvoldoende oplevert vanwege de belastingdruk,
dan denk ik dat het verstandig is om te kijken hoe die heffingskortingen zich nu verhouden tot wanneer je die stap
gaat maken. Er zijn tal van voorbeelden — ik kom daar zo
op; ik ga ze nog niet verklappen — waarin je zonder dat het
de belastingbetaler per definitie geld kost, er toch voor kan
zorgen dat bijvoorbeeld voltijd prevaleert boven deeltijd.
De heer FlachSGPStoere taal van collega Aartsen: "code rood". We zitten hier
inmiddels een jaar als Kamer. We hebben een halfjaar naar
de onderhandelingen zitten kijken. Vanaf de zomer zit er
een nieuw kabinet. Best bijzonder als je dan bij de eerste
begroting hoort dat het code rood is voor middeninkomens.
Dan constateer ik dat het de VVD onvoldoende gelukt is om
dat in de onderhandelingen te regelen. Daar wil de SGP
best bij helpen. We hebben het er onder andere bij de discussie over het kindgebonden budget over gehad dat we
gelukkig zien dat er voor lagere inkomens wat meer ruimte
komt, maar dat gaat ten koste van het kindgebonden budget
voor middeninkomens. Ik reken dus ook op steun voor het
amendement dat we hebben ingediend om dat te repareren.
De heer AartsenVVDOp dit specifieke amendement overvraagt de heer Flach
mij, maar voor de tweede termijn geef ik hem die herkansing, dus dat beloof ik. Mijn opmerking over code rood
sloeg op een brede sociaal-economische analyse. Die heb
ik proberen te onderbouwen met electorale voorbeelden.
Overal in de westerse samenleving zie je de combinatie —
ik heb dat een "giftige cocktail" genoemd — van een oplopende inflatie, lage arbeidsproductiviteit, lagere groei en
met name ook de marginale druk. Dat bij elkaar levert
enorm veel onzekerheid op. Vroeger hadden mensen het
gevoel van: "Ik werk gewoon, dus ik kan misschien één keer
per jaar op vakantie. Ik kom vooruit. Mijn kinderen krijgen
het beter. Ik kan stappen vooruitzetten in het leven." Maar
nu zeggen ook hele normale mensen die gewoon een normale baan hebben dat ze alleen maar bezig zijn met het
hoofd boven water houden. Ik schetste net ook voorbeelden
van mensen die zich afvragen: "Waarom werk ik nog?
Waarvoor zou ik moeten werken? Het levert niks op." Dat
sentiment heb ik proberen te vangen in "code rood". Dat is
voor mij een motivatie om inderdaad stoere woorden te
roepen over "werken moet lonen", maar dat is ook mijn
mening. Wij vinden echt dat we daar volle bak op door
moeten gaan. Zoals ik net zei, is deze begroting daar wat
ons betreft een mooie eerste stap in.
Mevrouw Inge van DijkCDA"Code rood" betekent dat de VVD goed heeft nagedacht
over antwoorden. Ze heeft drie prioriteiten, als ik het goed
begrepen heb: eerst herziening van het belastingstelsel,
met daarin aandacht voor de marginale druk en de middeninkomens. Maar wanneer loont werken dan volgens de
VVD? Wanneer heb je nou een belastingstelsel met de uitkomst waar we naar op zoek waren? Want het is een hele
mooie kreet en ik hoor het iedereen zeggen, maar wanneer
loont werken?
De heer AartsenVVDDat is een bijna filosofische discussie. Hadden we maar een
euro die we daaraan vast konden plakken, want dan was
het zo geregeld. Volgens mij gaat het om een stukje rechtvaardigheid. Ik noemde de glijbaan van onze heffingskortingen. Daar zal ik zo nog iets meer over zeggen. Laten we
gewoon eens beginnen met het wettelijk minimumloon.
Het moment waarop iemand besluit om de stap naar fulltime werken te zetten, is precies het moment waarop de
heffingskortingen, vrrrrt, naar beneden duiken. Dat heeft
wat ons betreft met rechtvaardigheid te maken. In ons
belastingstelsel kiezen we voor ijkpunten; we kiezen ervoor
dat het moment waarop iemand besluit om fulltime te gaan
werken, precies het moment is waarop je zegt: wacht even.
Een ander punt — daar hebben mevrouw Van Dijk en ik
elkaar al vaker over gesproken — betreft de toeslagen. Ik
heb de eer gehad om in de enquêtecommissie te zitten en
ook dit onderdeel voor mijn rekening te nemen. Ik zal daar
zo nog iets over zeggen. De psychologie daarachter — dat
zullen economisch psychologen uitleggen — is dat er voor
mensen niks erger is dan dat hun iets wordt afgepakt. Dat
is voor mensen een grotere angst dan dat ze er een prikkel
bij krijgen. Het blijft heel gek dat, als je die stap zet, die
toeslagen minder worden. Ik noem het "afpakken" omdat
dat het gevoel is van mensen. Dat zijn dingen die ik voor
deze termijn heb proberen te schetsen.
De heer Van KentSPEen punt van orde, voorzitter, als het mag.
Gaat uw gang.
De heer Van KentSPDit is de begroting van Sociale Zaken. Ik begrijp dat de VVD
hier een belastingdiscussie van wil maken, maar dat is niet
de begroting die vandaag op de agenda staat.
De heer AartsenVVDDat is terecht, voorzitter, maar …
Mevrouw Inge van DijkCDAIk ben niet zo van de filosofische discussies; ik ben een vrij
praktisch mens. Als we het gaan hebben over de vraag
wanneer werken loont, vind ik dat we onszelf moeten uitdagen. Ik hoop dat de VVD dat in haar eigen plan gaat doen
met een antwoord op de vraag: wanneer is dat dan?
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-13-3
De heer AartsenVVDEen terecht punt. Ik kom zo nog op de marginaledrukberekening ten aanzien van de kinderopvang. De rijksoverheid
zegt: werken loont, punt; dat blijkt uit de cijfers; kijk maar,
hier heb je een tabel. Maar mensen zeggen zelf: wacht even,
ik moet ook nog kinderopvang betalen en dan zou ik me
voor die €100 meer een slag in de rondte moeten werken
en stress moeten hebben om op tijd thuis te zijn voor de
kinderen. Dan kun je als SZW wel zeggen "hier heeft u de
tabel waaruit blijkt dat werken loont", maar dat raakt volgens mij dan weer aan die filosofische discussie.
Ik ben het overigens eens met de heer Van Kent. Ik probeer
uiteraard mijn best te doen om zo goed mogelijk antwoord
te geven.
Mevrouw SarisNSCIk ben ook niet zo van de filosofische discussies en ik ben
ook niet zo van de liederen. Ik hoorde de heer Aartsen wel
degelijk een vurig pleidooi houden voor bestaanszekerheid.
Ik hoorde de heer Aartsen er ook een vurig pleidooi voor
houden dat we met elkaar moeten opkomen voor de mensen die keihard werken. Ik hoorde u er ook een vurig pleidooi voor houden dat jongeren die klaar zijn met school,
ook wat zouden moeten verdienen. Hoor ik hier ook een
pleidooi voor een verhoging van het wettelijk minimumjeugdloon?
De heer AartsenVVDNee.
Mevrouw SarisNSCDat is een heel kort antwoord, meneer Aartsen. Ik zou graag
van u willen weten waarom u niet wilt kijken naar de jongeren vanaf pak 'm beet 18 jaar die ook 40 uur werken — zij
zitten bijvoorbeeld op een vrachtwagen of werken op hun
knieën op straat — omdat ze gestopt zijn met school en 40
uur in de week moeten werken, en dat voor een minimumuurloon van €6,34. Waarom wilt u …
"Waarom wil de heer Aartsen …"
Mevrouw SarisNSCWaarom wil de heer Aartsen daar niet naar kijken, terwijl
dit ook hardwerkende mensen zijn, die dag in, dag uit hun
boterham proberen te verdienen?
altijd bereid om te kijken naar de vraag of het voldoende
is, vandaar ook dat we het onderzoek steunen, maar ik zie
dat niet een-twee-drie zitten.
De heer CederChristenUnieWat ik altijd ingewikkeld vind aan het VVD-verhaal ten
aanzien van werk, is dat het een oversimplificatie van de
werkelijkheid is. U geeft aan dat er meer productiviteit moet
komen — dat ben ik met u eens — dat er meer mensen aan
het werk moeten, en dat het dan wel goedkomt. Als we
allemaal hard gaan werken, zou het wel goed moeten
komen, want werken moet lonen. Maar ik heb in mijn
betoog richting mevrouw Lahlah net ook aangegeven dat
de samenleving niet alleen gebouwd is op betaald werk.
Informeel werk, onbetaald werk, is eigenlijk het fundament
van onze samenleving. Wat u eigenlijk insinueert …
"Wat de heer Aartsen eigenlijk insinueert."
De heer CederChristenUnieWat de heer Aartsen eigenlijk insinueert, is dat het Nederland ten goede zou komen als diezelfde groep mensen, die
nu dus onbetaald werk doet, betaald werk gaat doen. Dat
is een oversimplificatie van de werkelijkheid, want als die
mensen allemaal staken, dan valt Nederland uit elkaar. Ik
zou de VVD toch uit willen dagen om ook tijdens de SZWbegroting haar visie te laten zien over hoe je ervoor zorgt
dat werken loont en dat daar vrije keuzes in kunnen worden
gemaakt als gezin. Hoe ziet de VVD dat voor zich?
De heer AartsenVVDIk zou richting de heer Ceder dan ook wel het volgende
willen zeggen. Hij zegt dat de VVD wat simplificeert. Ik vind
dat u mijn argumenten ook een klein beetje simplificeert.
Je zegt dan namelijk dat als mensen meer betaald werk
gaan doen, ze automatisch minder onbetaald werk zouden
gaan doen. Volgens mij is dat ook niet waar. Als we inzoomen op de cijfers, zien we dat een kwart van de mensen
zegt: ik zou heel graag meer betaald werk willen doen, maar
vanwege het feit dat het financieel niet loont, doe ik dat
niet. Dat is de groep waarop ik mij richt. Ik zeg niet dat wij
hier iedereen verplicht uit de mantelzorg of wat dan ook
moeten gaan trekken om maar betaald werk te gaan doen;
dat is absoluut niet wat ik zeg. Ik zal zo overigens nog wat
dingen gaan zeggen over bijvoorbeeld verlofregelingen.
De aantrekkelijkheid van werk zit wat mij betreft juist niet
alleen in euro's, maar ook in het goed kunnen combineren
van werk en privé.
De heer AartsenVVDIk wil dat best uitleggen. Ik ben daar om twee redenen geen
voorstander van. De eerste reden is dat ik vind dat we die
mensen juist moeten stimuleren om wel op school te blijven, om wel die stap te zetten naar een startkwalificatie,
praktijkonderwijs, bbl en noem het maar op. Een beperkt
minimumjeugdloon is daar een mooi instrument voor. Het
tweede argument gaat over de jeugdwerkloosheid. We
hebben in Spanje gezien wat er gebeurt wanneer je het
minimumjeugdloon afschaft. In Nederland is de jeugdwerkloosheid 7,9% en in Spanje is dat 28% en nog wat. Daar
moeten we ook eerlijk over durven zijn. Ik vind het verstandig als je daar niet te snel in meegaat. Nogmaals, ik ben
De heer CederChristenUnieDat klinkt goed, maar de heer Aartsen geeft architectonische
kritiek op waar we nu staan. Het is zelfs "code rood", maar
dat zijn dingen die de VVD juist gepusht heeft. Ik noem de
toeslagen en ervoor zorgen dat elke euro en geen euro meer
bij de juiste groep terechtkomt. De VVD vond dat prima. Ik
noem ook ervoor zorgen dat tweeverdieners gestimuleerd
worden, waardoor er nu discriminatie in ons belastingstelsel
zit ten aanzien van eenverdieners. Dat vond de VVD prima.
Ik noem het niet-uitvoeren van het rapport over het sociaal
minimum. Het kwam de VVD niet uit, terwijl die commissie
zegt: doe dit nou, zodat mensen kunnen voorzien in hun
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-13-4
eigen onderhoud en daarmee ook in hun omgeving extra
waarde kunnen toevoegen. De VVD heeft daarvan gezegd:
we hebben het gelezen en we snappen het, maar we gaan
daar niets mee doen. Mijn conclusie is daarom eigenlijk dat
de VVD problemen constateert — ik deel die overigens —
maar die ook zelf veroorzaakt. Mijn vraag is of u daarop wil
reflecteren.
De heer AartsenVVDDe ChristenUnie en de VVD hebben de afgelopen zeven
jaar ook zeven jaar lang mogen samenwerken. Ik zal de
eerste zijn die zegt dat wij dit zeker hebben laten gebeuren.
Wij hebben dit zeker laten liggen. Dat is voor mij nu in ieder
geval een drive om te zeggen: we gaan daar met extra veel
motivatie mee aan de slag. Nogmaals, ik merk dat de heer
Ceder dit vanuit zijn positie probeert te doen. Hij zegt: we
zetten eenverdieners tegenover tweeverdieners. Ik zou er
als liberaal geen bezwaar tegen hebben als mensen zelf
besluiten om thuis voor de kinderen te blijven zorgen. Ik
heb er wel een bezwaar tegen als dat gebeurt vanwege
actief of passief overheidsbeleid. Dan heb ik daar wel een
probleem mee.
De heer DassenVoltIk sloeg net even aan op de antwoorden die de heer Aartsen
gaf over het jeugdminimumloon. Dat doet mij denken aan
een artikel dat ik las waarin ook werd gevraagd om de visie
van de VVD op het jeugdminimumloon. Het antwoord van
de woordvoerder van de VVD was dat de VVD daar niet
echt een visie op heeft. Nee, u was het niet, maar wel
iemand van de VVD-fractie!
De heer AartsenVVDIk grossier in visies. Noem een onderwerp en ik heb een
visie!
De heer DassenVoltIk moest lachen om het antwoord dat u net gaf …
"Het antwoord dat de heer Aartsen net gaf."
De heer DassenVoltHet antwoord dat de heer Aartsen net gaf, doet het tegenovergestelde vermoeden, want hij refereerde aan Spanje.
Het probleem met Spanje is natuurlijk dat de aansluiting
tussen onderwijs en arbeidsmarkt een totaal verkeerde is.
Daar wordt heel veel ervaring gevraagd, die je natuurlijk
niet kunt krijgen als je niet werkt. Er is onderzoek geweest
waaruit blijkt dat jongeren eerder stoppen met werken,
maar het is juist precies het tegenovergestelde. Als je het
jeugdminimumloon verhoogt, maak je het juist aantrekkelijker voor jongeren om op school te blijven. Ze redeneren
vanuit de gedachte: als ik langer blijf zitten, kan ik later meer
verdienen. Dat is het interessante dat uit het onderzoek
komt. Daarom wil ik terug naar de vraag die mevrouw Saris
net ook stelde. Waarom is de VVD van mening dat 18-, 19en 20-jarigen, die knetterhard werken voor hun loon, niet
een eerlijk loon verdienen waarmee ze de huur, de zorgkosten kunnen betalen en ook de inflatie kunnen tegengaan?
Waarom zegt de VVD tegen die groep: nee, jullie liever niet?
De heer AartsenVVDDan hoort u hetzelfde antwoord dat ik net gaf: juist vanwege
het onderwijsargument. De heer Dassen doet net alsof wij
in Nederland een fantastische aansluiting hebben tussen
praktijkonderwijs en de arbeidsmarkt. Daar zou ik met elkaar
best eens een boom over willen opzetten. Laten we die
tegenstelling niet zoeken. Voor ons is dat een argument om
te zeggen: laten we dat nu niet doen. Ook voor de werkgelegenheid, juist bij die groepen jongeren, zowel boven als
onder de 18 jaar. Ik denk dat het verstandig is om dat niet
te doen. Nogmaals, het kabinet heeft besloten om er een
onderzoek naar te doen. Laten we dat onderzoek afwachten.
We wachten af wat er uitkomt en dan kunnen we altijd nog
kijken hoe we erin staan. Ik vind het op dit moment en gelet
op deze argumenten onverstandig om nu te beslissen.
De heer DassenVoltDie onderzoeken zijn eerder ook gedaan, toen we het
jeugdminimumloon van 23 jaar naar 21 jaar brachten. Al
die gedachtes dat dat ervoor zou zorgen dat jongeren niet
meer zouden studeren, bleken allemaal niet waar te zijn.
Nu zien we dat ook. Is het niet belangrijk dat we de minister
nu met een concreter voorstel op pad sturen, dat hij duidelijk gaat uitwerken, als we het minimumloon van een 18jarige, dat nu de helft is van dat van een 21-jarige … De
helft, meneer Aartsen, dat is echt gigantisch. Als je al drie
jaar werkt, je zit op de vrachtwagen of je werkt je helemaal
het schompes om te zorgen dat de straten gemaakt worden,
krijg je de helft van wat iemand verdient die drie jaar ouder
is. Terwijl je wel dezelfde kosten hebt voor huur, voor zorg
en voor je boodschappen. Daar zit een groot probleem.
Heel veel jongeren zitten dan ook in de financiële problemen. Wordt het niet tijd dat we de minister met een concreet voorstel op pad sturen om het uit te werken, zodat
het jeugdminimumloon omhoog kan?
De heer AartsenVVDIk zou de heer Dassen adviseren wat vaker naar buiten te
gaan. Het is een jeugdminimumloon, geen maximumloon.
Als je met heel veel werkgevers spreekt, is het niet zo dat
we op dit moment in Nederland massawerkloosheid hebben. We komen extreem veel mensen tekort. Bij grote
werkgevers die met deze groep werken, krijgen de meesten
meer betaald dan het minimumloon. Het is geen verplichting om dat minimumloon te betalen. Laten we dat even
helder stellen. Maar het staat de heer Dassen natuurlijk vrij
om dit probleem hier aan te kaarten, ook voor de mensen
die wél dat minimumloon verdienen. Ik blijf bij mijn argumentatie dat ik dit juist vanwege het onderwijsperspectief
heel belangrijk vind. Ik kijk uit naar het onderzoek van het
kabinet.
De heer DassenVoltDan nog even op dat punt. Inderdaad, de horeca bijvoorbeeld heeft al een eigen cao, waarin staat 70%, 80% of 90%.
Heel veel bedrijven geven mensen die werken inderdaad
al een hoger loon. Maar je ziet dat vooral de grote supermarkten, de Actions en de Albert Heijnen, de bedrijven zijn
die uiteindelijk verdienen aan deze jongeren door het
jeugdminimumloon te handhaven. Dat is ook precies de
reden waarom wij denken dat wij die stap nu wél kunnen
maken en dat de Kamer niet nog een onderzoek moet
afwachten. Dat doen we hier al jaar op jaar op jaar. Wij
willen de minister met een concreet voorstel op pad sturen,
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-13-5
zodat de jongeren een eerlijk loon krijgen voor hun werk,
zodat die hardwerkende Nederlander, waar de VVD graag
over spreekt, daadwerkelijk zijn eigen eten kan betalen.
waar wij tot ons recht komen. Dat stuk van het verhaal mis
ik in de maximale focus op arbeidsparticipatie en betaald
werk. Als we dan toch filosofisch bezig zijn, hoop ik daar
nog iets meer van te horen in het vervolg.
De heer AartsenVVDAls de heer Dassen zegt dat we toch iets concreets moeten
toevoegen, dan zou ik de minister mee willen geven om,
juist op dat punt van de supermarkten en partijen die
boodschappen verkopen, te kijken wat het effect zou zijn
op de inflatie in Nederland en op de prijs van de boodschappen. Laten we proberen ervoor te zorgen dat we hier in de
Kamer niet steeds voorstellen aannemen waardoor de
inflatie verder wordt opgejaagd. Als u dan toch iets concreets wilt meegeven, geleid ik dit van harte door naar het
kabinet. Nogmaals, ik denk dat wij van mening verschillen
hierover.
De heer FlachSGPIk ben het heel vaak eens met collega Aartsen, maar vanmiddag roept bijna elke zin een reactie op. Ik hoorde hem
net zeggen dat hij als liberaal vindt dat mensen zelf een
keuze moeten kunnen maken of ze eenverdiener of tweeverdiener zijn en hoe ze de werk-privébalans verdelen, mits,
zo zegt hij, mensen niet thuis komen te zitten door actief of
passief overheidsbeleid. Dat is echt een omdraaiing van de
werkelijkheid. Op dit moment hebben mensen juist vanwege
actief overheidsbeleid die keuze helemaal niet meer. Fiscaal
en financieel zijn mensen gedwongen om beiden te werken
om überhaupt nog een huis te kunnen kopen en om in hun
inkomen te kunnen voorzien. Als de heer Aartsen als liberaal
consequent wil zijn en mensen echt die keuze wil laten, zou
hij daar toch juist iets aan moeten doen? Dan kunnen
mensen financieel onafhankelijk tot dit soort belangrijke
keuzes komen.
De heer AartsenVVDDe startpunten van onze partijen zijn inderdaad anders. U
bent van een confessionele partij. Wij zijn een liberale partij.
Het startpunt is hierbij dus anders, en ook de prioritering
is hierbij anders; vandaar dat ik dit verhaal houd en u dat
verhaal houdt. Ik vind het juist mooi dat er een mooi compromis is gevonden bij het Belastingplan. Nu kijk ik ook
even naar mijn collega Van Eijk achter u. In het Belastingplan is er juist ook aandacht voor de eenverdieners. Volgens
mij wordt daarvoor juist een goeie samenwerking opgezet.
Nogmaals, ons liberale principe is dat mensen zelf het liefst
willen inrichten hoe en wat en dat we dan vooral naar het
overheidsbeleid moeten kijken.
De heer FlachSGPDat is een hele mooie eerste stap. Daar was wel behoorlijk
wat druk voor nodig, zeg ik erbij. Het is ook niet meer dan
een eerste stap. Daarmee moeten we dan verdergaan. Een
belangrijk verschil is het volgende. Een mens is een sociaal
wezen en niet een robot met wat vlees en bloed eromheen.
Ik krijg eigenlijk al een beetje kippenvel als ik hoor dat er
nog een betoog over een voltijdsbonus aankomt. Dat
betekent nog meer gejacht op de arbeidsmarkt. Wat ik een
beetje mis in dit betoog, is de menselijke kant. Ik ken de
heer Aartsen als een heel menselijk mens. Mensen zijn
sociale wezens. Zij komen niet het meest tot hun recht door
alleen maar te werken en de economie aan de gang te
houden. Juist de samenleving maakt ons tot mens. Dat is
De heer AartsenVVDDe reden waarom wij als VVD pleiten voor een voltijdsbonus
heeft natuurlijk ook te maken met dat dat een van de weinige instrumenten binnen ons huidige stelsel is — we weten
dat die stelselhervorming een tijd gaat duren — waarmee
je een correctie kan bieden op het systeem dat we nu hebben. We hebben nu juist een systeem waarbij deeltijd een
bonus ontvangt en voltijds beboet wordt in ons stelsel.
Juist dat wil je met dit instrument, en met tal van andere
instrumenten, corrigeren. Waarom wil je dat? Dat is omdat
je tegen mensen als zij zelf graag meer uren willen werken,
wil zeggen dat we dat gaan belonen. We hebben het
namelijk over die groep, over die 25% die zegt: ik zou graag
meer willen werken, maar het loont financieel niet. Laten
we dat gaan belonen in euro's, zodat die mensen vervolgens
meer euro's in hun portemonnee overhouden, om bijvoorbeeld volgende week een schoen te kunnen vullen et cetera,
et cetera. Dan kan ik dat menselijke verhaal houden, waar
de heer Flach om vraagt. Ik vind dat in de kern een mooie
correctie op hoe we het huidige stelsel hebben ingericht.
Uw laatste interruptie, meneer Flach.
De heer FlachSGPTot slot dan inderdaad. Ik denk toch dat dit een hele smalle
weergave van de werkelijkheid is. Wanneer eindigt dan dat
piramidespel waarmee je bezig bent? Als we naar een voltijdsbonus gaan, is er daarna niks meer. De mensen die
beiden voltijd werken, bepalen dan ook de woningprijs.
Iedereen zal mee moeten in die jacht naar boven. Daarna
is er geen middel meer om dat bij te sturen. Wanneer eindigt dan dat piramidespel? En moeten we niet accepteren
dat we in de economie tegen beperkingen aanlopen die
ook de waarden in onze samenleving raken?
De heer AartsenVVDWaar eindigt het? Wat ons betreft eindigt het in een stelsel
waarin werken loont. Daar hadden we het net over. Dat is
de lange termijn. Dit voorstel is voor de korte termijn. Laten
we wel de kerk in het midden van het dorp houden. Het is
niet zo dat wij in Nederland kampioen voltijd zijn. Ik ben
even snel het lijstje aan het zoeken. Alleen in Somalië en
een aantal landen in het oosten van de Indische Oceaan
wordt er minder gewerkt dan in Nederland. Het is dus niet
zo dat wij kampioen voltijd zijn. Ik kan het lijstje niet vinden,
maar ik kom er zo op. O wacht, ik heb het gevonden. Het
is: Somalië, Rwanda, Micronesië, Kiribati en Vanuatu. Als
u die laatste weet aan te wijzen, dan trakteer ik vanavond.
Laten we dus ook niet doen alsof wij kampioen voltijd
werken zijn. Wij zijn deeltijdkampioen. Dat heeft inherent
te maken met een stelsel dat al twintig jaar functioneert. Ik
denk dat het goed is dat we daar onze tanden in gaan zetten.
Voorzitter. Ik had het over de vraag of we nieuw beleid
zouden moeten maken. Ik denk dat er een aantal goede
redenen zijn om daarop in te zoomen. Ik denk dat we nieuw
beleid moeten maken omdat we een overheids- en inko-
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-13-6
mensbeleid hebben waarbij het Nibud een rekentool bouwt
met de vraag of het wel loont om wat meer uren te gaan
werken. Dat is hartstikke nobel, maar als je erover nadenkt:
dat we voor iets simpels als "meer werken is gelijk aan meer
geld" een rekentool nodig hebben, is voor mij echt een
tekenend voorbeeld van wat er mis is met ons stelsel.
Ik heb het al over de marginale druk gehad, juist voor
mensen met kinderopvang. Ik ga daar zo nog wat vragen
over stellen. Ik heb al iets gezegd over de heffingskortingen
en de glijbanen die we juist laten afbouwen precies op het
moment dat mensen gaan werken. Ik heb het al over de
toeslagen gehad. Zo ga ik snel door mijn spreektijd heen,
met deze interrupties.
Ik ben wel heel benieuwd hoe de minister reflecteert op
deze specifieke punten. Hoe ziet hij dat dit doorwerkt in de
arbeidsmarkt en in het belangrijke doel dat werken moet
lonen? Wat is voor hem dan de reden om te zeggen: we
hebben hier geen specifiek nieuw beleid voor nodig? Wat
ons betreft heeft de positie van onze middenklasse een
langetermijnvisie nodig. Ik zei het al. Wij zullen zelf in
januari of februari met een eigen agenda voor werkend
Nederland komen. Dat zullen we doen langs drie lijnen. De
werkende middenklasse mag niet meer worden vergeten
en moet wat ons betreft op nummer één komen te staan.
We zullen oog moeten hebben voor de marginale druk die
er specifiek is bij werkende middengroepen. Meer werken
en werk op zich zullen aantrekkelijker moeten worden
gemaakt. Wat ons betreft is dat ook in lijn met wat we in
het regeerakkoord en in het hoofdlijnenakkoord hebben
afgesproken. Ik ben dan ook heel benieuwd hoe de regering
deze drie doelen ziet.
Laat ik beginnen bij het eerste punt. Heel veel werkende
middengroepen hebben juist het gevoel dat ze steeds tussen
wal en schip vallen, dat zij de groep zijn die vergeten wordt.
Volgens mij is dat een bekend probleem. Het mooiste of
beter gezegd misschien wel beste voorbeeld van hoe juist
die groep van de werkende middenklasse wordt vergeten,
zagen we in de brief over de hervormingsagenda inkomensondersteuning, die we mochten ontvangen op 19 november
2024. In het regeerprogramma staat heel duidelijk: "Voor
deze hervormingsagenda hebben wij drie doelen. Doel één.
Inkomensondersteuning moet zekerheid bieden en makkelijker te begrijpen zijn. Doel twee. Werken moet lonen. Doel
drie. De marginale druk moet omlaag, want we hebben
iedereen nodig op de arbeidsmarkt." Voor ons is dat een
prachtige ambitie en het is goed om dat te doen. Maar wat
schetst echter onze verbazing bij het lezen van de hervormingsagenda? Niet alleen is het hele derde doel, de marginale druk, verdwenen, maar de woorden komen überhaupt
niet meer in die brief voor. Pieperdiepapperdiepoef weg!
Ik vraag me altijd oprecht af hoe dat dan gaat.
Zeg dat nog eens?
De heer AartsenVVDJa, voorzitter. Ik ben oprecht heel benieuwd hoe dat dan
gaat. We hebben dus een regeerprogramma waarin heel
duidelijk staat: er zijn drie doelen. Eén. Twee. Drie. Pampampam. Drie doelen. Een maand later krijgen we een brief
waarin het woord niet meer voorkomt. Ik vraag me dan
altijd af: hebben we dan van die nivelleringskaboutertjes
die met Tipp-Ex 's nachts naar het bureau van de minister
gaan om dat weg te tipp-exen of zo? Dit is wat mij betreft
typerend voor het verdwijnen van de aandacht voor deze
groep, juist de groep waar de marginale druk zo verschrikkelijk hoog is. En ja, er staan natuurlijk zeker ook voorstellen
in die brief zelf, maar het tekent mij: papier is geduldig; als
we dit niet vastpinnen, als we dit er niet duidelijk in zetten,
dan verdwijnt dat vervolgens weer naar de achtergrond.
Dan verdwijnt het in de discussie die we hebben over de
verschillende andere doelen. Ja, dan is het dus pieperdiepapperdiepoef verdwenen. Dat willen we natuurlijk voorkomen, vandaar dat wij …
Ik ben erg benieuwd naar de notulen, naar hoe dat in de
Handelingen komt te staan.
De heer AartsenVVDZeker, ik ook! We zouden graag dat derde doel terug willen
in de agenda. Ik ben heel benieuwd hoe de minister dit ziet.
Een ander punt is natuurlijk het feit dat wij principieel vinden dat werkenden erop vooruit moeten gaan. Als we echt
vinden dat werken zou moeten lonen, als we echt vinden
dat het vinden van een baan de beste manier is om uit de
armoede te komen, dan moeten we daar ook voor durven
kiezen. Niet om mensen naar beneden te duwen, niet om
mensen iets te misgunnen, maar wel om heel duidelijk te
zeggen: als u een stap vooruitzet, als u meedoet door middel van een baan, dan moeten we dat ook belonen. Ik vind
dat een belangrijke principekeuze vanuit onze kant.
Meer aandacht voor de werkende middengroepen. Ik zei
het al. Dat klinkt misschien als een loze kreet, maar ik heb
net een volgens mij illustratief voorbeeld gegeven waarom
dat nodig is. Ik ben ook heel benieuwd hoe de minister dat
gaat borgen in het hele beleid. Hoe zorgen we ervoor dat
die aandacht voor deze groep systematisch blijft bestaan?
Op allerlei ministeries hebben wij afdelingen die bezig zijn
met de laagste inkomens. Verstandig, maar waar is eigenlijk
de directie middenklasse? Waar blijft het ibo koopkracht
middenklasse? Ik ben heel benieuwd hoe de minister dit
wil gaan waarborgen in het beleid.
Ik had het net al even over marginale druk. Ik stelde al eerder een vraag hierover aan de vorige minister van Sociale
Zaken. Haar voorbeeld vond ik wel tekenend. Zij zei: kijk,
hier heeft u de tabellen; het loont gewoon. Dan kom ik terug
op het punt van mevrouw Van Dijk, namelijk dat het
onvoldoende is om tegen mensen te zeggen: hier heeft u
de tabellen; werken loont. Zo werkt dat natuurlijk niet in de
praktijk. We zien dat vier op de vijf mensen nog steeds
rondom of net onder die marginale druk van 60% zit. Ik ben
heel benieuwd hoe de minister dit ziet. Vindt hij dat dit soort
getallen acceptabel zijn? En, zo ja, hoe rijmt zich dat met
de ambitie om bijvoorbeeld de arbeidsmarktkrapte aan te
pakken?
Voorzitter. Dat brengt mij op het punt van de kinderopvang,
want juist dit raakt daaraan. Ik ben juist ten aanzien van de
berekening van de marginale druk heel benieuwd waarom
we daar de kosten van de kinderopvang niet in meenemen.
In heel, heel veel gezinnen zijn de kosten van de kinderopvang een molensteen en een reden om minder te werken,
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-13-7
juist aan het begin van hun carrière. Waar ik zeg "gezinnen",
weten we uit de praktijk dat het vaak gaat om vrouwen die
minder gaan werken. Is de minister — ik moet eigenlijk "de
staatssecretaris" zeggen — bereid om bij de berekeningen
van de marginale druk ook de kosten van de kinderopvang
mee te nemen?
Mevrouw PatijnGroenLinks-PvdAIk hoor de heer Aartsen allemaal dingen uit het regeerakkoord heel duidelijk herhalen, maar ik hoor hem niets
nieuws zeggen. Kan hij drie echt concrete dingen noemen
waarvan mensen thuis opveren en zeggen: er gebeurt iets?
Kan de heer Aartsen aangeven wat de VVD voor voorstellen
gaat doen waar mensen echt wat aan gaan hebben?
De heer AartsenVVDDan kom ik terug op mijn drieslag: we hebben een koopkrachtpakket met een lastenverlichting van 2 miljard, de
accijnzen gaan naar beneden en — ik kom nu op het allerbelangrijkste punt — de kinderopvang voor werkenden
wordt bijna gratis. Dat scheelt echt voor heel veel werkenden een slok op een borrel. Ik kom in januari, februari terug
op de hervormingen voor de lange termijn. Voor nu zal ik
zo meteen voorstellen doen — ik loop er even op vooruit
— om vooral te kijken naar de voltijdbonus. In het Belastingplan hebben we al de werkkostenregeling kunnen verhogen.
Dat is ook belangrijk voor werkenden, want dat zorgt ervoor
dat ze bijvoorbeeld een kerstpakket kunnen krijgen of iets
extra's. Ik zal een voorstel doen voor hoe wij overuren extra
aantrekkelijk kunnen maken door dat systeem om te
draaien, à la het Belgische stelsel. Ik wil kijken naar de verlofregelingen. En ik wil kijken naar de Wet onderscheid
arbeidsduur. Maar dat ga ik zo nog even iets verder toelichten als mevrouw Patijn mij dat toestaat.
Mevrouw PatijnGroenLinks-PvdAIk hoor de VVD eigenlijk alleen maar herhalen wat alsmaar
gezegd wordt. Eigenlijk is er al één ding jaren gaande: het
kapitaal wordt licht belast, arbeid wordt zwaar belast en er
wordt bezuinigd op de voorzieningen. Dit is gewoon het
verraad van de middenklasse. Er wordt niks gedaan voor
deze mensen.
De heer AartsenVVDIk zou beginnen met luisteren als ik iets nieuws oplees.
Voorzitter. Dit kabinet zet een grote stap ten aanzien van
het probleem van de kinderopvang. We gaan de kinderopvang voor werkende ouders namelijk zo goed als gratis
maken. Vanaf 2027 is het dus voorbij met de ingewikkelde
rekensommen aan de keukentafel met betrekking tot de
vraag of het nou wel of niet meer geld oplevert als je wil
gaan werken ten aanzien van de kinderopvang. Zeker voor
vrouwen, die in ons land toch het vaakst voor de kinderen
zorgen en waarvan toch zeven op de tien parttime werkt,
is dit een enorm belangrijke stap om hun meer vrijheid te
geven en hen financieel redzaam te laten zijn. Ik wil dan
vooral op dit punt zeggen: ga hiermee door. Bij iedere
stelselhervorming zal er ongetwijfeld weerstand zijn, ook
uit de sector, maar ik vind echt dat we hierbij koers moeten
houden. Volgens mij hebben we voor het eerst in twintig
jaar tijd de kans om een toeslag af te schaffen. En iedereen
die dat dossier volgt, weet dat dat echt een historische stap
zou zijn; vandaar mijn aanmoediging richting het kabinet.
Voorzitter. Dan het punt dat werk op zichzelf aantrekkelijker
zou moeten worden. De beste manier om erop vooruit te
gaan is nou eenmaal werk. Uiteindelijk is dat de beste
manier voor de portemonnee; althans, dat zou het moeten
zijn. Nederlandse werknemers werken gemiddeld 31,6 uur
per week. Het gemiddelde is 36,1 uur. Ik noemde net al het
rijtje. Somalië, Rwanda, Micronesië en Kiribati zijn de enige
landen waar minder wordt gewerkt per week dan in
Nederland. Bijna 5,1 miljoen mensen in Nederland werken
voltijd, maar 4,7 miljoen mensen werken in deeltijd. Als
mensen daar vrij voor kiezen, zal ik daar als liberaal uiteraard nooit bezwaar tegen hebben. Maar we zien nou eenmaal dat een groot deel van die mensen vastzit in deeltijd,
ondanks dat ze zelf meer willen werken. Ook als het gaat
om de emancipatie van vrouwen, zien we dat zeven op de
tien vrouwen in deeltijd werken. Daarom vind ik dat we ook
op de korte termijn zullen moeten kijken naar maatregelen.
De heer CederChristenUnieZoals bekend verschillen de ChristenUnie en de VVD qua
wereldbeeld over hoe de samenleving in elkaar steekt en
wat het nut is van het leven en samenleven. Ik hoor u zeggen dat er meer mensen moeten gaan werken. Als dat kan,
dan moeten we daar ook met elkaar over praten, maar het
lijkt alsof productiviteit en een grotere economie doelen op
zich zijn. We doen het niet overal goed in lijstjes. U noemde
net dat we naast Micronesië staan. Maar als het gaat om
gelukkigste personen ter wereld, dan staan we volgens mij
in de top vijf. Kinderen zijn het gelukkigst. Ik was even
benieuwd of de heer Aartsen kan uitleggen ... Stel je voor
dat we meegaan in uw verhaal. Meer mensen werken, meer
mensen gaan meer uren maken. De productiviteit stijgt en
de economie explodeert. Wat denkt u dat dat met dit land
gaat doen? Gaan we nog gelukkiger worden? Wat hoopt u
te zien gebeuren, als we al uw plannen doorvoeren?
De heer AartsenVVDDe heer Ceder plakt nu vanuit zijn positie een soort economisch stempeltje op mijn verhaal, terwijl ik dat woord en
ook die motivatie nooit heb gebruikt. Wat ik wil, is juist dat
mensen die nu zeggen dat ze graag een dag meer willen
gaan werken maar dat dat financieel niks oplevert, straks
een dag meer kunnen werken, wat ze dan serieus geld
oplevert. Dat kunnen dan uitgeven, bijvoorbeeld door op
zaterdag leuke dingen te gaan doen met hun kinderen. Dat
kan nu niet, omdat ze niet die dag extra werken en daardoor
geld tekortkomen. Dat is volgens mij een hele andere
motivatie dan het economische stempeltje wat de heer
Ceder hierop probeert te plakken.
Dan ten aanzien van vrouwenemancipatie. Als zeven op de
tien vrouwen in deeltijd werken en dat komt door het stelsel
wat wij hebben — daar is een een-op-eenrelatie tussen —
dan vind ik dat het niet gaat om een economisch effect. Dan
gaat het mij veel meer — ik noemde het woord net — om
de economische vrijheid voor vrouwen, om de zelfredzaamheid van vrouwen.
Uw laatste interruptie.
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-13-8
De heer CederChristenUnieDan bewaar ik die.
voor. Ik verwijs dan ook weer even naar het Belgische systeem.
U continueert.
De heer AartsenVVDVoorzitter. De voltijdsbonus. Ik wil serieus kijken naar deze
optie. Ik zei al dat er op de lange termijn andere zaken nodig
zijn, maar ik wil aan het kabinet vragen om in zijn brief over
de arbeidsmarktkrapte in te gaan op de vraag welke zaken
je op korte termijn snel zou kunnen organiseren. Een daarvan is de voltijdbonus. We hebben daar mooie pilots mee
gezien, bijvoorbeeld bij VWS en bij OCW. Ik ben heel
benieuwd hoe de minister tegenover dit idee staat. Is hij
bereid om dit serieus te onderzoeken, vorm te geven en
door te rekenen, bijvoorbeeld als het gaat om een gerichte
vrijstelling via de werkkostenregeling? Dat is juist een mooi
instrument dat op de werkvloer kan worden aangeboden.
Daardoor gaan mensen een dag meer werken, en dat levert
extra belastinginkomsten op. Ik denk dat we dit soort plannen serieus moeten overwegen en doorrekenen, zodat we
dat voor het volgend jaar en ook in de arbeidsmarktkraptebrief kunnen oppakken. Graag een reactie van de minister
hierop.
Voorzitter. Een ander probleem is hoe er gekeken wordt
naar overuren; ik zei het al. Het maken van overuren is voor
mensen vaak een structurele stap naar meer uren werken.
Veel mensen denken echter dat als je overuren maakt, je
dan extra zwaar belast wordt. Dat is een breed gedragen
gevoel; feelings are facts, zeiden we vroeger altijd. Volgens
mij kan de heer Vijlbrief heel goed uitleggen hoe het fiscaal
precies zit, dat het technisch gezien een jaar later in je ibinkomsten weer wordt verrekend. Maar voordat je dit hebt
uitgelegd, denken mensen natuurlijk al gauw dat als ze
meer uren werken, als ze overuren maken, daar een extra
zware belasting tegenover staat. Mijn vraag aan het kabinet
is: waarom draaien we dat niet om? Waarom doen we die
berekening niet op een andere manier, namelijk een jaar
later, zodat het daadwerkelijk loont? Ik vind België een mooi
voorbeeld; ik ben ook benieuwd hoe het kabinet dat ziet.
Daar hebben ze het omgedraaid, waardoor het juist aanlokkelijk is om die overuren te maken. Dat geeft mensen direct
het gevoel dat werken ook echt loont.
Mevrouw Rikkers-OosterkampBBBBedoelt meneer Aartsen dan dat we de uitbetaling laag
moeten belasten en meer moeten betalen bij de aangifte?
Net als bij de toeslagen krijg je dan eerst geld en moet je
later misschien terugbetalen. Of bedoelt u gewoon dat het
minder belast moet zijn?
De heer AartsenVVDDat eerste. Je draait het als het ware om. Je kunt aan verschillende knoppen draaien. Als we dat massaal openzetten,
krijg je een systeem dat je ook niet wil. De vraag is dus of
je dat op 100% wil zetten, zoals we nu hebben, of op 0%.
Maar je kunt er ook in variëren of een tarief vastklikken,
bijvoorbeeld op de eerste of de tweede schijf. Dat soort
ideeën zou ik graag verder uitgewerkt willen hebben van
dit kabinet, want er zijn in mijn ogen een aantal scenario's
Voorzitter. De VVD zou graag willen dat het kabinet kijkt
naar een versoepeling van de Wet onderscheid arbeidsduur.
Het is op dit moment verboden voor een werkgever om
iemand die fulltime gaat werken meer te belonen dan
mensen die parttime werken. Een werkgever die niet wil
afwachten tot de overheid met voorstellen komt, bijvoorbeeld voor een voltijdsbonus, is dus in overtreding als die
er zelf op die manier invulling aan geeft. In die wet zien we
echter dat er dringende redenen zijn om daar wel onderscheid in te maken. Ziet de minister ook dat de huidige
arbeidsmarktkrapte, die op een aantal plekken echt maatschappij-ontwrichtend is, een dringende reden zou kunnen
zijn om de wet hierin te versoepelen, desnoods voor
bepaalde sectoren? Want dan kunnen werkgevers zelf zeggen: ik zou graag mensen die voltijd werken of die stap
gaan zetten beter belonen, want die hebben we keihard
nodig.
De heer VijlbriefD66Ik hoorde het woord "krapte". Gaat de heer Aartsen nog
door op dit thema of niet? Want dan wacht ik even.
De heer AartsenVVDKrapte? Nee.
De heer VijlbriefD66Dan heb ik nog een vraag aan hem. We delen de zorg
daarover; dat is duidelijk. Hij deelt ook de zorg over de
positie van de middeninkomens. Dan toch een vraag aan
hem. Ik stelde in mijn spreektekst een vraag aan de regering,
maar die ga ik nu maar aan de coalitiepartijen stellen: als
er weer ergens een probleempje ontstaat op de begroting,
kan de heer Aartsen dan garanderen dat we niet de middeninkomens weer extra gaan belasten? Want dat is wat er in
de zomer is gebeurd. Hij had het net over de ingroei, maar
voor komend jaar stond er 2 miljard en daar is een fors
bedrag vanaf gehaald voor het box 3-probleem. Ik begrijp
het allemaal, maar dat is niet goed geweest voor de middeninkomens. Hoe vindt de VVD dat daar in de toekomst
mee omgegaan moet worden? Kan hij daar iets over zeggen?
De heer AartsenVVDIk ben blij dat de heer Vijlbrief die laatste vraag op die
manier formuleert. Hij begon namelijk met "een garantie".
Dan zou ik natuurlijk gezegd hebben: garanties geven wij
nooit. U heeft mijn verhaal gehoord over de inzet van de
VVD voor de werkende middengroepen. Dat is een
belangrijk onderwerp voor ons. Daar blijven wij voor
knokken. Maar er kunnen zich natuurlijk altijd omstandigheden voordoen, ook in de lopende begroting voor volgend
jaar. Ik vind het moeilijk om daar nu op vooruit te lopen. Ik
geef aan wat onze inzet voor de komende jaren is. Ik geef
aan welke ideeën wij zelf hebben voor werkend Nederland,
voor die middenklasse. Ik hoop dat we die ook kunnen gaan
bereiken de komende jaren.
De heer VijlbriefD66Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-13-9
Dat is natuurlijk gerechtvaardigd. De heer Aartsen is ook
geen minister, dus dat mag. Dat is prima. De VVD maakt
hier een enorm nummer over middeninkomens, krapte et
cetera, waar ik het overigens mee eens ben. Tegelijkertijd
zit de VVD in een kabinet dat andere keuzes maakt. Dat is
gewoon wat er gebeurd is. Ik wil graag van de heer Aartsen
horen dat als er volgend jaar ergens een tegenvallertje is,
we niet weer een miljard bij de middeninkomens weghalen.
Want anders gaan die mensen nog minder werken; dat is
dan het effect.
De heer AartsenVVDNou, nu maakt de heer Vijlbrief een karikatuur van het
koopkrachtpakket, dat ik net heb verdedigd. We hebben
een lastenverlichting, ook in de eerste schijf. We hebben
een accijnsverlaging. We verlagen de belasting op gas. De
kinderopvang komt er volgend jaar al aan voor juist ook de
groepen mensen precies in het midden. Dit geldt niet voor
de hogere inkomens, maar de groep in het midden krijgt
volgend jaar al die eerste stap. Ik denk oprecht, kijkend naar
die rekening, dat dat per maand echt een flinke klapper gaat
zijn voor een aantal mensen die juist in de middengroepen
werken. Dus nu net doen alsof dat hele pakket is weggevaagd vanwege de enorme box 3-tegenvaller, is natuurlijk
niet correct. Het enige wat ik kan zeggen tegen de heer
Vijlbrief is: wij zullen met dit verhaal vechten als een leeuw,
juist ook voor die middenklasse. En als wij dat onvoldoende
doen, staat de heer Vijlbrief hier volgend jaar zeker om mij
bij mijn enkeltjes af te zagen en het goede, inhoudelijke
gesprek te voeren volgens mij.
De heer VijlbriefD66Bij de enkels afzagen doen we nooit. En politiek gaat over
keuzes. We houden er daarna weer over op, anders gaat
de heer Van Kent weer "belastingplan" roepen, maar van
de zomer was er een andere keuze mogelijk geweest. Je
had vermogenden meer kunnen laten bijdragen. Dan had
het niet gedrukt op degenen die werken. Die keuze is niet
gemaakt. Mijn vraag is alleen maar: is het nou zo dat de
VVD straks ook echt opkomt voor die middeninkomens en
dus bij dat soort politieke keuzes "nee, dat is voor ons prioriteit nummer één of twee" zegt?
De heer AartsenVVDWe hebben gezegd dat dat voor ons een prioriteit is als het
gaat om het sociaal-economische beleid. Dus nogmaals,
daar mag u ons ook aan houden.
Voorzitter. Ik was bij de verlofregelingen. Om werken aantrekkelijker te maken op zichzelf, is het verstandig dat we
ook kijken naar hoe werk met privé te combineren valt. Dat
betekent dus ook dat op het moment dat je in je privéleven
in een ingewikkelde, lastige, wiebelige situatie terechtkomt,
het goed is dat daar regelingen voor zijn. Die zijn er voor
werknemers, zodat zij de zekerheid voelen dat ze tijd en
aandacht kunnen besteden aan bijvoorbeeld naaste geliefden of aan zichzelf, maar ook voor werkgevers, zodat er
duidelijke spelregels zijn voor het hoe en wat. Zo weet je
wat de spelregels zijn en kun je daar goede afspraken over
maken. Dat stelsel werkt op dit moment erg goed, denk ik,
als het gaat om het krijgen van een kind. Alleen zagen we
bij mantelzorg en persoonlijk verlof dat daar nog wat over
te doen is.
We hebben een SER-advies ontvangen. Het kabinet neemt
het mantelzorgdeel daaruit over. Het kabinet zegt: we gaan
dat SER-advies opvolgen ten aanzien van het kort- en
langdurig zorgverlof samenvoegen tot een mantelzorgverlof. Ik ben wel benieuwd naar waarom het kabinet besloten
heeft om niet ook het persoonlijk verlof in die hervorming
mee te nemen. We zien dat er op een aantal plekken, zowel
bij werkgevers als bij werknemers, behoefte is aan iets als
een rouwverlof, maar ook aan een transitieverlof voor
mensen die in transitie gaan van het ene naar het andere
geslacht. Ook voor dit soort situaties is het, denk ik, verstandig dat we daar ruimte voor bieden voor mensen en de
spelregels duidelijk maken voor zowel werkgevers als
werknemers. Ik ben heel benieuwd of het kabinet ook bereid
is om te kijken of je ook dat onderdeel van het SER-advies
wat meer invulling kunt geven, zodat iedereen die een
wiebelige, lastige periode van zijn leven zit, goede, duidelijke spelregels heeft, bijvoorbeeld met zo'n persoonlijk
verlof.
Voorzitter. Ik kom bij het kopje overig. Dat gaat over de
zelfstandigen. Ik sluit me daarin gemakshalve aan bij …
Een moment. Mevrouw Saris wil nog even iets vragen.
Mevrouw SarisNSCIk wilde de heer Aartsen graag even het verhaal af laten
maken over de werkende middenklasse. Ik blijf daar toch
een beetje in hangen, want deze werkende middenklasse
heeft de afgelopen jaren ontzettend veel te verduren gehad.
Er waren geen betaalbare huurwoningen meer te vinden
voor hen, een vast contract krijgen was ingewikkeld — we
hebben het er gelukkig net in het debat over gehad dat het
aantal vaste contracten wat toeneemt — de energiebelasting
is in de afgelopen jaren verdubbeld en de btw op voedsel
is gestegen, waardoor de middenklasse ook aan de energieknop moest draaien en meer geld kwijt was aan de
boodschappen. Voorzitter, wat ik u niet heb horen zeggen
…
"Wat ik de heer Aartsen niet heb horen zeggen."
Mevrouw SarisNSCIk moet het nog echt leren, voorzitter.
We nemen er na afloop even een uurtje voor met z'n
tweeën. Dan gaan we gewoon even oefenen. Dan speelt
de heer Aartsen voorzitter.
Mevrouw SarisNSCOeh, dat klinkt spannend. Voorzitter, …
De heer AartsenVVDIk wou al zeggen: ik ben benieuwd waar dit naartoe gaat.
Ik heb de voorzitter nog nooit zo rood zien worden.
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-13-10
U kunt gewoon opnieuw beginnen, hoor, als u dat liever
hebt.
Mevrouw SarisNSCMijn man kijkt ook mee, heb ik begrepen, dus ik zal het
keurig houden.
Voorzitter. Ik ben wel heel erg benieuwd hoe de VVD nou
kijkt naar mensen die door omstandigheden niet kunnen
werken. Ik denk aan mensen die bijvoorbeeld na 30 jaar op
de knieën te hebben gelegen in de bouw, arbeidsongeschikt
raken. Zij worden in uw betoog in ieder geval niet meer als
die hardwerkende Nederlander gezien. Ik ben dus heel erg
benieuwd en vraag u via de voorzitter hoe u kijkt naar bijvoorbeeld die een miljoen arbeidsongeschikten die wij
helaas in Nederland hebben.
De heer AartsenVVDIk maak altijd wel het onderscheid tussen volledig arbeidsongeschikt en deels arbeidsongeschikt. Als je deels
arbeidsongeschikt bent en meedoet in onze samenleving,
behoor je ook tot die werkende middengroepen. Dat vind
ik belangrijk. Die werkende middengroepen zorgen uiteindelijk voor het belastinggeld, zodat we een goed en fatsoenlijk stelsel kunnen hebben voor mensen die bijvoorbeeld
vanwege een ziekte niet kunnen werken. Ik denk dat de
ambities die het kabinet en de minister op dat onderdeel
hebben, goed zijn. Ik denk dat het goed is dat de minister
die bij de WIA, OCTAS, Wajong en de problematiek daaromtrent bij het UWV, in volle vaart blijft doorzetten. Dat
zijn de groepen die je natuurlijk niet aan hun lot wil overlaten. Dat staat natuurlijk los van de discussie over dat je
mensen niet tegenover elkaar wil zetten. Wat mij betreft is
het niet: het geld gaat naar de een of naar de ander. Maar
ik denk wel dat je een keuze moet maken en moet zeggen:
dit is een groep waarbij de marginale druk fors is en die
zodanig in de knel zit dat je die groep juist die stap vooruit
wil laten zetten.
Voorzitter. Met uw goedvinden kom ik bij het punt overig
en zelfstandigen. Ik sluit me gemakshalve aan bij de woorden die de heer Boon van de PVV daarover heeft gezegd.
Voor heel veel zzp'ers breekt er een spannende tijd aan. Zij
kijken natuurlijk ook naar het wetsvoorstel Vbar. Er ligt een
aangehouden motie hier in de Kamer van VVD, NSC en
SGP. Sorry, ik moet ze eigenlijk in een andere volgorde
noemen. Ik ben heel benieuwd of het kabinet wat kan zeggen over hoe het op dit moment staat met die wetsbehandeling. Ik ben ook benieuwd hoe de minister aankijkt tegen
bijvoorbeeld de hangende prejudiciële vragen bij de Hoge
Raad. Dat zijn belangrijke vragen voor dit dossier. Ik zou
het goed vinden als we die vragen zouden kunnen betrekken
bij het politieke debat over alles wat er rondom de zelfstandigen doorgaat.
Voorzitter. Arbeidsmigratie is ook zo'n punt. We gaan er
binnenkort weer uitgebreid over spreken met elkaar. Ik denk
dat het wel belangrijk is om te zeggen: laten we kijken hoe
wij hier op korte termijn stappen kunnen zetten. We gaan
ook het debat aan over de Wtta, maar ik zou het goed vinden als we op korte termijn stappen kunnen zetten, bijvoorbeeld op het gebied van het opvangen en terug begeleiden
van daklozen en verslaafde arbeidsmigranten. We hebben
op dit moment een pilot lopen bij de G4-gemeenten en
Eindhoven en Venlo. Hoe ziet de minister dit? Is hij ook
bereid om te kijken of we dit soort pilots structureel kunnen
maken? Is hij ook bereid om te kijken of we dit soort pilots
kunnen uitbreiden naar andere gemeentes, zoals Roosendaal, dat het inmiddels zelf betaalt? Ik snap dat we daarvoor
eerst goede plannen nodig hebben, maar ik ben wel heel
benieuwd naar de ambitie van de minister op dit punt.
Tot slot, voorzitter, het laatste punt …
De heer Van Kent nog even op het vorige punt.
De heer Van KentSPWe weten allemaal dat de VVD geld aanpakt van uitzendbureaus die Oost-Europese werknemers in Nederland te werk
stellen. We hebben in dit debat ook gezien dat de PVV een
heel grote draai heeft gemaakt en bij de kabinetsformatie
is afgestapt van het idee van tewerkstellingsvergunningen.
Wat is daar nou voor nodig geweest? Wat is er voor VVD
voor nodig geweest om de PVV te overtuigen om deze
gigantische draai te maken?
De heer AartsenVVDDat moet u aan de PVV vragen. Wij vinden altijd van het
verkiezingsprogramma van de SP, en dat geldt ook voor
het verkiezingsprogramma van de PVV, dat het zeer
onverstandig is om het vrij verkeer van personen in de
Europese Unie bij het grofvuil te zetten. Dat heb ik u al een
aantal keren meer gezegd.
De heer Van KentSPMet als gevolg dat er nu mensen op straat slapen, dat de
Arbeidsinspectie zegt "het is dweilen met de kraan open",
en dat onze wijken en dorpen zwaar onder druk staan omdat
er sprake is van sociale ontwrichting. Vindt de VVD dan niet
dat er ingegrepen moet worden? Of blijft de VVD dan achter
de belangen van de uitzendsector aanlopen?
De heer AartsenVVDIk zou aan de heer Van Kent willen vragen om zijn langspeelplaat even om te draaien, om te wisselen en af te poetsen.
Dit is namelijk natuurlijk het verhaal dat hij al jaren houdt.
Dat mag. Daar had hij ook aanleiding voor.
De heer Van KentSPHet is de realiteit!
De heer AartsenVVDDaar had hij ook aanleiding voor. Maar ik denk oprecht,
juist in het belang van een onderwerp waar de SP, zeg ik
complimenteus, al jarenlang voor strijdt, dat het echt
belangrijk is om te kijken of we hier een iets constructievere
verhouding tot elkaar kunnen vinden. We hebben als VVD
onze nek uitgestoken, in ieder geval vanuit ons perspectief
— de heer Van Kent zal daar ongetwijfeld anders over
denken — door een visie te schrijven over arbeidsmigratie,
waarin wij oprecht een aantal dingen die wij voorheen niet
vonden, wel weer vinden. Daar hebben wij als VVD een
stap in gezet. Dat mag je "een draai" noemen; dat vind ik
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-13-11
prima. Ik zeg altijd "wij trekken ons been bij"; dat vind ik
beter. En ik zou het zo mooi vinden als de SP samen met
de VVD gaat kijken naar bijvoorbeeld — dat vond ik een
mooi interruptiedebatje bij de Algemene Beschouwingen
— hoe je taal belangrijker kan maken. Dus dat iedereen die
in Nederland komt werken en iedereen die in Nederland
mee wil doen, of je nou asielzoeker, statushouder,
arbeidsmigrant of kennismigrant bent, zo goed als mogelijk
gewoon de taal leert, zodat je, als je door de Nederlandse
buurman wordt aangesproken, Nederlands kan spreken.
U continueert.
De heer AartsenVVDIk doe mijn best voor u, meneer Van Kent. Ik doe mijn best
om u tegemoet te komen, maar helaas.
U gaat verder.
De heer AartsenVVDJa.
een nabrander ten aanzien van
het WGO dat over integratie ging. Dat gaat over de uitvoering van de motie-Becker/Flach op stuk nr. 435 (32824). Ik
kan me voorstellen dat niet iedereen die uit zijn hoofd kent,
maar die gaat over tewerkstellingsvergunningen voor
kansarme en kansrijke asielzoekers. Wat we in de begroting
zien, is dat het kabinet in navolging van de rechterlijke uitspraken zegt dat er tewerkstellingsvergunningen met
voorrang worden gegeven voor asielzoekers. Ik denk dat
dat verstandig is, althans als het gaat om statushouders.
Die mogen natuurlijk al werken, maar kansrijk is denk ik
verstandig. Alleen, ik zou ook willen — en dat zegt deze
motie ook — dat als het gaat om de tewerkstellingsvergunningen die worden afgegeven, dat onderscheid tussen
kansrijk en kansarm veel duidelijker wordt aangebracht,
wat deze motie ook zegt. We hebben het hier over Dublinclaimanten. We hebben het over mensen die, zoals we dat
noemen, op spoor 2 zitten. Ik zou graag van de minister
horen hoe hij bij bijvoorbeeld het afgeven van die tewerkstellingsvergunningen wat strakker dat onderscheid zou
kunnen maken tussen kansrijk, waar we gewoon de rechterlijke uitspraak in moeten volgen zodat die deel kunnen
nemen aan onze samenleving, en kansarm. Dus niet dat de
ene minister van Asiel en Migratie zegt "we vinden dat u
terug moet" en dat de andere minister vervolgens zegt: hier
hebt u een werkvergunning, gaat u maar aan het werk. Dat
is volgens mij niet wat we willen uitstralen.
Tot slot, voorzitter, een punt in het blokje overig ... Dat je
dan geen goede uitsmijter hebt, maar dat dat dan de interruptie is van de heer Vijlbrief.
De heer VijlbriefD66Als de heer Aartsen aan het einde is, toch even dit. Ik heb
al in mijn betoog aangegeven dat je die kraptes hebt en dat
je daar in je productiviteitsbeleid wat aan kunt doen. Ik weet
dat de heer Aartsen dit ook in het kader van arbeidsmigranten zelf naar voren heeft gehaald: de productie moet
omhoog. Hoe vindt hij nou zelf dat het kabinet het op dat
terrein doet? Ik hoorde code rood op die inkomens, maar
nu even op dit punt: is dit ook niet code rood? Hoe gaat het
eigenlijk met dat productiviteitsbeleid? Weinig extra investeringen, niet in Leven Lang Ontwikkelen, een afname van
de investeringen in onderwijs en innovatie. Hoe ziet hij dat?
De heer AartsenVVDGoede vraag. Ik zou willen oppassen met een nivellering
van de code rood. Maar inderdaad, economisch gezien is
arbeidsproductiviteit echt wel een issue in de westerse
wereld, ook in Nederland. Ik kijk daarom reikhalzend uit
naar de productiviteitsagenda van het kabinet in het voorjaar. Wij hebben als VVD heel bewust een motie ingediend
over een complete doorlichting van ons fiscale instrumentarium en ons subsidie-instrumentarium. Het kabinet zei
dat het dat eigenlijk alleen maar wil doen op het afremmen
van arbeidsmigratie. Ik heb gezegd: nee, kijk nou ook naar
hoe je die instrumenten kan inzetten in arbeidsproductiviteitsbevorderende maatregelen, want dat is niet alleen maar
voor arbeidsmigratie belangrijk maar ook voor de Nederlandse economie; en ook voor de arbeidsmarktkrapte is dat
heel erg belangrijk. Het ingewikkelde van die fiscaliteit is
bijvoorbeeld dat die op dit moment twee kanten op werkt;
dat die fiscaliteit de kant op werkt dat iets productieverhogend kan werken en je dus vervolgens alleen nog maar
meer arbeidsmigranten of arbeidskrachten nodig hebt,
terwijl je eigenlijk wil dat je het ombuigt naar productiviteitsvergroting. Dat soort discussies zou ik heel graag daarin
zien. Ik kijk reikhalzend uit naar de uitvoering van mijn
motie.
De heer VijlbriefD66Een mooi betoog van de heer Aartsen, en zo kennen we
hem. Maar toch even dit. Ik probeerde een andere vraag te
stellen, namelijk: hoe ziet hij dan in dit licht het huidige
kabinetsbeleid? Hij verwijst naar een agenda van het kabinet
die er weer gaat komen. Dit is een "agendakabinet" aan het
worden, geloof ik. Maar goed, dat doet er niet toe. Die komt
er dus. Maar hoe kijkt hij nou aan tegen de huidige ombuigingen op bijvoorbeeld dingen die het grote bedrijfsleven
ontzettend belangrijk vindt? Ik hoef ze allemaal niet te
noemen, want daar wordt vanavond — of misschien wel
morgenochtend — nog een heel debat over gevoerd. Maar
hoe kijkt hij nou tegen die bezuinigingen aan? Want dat zijn
het, hè.
De heer AartsenVVDDan herhaal ik mijn collega Martens. Dan gaan we weer
begrotingen door elkaar laten lopen. Zij heeft gisteren bij
de Onderwijsbegroting gezegd dat wij natuurlijk niet op de
tafel staan te dansen bij het horen van dat soort voorstellen.
Maar als we het terugbrengen naar de SZW-begroting, dan
ben ik wel blij dat deze minister heel duidelijk heeft gezegd:
"Het hoofdlijnenakkoord heeft tien hoofdonderwerpen.
Daarin mist de arbeidsmarktkrapte. Wij benoemen dat tot
lid a in het regeerprogramma." Dat laatste vind ik mooi
gevonden. Ik ben blij dat deze minister daar zijn nek voor
uitsteekt. Ik ben erg enthousiast over die agenda. Daarin
staan wat ons betreft vijf hele concrete lijnen. Die komt
ergens begin volgend jaar. Ik moet eerlijk zijn: het kabinet
zit nu vier, vijf maanden, geloof ik, dus het is logisch dat
we nog niet "overwalst" worden door allerlei beleidsplan-
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-13-12
nen. Maar als we twee, drie maanden geduld hebben, dan
zal dat ongetwijfeld gebeuren.
De heer VijlbriefD66Dit is een te open kans. We worden niet overwalst door
beleidsplannen? We hebben tot nu toe nog niks gekregen
van dit kabinet, behalve een begroting, die met heel veel
moeite door allerlei Kamers heen gaat. Dat is wat er is.
Verder hebben we wat agenda's gekregen.
De heer AartsenVVDZeker. Daarom blijf ik dit kabinet vanuit mijn hoedanigheid
als woordvoerder Sociale Zaken aanmoedigen om in ieder
geval met beleidsagenda's te komen ten aanzien van
"werken moet lonen". Dat zullen wij blijven doen, met alle
energie die in ons zit.
Dank.
Dank u wel. U heeft er één uur en zeven minuten gestaan.
Dank daarvoor. Dan gaan we luisteren naar mevrouw Inge
van Dijk van het CDA.
Mevrouw Inge van DijkCDAVoorzitter. Ik hoor ons hier vaak zeggen dat Nederland voor
grote uitdagingen staat. Minstens zo uitdagend is het formuleren van oplossingen met minder vage taal en meer
concreetheid. Het valt me als mederapporteur op dit dossier
weer op hoe we genoegen nemen met niet-concrete plannen. We weten niet wat dit kabinet daar precies mee wil
realiseren. Langs deze lijn wil ik het vandaag hebben over
de arbeidsmarkt, bestaanszekerheid en de problemen bij
het UWV.
Onze arbeidsmarkt is krap. De vergrijzing is groot. De
arbeidsproductiviteit staat onder druk. Als je dit constateert,
wil je duidelijk antwoord op de vraag: hoe krijgen we meer
mensen aan het werk? Hoe laten we mensen meer werken
om de krapte op de arbeidsmarkt tegen te gaan met minder
geld in de begroting en met plannen waarvan de meeste
niet concreet zijn, waardoor we geen idee hebben wat ze
gaan opleveren? Inmiddels hebben we de Agenda voor
werkend Nederland ontvangen. Die staat vol voornemens.
Die moet wat ons betreft, en volgens mij wat een groot deel
van de Kamer betreft, een stuk concreter.
Allereerst "werken moet lonen". SP, dit wordt een heel klein
stukje fiscaliteit, sorry. Het hangt natuurlijk vooral op de
herziening van het belasting- en toeslagenstelsel. Daarbij
wordt het grotendeels gefinancierd door middeninkomens,
terwijl we juist die groep meer willen laten overhouden. De
stapeling van inkomensafhankelijke regelingen is complex
en ondoorzichtig, en het bouwt de marginale druk zo op
dat het mensen onzeker maakt over waar ze recht op hebben en hoeveel ze overhouden. Ik heb de brief van de
minister gelezen over hoe we de discussie over de herzieningen moeten aanvliegen. Ik zou graag zien dat de minister
bij de eerste voorstellen concreet aangeeft wanneer werken
volgens het kabinet voldoende lonend is.
De tweede prioriteit is: hoe krijgen we meer mensen aan
het werk en hoe verhogen we de arbeidsproductiviteit? De
tijd van gemakkelijke oplossingen is voorbij. Er zal met
ambitie, maar ook met een warm hart voor mensen en
specifieke situaties, gekeken moeten worden naar oplossingen. Ik wil een paar punten belichten. Er moeten als eerste
betere oplossingen komen voor mensen met een afstand
tot de arbeidsmarkt. Die zijn nu te beperkt en versnipperd.
Daarom hebben we samen met de SP en meerdere anderen
een motie die oproept om ambitieus aan de slag te gaan
met sociaal ontwikkelbedrijven.
Dan het combineren van werk en zorg. Dat is niet alleen
een arbeidsvraagstuk, maar het is ook een stuk van het
antwoord op de vraag: hoe kunnen we met de realiteit van
de dubbele vergrijzing fatsoenlijk invulling geven aan het
zorgvraagstuk, waarbij zorgen voor elkaar er gewoon bij
hoort? Is het systeem van onze Duitse buren hierin misschien interessant? Zij hebben namelijk een soort urenbank
waarmee werknemers gedurende langere tijd extra uren
kunnen maken en opsparen, zodat ze die later kunnen
inzetten om de werk-privébalans beter te regelen zonder
inkomensterugval. Dat is niet eenvoudig, want het moet
passen bij arbeidsregelingen en het moet in goede
afstemming met werkgevers. Maar we moeten onze
oplossingsambitie gaan vergroten, want de zorguitdaging
waar we voor staan, is kolossaal.
Om de arbeidsproductiviteit te verhogen, is scholing key.
We moeten meer bewegen naar een skillsgerichte
arbeidsmarkt en een duurzame inzetbaarheid van mensen.
Wij zien daarvoor kansen in het herkennen van de waarde
van ook non-formeel onderwijs. Denk aan bedrijfsscholen
of brancheopleiders. Die zijn namelijk per definitie
arbeidsmarktrelevant. Is de minister bereid dit onderwijs
te erkennen binnen Leven Lang Ontwikkelen, zodat ze in
aanmerking kunnen komen voor subsidie?
Voorzitter. We hebben de negatieve reactie gelezen van de
Raad van State op de voorstellen over de aanpak van
schijnzelfstandigheid. De balans ontbreekt en er verandert
niks om "vast" aantrekkelijker te maken. Ook bij de invoering
van de verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering lopen
we compleet vast. Wij vragen ons af of we voldoende hebben nagedacht over de vraag of ons socialezekerheidsstelsel
nog voldoet aan een veranderende arbeidsmarkt waarin
steeds meer mensen als zzp'er of freelancer werken, of in
tijdelijke dienst werken. Kunnen we hier misschien iets leren
van onze Belgische buren? De VVD stipte dit ook al voorzichtig aan. Er stond gisteren nog een stukje over in De
Telegraaf. Zij hebben drie pijlers van sociale zekerheid, voor
werknemers, zelfstandigen en een bijstandsstelsel, gefinancierd door een bijdrage van alle werkenden en werkgevers,
waardoor risico's worden gespreid en het systeem betaalbaar blijft, eventueel aangevuld met een opt-out. Er is ook
een leuk instrument om nog wat bij te verdienen, namelijk
de flexijobs. Zo kunnen werknemers of bijvoorbeeld
gepensioneerden als zelfstandige een dag in de week een
extraatje bijverdienen zonder afdracht.
Om arbeidsparticipatie te vergroten is de beschikbaarheid
van kinderopvang enorm belangrijk. Wij vragen ons af of
de ingeslagen weg een succesverhaal gaat worden, omdat
het simpelweg ontbreekt aan voldoende mensen. Dus vraag
ik de staatssecretaris welke extra acties hij gaat ondernemen
om te voorkomen dat we overbeloven.
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-13-13
Voorzitter. Dan wil ik het hebben over bestaanszekerheid.
We weten dondersgoed dat bestaanszekerheid niet gegarandeerd kan worden door de overheid, omdat het bestaan
bestaansonzeker is en niet gefikst kan worden met koopkrachtplaatjes. Kijk naar de werkende armen. Het steekt ons
echt dat 23% van deze groep in armoede leeft, versus 6%
van de mensen die in de bijstand zitten, mensen die
ondanks dat ze soms slechter af zijn dan wanneer ze toch
werken, iedere dag op pad gaan. Er komt volgens de
minister een zorgvuldig onderzoek naar hoe dit kan en hoe
we dit kunnen verbeteren. Maar mag ik er ook van uitgaan
dat dit betekent dat we concrete oplossingen terug gaan
zien in de Voorjaarsnota?
Voorzitter. Hoe om te gaan met bestaansonzekerheid? Het
CDA gelooft niet in onbeperkt compenseren en reguleren.
En ja, het bestaansminimum is een belangrijk aspect, maar
tegelijkertijd ook één kant van de discussie. We moeten het
meer hebben over het in de kracht zetten van onze samenleving, door mensen zelf weerbaarder maken, ook financieel. We hebben daarom een actieplan gelanceerd om de
financiële weerbaarheid van mensen te vergroten. We
moeten niet alleen de symptomen oplossen, maar aan de
voorkant mensen helpen, door mensen inzicht en overzicht
te geven, door te vereenvoudigen, door het faciliteren en
opbouwen van buffers te beschermen en door laagdrempelig advies te bieden. Ik wil het plan straks graag aanbieden
aan de bewindspersonen, met het verzoek om een reactie.
Dan de problemen bij het UWV, de hersteloperatie die plaats
moet vinden omdat er fouten gemaakt zijn die mensen
raken die in de WIA of Wajong zitten. Juist het belangrijke
vangnet is nu een dwangbuis gebleken. In het vorige debat
over de problemen bij het UWV heb ik de minister verzocht
de hersteloperatie, waarvoor tussen de 300 en 500 fte's
nodig zijn, buiten het UWV te beleggen. Als ik het herstelvoorstel van het UWV lees, zie ik een parallelle werkelijkheid, waarin ze enerzijds een voorstel doen voor een hersteloperatie, terwijl ze in datzelfde voorstel aangeven dat
de organisatie tijd nodig heeft voor een essentiële cultuurverandering en dat de hersteloperatie grote gevolgen gaat
hebben voor de reguliere dienstverlening. Laten we eerlijk
zijn: die staat al zwaar onder druk.
Daarbovenop zeg ik: leer van de toeslagenaffaire, waarbij
de rechter onlangs oordeelde dat gedupeerden recht hebben op een onafhankelijk oordeel. Dus nogmaals mijn
oproep aan de minister, niet vanuit wantrouwen richting
het UWV maar ook ter bescherming van het UWV: richt
herstel buiten het UWV in, met vooraf een goed onderbouwde keuze voor of zo simpel mogelijk, of voor meer
individuele rechtvaardigheid, wat meer van de uitvoering
vraagt.
Voorzitter. Als ik de voorstellen van het UWV lees, word ik
er een beetje ongemakkelijk van, omdat twee belangrijke
punten van de Kamer uit het vorige debat er toch een beetje
in genegeerd worden, namelijk: bezwaar over terugvorderingen en de garantie dat nabetalingen worden uitgesloten
van naheffingen van belastingen en de invloed op toeslagen. Wij mogen mensen niet financieel in de problemen
brengen omdat wij zelf fouten hebben gemaakt.
Dank je wel, voorzitter. Dan wil ik heel graag ons mooie
plan aanbieden aan de beide bewindspersonen.
De bode neemt het in ontvangst en draagt het over aan de
bewindspersonen. Tot zover, dank u wel. Dan geef ik graag
het woord aan mevrouw Saris van Nieuw Sociaal Contract.
Ik stel vast dat we nog iets van drie kwartier zuivere
spreektijd te gaan hebben. Het woord is aan mevrouw Saris.
Mevrouw SarisNSCVoorzitter. Vandaag en morgen debatteren we over de
begroting Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Een bijzonder
moment om namens een nieuwe partij, Nieuw Sociaal
Contract, en met mijn bijna 150 dagen Kamerlidmaatschap
voor het eerst op dit onderwerp het woord te morgen voeren.
Voor Nieuw Sociaal Contract staan goed bestuur en
bestaanszekerheid ook bij deze begrotingsbehandeling
centraal. Wij vinden dat bij wet- en regelgeving, en in ons
handelen en doen, de mens weer centraal moet komen te
staan: eerst de mens, dan het systeem. Tijdens de Algemene
Politieke Beschouwingen hebben wij ons bestaanszekerheidsoffensief gepresenteerd. We zijn er positief over dat
de minister uitgebreid is ingegaan op dit offensief. Wij kijken
uit naar hoe hij de maatregelen de komende tijd verder gaat
uitwerken.
Voorzitter. Allereerst, de problemen bij het UWV. Deze
problemen zijn jarenlang onder het tapijt geveegd. Er zijn
problemen met uitkeringen voor arbeidsongeschiktheid,
die vaak totaal niet klopten, waardoor bijvoorbeeld zieke
mensen die recht hadden op een uitkering er geen kregen,
of te veel of te weinig kregen. Sinds het debat hierover in
oktober zijn er echter een aantal ontwikkelingen geweest.
Er zijn mogelijk ook grote fouten gemaakt bij de uitvoering
van de Wajong en er komt een zogeheten corrigeerorganisatie, die fouten met uitkeringen zal moeten herstellen.
Deze ontwikkelingen heeft de Kamer allemaal via de media
moeten vernemen in plaats van via een brief van de
minister. Kan de minister ingaan op de wenselijkheid hiervan? En hoe is hij voornemens de Kamer bij nieuwe ontwikkelingen zo snel mogelijk te informeren, dus eerst via een
brief en dan via de media? Wij zijn ook benieuwd hoe het
UWV de mensen gaat informeren.
Voorzitter. Vorige week ontvingen we het verbeterplan.
Hoewel uit de beantwoording van onze Kamervragen naar
voren kwam dat er in december duidelijkheid komt over de
totale omvang van de problematiek, geeft het verbeterplan
aan dat dit in afgezwakte vorm pas in het eerste kwartaal
van 2025 komt. In een eerder debat sprak ik over "het topje
van de ijsberg". Ik heb nog steeds het gevoel dat ik naar
het topje van de ijsberg kijk. Daarbij valt in het verbeterplan
op dat er sowieso weinig mogelijkheden zijn voor de mensen die het betreft in het vormgeven van de hersteloperatie,
terwijl er fundamentele keuzes gemaakt zullen worden. Dan
doel ik bijvoorbeeld op de fundamentele keuze om mogelijke fouten in medische en arbeidsdeskundige beoordelingen niet verder te onderzoeken. Nieuw Sociaal Contract
doet een dringend beroep om uiterste zorgvuldigheid te
betrachten bij de hersteloperatie: bezint eer ge begint.
Mensen moeten niet van de regen in de drup komen in het
kader van toeslagen, pensioenpremies enzovoorts. Mensen
zijn zeer wantrouwend ten opzichte van het UWV. Ik vraag
me oprecht af of het verstandig is dat het primaat van de
hersteloperatie bij het UWV komt te liggen. Graag een
reflectie van de minister.
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-13-14
De heer Van KentSPIk onderschrijf deze analyse van Nieuw Sociaal Contract. Is
Nieuw Sociaal Contract ook bereid om de minister op te
roepen om excuses te maken aan de groep getroffenen?
En is Nieuw Sociaal Contract ook bereid om de minister op
te roepen om barmhartig te zijn en om terughoudend te
zijn bij het terugvorderen van uitkeringen, maar ook bij het
afpakken van uitkeringen of het terugsnoeien van uitkeringen omdat het UWV fouten heeft gemaakt?
Mevrouw SarisNSCBij het Kamerdebat op 1 oktober heeft de fractie van Nieuw
Sociaal Contract een motie ingediend waarin om een plan
van aanpak is gevraagd aan de minister. In het plan van
aanpak zijn elementen opgenomen over te weinig of te veel
betaalde uitkeringen. Maar er is ook een oproep aan de
minister gedaan om ruiterlijk te erkennen dat er fouten zijn
gemaakt en dat er ook richting klokkenluiders wat gedaan
zou moeten worden. Die motie is bijna Kamerbreed
ondersteund, dus ik pass deze vraag door naar de minister;
hij kan daar straks antwoord op geven.
De heer Van KentSPDank. Maar vindt Nieuw Sociaal Contract het moreel wenselijk dat de minister die excuses maakt? En de tweede
vraag blijft ook staan: vindt Nieuw Sociaal Contract ook dat
deze minister terughoudend moet zijn, bijvoorbeeld bij het
afpakken van uitkeringen? Als het UWV straks in januari,
februari of maart opnieuw gaat kijken naar de beoordelingen die in het verleden hebben plaatsgevonden bij Wajong-
, WIA-, Ziektewet- en wellicht WW-uitkeringen en daarbij
wordt geconstateerd dat het UWV fouten heeft gemaakt,
vindt Nieuw Sociaal Contract dan dat mensen hun uitkering
niet moeten verliezen?
Mevrouw SarisNSCZoals ik net aangaf, hebben wij de motie gemaakt zoals die
is gemaakt. Daar hebben we die elementen in opgenomen.
Wij hebben onder andere de woorden "ruiterlijke erkenning"
genoemd. Wij hebben daarin ook opgenomen om een
bepaalde terughoudendheid te betrachten in de te veel
uitbetaalde uitkeringen. Daar heeft de minister toezeggingen
op gedaan. Het plan van aanpak is door bijna de hele Kamer
ondersteund, dus ik ga ervan uit dat de minister de wens
van de Kamer daarin meeneemt. Het gaat niet alleen om
mensen die te veel hebben ontvangen. Ik wil hier ook een
lans breken voor mensen die te weinig hebben ontvangen.
Ik heb begrepen dat het varieert van €1 tot €200 of €300 in
de maand. Dat is best een behoorlijke klap geld.
U continueert. U bent door uw interrupties heen, meneer
Van Kent. U heeft wel een antwoord gekregen. U continueert, mevrouw Saris.
Mevrouw SarisNSCIk luister maar naar de voorzitter.
Dat is altijd het beste.
Mevrouw SarisNSCDe voorzitter heeft mij net al terecht …
Niemand hoort u, meneer Van Kent, want uw microfoon
staat niet aan. Ik zal u even het woord geven. Dan kunt u
uw punt maken, zij het kort. Let op, wacht even, hier komt
u, meneer Van Kent.
De heer Van KentSPDank daarvoor. Ik heb niet gevraagd naar terugvorderingen
of nabetalingen. Ik heb gevraagd naar het verlies of het
terugsnoeien van uitkeringen.
Mevrouw SarisNSCIn mijn beleving hebben we daar in het plan van aanpak
ook wat over gezegd. In de motie hebben we aangegeven
dat als blijkt dat mensen een te hoge uitkering hebben
ontvangen die eigenlijk lager zou moeten zijn, er gekeken
moet worden naar een stapsgewijze afbouw. Volgens mij
heeft uw fractie die motie medeondersteund.
U continueert.
Mevrouw SarisNSCIk ga verder, voorzitter. In deze Kamer hebben we meermaals geconstateerd dat het arbeidsongeschiktheidsstelsel
te ingewikkeld is. Deze complexe wetgeving met hoge uitvoeringskosten verhult het probleem in plaats van het op
te lossen en het bevat ook de nodige hardheden. De
wachttijd voor een arbeidsongeschiktheidsuitkering is te
lang door een tekort aan verzekeringsartsen, waardoor
mensen voor lange tijd in onzekerheid zitten over waar ze
aan toe zijn. Het kan ook dat ze helemaal geen uitkering
krijgen door de hoge WIA-drempel. Ook durven mensen
door de lage vervolguitkering niet aan de slag te gaan,
omdat ze bang zijn hun uitkering te verliezen. De systematiek van loongerelateerde WGA-uitkeringen is zo complex
dat de meeste beoordeelden het gewoon niet begrijpen.
Mensen zijn zich vaak niet bewust van het deels tijdelijke
karakter van de loongerelateerde uitkering. Op deze manier
gaat ook de re-integratieprikkel verloren.
Dit najaar spreken we over de verdere uitwerking van het
arbeidsongeschiktheidsstelsel en de uitwerking van de
adviezen van OCTAS. In de recente Kamerbrief over de
hervormingsagenda inkomensondersteuning geeft de
minister aan dat het kabinet dit najaar komt met een uitwerking van verschillende scenario's. Nieuw Sociaal Contract
kijkt niet alleen met grote belangstelling uit naar de uitwerking van de scenario's, maar we zullen zelf ook met concrete
oplossingen en voorstellen komen. Dat bent u inmiddels
wel van ons gewend.
Voor Nieuw Sociaal Contract staat in ieder geval vast dat
de hardheden uit de WIA moeten worden aangepakt. Een
verlaging van de WIA-drempel zou hiervoor een goede stap
kunnen zijn. Al in 2011 heeft de ILO zich kritisch uitgelaten
over de ondergrens van 35% in de WIA, die mogelijk in
strijd is met internationale rechtsverdragen. Wij overwegen
een motie om de parlementair advocaat de WIA te laten
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-13-15
toetsen aan het arbeidsongeschiktheidsverdrag om ons
hierover definitief uitsluitsel te bieden.
Voorzitter. Een verlaging van de WIA-drempel is een
maatregel die gaat over de langere termijn. Hiervoor moet
de wet worden aangepast. Nieuw Sociaal Contract zou
graag zien dat er meer wordt ingezet op preventie. Hoe
voorkomen wij dat mensen arbeidsongeschikt worden? Als
mensen gedeeltelijk arbeidsongeschikt worden, hoe kunnen
we dan kijken naar hun talenten en naar wat ze wél kunnen?
Dat betekent dat we veel breder moeten kijken: eerst vanuit
de mens en daarna vanuit het systeem. Dit is niet alleen
voor de mens beter, maar ook voor de betaalbaarheid van
ons socialezekerheidsstelsel. In het regeerprogramma wordt
de re-integratie via het tweede spoor genoemd. Graag hoor
ik van de minister wanneer hij met de uitwerking van de
aangekondigde verbetering komt als onderdeel van het
arbeidsmarktpakket. Uit gegevens blijkt dat het aandeel
uitkeringsgerechtigden dat na scholing werk vindt, bijna
twee keer zo groot is als bij de gemiddelde groep. Hiervoor
is geen stelselwijziging nodig; binnen het huidige stelsel is
hier voldoende ruimte voor. Ik overweeg op dit punt een
motie.
Voorzitter. Ik zou ook graag aandacht willen besteden aan
het thema arbeidsmigratie. Nieuw Sociaal Contract blijft
een betere regulering van de uitzendsector en een keiharde
aanpak van malafide uitzendconstructies bepleiten. Binnen
de uitzendsector spelen er namelijk nog steeds veel problemen. Arbeidsmigranten worden uitgebuit, hun zorgverzekering wordt in sommige gevallen niet betaald door de
werkgever en ze worden uit hun kamer gezet als ze geen
baan meer hebben. De mensen en de samenleving zitten
dan met de gebakken peren. Het resultaat hiervan is dat
dakloze arbeidsmigranten een groeiend maatschappelijk
probleem zijn in Nederland. Gemeenten doen wat ze kunnen
op het gebied van opvang en er zijn succesvolle pilots, maar
de financiering daarvan stopt volgend jaar. Graag horen
wij van u, minister, wat u vanuit uw rol kunt doen aan deze
groeiende maatschappelijke problematiek.
Voorzitter, tot slot. Een belangrijk punt voor Nieuw Sociaal
Contract is het minimumjeugdloon voor 18-, 19- en 20-jarigen. Onderzoeken tonen aan dat het voor jongeren van 18
tot 21 steeds moeilijker wordt om het hoofd boven water
te houden. Om te voorkomen dat jongeren zich noodgedwongen in de schulden steken om in hun eerste levensbehoeften te voorzien en om zorg te dragen voor hun
bestaanszekerheid vinden wij dat het minimumjeugdloon
stapsgewijs omhoog zou moeten gaan. Dat stond ook in
ons verkiezingsprogramma. Daarom vragen wij aan de
minister de toezegging dat hij aan de slag gaat met de uitwerking van scenario's om het minimumjeugdloon stapsgewijs te verhogen. Anders overwegen wij een motie op
dit punt.
De laatste interruptie van de heer Ceder.
missie op te richten. Die motie is aangenomen en die
commissie is er ook gekomen, maar het lijkt alsof de
resultaten in de koelkast zijn gezet en niemand er meer naar
kijkt. Ik heb hier al meerdere interrupties over gepleegd.
Een aantal jaar geleden — toen zat ik al in de Kamer —
hebben we met z'n allen geconstateerd dat het belangrijk
is om te weten wanneer er sprake is van bestaanszekerheid.
Dat is ook voor NSC een belangrijk verkiezingsthema
geweest. In uw betoog over de begroting heb ik u daar niet
over horen spreken. Dan vraag ik mij toch af … Ik snap dat
er keuzes zijn gemaakt, maar kunnen we nog iets van NSC
verwachten als het gaat om het sociaal minimum …
Ja.
De heer CederChristenUniePunt.
Vraagteken.
Mevrouw SarisNSCJa, vraagteken. Nieuw Sociaal Contract — u refereerde er
al aan — heeft in de persoon van de heer Omtzigt enorm
gepleit voor de Commissie sociaal minimum. Dat blijft voor
de fractie van Nieuw Sociaal Contract een heel belangrijk
punt in het kader van bestaanszekerheid. Voor onze fractie
is het ook van belang dat wij in de breedte gaan kijken. Ik
denk dat de minister de adviezen van de Commissie sociaal
minimum op een goede manier zal betrekken bij de aanpak
zoals hij die voor ogen heeft.
De heer DassenVoltIk hoorde NSC zojuist, terecht, pleiten voor het verhogen
van het jeugdminimumloon. Er wordt ook aangegeven dat
dat erg belangrijk is. Wij hebben daar met Volt de afgelopen
tijd meerdere keren voorstellen voor ingediend. Die zijn tot
op heden allemaal weggestemd door deze coalitie. Mijn
vraag aan NSC is de volgende. Kijk naar Duitsland, Frankrijk
en Luxemburg. Daar hebben ze geen minimumjeugdloon.
In België zit het op 80%. Als je dat ziet, welke concrete
maatregelen moet de minister volgens NSC dan op dit
moment concreet nemen om een eerste goede stap te zetten
naar het jeugdminimumloon?
Mevrouw SarisNSCDe fractie van Nieuw Sociaal Contract heeft daar wel ideeën
over. Laat ik helder zijn: de fractie is niet voor de afschaffing
van het wettelijk minimumjeugdloon. Dat heb ik bij het
debat over de implementatie van de EU-richtlijn ook aangegeven. Wij zouden stapsgewijs richting 21 jaar mooie verhogingen van het minimumloon willen hebben.
De heer CederChristenUnieDie gebruik ik graag op dit punt. Er wordt verwezen naar
het minimumjeugdloon. Dat is belangrijk, maar wat misschien nog veel groter is en nog veel meer mensen raakt,
is het sociaal minimum. Het is NSC geweest dat per motie
het initiatief heeft genomen voor het verzoek om een com-
De heer DassenVoltIk zou dat toch wel graag iets concreter willen maken. We
hebben daar al verschillende voorstellen voor gedaan. Een
van de voorstellen was: 18-jarigen naar 70%, 19-jarigen
naar 80% en 20-jarigen naar 90%. Dat heeft de cao van de
horeca bijvoorbeeld zelf al geïmplementeerd, omdat men
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-13-16
dat op dit moment rechtvaardig vindt. Volgens mij is dat
een goede eerste stap, ook als je kijkt naar het historisch
perspectief. Toen het werd ingevoerd, was het zo dat 18jarigen op 65% zaten, terwijl dat nu een stuk lager is. Is NSC
het met mij eens dat dat een goede eerste stap zou zijn
waarmee we de minister op pad zouden moeten sturen?
Mevrouw SarisNSCDe fractie van NSC vindt het een mooie gedachte om mee
te nemen in de doorontwikkeling van het jeugdminimumloon. Ik ben het met u eens. In de horeca staat het al in de
cao. In de zorg zie je ook dat 18-, 19- en 20-jarigen meer
verdienen dan het minimumloon. Op een heleboel plekken
wordt het jeugdminimumloon al automatisch verhoogd.
Prima, dank u wel.
Mevrouw SarisNSCDan wil ik nog één zin uitspreken in de laatste minuut die
mij rest. Tot zover mijn bijdrage aan het debat over de
begroting van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Negen
minuten tijd om over 115 miljard te spreken. Dat was mijn
bijdrage.
Maar u heeft het opgerekt tot zestien minuten. Dat scheelt
weer een beetje. Dan gaan we luisteren naar mevrouw
Rikkers van de fractie BBB. O, mevrouw Welzijn ook nog.
Neem me niet kwalijk.
Mevrouw WelzijnNSCDank u wel, voorzitter. Ik houd het kort, want ik heb maar
vier minuten. Ik wil iets zeggen over het systeemherstel,
de polisadministratie, het sociaal minimum, buy now, pay
later, armoede en als ik tijd over heb iets over het ESF. Als
ik geen tijd over heb, gunt iemand mij misschien een
interruptie.
Liever niet.
Mevrouw WelzijnNSCVoorzitter. De begroting van SZW is van groot belang voor
het focuspunt van NSC: bestaanszekerheid. Het eerste dat
mij opviel, was dat deze begroting eigenlijk heel hardnekkige stelselproblemen blootlegt. Zo worden de terugvorderingen als gevolg van fouten in de kinderopvangtoeslag en
het kindgebonden budget simpelweg ingeprijsd. Dat levert
een inkomst op van 2,5 miljard tegenover een uitgave van
15 miljard op deze twee posten. Een foutmarge van 16%.
Dat wordt als een gegeven beschouwd. Mijn eerste vraag
aan de bewindspersoon is: hoe kijkt hij hier zelf tegenaan
en wanneer kunnen we deze vicieuze cirkel van inefficiëntie
en onzekerheid doorbreken?
Een deel van de oplossing lijkt voor de hand te liggen:
gebruikmaken van de actuele inkomensgegevens uit de
polisadministratie om toeslagen gedurende het jaar bij te
stellen. Hiermee kunnen grote terugvorderingen worden
voorkomen. Kan de minister ingaan op de wijze waarop de
resultaten van de huidige proef met ambtshalve wijzigingen
begin 2025 worden meegenomen in de beleidsvorming?
Hoe kan de regering de beperkingen van de polisadministratie adresseren om deze beter in te zetten voor een eerlijker
en efficiënter toeslagensysteem, waarbij automatisch
gegevens gedeeld kunnen worden?
Een structurele oplossing die mijn fractie steunt, is de
vaststelling van een adequaat sociaal minimum. Mijn vraag
is: wanneer kunnen we hierover een concreet tijdpad verwachten van de regering? Daarnaast moet het sociaal
minimum wat mijn fractie betreft zo worden vastgesteld
dat werken loont, zowel voor mensen met als zonder een
arbeidsbeperking. Daarom de vraag: hoe kan de minister
of de staatssecretaris ervoor zorgen dat de banenafspraak
beter wordt ingezet als vangnet? Want dan ben je bezig, je
probeert eruit te komen, naar een betaalde baan te gaan
en dan lukt het even niet en val je terug, zonder dat daar
een goed vangnet voor is.
Voorzitter. Exemplarisch voor de systeemproblemen is de
"buy now, pay later"-problematiek. Kwetsbare huishoudens
stappen hierin vanwege acute financiële nood, terwijl het
vaak leidt tot problematische schulden. Mijn vraag is:
waarom geldt hier geen zorgplicht en waarom geldt er geen
BKR-toets voor dit soort diensten? Mijn fractie wil heel
graag dat die worden verplicht. Daarnaast vraag ik de
minister, of de staatssecretaris, hoe hij er snel voor kan
zorgen dat vroegtijdige detectie van schuldenproblemen
en laagdrempelige hulpverlening gegarandeerd blijven,
bijvoorbeeld ook in een ravijnjaar.
Voorzitter. Ook heb ik de volgende vraag. Hoeveel mensen
leven, as we speak, onder de armoedegrens? Mijn fractie
vermoedt dat hier problematiek ligt die mogelijk nog aan
het oog onttrokken is. Noem het "verborgen armoede".
Als laatste de transparantie over het ESF+. Dat scheelt weer
een interruptie. Wij zijn blij dat mensen erop vooruitgaan
en dat er wordt ingezet op werk en bestaanszekerheid. Maar
ik heb een vraag over de 413 miljoen euro uit het ESF+. Dit
bedrag kan ik niet goed volgen en daardoor kan ik mijn
controletaak niet goed uitvoeren. Kan de minister verduidelijken hoe dit bedrag is opgenomen en hoe de Kamer dit
bedrag kan volgen, zodat wij daarop ook controle kunnen
uitoefenen?
Voorzitter. Ik trok even een sprint, maar dat komt omdat ik
niet weet wat ik toegezegd ga krijgen en wat mogelijk nog
als motie door mij ingebracht zal worden in tweede termijn.
Dank u wel, voorzitter.
Mevrouw LahlahGroenLinks-PvdAIk hoorde de oproep van mevrouw Welzijn over een interruptie. Misschien is dit niet op het onderwerp dat ze wil,
maar daar kom ik graag aan tegemoet. Vorige week, tijdens
de begroting van Justitie en Veiligheid, ontstond in deze
Kamer verwarring over de envelop Groepen in de knel. Is
het nu wel een NSC-potje? Is het nu geen NSC-potje? Los
daarvan zou ik graag willen weten of mevrouw Welzijn het
met mij eens is dat die envelop met middelen direct, dus
rechtstreeks, tegemoet moet komen aan groepen in de knel.
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-13-17
Mevrouw WelzijnNSCVoor zover ik weet, zitten alle bedragen in de begroting en
wordt toegelicht waarvoor ze worden ingezet. Wij hebben
in het commissiedebat over armoede en schulden ook dit
interruptiedebatje gehad. Daarom zeg ik nu hetzelfde als ik
toen ook tegen mevrouw Lahlah zei. Wij staan als NSC
achter alles wat helpt op het gebied van armoede en
schulden, of dat nou rechtstreeks vanuit SZW is of vanuit
JenV, als dat gevoeld wordt in de portemonnee van de
mensen die deze problematiek ervaren.
Uw laatste interruptie, mevrouw Lahlah.
Mevrouw LahlahGroenLinks-PvdAIk concludeer dat dat een "nee" is. Een deel gaat namelijk
ook naar administratieve kosten, maar dat terzijde.
Dan nu de belofte van NSC over bestaanszekerheid, zeker
waar het gaat over arbeidsongeschiktheid. Ik hoorde
mevrouw Welzijn daar iets over opmerken. Eerst is in de
formatie vergeten daar geld voor te reserveren wat betreft
arbeidsongeschiktheid. Vervolgens werd er geld geroofd
uit die envelop voor de middenklasse. Wat er dan nog over
is voor arbeidsongeschiktheid in die groep kan toch nooit
voldoende zijn? Graag een reflectie hierop van mevrouw
Welzijn.
Mevrouw WelzijnNSCIk ben binnen mijn fractie niet de woordvoerder op dit
onderwerp, dus ik vind het lastig om u daarop een puntig
antwoord te geven. Maar misschien kan mevrouw Saris er
op de een of andere manier voor zorgen dat wij dit met u
delen.
Dank u wel. Dan gaan we luisteren naar mevrouw Rikkers.
Sorry, we gaan luisteren naar de heer Van Kent. Waarom
wil ik toch de hele tijd mevrouw Rikkers het woord geven?
We gaan met heel veel plezier luisteren naar de heer Van
Kent. Het woord is aan u.
De heer Van KentSPDank, voorzitter. Ik was vorige week in Pekela. Dat is een
gemeente met een SP-wethouder, Ellen van Klaveren. Die
wethouder heeft besloten dat we eerst al onze uitkeringsgerechtigden eens gaan leren kennen. Er zijn ambtenaren bij
mensen thuis geweest. Er zijn mensen uitgenodigd voor
een gesprek, om eerst eens iets te brengen, om eerst te
kijken naar de volgende zaken. Zijn er schulden? Moeten
we zaken voor mensen aanvragen? Zijn er regelingen
waarop mensen nog geen aanspraak maken terwijl ze daar
wel recht op hebben? Zijn de fietsjes van de kinderen die
naar school moeten in orde enzovoort enzovoort? Vervolgens is aan het einde van die afspraak de vraag gesteld:
mogen we over drie maanden nog even contact met u
hebben? Na die drie maanden is dat contact er geweest.
Van de 500 uitkeringsgerechtigden zijn 200 mensen aan het
werk gegaan. Die levens zijn veranderd. De samenleving
in Pekela is daardoor ook veranderd. Die gezinnen zijn veranderd. Hetzelfde doet onze wethouder Sunita Biharie in
Apeldoorn. Zij gaat daar letterlijk met ambtenaren langs de
deur. Die ambtenaren zitten niet meer achter het bureau.
Ik ben ook met ze mee geweest. Er wordt gewoon random
huis aan huis aangebeld. Ter plekke kunnen voorzieningen
worden aangevraagd. Ter plekke kunnen inkomensregelingen worden aangevraagd en meldingen worden gedaan
over de staat van de woning, de openbare ruimte en noem
maar op. Daar worden problemen direct aan de deur
opgelost in plaats van dat er gewacht wordt tot mensen
zich melden, waardoor heel veel mensen niet krijgen waar
ze recht op hebben. Dat kost extra geld. In die gemeente
wordt de keuze gemaakt om dat extra geld ook daarvoor
uit te trekken. Het zou toch, vraag ik de staatssecretaris,
normaal moeten zijn dat voor alle mensen in Nederland
geldt dat de overheid dicht bij hen aanwezig is? Ziet de
staatssecretaris ook dat dit op langere termijn een hele
grote besparing is? Zou je dit ook vanuit een economische
benadering moeten waarderen? Ziet de staatssecretaris
ook dat het gemeenten financieel mogelijk moet worden
gemaakt om op deze manieren te werken — want het
gebeurt ook in heel veel andere gemeenten; daar ben ik me
van bewust — om ervoor te zorgen dat iedereen in Nederland kan rekenen op de lokale overheid zo dichtbij, zodat
die situaties kunnen worden opgelost?
Voorzitter. Wat zij ook doen, is extra plekken betalen, bijvoorbeeld beschutte werkplekken bij de sociaal ontwikkelbedrijven, de sociale werkvoorziening, plekken waar mensen
direct zinvol werk kunnen doen, waarbij ze ook een inkomen
hebben in plaats van een uitkering, loon hebben in plaats
van een uitkering. Een plek waar op dit moment tienduizenden mensen op wachten, die thuis zijn terwijl ze kunnen en
willen werken, en die bij deze arbeidsmarktkrapte, door het
dichtzetten van de instroom in de sociale werkvoorziening
in het verleden door Klijnsma, op dit moment geen plek
hebben om te werken. De FNV heeft een plan gemaakt,
Recht op werk of begeleiding, om 40.000 banen te realiseren
tussen nu en 2030. Dit plan gaat uit van een bundeling van
de uitkeringen die nu richting gemeenten gaan voor begeleiding en voor dit soort beschutte werkplekken, maar het
houdt ook rekening met het feit dat als je mensen aan het
werk helpt, dat ook uitkeringen scheelt en dat het aan de
andere kant voor de rijksoverheid ook een bezuiniging is.
Ik zou dit graag via de bode aan de staatssecretaris willen
overhandigen, met de vraag om daar in tweede termijn op
terug te komen.
Voorzitter. Over de WIA en de Wajong hebben we het net
al in verschillende interruptiedebatten gehad, maar ik zou
de minister toch echt indringend nogmaals willen vragen
om excuses te maken, om verantwoordelijkheid te nemen
voor wat er bij het UWV is misgegaan, voor de onzekerheid
en angst waarin mensen op dit moment leven. Ik wil de
minister ook vragen om hier met warmte en met het besef
dat dit echt voor hele grote onrust bij mensen zorgt dat het
nog maanden gaat duren, aan te geven: "Wij gaan niet
zomaar van u geld of uitkeringen afpakken. Sterker nog,
wij gaan ervoor zorgen dat als het UWV fouten heeft
gemaakt, u het voordeel van de twijfel krijgt. Op het
moment dat u niet had kunnen weten dat u geen recht had
of minder recht had op een uitkering, dan gaan we kijken
of we die uitkering in stand kunnen laten." Ik zou de minister
willen oproepen en uitdagen om te kijken hoe hij in zijn
woorden mensen die debat misschien volgen, gerust kan
stellen dat ze ook met de kerstdagen die gaan volgen niet
in grote onrust hoeven blijven leven.
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-13-18
Horizon Flexcraft is een uitzendbureau waar ontslag op
staande voet eerder regel is dan uitzondering. Duizenden
mensen zijn daar op staande voet ontslagen, soms zonder
dat ze het zelf wisten, en daarna ook weer aangenomen. Er
zijn krankzinnige zaken gebeurd. We hebben daar Kamervragen over gesteld, ook überhaupt over ontslag op staande
voet, waarvan op grote schaal door uitzendbureaus misbruik
wordt gemaakt. Mensen worden daardoor ook dakloos,
want je staat van het ene op het andere moment op straat,
zonder huisvesting en zonder inkomen, zonder nabetaling,
zonder WW-rechten, helemaal niets. Ik wil de minister het
volgende vragen, want in antwoord op de Kamervragen
die de SP heeft gesteld, zegt de minister eigenlijk niks te
kunnen. De Belastingdienst kan niks. De inspectie kan niks.
"Ik ga me beraden." De Kamervragen zijn al een tijdje terug beantwoord. Ik wil graag weten
wat eruit die beraadslaging is gekomen en wat er nu gaat
gebeuren, want dit kan toch niet? Dit moet toch direct
gestopt worden? Ik begrijp niet waarom dat nog niet
gebeurt. Is dit reden voor de minister om al sneller met een
uitzendverbod te komen, zodat je bijvoorbeeld in de vleessector geen enkele uitzendkracht meer mag inschakelen?
Zijn er andere sectoren die de minister nu al op het oog
heeft? Is deze ontwikkeling rond het ontslag op staande
voet, die nu naar buiten komt, voor de minister ook reden
om dat verbod sneller in die sectoren in te voeren?
Voorzitter. We waren in de Botlek, hier bij Rotterdam. Als
je in het verleden daar met vrachtwagenchauffeurs sprak,
dan kwamen ze uit Roemenië, Bulgarije en Polen. Als je
daar nu met chauffeurs gaat spreken, zeker op de onbewaakte parkeerplekken, dan kom je vrachtwagens tegen
met witte kentekenplaten uit Letland en Polen. Daar zitten
mensen in die uit Moldavië, Kazachstan, Wit-Rusland of
van nog verder weg komen, via een valse detacheringsconstructie op contract staan in bijvoorbeeld Letland of Polen
en worden doorgedetacheerd naar Nederland. Ik weet dat
de minister hiervan op de hoogte is, maar ik begrijp werkelijk waar niet waarom die vrachtwagens nu, terwijl we het
er hier over hebben, daar nog staan. Die vrachtwagens
blijven ook in Nederland. Die gaan helemaal nooit naar
Letland of naar Polen. Mensen worden hierheen gevlogen
of met busjes vervoerd om hier acht weken en soms
maandenlang in die vrachtwagens te wonen, alle regels te
overtreden — het mag niet, het is illegaal en dat weten we
allemaal — om vervolgens te maken te krijgen met een
handhaving die er niet is. We hebben er hier vaker over
gehad, maar er wordt nog steeds niet ingegrepen. Ik begrijp
dat niet. Het zijn onmenselijke situaties. Mijn vraag aan de
minister is wanneer hier eindelijk wordt ingegrepen. Wanneer wordt er gehandhaafd? Er zijn al meer dan 80.000
mensen van buiten Europa die via dit soort constructies in
Nederland werken, die kwetsbaar zijn en worden uitgebuit.
Ik roep de minister op om daar werk van te maken.
Eerder is ook de bezuiniging op de WW al genoemd. Een
werknemer in Nederland moet 24 jaar werken voor 2 jaar
WW-recht. Als je je hele werkzame leven hebt gewerkt —
stel, je werkt bij Blokker en je hebt in je hele werkzame leven
dat WW-recht opgebouwd van twee jaar — dan zeggen de
PVV, de BBB, de VVD en Nieuw Sociaal Contract: we gaan
zes maanden van u afpakken. Gaat dat nou echt door, vraag
ik de minister. Is dat nou bestaanszekerheid? Is dat nou
respect hebben voor mensen die een hele lange tijd in
Nederland hebben gewerkt, onze economie hebben laten
groeien? Is dat nou de manier waarop je met mensen
omgaat, zeker als je zelf ... Want vergeet niet, iedereen die
hier zit hoeft niet 24 jaar te werken voor 2 jaar recht op
wachtgeld; je hoeft maar 2 jaar te werken. Die werknemers
moeten dus 22 jaar langer werken voor die 2 jaar sociale
zekerheid. Het zijn juist deze mensen hier die dat van
werknemers af willen pakken. Het is een schande. Ik roep
de minister op om dat niet te doen.
Tot slot wil ik de minister vragen of hij de afgelopen tijd
last heeft gehad van gewetenswroegingen en of deze
minister de afgelopen tijd met de staatssecretaris naast
hem, die zich blijkbaar thuis voelt in het VVD-kamp, net als
andere partijgenoten heeft overwogen om op te stappen.
Dank u wel, voorzitter.
U bedankt. Zoals reeds aangekondigd: mevrouw Rikkers,
BBB.
Mevrouw Rikkers-OosterkampBBBDank u wel, voorzitter. In de begroting staat: wie kan werken, moet dat ook doen. Daar is BBB het hartgrondig mee
eens. Maar er is een hele grote groep mensen die heel graag
wil werken en dat toch niet kan doen. Die staan aan de zijlijn. Dat zijn mensen met een ziekte of een beperking. We
slagen er maar niet in om onze regels zo te maken dat deze
mensen ook naar vermogen mee kunnen doen. We laten
een hoop arbeidspotentieel liggen. Maar wat nog veel
belangrijker is: we laten deze mensen, die echt heel graag
mee willen doen, in de steek. Deze mensen willen echt heel
graag, maar die kunnen dus niet. Veel kleine werkgevers
willen hieraan bijdragen, maar we hebben de regels zo
complex gemaakt dat er heel veel werkgevers afhaken. Ik
wil graag de minister vragen: hoe kunnen we deze werkgevers ondersteunen om deze mensen in dienst te nemen en
te houden? We bedoelen niet per se met extra geld, maar
met begeleiding om dit te regelen.
Voorzitter. De overheid heeft een doelstelling van de Wet
banenafspraak niet gehaald. In 2023 zijn 11.634 banen
gerealiseerd terwijl het doel 25.000 banen was. Kan de
minister uitleggen hoe dit komt?
Voorzitter. Er is een groep mensen die valt onder de Participatiewet maar die vanwege arbeidsongeschiktheid nooit
de mogelijkheid zal hebben om volledig een eigen inkomen
te krijgen. Deze mensen zijn eigenlijk niet op hun plaats in
deze Participatiewet. Ziet de minister mogelijkheden om
de Participatiewet voor deze mensen aan te passen?
Voorzitter. Dan wil ik heel graag naar de positie van de
middengroepen. De middenklasse staat onder druk. Dat
heeft niet alleen te maken met inkomen, maar met alles bij
elkaar en ook met uitgaven die stijgen. Denk aan zorgpremies, huurlasten, energie enzovoort. Dit kabinet spreekt
vooral over lastenverlichting, maar doet dat vanuit de
inkomstenkant. Het is ook van belang dat de minister goede
afspraken maakt met collega-bewindspersonen om de uitgaven binnen de perken te houden. Welke afspraken zijn
hierover gemaakt binnen het kabinet?
Voorzitter. Ik wil de minister graag verzoeken om een wettelijke basis te regelen voor een schuldenpauze. Dit gebeurt
nu al heel regelmatig, maar lang niet alle schuldeisers
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-13-19
werken hieraan mee. Het is belangrijk om een landelijke
pauzeknop te hebben, want die geeft ruimte aan de
schuldhulpverlener en biedt de kans om een nieuw traject
te starten en te laten slagen. Graag een reactie van de
minister.
Voorzitter. BBB vindt nog steeds dat zzp'ers veel te negatief
benaderd worden. Ondanks mijn motie, die Kamerbreed is
aangenomen, is het nog steeds niet duidelijk wat een zzp'er
moet doen om te laten zien dat die ondernemer is, een
ondernemer die in enorm veel sectoren onmisbaar is. Er
wordt nog steeds geredeneerd vanuit de opdrachtgever,
maar de zzp'er wordt steeds weer over het hoofd gezien.
Ondanks de toezeggingen dat de zzp'er vaker gevraagd
wordt voor overleggen die over hem gaan, zien we steeds
dat opdrachtgevers en vakbonden aan tafel zitten en die
zzp'er nog steeds zelf niet. Graag hoor ik hoe de minister
serieus uitvoering gaat geven aan mijn Kamerbreed aangenomen motie.
Voorzitter. Dan wil ik het nog graag hebben over de WIA.
Ik heb maar vijf minuten, dus eigenlijk heb ik gewoon veel
te weinig tijd om het bij deze begroting hierover te hebben.
Uhm …
allemaal mogen houden — dat geldt ook voor de toekomst
— want het is wel gemeenschapsgeld. Daar moeten we
echt heel goed naar kijken, maar dit wil ik echt heel graag
op een later moment doen.
Mevrouw SarisNSCMevrouw Rikkers was al bij de WIA en ik zat nog bij de
schijnzelfstandigheid. Mijn vraag aan mevrouw Rikkers is
waar precies haar zorgen zitten als het gaat om schijnzelfstandigheid.
Mevrouw Rikkers-OosterkampBBBHet is niet zozeer dat wij zorgen hebben over die schijnzelfstandigheid. Fraude moeten we aanpakken, misbruik moeten we aanpakken. Daar zijn we heel duidelijk in. We zien
alleen dat het nu best wel overhaast gebeurt en dat heel
veel sectoren die mensen niet meer willen inhuren. Dan
heb ik het niet alleen over de zorg, zoals de gehandicaptenzorg; de mensen zijn daar onmisbaar. Ik heb het ook over
mediabedrijven, cameramensen en journalisten. We hebben
echt heel veel zzp'ers nodig. Ze zijn geen schijnzelfstandigen
— dat kader is echt heel anders — maar ze weten het niet
en hun opdrachtgevers durven de mensen niet meer in te
huren. Daar zit onze zorg.
U zat midden in een redenatie, dus maak die even af, zou
ik zeggen.
Prima. U continueert. Of was u klaar?
Mevrouw Rikkers-OosterkampBBBOké. Ik wil graag dat we daar een apart debat over voeren,
zodat we het goed kunnen bespreken met z'n allen.
Mevrouw Rikkers-OosterkampBBBIk was klaar, voorzitter. En ik heb tijd over! Knap, hè?
Oké. Dus niet nu, zegt u eigenlijk.
U heeft 1 minuut 15 over! Anderen hebben interrupties
nodig voor extra tijd, maar u heeft nog 1 minuut 15 over.
Maar des te beter.
Mevrouw Rikkers-OosterkampBBBJuist.
Ik geef graag het woord aan de heer Ergin van de fractie
van DENK.
Mevrouw Inge van DijkCDAIk zou heel graag hebben dat mevrouw Rikkers er toch iets
meer over vertelt.
Maar mevrouw Rikkers zei dat ze daar graag een ander
debat over wil.
Mevrouw Rikkers-OosterkampBBBIk wil het wel heel kort toelichten. Ik zal het heel kort doen,
want u wilt ook heel graag naar de volgende spreker,
voorzitter.
Voor BBB is het belangrijk dat we geen overhaaste stappen
zetten. Wij vinden echt dat deze mensen goed geholpen
moeten worden en dat er een heel goed onderzoek moet
komen. Bij mensen die onterecht te veel geld hebben
gekregen, moeten we dat niet terugvorderen. Daarmee
zeggen we niet dat mensen die nu te veel geld krijgen dat
De heer ErginDENKVoorzitter, dank u wel. Afgelopen maandag hebben we een
WGO Integratie gehad. Daarin hebben we stevige discussies
gevoerd. Democratie gaat op basis van de meerderheid.
Wij zullen de "staatssecretaris van uitsluiting", Nobel, politiek hinderlijk volgen; niet persoonlijk maar politiek. Wij
hebben namelijk geen vertrouwen in zijn agenda en al
helemaal niet in zijn visie op de samenleving.
Voorzitter. Wilders en deze coalitie beloofden ons dat de
zon weer zou gaan schijnen in Nederland. De Nederlanders
zouden het echt in hun portemonnee gaan voelen. Ze zouden het merken. Na Prinsjesdag weten we dat dit kabinet
de Nederlanders vooralsnog afscheept met kruimels. We
praten over koopkrachtverbeteringen van slechts enkele
euro's, maar de schade die mensen hebben opgelopen,
wordt bij lange na niet ingehaald. De minnen zijn daarentegen fors. De hardste klappen vielen bij de zzp'ers, de zelfstandigen. Stellen met kinderen gaan er soms maandelijks
€100 op achteruit. Uitwonende studenten gaan er 6,6% op
achteruit, wat neerkomt op €113 per maand. Het dondert,
het stormt en na deze regen komt er ook geen zonneschijn.
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-13-20
Wilders heeft met zijn PVV alle beloftes door de shredder
gehaald. In plaats van afschaffing van het eigen risico kregen we een halfbakken compromis. In plaats van dalen
gaan de huren stijgen. In plaats van goedkoper wordt de
benzine in 2026 duurder. De koopkracht is het grootste
slachtoffer van de plannen op bestaanszekerheid. Vooralsnog moeten we het doen met de conclusie dat de armoede
is gedaald omdat er een andere definitie van armoede wordt
gehanteerd. Wat gaat de nieuwe definitie van armoede
doen met de armoededoelstelling van het kabinet? Graag
een reactie. Wanneer gaan we de plannen zien om structureel iets te doen aan het toeslagen- en belastingsysteem
om het makkelijker te maken voor onze burgers? Wanneer
gaan we een invulling krijgen van het geld dat beschikbaar
is voor de groepen in de knel?
Voorzitter. In plaats van met de portemonnee lijkt dit kabinet
zich liever bezig te houden met migratie. Het is terecht dat
we vaart maken met het aanpakken van de misstanden in
de arbeidsmigratiesector. Welke stappen gaat de regering
hiertoe op korte termijn nemen? Hoe wordt het rapport van
Roemer uitgevoerd, zeker ook in het licht van het uitstel
van de Wtta? Ook hierop zou ik graag een reactie van het
kabinet willen.
De regering wil de instroom van arbeidsmigranten verminderen met een bandbreedte, maar zonder alternatieven
schaadt dit sectoren die al met enorme personeelstekorten
kampen. Denk aan de zorg, de landbouw, de bouw en de
logistiek. Dit voornemen leidt niet alleen tot een kleinere
economie, maar raakt ook de portemonnee van de gewone
Nederlander. Hoe gaat de regering ervoor zorgen dat de
boodschappen niet duurder worden en de cruciale sectoren
niet gaan instorten omdat het kabinet onbezonnen inzet op
het beperken van arbeidsmigratie? Het eerlijke verhaal
ontbreekt hier volledig.
Dan ga ik door met de arbeidsmarkt. Nog steeds komt het
voor dat Nederlanders geen baan kunnen vinden omdat ze
worden geweigerd op basis van hun afkomst. Het komt nog
steeds voor dat een dame met een hoofddoek niet wordt
uitgenodigd voor een sollicitatiegesprek en een dame zonder hoofddoek wel of dat werkgevers selecteren op basis
van huidskleur. Dat is allemaal arbeidsdiscriminatie. Het is
allemaal fout en het moet allemaal keihard aangepakt
worden. Dat begint met het voeren van integraal beleid
tegen arbeidsdiscriminatie. Op dit moment is er het Actieplan arbeidsmarktdiscriminatie, maar dat loopt in het jaar
2025 af. Het is belangrijk om blijvend aandacht te hebben
voor en te blijven investeren in het tegengaan van
arbeidsmarktdiscriminatie. We moeten niet verslappen. We
moeten het juist versterken. Ik zou aan de regering willen
vragen wanneer er duidelijkheid komt over het eventueel
verlengen van dit actieplan. Of denkt de regering dat alle
problemen als het gaat om arbeidsmarktdiscriminatie op
1 januari 2026 zijn verholpen? Ik ben daarbij ook benieuwd
hoe de regering aan de slag wil gaan met effectieve maatregelen om arbeidsmarktdiscriminatie aan te pakken. Welke
handreikingen zijn er al en welke zullen nog worden
gemaakt?
Voorzitter, tot slot. Mijn fractie is op dit moment bezig met
een aangepaste versie van de Wet gelijke kansen bij werving
en selectie. Die zullen wij binnenkort als initiatiefvoorstel
indienen in de Kamer, zodat werkgevers ook verplicht zijn
om beleid te hebben tegen arbeidsmarktdiscriminatie.
Daarbij zullen we met alle partijen in de Kamer, maar ook
in het land in gesprek gaan om met een wetsvoorstel te
komen dat hopelijk ook in de Eerste Kamer stand gaat
houden.
Dank u wel.
Dank u wel. O, u had nog vijf minuten over. Dat weet u, hè?
De heer ErginDENKJa, die zijn voor Defensie, voorzitter.
O, dat maakt het spannend. Heel goed. Dan is de heer Flach,
SGP.
De heer FlachSGPVoorzitter, dank u wel. In vak K zitten vandaag twee prijswinnaars, tenminste, als we de jaarlijkse begrotingsbehandeling als een wedstrijd zouden zien. Met bijna 115 miljard
euro heeft de SZW-begroting de twijfelachtige eer de meest
omvangrijke van het stel te zijn. Dat is natuurlijk een uitstekende bestemming, maar de vraag is wel hoe houdbaar
deze uitgaven op lange termijn zijn. Wat is de visie van het
kabinet hierop en welke knoppen ziet men om daaraan te
draaien?
Voorzitter. Ik begin met het gezin. "Het gezin speelt een
essentiële rol in de levens van mensen en in de samenleving
als geheel." Met die rake zin opende laatst een Kamerbrief,
en zo is het. Des te opmerkelijker is het dat dit leefverband
toch een verwaarloosbare rol speelt in het overheidsbeleid.
Hoe kijkt deze minister aan tegen het gezin en wat betekent
dit voor zijn beleid? Het kabinet komt met een aantal toppen
over belangrijke thema's, maar een gezinstop ontbreekt in
dat rijtje. De SGP doet vandaag het voorstel om een
gezinstop te organiseren — ik laat er steeds even pauze
tussen vallen, want anders hoor je een s te veel, maar het
gaat dus echt om een top voor gezinnen — zodat er met de
brede samenleving kan worden nagedacht over een
gezinsvriendelijker Nederland.
Want dat het beter kan en moet, is duidelijk. Daarom hebben
we er bij het Belastingplan voor gezorgd dat er een historische trendbreuk komt ten aanzien van de fiscale benadeling
van eenverdieners. Ik vraag de minister toe te zeggen om
bij het project Vereenvoudiging Inkomensondersteuning
voor Mensen ook de situatie van eenverdieners te betrekken. Daarnaast pleiten wij voor één vereenvoudigde kindregeling, met één uitvoerder, om de wirwar aan gezinsregelingen, met hun eigen wetten en loketten, tegen te gaan.
Dit wordt onderzocht. Horen we hier snel meer over, is de
vraag. En wat vindt de minister van het voorstel om vooruitlopend hierop te komen met één onlineportaal, zodat
ouders overzicht hebben over de regelingen die voor hen
beschikbaar zijn?
Waar liberale partijen ouders graag de arbeidsmarkt op
zien gaan en dat in die zin verkiezen boven het gezin, springt
de SGP op de bres voor de échte keuzevrijheid. Ik heb mijn
ogen moeten uitwrijven toen ik las dat het kabinet met het
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-13-21
project Meer uren werkt! via interventies gendernormen
binnen organisaties wil aanpakken en een cultuurverandering in de maatschappij wil bewerkstelligen. Wat is er mis
met de huidige cultuur? Zullen we dit niet gewoon aan
ouders overlaten, zo vraag ik de minister.
Voorzitter. 12% van de gezinnen met drie of meer kinderen
leeft onder de armoedegrens. De SGP heeft er eerder op
aangedrongen om in de begroting inzichtelijk te maken wat
de gevolgen van het beleid zijn voor hen. Vorig jaar was
dat in de koopkrachtplaatjes opgenomen, maar dit jaar is
dat alweer verdwenen, terwijl er een aangenomen motie
ligt. Hoe gaat het kabinet rekening houden met de situatie
van grotere gezinnen? Kan hij toezeggen dat in de jaarlijkse
koopkrachtplaatjes beleidseffecten voor gezinnen met kinderen voortaan worden meegenomen?
Schuldhulpverleners zien het aantal problematische schulden stijgen. Op initiatief van de ChristenUnie en SGP zou
er een landelijk schuldendashboard komen om zicht hierop
te krijgen, maar dat dashboard is er nog altijd niet. Gaat
deze staatssecretaris hier alsnog werk van maken?
Het ravijnjaar hangt ook als een donkere wolk boven de
armoede- en schuldenaanpak. De vrees is dat bezuinigd
gaat worden op schuldhulpvrijwilligers, terwijl zij juist in
de haarvaten van de samenleving zitten. Mijn fractie heeft
een amendement ingediend om hun inzet te borgen door
hier structureel 10% van de schuldenaanpak voor vrij te
maken.
Voorzitter. Dan de zzp'ers. Mijn fractie maakt zich zorgen
over de zzp'ers die in toenemende mate opdrachten aan
zich voorbij zien gaan, terwijl zij geen schijnzelfstandige
zijn. De SGP waarschuwde al eerder dat we een overspannen reactie op de arbeidsmarkt moeten voorkomen. Ik zie
de eerste advertenties al langskomen waarin bedrijven en
organisaties personeel zoeken omdat ze geen zzp'ers meer
durven aan te nemen. Hoe gaat het kabinet zorgdragen
voor een zachte landing van het handhavingsmoratorium?
Er ligt een aangehouden SGP-motie om de Wet Vbar te
splitsen, zodat het onderdeel dat het uurtarief regelt, versneld kan worden ingevoerd. Dat biedt ook de mogelijkheid
om de beoordeling van de arbeidsrelaties nog eens goed
tegen het licht te houden na het kritische advies van de
Raad van State. Graag een reactie van de minister hierop.
Tot slot — ik eindig graag positief — wil ik de minister
bedanken voor de snelle en gedegen uitvoering van onze
motie over de uitvoerbaarheid van een uitzondering op de
arbeidsongeschiktheidsverzekering voor de agrarische
sector. Het is mogelijk, blijkt daaruit. Gaat de minister zo'n
uitzondering ook opnemen in de wet?
Dank u wel. Nog twee sprekers te gaan. De heer Ceder van
de ChristenUnie.
De heer CederChristenUnieVoorzitter. Mijn eerste baantje was op Schiphol. Ik was
hartstikke enthousiast als tiener, omdat ik uitkeek naar de
dag dat ik aan mijn werkende leven mocht beginnen. Hoewel ik inmiddels toch soms met lichtelijke heimwee terugkijk
naar mijn scholierentijd, waar het leven wat simpeler was,
was mijn gevoel van trots om te kunnen werken misschien
ook wel iets wat universeel is. In het christelijk denken hoort
werk namelijk ook bij de bestemming van de mens. De
mens is een relationeel wezen en komt tot bloei in
gemeenschap en in verbondenheid. Via werk ga je sociale
verbanden aan, kan je zelf in onderhoud voorzien en kan
je je gegeven talenten inzetten ten dienste van iemand
anders en iets groters.
Voorzitter. Een van de ideologische denkfouten die we met
elkaar maken hier in dit debat, is dat als we spreken over
werk, we eigenlijk alleen maar betaald werk bedoelen. Wie
zo denkt, vergeet echter dat een groot deel van onze
samenleving juist afhankelijk is van mensen die onbetaald
werk verrichten. Tijd beschikbaar voor familie, mantelzorg
en vrijwilligerswerk is cruciaal in onze maatschappij. Zonder
dat werk loopt onze samenleving pas écht vast, zeg ik tegen
de heer Aartsen.
Dit alles betekent dat de mens als relationeel wezen onrecht
wordt aangedaan als zij alleen als homo economicus wordt
gezien en behandeld. Tegelijkertijd is het onze taak om het
belang van werk te blijven benadrukken en het te stimuleren. Als het even of langere tijd niet goed gaat, is het
belangrijk dat er een rechtsstaat is die een sociaal vangnet
biedt dat werkt en echt toereikend is.
Als ik kijk naar wat er allemaal in de steigers staat bij SZW,
maak ik me wel zorgen. De WIA functioneert niet. Bij het
UWV zijn tienduizenden gedupeerden. We hebben te maken
met een doorgeslagen flexibilisering. De arbeidsmarkthervorming laat op zich wachten. De bijstand voldoet
momenteel niet aan het sociaal minimum, waardoor dit
sociaal vangnet te laag hangt en Nederlandse burgers
gewoon op de grond knallen. Op het punt van arbeidsmigratie zijn de lusten nog steeds voor de bedrijven en worden
de lasten nog steeds op de samenleving afgewenteld. Voelt
dit kabinet wel de urgentie dat ons socialezekerheidsstelsel
onverantwoordelijk lang in de steigers staat en Nederlandse
burgers daar de dupe van zijn?
De ChristenUnie heeft de toekomst van kinderen als een
van haar speerpunten bestempeld. We zijn ook medeindiener van het initiatiefwetsvoorstel van de SGP om
gezinnen in de Grondwet te verankeren. Daarnaast moeten
ouders meer mogelijkheden krijgen om naast hun werk
meer tijd door te kunnen brengen met hun kinderen, bijvoorbeeld door verlofregelingen als ouderschapsverlof uit te
breiden en flexibele werktijden beter mogelijk te maken.
Ook zouden we graag zien dat het zorgverlof echt zoden
aan de dijk zet. Ik zal me er daarnaast niet bij neerleggen
dat de ambitie van het kabinet is dat er in de toekomst
evenveel kinderen in armoede opgroeien als nu. Dit is
ambitieloos, en daarom kom ik samen met collega Lahlah
met een initiatiefwet om de kinderarmoede te halveren en
om dat ook in de wet te borgen.
Voorzitter. Stelselwijziging kost tijd; dat weet ik. Maar wat
kunnen we nu wel doen? Volgens de ChristenUnie zou het
helpen als er gekeken kan worden naar het maandelijks
uitkeren van de kinderbijslag in plaats van per kwartaal.
Hoe ziet de minister dat? Ik overweeg een motie.
Ook met een beperking moet werk mogelijk zijn. De werkontwikkelbedrijven hebben daarin een hele waardevolle
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-13-22
rol. Ze komen echter door keuzes van het kabinet in de knel.
Er is nog geen nieuwe cao. Kan hij vóór de Voorjaarsnota
aan de slag om met een oplossing te komen? En de compensatie voor transitievergoedingen vervalt voor bedrijven
met meer dan 25 werknemers. Gewone bedrijven hebben
hooguit één werknemer voor wie ze een vergoeding moeten
betalen, maar werkontwikkelbedrijven moeten deze vergoeding veel vaker betalen. Ziet de staatssecretaris dit probleem, en wat kan hij hieraan doen?
Voorzitter. Als het gaat om arbeidsmigratie, hebben wij
lange tijd gepleit om daarover afspraken te maken, bilateraal, met Europese landen. Er is ook een motie aangenomen. Welke gesprekken zijn er al gevoerd en welke resultaten mogen we daarvan verwachten?
Tot slot: schuldhulpverlening. We hebben eerder een debat
gehad waarin we meerdere voorstellen gedaan hebben,
maar ik wil deze nog aanstippen. Ik wil vragen of de
staatssecretaris het mogelijk kan maken dat een rijbewijs
ook als een identiteitsbewijs geldt om in de schuldhulpverlening te komen. Extra kosten om een ID-kaart aan te vragen, zouden toch niet nodig hoeven te zijn. Daarnaast doen
een organisatie als SchuldHulpMaatje en Humanitas
geweldig werk via vrijwilligers in de schuldhulpverlening.
Zij zouden gebaat zijn bij een overlegstructuur met het
ministerie, om ervaringen en ideeën uit te wisselen met
elkaar en de staatssecretaris. Is hij tot een regulier overleg
bereid, zodat we dit goud in de samenleving ook kunnen
behouden en borgen?
Dank u wel, voorzitter.
U bedankt. De laatste spreker van de zijde van de Kamer is
de heer Dassen van de fractie van Volt.
De heer DassenVoltDank, voorzitter. Vandaag hebben we het over een van de
grote thema's van de verkiezingen: bestaanszekerheid. De
koopkracht van hardwerkende Nederlanders moest volgens
het kabinet omhoog. Dat blijken mooie slogans, want deze
zomer zagen we plussen, maar het kabinet besloot om die
plussen te minnen en om bij juist de hardwerkende
Nederlanders het geld weer weg te halen.
Voorzitter. Dit kabinet stelt dat werk moet lonen, maar dat
geldt niet voor hardwerkende jongvolwassenen. 360.000
volwassenen van 18 tot 20 jaar zitten vast in een reliek van
het verleden, namelijk het minimumjeugdloon. De afgelopen tijd hebben we met Volt met verschillende moties en
amendementen geprobeerd het minimumjeugdloon af te
schaffen, maar tot op heden tevergeefs. Als je 18, 19 of 20
jaar bent en dezelfde vakken vult, dezelfde kassa's draait,
dan krijg je aan het einde van de maand slechts de helft
betaald, terwijl je wel dezelfde kosten maakt. Kosten die
blijven stijgen, zoals de huur of studiekosten. Het Nibud liet
al zien dat uitwonende studenten van onder andere het hbo
en mbo er flink op achteruitgaan, terwijl jongeren het juist
financieel al heel zwaar hebben. We zijn hiermee ook echt
een buitenbeentje in de Europese Unie. De meeste lidstaten
kennen geen jeugdloon of hebben een hoger jeugdloon
dan we in Nederland kennen. En als je in Lutten woont, aan
de grens, en fietst naar de supermarkt een paar kilometer
verderop, dan verdien je daar het dubbele.
Als het aan Volt ligt, schaffen we het minimumjeugdloon
meteen af. Maar wij zien ook dat daar nu geen draagvlak
voor is vanwege de vele mythes die hieromheen hangen.
We hoorden ze vandaag ook weer in dit debat. Toen de
leeftijden in 2017 werden verlaagd, ging dit stapsgewijs,
werd het ook gemonitord en werd heel duidelijk aangetoond
dat de zorgen die er toen waren uiteindelijk ook niet uitkwamen. Ik zeg dat we nu wederom met een voorstel komen
en hoop dat er nu wel genoeg draagvlak in de Kamer zal
zijn, want het is de hoogste tijd dat we jongvolwassenen
een eerlijk loon gaan bieden. Daarom de volgende vragen.
Vallen 18-jarigen volgens de minister ook onder de hardwerkende Nederlanders? En zo ja, is het nu dan ook niet de
hoogste tijd dat de eerste stap genomen moet worden om
te zorgen dat we 18-jarigen op 70% van het minimumloon
gaan zetten, zodat zij ook daadwerkelijk loon naar werken
krijgen? Er komt wederom een verkenning, maar volgens
mij kunnen er nu al voorbereidingen getroffen worden om
te zorgen dat we dit zo snel mogelijk met elkaar uit gaan
voeren. Ik hoor dus graag een reactie van de minister. Volgens mij kan het geld gehaald worden uit bijvoorbeeld
groepen in de knel en kunnen ook de juridische voorbereidingen al getroffen worden om dit zo snel mogelijk in te
voeren.
Voorzitter. Ons socialezekerheidsstelsel is onduidelijk en ik
ben dan ook blij dat het kabinet dit erkent en het wil vereenvoudigen via de hervormingsagenda. Als ik nu naar de
begroting kijk, dan zie ik geen vereenvoudiging, maar toch
weer het oude denken. Transparantie was voor dit kabinet
in het hoofdlijnenakkoord belangrijk. Daarom wilde het het
doen via de inkomstenbelasting en niet via de kortingen,
maar we zien toch een verlaging van de algemene heffingskorting. Dat is nadelig voor lagere inkomens en hierdoor
wordt het weer complex en niet-transparant. Kan de
minister hierop reflecteren? Zal er in de hervormingsagenda
ook aandacht worden besteed aan afbouwen van deze
ingewikkelde regelingen? Kan de minister ook delen wat
leidend voor hem gaat zijn in de hervormingsagenda? Gaat
hij inzetten op transparantie en doelmatigheid of wordt dat
iets anders?
Voorzitter. We hebben gezien hoe complexiteit en hardheden in het systeem de inkomensondersteuning onder druk
zetten. Voor de groepen in de knel hebben wij het stelsel
het meest complex gemaakt. Zo ook de studietoeslag voor
studenten met een medische beperking. Als mensen studietoeslag horen te krijgen, is het logisch dat men denkt aan
DUO. Maar dit zit in de Participatiewet en moet dus worden
aangevraagd bij gemeenten. Vanuit het vereenvoudigingsargument zou het logisch zijn om een one stop shop te
maken voor het aanvragen van studiegerelateerde zaken.
Op dit moment is het niet duidelijk om hoeveel studenten
dit gaat. Kan de staatssecretaris onderzoeken hoe groot de
doelgroep is die hier recht op zou kunnen hebben? Is de
staatssecretaris het met mij eens dat het in het kader van
vereenvoudiging logischer zou zijn als dit ook bij DUO zou
komen te liggen in plaats van bij de gemeenten? Ik zie de
staatssecretaris diep zuchten, dus ik ga ervan uit dat hij
denkt: daar ga ik meteen mee aan de slag. Kan de hij dan
ook een inschatting geven of gemeenten het op dit moment
wel aankunnen en of zij voldoende zicht hebben op de groep
waarom het gaat?
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-13-23
Voorzitter. Participeren in de maatschappij is mogelijk is
wanneer je toegang hebt tot basisbehoeften. Twee jaar
geleden heeft mijn fractie samen met die van D66 en PvdA
en GroenLinks een voorstel gedaan om menstruatieproducten laagdrempelig toegankelijk te maken. Het Armoedefonds
heeft er met een subsidie van 2 miljoen voor gezorgd dat
er ruim 2.400 menstruatieproductenuitgiftepunten kwamen
waar mensen op een laagdrempelige manier menstruatieproducten konden krijgen, zodat ze werk of school niet
hoeven te missen. We hebben gezien dat dit werkt. 170.000
mensen zijn hierdoor al geholpen en het leidt tot een
afname van menstruatiearmoede. Is de staatssecretaris
bekend met het Schotse model en ziet hij mogelijkheden
om dat in Nederland ook in te voeren en over te nemen?
Nu zijn er 2.400 punten. We hebben een amendement om
die in stand te houden, maar is de minister het met mij eens
dat het eigenlijk een landelijk dekkend systeem zou moeten
worden? Dat zou 3.500 punten betekenen. Dat zou slechts
1 miljoen extra kosten en het zou wel 300.000 vrouwen
kunnen helpen. Waarom wil hij hier niet aan? Wat is daarvan de reden? Zou het niet juist heel mooi zijn als we dit
wel met elkaar kunnen realiseren?
Een andere succesvolle maatregel voor bestaanszekerheid
is het Bouwdepot. In Amersfoort krijgen kwetsbare groepen
een soort basisinkomen en de resultaten zijn zeer positief.
Ze participeren, hebben minder stress en zijn eerder
schuldenvrij. Toch wil het kabinet deze succesvolle pilot
stoppen, terwijl de vorige minister het gedoogde. Erkent
de staatssecretaris de positieve effecten en, zo ja, waarom
wil hij stoppen met het gedogen hiervan? Het brengt ons
volgens mij waardevolle inzichten voor ons toekomstige
stelsel. Daarom graag een reactie.
Dank u, voorzitter.
Dank u wel. Tot zover de eerste termijn van deze begrotingsbehandeling.
De algemene beraadslaging wordt geschorst.
Morgen gaan we luisteren naar de antwoorden van de beide
bewindspersonen. Als u de weg nog op gaat: het stormt
buiten, dus kijk uit. Dan hoop ik u morgen in blakende
welstand te zien bij deel twee van dit debat.
De vergadering wordt van 16.30 uur tot 17.16 uur geschorst.
Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2025
27 november 2024
TK 29
29-13-24