Terug
Plenair · wetgeving Gecorrigeerd beschikbaar

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

Begroting Buitenlandse Zaken (36410-V) antwoord 1e termijn + rest

14 februari 2024 4u 58m

AI-samenvatting

Samenvatting

In het debat stonden de conflicten tussen Israël en Hamas en de situatie in Rafah centraal. Minister Bruins Slot pleitte voor een tijdelijk humanitair staakt-het-vuren en waarschuwde tegen grootschalige militaire operaties in Rafah onder huidige omstandigheden, die zij als 'ontoelaatbaar' en 'niet te rechtvaardigen' betitelde. GroenLinks-PvdA (Piri), D66 (Paternotte), Volt (Dassen), DENK (Van Baarle) en SP (Dobbe) vroegen kritisch naar concrete sancties en gevolgen als Netanyahu doorgaat, stellende dat verbale druk onvoldoende is. De minister benadrukte daarentegen dat internationale eensgezindheid maximale druk vormt en dat onderhandelingen via de VS, Egypte en Qatar primair moeten leiden tot vrijlating van gijzelaars. PVV (De Roon) vroeg naar Israëlische evacuatieplannen. ChristenUnie (Ceder) en NSC (Veldkamp) stelden vragen over de strategische redenen voor het Rafah-offensief en vredesonderhandelingen.

De minister gaf toe dat Nederland sinds februari geen Amerikaanse F-35-onderdelen meer levert na een rechterlijke uitspraak, maar gaat in cassatie vanwege een constitutionele vraag over buitenlandbeleid. Op het gebied van sancties kondigde zij aan dat Europa zich voorbereidt op sancties tegen Israëlische kolonisten op de Westbank; als dit niet snel gebeurt, gaat Nederland nationaal actie ondernemen. Een zweestatenoplossing blijft het kabinetsbeleid; erkenning van Palestina zal pas volgen na vredesonderhandelingen. Nederland zal zich inhoudelijk uitspreken bij een geplande zitting van het Internationaal Gerechtshof over de bezettingsstatus.

AI-gegenereerd op basis van trefwoord-relevante fragmenten. Controleer bij twijfel het volledige verslag hieronder.

Beloften

Toezeggingen

1
  • Afgedaan voor 30 mei 2024

    De minister zegt toe de Kamer op hoofdlijnen te zullen informeren over de uitkomst van het onderzoek naar het lekken door ambtenaren van het ministerie van vertrouwelijke stukken naar de pers en een anonieme brief in een rechtszaak.

    Bruins Slot, H.G.J. · Minister van Buitenlandse Zaken

Behandeld

Besproken in dit debat

18 stukken
Brief
Beleidsreactie op IOB-evaluatie Nederlands beleid stabiliteit, veiligheid en rechtsorde in enkele van de meest fragiele contexten
2023Z14328· tweedekamer.nl
Brief
Schriftelijke antwoorden op vragen gesteld tijdens de eerste termijn van de begrotingsbehandeling van Buitenlandse Zaken op 13 februari 2024
2024Z02418
Motie
Motie van de leden Paternotte en Boswijk over een inreisverbod voor kolonisten die aantoonbaar geweld hebben gepleegd of verheerlijkt
2024Z02500Aangenomen 99-51
Motie
Motie van het lid Brekelmans c.s. over een betrouwbare partner blijven binnen het F-35-programma en toekomstige internationale defensiesamenwerking
2024Z02493Aangenomen 100-50
Motie
Motie van het lid Dassen c.s. over sancties opleggen aan Israëlische kolonisten die zich schuldig maken aan misdaden op de Westelijke Jordaanoever, en een Europese coalition of the willing vormen
2024Z02519
Motie
Motie van de leden De Roon en Wilders over de Nederlandse ambassade in Israël verhuizen van Tel Aviv naar Jeruzalem
2024Z02486Verworpen 51-99
Motie
Motie van het lid De Roon over disciplinaire maatregelen nemen tegen protesterende ambtenaren van Buitenlandse Zaken
2024Z02489Verworpen 51-99
Motie
Motie van het lid Van Baarle c.s. over bevorderen dat in Europees verband gezamenlijk wordt opgetrokken om Europese staatsburgers in Gaza zo snel mogelijk terug te halen
2024Z02513Aangenomen 102-48
Motie
Motie van de leden Van Baarle en Dobbe over niet in cassatie gaan tegen het rechterlijk bevel om de levering van F-35-onderdelen te staken
2024Z02516Verworpen 41-109
Motie
Motie van het lid Van Baarle c.s. over nationale sancties instellen tegen degenen die leidinggeven of deelnemen aan bepaalde acties zoals het plegen van terroristische activiteiten op de Westelijke Jordaanoever
2024Z02514Verworpen 47-103
Motie
Motie van het lid Van Baarle c.s. over de Palestijnse Staat erkennen
2024Z02512Verworpen 47-103
Motie
Motie van de leden Van Baarle en Piri over een sanctiepakket niet uitsluiten als premier Netanyahu zijn plannen voor een grondoffensief in Rafah doorzet
2024Z02515Aangenomen 99-51
Motie
Motie van het lid Tuinman c.s. over via internationale wegen zoals de VN pleiten voor een diversificatie van hulporganisaties in Gaza
2024Z02505Verworpen 57-93
Motie
Motie van het lid Piri c.s. over een sanctiepakket in EU-verband voor het geval dat premier Netanyahu zijn plannen tot grootscheeps militair optreden in Rafah doorzet
2024Z02496Verworpen 47-103
Motie
Motie van het lid Dobbe c.s. over openlijk het standpunt verkondigen dat er een onmiddellijk staakt-het-vuren in Gaza moet komen
2024Z02511Verworpen 50-100
Motie
Motie van het lid Tuinman c.s. over samen met andere westerse VN-lidstaten pleiten voor "de-antisemitisering" in Gaza en het lesmateriaal van UNRWA-medewerkers meenemen in onderzoek naar terrorisme
2024Z02506
Amend.
Gewijzigd amendement van de leden Ceder en Stoffer ter vervanging van nr. 38 over projecten gericht op verzoening en samenwerking van onderop voor Palestijnen en Israëli's
2024Z02485· tweedekamer.nl
Begroting
Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2024
2023Z14455· tweedekamer.nl

Document

Verslag

15 sprekers · 441 bijdragen

Relevant

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

VoorzitterVoorzitter

Van der Lee

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:

- het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat

van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het

jaar 2024 (36410-V).

(Zie vergadering van 13 februari 2024.)

De voorzitterVoorzitter

Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van de

begroting Buitenlandse Zaken. Gisteren hebben we de

eerste termijn van de Kamer gehad. Vandaag is het de

eerste termijn van de zijde van de regering. Ik heet de

minister van Buitenlandse Zaken van harte welkom. Ik geef

haar zo het woord. Ik herinner de leden er even aan dat de

afspraak vandaag zes interrupties per fractie richting de

minister is. We maken het debat af en gaan gelijk de tweede

termijn Kamer doen en daarna de tweede termijn van de

zijde van de regering met de appreciatie van de moties. Er

wordt morgen over alle begrotingen, moties en amendementen gestemd.

Door mij zijn schriftelijke antwoorden ontvangen van de

minister van Buitenlandse Zaken op vragen, gesteld in

eerste termijn.

Deze antwoorden zullen worden opgenomen in een bijvoegsel bij de Handelingen van deze vergadering.

(Het bijvoegsel is opgenomen aan het eind van deze editie.)

De algemene beraadslaging wordt hervat.

De voorzitterVoorzitter

Ik geef het woord aan de minister van Buitenlandse Zaken.

Gaat uw gang.

Minister Bruins SlotMinister

Dank, voorzitter. Graag bedank ik de leden voor hun

inbreng. Ze laten het belang van het buitenland voor

Nederland zien. Ik hoorde vaak drie woorden in de inbreng

terugkomen: waardegedreven, realisme en samen. Daarin

ligt voor mij ook de kern van het buitenlandbeleid.

Ik zal zo meteen de vragen uit de eerste termijn beantwoorden. Ik zal beginnen met een korte algemene introductie

en daarna heb ik een aantal blokjes. Ik zal die even rustig

opnoemen zodat de leden ongeveer weten wanneer wat

aan de orde komt. Een groot deel van de vragen is vandaag

ook schriftelijk beantwoord. Het eerste blokje is Oekraïne.

Het tweede is het Midden-Oosten. Het derde is de Verenigde

Staten. Het vierde de sancties. Het vijfde is migratie. Het

zesde is mensenrechten en ik sluit de blokjes af met consulair en het postennet.

Voordat ik dit doe, sta ik eerst graag kort ...

De voorzitterVoorzitter

De heer Brekelmans heeft een punt van orde.

VVDDe heer BrekelmansVVD

Komt de minister niet meer mondeling terug op de vragen

die schriftelijk zijn beantwoord of zitten die er ook nog

doorheen?

Minister Bruins SlotMinister

Ik kom niet mondeling op alle schriftelijke vragen terug,

wel op de hoofdonderwerpen en op een aantal zaken

waarvoor toezeggingen zijn gevraagd. Dat soort punten

pak ik nu op in mijn mondelinge beantwoording.

De voorzitterVoorzitter

Oké, we gaan het zien. Oekraïne is het eerste onderwerp.

Minister Bruins SlotMinister

Dat klopt, maar ik begin met een korte algemene introductie.

Ik sta eerst graag kort stil bij een andere wezenlijke vraag.

Waarom is Nederland actief in het buitenland? Het korte

antwoord is: om onze belangen te beschermen en te

bevorderen. Dat antwoord roept meteen twee andere vragen op. Wat zijn die belangen? Waarom is het nodig om

deze in het buitenland te beschermen? Onze belangen laten

zich gemakkelijk in cijfers uitdrukken. Een derde van onze

boterham verdienen we immers in ons buitenland en 2,4

miljoen mensen danken hun baan daaraan. Maar de waarde

van onze belangen is veel groter dan dat. Het gaat om veiligheid, het gaat om stabiliteit en om het beschermen van

onze waarden. Als minister van Buitenlandse Zaken besef

ik des te meer hoe fragiel dit is en hoe snel de wereld verandert, hoe snel de veiligheidsrisico's toenemen en hoe

snel de positie van Westerse landen verandert. Het is zoals

de heer De Roon het verwoordde. De heer Veldkamp, de

heer Tuinman en de heer Dassen benoemden dit ook zo.

Door deze ontwikkelingen staat het Nederlandse belang

onder druk. Neem Oekraïne, waar de oorlog voortduurt.

Dat voelen we ook hier: aan onze energierekeningen en aan

de prijzen aan de pomp. En Oekraïners zoeken in ons land

een veilige thuishaven en dus ook onderdak. Maar de

gevolgen hier zijn niet te vergelijken met het leed van de

mensen in Oekraïne. De impact van de oorlog is veel groter

dan wat we er direct van merken. Alles wat de Oekraïners

tot aan de dood toe verdedigen, namelijk hun veiligheid,

hun vrijheid en hun democratie, staat ook voor Nederland

op het spel. Poetins honger naar macht stopt niet bij de

grenzen van Oekraïne. Als hij daar krijgt wat hij wil, dan wil

hij daarna meer. Een aanval op een NAVO- of op een EUlidstaat is daarbij niet uitgesloten. Dat zeggen veel militaire

experts. Daarom moeten we Oekraïne ondersteunen en de

Russische agressie op ons continent stoppen. We kunnen

daarbij niet denken dat iemand anders onze problemen wel

zal oplossen. We kunnen nu zeker niet bezuinigen op militaire steun en humanitaire hulp. Want dan zijn we later nog

veel duurder uit: penny wise, pound foulish.

Voorzitter. Ontwikkelingen in het buitenland raken Nederland. Bij de oorlog in Oekraïne is dat waarneembaar. Er zijn

echter ook ontwikkelingen die we niet goed in het vizier

hebben. Ze zijn zo groot en zo abstract dat we er geen beeld

bij hebben. De afbrokkelende internationale rechtsorde

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-1

bijvoorbeeld zie je niet direct als je uit het raam kijkt. Maar

bedenk dat de internationale rechtsorde een reeks van

verkeersregels is, die samen een wereld voorkomen waarin

alleen het recht van de sterkste geldt. Ze voorkomen een

wereld waarin Rusland, maar ook landen zoals China, het

verhaal van de toekomst schrijven. Er is dus alle reden tot

zorg, want die verkeersregels worden steeds minder nageleefd. De realiteit is dat overmacht ook nu het recht krenkt.

Graag dank ik de heer Stoffer voor het mooie citaat van

Abraham Kuyper. Zo valt de bescherming langzaam maar

zeker weg richting een wereld die niemand van ons wil.

Of het nu is op het gebied van veiligheid, van migratie of

van klimaatverandering, Nederlanders willen dat het land

weerbaarder wordt en dat we meer grip krijgen. Dat laten

verschillende onderzoeken zien. Grip krijgen op ontwikkelingen die razendsnel gaan, is lastig, maar één ding is zeker:

je kunt niets beetpakken als je je handen er vanaf trekt. Voor

grip moet je je handen uitstrekken, zo ver als nodig. We

moeten realistisch en praktisch kijken wat er moet gebeuren

om weerbaar te zijn.

Eerst het binnenland, dan het buitenland, hoor ik sommige

mensen zeggen. Maar ik denk dat het anders zit. Wie wil

omzien naar het binnenland, moet ook omkijken naar het

buitenland. Als je cyberaanvallen wilt terugdringen, als je

de dreiging van terrorisme wilt beperken, zul je daarvoor

afspraken met andere landen moeten maken. Als je het

aantal nieuwe migranten wilt verminderen, dan moet je

ook oog hebben voor de veiligheid en de stabiliteit elders

in de wereld. Als je je kinderen een goed leven wilt geven,

dan moet je er zeker voor zorgen dat Rusland de oorlog

niet wint. Weerbaarheid kun je niet vergroten door je achter

de dijken te verschansen. In een wereld die razendsnel

verandert, zullen we onze weerstand en slagkracht goed

moeten organiseren. Samen met de NAVO, samen met

andere Europese landen en de EU, waarmee we onze

landwaarden delen. Want, zoals onder andere mevrouw

Piri benoemde, de Europese pijler moet versterkt worden.

Om alvast een voorschot te nemen op de vraag van de heer

Boswijk en de heer Brekelmans: we zullen samen een dialoog moeten voeren over verantwoordelijkheid nemen voor

onze veiligheid. En daar moeten we actie op ondernemen,

ook samen met het bedrijfsleven, bijvoorbeeld als het gaat

om geopolitieke spanningen, zoals de heer Brekelmans

voorstelde.

sluiting te zoeken bij verbanden zoals de G20 en de ASEAN,

en door juist nu nauwere samenwerking te zoeken met

afzonderlijke BRICS-landen zoals Brazilië en Saudi-Arabië,

vanuit het besef dat er niet één wereldbeeld is en dat we

onze slagkracht beter moeten organiseren. Weerbaarheid

vergroten doe je door medestand. Juist in een gepolariseerde wereld maakt samen sterk. Dat geldt natuurlijk ook

onderling.

Voorzitter. Ik sluit mijn introductie af. Een veiliger, een beter

Nederland bouw je in het buitenland. Dat is de kern van het

beleid: gedreven door waarden, handelend vanuit realisme

en alleen mogelijk door samenwerking. Daarom is het goed

dat ook de leden gisteren de woorden "waarden", "realisme"

en "samen" benadrukten.

Graag ga ik over tot de beantwoording van de vragen.

CDADe heer BoswijkCDA

Dank aan de minister voor deze mooie inleiding. Ik ben het

er zeer mee eens dat wat hier in Nederland gebeurt, voor

een groot deel in het buitenland wordt bepaald.

Ik haak even aan op het laatste stukje over de Afrikaanse

context. In het licht daarvan hebben wij een aantal vragen

gesteld. Aangezien de minister zei dat ze daar niet specifiek

apart op zal terugkomen, wil ik er toch nog een vraag over

stellen. Ik heb onder andere gevraagd wanneer de geïntegreerde leidraad naar de Kamer wordt gestuurd. Die vraag

wordt wel herhaald, maar het antwoord staat er niet bij. Ik

ben benieuwd wanneer de Tweede Kamer die leidraad kan

ontvangen.

Mijn tweede vraag stel ik in het licht van de ambassadeursbijeenkomst. Ik heb daar het voorbeeld aangehaald van

Angola, waar Amerika een vrij prominente en actieve rol

speelt. Ik heb toen ook gewezen op het Europese alternatief,

de Global Gateway. Ik moet eerlijk zeggen dat ik de antwoorden daarover nog weinig concreet vind. Ik kan me voorstellen dat de minister wat meer tijd nodig heeft, maar zou de

minister een brief kunnen toezeggen waarin ze uitgebreider

ingaat op de Global Gateway en veel concreter maakt om

welke projecten het gaat, welke rol de Nederlandse overheid

en het Nederlandse bedrijfsleven hierin spelen en wat we

mogelijk nog meer zouden kunnen doen?

Tot slot, voorzitter. Je armen strekken betekent soms ook

dat je uit je comfortzone moet gaan. We zullen ook

samenwerking moeten zoeken met landen, waarmee we

niet alles delen, maar wel een aantal belangrijke uitgangspunten en belangen. Landen die zich niet willen binden aan

de ene of de andere, maar hun eieren in meerdere mandjes

leggen. Ik vind het goed dat de heer Boswijk dit heeft

opgevangen tijdens de ambassadeursconferentie. Het perspectief van Afrikaanse landen is inderdaad anders.

Nederland zal samen met Europese partners deze en andere

landen een aantrekkelijk alternatief moeten bieden voor het

aanbod van China en het aanbod van Rusland. We moeten

daarvoor harder werken dan voorheen, door meer contact

te zoeken, door goed te luisteren en zo te begrijpen wat de

ander beweegt. Ook moeten we kijken hoe we onze belangen het meest effectief kunnen dienen, waarbij we bereid

moeten zijn om te geven en te nemen. Dat doen we bijvoorbeeld ook, zoals de heer Veldkamp vroeg, door actief aan-

Minister Bruins SlotMinister

Zeker. Laat ik allereerst zeggen dat ik het met de heer Boswijk eens ben dat Nederland samen met de Europese partners nadrukkelijker moet samenwerken in Afrika. We moeten ervoor zorgen dat we een aantrekkelijk alternatief zijn

voor wat landen als Rusland en China daar aanbieden. Dat

kan alleen maar, ook in lijn met wat de heer Boswijk zei, als

we ook werken aan die versterkte relaties en dat doen op

basis van gelijkwaardigheid. Dat betekent meer en gerichter

investeren in onze relatie met de Afrikaanse landen en

organisaties, waarbij we natuurlijk onze eigen belangen en

die van de Afrikaanse landen behartigen. Die sluiten elkaar

ook niet uit.

De inzet daarbij — daarop kom ik terug bij de concrete

vragen — is het belang van klimaatverandering, veiligheid,

armoedebestrijding, watermanagement en landbouw. Dat

zijn belangrijke onderdelen waarop Afrika heel graag de

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-2

samenwerking wil aangaan. Wij zetten er als Nederland op

in om onder de paraplu van de Global Gateway een aantal

grote projecten te gaan doen op een aantal van die thema's,

om echt het verschil te maken. Wij willen dus niet als confetti heel veel verschillende soorten zaken aanpakken, maar

echt een focus te kiezen. Ik zou bijvoorbeeld in een van de

komende verslagen van de RAZ iets uitgebreider kunnen

ingaan op wat de Global Gateway op dit moment precies

inhoudt.

Zoals wij het hebben opgevat, is de geïntegreerde leidraad

een oudere leidraad die vooral ingaat op de samenwerking

op defence diplomacy and development. Voor zover ik weet,

is daar op dit moment geen update van. Maar misschien

hebben we het over twee verschillende zaken. Dat zal ik

nog even moeten uitzoeken.

Voorzitter, heel praktischVoorzitter

ik sta op afronden; dat moet ik al

8 minuten en 36 seconden, dus ik denk dat er iets doorloopt

op mijn klokje.

CDADe heer BoswijkCDA

Dank voor het antwoord en dank voor de toezegging. Dan

zien we het wel verschijnen. Ik hoop dat dit niet te lang

duurt. Wat betreft de geïntegreerde benadering, oftewel de

3D-benadering, denk ik het volgende. We moeten naast

"ontwikkeling" veel meer kijken of we ook het bedrijfsleven

erbij kunnen halen. Dan zou je er misschien nog een extra

D — noem eens een goede — bij moeten vinden. Dat kwam

in ieder geval ook uit die ambassadeursbijeenkomst, zo

van: "Jongens, kijk naar Angola. Daar is het bedrijfsleven

er ook heel nadrukkelijk bij betrokken." Je zou dat bijna een

soort "3D-benadering 2.0" kunnen noemen.

Minister Bruins SlotMinister

Wij hebben daar ook een ander belangrijk programma bij.

Dat is een programma omtrent de uitzending van managers

van verschillende bedrijven. Die gaan naar bepaalde landen

toe om daar te werken. Zij geven hun deskundigheid en

expertise door aan mensen die een nieuw bedrijf willen

starten. Wij hebben dat aanbod nu bijvoorbeeld gedaan

aan de mensen uit Nagorno-Karabach die naar Armenië

zijn gevlucht. We hebben dus specifieke programma's

daarover. We zetten daarbij de deskundigheid en kennis

van bepaalde ondernemingen in, om mensen die zelf een

bedrijf willen beginnen te sterken. Daarnaast betreft het

écht sterke handelsinstrument van de minister voor Buitenlandse Handel onze handelsmissies. Daarbij zie je dat het

enthousiasme van bedrijven die eenmaal die kant op gaan

vervolgens voor de ambassadeurs ook weer een basis biedt

om verdere samenwerking door te zetten. Het bedrijfsleven

speelt dus ook een belangrijke rol bij de ontwikkeling van

landen. Het Nederlandse bedrijfsleven maakt daarin soms

het verschil, bijvoorbeeld omdat onze hoogwaardige kennis

op het gebied van landbouw wordt ingezet in landen waarin

het moeilijk is om landbouw te bedrijven. Dat maakt echt

verschil. Ik onderstreep dus het belang van wat de heer

Boswijk aandraagt.

De voorzitterVoorzitter

De minister vervolgt haar betoog.

Minister Bruins SlotMinister

Voorzitter. Veel leden startten hun inbreng door stil te staan

bij bijna twee jaar oorlog in Oekraïne. Ik wil de leden danken

voor het feit dat ze dat hebben gedaan. Ze maken zo

namelijk duidelijk dat de Oekraïense jonge mannen en

vrouwen die aan het front staan, vechten voor hun eigen

vrijheid, maar tegelijkertijd ook heel hard aan het vechten

zijn voor ónze veiligheid en stabiliteit op dit continent. De

grootste risico's en dreigingen op dit moment voor Nederland, als land, hebben toch echt te maken met de Russische

agressieoorlog, die in Oekraïne plaatsvindt. Als Poetin deze

oorlog wint, dan zal dit namelijk niet zonder gevolgen blijven voor de rest van Europa, dus ook voor Nederland. Ik

merk dat het meeste als ik in gesprek ben met collega's uit

Finland, Estland, Letland en Litouwen, en hoor dat de

bevolking, ook op basis van eerdere ervaringen toen men

nog deel uitmaakte van een ander land, echt de zorg en de

vrees heeft voor wat er kan komen. Daarom is het belangrijk

dat we Oekraïne nu steunen, ook militair gezien. Dat zeg ik

ook in samenhang met de motie van mevrouw Piri en de

heer Veldkamp. We moeten Oekraïne nu steunen op de

gebieden van militaire support, financiën en wederopbouw.

Die niet-aflatende steun is ontzettend belangrijk om ervoor

te zorgen dat Oekraïne door kan blijven vechten. Dat maakt

ook dat het van belang is — dit zeg ik tegen de heer Brekelmans, maar ook tegen anderen — dat we meerjarige, bilaterale afspraken met Oekraïne maken over hoe we hen

militair willen ondersteunen, hoe we willen bijdragen aan

de wederopbouw van het land en hoe we hen financieel

echt kunnen stutten en steunen.

Via de G7 hebben bijna 30 landen dat afgesproken. Het

Verenigd Koninkrijk heeft deze afspraken inmiddels al

gemaakt. Ik wil ervoor zorgen dat ik zo snel mogelijk in staat

ben om dit ook voor elkaar te krijgen. We zijn nu bezig met

de onderhandelingen om dat op een goede manier te kunnen doen. Ik hoop dat binnen afzienbare tijd te voltooien.

Het lijkt mij in ieder geval goed dat ik de Kamer daarover

informeer op het moment dat we echt zo ver zijn dat we

het kunnen afronden of dat we bijna bij een afronding zijn.

Dan is de Kamer in ieder geval goed op de hoogte van de

afspraken die we willen maken. We zullen de Kamer dus

gewoon informeren over de ontwikkelingen op dit vlak. Het

lijkt mij goed om dat te doen.

Met de heer De Roon zeg ik dat we op verschillende

manieren moeten inzetten. Dat betekent ook dat we moeten

inzetten op trainingen; dat ben ik met de heer De Roon eens.

We zijn al zeer actief in het trainen van Oekraïense militairen, zowel via de EU als met andere internationale partners.

Nederland is betrokken bij de Europese trainingsmissie

EUMAM. Inmiddels hebben we daar 40.000 militairen in

getraind. We zijn ook bezig met de Operation Interflex,

onder andere met het Verenigd Koninkrijk. En we hebben

een F-16-trainingscentrum in Roemenië, onder andere met

Denemarken. We zullen ons blijven inspannen om dit te

blijven doen. Die vaardigheden moeten namelijk goed

getraind zijn. Goed getrainde militairen zorgen er gewoon

voor dat je langer en beter je werk kan doen. Het is

belangrijk voor Oekraïne, maar ook voor onze eigen veiligheid, vrijheid en welvaart.

Mevrouw Dobbe stelde ook een vraag. De basisvraag is als

volgt. Als je het hebt over conflict en oorlog, hoop ik altijd

dat er een weg naar vrede is. Voor elk conflict en elke oorlog

geldt, of het nu in Oekraïne is of tussen Israël en Hamas:

uiteindelijk is iedereen gebaat bij vrede. Maar daar moeten

wel de juiste condities voor zijn. Je ziet dat Rusland op dit

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-3

moment überhaupt niet wil erkennen dat het onterecht een

land is binnengevallen. Tegelijkertijd wordt daar wel echt

hard aan gewerkt. We hebben de vredesformule van

Zelensky. Dat is een programma van Zelensky, dat uit tien

verschillende belangrijke onderwerpen bestaat. Dat gaat

bijvoorbeeld over gerechtigheid en het belang van wederopbouw. Daar wordt elke keer met verschillende landen

aan gewerkt, om dat verder inhoud en invulling te geven.

Enige tijd geleden was er een bijeenkomst met 60 verschillende landen. Bij de laatste bijeenkomst — die was laatst,

in Zwitserland — waren meer dan 80 landen aanwezig om

gezamenlijk te kijken hoe zo'n vrede eruit moet zien en

welke condities daarvoor moeten worden ingevuld.

Nederland heeft daarin een voortouwrol als het gaat om

accountability.

Uiteindelijk moet dit leiden tot een gemeenschappelijk

gesprek, een dialoog, maar Rusland is nog niet zo ver om

dat te kunnen en willen doen. Ook ligt de belangrijkste call

natuurlijk bij Oekraïne zelf, of die op het punt staat om het

gesprek te kunnen aangaan, zodat er echt een wezenlijk

gesprek gevoerd kan worden. Maar ik ben het eens met

mevrouw Dobbe dat je daar voorbereidingen voor moet

treffen, dat je daaraan moet werken. Dat gebeurt dus al.

Dat is belangrijk.

Een groot aantal andere vragen is al schriftelijk beantwoord,

zeg ik voordat ik overga naar een ander onderwerp.

D66De heer PaternotteD66

Ik zou graag iets meer van de minister horen over hoe zij

de waarde ziet van een vredesverdrag dat met Rusland

wordt gesloten. Ik zeg dit ook wijzend op hoe dit ging in

Tsjetsjenië aan het begin van het presidentschap van Vladimir Poetin, toen daar een vredesverdrag werd gesloten. En

hoe kunnen we in dit kader terugkijken op de acht jaar tussen de annexatie van de Krim en de separatistische operaties in de Donbas en de uiteindelijke invasie? En op het

Minsk-akkoord? Oftewel, kan de minister reflecteren op hoe

je in zo'n vredesverdrag zou moeten staan en hoe belangrijk

het is dat je zelf ook kan afdwingen dat het wordt nageleefd?

Minister Bruins SlotMinister

Dat is essentieel en dat maakt ook dat Oekraïne uiteindelijk

degene is die de call kan maken om deze onderhandeling

te voeren. Rusland laat immers zien dat het een onbetrouwbare, agressieve staat is; in het laatste interview had Poetin

een halfuur nodig om uit te leggen waarom ze flagrant de

grenzen van een land hebben geschonden.

CDADe heer BoswijkCDA

Elke keer als wij wapens naar Oekraïne sturen, maken wij

de afweging of we daarmee niet voor escalatie zorgen. Ik

denk ook dat het heel verstandig is dat we die afweging

elke keer maken. Alleen zou je nog een afweging moeten

maken: stel dat wij de spullen niet naar Oekraïne sturen en

Oekraïne verliest uiteindelijk. Daarom heeft het CDA eind

vorig jaar, net voor de kerst, gevraagd of het ministerie in

kaart kan brengen wat het risico is dat Oekraïne uiteindelijk

de oorlog verliest en wat de gevolgen daarvan zijn. Welke

grote consequenties heeft dat, behalve financiële? Het verzoek was om die antwoorden voor dit debat te geven. We

hebben ze helaas nog niet ontvangen, maar hoe kijkt de

minister naar dit punt?

Minister Bruins SlotMinister

Het zou penny wise, pound foolish zijn. Alles wat we nu

investeren om Oekraïne te steunen in zijn strijd, zorgt ervoor

dat we heel grote zaken, niet alleen financiële maar ook

waardegedreven zaken … Laat ik het zo zeggen: als we alles

wat we nu doen voor Oekraïne niet meer zouden doen en

zij verliezen de oorlog, dan is de rekening nog groter. Want

dan gaat het ten koste van alle stabiliteit van andere landen.

Dan staat ie aan de grens van een NAVO-land. Maar het

heeft ook een heel grote invloed op het gebied van waarden.

Kijk bijvoorbeeld naar de huidige positie van mensenrechtenverdedigers in Rusland, maar ook naar lhbtiq+-organisaties, die zijn aangewezen als extreme organisaties die niet

meer mogen bestaan. Dan gaat het dus niet alleen om het

beknotten van de fysieke vrijheid van mensen doordat ze

niet meer tot een zelfstandig land behoren, dan gaat het

ook om het wegnemen van de vrijheid van mensen om te

mogen leven naar bepaalde waarden. Dat bedreigt dan ook

de rest van Europa. Het is eigenlijk niet in geld uit te drukken, maar alles wat we nu doen, zorgt er in ieder geval voor

dat de rekening niet nog veel groter wordt op het moment

dat we het nalaten te doen.

CDADe heer BoswijkCDA

De minister hoeft mij niet te overtuigen; ik zie die risico's

ook. Maar is zij het niet met mij eens dat het van belang is

dat we het in kaart brengen? Natuurlijk kun je het nooit

helemaal in kaart brengen en kunnen we niet alle gevolgen

overzien. Maar is het niet goed om dat zo goed als mogelijk

wel te doen, om zo de risico's en de gevolgen in kaart te

brengen van een mogelijk scenario waarin Oekraïne verliest

als wij stoppen met steun? Dit juist ook omdat wij als

volksvertegenwoordigers aan de samenleving moeten

vertellen en verantwoorden waar de belastingcenten heen

gaan en dat het wat het CDA betreft verstandig is om te

doen.

Minister Bruins SlotMinister

Zeker, maar het lijkt me wel heel lastig om daar een prijskaartje aan te hangen, om precies te berekenen wat dat is

als je je eigen vrijheid verliest, als een strijd niet meer

gevoerd moet worden in Oekraïne maar in een ander land,

waarbij je als NAVO actief onderdeel wordt van een dergelijke strijd. Maar je kunt het wel in woorden uitdrukken. En

je weet ook op basis van wat Oekraïne zelf aangeeft wat ze

nodig hebben om hun strijd te kunnen voeren.

SPMevrouw DobbeSP

Ik zou toch willen proberen om de discussie over een pad

naar vrede wat verder te brengen dan alleen de militaire

steun aan Oekraïne. Ik vind het heel fijn om van de minister

te horen dat er wel wordt gewerkt, ook in diplomatieke zin,

om voorbereidingen daarvoor te treffen. De minister zegt:

de omstandigheden zijn er nog niet naar. Dat snap ik ook,

want het is oorlog. Die hebben helemaal geen zin om met

elkaar aan tafel te zitten, want het is oorlog. Dat is ontzettend ingewikkeld. Maar wanneer zijn de omstandigheden

er dan wel? Want die zijn er eigenlijk pas op het moment

dat er geen oorlog meer is. Zo kun je in een soort cirkelredenering terechtkomen waardoor vrede niet dichterbij komt.

Mijn vraag is dan ook de volgende. Op het moment dat wij

inzetten op een pad naar vrede en de omstandigheden er

nu niet naar zijn, moeten wij dan niet toch veel meer doen,

juist nu, nu het geopolitiek heel ingewikkeld is? We weten

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-4

bijvoorbeeld niet wat Trump gaat doen als hij wordt gekozen en wat dat betekent voor de oorlog. Moeten we nu dus

niet haast maken in plaats van afwachten totdat de

omstandigheden veranderen? Want het ziet ernaar uit dat

die oorlog en die patstelling voorlopig niet gaan veranderen,

en we moeten toch naar die vrede toe.

nog de goede manier zoeken om dat verder te brengen. De

stap daarna is om te kijken of we ook dat vermogen op een

rechtmatige manier kunnen gebruiken, want we moeten

ons wel aan de regels houden. Maar de eerste belangrijkste

stap is nu dat Europa heeft gezegd dat we die rente sowieso

gaan gebruiken om te besteden ten faveure van Oekraïne.

Minister Bruins SlotMinister

Allereerst wordt er heel hard gewerkt aan de verschillende

onderdelen van Zelensky's vredesformule. Dat gaat ook om

wederopbouw. Dat gaat er ook om dat je bij de wederopbouw oog hebt voor de positie van vrouwen in Oekraïne.

Het gaat om wat je militair nodig hebt om onafhankelijk te

zijn. Het gaat ook om economische investeringen. Daar

wordt echt heel hard aan gewerkt. Maar dit gaat om een

oorlog tussen twee landen. Oekraïne moet zelf bepalen

wanneer men die onderhandelingen kan voeren, maar laten

we even naar Rusland kijken. Poetin legde laatst nog op

televisie helder uit waarom hij denkt recht te hebben op

Oekraïne. Op het moment dat je nog in dat waanbeeld leeft,

is dat dan überhaupt een conditie om een vredesonderhandeling te starten? Dat vraagt ook een stap van Poetin. Hij

moet erkennen dat hij onterecht een land is binnengevallen

en moet bereid zijn daar de consequenties van te ondervinden. Dat is echt essentieel voordat je een gesprek kan

beginnen.

SPMevrouw DobbeSP

Maar dat is wel ingewikkeld. We hebben het hier al dagen

over, ook in het debat van vorige week en eerder. Er is

natuurlijk een kans dat Poetin niet van mening gaat veranderen. Betekent dat dan dat er nooit vrede zal komen in

Oekraïne? Wat betekent dat dan? Want er moet toch een

keer aan tafel gegaan worden? Wat moeten wij dan doen

om die omstandigheden te creëren, los van meer wapens,

los van militaire steun aan Oekraïne, waar het hier eigenlijk

alleen maar over gaat? Wat moeten wij doen om dat pad

naar vrede en die toenadering mogelijk te maken? Ik heb

de antwoorden van de minister gelezen over het inzetten

van die miljarden. Dat betreft die 400 miljard aan Russische

tegoeden, deels van de staat en deels van de oligarchen,

op westerse bankrekeningen. Hoe kunnen wij nou — dat

werd mij niet duidelijk in de antwoorden — die miljarden

van de staat en die rijke Russen inzetten om ervoor te zorgen dat toch de omstandigheden veranderen?

Minister Bruins SlotMinister

Dat zijn twee vragen, maar ik zal ze allebei beantwoorden.

Eén. Wat je wel zeker weet, is dat de andere partij, Poetin,

niet naar de onderhandelingstafel zal komen op het moment

dat Oekraïne verzwakt en militair niet meer kan vechten.

Dan is het militair gezien te aantrekkelijk om gewoon door

te stoten en ervoor te zorgen dat je land verovert. Je moet

er wel voor zorgen dat iemand kan blijven doorvechten om

Rusland te weerstaan, om Poetin te weerstaan. Anders hoeft

Poetin helemaal niet te kiezen voor vredesonderhandelingen, want dan kan hij kiezen voor de overwinning. Dus dat

maakt het toch van belang dat je militaire steun verleent.

Het tweede is dat we met Europa stap voor stap aan sancties aan het werken zijn. De eerste stap die we nu zetten, is

de windfall contribution. Dat wil zeggen dat we de rente

die getrokken wordt over het vermogen van de Russen dat

vastzit, gebruiken om Oekraïne te steunen. We weten

inmiddels dat we dat kunnen gebruiken. Nu moeten we

SPMevrouw DobbeSP

Wij zouden het toch erg op prijs stellen als er haast wordt

gemaakt met te kijken wat er mogelijk is met de tegoeden

die nu nog op westerse banken staan. Als het nodig is,

dienen we daartoe ook een motie in. Het gaat over 400

miljard euro. Dat is ontzettend veel geld. Dat kan enorm

veel druk zetten en misschien wel het verschil maken in

deze oorlog. Als we daar te lang mee wachten, dan heeft

het ook niet zo veel zin meer en hebben heel veel mensen

hun leven verloren. We zouden er toch op willen aandringen

om daar nu al, gelijktijdig met dat andere pad van het

inzetten van die dividenden et cetera, met spoed naar te

kijken.

Minister Bruins SlotMinister

Daar wordt haast mee gemaakt. Dat wordt gedaan.

VVDDe heer BrekelmansVVD

Voortbordurend op die stap, als ik het goed begrijp, is er

een Belgisch voorstel dat zegt dat je die bevroren tegoeden

kunt inzetten als onderpand voor financiële steun aan

Oekraïne. Daar zijn allemaal constructies in mogelijk. Dat

voorstel ligt voor in de G7. Het Verenigd Koninkrijk staat

daar open voor, de Verenigde Staten staan daar open voor,

maar in de EU denken lidstaten daar verschillend over. Ik

zou graag van de minister willen horen wat het standpunt

van Nederland daarin is. Zeggen wij net als het Verenigd

Koninkrijk: wij staan daar open voor en vinden dat een goed

idee, maar uiteraard moet dit ook juridisch onderbouwd

zijn? Of zegt Nederland: wij zijn daartegen, want wij hebben

daar principiële bezwaren tegen? Wat is het specifieke

standpunt dat het kabinet daarover inneemt?

Minister Bruins SlotMinister

Mijn standpunt is: als wij wat kunnen doen om Oekraïne te

steunen dat juridisch onderbouwd is, dan moeten wij dat

niet uit de weg gaan. Als er nieuwe ideeën zijn om dat verder te onderbouwen en er gekeken wordt wat er mogelijk

is, dan moeten we dat gewoon in Europa proberen te doen.

Dat doen we dus ook. Daarom vind ik het goed dat we door

die eerste stap van die windfall contributions of het gebruik

van die rente, heen zijn. Daarna is het weer kijken naar de

volgende zaken. Daar moet wel wat spoed achter zitten.

Dat ben ik met mevrouw Dobbe eens.

NSCDe heer VeldkampNSC

Ik dank de minister voor haar mooie introductie. Zij wees

op de schriftelijke beantwoording van diverse vragen,

waarvoor dank. Daarin vond ik niet de beantwoording van

de vragen over Oekraïne terug. Daarom hierbij twee vragen.

Ten eerste, is de minister het met mij eens dat de oorlog

in Oekraïne het belangrijkste conflict is in de ring rond

Europa wat betreft de veiligheidspolitieke impact die wij

op dit moment zien? Mag ik dat opmaken uit haar woorden

en de rangorde van het behandelen van thema's?

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-5

Ten tweede. Misschien komt dat nog aan de orde onder

het blokje VS; wat vindt zij van de suggestie om te kijken

of we de leden van de regering, het Amerikaanse Congres

en de leden van het Huis van Afgevaardigden moeten

belobbyen over het Amerikaanse steunpakket voor Oekra-

ïne?

Minister Bruins SlotMinister

In de ring rond Europa is dit het belangrijkste conflict. Dat

ben ik met de heer Veldkamp eens. Ik zal uitgebreider op

de VS ingaan, maar ik kan met alle overtuiging zeggen dat

wij via alle wegen proberen om daar goede relaties mee te

hebben. Dat gaat natuurlijk ook vanuit onze ambassade.

Dat gesprek is niet alleen beperkt tot de ministers van Buitenlandse Zaken. Ikzelf heb een tijd geleden bijvoorbeeld

ook met senatoren van Republikeinse huize gesproken.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Dank aan de minister voor de schriftelijke beantwoording.

Ik vond het heel mooi hoe ze, zoals het een topdiplomaat

natuurlijk past, wel aan de PVV complimenten uitdeelde

voor dat onderdeel waar ze het mee eens was, namelijk:

heel goed dat ook de PVV het steunt om Oekraïense militairen te blijven trainen. Maar ik zou de minister toch het volgende willen vragen. Er is hier één partij die uitspreekt: stop

met de levering van de wapens en zorg ervoor dat die

eigenlijk allemaal hier blijven. We hebben een andere partij

die zegt: wij maken ons heel veel zorgen; Nederland hoeft

niet per se voorloper te zijn. Ik zou de minister willen uitnodigen om — dat mag natuurlijk in diplomatieke bewoordingen — daar even op te reflecteren, want ik vond dat niet

terug in de schriftelijke inbreng en ik denk dat het wel

belangrijk is dat we niet onbenoemd laten wat voor risico's

dat met zich meebrengt.

Minister Bruins SlotMinister

Als ik die vraag beantwoord, en dat ga ik natuurlijk doen,

voel ik me iets meer een minister van Defensie. Misschien

heb ik het ook daarom niet al te proactief naar voren

gebracht. We moeten allebei doen. We hebben dus echt

investeringen in onze defensie nodig. Afgelopen periode

hebben we dat als kabinet natuurlijk ook gedaan. We

groeien binnen de krijgsmacht aan investeringen ongeveer

van 5 miljard tot 6 miljard, want los van het conflict in

Oekraïne zijn de dreigingen nog veel breder. En we zijn op

een aantal terreinen gewoon echt door de bodem heen

gezakt. We waren altijd trots op het Zwitserse zakmes; nou,

dat zakmesje is steeds kleiner geworden. Maar we moeten

Oekraïne ook gewoon steunen met militaire steun, met

militaire wapens, want als ze het niet van ons krijgen, van

wie krijgen ze het dan wel? Als we overtuigd zijn van het

feit dat zij ook vechten voor de veiligheid en stabiliteit van

Nederland en van Europa, dan horen we daar iets voor

terug te doen. Dus bij mij is het en-en.

BBBDe heer TuinmanBBB

We hebben zojuist met een select gezelschap uit deze Kamer

een gesprek gehad met de directeur van een nationale

inlichtingenorganisatie van Australië. Deze meneer maakt

zich eigenlijk zorgen. Volgens zijn lezing kijken we hier in

de Westerse wereld naar Oekraïne en naar China, en zien

we als Nederland en Europa Oekraïne als de dreiging voor

"nu, nu, nu en de toekomst" en zien we China niet als dreiging voor "nu, nu" maar voor "de toekomst, toekomst, toekomst". Ik vroeg hem ook: hoe zie je dat als je aan de andere

kant van de wereld zit? Zijn punt was eigenlijk: allebei die

dreigingen, dus zowel Oekraïne als China, zijn op dit

moment actueel. Mijn vraag aan de minister is: hebben wij

onze radars op het ministerie wijd genoeg open om te zien

wat er naast Oekraïne en naast het Midden-Oosten, nog

meer voor onheil op ons af kan komen?

Minister Bruins SlotMinister

Ik zeg tegen meneer Tuinman: mee eens! Twee van zulke

afschuwelijke conflicten maken altijd dat je je blik vernauwt.

Dat risico loop je en dat is onverstandig, want ondertussen

is het gewoon belangrijk om wereldwijd actief te blijven en

ervoor te zorgen dat je betrokken bent, dat je multilateraal

bezig bent. Dat is ook een van de redenen waarom we sinds

september ontwikkelingspartner zijn geworden van ASEAN.

ASEAN is een samenwerkingsverband van vijftien verschillende landen in Azië. Daar zitten Indonesië en de Filipijnen

in. Juist door met hen te gaan samenwerken en door die

banden actiever op te bouwen, krijgen we gewoon een

beter beeld van wat er rond de Zuid-Chinese Zee gebeurt.

Ik zei daar ook, toen ik op de Filipijnen en in Indonesië op

bezoek was, dat hun veiligheid en hun stabiliteit zijn

eigenlijk ook verbonden met de Europese veiligheid en

stabiliteit. Als het daar onrustig wordt, als daar dreigende

ontwikkelingen zijn, dan zal dat ontegenzeglijk ook gevolgen

hebben voor Europa. Ik steun dus wat de heer Tuinman

zegt, namelijk dat we breed moeten blijven kijken.

De voorzitterVoorzitter

Ik wil de heer Tuinman het woord geven, maar ik wil hem

er ook aan herinneren dat er een besloten, vertrouwelijk

gesprek was. Ik weet niet of de woorden die hij spreekt

daarmee in botsing zijn geweest, maar ik wil hem dat wel

even in herinnering brengen.

BBBDe heer TuinmanBBB

Mijn tweede vraag gaat over het koploperschap. Mijn antwoord op koploperschap is geweest dat het hartstikke mooi

is dat we koploper zijn. We zijn dat voor een deel op de

militaire spullen, qua hardware, en we zijn dat voor een

deel op de financiën. Daar kun je nu ook wel vraagtekens

bij stellen. Of ik dat goed vind of niet, laat ik in het midden,

maar ik wil de vraag stellen of we ook koploper kunnen zijn

op het delen van inlichtingen. We kunnen bijvoorbeeld ook

koploper zijn op joint ventures. We hebben een aantal

moties ingediend en meegetekend met de collega's van de

VVD. Dan kunnen we Oekraïne daadwerkelijk helpen met

het opnieuw opbouwen van hun wapenindustrie. We kunnen ook koploper zijn in patenten en in de technologie die

we ontwikkelen op dual use om die zaak voor elkaar te

krijgen. Daar zijn we allemaal geen koploper in. Mijn vraag

aan de minister is hoe zij dat ziet. Waar zijn we koploper,

waar zijn we dat niet en hoe zouden we dat nog verder

kunnen versterken?

Minister Bruins SlotMinister

We doen wat we naar vermogen kunnen doen. Daarom is

het belangrijk om er bijvoorbeeld voor te zorgen dat de

munitieproductie in Europa omhooggaat. Maar we kijken

natuurlijk ook heel erg naar hoe we bedrijven aan Oekraïne

kunnen verbinden op een goede en veilige manier. Dat kan

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-6

alleen op het moment dat je veiligheid aan het front en een

veilige situatie vanuit luchtsteun creëert, waardoor verschillende granaten worden tegengehouden door luchtafweergeschut en nieuwe technologieën als drones die tegenwoordig worden ingezet. Veiligheid is uiteindelijk een basisvoorwaarde om de rest te kunnen doen.

D66De heer PaternotteD66

Ik ga even door op waar de heer Brekelmans het over had,

namelijk de Russische assets. We hebben een nieuwe

Russische ambassadeur in Nederland. Ik weet niet of de

minister hem al gesproken heeft. Maar hij heeft op Russische staatsmedia gezegd dat er nu in Nederland 600 miljoen

euro aan Russische assets bevroren is, van de 46 miljard

aan assets die zich in Nederland bevinden. De vraag is of

de minister dat beeld herkent. En of het misschien mogelijk

is om te kijken of we net zoals de Belgen kunnen zeggen

dat, vooruitlopend op dat je die assets in bezit neemt, we

in ieder geval het rendement op die assets kunnen gaan

afromen. Want de Belgen hebben gezegd dat ze dat nu gaan

doen met de assets die in België zitten.

Minister Bruins SlotMinister

Allereerst was ik niet van plan om kennis te maken met de

Russische ambassadeur. Dat ga ik niet doen. Ik heb al eerder

tegen de Kamer gezegd dat ik dat niet van plan ben. En juist

ook de inzet … Ik weet niet de precieze omvang van het

aantal miljarden wat in Nederland vastligt. Tegelijkertijd is

juist het Europese traject ervoor bedoeld om die renteopbrengst in te kunnen gaan zetten.

D66De heer PaternotteD66

Je komt dan weer op het Europese traject natuurlijk. De

vraag is nou juist of de minister bereid is om daarin als

Nederland voorop te lopen. De Belgen hebben gezegd dat

zij dat alvast gaan doen en dat lijkt me dan iets waarvan je

zegt: als dat kan, dan moeten we dat vooral ook doen. Dit

is waarschijnlijk een beweging die op gang komt doordat

steeds meer landen die stap zetten in het aanwenden van

die Russische assets, op welke manier dat dan ook rond

kan komen. Dat is de vraag die ik aan de minister wil stellen.

Wil zij ernaar kijken of wij als Nederland daarop vooruit

kunnen lopen? Verder is het volgens mij heel erg goed dat

de minister, noch de Tweede Kamer, de Russische ambassadeur van een warm welkom voorziet.

Minister Bruins SlotMinister

Ik zal daar zeker naar kijken, maar ik leef in ieder geval zelf

in de veronderstelling dat Europa nu zover is, waardoor we

het veel krachtiger en eensgezinder kunnen doen. Maar laat

ik hier in de tweede termijn nog even op terugkomen.

De voorzitterVoorzitter

Heel goed. Volgens mij gaan we nu over naar het Midden-

Oosten.

Minister Bruins SlotMinister

Ja, voorzitter. Veel leden hebben stilgestaan bij het verschrikkelijke conflict tussen Israël en Hamas en bij het dagelijkse

leed dat we daar zien. Dat is het leed van de onschuldige

Palestijnse burgerslachtoffers, maar ook dat van de gijzelaars die nog steeds vastzitten en wier families dag in, dag

uit wachten en hopen dat ze uiteindelijk vrij kunnen komen.

Daarom is Nederland er ook voor dat er zo snel mogelijk

een tijdelijk humanitair staakt-het-vuren komt, zodat het

vechten stopt en het hopelijk uiteindelijk komt tot een

beëindiging van alle gevechten. De situatie in Gaza is op

dit moment echt kritiek. Meer dan de helft van de Gazanen

zit op dit moment in Rafah, en de uitdaging om in Gaza

hulp te brengen en te verspreiden is gewoon groot. In de

afgelopen periode hebben we dus alles op alles gezet om

dat wél voor elkaar te krijgen, om Kerem Shalom open te

krijgen, om de Nederlandse kennis te gaan gebruiken, zoals

de heer Veldkamp ook aangaf, en om er eerst voor te zorgen

dat Rafah openging. Maar ook zetten we druk op het openen

van de haven van Ashdod, zodat daar bijvoorbeeld meer

voedsel doorheen kan gaan. Daarbij werken we intensief

samen met de Verenigde Naties en natuurlijk met onze

eigen speciaal gezand op humanitaire hulp, maar ook met

de VN-coördinator voor humanitaire hulp en wederopbouw,

mevrouw Kaag.

Bij het afgelopen bezoek heb ik erop aangedrongen, en

afgelopen maandag heeft de minister-president dat

wederom gedaan, om fors meer humanitaire hulp

beschikbaar te krijgen, om ervoor te zorgen dat humanitaire

hulp ook Noord-Gaza kan bereiken en er gedurende de dag

pauzes zijn waarin die hulp daar veilig terecht kan komen.

Zo blijven we met elkaar en samen met andere landen druk

zetten om dat verschrikkelijke leed te kunnen lenigen, maar

er ook voor te zorgen dat er uiteindelijk een tijdelijk humanitair staakt-het-vuren komt, zodat het vechten stopt en de

gevechten uiteindelijk hopelijk beëindigd worden.

Een aantal leden roept op tot een permanent staakt-hetvuren op dit moment. Zij willen dat ik ervoor zorg dat dit

gebeurt. Ik snap de leden die dit van mij vragen heel goed.

Dit zijn de dilemma's die je daarin elke dag hebt. Maar ik

geef ook aan dat dat ook vraagt dat beide partijen de

wapens neerleggen; dus dat Hamas dat ook gaat doen.

Tegelijkertijd hebben we natuurlijk hoop op die onderhandelingen. De laatste berichtgeving was minder hoopgevend,

namelijk dat er geen Israëlische delegatie naar Egypte gaat.

Maar de Verenigde Staten, Egypte en Qatar werken dag in,

dag uit om ervoor te zorgen dat er uiteindelijk wel een deal

terechtkomt, een deal waarbij gijzelaars kunnen worden

vrijgelaten en waarbij de nodige humanitaire hulp beter ter

plekke kan komen en mensen beter geholpen kunnen worden.

Terecht wezen verschillende leden op de situatie in Rafah

en op de oproep die niet alleen door mijzelf is gedaan, maar

ook door de minister-president. Eigenlijk is de oproep

internationaal heel erg breed gedaan, ook door president

Biden, om geen grootscheepse militaire aanval in Rafah uit

te voeren. Het valt niet in te zien hoe een grootscheepse

militaire actie niet gaat leiden tot nog meer burgerslachtoffers, niet gaat leiden tot nog een grotere humanitaire catastrofe. Dat is gewoon niet te rechtvaardigen. Daarom zet

iedereen overal op dit moment alle maximale druk erop

om ervoor te zorgen dat dat niet op die manier gebeurt,

dus dat er niet een grootscheepse militaire aanval op Rafah

gaat plaatsvinden in de huidige omstandigheden.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Ik keek nog even of er nog iets achteraan kwam, want volgens mij had ik hier ook een aantal vragen over gesteld,

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-7

dus daar wachtte ik even op. Maar als dat niet het geval is,

dan …

Minister Bruins SlotMinister

Ik zag mevrouw Piri al lopen en dan zet ik automatisch een

punt.

Hopelijk leidt die internationale druk ertoe dat Israël zijn

plannen aanpast en dat die grootscheepse militaire actie

onder de huidige omstandigheden niet plaatsvindt. Daarvoor trekken we weer met elkaar op, met de verschillende

landen die op dit moment nog wel verbinding met Israël

hebben. Zo kunnen we aan tafel die boodschap persoonlijk

overbrengen, dus de oproep om dat niet te doen.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Als dit het is, heb ik inderdaad nog wel wat vragen. Laat ik

positief beginnen. Het is fijn dat de minister zegt: ontoelaatbaar! Dat heeft ze al eerder gezegd, in ieder geval op X, en

dat zegt ze nu ook in deze plenaire zaal. Dat steunt mijn

fractie absoluut. Het is ook fijn dat ze zegt dat we nu maximale druk moeten leggen op Netanyahu om dit plan niet

door te voeren. Daar ben ik het ook mee eens. Vervolgens

ben ik wel teleurgesteld, want wat verstaat de minister

onder maximale druk? Laat ik het toch nog een keer proberen. Wat ik daarnet hoorde, vond ik nog niet heel erg klinken

als maximale druk. De landen die Israël tot nu toe hebben

gesteund en ervoor kozen om nog steeds te proberen om

een constructief gesprek met Netanyahu te voeren, zoals

de VS, Nederland, Duitsland en het VK, hebben zich heel

erg hierover uitgesproken en gezegd dat dit ontoelaatbaar

is. Zij zeiden: maximale druk. Wat is dan de maximale druk,

behalve het op X zetten en het aan Netanyahu melden?

Minister Bruins SlotMinister

Natuurlijk heb ik dit zelf ook overgebracht in mijn gesprekken met de ministers van Israël en dat gebeurde in een

eerder stadium, dus voordat ik het op X zette. Het is ook

diplomatie dat je niet altijd alles direct met de buitenwereld

deelt. Het klopt inderdaad dat we daar nog steeds aan tafel

zitten. Tegelijkertijd zitten we ook aan tafel met de Palestijnse gebieden en de Palestijnse Autoriteit om met hen het

gesprek te voeren. Wat we nu internationaal doen met de

landen die nog een verbinding met Israël hebben, is heel

erg duidelijk maken dat dit niet kan, dus dat het niet te

rechtvaardigen is om een grootscheepse militaire aanval

te doen onder deze omstandigheden. Door eensgezindheid

over die boodschap voer je de druk maximaal op.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Met alle respect, maar mijn definitie van maximale druk is

toch echt een andere. Het is iets anders dan landen die in

de VN niet voor een resolutie voor een staakt-het-vuren

stemden en nog steeds wapens blijven leveren aan Israël,

maar ook tegen hen zeggen: maar doe dat niet in Rafah.

Dat is geen maximale druk. Ongeveer twee jaar geleden

oefenden we in dit huis die maximale druk uit, toen we voor

de inval door Rusland zagen wat er dreigde en met een

grote Kamermeerderheid zeiden: je moet nu aangeven wat

de consequenties daarvan zullen zijn. De hoop is natuurlijk

dat de consequenties in dit geval zo groot zijn dat Israël

snapt het dat deze actie echt niet moet doorzetten. Waarom

vraagt deze minister nu dus niet om een spoedoverleg met

de andere Europese landen? Dat is uiteindelijk de unie

waarin we zitten, dus niet de alliantie met een aantal andere

landen die aan de kant van Israël staan. Concreet is mijn

voorstel dus om met de EU-landen te bespreken wat voor

maatregelen we op Europees niveau zouden nemen op het

moment dat Netanyahu doet wat u ontoelaatbaar vindt.

Minister Bruins SlotMinister

Daarvoor geldt natuurlijk, zoals altijd binnen de diplomatie,

dat dit het onderwerp is dat besproken gaat worden. Dat

bespreek ik komend weekend als ik bij de veiligheidsconferentie in München ben, maar ook maandag bij de Raad

Buitenlandse Zaken. Met verschillende landen kijken we

hoe we er met elkaar voor kunnen zorgen dat dit niet gaat

gebeuren en dat de plannen uiteindelijk worden aangepast.

Dat doen we gezamenlijk op die manier.

D66De heer PaternotteD66

De minister maakt duidelijk dat maximale druk wat haar

betreft betekent dat je de boodschap glashelder, heel duidelijk overbrengt. Op 30 november heeft premier Rutte

premier Netanyahu gebeld en gezegd: er moet veel meer

hulp naar de Gazastrook, Israël moet veel terughoudender

zijn en de gevechtspauze moet maximaal benut worden.

Op 12 december heeft premier Rutte gezegd dat er substantiële gevechtspauzes moesten komen. Dat heeft hij ook

weer heel duidelijk overgebracht aan premier Netanyahu.

Op 19 januari heeft premier Rutte, ook weer in een gesprek

met premier Netanyahu, duidelijk gemaakt dat er heel snel

een onmiddellijke gevechtspauze moet komen. Deze week

is duidelijk gemaakt dat Nederland het volstrekt ontoelaatbaar vindt om een offensief bij Rafah te starten, en dat er

een onmiddellijke gevechtspauze moet komen. Maar tot nu

toe is er aan al die oproepen, aan al die duidelijke boodschappen, op geen enkele manier gehoor gegeven. Wat

maakt nou dat de minister denkt dat de boodschap nu heel

duidelijk, zonder enige andere druk, overbrengen wél

resultaat oplevert?

Minister Bruins SlotMinister

Met alle reizen die we doen, ook naar Israël en de Palestijnse

gebieden, willen we ervoor zorgen dat zaken in beweging

komen. Kerem Shalom is dus als grensovergang opengegaan, omdat daar veel beter hulp overheen kan dan over

Rafah. We wilden ook dat het sneller ging, zoals met de

scanners. We wilden er ook voor zorgen dat droppings

konden plaatsvinden voor het Jordaanse ziekenhuis. Onze

oproep is inderdaad al lang dat er een tijdelijk humanitair

staakt-het-vuren moet komen. Maar daar heb je ook wel

weer twee partijen voor nodig. Deze periode heeft Hamas

ook elke dag aangevallen. Als die condities er zouden kunnen komen, zou ik dat zelf ook het liefste willen hebben,

omdat het uiteindelijk beter is voor de onschuldige Palestijnse bevolking en er hopelijk ook voor zorgt dat de gijzelaars vrijkomen. Maar ook hiervoor geldt: het is een conflict

tussen een terroristische organisatie, Hamas, en Israël.

D66De heer PaternotteD66

Dat roept nog wel wat vragen op. Ik hoopte iets te horen

over hoe het kabinet dan van plan is om te zorgen dat de

Nederlandse oproepen, en overigens ook die van de Verenigde Staten en Duitsland, wél tot resultaat leiden. Het

antwoord dat ik eigenlijk krijg, is: daar heb je twee partijen

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-8

voor nodig. Ik snap daaruit dat er geen staakt-het-vuren

komt zolang er nog Hamasterroristen actief zijn in Gaza.

Moet ik het zo begrijpen? Want dat is, denk ik, een totaal

andere boodschap dan wat premier Rutte deze week heeft

geprobeerd over te brengen aan premier Netanyahu.

Minister Bruins SlotMinister

Nee. De heer Paternotte vraagt mij hoe het kan dat Nederland al best wel lang zegt: stop nou met dat vechten; doe

een tijdelijk humanitair staakt-het-vuren. Dat klopt. Dat

breng ik ook al heel erg lang over. Tegelijkertijd realiseer

ik me dat beide partijen dan bereid moeten zijn om de

wapens neer te leggen. Dat betekent dat ook Hamas bereid

moet zijn om te stoppen met vechten. Tot nu toe hebben

we die situatie helaas nog niet bereikt. Maar het zou uiteindelijk het beste zijn als die onderhandelingen wel tot een

overeenstemming leidden. Daarom vind ik het ook goed

dat Egypte, Qatar en de Verenigde Staten hier nog dag in,

dag uit mee bezig zijn.

VoltDe heer DassenVolt

Er is wel een groot verschil tussen de staat Israël en de

terreurorganisatie Hamas, namelijk dat Hamas een terreurorganisatie is. Maar ik wil even doorgaan op wat de heer

Paternotte net zegt. Er zijn namelijk veel oproepen gedaan.

Zojuist, een uur geleden, tweette Netanyahu: "We zullen

vechten tot de volledige overwinning en dit omvat een

krachtige actie, ook in Rafah, nadat we de burgerbevolking

hebben toegestaan de gevechtszones te verlaten." Om in

de woorden van Borrell te spreken: waar moeten deze

mensen heen, de maan? Deze mensen kunnen nergens

naartoe. De oproepen van de internationale gemeenschap

landen niet. Dit is toch weer het bewijs. Netanyahu trekt

zich er niks van aan. Dan vind ik het toch wrang dat de

minister hier zegt dat er twee partijen moeten stoppen met

vechten. Natuurlijk moeten we zorgen dat de gijzelaars

vrijkomen. Natuurlijk is het schandelijk wat de terreurorganisatie Hamas doet. Maar we hebben ook de plicht om op

te komen voor de mensen die nu in Rafah zitten en zich

ontzettend veel zorgen maken. En terecht, want als Israël

daar in actie gaat komen, zijn de gevolgen niet te overzien.

En het enige wat de minister nu naar voren brengt, is: ik

breng het over in gesprekken en ik bespreek het in de Raad.

Maar we hebben gezien dat dat niet voldoende is. De vraag

van mevrouw Piri is volledig terecht: wat gaat de minister

doen en welke sancties is zij eventueel bereid te nemen op

het moment dat Netanyahu toch doorgaat met deze actie?

Minister Bruins SlotMinister

Alles is er nu op gericht om ervoor te zorgen dat hij niet

grootscheeps militair ingrijpt terwijl alle mensen nog in

Rafah zitten. Landen proberen dat breed, internationaal,

voor elkaar te krijgen. Ook de komende dagen zal het

gesprek internationaal, tussen verschillende landen, weer

gaan over de vraag hoe we dat op dit moment kunnen

voorkomen. Dat doen we door te reizen naar de gebieden,

door het gesprek aan te gaan met de landen in het Midden-

Oosten en door te kijken wat we daarin met elkaar kunnen

betekenen. Elke dag worden die dilemma's beslecht.

Want als je inderdaad bereid bent om tot het uiterste te

gaan, dan laat je op een gegeven moment ook duidelijk

zien wat de consequenties zijn als de grens die je met elkaar

hebt getrokken, wordt overschreden. De internationale

gemeenschap is hier volgens mij gelijkgezind in. Zelfs de

Verenigde Staten zeggen dat dit te ver zou gaan. Maar dan

moet je daar ook consequenties aan verbinden; anders zijn

het loze woorden. Met deze reactie van de minister begrijp

ik dat Netanyahu dit tweet, want het zijn tandeloze woorden,

die uiteindelijk geen enkel effect zullen hebben. De minister

weet dat. Ik vraag haar dus nogmaals of zij bereid is om

met andere Europese landen in gesprek te gaan om tot een

pakket te komen dat een krachtig signaal aan Netanyahu

afgeeft: als je deze grens over gaat, dan zullen wij daar

consequenties aan verbinden.

Minister Bruins SlotMinister

Ik deel de conclusie niet. Volgens mij is nu namelijk het

belangrijkste dat we er internationaal voor zorgen dat hij

dat niet gaat doen. Dat is namelijk het laatste wat je wil.

Daarin trek je internationaal met elkaar op. Dat zullen we

ook de komende dagen weer doen, met de andere landen

die dezelfde boodschap overbrengen. We zullen dat heel

duidelijk maken.

VoltDe heer DassenVolt

Heel duidelijk met woorden. Ik zal het nog een keer voorlezen: "We zullen vechten tot de volledige overwinning en dit

omvat een krachtige actie, ook in Rafah, nadat we de burgerbevolking hebben toegestaan de gevechtszones te verlaten." Dat is wat meneer Netanyahu net tweette. Dus ik

begrijp werkelijk waar niet waar de illusie bij de minister

dan vandaan komt dat zij enkel met woorden Netanyahu

kan bewegen. Ik vind het teleurstellend dat zij eigenlijk ook

niet ingaat op mijn vraag, namelijk: is zij bereid om met

Europese collega's in gesprek te gaan om eventueel een

pakket voor te bereiden als Netanyahu deze lijn overgaat?

Ik vraag om een simpel antwoord: ja of nee?

Minister Bruins SlotMinister

We zijn met Europese partners, maar ook met andere landen

in gesprek om juist deze hele situatie te voorkomen, zodat

er geen grootscheepse militaire actie in Rafah plaatsvindt.

Het is niet voor niets dat ook de minister-president in het

gesprek met Netanyahu letterlijk zegt: don't do it. Daarmee

werken we gezamenlijk ook die kant op.

VoltDe heer DassenVolt

Voorzitter, ik kijk ook naar u. Ik stel de vraag drie keer en ik

krijg geen antwoord.

De voorzitterVoorzitter

Drie keer, dat klopt. Dat constateer ik ook. Tegelijkertijd gaat

de minister over haar eigen antwoorden. Ik kan haar vragen

om nog een keer in te gaan op de vraag. De vraag was niet:

hoe gaat de minister dat gesprek aan? De vraag is of er

bereidheid is om een pakket overeen te komen.

VoltDe heer DassenVolt

Dan zegt de minister eigenlijk: ik ben niet bereid om tot het

uiterste te gaan om dit te voorkomen. Dát zegt de minister.

Minister Bruins SlotMinister

Ik begrijp de vraag, maar dat pakket gaat ervan uit dat zich

een situatie gaat ontvouwen. Volgens mij wordt nu diplo-

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-9

matiek alles op alles gezet om die situatie te voorkomen en

te kijken hoe je dat met elkaar kan doen.

kan, maar in deze huidige omstandigheden zie ik dat niet

gebeuren.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Ik wilde ook refereren aan de laatste uiting van Netanyahu,

die, al die oproepen van de Nederlandse regering en

anderen ten spijt, heeft aangegeven dat hij wil toeslaan in

Rafah. Waarom is de minister niet gewoon bereid om antwoord te geven op de vragen die mevrouw Piri en de heer

Dassen hebben gesteld, in volgens mij alles bij elkaar 39

pogingen? Zijn het überhaupt overwegingen op dit moment

met internationale partners? Past het überhaupt bij de

besprekingen dat overwogen wordt sancties in te zetten

omdat Netanyahu er gewoon totaal geen blijk van geeft

hiernaar te luisteren? Kan de minister gewoon antwoord

geven op de vraag in plaats van alleen maar herhalen dat

er oproepjes zijn gedaan? Kan zij gewoon antwoord op de

vraag geven?

Minister Bruins SlotMinister

We zijn natuurlijk bezig met sancties als het gaat om de

kolonisten op de Westbank. Daaraan zijn we dus actief in

Europees verband aan het trekken. Er is ook een initiatief

van Nederland geweest om dat op te gaan lopen, ook naar

aanleiding van debatten hier in de Kamer.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Dan constateer ik dat er bij poging twaalf à dertien, waar

we inmiddels zijn, weer geen antwoord op de vraag komt,

want ik vroeg naar sancties in verband met de acties in

Rafah en niet naar sancties tegen kolonisten-terroristen op

de Westbank. Dan ga ik er gewoon van uit dat de minister

op dit moment dus niet met internationale partners de

opties bespreekt voor het nemen van sancties. Dat vind ik

erg als we een Netanyahu hebben die er gewoon totaal

geen blijk van geeft te luisteren naar al die oproepjes die

de Nederlandse regering doet. Ik zou ook aan de minister

willen vragen wat zij precies bedoelt met het onacceptabel

zijn van een grootscheepse militaire actie in Rafah. Kan ik

daaruit opmaken dat de minister namens Nederland vindt

dat een iets minder grootscheepse actie in Rafah, waar op

dit moment 1,5 miljoen mensen naartoe gevlucht zijn, wél

acceptabel vindt? Kan ik daaruit opmaken dat de minister

de misdadige oproep van Netanyahu dat die 1,5 miljoen

mensen zich maar weer zouden moeten gaan verplaatsen

in oorlogsgebied, wél acceptabel vindt? Wat bedoelt zij met

"grootscheeps"? Wat vindt zij wel acceptabel en wat niet?

Minister Bruins SlotMinister

Volgens mij is het allereerst van belang — dat gaf ik zonet

ook aan — dat ik in de gesprekken die ik komend weekeinde

heb, maar ook maandag in de Raad Buitenlandse Zaken,

met de verschillende ministers overleg hoe we ervoor

kunnen zorgen dat er uiteindelijk geen grootscheepse militaire aanval in Rafah plaatsvindt. Maar de modaliteiten

daarvan en hoe je dat doet, zijn ook onderdeel van dat

gesprek. In de huidige situatie kan je niet zomaar 1,5 miljoen

mensen verplaatsen. Daar moet je randvoorwaarden voor

stellen en die zijn er op dit moment niet. Je kan niet zomaar

1,5 miljoen mensen uit Rafah verplaatsen op het moment

dat er niet een plek is waar mensen opgevangen worden

en ze voedsel en voorzieningen krijgen. Voor mij is vooral

de vraag hoe je ervoor zorgt dat dit op een goede manier

DENKDe heer Van BaarleDENK

Tot slot. De minister gaat eigenlijk mee in het creëren van

randvoorwaarden voor het verplaatsen van mensen, lees:

het creëren van randvoorwaarden voor Netanyahu om zijn

offensief door te zetten zoals hij dat wil. Dat kan toch niet

de boodschap zijn van de Nederlandse regering? Ik vraag

het nogmaals aan de minister, want er kwam wederom

geen helder antwoord op de vraag. De minister zegt dat

een grootscheeps offensief onacceptabel is. Wat is volgens

de definitie van de minister dan een "grootscheeps offensief"? We hebben hier te maken met een gebied waar 1,5

miljoen mensen naartoe zijn gevlucht. Zij leven daar dicht

op elkaar, zonder voorzieningen. Volgens mij moet je daar

helemaal geen offensief hebben. Volgens mij kan je daar

militair niks. Het wordt een drama als je daar ook maar

enige vorm van hoge escalatie van geweld toepast. En

waarom uit de minister dat niet in de richting van Netanyahu?

Minister Bruins SlotMinister

Waar het hier om gaat, is dat het uiteindelijk in het optreden

om de gijzelaars vrij te krijgen van belang is dat je dat op

een manier doet waarbij je niet op een onnodige manier

burgerslachtoffers maakt. Als je tijdens een militair optreden

ervoor moet zorgen dat mensen op een betere plek

terechtkomen omdat ze anders gevaar lopen — dit kan ook

door Hamas worden veroorzaakt — moet je daarvoor zorgen. En die plicht blijft altijd bestaan. Er is geen moment

dat je die plicht niet hebt.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Ik heb geluisterd naar de vragen en het gesprek. Het is

natuurlijk ingewikkeld. Het is een enorm dilemma. Ik zou

de minister willen vragen of zij, met alle inlichtingen die zij

heeft, kan schetsen wat het belang van Israël is in Rafah.

Waarom opeens Rafah? En klopt het dat de twee doelstellingen die Israël drie maanden geleden na 7 oktober heeft

geformuleerd, namelijk alle gegijzelden vrij en de

gevechtseenheden van Hamas kapotmaken, niet te realiseren zijn zonder een operatie in Rafah? Er zijn een paar dagen

geleden twee gijzelaars uit Rafah vrijgelaten en daar zit een

concentratie van Hamas, terwijl in het noorden van Gaza

nu wordt gede-escaleerd. Kan de minister in ieder geval

schetsen, ook voor mensen die het niet begrijpen, waarom

Rafah en waarom nu? Kan zij schetsen, met alle inlichtingen

die zij heeft, waarom Israël deze overwegingen probeert te

maken?

Minister Bruins SlotMinister

Als ik inlichtingen zou hebben, kan ik die in ieder geval niet

in het openbaar vertellen, want die zijn eigenlijk altijd

geheim. Wat we wel weten, is dat in de afgelopen periode

alle mensen zijn gevraagd naar Rafah te gaan om veilig te

zijn. Daar moeten mensen nu ook meer hulp en ondersteuning krijgen. Het zou best zo kunnen zijn dat daar gijzelaars

zitten. Als je de gijzelaars daar wilt vrijlaten, zal dat nog

steeds op een heel voorzichtige en zorgvuldige manier

moeten worden gedaan. Dat is wat je nu in de discussie

hoort. Men zegt dat daar nog vijandelijke troepen zitten. En

men geeft ook aan dat er nog gijzelaars zitten. Meer dan 1

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-10

miljoen mensen zijn gevraagd naar die plek te komen om

veilig te zijn. Het laat het dilemma zien om op een goede

manier te zorgen, hopelijk met een tijdelijk humanitair

staakt-het-vuren, dat de partijen tot overeenstemming

komen, maar het is echt een hele ingewikkelde situatie.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Ik ben het eens met de minister dat er heel veel mannen,

vrouwen, kinderen zijn die daarnaartoe zijn gegaan om te

schuilen en dat je daar iets mee moet. Ik heb alleen nog

geen antwoord gekregen op mijn vraag. Ik weet niet of de

minister het niet kan delen, omdat ze het niet weet of omdat

het geheime informatie is. Het kan een van de twee zijn. Ik

wil zo nog een vraag stellen over de onschuldige burgers,

maar het is wel goed om dit eerst scherp te krijgen, ook

voor de scherpte van het debat, want ik merk dat het alle

kanten opgaat. We hebben de afgelopen dagen gezien dat

er twee gijzelaars vrijgelaten zijn. We hebben gezien dat er

ook gevechtseenheden van Hamas gestorven zijn. Daar

waren videobeelden van, dus het zou kunnen. Als de

minister het niet kan zeggen, is dat ook een antwoord. Maar

mijn specifieke vraag is of het klopt dat volgens de inlichtingen de twee doelen van Israël om deze oorlog te stoppen,

namelijk de gegijzelden vrijlaten en de gevechtseenheden

van Hamas vernietigen, niet gerealiseerd kunnen worden

zonder een operatie in Rafah, juist omdat die twee doelen

zich daar verenigen. Kan de minister aangeven of het klopt

wat ik zeg, of kan ze aangeven dat ze niet bij machte is om

in het openbaar te zeggen of dat klopt?

De voorzitterVoorzitter

U heeft het nu vier keer gevraagd.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Maar ik krijg geen antwoord.

De voorzitterVoorzitter

Ik snap het, maar de minister geeft nu antwoord. Ik vraag

iedereen om iets bondiger te interrumperen.

Minister Bruins SlotMinister

Israël geeft zelf aan dat daar nog gijzelaars zitten, dat daar

ook nog vijandige troepen van Hamas zitten en dat het

nodig is om daar de militaire dreiging weg te nemen en de

gijzelaars te bevrijden. Gezien het verloop van het conflict

is het zeer aannemelijk dat het daar het geval is. En dan

nog is het natuurlijk wel zo dat ik en de minister-president

duidelijk hebben aangegeven dat men zich in die situatie

wel aan het oorlogsrecht moet houden en dat men dus niet

een grootscheepse militaire operatie kan beginnen.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Ik ben het ook eens met deze lijn. Je moet je aan het oorlogsrecht houden. Dat roept een vraag op. Er zijn daar 1,8

miljoen mensen. In de interruptie van de heer Van Baarle

gaf de minister aan dat ze nog niet heeft gezien dat er een

geloofwaardig plan ligt om die 1,8 miljoen mensen — dat

zijn gigantisch veel mensen! — in veiligheid te brengen. Ik

hoorde de heer Dassen net een tweet voorlezen. Die heb ik

niet gezien, maar ik geloof hem. Ik parafraseer even, maar

daarin werd gezegd: wij zullen toeslaan, nadat wij mensen

hebben geëvacueerd. Er staat dus wel een komma achter.

Ik moet het nog verifiëren. In het interruptiedebat gaf de

minister aan dat ze nog geen geloofwaardige oplossing

heeft gezien om ervoor te zorgen dat de mensen in veiligheid gebracht kunnen worden. Kan ik hieruit begrijpen, ook

in het licht van mijn eerdere vragen, dat er kennelijk doelstellingen zijn die niet gerealiseerd kunnen worden zonder

een offensief in Rafah? Stel dat blijkt dat het mogelijk is om

die 1,8 miljoen mensen — misschien zijn het er nog meer

— in veiligheid te brengen en dat daar op een geloofwaardige wijze, met internationale druk, in voorzien kan worden.

Wat zou de opstelling van de overheid dan kunnen zijn voor

beide doelen, dus eerst het in veiligheid brengen van

mensen en vervolgens conform internationaal recht de

operatie uitvoeren? Is dat een optie die het kabinet met de

internationale partners het overwegen waard vindt?

Minister Bruins SlotMinister

Maar dat vraagt wel heel veel. Dat vraagt een plek waar

mensen elektriciteit hebben, waar mensen water hebben,

waar mensen voeding hebben, waar mensen onderdak

hebben. En dat in een gebied dat bijna compleet verwoest

is. Dat is een opgave die heel groot is. Het vraagt heel veel

om zoiets voor elkaar te krijgen.

De voorzitterVoorzitter

Nogmaals, meneer Ceder, en dan graag iets bondiger.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Eens, maar mijn vraag was: als het op geloofwaardige wijze

kan, is Nederland dan met de internationale partners bereid

om daarin te voorzien? Of is dat een onacceptabele stap?

Minister Bruins SlotMinister

Ja, maar als je zoiets wilt doen, is het nodig dat de internationale organisaties die daar nu actief zijn, dit maximaal

kunnen doen. Dan heb je het over het Rode Kruis, maar ook

over UNRWA. Dan heb je het over al die organisaties die

op dit moment de levenslijn zijn voor de Palestijnen.

PVVDe heer De RoonPVV

Hamas blijft oorlog voeren tegen Israël en blijft zich verschuilen achter de civiele bevolking van Gaza. Dat is een

continu doorlopend oorlogsmisdrijf. Het blijft ook die gijzelaars vasthouden. Zoveel als dat er zijn, zoveel oorlogsmisdrijven zijn het. Nu zijn er partijen hier in de Kamer die

graag zien dat Hamas niet definitief in de pan wordt gehakt,

militair. Mijn partij ziet dat wel graag.

Uiteraard is ook de burgerbevolking voor ons een punt van

zorg. Ik heb gelezen dat Israël van mening is dat ze wel

degelijk een goed plan heeft om de bevolking uit de gevarenzone te brengen. Ik ken dat plan ook niet, maar heeft de

minister weleens aan Israël gevraagd of ze zo'n plan heeft

en, zo ja, wat dat dan in grote lijnen inhoudt? Als de

minister dat nog nooit gevraagd heeft, zou ze nu misschien

kunnen overwegen om dat wel te doen. Dan weten we

misschien iets meer.

Minister Bruins SlotMinister

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-11

Volgens mij is het Netanyahu zelf geweest die vorige week

voor het eerst zo'n plan aan het leger heeft gevraagd. Het

is nogal een grote opgave om 1,5 miljoen mensen in veiligheid te brengen. Ik zou het heel knap vinden als er inmiddels

zo'n plan zou liggen. Maar goed, de minister-president is

er natuurlijk afgelopen maandag geweest.

PVVDe heer De RoonPVV

Is het dan toch goed om aan Israël te vragen om op de

hoogte te worden gehouden van de ontwikkelingen rond

dat plan? In ieder geval zou gevraagd kunnen worden of

het plan voor Israël inmiddels zodanig is dat het ook uitvoerbaar is. Het zou voor ons toch van enorm belang zijn om

dat te weten?

Minister Bruins SlotMinister

Een plan is één, maar iets moet ook uitvoerbaar zijn. Daarvoor moeten ook de capaciteiten en de mogelijkheden

aanwezig zijn. We hebben het dan over hulp die moet

komen van verschillende organisaties om dat plan te kunnen uitvoeren, in een gebied dat verwoest is. Een plan

maken is één, maar om dat op een goede manier uit te

kunnen voeren, waarbij de mensen ook veilig zijn, is een

heel grote opgave. Dat maakt de zorg zo groot.

PVVDe heer De RoonPVV

Tot slot, voorzitter. Als de minister in contact zou treden

met Israël op de manier die ik voorstel, zou ze aan de orde

kunnen stellen dat ze niet alleen een plan zou willen zien,

maar ook graag een daadwerkelijk geloofwaardig en uitvoerbaar plan. Als dat plan er is, of als dat plan er komt, dan

zijn die zorgen oplosbaar. Dan hoeven we ons daar verder

ook niet druk over te maken.

Minister Bruins SlotMinister

Het staat als een paal boven water, zeg ik tegen de heer De

Roon, dat de hele internationale gemeenschap die nog een

verbinding heeft met Israël op dit moment zegt: onder deze

condities en onder deze omstandigheden moet u niet

grootscheeps Rafah ingaan, want dat zou echt catastrofale

gevolgen hebben. Ik snap dat de heer De Roon kijkt of er

misschien een plan kan komen. Volgens mij is op dit

moment het meest belangrijk dat er uiteindelijk een deal

komt tussen Hamas en Israël over het vrijlaten van de

gegijzelden en het leveren van humanitaire hulp, want dan

hoeft er niet meer gevochten te worden. Daar werken de

Verenigde Staten, Egypte en Qatar heel hard aan. Hopelijk

leidt dat nog ergens toe.

NSCDe heer VeldkampNSC

Misschien heeft de minister net in haar laatste zinnen mijn

vraag al beantwoord, want die was: in hoeverre ziet zij een

relatie tussen het helpen voorkomen van het doorstoten

van de IDF naar Rafah en de besprekingen zoals die gisteren

in Caïro hebben plaatsgevonden en die kennelijk gestokt

zijn? Het valt mij op dat bijvoorbeeld de Turkse president

Erdogan vandaag in Caïro is aangekomen. We kennen de

banden van zijn partij als moslimbroederschap met Hamas.

In hoeverre zit ook daar een drukrelatie? Het gaat om druk

die door landen als de VS, het VK, Nederland en de rest

van Europa op Israël kan worden uitgeoefend, maar ook

om druk die via andere partijen op Hamas moet worden

uitgeoefend.

Minister Bruins SlotMinister

Zeker. Volgens mij heeft Qatar, om dat land als voorbeeld

te geven, in de eerste gevechtspauze een heel belangrijke

rol gespeeld om uiteindelijk één partij verder aan tafel te

krijgen. We hebben wel nodig dat aan beide kanten partijen

alles doen wat ze kunnen om tot een overeenkomst te

komen.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Het is nooit een sterke kracht van een parlementariër als je

boos wordt, maar ik kan me bijna niet meer inhouden. Ik

hoor nu op rechts wat gezucht — nu links van mij — maar

ik vind het ontzettend teleurstellend om te horen dat het

kabinet iets ontoelaatbaar vindt en maximale druk wil uitoefenen, maar zonder iets te doen. Dat daargelaten. Vervolgens komen hier twee vragen. Een daarvan kwam van een

partij die als optie noemde — de minister zat hier gisteren

ook — dat die 1,5 miljoen mensen misschien wel over de

grens naar Egypte kunnen gaan. Nee, ik zeg niet dat u dat

zegt. De vraag kwam van een van de partijen. De andere

vraag kwam van een partij waarvan we weten dat de partijleider heeft gezegd: al die Palestijnen moeten maar naar

Jordanië gaan, want dát is Palestina. Er zijn hier vragen

gesteld over een plan om 1,5 miljoen mensen in Rafah in

veiligheid te brengen. Dat is gewoon een voorstel voor een

tweede Nakba. Ik wil dat de minister daar duidelijk afstand

van neemt en aangeeft dat het kabinet dat soort plannen

écht niet kan steunen.

Minister Bruins SlotMinister

Er kunnen geen gedwongen verplaatsingen van Palestijnen

buiten Gaza plaatsvinden. Ik heb dat al heel vaak gezegd,

maar ik realiseer me dat ik dat waarschijnlijk niet heel vaak

hier, in deze plenaire zaal, heb gedaan. Maar er kan ook

geen herbezetting plaatsvinden van Gaza door Israël. Dat

is gewoon niet mogelijk. Ik vind ook dat er geen inperking

van Palestijns grondgebied mag plaatsvinden. We moeten

uiteindelijk naar een tweestatenoplossing toewerken, met

de Westelijke Jordaanoever, met Oost-Jeruzalem en met

Gaza. We moeten ervoor zorgen dat we niet terugkeren

naar de situatie van vóór 7 oktober. We moeten er wel voor

zorgen dat er dan een versterkte Palestijnse Autoriteit is,

die de zeggenschap over Gaza uiteindelijk kan overnemen.

We moeten een duurzaam mechanisme voor de wederopbouw van Gaza zien te krijgen. Daarbij moet er uiteindelijk

een realistisch proces komen voor een tweestatenoplossing.

Dat is ook een antwoord op de vraag van de heer Veldkamp.

Hij vroeg: hoe kijkt u dan naar de Abraham-akkoorden? Het

probleem van de Abraham-akkoorden is dat er geen hard

eindpunt in staat. Misschien moeten we hierbij naar een

situatie toe waarbij je het harde eindpunt, die tweestatenoplossing, eigenlijk vastzet. Daarna doe je er alles aan om

daarnaartoe te werken, zoiets. De Abraham-akkoorden

waren in de jaren negentig — het was trouwens misschien

iets later — hele hoopvolle akkoorden, maar die zijn gewoon

weggezakt naarmate de urgentie wegging en de andere

zaken weer begonnen. Hoe kunnen we dus zorgen voor een

mechanisme waarbij het harde eindpunt van de tweestatenoplossing van tevoren vaststaat?

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-12

De voorzitterVoorzitter

De Abraham-akkoorden waren recenter; die waren onder

Trump.

Minister Bruins SlotMinister

Ja, 2000 zo veel. Ik bedoelde net de Oslo-akkoorden. Ik

versprak me.

SPMevrouw DobbeSP

Ik heb dit debat gevolgd en ik vind het écht ontzettend

pijnlijk. Het doet mij ook verdriet. Een aantal Kamerleden

proberen hier de hele tijd het volgende duidelijk te maken.

Op dit moment zitten ruim 1,5 miljoen mensen in Rafah in

een enorme noodsituatie. Zij zijn gevlucht en hebben nu al

nauwelijks eten en geen onderdak. Zij zitten daar als ratten

in de val. Netanyahu heeft vervolgens blijkbaar getweet —

het was ook al duidelijk dat hij het ging doen — dat er voor

hem geen enkele belemmering is om een grootschalige

aanval in Rafah door te zetten. Dat gaat leiden tot een

humanitaire catastrofe. Dat is wat de minister zelf heeft

gezegd. Wij kunnen onze woorden kracht bijzetten met íets

van een sanctie of íets van een gevolg op het moment dat

dit gaat plaatsvinden, maar het blijft bij tweets en woorden.

Tegelijkertijd geven wij, als Nederland, een dubbele boodschap af. Wij leverden namelijk tot een paar dagen geleden

F-35-onderdelen, die straks ook nog gebruikt kunnen worden voor die grootschalige aanval in Rafah. Op het moment

dat de rechter de Nederlandse regering dan op de vingers

tikt, zegt de regering: wij gaan daartegen in beroep, want

anders zijn we geen betrouwbare handelspartner in het F-

35-programma.

De voorzitterVoorzitter

Wat is uw vraag?

SPMevrouw DobbeSP

Dat is toch verschrikkelijk? Dat is toch ongeloofwaardig?

Wat hebben die woorden hier dan voor betekenis?

Minister Bruins SlotMinister

Ik noem een aantal zaken daarover. Allereerst wil ik duidelijk

maken dat we de uitspraak van het hof respecteren. Gisteren

bleek in het debat … Dat geldt wel voor mevrouw Dobbe,

maar voor een aantal anderen niet. We stoppen dus inderdaad met het doorleveren van de Amerikaanse onderdelen

naar Israël. Dat bleef op sommige plekken een beetje boven

de markt hangen, maar wij stoppen dus ook met het doorleveren van de Amerikaanse goederen. Het gaat overigens

niet om wapens, maar om reserveonderdelen. Ik vind het

wel belangrijk om dat te duiden.

De reden waarom wij in cassatie gaan, is de volgende. De

eerste rechter heeft gezegd: u mag dit doen, omdat u in het

buitenlandbeleid de ruimte heeft om die afweging te maken.

We hebben daar de afgelopen weken op mogen vertrouwen,

om toch door te leveren. Deze rechter heeft gezegd: nee, u

heeft die ruimte niet binnen het buitenlandbeleid. De reden

waarom wij in cassatie gaan, is eigenlijk om de volgende

rechtsvraag voor te leggen aan de Hoge Raad: in hoeverre

mogen wij ons eigen buitenlandbeleid bepalen? Dat heeft

niet alleen effect op het conflict tussen Israël en Hamas,

maar dat werkt ook verder door in andere vraagstukken

met betrekking tot het buitenlandbeleid. Het reikt dus breder

dan dat. Omdat het belangrijk is, vragen wij de Hoge Raad,

de hoogste instantie: is dit de nieuwe manier van toetsen?

Eigenlijk is dit arrest, deze uitspraak, in die zin anders dan

wat de rechter daarvoor bepaalde. Daarom is het gewoon

verstandig om daar in laatste instantie duidelijkheid over

te krijgen.

Het tweede punt — dat gaat over het zijn van een

betrouwbare partner en heeft niet zozeer met de cassatie

te maken — is gewoon dat wij meedoen in een groot programma voor F-35's. Dat is al heel lang geleden bepaald.

Wat voor effect heeft dat eigenlijk voor de samenwerking

met Nederland als partner? Maar het zit 'm vooral in de

juridische vraag, die nu veranderd is met een andere uitspraak van de rechter. Die heeft waarschijnlijk niet alleen

consequenties voor deze zaken, maar ook breder voor het

buitenlandbeleid. Dan is het belangrijk om zo'n rechtsgrond

voor te leggen aan de hoogste rechter en om te vragen:

vindt u dit ook? Dan weten we namelijk waar we voortaan

van uit moeten gaan.

SPMevrouw DobbeSP

Dit is toch schrijnend? De minister zegt: dit gaat niet om

wapens. Nee, het gaat om F-35-onderdelen, dezelfde F-35's

die straks misschien worden ingezet in een grootschalige

aanval op Rafah, waar 1,5 miljoen mensen in nood zitten,

in de val zitten, wat straks kan leiden tot een "humanitaire

catastrofe" in de woorden van de minister. Het is toch

logisch dat Netanyahu denkt "de veroordeling en de woorden van de minister-president en de minister uit Nederland

zijn niet zo veel waard" op het moment dat wij zeggen in

beroep te gaan tegen het besluit van de rechter en die F-

35-onderdelen te willen blijven leveren omdat de handelsbelangen en het geld belangrijker zijn dan wat er nu gebeurt

in Israël? En …

Minister Bruins SlotMinister

Nee, voorzitter. Daar neem ik afstand van, want ik heb heel

duidelijk uitgelegd dat wij in cassatie gaan omdat het hier

gaat om de vraag of je wel of niet je eigen buitenlandbeleid

mag bepalen. Het is een verandering van de opvatting van

de rechter ten opzichte van allerlei andere zaken. Dan is het

gewoon verstandig om in laatste instantie een uitspraak

van de rechter te krijgen, want dan weet je waar je als

regering aan toe bent.

De voorzitterVoorzitter

Dit wordt uw laatste interruptie.

SPMevrouw DobbeSP

Ik was nog niet klaar met mijn interruptie, maar werd

onderbroken door de minister.

De voorzitterVoorzitter

Dan ben ik coulant, omdat dat klopt. Maar dan is het uw

een-na-laatste.

SPMevrouw DobbeSP

Dank u wel. Het gaat dus om het bepalen van ons eigen

buitenlandbeleid. Mogen wij dan hier constateren dat dit

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-13

buitenlandbeleid, dat wij blijkbaar graag willen uitdragen

als Nederland, Netanyahu geen strobreed in de weg legt

om zo meteen Rafah binnen te vallen?

De voorzitterVoorzitter

Meneer Ceder, u blijft doorgaan, maar …

Minister Bruins SlotMinister

Dat doet geen recht aan de gesprekken die ik zelf heb

gevoerd en die ook de minister-president heeft gevoerd om

overduidelijk aan te geven dat een grootscheepse militaire

inval in Rafah op dit moment niet te rechtvaardigen is. Een

aantal andere landen, zoals het Verenigd Koninkrijk, maar

ook de Verenigde Staten, hebben dat ook gedaan, om zo

de internationale druk op te voeren.

De voorzitterVoorzitter

De heer Ceder nogmaals.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Ja, voorzitter, kort. Ik wil toch even reageren op iets wat

mevrouw Piri ook al aangaf. We hopen natuurlijk dat er een

staakt-het-vuren komt. Dat primair. Als dat niet lukt, hopen

we dat er in ieder geval geen onschuldige slachtoffers vallen. Dat is het dilemma waar we nu in zitten. Wat ik ingewikkeld vind — daarom haak ik daar nu op in — is dat in de

discussie wordt gedaan alsof het evacueren van mensen

iets is wat nooit zal kunnen. Terecht als dat feitelijk niet kan;

als er geen elektriciteit et cetera is, dan kan het niet. Maar

ik heb er wel moeite mee. Want voor de inval op 7 oktober

heb ik maandenlang hier in de Kamer geprobeerd om aandacht te vragen voor de situatie in Nagorno-Karabach. We

zagen dat een groep van meer dan 100.000 mensen daar

maandenlang werd afgesloten van water, voedsel en

medicijnen. Ik miste daar deze energie als het gaat om het

zichtbaar verplaatsen van een volk. Twee weken voor 7

oktober gebeurde dat ook daadwerkelijk. Het betrof niet 1,8

miljoen mensen, het betrof honderdduizenden mensen; dat

is dus een andere proportie. Maar ik denk dat wij wel

moeten gaan nadenken over de mogelijkheden die er zijn

om mensen in veiligheid te brengen.

Mijn vraag, voorzitter, want ik zie u al kijken …

De voorzitterVoorzitter

Ja, u zei dat u kort zou zijn.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Tot op heden wacht ik nog op wat nou een etnische zuivering is. Daar gaat deze discussie ook over, want die term

wordt ook rond dit debat weer genoemd. Ik heb destijds

een motie ingediend, die door een meerderheid in de Kamer

is gesteund, met de vraag of wat er in Armenië plaatsvond,

een etnische zuivering was.

De voorzitterVoorzitter

De minister.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Die motie is aangenomen. Tot op heden — het is nu

maanden later — heb ik daar geen antwoord op ontvangen.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

De vraag is of de minister daar nog antwoord op kan geven.

Minister Bruins SlotMinister

Jazeker. Ik heb daarover een brief in voorbereiding op basis

van het laatste bezoek van de OVSE. Daar is een rapport

uit voortgekomen en op basis daarvan zijn we bezig een

brief te maken om de Kamer verder te informeren over de

uitvoering van de motie.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Ik heb een vraag over de uitspraak inzake de F-35-leveringen. De fractie van DENK heeft altijd al gevonden dat de

Nederlandse regering die leveringen niet zou mogen doen,

omdat met Nederlandse ondersteuning oorlogsmisdaden

gepleegd worden door de Israëlische regering. Dat is onze

stellingname. In de schriftelijke beantwoording geeft de

regering aan dat er geen directe weerslag zou zijn op andere

vergunningaanvragen voor de uitvoer van militaire goederen naar Israël. Mijn vraag aan de minister is de volgende.

De regering is al in cassatie gegaan, maar de laatste uitspraak staat. Die geeft aan dat Nederland met de levering

van militaire goederen, wellicht ook met dual-use militaire

goederen, het risico zou lopen dat die gebruikt worden voor

schendingen door Israël. Is er een bredere weging geweest

ten aanzien van de andere leveringen die Nederland doet,

dus ook ten aanzien van de levering van dual-usegoederen

aan Israël? Kan dat in het licht van deze uitspraak nog wel?

Of is die interne weging helemaal niet gedaan en hebben

we ons alleen op de F-35-onderdelen gericht?

Minister Bruins SlotMinister

In het arrest van de F-35 geeft de rechter juist aan dat wij

niet apart getoetst hebben. De rechter geeft in dat arrest

aan dat we niet kunnen werken met een algemene vergunning en dat we wel hadden moeten toetsen, omdat er een

duidelijk risico zou kunnen zijn op humanitaire oorlogsschendingen; volgens mij is er binnenkort trouwens een debat

over wapenexport met de minister voor Buitenlandse

Handel. Daar moet je dus wel per definitie aan die criteria

toetsen, maar hier hebben we met een algemene vergunning gewerkt. Die hebben we in 2000 nog wat afgegeven.

Daarvan zegt die nu: je had die individuele toetsing toch

moeten doen en je had niet breder moeten kijken. Hij zegt

dus eigenlijk: die ene systematiek kan je niet doen; je moet

de standaardsystematiek van het Wapenhandelsverdrag

en het Bsg gebruiken.

De voorzitterVoorzitter

Op 29 februari is het debat over wapenexportbeleid.

Minister Bruins SlotMinister

Dat is met de minister voor Buitenlandse Handel, die nog

veel meer verstand heeft van dit onderwerp dan ik.

De voorzitterVoorzitter

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-14

Volgens mij kunnen we nu door naar de relatie met de

Verenigde Staten.

Minister Bruins SlotMinister

Voorzitter. Ik heb een groot deel van de vragen schriftelijk

afgedaan, maar ik leef zelf in de veronderstelling dat ik alle

vragen over het Midden-Oosten heb gedaan die ik open

had gelaten.

De voorzitterVoorzitter

Die indruk had ik ook, maar dat is nog niet het geval. De

heer Van Baarle.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Ik zou nog een aantal vervolgvragen willen stellen op basis

van die schriftelijke beantwoording. Ik zou het allereerst

willen hebben over de erkenning van de Palestijnse Staat.

De Nederlandse regering geeft aan dat dat op dit moment

niet opportuun zou zijn, dat het afhankelijk zou moeten zijn

van vredesonderhandelingen en dat men dan pas zou

kunnen spreken over de levensvatbaarheid van een Palestijnse staat. Ik zou de minister allereerst willen vragen hoe

onrechtvaardig het is dat je zegt te staan voor een tweestatenoplossing, maar je die ene staat, Palestina, niet erkent.

Daar gaat gewoon al onrechtvaardigheid van uit. En is het

voor de levensvatbaarheid van die Palestijnse staat en het

geven van een boost aan de positie van de Palestijnen in

dat proces, niet van belang dat zo veel mogelijk landen in

de internationale gemeenschap juist die stap zetten om de

Palestijnse Staat te erkennen? Waarom doet de Nederlandse

regering dat niet gewoon, in navolging van heel veel

bondgenoten die dat al wel doen?

Minister Bruins SlotMinister

Allereerst ben ik het met de heer Van Baarle eens dat je

met alle landen moet samenwerken om tot een goede

tweestatenoplossing te komen, dus ook met de landen in

het Midden-Oosten. Ik heb in het debat meegekregen dat

de heer Van Baarle eigenlijk één Palestijnse staat wil hebben, waarin de joden, de christenen en de Palestijnen

samenleven. Daar kijkt het kabinet anders tegenaan. Wij

zijn voor een tweestatenoplossing, een veilig Israël en een

levensvatbare Palestijnse staat, op basis van de grenzen

van 1967. Dat betekent: de Westelijke Jordaanoever, Gaza

en ook Oost-Jeruzalem. Maar die erkenning van de Palestijnse Staat zullen we nu nog niet doen. Dat moet de uitkomst zijn van een vredesproces naar een tweestatenoplossing toe. Maar dit kabinet staat in ieder geval wel vol achter

het idee dat er uiteindelijk een levensvatbare Palestijnse

staat moet komen.

heb in mijn bijdrage gevraagd wat de inbreng van Nederland zal zijn. Het antwoord is dat Nederland een mondeling

pleidooi zal gaan geven en dat ik dat live kan gaan beluisteren tijdens de zitting. Waarom mag ik hier niet weten wat

de Nederlandse regering daar gaat inbrengen? Waarom

kan ik dat als Kamerlid niet bevragen en kan ik niet controleren of ik vind dat mijn regering daar een inbreng gaat

leveren waar ik mee zou kunnen instemmen?

Minister Bruins SlotMinister

Omdat het een juridische procedure is waarbij we nooit

van tevoren naar de Kamer sturen wat we gaan inbrengen.

Dit gaat om een andere zaak dan de genocidezaak. Daarom

hebben we er in ieder geval actief voor gekozen om ook

een inbreng te leveren op basis van het verdrag. Wij doen

dat nooit. Wij sturen nooit een inbreng in een juridische

zaak naar de Kamer toe, maar het is deze keer wel openbaar

te volgen. Dat is anders dan andere keren. Dat wilden we

graag duidelijk maken.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Voorzitter, niet als interruptie; ik zag net al een streepje

gezet worden. Volgens mij hadden een aantal collega's een

vraag gesteld over het Franse initiatief. Ik weet dat er een

aantal moties rondgaan.

Minister Bruins SlotMinister

Dat komt bij sancties.

De voorzitterVoorzitter

Bij de sancties komt dat.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

O, die komen bij sancties. Dus de hele Westbank komt bij

sancties?

Minister Bruins SlotMinister

Ja, de sanctievraag komt bij sancties.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Dan wachten we dat af.

De voorzitterVoorzitter

De heer Brekelmans wil toch nog een vraag over het Midden-Oosten stellen.

De voorzitterVoorzitter

Dit wordt uw laatste interruptie.

VVDDe heer BrekelmansVVD

Ik had nog een vraag gesteld over een tweede terroristenlijst. Komt die ook onder het kopje sancties?

DENKDe heer Van BaarleDENK

Ik weet dat het mijn laatste interruptie is, voorzitter, dus ik

heb op een ander onderwerp nog een vervolgvraag. Iets

bevreemdde mij een beetje in de schriftelijke beantwoording. Er is weldra een zitting over de status van de bezetting

van de Palestijnse gebieden bij het Internationaal

Gerechtshof. Daar gaat Nederland een inbreng leveren. Ik

Minister Bruins SlotMinister

Ja.

De voorzitterVoorzitter

Oké. Dan gaan we nu door naar de relatie met de Verenigde

Staten volgens mij.

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-15

Minister Bruins SlotMinister

Voorzitter. Terecht vroegen alle leden hier veel aandacht

voor, want aan de ene kant zijn de Verenigde Staten een

onmisbare partner. Wij hebben grote gezamenlijke belangen

en we hebben een sterke trans-Atlantische relatie. Dat is

belangrijk voor onze vrede, veiligheid en welvaart. Tegelijkertijd hebben we ook een verantwoordelijkheid om onze

eigen broek op te houden en daarbij zelfstandig te kunnen

zijn. Volgens mij zei de heer Veldkamp of de heer Boswijk

of de heer Paternotte het al: eigenlijk is in 2014 al door

Obama de ontwikkeling ingezet waarbij we er als Europa

keer op keer aan werden herinnerd dat we te weinig doen

om onze eigen defensie goed en sterk te houden waardoor

we in staat zijn onszelf te verdedigen en niet naar de overkant van de plas moeten kijken voor hulp. Dat is nu onder

Biden ook zo. Dat zal nog weer vocaler zijn, afhankelijk van

de verkiezingen; of het Biden of Trump is. We moeten zo

goed mogelijk anticiperen op een nieuwe president. Onafhankelijk van welke president het is, is het gewoon

belangrijk om in contact te blijven met de Verenigde Staten

en daar goed mee samen te werken. Dat is ook in het belang

van een sterke NAVO.

Een aantal mensen, waaronder de heer Veldkamp maar

ook de heer Tuinman, vroeg naar het belang van de

defensiesamenwerking daarin. Wij moeten als NAVObondgenoten meer doen, maar wij moeten als EU-lidstaten

ook meer werk maken van cruciale capaciteiten, zoals

inlichtingen, ons eigen strategische luchttransport, dat

eigenlijk veel te beperkt is, en lucht- en raketverdediging,

zoiets als raketartillerie. Wij krijgen dat nu net binnen onze

grenzen. Dat is echt een asset die nog maar in weinig landen

van Europa aanwezig is. Daarbij zul je ook een goede koppeling moeten hebben tussen wat de EU doet en de NAVO

doet. Overigens blijft de NAVO voor mij wel de hoeksteen

van het veiligheidsbeleid. Daar zit onze kern en onze basis.

We moeten die relaties dus goed onderhouden, ook nu al.

Ik gaf al aan dat ikzelf ook in gesprek ben geweest met

Republikeinse senatoren. Wij onderhouden die relaties in

de volle breedte: met verschillende partijen, met leden van

het congres, met denktanks met verschillende oriëntaties

en met staten. Dat doe ik natuurlijk niet alleen als minister.

Daar hebben we ook onze ambassade in Washington voor

en de verschillende posten. Die trans-Atlantische samenwerking blijft voor ons de ruggengraat voor vrede, veiligheid en welvaart. Het is een onmisbare partner, maar wij

moeten als Europa meer verantwoordelijkheid nemen voor

onszelf en werken aan het afbouwen van strategische

afhankelijkheden, zoals de heer Brekelmans ook aangaf.

Het is ook in het belang van de Verenigde Staten zelf dat

wij als Nederland, maar ook als Europa sterk en stabiel

blijven. Denk maar aan China, denk maar aan economische

veiligheid, denk maar aan zaken als handel, klimaat en

energietransitie. Het is niet alleen zo dat wij de Verenigde

Staten nodig hebben voor onze veiligheid, maar het is

andersom ook zo dat de Verenigde Staten een stabiel en

stevig Europa goed kunnen gebruiken, omdat dat uiteindelijk positief is voor hun welvaart. We moeten dus, ongeacht

wie er in het Witte Huis zit, met de Verenigde Staten in

gesprek blijven, maar ook nu al gewoon investeren in de

relaties die we daar hebben, zoals we dat ook in andere

landen doen. Het belang is dus enorm groot.

Welke investeringen in de EU zijn dan eigenlijk nodig als

je meer die eigen broek moet ophouden? Dan gaat het om

capaciteit op het gebied van inlichtingen, zoals de heer

Brekelmans zei, strategisch luchttransport, langeafstandsartillerie, wat ik al zei, en deep-precision-strikeluchtraketverdediging. We leunen eigenlijk allemaal nog te veel en te

zwaar op de Verenigde Staten. Maar het gaat ook om cruciale randvoorwaarden; het gaat om infra, medisch en cyber.

Waar we het eigenlijk veel te weinig over hebben — dit is

meer voor de mensen die Infrastructuur en Waterstaat doen

— is de vraag: hoeveel van onze bruggen zijn nog geschikt

om daar een pantserhouwitser of een tanksysteem overheen

te laten rijden? Dat is op sommige plekken best ingewikkeld.

Daarom is het ook van belang dat we onze verantwoordelijkheid nemen, dat een minimumnorm van 2% uiteindelijk

de basis is voor onze NAVO-bijdrage, dat we daar verder

dus ook invulling aan geven en dat we werken aan gezamenlijke productielijnen, zoals er nu in Duitsland een productielijn voor Patriotraketten komt. Het is echt belangrijk

dat we zorgen dat we die defensie-industrie weer binnenshuis hebben en dat we op dat vlak doen wat we kunnen. Er

is een heleboel werk te verzetten, waarbij ik me tegelijkertijd

realiseer dat we op dit moment net niet aan die 2% zitten.

Dit kabinet heeft het dus ook nog niet precies gehaald.

De heer Brekelmans maakte daarover het volgende punt.

Je kan wel kijken naar de overheid die alles doet en naar

de spanningen die oplopen, maar zorg er nou voor dat je

ook de kennis en de kunde van het bedrijfsleven gebruikt.

Een goed voorbeeld daarvan vind ik wat je ziet op het

gebied van cyber. Je kunt als overheid bijvoorbeeld nooit

de kennis en de kunde bijbenen die het bedrijfsleven al

heeft op het gebied van cyber, wat zij al zien aankomen,

omdat zij natuurlijk ook hun eigen defence walls hebben.

De overheid kan daarin bijvoorbeeld ook samenwerken met

diensten en het bedrijfsleven. Zo'n gremium maakt al dat

je kennis en kunde veel sneller bij elkaar brengt. Goede

betrokkenheid van het bedrijfsleven is essentieel, omdat

dreigingen steeds meer gaan zitten op private sectoren,

maar ook omdat private sectoren dreigingen soms veel

eerder aan zien komen. Daarom vind ik de suggestie van

de heer Brekelmans, om te kijken naar een soort geopolitieke publiek-private raad, wel echt het onderzoeken waard.

Ik moet daarbij een beetje oppassen dat ik niet meer ruimte

pak dan ik als demissionair bewindspersoon mag, maar ik

vind het wel vrij essentieel. Ik vind het dus in ieder geval

heel interessant om te kijken of ik, met mijn collega van

Economische Zaken en Klimaat en natuurlijk met de collega

voor Buitenlandse Handel, hier vorm en inhoud aan kan

geven.

De voorzitterVoorzitter

Dit wordt uw laatste interruptie, meneer Paternotte.

D66De heer PaternotteD66

Ik vraag me het volgende af. Als ik de minister beluister,

dan hoor ik heel veel dingen die lange lijnen vormen. We

moeten afhankelijkheden afbouwen, we moeten screening

opbouwen en we moeten voldoende investeren in Defensie.

Ik snap dat allemaal, maar Trump heeft gezegd dat hij zich

misschien wel terugtrekt uit de NAVO. Afgelopen week

heeft hij zelfs de bizarre oproep aan Poetin gedaan om

landen maar aan te vallen. Dat is een totale ondermijning

van artikel 5. Dat is een enorme stimulans voor de Russen

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-16

om gewoon te wachten op die verkiezing. Ik vraag me af

of we ons, als we over een paar jaar terugkijken op hoe wij

er hier nu over praten, afvragen of we de urgentie wel goed

hebben beleefd. Heeft de minister het idee dat er in Europa

echt wordt nagedacht over het scenario van januari volgend

jaar? Wat als Trump dan geïnstalleerd is, de radicalisering

nog maar een klein stapje verder is gegaan en hij heeft

gezegd: ik ga me terugtrekken uit Europa? Wat als zij hun

koffers gaan pakken in Estland, Letland, Litouwen, Polen,

Bulgarije en Roemenië? Wordt er gesproken over het scenario van een Amerikaanse terugtrekking en over de vraag

hoe wij ons daar in Europa op voorbereiden? Ik hoor de

minister zeggen dat de trans-Atlantische samenwerking de

ruggengraat blijft van onze veiligheid, maar als dat het

enige antwoord is, betekent het dat de strategie erop neerkomt dat we hopen dat het meevalt.

Minister Bruins SlotMinister

Nee. Eens. Ik vond het zeer verontrustende uitspraken, dus

daarin verschillen we niet van mening. Het zal een aantal

mensen die misschien nog niet wakker waren, flink wakker

gemaakt hebben. Maar de afgelopen periode, al in die paar

maanden dat ik nu minister van Buitenlandse Zaken ben,

zie ik dat het tempo verandert waarin ook Europa nadenkt

over het versterken van de defensie-industrie, het belang

van de eigen productie van munitie en een betere samenwerking tussen de Europese Unie en de NAVO. Dat is

essentieel. Je ziet dat de urgentie toeneemt. Is het snel

genoeg? Nee, dat denk ik niet. Ik denk echt dat er een

belangrijke opdracht voor ons ligt om het gaspedaal nog

wat steviger in te trappen. Ontwikkelingen gaan sneller,

dus we moeten ons voorbereiden op alle verschillende

scenario's, dus ook op die scenario's.

VVDDe heer BrekelmansVVD

Ik dank de minister voor haar positieve reactie op het idee

van een geopolitieke raad. Ik kan me heel goed voorstellen

dat ze met collega's moet kijken hoe dat het beste vormgegeven kan worden, zodat het ook het meest effectief en

werkbaar is. Dus dank daarvoor.

Mijn vraag is eigenlijk een aanvulling op de heer Paternotte.

Het zou zomaar kunnen dat als wij hier volgend jaar de

begroting bespreken, of later in het jaar, dan inderdaad

Trump in het Witte Huis zit. Volgens mij zijn er twee dingen

nodig. Het eerste is dat we die 2%-norm halen, zodat het

in zijn woorden heel duidelijk is dat wij ons deel van de

rekening betalen. Maar volgens mij zou het ook heel goed

zijn als concreter zichtbaar is dat Europese landen die strategische capaciteit, die de minister noemt, geleidelijk

overnemen. Ik heb nu niet het beeld dat er zo'n pad ligt, en

dat het duidelijk is voor bijvoorbeeld de Amerikanen dat

Europese landen in 2026 een deel daarvan kunnen doen en

in 2027 het volgende. Ik denk eerlijk gezegd wel dat dit

nodig is, ook om hier in Nederland het debat gerichter te

voeren. Er wordt nu soms ook door mensen in de Kamer

vrij makkelijk gezegd dat we naar de 2,5% of 3%, of zelfs

meer moeten. Maar als alleen Nederland dat doet, dan gaat

dat de Amerikanen natuurlijk ook niet overtuigen. Als we

tot een concreter pad zouden kunnen komen waarin heel

duidelijk is dat Europese landen in de loop der jaren

bepaalde strategische capaciteiten over gaan nemen, waar

dus ook een investering bij hoort van misschien meer dan

2%, dan zouden we volgens mij echt ergens kunnen komen.

Is de minister het met mij eens dat we eigenlijk aan zo'n

concreet pad zouden moeten werken?

Minister Bruins SlotMinister

Je ziet dat NAVO-landen dat natuurlijk ook onder begeleiding van de NAVO ook vaak doen. Die geeft aan welke

zware capaciteiten er nodig zijn en wie wat precies doet.

Een van de uitdagingen vind ik daarin ook wel dat je dus

ook bereid bent om te kijken naar de toepassing van artikel

346 van de VWEU. Wij zijn daar nogal terughoudend in.

Nou begeef ik me een beetje op een ander terrein, maar

wij kijken zelf ook wat wij beter kunnen doen om te versnellen op dat soort zaken. We moeten ook alles bij elkaar

brengen, en interoperabiliteit is daarvan een van de andere

belangrijke aspecten. Als je bijvoorbeeld niet goed met

elkaar kan communiceren als landen, kan je straks wel

gezamenlijk optreden tegen een vijand, maar dan kom je

ook niet heel veel verder. Het gaat dus niet alleen om zware

capaciteiten, maar ook om het onderling kunnen optreden

en om onze slimmere inzet van bepaalde middelen bij het

kopen van spullen en goederen. Maar als de Kamer daar

meer over wil weten, moet ik natuurlijk verwijzen naar mijn

collega van Defensie.

NSCDe heer VeldkampNSC

Even een tussenstapje over de NAVO. Ik las dat de secretaris-generaal van de NAVO vandaag meldde dat nu 18 van

de 31 NAVO-lidstaten voldoet aan de 2%-norm. Die besteden dus 2% van het bbp aan Defensie. Vorig jaar waren dat

er nog 7, dus daarin wordt voortgang gemaakt. We zijn op

weg naar een NAVO-top begin juli in Washington, waarop

75 jaar NAVO wordt gevierd. Ik vernam ook dat de Amerikaanse Permanente Vertegenwoordiger bij de NAVO,

mevrouw Smith, zonet tegen de pers heeft gezegd dat men

van plan is om het selectieproces voor een nieuwe secretaris-generaal van de NAVO nog dit kwartaal af te ronden.

Gaan we er dan van uit dat een nieuwe secretaris-generaal

van de NAVO per 1 oktober aantreedt, dus aan het einde

van de termijn van de huidige secretaris-generaal van de

NAVO? Of is er een mogelijkheid dat de huidige secretarisgeneraal van de NAVO eerder aftreedt, bijvoorbeeld meteen

na de NAVO-top of zelfs nog daarvoor?

Minister Bruins SlotMinister

Daar heb ik deze fase geen zicht op. Ik weet natuurlijk dat

er een Nederlandse kandidaat is en die vind ik buitengewoon gekwalificeerd. Dat is geen officiële kandidaat, maar

er is natuurlijk een Nederlandse naam en die persoon vind

ik buitengewoon gekwalificeerd. Maar ik heb daar geen

zicht op, want zij gaan echt zelf over de manier waarop ze

dat doen. Ik heb dat zicht niet op dit moment. Ik denk dat

het na de Washingtontop is, want ik kan me eigenlijk niet

indenken dat 75 jaar NAVO niet gedaan wordt door de sg

die al tien jaar sg is. Ik zou dat heel, heel apart vinden. Dat

wil ik wel zeggen.

CDADe heer BoswijkCDA

Ik hoorde wat verwarring, maar dat wil ik gelijk even verhelderen: ik ben niet gebeld. Ik hoorde de minister net over

artikel 346, VWEU. Zij vindt het ook frustrerend dat wij dat

nog te vaak roomser dan de paus toepassen. Dat is fijn om

te horen. Tegelijkertijd zeg ik wel: dit is een debat dat wij

al tweeënhalf jaar voeren. Al voor de invasie van Rusland

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-17

in Oekraïne hebben wij hier moties ingediend in de Tweede

Kamer, waarin we zeggen: wees nou niet roomser dan de

paus, ga defensiematerieel kopen, betrek de Nederlandse

defensie-industrie erbij, haal de pensioenfondsen erbij. Dan

frustreert het volgende mij wel. Wat is er nou nog meer

nodig om te zorgen dat we dat ook gaan doen? Ik heb liever

dat we op de vingers worden getikt, zo van "doe dat niet",

dan dat we elke keer allemaal aanbestedingen doen waarbij

we eerst iedereen gaan vragen. Dat kost ontzettend veel

tijd.

Minister Bruins SlotMinister

Die boodschap zal ik klip-en-klaar overbrengen aan de

minister van Defensie. Zij zit daar volgens mij wel op een

hele constructieve manier in en kan dat op een goede

manier in te passen. Ik drukte mij zonet niet helemaal helder

uit. Voordat daar verwarring over ontstaat: als het gaat om

de positie van de sg van de NAVO, zal dat echt na de zomer

zijn. Ik zeg in ieder geval tegen de heer Boswijk dat ik zijn

punt snap, maar ik weet ook waar mijn vakgebied ophoudt.

Ik zal dit klip-en-klaar overbrengen naar de minister van

Defensie.

De voorzitterVoorzitter

De minister vervolgt haar betoog met het blok sancties.

Minister Bruins SlotMinister

Ja, voorzitter. Allereerst zeg ik tegen de heer Brekelmans:

ik onderschrijf het belang van het tegengaan van sanctieomzeiling. Hiervoor zet ik me in binnen de EU, samen met

de EU-sanctiegezant, en binnen Nederland. Er is een team

aangesteld ter uitvoering van de eerdere aanbevelingen

die zijn gedaan. Er is nu een sanctie-eenheid op mijn

ministerie die er hiervoor niet was. Deze eenheid zorgt

onder andere voor doorlopende verbetering van de

samenwerking tussen departementen, uitvoerders, toezichthouders en handhaving. Waar nodig is er ook contact met

de diensten en bedrijven. De heer Brekelmans vroeg ook

naar de diensten. De samenwerking met de diensten is

recent geïntensiveerd om binnen de bestaande kaders de

sanctieraakvlakken tot het uiterste te benutten. Hierbij gaat

het ook om de coördinatie van de naleving van maatregelen

en aanvullende maatregelen om bijvoorbeeld omzeiling

van sancties te voorkomen. Ook draagt de eenheid zorg

voor de uitvoering van de belangrijke aanbeveling tot

modernisering van het sanctiestelsel. Het streven van het

kabinet is dat het wetsvoorstel in ieder geval dit voorjaar

in consultatie gaat.

Gevraagd werd ook of een publiek persoon deze taak moet

overnemen. De meerwaarde daarvan zie ik in ieder geval

op dit moment niet. Een van de zaken die we wél hebben

aangegeven, is dat we kijken of we misschien een centraal

meldpunt voor elkaar kunnen krijgen. Ik heb de Kamer

daarom ook laten weten dat de consultatie in ieder geval

langer duurt. Volgens mij werkt zo'n meldpunt in de richting

van wat de heer Brekelmans aangeeft, namelijk ervoor

zorgen dat de informatie meer op één plek terechtkomt.

Dat is in ieder geval onderdeel van de nadere uitwerking

en van de consultatie die hopelijk zo snel mogelijk plaatsvindt.

Voorzitter. Dan kom ik op het punt van de EU-sanctielijst.

Dat heb ik schriftelijk afgedaan, ook voor het deel waarbij

we bekijken welke mogelijkheden er precies zijn. We zijn

nog bezig met de uitvoering van de motie van de heer

Brekelmans die vraagt om het mensenrechtensysteem te

gebruiken als het gaat om het sanctioneren. We hebben op

dit moment nog geen duidelijke uitkomst hiervan, maar ik

wil er in ieder geval voor zorgen dat ik in de tweede termijn

terugkom op de vraag wanneer we de Kamer daar meer in

detail over kunnen informeren.

Dan kom ik op de mogelijke sancties voor Israëlische kolonisten. We zetten inderdaad erop in om daarvoor in Europees verband sancties af te sluiten. Dat is in lijn met de

motie van de heer Paternotte en de toezegging aan

mevrouw Piri over het instellen van beperkende maatregelen. We hebben gezien dat Frankrijk het nú doet, om het zo

maar te zeggen, dus zelfstandig. We zitten bijna op het punt

dat we zover zijn om met de EU tot sancties te komen. Dat

heeft meer impact dan nationale sancties. Ik wil dat nog

kort de tijd geven. Als dat binnenkort niet gewoon klaar is,

dan ga ik mijn eigen pad vervolgen en ga ik zelf actie

ondernemen.

BBBDe heer TuinmanBBB

Ik ben heel blij om te horen dat de minister de stap heeft

gezet om een sanctie-unit op te zetten. Dat is helemaal in

lijn met het verhaal van de heer Brekelmans. Een tijdje terug

hebben we een motie ingediend over de sancties tegen de

Houthi's. Die motie is aangenomen. In mooi Nederlands

hebben we die helemaal naar beneden toe getuned omdat

het met sancties vaak alles of niets is. All out kon niet, want

dan hadden we geen diplomatieke relaties en dat soort

dingen meer. Bij militaire inzet hebben we daarentegen een

hele escalatieladder. Mijn vraag aan de minister is: gaat die

unit aan de slag om de sanctie-escalatieladder verder te

ontwikkelen?

Minister Bruins SlotMinister

Bij de uitvoering van die motie gaat het inderdaad om het

bekijken van de mogelijkheden voor een soort tussenvorm.

Dat is een tussenvorm waarbij je diplomatieke relaties kan

aanhouden en bijvoorbeeld ook aan ontwikkelingshulp kunt

doen. We zijn aan het kijken wat de mogelijkheden daarvoor

zijn in EU-verband, maar dat is echt een nieuw pad. Eigenlijk

is dat door de motie van de heer Tuinman als mogelijk

instrument in de gereedschapskist naar voren gekomen.

Het is nog niet zeker of dat gaat lukken. We moeten net

zoals bij militair optreden zorgen dat we een escalatieladder

hebben.

VoltDe heer DassenVolt

De minister geeft aan dat ze nog korte tijd gaat bezien of

ze zelf in actie gaat komen. Dat roept natuurlijk een vraag

op: wat is "korte tijd" precies? Dat is belangrijk omdat we

dan weten of we eventueel andere moties moeten indienen

of kunnen vragen naar de bereidheid van de minister om

met een coalition of the willing op te trekken als het niet in

EU-verband lukt. Daar wil ik dus graag een iets specifieker

antwoord op.

Minister Bruins SlotMinister

Ik zou begin maart een brief naar de Kamer willen sturen

waarin staat wat de uitkomst is en de vervolgstappen zijn.

Dat wil zeggen dat ik het nog heel even, een paar weken,

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-18

wil geven om te bekijken of we in de EU tot overeenstemming komen. Ondertussen gaan we natuurlijk wel goed

bekijken wat Frankrijk aan het doen is. Ik probeer dan duidelijkheid te geven over wat mijn vervolgstap is.

De voorzitterVoorzitter

Dat komt begin maart, zei u.

Minister Bruins SlotMinister

Ja. Da's twee weken.

De voorzitterVoorzitter

Mevrouw Piri, dit wordt uw vijfde interruptie. Toch niet?

Oké. De minister vervolgt haar betoog.

Minister Bruins SlotMinister

Voorzitter. Migratie blijft een prioritair onderdeel van het

brede buitenlandbeleid. Dat doen we ook binnen de logica

van brede gelijkwaardige partnerschappen, waarbij beide

partijen oog hebben voor elkaars belangen. De EU volgt

daarin dezelfde strategie, bijvoorbeeld in Tunesië, Egypte

en Mauritanië. Voor Nederland is Marokko een goed voorbeeld waarin we zien dat een intensieve langetermijnbenadering heeft geleid tot een verbeterde relatie en samenwerking. Tevens gaat er jaarlijks nu 59 miljoen naar migratiesamenwerking met partnerlanden en bijna 250 miljoen naar

opvang in de regio. We hebben de oude Kamer daar afgelopen jaar ook vertrouwelijk over gebriefd. Wellicht is het

een idee om ook de nieuwe Kamer een keer vertrouwelijk

te briefen over de diplomatieke dialogen die we voeren en

over met welke landen we nu prioritair aan het samenwerken zijn. Ik vind het idee om daar apart over te rapporteren

gewoon goed. Ik wil bekijken hoe ik dat nader kan uitwerken, dus wat de goeie vorm daarvoor is.

Voorzitter. Dan de vragen over geloofsovertuiging en

vrouwenrechten. De heer Paternotte en de heer Veldkamp

hadden het over het belang van het Mensenrechtenfonds.

Ze willen de voorgestelde bezuinigingen ongedaan maken.

Ik denk dat ik de amendementen in tweede termijn beoordeel, toch? Ja, ik zie de griffier knikken. Ik kan alvast zeggen

dat ik het me goed kan indenken, maar ik kom er straks dus

op terug.

De heren Stoffer, Ceder en Boswijk hebben zich uitgesproken tegen het vreselijke geweld tegen gelovigen, waaronder

dat tegen mensen met het christelijk geloof. De ranglijst in

het Open Doors-rapport schetst inderdaad een zorgelijk

beeld van de vervolging van mensen omwille van hun

religie of levensovertuiging. Het kabinet herkent het beeld

dat in het rapport genoemd wordt, met onder andere de

toename van religieus gemotiveerd geweld in de Sahelregio

en de onderdrukking van mensen vanwege hun religie of

levensovertuiging in onder andere Nicaragua en China. Het

is overal en altijd een zorgelijke zaak. We vragen publiek,

voor en achter de schermen, aandacht voor het belang van

het beschermen van mensenrechten voor iedereen. Speciale

aandacht is er daarbij voor religieuze minderheden, zowel

christenen als andersdenkenden. In multilateraal verband

kaart de Nederlandse speciaal gezant voor religie en

levensovertuiging de zorgen aan in de intergouvernementele Freedom of Religion or Belief-fora. Dat doet zij zeer

actief.

De heer Boswijk vroeg ook naar Irak. Nederland zet zich in

voor kwetsbare religieuze minderheden in Irak, waaronder

de christenen en jezidi's. Nederland financiert verschillende

projecten en programma's ter bevordering van vrijheid van

religie en levensovertuiging. Recent heb ik tijdens mijn

bezoek aan Irak ook aandacht gevraagd voor de situatie

van kwetsbare minderheden zoals de jezidi's. Dat is in lijn

met de motie van het lid Mulder uit 2022.

Mevrouw Dobbe bracht daarnaast het belang van vrouwenrechten naar voren. De mensenrechtensituatie voor vrouwen verslechtert, ook in Iran. Het hoge en toenemende

aantal executies is enorm verontrustend. We veroordelen

mensenrechtenschendingen in Iran. Gelukkig staan we

daarin als Nederland niet alleen. De EU heeft vorige maand

nog de executies in Iran publiekelijk veroordeeld en de

Iraanse regering opgeroepen deze praktijk van executies

onmiddellijk te stoppen. Andere crises in de wereld zijn

geen reden om de aandacht voor de situatie in Iran te verslappen. Ik zet dan ook in op blijvende aandacht en op

onderzoek naar schendingen die bijvoorbeeld rond de

protesten hebben plaatsgevonden. Wat mij betreft moet

het mandaat van de VN Fact-Finding Mission dan ook verlengd worden. Hetzelfde geldt voor het mandaat van de

speciale rapporteur voor de mensenrechtensituatie in Iran.

We zetten erop in dat ook dat mandaat verlengd kan worden.

De voorzitterVoorzitter

Mevrouw Dobbe, dit is uw laatste interruptie.

SPMevrouw DobbeSP

Weet u het zeker, voorzitter?

De voorzitterVoorzitter

Ja, hoor.

SPMevrouw DobbeSP

Jammer, maar toch bedankt. Ook bedankt aan de minister

voor het beantwoorden van mijn vraag over vrouwenrechten, en expliciet die in Iran. Ik ben wel benieuwd hoe de

minister staat tegenover het ondersteunen van vrouwen

en vrouwenrechtenactivisten in Saudi-Arabië. Dat is

natuurlijk een handelspartner van ons. In die zin vinden we

wel dat die belangen niet mogen prevaleren boven de

rechten van vrouwen en onze steun daarbij. Ze moeten er

ook op kunnen rekenen dat wij ons uitspreken tegen de

schendingen van die rechten, ook als het Saudi-Arabië

betreft. Hoe staat de minister daartegenover?

Minister Bruins SlotMinister

Als we naar Saudi-Arabië kijken, zien we dat ze met Vision

2030 een zeer ambitieus plan hebben neergelegd voor hoe

zij zowel hun samenleving als hun staat niet alleen economisch sterker, maar ook welvarender kunnen maken. Dat

doen ze op heel veel verschillende terreinen. Een van de

ontwikkelingen die je daar nu ziet, is dat vrouwen meer

ruimte hebben gekregen in de Saudische samenleving om

opleidingen te volgen en bijvoorbeeld te gaan werken. Aan

de andere kant zie je, zoals mevrouw Dobbe ook zei, zorgwekkend hoge straffen, bijvoorbeeld voor uitingen op X.

Tijdens gesprekken die ik zelf heb, bijvoorbeeld met de

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-19

minister van Buitenlandse Zaken van Saudi-Arabië, steun

ik aan de ene kant natuurlijk die ontwikkelingen. Ik bevorder

dus dat vrouwen meer kunnen werken, meer kunnen studeren en een onderdeel van de samenleving kunnen zijn. Aan

de andere kant ga ik ook in op de verontrustend hoge

straffen voor bepaalde vormen van de vrijheid van

meningsuiting, of bijvoorbeeld op de slechte situatie waar

bepaalde mensen nog lang in zitten. Dat maak ik

bespreekbaar. Ik doe dus beide in gesprekken. Datgene wat

goed gaat, ondersteun ik dus. En waar we in de mensenrechtendialoog die we als Nederland met Saudi-Arabië

hebben, zien dat er veranderingen kunnen plaatsvinden,

benoemen we dat ook. Saudi-Arabië is een van de landen

waarbij we zo'n brede mensenrechtendialoog hebben

kunnen inzetten. Dat is niet vanzelfsprekend voor landen

in het Midden-Oosten. Het is dus eigenlijk ook positief dat

ze die brede mensenrechtendialoog zo met ons willen

voeren.

Het postennet is daarbij cruciaal, essentieel. Ik vind het heel

goed dat de leden daar zo nadrukkelijk naar vragen. Door

de complexer wordende internationale verhoudingen werken onze posten met partners aan steeds meer onderwerpen

die direct raken aan de Nederlandse belangen en beleidsterreinen, zoals economische veiligheid, consulaire dienstverlening, vooral bij crisissituaties, migratie, afhankelijkheid

van grondstoffen, ondermijning, maar ook voedselzekerheid

en klimaat. Daarom hebben we bij de start van dit kabinet

het postennet versterkt. Er is sprake van een oplopende

reeks aan investeringen. Uiteindelijk leidt dat ertoe dat er

vanaf 2025 structureel 52 miljoen extra beschikbaar is om

dat postennet structureel sterker te houden, want de mensen die werken op de posten zijn uiteindelijk degenen die

de Nederlandse belangen vertegenwoordigen. Zij geven

ons ook de informatie over wat er gebeurt in landen en de

manier waarop we op een goede wijze kunnen samenwerken.

De voorzitterVoorzitter

De minister vervolgt haar betoog. U heeft een tweede termijn, mevrouw Dobbe.

Minister Bruins SlotMinister

Dan consulaire dienstverlening. Die bevindt zich misschien

niet altijd in de frontlinie van het debat hier in de Tweede

Kamer. Mensen die consulair werk doen, doen wel werk in

de frontlinie. Zij zijn degenen die Nederlanders ondersteunen op het moment dat zij in het buitenland met vragen

zitten die ze zelf niet meer kunnen oplossen. Dan zijn ze er

voor hen. Dat zijn de mensen die contacten met familieleden

onderhouden op het moment die bijvoorbeeld te horen

hebben gekregen dat iemand in de gevangenis terechtgekomen is. Maar het zijn ook de mensen die ondersteuning

geven op het moment dat we mensen moeten evacueren

uit bijvoorbeeld Sudan, of als we mensen uit Israël of Gaza

repatriëren. Zij staan er altijd. Daarom wil ik ook de vele

Kamerleden bedanken die dit naar voren hebben gebracht.

Dat laat namelijk ook de waardering zien voor de vele

mensen die dit werk doen.

Om een beeld te geven: jaarlijks wordt in ruim 5.000 individuele gevallen consulaire bijstand verleend. Er wordt een

inzet gedaan voor 1.600 Nederlandse gedetineerden. Door

NederlandWereldwijd zijn in 2023 zo'n 825.000 vragen per

telefoon, e-mail en WhatsApp afgehandeld, en miljoenen

websitebezoekers zijn van antwoorden voorzien. Ook vonden er 24.000 DigiD-videobelafspraken met klanten in 162

landen plaats. Daarmee was NederlandWereldwijd Nederlanders van dienst die in het buitenland reizen of wonen,

of van plan zijn om dat te gaan doen. Daarnaast vond in

april de evacuatie plaats van circa 100 Nederlanders en 170

EU-burgers en andere buitenlanders uit Sudan. In de

maanden erna werd onder andere vanuit buurlanden extra

ondersteuning gegeven door het ministerie. Na de staatsgreep in Niger zorgden we er ook voor dat twintig Nederlanders veilig het land konden verlaten. Ik sprak me al uit

over de inzet om mensen uit Israël te repatriëren en om de

mensen uit Gaza nu via Egypte veilig in Nederland te krijgen. Dan hebben we ook nog de nasleep van de aardbevingen in Turkije, Syrië en Marokko, waarbij heel veel consulaire bijstand aan getroffenen is verleend. Ze bevinden zich

dus niet in de frontlinie van het debat hier, maar wel in de

frontlinie van het werk dat de mensen bij Buitenlandse

Zaken doen.

NSCDe heer VeldkampNSC

Even terug naar het consulaire blokje in het betoog van de

minister. Ik ben blij dat ze daar specifiek aandacht aan

besteedt. Mij bereiken zorgen — ik merk dat die ook de heer

Boswijk bereiken — dat de wachttijden om afspraken te

krijgen bij ambassades sterk oplopen. Dat hoor ik van

allerlei organisaties en individuen, Nederlanders, in het

buitenland, onder andere van een stichting die Nederlanders

in het buitenland vertegenwoordigt. Kennelijk is er sprake

van pieken in paspoortvernieuwingen en dergelijke. Kan

de minister daar iets meer inlichtingen over geven?

Minister Bruins SlotMinister

Deze stichting is volgens mij onder leiding van de heer Keij

al vele jaren bezig om de belangen van Nederlanders in het

buitenland te behartigen, onder andere het belang om te

kunnen deelnemen aan Nederlandse verkiezingen. Rond

2013, 2014 is besloten om de geldigheidsduur van bijvoorbeeld paspoorten van vijf jaar naar tien jaar te wijzigen. Dat

maakt dat we nu te maken hebben met een piek aan paspoortaanvragen, omdat toen al die paspoorten in een keer

naar de tienjaarsperiode zijn gegaan. Wij roepen Nederlanders in het buitenland al maanden op om eerder dan normaal gesproken hun reisdocument te vernieuwen. Er loopt

sinds augustus een socialemediacampagne om Nederlanders erop te attenderen om deze keer tijdig een afspraak te

maken voor het vernieuwen van hun paspoort. Op vrijwel

alle aanvraaglocaties kan op dit moment nog wel binnen

enkele dagen of weken een afspraak voor een paspoortaanvraag worden gemaakt. Bij sommige ambassades en consulaten zijn de openingstijden verruimd en ook werken we

met mobiele aanvraagstations, waarbij we mensen wel

altijd vragen om die open te houden voor mensen die slecht

ter been zijn of oud zijn. Aan mensen die wel goed vaardig

zijn, wordt gevraagd om de afspraak toch wat verder weg

te maken. Dat heeft echt te maken met die piek van tien jaar

geleden. We hebben ook nog een tijdje last gehad van

corona, omdat we toen de capaciteit hebben afgeschaald.

Daarna bleek dat iedereen weer heel snel ging reizen. We

doen het nodige om ervoor te zorgen dat mensen goed

geïnformeerd zijn en dat we flexibel zijn in wat we kunnen

doen.

Voorzitter. Vanuit mijn perspectief heb ik zo veel mogelijk

de vragen beantwoord die ik schriftelijk niet had afgehandeld.

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-20

De voorzitterVoorzitter

Mevrouw Piri denkt daar misschien anders over, want zij

gaat een vraag stellen.

zou kunnen doen. Daarom heb ik de moties oordeel Kamer

gegeven, maar de Kamer heeft de moties niet in meerderheid gesteund.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Het is met zes interrupties moeilijk inschatten wanneer je

ze moet gebruiken. Volgens mij heb ik er nog twee. Ik heb

toch nog een vraag over de Westelijke Jordaanoever. Ziet

het kabinet de Israëlische bezetting van de Westelijke Jordaanoever als illegaal?

Minister Bruins SlotMinister

Daar waar de kolonisten een plek innemen waar daarvoor

Palestijnen woonden, is dat gewoon illegaal. Je neemt dan

grond in die van een ander is geweest, zonder dat je daarvoor een geldende reden hebt.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Volgens mij zegt de minister nu: ik vind de illegale nederzettingen illegaal. Maar mijn vraag is of de minister ook de

bezetting door Israël illegaal vindt. Ik ben blij dat de minister

zegt binnen twee weken, als het Europees niet lukt, nationaal maatregelen te zullen nemen tegen gewelddadige

kolonisten. Echt fijn. Maar als je nu kijkt naar de Amerikanen

en het Verenigd Koninkrijk, dan komen daar misschien vier

of zes of zeven mensen op die lijst. Ik hoor achter de

schermen dat de inzet van Nederland iets hoger is. Aan

welke vervolgstappen denkt de minister? We hebben eerder

in de Kamer de motie gehad om de twee meest radicale

ministers in het Israëlisch kabinet bijvoorbeeld op de

sanctielijst te zetten. Je kunt denken aan een boycot op

producten uit illegale nederzettingen. Een andere optie zou

kunnen zijn om in ieder geval die bedrijven aan te pakken,

die een businessmodel hebben gemaakt van die illegale

nederzettingen. Vaak gaat achter die bedrijven een zeer

extreme ideologie schuil. Mijn vraag aan de minister is of

zij al nadenkt over vervolgstappen.

Minister Bruins SlotMinister

Het heeft mijn voorkeur dat we er allereerst in Europa uitkomen. Als we een inreisverbod of zoiets voor Nederland

doen, is het heel lastig te handhaven. Want als mensen dan

in een ander land binnenkomen, kunnen ze rechtstreeks

doorreizen naar ons omdat Nederland deel uitmaakt van

de Schengenzone. Ook als je het over het bevriezen van

tegoeden hebt, is EU-verband handiger, omdat er dan geen

manieren zijn om het te omzeilen. Er is een aantal redenen

waarom de EU een voordeel heeft. Het wordt voor mij nog

wel puzzelen als we het als Nederland willen doen, omdat

we geen juridische basis hebben voor eigenstandige sanctiemaatregelen. Het wordt ook nog wel even uitzoeken hoe

we dat precies kunnen doen. Ik hoor mevrouw Piri zeggen

dat ik dan direct iets in place heb, maar dat is niet zo. Ik

moet echt nog wel kijken hoe we dat op een fatsoenlijke

manier gaan doen. Maar ik wil het in ieder geval niet uit de

weg gaan, want ik heb eerder aangegeven dat ik het wilde

doen. Daarnaast over de bedrijven: ik probeer het zo goed

mogelijk te volgen, want de interrupties van mevrouw Piri

zijn ook beperkt. In het vorige debat heb ik over een aantal

moties van de Kamer gezegd: als de Kamer die aanneemt,

wil ik bijvoorbeeld wat doen op het gebied van ontmoedigingsbeleid. De Kamer heeft die moties echter weggestemd.

Bij mij zat er dus een intentie om te kijken of ik wat meer

De voorzitterVoorzitter

De heer Brekelmans heeft toch nog een vraag, voordat de

minister klaar is met haar eerste termijn.

VVDDe heer BrekelmansVVD

De minister heeft een aantal duidelijke antwoorden gegeven

over sancties, die ik waardeer. Ik had ook nog een vraag

over de Europese samenwerking als het gaat om sancties.

Er is inderdaad coördinatie, want er is een speciale vertegenwoordiger, maar op dit moment is het uitwisselen van

informatie over sancties tussen lidstaten en het bij elkaar

brengen op EU-niveau nog best beperkt. Ik weet dat de

vorige minister zich inzette om hetgeen wat op EU-niveau

gebeurt verder invulling te geven, zodat lidstaten niet allemaal zelf aan de slag gaan, maar dat het wordt gecoördineerd. In de praktijk komt op EU-niveau de meeste informatie vanuit de VS binnen in plaats van uit de lidstaten. Daar

zou iets tegen moeten worden gedaan. Ik vroeg me af of

de minister iets meer kan zeggen over hoe zij zich daar op

dit moment voor inzet.

Minister Bruins SlotMinister

De inzet voor het tegengaan van sanctieomzeiling zet ik

voort. Dat gaat om een verdere versterking van gegevensdeling, analysecapaciteit, diplomatieke outreach en ook de

verdere ontwikkeling van sanctiemaatregelen. We hebben

een aantal stappen gezet. Zo is er nu EU-coördinatie via de

nieuwe customs sanctions group, waarin alle 27 landen

gegevens uitwisselen. Bij die groep is ook het EU-agentschap tegen corruptie, OLAF, aangesloten, waar de heer

Brekelmans het in zijn inbreng ook over had. De Europese

Commissie heeft ook een digitaal platform gelanceerd voor

veilige gegevensuitwisseling. Binnen de Commissie werken

nu, dankzij de inzet van onder andere Nederland, zeven

verschillende DG'en structureel met elkaar samen om

handelsstromen te analyseren. Ze koppelen die analyses

ook aan Oekraïne of producten die op het slagveld worden

gevonden. Dat was eerst niet het geval. Er is dus wel echt

een ecosysteem ontstaan. Nederland levert daar een bijdrage aan, in het kader van detachering van expertise. De

heer Brekelmans had het al over de gezant, de heer O'Sullivan. In aanvulling hierop is in het elfde sanctiepakket ook

nog eens een keer een mechanisme opgenomen, waarbij

exportbeperkingen kunnen worden opgelegd aan entiteiten

in derde landen die betrokken zijn bij sanctieomzeiling. Dat

is een stap verder, waarvan de heer Brekelmans in eerdere

debatten heeft gezegd dat we daar ook naar moeten kijken.

Die stappen hebben we ook kunnen zetten. Dat gebeurt nu

dus in specifieke situaties. Er is nog meer nodig en daar

zetten we elke keer op in. Als ik hiernaar kijk en naar de

situatie van een jaar geleden en zie wat mijn mensen bij

Buitenlandse Zaken in goede samenwerking met de EU

voor elkaar hebben gekregen, dan vind ik echt dat ze goed

werk hebben verzet.

VVDDe heer BrekelmansVVD

Daar ben ik het mee eens. Er gebeurt heel veel. Tegelijkertijd

hoor ik de minister ook terecht zeggen dat er nog steeds

heel veel sanctieomzeiling plaatsvindt. Er moet dus doorlo-

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-21

pend aan verder gewerkt worden, maar ik hoor de minister

zeggen dat ze daarmee bezig is. Ik heb nog een andere

vraag en die gaat over China en Taiwan. In de schriftelijke

beantwoording is daar in meer algemene zin op teruggekomen. Daar was ik het mee eens. Wat ik specifiek benoemd

heb, is dat China op 30 januari de vluchtroutes eenzijdig

heeft aangepast. Dat heeft voor de veiligheid in en rondom

Taiwan nogal wat consequenties gehad. Het is weer zo'n

klein stapje om een verandering aan te brengen in de status

quo. Mijn vraag is of de minister voornemens is om deze

specifieke stap aan te kaarten bij China, omdat het zo'n

voorbeeld is van het aanpassen van de status quo. Het liefst

gebeurt dat natuurlijk in EU-verband en niet alleen door de

minister zelf. Maar als dat niet zou lukken, wil ze het dan

bij China aankaarten?

Minister Bruins SlotMinister

Ik heb niet precies scherp op welke wijze die vliegroutes

zijn aangepast en of er sprake is van een inbreuk. Ik kijk of

ik daar in tweede termijn op terug kan komen. Anders doe

ik het op een andere manier.

NSCDe heer VeldkampNSC

Nu de minister aan het eind van haar betoog gekomen is,

ga ik even naar de schriftelijke beantwoording. Ik dank de

minister daarvoor. Ik vis er één antwoord uit. Misschien is

het klein leed vergeleken met de grote wereldproblematiek,

maar het gaat over de verkrotting van diverse ambassadepanden. Ik begrijp dat dwangsommen niet worden opgelegd

aan ambassades. Saudi-Arabië en Kroatië zijn bekende

voorbeelden in Den Haag van landen die hun panden niet

behuizen en laten verkrotten. Naar mijn informatie is het

wel degelijk mogelijk om, los van staatsimmuniteit,

dwangsommen op te leggen. Bij sommige van die panden

— wellicht heeft u de berichtgeving in Trouw gezien — kun

je aan de buitenkant al zien dat er sprake is van achterstallig

onderhoud. Je zou dus wel degelijk dwangsommen kunnen

opleggen en jaarlijks de Kamer kunnen informeren aan

welke van de hier vertegenwoordigde landen dwangsommen zijn opgelegd en of die wel of niet betaald zijn. Dat is

een lijst die publiek kan worden.

Minister Bruins SlotMinister

Volgens mij is dat per definitie een gemeentelijke

bevoegdheid en geen bevoegdheid van het Rijk.

NSCDe heer VeldkampNSC

Dan zou dus de gemeente Den Haag dwangsommen kunnen

opleggen. Los daarvan zou de gemeente Den Haag het

ministerie van Buitenlandse Zaken daarover kunnen informeren. Dit ministerie kan de Kamer jaarlijks van een lijst

voorzien waarop vermeld is aan welke van de hier vertegenwoordigde staten dwangsommen zijn opgelegd. Zie ik dat

goed?

voormalig decentraal bestuurder, om te gaan interveniëren

in een bevoegdheid van gemeenten. In ieder geval is mijn

informatie dat je niet zomaar een dwangsom kunt opleggen

in de huidige situatie.

De voorzitterVoorzitter

Helder. Daarmee zijn we aan het einde gekomen van de

termijn van de minister. Wat mij betreft kunnen we meteen

doorgaan met de tweede termijn van de zijde van de Kamer.

Als eerste is het woord aan de heer De Roon, die namens

de Partij voor de Vrijheid zal spreken.

PVVDe heer De RoonPVV

Voorzitter, dank u zeer. Uiteraard dank ik de minister voor

de schriftelijke beantwoordding die we hebben gekregen

en ook voor haar reactie vanavond in dit debat.

Ik wil nog een paar dingen aan de orde stellen. In de eerste

plaats het idee dat er nu gewerkt zou moeten worden aan

de erkenning van een Palestijnse staat. De minister heeft

al gezegd dat dat ontijdig is. Ik wil onderstrepen dat dat

buitengewoon ontijdig is, en wel omdat daarmee het beeld

ontstaat dat de gebeurtenissen van 7 oktober beloond

zouden worden met erkenning van een Palestijnse staat.

Dat moet je natuurlijk absoluut niet willen. We moeten er

zeker een jaar lang zelfs niet meer over praten, wat mij

betreft. Ik heb gemerkt dat ook de minister van Buitenlandse

Zaken van de VS een tour maakt om dit idee te onderzoeken,

maar ik vind het buitengewoon onverstandig om het daar

nu over te hebben. Je moet absoluut de gedragingen van

7 oktober door Hamas niet belonen met "nu gaan we dus

een Palestijnse staat erkennen". Dat is wel het beeld dat

opkomt als je dit zo hoort.

Voorzitter. Dan zou ik graag nog iets willen zeggen over

een aantal situaties die we gisteren al besproken hebben.

De voorzitterVoorzitter

Ik ga u toch even onderbreken. Meneer Van Baarle, graag

een korte interruptie.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Kort, voorzitter. Als er in dit huis verwerpelijke zaken

gebeuren, dan moeten we die met elkaar weerspreken. Wat

de heer De Roon namelijk doet, is het collectief bestraffen

van de Palestijnen. Ik weet dat dit in het straatje past van

wat de Israëlische regering, op een misdadige manier, doet.

Ik vind dat we dat met elkaar moeten weerspreken. Je kan

welke gebeurtenis dan ook toch niet afwentelen op de héle

Palestijnse bevolking? Die bevolking heeft gewoon een

legitiem recht op zelfbeschikking en een eigen staat. Maar

de heer De Roon zet hier nu eigenlijk de hele Palestijnse

bevolking neer als terroristen. Dat is kwalijk. Dat is haatzaaien. Ik vind dat dit niet in dit parlement past.

Minister Bruins SlotMinister

Wij hebben het uitgezocht. Volgens onze informatie kun je

geen dwangsommen opleggen. Voor zover er wel dwangsommen kunnen worden opgelegd in verband met de staat

van huizen in gemeenten, is dat een bevoegdheid van het

college van B en W en is het de gemeenteraad die daar

toezicht op houdt. Ik ben dus wat voorzichtig, ook als

PVVDe heer De RoonPVV

Dat gehoord hebbende, zeg ik: dat is allemaal onjuist. Ik

constateer dat de partij DENK van mening is dat je die acties

van 7 oktober wel degelijk kunt belonen, door het erkennen

van de Palestijnse Staat nu weer aan de orde te stellen. Ik

wil dat absoluut niet zien gebeuren. Dat is een buitengewoon slecht beeld en het hoort gewoon niet. De Palestijnen

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-22

hebben er voor de zoveelste keer een zooi van gemaakt. Er

is de afgelopen jaren al vier of vijf keer een situatie geweest

waarin het bijna zover was, maar ze hebben iedere keer op

het laatste moment "nee" gezegd in de onderhandelingen.

Nu is er dit weer. Nee, we moeten ze nu zeker niet belonen

met een erkenning van de Palestijnse Staat. Dat moeten

we absoluut niet doen.

De voorzitterVoorzitter

Afrondend, de heer Van Baarle.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Ja, afrondend. Eigenlijk vind ik dit ook een persoonlijk feit.

Ik wens namelijk helemaal niks te belonen of aan elkaar te

verbinden. Ik voer een pleidooi voor de zelfbeschikking van

Palestijnen. Dat recht bestaat. De heer De Roon wentelt een

gebeurtenis af op het hele Palestijnse volk. Dat kan niet de

bedoeling zijn. De heer De Roon kán ook gewoon op geen

enkele manier hardmaken dat je het hele Palestijnse volk

daarvoor verantwoordelijk zou moeten houden. Dat is collectief straffen. Nogmaals, ik vind dat dit niet past. Dát is

mijn pleidooi.

PVVDe heer De RoonPVV

Ik heb kennisgenomen van dit persoonlijk feit. Ik hou voor

de rest mijn standpunt overeind.

De voorzitterVoorzitter

Dan vervolgt u uw betoog.

PVVDe heer De RoonPVV

Graag. Dan kom ik eerst op de kwestie van de lekkende

ambtenaren op Buitenlandse Zaken. Die lekten in november

een memo van de defensieattaché van de Nederlandse

ambassade in Tel Aviv. Dat is wat mij betreft een actie die

de nieuwe Nederlandse diplomatie parten kan gaan spelen

en die schadelijk is. Mijn eerste vraag aan de minister is:

ziet de minister een verband tussen het lekken van dat

memo naar de NRC-krant en de ngo's die erop doken, nog

voordat de inkt van de krant was opgedroogd?

De PVV is in ieder geval bijzonder bezorgd over de schade

die onze diplomatieke dienst ondervindt van dat lekken en

natuurlijk van lekken in het algemeen. In haar beantwoording geeft de minister wel aan dat er een onderzoek naar

dat lekken loopt en dat dit waarschijnlijk in maart wordt

afgerond. Ik vraag de minister of we de toezegging kunnen

krijgen dat de Kamer direct volledig over de uitkomst van

dat onderzoek wordt geïnformeerd. Ik vraag ook aan de

minister of er eigenlijk al maatregelen genomen zijn, of in

de steigers staan, om dat soort lekken in de toekomst te

voorkomen.

Ik vraag vervolgens of de minister ook nog even kan reageren op de boze brief van ambtenaren vanwege het Nederlandse Israël-beleid, specifiek op de beschuldiging dat dit

beleid wordt vormgegeven door institutioneel racisme. De

PVV wil graag dat de minister die beschuldiging bij dit

belangrijke begrotingsdebat van zich afwerpt. Het is toch

gewoon krankzinnig om zoiets te zeggen? Heeft de minister

dat nou eigenlijk al duidelijk gemaakt aan die briefschrijvers?

Dan is er een ander punt waarover ik het nog even met de

minister wil hebben. Dat gaat over de demonstrerende

ambtenaren. Volgens experts en hoogleraren handelen de

demonstrerende BZ-ambtenaren in strijd met de interne

gedragscode. Maar toch wil de minister daarin niet optreden. Ze verwijst niet naar de interne gedragscode. Dat vind

ik eigenlijk wel opvallend in haar schriftelijke beantwoording. Maar waarom heeft de minister het eigenlijk niet over

de interne gedragscode als dit punt aan de orde is? Is de

minister het met die experts en hoogleraren eens dat deze

code haar wel degelijk de ruimte geeft om in te grijpen?

Als de minister vindt dat dit niet zo is, hoor ik graag waarom

dan niet.

De minister verwijst wel naar de Ambtenarenwet, waarin

staat dat demonstranten is toegestaan te demonstreren

wanneer het de uitoefening van de functie niet belemmert.

Maar ze protesteerden, in ieder geval deels, juist tijdens

werktijd en ook voor de deur van het departement. Ze protesteerden niet zomaar als iemand uit het publiek. Ze protesteerden terwijl ze zich manifesteerden als ambtenaren

van Buitenlandse Zaken. Hoe bont moet het worden? Dat

belemmert dan toch op een gegeven moment het functioneren van het departement?

Tot slot wil ik ook nog vragen wat de boodschap is van de

minister aan de protesterende ambtenaren die in hun

groepsapp Allah hebben aangeroepen en voor hun informatievoorziening afhankelijk blijken te zijn van Al Jazeera,

de spreekbuis van Hamas. Het kabinet strijdt tegen desinformatie, dus wat doet het met deze informatie? Kan de

minister deze ambtenaren niet beter voorlichten in plaats

van luistersessies organiseren? Graag een reactie.

Ik was een beetje overvallen door het feit dat we nu ineens

zo snel naar de laatste termijn gingen, dus ik moet even

mijn papieren ordenen.

Ik denk dat ik nu over kan gaan op het voorlezen van de

moties die ik wil indienen. De eerste motie.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat de enige democratie in het Midden-Oosten een ferme steun in de rug verdient na de gruwelijke

Hamas-terreur van 7 oktober vorig jaar;

overwegende dat we die steun moeten uiten in woord en

daad;

verzoekt de regering om de Nederlandse ambassade in

Israël te verhuizen van Tel Aviv naar Jeruzalem,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden De Roon en Wilders.

Zij krijgt nr. 43 (36410-V).

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-23

PVVDe heer De RoonPVV

Ik heb in de context van dit onderwerp toch nog wel een

vraagje aan de minister, ook naar aanleiding van haar

schriftelijke beantwoording moet ik zeggen. Want in haar

beantwoording zegt zij dat het nu gewoon niet aan de orde

is. We hebben de ambassade verplaatst in 1980, in lijn met

een VN-resolutie. Die resolutie staat nog steeds. Daarin

werden de lidstaten opgeroepen om hun ambassades uit

Jeruzalem te verplaatsen. En dan zegt de minister tot slot:

zolang er geen alomvattend Israëlisch-Palestijns vredesakkoord is bereikt, inclusief een oplossing voor de status van

Jeruzalem, is terugkeer niet aan de orde. Ik hoop dat de

minister in de reactie op de motie die ik zojuist heb ingediend in ieder geval ook duidelijk wil maken waaróm dat

niet aan de orde is. Die resolutie was toch bedoeld als

drukmiddel op Israël om mee te werken aan wat die resolutie wilde bereiken? Maar we weten nu dat dit al 44 jaar niet

werkt: Israël gaat dat gewoon niet doen op die manier. Dan

kun je wel zeggen "we houden onze ambassade in Tel Aviv",

maar eigenlijk is dat niet logisch. Het werkt niet en het zou

voor het functioneren van de ambassade ook beter zijn als

die in de hoofdstad van Israël zou staan.

Misschien was een andere reden om aan die resolutie

gevolg te geven de angst destijds voor een sanctie, een

olieboycot van Nederland. Maar volgens mij is dat verhaal

nu gewoon van tafel af en bestaat niet meer. Ik kan me

namelijk niet voorstellen dat er nu nog landen in het Midden-Oosten zeggen: wij gaan de olieleveringen aan Nederland boycotten, omdat ze hun ambassade naar Jeruzalem

gaan verplaatsen. Daar geloof ik niks van. Dus ik snap niet

waarom die terugkeer nu niet gewoon aan de orde kan zijn.

Voorzitter. Dan de volgende motie.

Motie

De Kamer,

wagens met een Iraans kenteken die hier wat gebracht

hebben en vervolgens zeggen leeg terug te zullen rijden.

Het bleek dat het kinderlijk eenvoudig is om pakjes met

chips die helemaal niet geëxporteerd mogen worden naar

Iran, gewoon mee te geven aan die vrachtwagenchauffeurs.

De chauffeurs zeggen zelf: wij worden nergens gecontroleerd; we kunnen gewoon doorrijden en als er in Turkije al

ergens een controle is, is dat alleen maar een controle van

onze paperassen; er wordt niet gekeken wat er zich in onze

zogenaamd lege vrachtwagen bevindt. Dan kun je als

minister wel zeggen dat er controle is en dat die ook scherp

is, maar die controle is er dus niet op lege vrachtwagens

met Iraans kenteken. Volgens het bericht in De Groene

zeggen ook sanctie-experts dat het niet aanvaardbaar is dat

je dit laat gebeuren; je moet juist superscherp zijn als

vrachtwagens met Iraans kentekens volgens de papieren

leeg terugrijden. Meestal gaat er namelijk iets mee. Dat kan

ook allerlei smokkelwaar zijn, dat gebeurt ook. Maar het

kunnen dus ook die chips zijn die juist niet in Iraanse handen

terecht zouden moeten komen.

De volgende motie.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat Marokko gedurende een langere tijd een

uitgebreide spionageoperatie runde in Nederland;

overwegende dat deze operatie overduidelijk tegen Nederland en de Nederlandse belangen was gericht;

verzoekt de regering een krachtig signaal af te geven en

een gepast aantal Marokkaanse diplomaten het land uit te

zetten,

gehoord de beraadslaging,

en gaat over tot de orde van de dag.

constaterende dat export van (verboden) droneonderdelen

en computerchips naar Iran nu kinderlijk eenvoudig is en

de pakkans vrijwel nihil;

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid De Roon.

overwegende dat het zeer ongewenst is dat het Iraanse

regime militair profiteert van onze tekortschietende

exportcontroles;

verzoekt de regering om binnen één maand met een plan

te komen om de exportcontroles naar Iran op te voeren,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid De Roon.

Zij krijgt nr. 44 (36410-V).

PVVDe heer De RoonPVV

Waar komt dat verhaal vandaan, zult u misschien nog vragen. Nou ja, dat was een bericht in De Groene. Zij hebben

getest hoe het nou eigenlijk zit met de controle op vracht-

Zij krijgt nr. 45 (36410-V).

PVVDe heer De RoonPVV

Voorzitter. Dan nog een motie.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat een aanzienlijke groep ambtenaren van

Buitenlandse Zaken (BZ) tijdens werktijd protesteerde tegen

het Nederlands buitenlandbeleid inzake Israël;

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-24

overwegende dat deze vorm van protest in strijd is met de

interne BZ-gedragscode, het ambtelijk apparaat verzwakt

en het Nederlandse beleid ondermijnt;

verzoekt de regering om disciplinaire maatregelen te nemen

tegen deze ambtenaren, met als ultiem middel ontslag,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid De Roon.

Zij krijgt nr. 46 (36410-V).

PVVDe heer De RoonPVV

Voorzitter. Hier laat ik het bij voor wat betreft de moties en

ook voor wat betreft mijn inbreng in tweede termijn.

Dank u wel.

van mening dat Europese landen binnen de NAVO meer

verantwoordelijkheid moeten nemen voor de verdediging

van Europa, mede om in de Verenigde Staten het draagvlak

voor de NAVO en artikel 5 te behouden;

van mening dat een diepgaande dialoog tussen de Verenigde Staten en Europese landen nodig is om gezamenlijk

vast te stellen hoe binnen de NAVO Europese landen

geleidelijk meer strategische militaire capaciteiten kunnen

ontwikkelen en overnemen;

verzoekt de regering om binnen de NAVO een aanjagende

rol te spelen om een dialoog tussen de VS en Europese

landen tot stand te brengen om een plan en tijdspad op te

stellen waarmee Europese landen geleidelijk meer strategische militaire capaciteiten binnen de NAVO op zich nemen,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Brekelmans,

Paternotte en Boswijk.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank. Dan is nu het woord aan de heer Brekelmans.

Hij voert het woord namens de VVD. Gaat uw gang.

Zij krijgt nr. 47 (36410-V).

VVDDe heer BrekelmansVVD

Dank, voorzitter. Gegeven alle internationale dreigingen,

die ook de Nederlandse samenleving ontwrichten, heb ik

in mijn eerste termijn een pleidooi gehouden voor een alert

en actief buitenlandbeleid, om ons tegen die dreigingen te

verweren. Dat bestaat wat mij betreft uit vier thema's,

waarvan de eerste het versterken van onze militaire capaciteiten is. Ik dank de minister voor het feit dat ze heeft gezegd

dat de steun aan Oekraïne onverminderd doorgaat en dat

het haar inzet is om op korte termijn meer te kunnen

mededelen over de veiligheidsarrangementen die Nederland voornemens is aan Oekraïne te geven. Daar dank ik

haar voor.

We hebben een goede discussie gehad over de rol van

Europese landen als het gaat om onze collectieve veiligheid.

Europese landen zullen daar een sterkere rol in moeten

spelen, ook om het draagvlak in de Verenigde Staten te

behouden als het gaat om de NAVO en artikel 5, welke

president er ook in het Witte Huis zit. Om dat kracht bij te

zetten, dien ik graag de volgende motie in.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

VVDDe heer BrekelmansVVD

Het tweede thema waarover ik gesproken heb, is het vergroten van onze geopolitieke weerbaarheid. Ik heb betoogd

dat een nauwere samenwerking tussen de overheid en de

relevante ministeries en betrokkenheid van inlichtingendiensten daarbij gewenst zijn. Ik was blij dat de minister zei dat

ze daar positief tegenover staat en voor het daarvoor

inrichten van iets als een geopolitieke raad. Ik ben ook blij

dat ze zei dat ze niet over haar graf heen wil regeren en dat

dat bij meerdere ministeries noodzakelijk is. Ik zou een uitspraak van de Kamer mooi vinden, dus als dat breed vanuit

de Kamer wordt gesteund. Daarom dien ik de volgende

motie in.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat Nederland kwetsbaar is voor internationale veiligheidsdreigingen, geopolitieke spanningen en

druk door autocratische grootmachten;

overwegende dat de samenwerking tussen overheid en

bedrijfsleven omtrent nationale veiligheid en geopolitieke

weerbaarheid op dit moment vaak nog ad hoc is en niet

altijd optimaal verloopt;

overwegende dat diverse Amerikaanse presidenten de

Europese leden van de NAVO hebben opgeroepen om een

grotere bijdrage te leveren aan de collectieve verdediging

van het NAVO-grondgebied;

overwegende dat in sommige gevallen een spanning kan

bestaan tussen nationale veiligheid en economische

belangen, en hierin een juiste balans gevonden dient te

worden;

overwegende dat de militaire verdediging van Europa in

grote mate afhankelijk is van de strategische militaire

capaciteiten van de Verenigde Staten;

overwegende dat zowel het beschermen van onze nationale

veiligheid als het versterken van onze geopolitieke weerbaarheid een gezamenlijke inspanning vergt van de

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-25

Nederlandse overheid (inclusief betrokkenheid van inlichtingendiensten) en bedrijven (met name in strategische

sectoren);

verzoekt de regering een geopolitieke raad in te richten,

bestaande uit betrokken ministeries, inlichtingendiensten

en relevante afgevaardigden uit het bedrijfsleven (in het

bijzonder strategische sectoren), die regelmatig overleg

voert over het beschermen van onze nationale veiligheid

en het versterken van onze geopolitieke weerbaarheid,

gedaan van de inspanningen van het ministerie van Buitenlandse Zaken om meer grip te krijgen op migratie en om

migratieafspraken te maken met herkomst- en doorreislanden,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Brekelmans,

Veldkamp en Tuinman.

en gaat over tot de orde van de dag.

Zij krijgt nr. 49 (36410-V).

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Brekelmans en

Veldkamp.

Zij krijgt nr. 48 (36410-V).

VVDDe heer BrekelmansVVD

Het derde punt waarover ik het heb gehad, is het aanscherpen van onze instrumenten in het buitenlandbeleid. De

minister heeft wat mij betreft hele positieve dingen gezegd

als het gaat om sanctielijsten en de instrumenten die we

daarbij hebben. Ik had nog een vraag gesteld over de terroristenlijst, ook vanwege die eerdere motie. Ze zou in tweede

termijn misschien nog terugkomen op de vraag of ze al iets

kan zeggen over de uitwerking van die motie. Ik wacht dus

af of ze daar nog iets aan kan toevoegen.

Dan het vierde punt: het inbedden van migratie. Ik heb

verzocht om daar een jaarlijkse rapportage over op te stellen, omdat ik het van groot belang vind dat Buitenlandse

Zaken daarin een heel actieve rol speelt. Om dat kracht bij

te zetten, kom ik met de volgende motie.

VVDDe heer BrekelmansVVD

Dan had ik nog drie specifieke regio's aangestipt. Ik had het

over Oekraïne en het aanwenden van de bevroren Russische

overheidstegoeden daarin. Ik was blij dat de minister antwoordde dat wij het huidige initiatief steunen om de rendementen af te romen en daarvoor in te zetten, en dat

Nederland positief staat tegenover eventuele verdere

stappen, bijvoorbeeld om de bevroren tegoeden te gebruiken als onderpand, waarvoor er dan natuurlijk wel een

juridische onderbouwing moet zijn. Nederland staat daar

in ieder geval positief tegenover en stelt zich daar constructief in op. Ik weet dat de SP daar een motie over gaat

indienen, waar ook mijn naam onder staat.

Over het Midden-Oosten is al heel veel gezegd. Dat ga ik

hier niet herhalen. We hebben het ook gehad over de uitspraak over de F-35-onderdelen, maar ook over de bredere

risico's die dat met zich meebrengt, zowel voor de veiligheid

van Israël als voor onze veiligheid en de internationale

definitiesamenwerking. Daarom dien ik de volgende motie

in.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat het vergroten van grip op migratie en

specifiek het maken van migratieafspraken meer ingebed

moet worden in het Nederlandse buitenlandbeleid;

overwegende dat meer voortgang gemaakt moet worden

in het maken van migratieafspraken met herkomst- en

doorreislanden buiten de EU;

overwegende dat het diplomatieke gewicht en de capaciteit

en drukmiddelen van het ministerie van Buitenlandse Zaken

nodig zijn om migratieafspraken te maken met herkomsten doorreislanden;

overwegende dat het ministerie van Buitenlandse Zaken

jaarlijks een rapportage opstelt over bijvoorbeeld het

mensenrechtenbeleid, consulaire dienstverlening, internationaal cultuurbeleid, maar niet specifiek over migratie;

verzoekt het ministerie van Buitenlandse Zaken om jaarlijks

een migratierapportage op te stellen waarin verslag wordt

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat het gerechtshof de uitspraak heeft gedaan

dat Nederland binnen zeven dagen de doorlevering van

Amerikaanse F-35-onderdelen aan Israël moet stopzetten;

overwegende dat de F-35's van groot belang zijn voor de

zelfverdediging van Israël, niet alleen tegen Hamas maar

ook tegen onder andere Hezbollah, Houthi's en het Iraanse

regime;

overwegende dat Nederland hiermee een minder

betrouwbare partner wordt in het F-35-programma, terwijl

dit programma centraal staat binnen onze luchtmacht;

overwegende dat het voor Nederland hiermee moeilijker

wordt om in de toekomst deel te nemen aan Europese en

internationale defensiesamenwerking, terwijl dit gezien de

internationale veiligheidsdreigingen juist nu zo belangrijk

is;

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-26

verzoekt de regering te zoeken naar manieren om de brede

zelfverdediging van Israël niet in het gedrang te laten

komen;

verzoekt de regering er alles aan te doen om een betrouwbare partner te blijven binnen zowel het F-35-programma

als toekomstige internationale defensiesamenwerking,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Brekelmans,

Tuinman, De Roon, Boswijk, Stoffer en Ceder.

Zij krijgt nr. 50 (36410-V).

DENKDe heer Van BaarleDENK

Ik heb een vraag voor mijn begrip van de motie over de F-

35-onderdelen. Wat bedoelt de heer Brekelmans in zijn

motie met "brede zelfverdediging"? Bedoelt hij daar ook

zijn duiding mee van wat de Israëlische regering doet,

namelijk het inzetten van F-35's boven Gaza in de operaties

die op dit moment plaatsvinden? Verstaat hij dat ook onder

"brede zelfverdediging"?

VVDDe heer BrekelmansVVD

Als ik nu kijk naar de dreiging voor de veiligheid van Israël

en de afschrikking die nodig is, dan denk ik dat dat op dit

moment bijvoorbeeld meer richting Hezbollah nodig is en

eventueel richting het Iraanse regime. Maar als het nodig

is om F-35's in te zetten tegen Hamas, dan zou dat in principe ook moeten kunnen. Maar ik heb deze motie vooral

ingediend omdat het niet alleen gaat om de dreiging vanuit

Hamas, maar juist ook om de bredere dreiging waar Israël

mee te maken heeft, waar het F-35's voor nodig heeft. Dat

was met name mijn intentie met deze motie. Wat mij betreft

moet er gezocht worden naar manieren waarop het F-35onderdeel van de Israëlische luchtmacht niet lam komt te

liggen, want ik denk niet dat Israël zich dat kan permitteren

gezien alle brede dreigingen.

De voorzitterVoorzitter

De heer Brekelmans vervolgt zijn betoog.

VVDDe heer BrekelmansVVD

Tot slot had ik nog een specifieke vraag gesteld over de

aankondiging van China dat het eenzijdig de vluchtroutes

heeft aangepast. Nou klinkt dat misschien als een klein

detail, maar de reden dat ik daar toch naar vraag is omdat

dat precies de strategie van China is op dit moment: ze

proberen steeds met hele kleine stapjes een wijziging aan

te brengen in de status quo. Als we iedere keer die kleine

stapjes negeren, dan zien we dat daar in de loop der tijd

wel degelijk steeds verder stappen in worden gezet, of het

nou gaat om de middellijn in de Straat van Taiwan of om

de vliegtuigen die zich in de defensiezone van Taiwan

bevinden. Vandaar dat ik de minister heb gevraagd om

China daarop aan te spreken, het liefst in Europees verband.

Ik ben benieuwd naar haar reactie op dit punt.

D66De heer PaternotteD66

De heer Brekelmans heeft dat inderdaad gevraagd. Hij heeft

ook gevraagd naar de waarnemersstatus van Taiwan in de

Wereldgezondheidsorganisatie en terecht. In aanloop naar

de invasie van Rusland in Oekraïne heeft de heer Brekelmans vooropgelopen door te zeggen dat er een heel stevig

sanctiepakket moest klaarliggen om te voorkomen dat de

Russen die stap zouden zetten. Dat was terecht en het was

goed geweest als er een steviger sanctiepakket had klaargelegen voordat de invasie had plaatsgevonden. Is hij het

ook met mij eens dat wij die fout niet nog een keer moeten

maken, dat we moeten zorgen dat dat sanctiepakket richting

China er inderdaad is?

VVDDe heer BrekelmansVVD

Ik ben het tot op zekere hoogte met de heer Paternotte eens,

maar toch op een heel essentieel punt niet. Ik vind namelijk

dat wij als Europese landen in staat moeten zijn om een

geloofwaardig sanctiepakket tegen China vorm te geven.

Ik denk dat, als je kijkt naar onze huidige kwetsbaarheden,

zo'n sanctiepakket richting China niet heel veel voorstelt.

Ik denk namelijk dat andersom, als China terug zou slaan,

wij economisch gezien een groter probleem zouden hebben

dan China. Ik zou dus zeggen: laat onze prioriteit zijn dat

we ervoor zorgen dat we in staat zouden zijn om een stevig

sanctiepakket te maken. Dat is nu niet het geval. Als we zien

dat China, net als in het geval van Rusland, echt voornemens is om op korte termijn over te gaan tot bijvoorbeeld

een blokkade of zelfs tot iets ernstigers, moeten we dat op

dat moment geloofwaardig brengen. Maar ik denk niet dat

het op dit moment zin heeft om, vanwege een mogelijke

invasie over een aantal jaar, nu al een heel concreet sanctiepakket op te stellen. Dat is a omdat ik denk dat het weinig

tanden zal hebben, en b omdat het volledig open kaart

spelen China natuurlijk ook de kans geeft om zich daarop

voor te bereiden. Vervolgens kunnen ze allerlei aanpassingen aanbrengen, zodat China zich daar over twee, drie, vier

jaar, wanneer het — ik hoop het niet — werkelijk relevant

wordt, volledig op voorbereid heeft. Ik snap dus de

gedachte, maar concreet zou ik er anders invulling aan

geven.

D66De heer PaternotteD66

De heer Brekelmans zegt dus: het zou te weinig tanden

hebben, omdat het nu zo'n onevenwichtige relatie is en

omdat die afhankelijkheid eerder andersom is. Dat is denk

ik nou precies waarom China denkt: "Dan kunnen we langzamerhand wat vaker de middellijn oversteken, meer spionageballonnen over laten gaan. Dan kunnen we de vliegroutes gaan verleggen. Dan kunnen we steeds die stappen

zetten die maken dat mensen niet doorhebben dat er

eigenlijk langzamerhand een blokkade aan het ontstaan is."

Welke tanden heeft het dan als je dat opmerkt en je je

daarover uitspreekt, maar niet verder andere stappen

voorbereid?

VVDDe heer BrekelmansVVD

Ik heb het over de taskforce gehad, een amendement dat

ik al twee jaar geleden heb ingediend, juist om die strategische afhankelijkheden af te bouwen. Ik heb een heel betoog

gehouden over onze geopolitieke weerbaarheid. Ik vind dat

wij als Europese landen veel meer moeten doen, juist om

onze positie ten opzichte van China te versterken. Ik vind

ook dat je altijd goed moet luisteren naar wat Taiwan zelf

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-27

vraagt. Zij kennen namelijk de dreiging die China vormt;

die begrijpen zij heel erg goed, waarschijnlijk begrijpen zij

die als geen ander. Mijn beeld is niet dat Taiwan hier op dit

moment nu om vraagt, maar misschien heeft de heer

Paternotte andere ervaringen. Mijn beeld is niet dat zij

zeggen: Nederland en Europa, zet nu een groot sanctiepakket klaar. Volgens mij willen zij juist dat wij uitspreken en

laten zien dat wij de positie van Taiwan begrijpen, dat wij

hen steunen tegen wijzigingen van de status quo. Ze willen

dat wij ervoor zorgen dat wij in een positie terechtkomen

zodat wij, als het echt spannend wordt, dan ook een rol van

betekenis kunnen spelen. Ik zou zeggen: laten we daar alle

aandacht op richten.

De voorzitterVoorzitter

Afrondend.

D66De heer PaternotteD66

Ik hoor geen principiële bezwaren; ik hoor slechts een

pragmatische aarzeling. Het is voor mij dus een uitdaging

op daarop terug te komen.

De voorzitterVoorzitter

Dan nog het slotwoord van de heer Brekelmans.

VVDDe heer BrekelmansVVD

Ik heb het nog niet gedaan, maar ik wil graag de minister

en ook de collega's danken voor een goed inhoudelijk debat.

Alle onderwerpen die we daarin bespraken, zijn daar serieus

genoeg voor. Het is in het verleden nogal eens gebeurd dat

dit jaarlijkse debat ontaardde in een niet zo goede en niet

zo inhoudelijke discussie. Dat was dit keer niet het geval.

Daar wil ik iedereen graag voor bedanken.

De voorzitterVoorzitter

Er is toch nog een vraag van mevrouw Piri.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Zeker, voorzitter. Gister heeft de heer Brekelmans in zijn

inbreng gezegd: "De huidige militaire operatie in Gaza is

vanuit menselijk oogpunt onhoudbaar, laat staan wat de

gevolgen zouden zijn van een extra offensief op Rafah. Ik

steun daarom het maximaal druk zetten op Israël." Toen

stelde ik de heer Brekelmans de vraag wat hij dan bedoelt

met "maximaal druk zetten". Hij gaf toen aan dat hij eerste

wilde horen hoe het kabinet daarnaar kijkt en wat de voorstellen zijn van de fractie van GroenLinks-PvdA. Dat weet

hij nu. Hij weet ook dat ik zeer teleurgesteld ben in de uitleg

van wat "maximale druk" is volgens het kabinet. Ik hoor

graag of de VVD daar misschien een ander standpunt in

heeft.

VVDDe heer BrekelmansVVD

Ik volg daarin het kabinet qua antwoorden.

te doen. Maar daarbij hoef je niet verder te gaan dan een

tweet, een belletje of langsgaan bij Netanyahu om een

boodschap door te geven. Kan ik het zo samenvatten?

VVDDe heer BrekelmansVVD

Nee. Ik ga mezelf een beetje herhalen, maar ik denk dat wij

ons als Nederland in dat opzicht onderscheiden van enkele

andere Europese landen als bijvoorbeeld België. Wij kunnen

ook diplomatiek wel enige rol van betekenis spelen; relatief

net wat meer dan bijvoorbeeld een land als België. Als we

echt effectieve druk op Israël willen uitoefenen, vind ik dat

we dat samen moeten doen met landen als het Verenigd

Koninkrijk, de Verenigde Staten en andere Europese landen.

Ik denk namelijk dat een eenzijdig statement van Nederland

niet de positie of de acties van Israël gaat veranderen. Ik

luister dus ook goed als het kabinet aangeeft te denken dat

het weet wat de meest effectieve route is voor het aanspreken van en druk uitoefenen op Israël. Ik heb de minister in

dat opzicht goed gehoord. Ik kan me vinden in de beantwoording die de minister geeft. Ik heb daar geen ander

standpunt op.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Grappig dat het voorbeeld dan net België moet zijn, in plaats

van een van die andere zeventien EU-landen met een andere

positie dan Nederland. Neem bijvoorbeeld Frankrijk, waar

president Macron nog steeds binnenkomt bij Netanyahu

en uiteraard ook aan de Palestijnse kant. Maar dat daargelaten, zal ik de vraag dan nu écht open stellen. Sluit de VVD

uit dat op enig moment, voor- of nadat iets heeft plaatsgevonden, namelijk de aanval op Rafah, waar nu 600.000

kinderen zitten die nergens heen kunnen, dat misschien de

inzet van het kabinet wel zou moeten zijn om te komen met

maatregelen? Dit kan ook daarna zijn. Sluit de VVD dat uit?

VVDDe heer BrekelmansVVD

Ik sluit helemaal niks uit, zeker gezien de ernst van de

humanitaire situatie en inderdaad het risico dat die alleen

maar ernstiger wordt. Maar ik probeer steeds te kijken,

omdat het zo serieus is, naar wat de meest effectieve

maatregelen zijn en ook wat de meest effectieve rol is die

Nederland daarin kan spelen. Ik noem België bewust — ik

had misschien ook Spanje of Ierland kunnen noemen —

omdat het een land is dat qua geopolitiek gewicht enigszins

vergelijkbaar is met Nederland. Frankrijk is natuurlijk weer

een ander verhaal, van een andere orde wat dat betreft.

Ten tweede is het selectief landen kiezen, want ik had ook

Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten

kunnen noemen. Dit zijn ook landen die op onze lijn zitten.

Ik had ook Oekraïne kunnen noemen, die ook vaak diplomatiek gezien hetzelfde standpunt inneemt, terwijl Rusland

een ander standpunt inneemt. Volgens mij heeft dat dus

niet zoveel zin. Volgens mij moeten we specifiek kijken naar

wat internationaal een effectieve manier is en welke rol

Nederland daarin speelt. Maar daarbij sluit ik op voorhand

niks uit, want de situatie verandert per dag en wordt ook

alleen maar ernstiger per dag.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Dus als ik het goed begrijp — gewoon even voor de duidelijkheid — is het ook voor de VVD ontoelaatbaar en moet

er maximale druk op Israël worden uitgeoefend om dit niet

De voorzitterVoorzitter

Dank voor uw inbreng en voor de antwoorden op de interrupties. Mevrouw Piri, u bent nu ook aan de beurt voor uw

tweede termijn namens de fractie van GroenLinks-Partij

van de Arbeid.

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-28

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Voorzitter, dank u wel, en uiteraard dank aan de minister.

Zij heeft hier twee dagen lang, om een klein formatiedebatje

heen, een inhoudelijk gesprek gevoerd met de Kamer. Daar

ben ik haar dankbaar voor. Uiteraard ook dank aan de collega's.

Wat betreft Oekraïne weet de minister dat mijn fractie de

inzet van het kabinet van de afgelopen twee jaar steunde,

steunt en zal blijven steunen. Zolang het demissionaire

kabinet er nog zit, maak ik me minder zorgen dat daar iets

aan af zal worden gedaan.

Over het Midden-Oosten, het tweede grote topic, zei ik in

mijn inbreng al dat het de minister niet zal verbazen dat ik

daarop veel kritischer ben. Dat is niet voor het eerst, want

dat zijn we al maanden. Ik vind het gewoon heel moeilijk

te begrijpen wat het standpunt van Nederland is. Als je

woorden als "ontoelaatbaar" en "maximale druk" kiest in

de diplomatie, zoals de minister en de minister-president,

dan verwacht je ook iets meer middelen om dat te doen

dan de middelen die het kabinet op dit moment bereid is

om in te zetten. Ik stel de minister dus toch nog een keer

dezelfde vraag die ik de heer Brekelmans stelde en waarop

hij zonet antwoordde: natuurlijk kunnen we niks uitsluiten.

Mag ik de minister dus ook vragen of zij uitsluit dat het

kabinet alsnog zal besluiten om te komen tot sancties,

ervoor of erna, als het gaat om dat grondoffensief in Rafah,

dat de minister als ontoelaatbaar definieerde? Ik vind het

minimale toch wel dat je niet kunt uitsluiten dat je op een

gegeven moment tot sancties zal moeten overgaan als je

merkt dat de druk, zoals die nu wordt vormgegeven, geen

stand houdt.

Dan was ik in ieder geval blij dat de minister, toen ik daarnaar vroeg, in tweede instantie wel heel duidelijk heeft

gemaakt dat er geen sprake kan zijn van gedwongen verplaatsing van mensen uit Gaza. We weten dat dat neerkomt

op de definitie van etnische zuivering. We weten ook precies

welke partijen in Israël dat openlijk bepleiten, namelijk de

zeer extreemrechtse partijen. Zelfs nog na het oordeel van

het Internationaal Gerechtshof zagen wij een bijeenkomst

waar volgens mij veertien ministers van het kabinet-Netanyahu aan hebben deelgenomen. Dat is toch niet de lijn

van Nederland? Ik ben blij dat de minister dat heeft duidelijk

gemaakt. Dit zal niet de eerste en niet de laatste dialoog

zijn die we over de Westelijke Jordaanoever hebben. Ik dien

daar in ieder geval nog moties over in, waarvan ik hoop

dat het kabinet elke keer bereid is om een stapje meer te

zetten. Dat staat eigenlijk ook nog eens los van de oorlog

in Gaza. Dat gaat om de illegale bezetting en de illegale

nederzettingen die we al decennia zien. Ik denk dat de

meeste partijen in dit huis ook moeten toegeven dat deze,

zonder die oorlog, bijna aan onze aandacht ontsnapt waren.

Netanyahu's regering is, zoals we weten, openlijk tegen

een tweestatenoplossing en tegen een Palestijnse staat.

Als we willen komen tot die tweestatenoplossing is het

belangrijk dat de druk richting Netanyahu omhoog gaat.

Hij moet voelen dat er een prijs is als hij vasthoudt aan iets

anders dan wat de internationale gemeenschap bepleit. Dit

is trouwens ook in lijn met allerlei VN-resoluties.

Voorzitter. Ik heb een amendement ingediend samen met

collega's van NSC en D66 over Matra, ik hoor daar straks

graag het oordeel van de minister over. Het is vanuit onze

partij belangrijk dat we ook het maatschappelijk middenveld

van onderop blijven steunen in Centraal- en Oost-Europese

landen. Dan kom ik tot een aantal moties.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat er sprake is van toenemende geopolitieke

competitie op een veelheid van gebieden zoals veiligheid,

energie, voedsel, technologie en gezondheid;

constaterende dat eerdere bezuinigingen op het postennet

volgens de AIV een zeer forse aanslag hebben gepleegd op

de slagkracht van de Nederlandse diplomatie;

overwegende dat in het laatste coalitieakkoord en in de

begroting van 2023 gekozen is voor opschaling van het

postennet;

spreekt uit dat een stevige diplomatieke slagkracht middels

het postennetwerk onontbeerlijk is om de geopolitieke uitdagingen het hoofd te bieden en de belangen van Nederland, Nederlandse burgers en ondernemers wereldwijd te

bevorderen en in dat licht het sluiten van ambassades

onverstandig zou zijn;

verzoekt het kabinet om in kaart te brengen of en, zo ja,

welke verschuivingen binnen het huidige postennetwerk

of opschaling verstandig zouden zijn op grond van de huidige geopolitieke situatie,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Piri en Veldkamp.

Zij krijgt nr. 51 (36410-V).

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

De volgende motie gaat over het grondoffensief in Rafah.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat premier Netanyahu een grondoffensief

in Rafah heeft aangekondigd;

constaterende dat het grootscheeps militair optreden in

Rafah zal leiden tot vele burgerslachtoffers en een nog

grotere humanitaire catastrofe;

constaterende dat het kabinet zelf ook stelt dat de uitbreiding van het grondoffensief naar Rafah niet te rechtvaardigen is;

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-29

verzoekt het kabinet om met spoed in Europees verband te

spreken over een stevig sanctiepakket voor het geval dat

premier Netanyahu zijn plannen doorzet, en aan de Kamer

hierover te rapporteren,

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Piri, Brekelmans,

Paternotte, Veldkamp, Ceder, Dassen en Van Baarle.

Zij krijgt nr. 54 (36410-V).

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Piri, Paternotte,

Dassen, Van Baarle en Dobbe.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Dat was het, voorzitter. Dank u wel.

Zij krijgt nr. 52 (36410-V).

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Dan heb ik een motie over de illegale nederzettingen.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat de illegale nederzettingen een obstakel

zijn voor een tweestatenoplossing;

verzoekt de regering om op Europees niveau te pleiten voor

gerichte sancties tegen organisaties en bedrijven die verantwoordelijk zijn voor de stichting en uitbreiding van illegale nederzettingen en outposts,

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank voor uw inbreng. De heer Paternotte gaat nu

spreken namens D66.

D66De heer PaternotteD66

Voorzitter, dank aan de minister en de collega's. Ik zeg ook

dank aan de ambtenaren die de nacht door hebben gewerkt

om alle vragen van ons te beantwoorden. Ik zeg dit eigenlijk

tegen alle ambtenaren op alle 140 plekken in de wereld die

namens het ministerie van Buitenlandse Zaken Nederland

verdedigen. Soms doen ze dat onder hele moeilijke en

zware omstandigheden, zoals de ambtenaren die op het

consulaat in Istanbul werken en die te horen kregen dat een

aanslag op het consulaat daar was verijdeld. Daaraan zie

je maar weer eens dat ze het soms doen onder hele

gevaarlijke omstandigheden. Dat doen ze namens ons

allemaal. Dus dank daarvoor.

Voorzitter. Ik heb drie moties. Ik zal proberen ze binnen de

komende twee minuten aan u voor te lezen.

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Piri en Boswijk.

Motie

De Kamer,

Zij krijgt nr. 53 (36410-V).

gehoord de beraadslaging,

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Dan heb ik een motie over studiebeurzen voor mensen uit

Belarus.

constaterende dat Turkije een kandidaat-lidstaat is van de

Europese Unie en als zodanig bepaalde verplichtingen heeft

op het gebied van mensenrechten en rechtsstaat;

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat er geen verbetering is van de politieke

situatie in Belarus;

van mening dat het van belang is om de Belarussische

bevolking te blijven steunen;

verzoekt de regering om het beschikbaar stellen van minstens 50 studiebeurzen voor Belarussische studenten ook

in 2024 voort te zetten,

en gaat over tot de orde van de dag.

overwegende dat het Comité van Ministers van de Raad

van Europa Ankara heeft gevraagd om onmiddellijk gehoor

te geven aan deze relevante uitspraken van het EHRM;

overwegende dat het respecteren van uitspraken van het

EHRM essentieel is voor de geloofwaardigheid van het

Europees mensenrechtenstelsel en de rechtsstaat;

verzoekt de regering om in gesprekken en eventuele

onderhandelingen met Turkije de koppeling te maken tussen

diplomatieke toenadering op Europees niveau en de uitvoering van de besluiten van het Europees Hof inzake de vrijlating van Osman Kavala en Selahattin Demirtaş,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Paternotte en Piri.

Zij krijgt nr. 55 (36410-V).

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-30

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat het kolonistengeweld op de Jordaanoever

is toegenomen waardoor vele onschuldige Palestijnen

slachtoffer zijn geworden;

constaterende dat dit geweld ongestraft blijft volgens de

rapporten van diverse onafhankelijke mensenrechtenorganisaties in de regio;

overwegende dat Frankrijk op 13 februari visumrestricties

heeft afgekondigd tegen 28 individuen die zich schuldig

hebben gemaakt aan destabilisatie op de Westbank;

verzoekt het kabinet om zich, in navolging van EU-landen

zoals Frankrijk en België, op nationaal niveau in te spannen

voor een inreisverbod voor de kolonisten die aantoonbaar

geweld hebben gepleegd,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Paternotte en

Boswijk.

Zij krijgt nr. 56 (36410-V).

D66De heer PaternotteD66

En de laatste motie.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat de destabiliserende activiteiten van Iran

in het Midden-Oosten, waaronder de steun aan gewapende

groeperingen en de toename van aanvallen op Amerikaanse

doelen, een serieuze bedreiging vormen voor de regionale

veiligheid en stabiliteit;

overwegende dat het essentieel is dat de internationale

gemeenschap, en in het bijzonder Nederland, een duidelijk

signaal afgeeft tegen de destabiliserende acties van Iran in

het Midden-Oosten;

van mening dat aanvullende maatregelen noodzakelijk zijn

om de druk op Iran te verhogen en te zorgen voor stabiliteit

in de regio;

roept het kabinet op zich in te spannen voor aanvullende

maatregelen om de destabiliserende rol van Iran in de regio

aan te kunnen pakken,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Paternotte en

Brekelmans.

Zij krijgt nr. 57 (36410-V).

D66De heer PaternotteD66

Voorzitter. Vanavond is er in Washington heel veel ophef

over een bericht van de voorzitter van de commissie voor

inlichtingendiensten in het Huis van Afgevaardigden over

een nieuwe capaciteit van een land dat een elementaire

bedreiging voor de nationale veiligheid van Amerika en zijn

bondgenoten vormt. Het maakt duidelijk dat de tijd van

rustig kunnen slapen in heel veel opzichten voorbij is en

dat we ons zullen moeten voorbereiden op een heel andere

tijd. Daar ging dit debat voor een groot deel over.

Het is goed dat we steeds breder benadrukken dat we de

2%-norm moeten halen. We zien dat we in Europa drie keer

zoveel geld aan defensie uitgeven als Rusland, maar we

constateren hier dat we ons eigen continent niet kunnen

beschermen. Het gaat daarom ook over de manier waarop

we dat geld inzetten. Dan moet duidelijk zijn dat we het met

178 verschillende wapensystemen en 29 verschillende torpedobootjagers niet gaan redden in Europa. We zullen dat

veel meer samen moeten doen. Dat gaat van inkoop tot de

productie van ammunitie en wapens. We kunnen het in

Nederland niet alleen oplossen en moeten ervoor kiezen

om een sterk Europa te bouwen.

Dank, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank voor uw inbreng. Dan zou het woord zijn aan

de heer Veldkamp, maar die hoeft niet. Dat is fijn, want dat

bespaart tijd. Dan wordt het de heer Boswijk namens het

CDA. Gaat uw gang.

CDADe heer BoswijkCDA

Dank u wel, voorzitter. Ik begon mijn inbreng met de uitspraak van Trump, die ons natuurlijk allemaal heeft

geschokt. Tegelijkertijd heeft het ook wel iets hypocriets.

Vandaag werd bekend dat van de 31 NAVO-bondgenoten

er maar 18 voldoen aan de NAVO-norm van 2%. Nederland

hoort daar nog steeds niet bij. Dat is eigenlijk alleen maar

wind in de zeilen van Trump en zijn achterban. Dat wij onze

verplichting niet nakomen, is wat dat betreft een terecht

punt. Dat neemt natuurlijk niet weg dat zijn uitspraak om

ons dan maar over te leveren aan Rusland natuurlijk kant

noch wal raakt en onacceptabel is. Maar goed, het zet ons

wel aan het denken.

Voorzitter. Ons pleidooi is daarom ook om ons beleid echt

Trumpproof te maken, nog los van de vraag of Trump gaat

winnen. We weten dat er spanningen zijn in de Pacific.

Misschien kunnen de 100.000 nu op ons grondgebied

gevestigde Amerikaanse militairen hier niet altijd blijven.

We moeten toch gaan kijken hoe we die gaten gaan opvullen.

Collega Paternotte had het net al over de 178 verschillende

wapensystemen. We moeten daar inderdaad meer unifor-

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-31

miteit in gaan aanbrengen. Maar dat moet ook in ons

defensiebeleid, Europees gezien. Daarom de volgende

motie.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat nog steeds elke EU-lidstaat zijn eigen

kostbare defensiebureaucratie, -systemen en -industrie

heeft en dat we door dit gebrek aan standaardisatie weinig

defensie krijgen voor veel geld;

constaterende dat de invasie van Oekraïne het defensiebeleid in het middelpunt van het EU-beleid heeft geplaatst;

van mening dat de Europese NAVO-lidstaten beter moeten

gaan samenwerken, om zo een sterkere Europese pijler

binnen de NAVO te creëren;

verzoekt het kabinet binnen de Europese Unie te pleiten

voor een ambitieus Europees defensie-industriebeleid en

dit te beleggen bij één verantwoordelijke Eurocommissaris,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Boswijk.

Zij krijgt nr. 58 (36410-V).

CDADe heer BoswijkCDA

Voorzitter. Ik heb het ook gehad over de verschillende scenario's die er moeten worden gemaakt. We hebben daar

schriftelijke vragen over gesteld. Die zijn helaas nog niet

beantwoord. Ik zou die antwoorden wel heel graag willen

hebben. Ik denk namelijk dat het wel verstandig is om bijvoorbeeld de AIV te vragen om eens in kaart te brengen

wat het scenario en de consequenties zouden zijn als wij

uiteindelijk aan het kortste eind trekken. We hebben het

namelijk wél altijd over de andere kant. We hebben het elke

keer over de vraag of we niet escaleren als we wapensystemen naar Oekraïne sturen. Dat zijn natuurlijk allemaal

terechte vragen, maar ik vind dat je de vraag dan ook

andersom moet stellen. Ik ben dus benieuwd wanneer de

minister dat zou kunnen toezeggen.

Ik heb het ook gehad over het maatschappelijk middenveld

en het versterken van de democratie. Daarom de volgende

motie.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat de democratie wereldwijd onder grote

druk staat en dat er sprake is van een ware golf van autocratisering;

overwegende dat het Nederlands Fonds voor Regionale

Partnerschappen (NFRP) de ontwikkeling van de rechtsstaat

en democratie ondersteunt, maar dat projecten alleen in

aanmerking komen voor dit fonds indien deze zich focussen

op Oost-Europa of de Arabische regio;

verzoekt het kabinet onderzoek te doen naar de opzet van

een democratiefonds waarmee steun kan worden geboden

aan maatschappelijke organisaties die bijdragen aan de

bevordering van democratie, onafhankelijke media en

journalisten, ngo's, vakbonden en andere sociale partners

om zo het democratische proces wereldwijd duurzaam te

bevorderen,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Boswijk, Dassen,

Veldkamp en Piri.

Zij krijgt nr. 59 (36410-V).

CDADe heer BoswijkCDA

Voorzitter. Naast bij Oekraïne, Israël en alle andere brandhaarden heb ik nog apart stilgestaan bij Congo. Daarom de

volgende motie.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat de veiligheidssituatie in het oosten van

de Democratische Republiek Congo elke dag verslechtert;

constaterende dat de huidige humanitaire situatie in het

oosten van de Democratische Republiek Congo een van de

grootste rampen ter wereld is, met 2,5 miljoen vluchtelingen

en 2,6 miljoen mensen die geen toegang hebben tot voedsel;

constaterende dat er op dit moment geen EU-vertegenwoordiger is voor de Grote Merenregio en dat de urgentie voor

een EU-vertegenwoordiger nu groter is dan ooit;

verzoekt de regering een brief aan de Kamer te doen toekomen over de politieke, veiligheids- en humanitaire situatie

in Oost-Congo en de wijze waarop Nederland bilateraal en

in EU-verband bijdraagt aan het verbeteren van de situatie;

verzoekt de regering de EU te vragen prioriteit te maken

van het aanstellen van een EU-vertegenwoordiger voor de

Grote Merenregio,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-32

Deze motie is voorgesteld door de leden Boswijk, Ceder en

Piri.

Zij krijgt nr. 60 (36410-V).

CDADe heer BoswijkCDA

Voorzitter. Ten slotte hadden we nog een toezegging

gekregen over de uitwerking van de Global Gateway en het

zo praktisch mogelijk vertalen naar de projecten, zodat wij

als Kamer daar wat meer gevoel bij krijgen.

Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank voor uw inbreng. Dan de heer Tuinman, die

namens BBB het woord voert. Gaat uw gang.

BBBDe heer TuinmanBBB

Voorzitter. Gaza is een tragedie. Ons hart bloedt, denkende

aan de Israëlische gijzelaars, de Palestijnen, de vernietiging

van Gaza en de Israëlische families die geliefden moeten

missen. In Gaza is UNRWA het laatste rietje naar zuurstof.

"Het wegvallen van UNRWA zal desastreus zijn voor de

bevolking van Gaza. UNRWA is de kern van alle hulp in

Gaza." Dat zei Hans Das, verantwoordelijk voor de ontwikkelingshulp van de EU. "Op dit moment kan geen enkele

andere vluchtelingenorganisatie de kennis en het vermogen

van de VN-organisatie UNRWA vervangen", zegt speciale

gezant Kaag. Mijn fractie maakt zich ernstige zorgen over

de risicovolle Palestijnse afhankelijkheid van UNRWA voor

noodhulp, basisvoorzieningen en onderwijs. Mijn fractie is

van mening dat risicovolle afhankelijkheden zo snel mogelijk

moeten worden afgebouwd. Daartoe heb ik twee moties.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

Overwegende dat UNRWA al decennialang een monopolie

heeft op humanitaire hulp in Gaza;

overwegende dat UNRWA-medewerkers in verband zijn

gebracht met banden met Hamas, maar ook dat Palestijnen

in Gaza direct noodhulp nodig hebben;

verzoekt het kabinet via internationale wegen zoals de VN

samen met andere westerse VN-lidstaten te pleiten voor

de diversificatie van hulporganisaties in Gaza,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Tuinman, Stoffer

en Ceder.

Zij krijgt nr. 61 (36410-V).

D66De heer PaternotteD66

De UN Relief and Works Agency heeft een verantwoordelijkheid voor 6 miljoen Palestijnen, die in sommige gevallen

al generaties als vluchteling te boek staan. Het zou natuurlijk

enorm schelen voor hun werklast en de vraag van de heer

Tuinman als zij zouden mogen terugkeren naar Palestijns

gebied. Zou dat een goede oplossing zijn?

BBBDe heer TuinmanBBB

Kan de heer Paternotte de vraag nog één keer herhalen?

D66De heer PaternotteD66

De heer Tuinman zegt: ik wil eigenlijk dat UNRWA minder

noodzakelijk is voor noodhulp aan Palestijnen. UNRWA

heeft op dit moment een verantwoordelijkheid voor 6 miljoen Palestijnse vluchtelingen. Zou het een oplossing zijn

als die zouden mogen terugkeren naar bijvoorbeeld de

Westbank? Dat is veilig Palestijns gebied, voor een groot

deel in ieder geval. Daarmee heb je dan namelijk minder

mensen die onder de verantwoordelijkheid van UNRWA

hoeven te vallen in bijvoorbeeld Libanon of Jordanië.

BBBDe heer TuinmanBBB

Ik begrijp de vraag niet helemaal, maar ik probeer 'm te

beantwoorden. De doelstelling van deze motie is de volgende. UNRWA wordt er nu van beschuldigd banden te

hebben met Hamas. Dat wordt nu ook onderzocht. Uiteindelijk wordt UNRWA daardoor problematisch in het hele

gebied. Ik heb dat in mijn debatinbreng ook gezegd. Daarmee wordt UNRWA helaas een onderdeel van het probleem

an sich. Mijn vraag is dus of je de afhankelijkheid van

noodhulp in Gaza, maar ook in andere plekken waar

UNRWA aanwezig is, kunt afbouwen. Dat is precies in lijn

met het plan van de regering als je het hebt over strategische afhankelijkheden; je wil de risico's daarvan zo snel

mogelijk afbouwen.

D66De heer PaternotteD66

Een laatste vraag. Dan gaat het dus eigenlijk puur en alleen

over Gaza. Dan is mijn vraag de volgende. De heer Tuinman

zegt: op dit moment kan je niet zonder UNRWA als je wil

zorgen dat er voldoende noodhulp naar die noodlijdende

Palestijnen komt, maar ik zou op termijn graag willen dat

het op een andere manier kan. Betekent dat dan ook dat

zolang UNRWA dat enige rietje naar zuurstof is, zoals hij

zegt, we ervoor moeten zorgen dat dat rietje functioneert,

en we dus open moeten staan voor de financiering die dat

mogelijk maakt?

BBBDe heer TuinmanBBB

Kijk, je ziet nu dat de Europese Unie niet de financiële steun

en overboekingen aan UNRWA stopt. Wat dat betreft heb

je daar dus nog wel degelijk een rietje liggen. We hebben

het geld hier in Nederland overgemaakt, dus dat geld is

eruit. Ik heb nog een volgende motie. Die gaat ook specifiek

in op hoe we het onderzoek zo snel mogelijk voor elkaar

kunnen krijgen, zodat er een brede basis is en we het vertrouwen in dit soort organisaties en de VN-instituties die

wankelen weer kunnen herstellen. Ik hoop dat dat zo snel

mogelijk plaatsvindt. Dat neemt niet weg dat ik me haast

niet voor kan stellen dat iemand tegen het diversifiëren is,

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-33

zodat je dus verschillende lijnen hebt om daadwerkelijk die

noodhulp op de plekken te krijgen waar die noodzakelijk is.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Ik neem aan dat de heer Tuinman begrijpt dat UNRWA niet

meer nodig was geweest als er een tweestatenoplossing

was, maar er is nog geen tweestatenoplossing. Weet de

heer Tuinman dat, vooral in bepaalde politieke kringen, het

debat over het sluiten van UNRWA al heel lang gaande is

in Israël, omdat dat ook een bepaalde betekenis heeft voor

Israël, nog even los van de aantijgingen die er nu zijn tegen

12 van de 30.000 medewerkers van UNRWA? Mijn vraag is

vooral: is de heer Tuinman zich ook bewust van het feit dat

veiligheidsdiensten in Israël al jaren zeggen "bedenk goed

wat je doet zonder UNRWA"? Dat is eigenlijk de facto de

overheid in Gaza. Het is bijvoorbeeld de enige leverancier

van scholing en humanitaire hulp voor miljoenen mensen,

ook in Libanon, Jordanië en Syrië. Is de heer Tuinman zich

bewust van wat voor instabiliteit het zou geven als precies

gebeurt wat hier wordt bepleit? Er is dan geen humanitaire

organisatie die onderwijs gaat geven aan Palestijnse kinderen in al die landen. Is hij zich ervan bewust dat wat hij

voorstelt een enorm risico is, ook qua stabiliteit?

BBBDe heer TuinmanBBB

Dat zijn een hele hoop assumpties, een veronderstelling en

een hele hoop vragen. Ik ga proberen ze een voor een te

beantwoorden. De eerste vraag. Ja, mevrouw Piri, ik ben

me daarvan bewust. Ik heb in Nederland programma's,

samen met iemand die nu voor de overheid werkt en

daadwerkelijk in Israël zit, waarbinnen we zowel Israëlische

IDF-officieren, jonge officieren in opleiding, Nederlandse

officieren en officieren van de Security Forces uit Ramallah

hierheen brachten. Het is mij dus wel degelijk duidelijk wat

de positie is. Ik weet ook wat de politieke positie van Israël

is in dezen. Ik weet ook wat de andere sentimenten in het

geheel zijn, want ik heb me goed ingelezen en heb me erin

verdiept. Daar ben ik me dus van bewust.

Maar ik wil wel het punt maken dat ik niet zeg, en dat mijn

fractie niet zegt, dat UNRWA morgen gestopt moet worden,

want anders had ik wel een motie ingediend die zou stellen

dat we morgen moeten stoppen met het ontmantelen van

UNRWA. Daar heb ik het niet over. Ik heb het erover dat

iedereen erbij gebaat is dat we instituties en organisaties

hebben en dat er diversiteit is om er toegang toe te krijgen.

VN-instituties mogen eigenlijk nooit wankelen. En dat geeft

onze westerse wereld, of überhaupt landen die steun willen

leveren, een breder palet om die zaken voor elkaar te krijgen. Is dat haalbaar? Ja, dat is haalbaar. We hebben ook

een Dutch Relief Alliance. Ik heb er in het vorige debat met

minister Van Leeuwen over gesproken en ik zal er straks

misschien nog wel op terugkomen. Hij zei dat het hem een

heel goed idee lijkt, dat hij het verder gaat onderzoeken en

dat dit misschien een weg is die we met z'n allen op zouden

kunnen gaan. U kunt dat in het transcript opzoeken.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Het gaat mij er niet om of iets haalbaar is. Het is totaal

onwenselijk, zowel om humanitaire redenen als politieke

redenen. Is de heer Tuinman zich ervan bewust dat als

UNRWA die diensten niet kan leveren, Israël volgens het

internationaal recht zelf verplicht is om die diensten te

leveren in de gebieden waar zij bezetter zijn?

BBBDe heer TuinmanBBB

Het begon met een stukje vraag, dat vervolgens eindigde

en toen kwam een tweede vraag. Dat eerste deel negeer ik

even en dat tweede deel ga ik beantwoorden. Ja, ik ben me

daarvan bewust.

De voorzitterVoorzitter

U vervolgt uw betoog. U gaat uw tweede motie indienen,

denk ik.

BBBDe heer TuinmanBBB

Zeker. We kijken nu naar een fait accompli. We kijken naar

wat de situatie op dit moment is. Die noodhulp is daadwerkelijk nodig. We zien ook dat UNRWA op dit moment geen

schone handen heeft en dat levert allerlei problemen op.

Ik zie de problematiek van het kijken naar andere organisaties. Ik heb minister Van Leeuwen ook opgeroepen creatief

te zijn en op zoek te gaan naar mogelijkheden om het palet

te verbreden. Ik zie niet in wat daar nou politiek aan is, maar

dat is dan mijn ding. De tweede motie.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat volgens het rapport van UN Watch er

door UNRWA-onderwijsmedewerkers antisemitisme, terreur

en haat werd gepredikt;

overwegende dat dat in verband kan staan met de banden

die UNRWA-medewerkers met Hamas zouden hebben;

van mening dat goede scholing en goed bestuur in de

Palestijnse gebieden nodig zijn en een voorwaarde zijn voor

vrede;

verzoekt het kabinet via internationale wegen samen met

andere westerse VN-lidstaten te pleiten voor "de-antisemitisering" in Gaza en lesmateriaal en methoden van UNRWAmedewerkers mee te laten nemen in het VN-onderzoek naar

terrorisme,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Tuinman, Stoffer

en Ceder.

Zij krijgt nr. 62 (36410-V).

BBBDe heer TuinmanBBB

Dat besluit mijn tweede termijn.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank. De beurt is aan de heer Ceder. Hij spreekt

namens de ChristenUnie.

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-34

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Voorzitter. Ik wil de minister bedanken voor de beantwoording en de Kamerleden voor een goed debat tijdens de

afgelopen twee dagen. Ik heb twee moties en twee vragen.

Ik begin met de moties.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat Nigeria blasfemiewetten kent waarop de

doodstraf staat;

constaterende dat er in het geval van beschuldigingen van

blasfemie ook gevallen van eigenrichting voorkomen,

waarbij mensen op gruwelijke wijze worden vermoord;

overwegende dat zowel moslims als christenen slachtoffer

kunnen worden van al dan niet valse beschuldigingen van

blasfemie en dat dit verschrikkelijke consequenties voor

hen kan hebben;

verzoekt de regering in bilateraal verband, bijvoorbeeld

door inzet van onze gezant voor vrijheid van geloof en

levensovertuiging, en in Europees/multilateraal verband

bij de Nigeriaanse regering te pleiten voor afschaffing van

de doodstraf op blasfemie,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Ceder, Stoffer en

Boswijk.

Zij krijgt nr. 64 (36410-V).

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Voorzitter. Ik heb een vraag gesteld over Turkije, want de

bombardementen gaan door. Het antwoord van de minister

was summier. Mijn vraag is of zij in EU-verband, dan wel

in NAVO-verband kan vragen of de bombardementen in

Noordoost Syrië gestopt of in ieder geval gestaakt kunnen

worden, met als reden dat het een nationale veiligheidssituatie is. Er zitten IS-terroristen vast met een Nederlandse

nationaliteit. Op het moment dat de detentie niet meer

gewaarborgd kan worden, komen ze terug naar Nederland.

Daarom is het een zaak van Nederlandse urgentie om dit

aan te pakken.

Ik heb een amendement ingediend voor het continueren

van verzoeningsprojecten tussen Israëliërs en Palestijnen.

Ik heb met eigen ogen gezien dat dit een weg voorwaarts

kan zijn. De financiering moet jaarlijks geüpdatet worden.

Ik heb daar een amendement voor ingediend. Het bedrag

is zo laag dat het volgens mij ook met een toezegging zou

kunnen. Daarom vraag ik of de minister daarop zou kunnen

reageren.

en gaat over tot de orde van de dag.

Tot zover, voorzitter. Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Ceder, Stoffer en

Boswijk.

Zij krijgt nr. 63 (36410-V).

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat christenen in verschillende deelstaten

van Nigeria vaak doelwit zijn van geweld;

overwegende dat de Nigeriaanse overheid niet of onvoldoende in staat lijkt christenen te beschermen tegen aanvallen van Boko Haram, Islamic State in West Africa Province of andere gewapende bendes;

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank. Mevrouw Dobbe is degene die namens de

Socialistische Partij het woord gaat voeren.

SPMevrouw DobbeSP

Dank u wel, voorzitter. Gezien de tijd ga ik heel snel aan de

slag.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat ongeveer 400 miljard dollar aan Russische tegoeden die op westerse banken staan zijn bevroren

als onderdeel van de sancties tegen Rusland;

overwegende dat het geweld tegen christenen bijdraagt

aan de instabiliteit in Nigeria en een oorzaak is dat mensen

hun land ontvluchten;

overwegende dat deze middelen kunnen helpen bij het

onder druk zetten van Rusland om de agressie te staken en

tot vrede te komen;

verzoekt de regering er bij de Nigeriaanse regering op aan

te dringen haar burgers beter te beschermen tegen de

aanvallen van gewapende bendes en terreurgroepen en

zich er in Europees verband voor in te zetten dat ook de

Europese Unie hierop aandringt bij de Nigeriaanse regering

en daarnaast hiervoor advies en hulp aanbiedt,

verzoekt de regering om, mede in internationaal verband,

mogelijkheden te onderzoeken om de bevroren Russische

tegoeden in te zetten voor de wederopbouw van Oekraïne

en het onder druk zetten van Rusland om de agressie te

staken,

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-35

en gaat over tot de orde van de dag.

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Dobbe, Paternotte,

Piri, Brekelmans, Veldkamp en Van Baarle.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Dobbe, Van Baarle,

Piri, Paternotte en Dassen.

Zij krijgt nr. 65 (36410-V).

Zij krijgt nr. 67 (36410-V).

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat Nederland een feministisch buitenlandbeleid heeft;

SPMevrouw DobbeSP

Rest mij nog te zeggen dat wij teleurgesteld zijn in de houding van het kabinet, waar het gaat om het leveren van

onderdelen voor F-35's die worden ingezet in Gaza. Daarom

steunen wij de motie die hierover ingediend gaat worden

door DENK. En wij vinden dat de Nederlandse regering veel

meer moet doen om een humanitaire catastrofe in Rafah

te voorkomen. Daarom steunen wij ook de motie van

GroenLinks-PvdA.

overwegende dat het opkomen voor vrouwenrechten

daarmee onderdeel van de Nederlandse diplomatieke

agenda dient te zijn;

Dank u wel, voorzitter.

overwegende dat economische of geopolitieke belangen

niet mogen prevaleren boven het opkomen voor vrouwenrechten;

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank. De beurt is aan de heer Van Baarle. Hij

spreekt namens DENK.

verzoekt de regering landen waar ernstige vrouwenrechtenschendingen plaatsvinden hier altijd op aan te spreken, ook

als het geopolitieke of economische bondgenoten zijn;

DENKDe heer Van BaarleDENK

Dank u wel, voorzitter.

verzoekt de regering in het bijzonder tegen Saudi-Arabië

feller stelling te nemen als het gaat om het schenden van

vrouwenrechten, net zoals tegen Iran en Afghanistan,

Motie

De Kamer,

en gaat over tot de orde van de dag.

gehoord de beraadslaging,

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Dobbe, Piri, Boswijk, Paternotte en Veldkamp.

Zij krijgt nr. 66 (36410-V).

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat de oorlog in Gaza inmiddels 27.000

slachtoffers het leven heeft gekost, inclusief 11.000 kinderen;

constaterende dat de Nederlandse regering zich tot nu toe

niet heeft uitgesproken voor een blijvend staakt-het-vuren

in Gaza;

overwegende dat de oorlog in Gaza niet zonder onaanvaardbare aantallen onschuldige slachtoffers kan doorgaan;

constaterende dat de Palestijnse bevolking al decennialang

onder een apartheidsregime leeft volgens de grootste

mensenrechtenorganisaties;

constaterende dat de Nederlandse regering voorstander is

van een zelfstandige Palestijnse staat en tegen de verdere

annexatie van de Palestijnse gebieden;

overwegende dat de Palestijnen recht hebben op een realistisch tijdspad voor gelijke rechten;

overwegende dat de erkenning van een Palestijnse staat

een krachtige signaalwerking zou hebben voor het Palestijnse recht op zelfbeschikking;

verzoekt de regering om de Palestijnse Staat te erkennen,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Van Baarle, Piri,

Dobbe en Dassen.

verzoekt de regering openlijk het standpunt te verkondigen

dat er een onmiddellijk staakt-het-vuren in Gaza moet

komen,

Zij krijgt nr. 68 (36410-V).

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-36

Motie

De Kamer,

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat er nog altijd Nederlandse staatsburgers

vastzitten in Gaza, waar zich een humanitaire catastrofe

voltrekt;

constaterende dat premier Netanyahu een grondoffensief

in Rafah heeft aangekondigd;

constaterende dat burgers van andere Europese staten ook

nog vastzitten in Gaza;

constaterende dat het grootscheeps militair optreden in

Rafah zal leiden tot vele burgerslachtoffers en een nog

grotere humanitaire catastrofe;

overwegende dat de inzet van de Nederlandse regering

nog niet heeft geleid tot de terugkeer van alle Nederlandse

staatsburgers;

constaterende dat het kabinet zelf ook stelt dat de uitbreiding van het grondoffensief naar Rafah niet te rechtvaardigen is;

verzoekt de regering om te bevorderen dat in Europees

verband gezamenlijk wordt opgetrokken in de richting van

Israël om Europese staatsburgers in Gaza zo snel mogelijk

terug te halen,

verzoekt het kabinet om een sanctiepakket niet uit te sluiten

voor het geval dat premier Netanyahu zijn plannen doorzet,

en gaat over tot de orde van de dag.

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Van Baarle en Piri.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Van Baarle, Piri

en Dassen.

Zij krijgt nr. 71 (36410-V).

Zij krijgt nr. 69 (36410-V).

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat de Nederlandse regering zich hard maakt

voor Europese sancties tegen Israëlische kolonisten;

constaterende dat Frankrijk al afzonderlijke nationale

maatregelen treft totdat de Europese sancties getroffen

worden;

overwegende dat Nederland in navolging van Frankrijk

hetzelfde kan doen;

verzoekt de regering om nationale sancties in te stellen

tegen degenen die leidinggeven aan of deelnemen aan

bepaalde acties, waaronder daden of dreigingen van geweld

tegen burgers, het intimideren van burgers om hen te

dwingen hun huizen te verlaten, het vernietigen of in beslag

nemen van eigendommen, of het plegen van terroristische

activiteiten op de Westelijke Jordaanoever,

en gaat over tot de orde van de dag.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat het gerechtshof in Den Haag heeft

geoordeeld dat er een duidelijk risico op ernstige schendingen van het humanitair recht in Gaza bestaat door het

leveren van F-35-onderdelen aan Israël;

constaterende dat de rechter heeft bevolen om de levering

van F-35-onderdelen te staken;

overwegende dat het besluit om hiertegen in cassatie te

gaan de kans vergroot dat Nederland bijdraagt aan ernstige

schendingen van het humanitair recht;

overwegende dat ernstige schendingen van het humanitair

recht te zwaarwegend zijn om in cassatie te gaan;

verzoekt de regering om niet in cassatie te gaan,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Van Baarle en

Dobbe.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Van Baarle, Piri

en Dassen.

Zij krijgt nr. 72 (36410-V).

Zij krijgt nr. 70 (36410-V).

DENKDe heer Van BaarleDENK

Rest mij om de collega's te danken voor het debat en de

minister te danken voor de beantwoording. Ook dank ik alle

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-37

ambtenaren, die ongetwijfeld nachtdiensten hebben

gedraaid om de beantwoording voor te bereiden, voor hun

harde werk.

precies uit de Media Freedom Coalition is gekomen. Daar

heb ik in de beantwoording geen reactie over gezien.

Dan de motie over de noodvisa.

De voorzitterVoorzitter

Dank voor uw inbreng. Tot slot is van de zijde van de Kamer

het woord aan de heer Dassen, die het woord voert namens

Volt.

VoltDe heer DassenVolt

Dank, voorzitter. Allereerst dank ik de minister voor haar

beantwoording. Ik moet wel zeggen dat de beantwoording

in het interruptiedebat dat we hadden met betrekking tot

Rafah ontzettend teleurstellend is, gehoord de oproepen

vanuit de internationale gemeenschap. Iedereen geeft aan

dat er mogelijk een humanitaire catastrofe gaat plaatsvinden. Het is voornamelijk weer de minister van Buitenlandse

Zaken van Duitsland die dit aangeeft. Als je dat alleen maar

op X, met een bezoek of op een andere manier overbrengt,

sta je er een beetje bij en laat je het gebeuren. Als je weet

dat oproepen geen zin hebben, zoals elke keer weer duidelijk

wordt, dan is dat niet voldoende. Als we dat weten, en als

er echt gezegd wordt dat daar een humanitaire catastrofe

kan gaan plaatsvinden, dan zouden we er alles aan moeten

doen om dat te voorkomen en zouden we ook verder

moeten durven gaan. Dat vond ik teleurstellend in dit debat.

We hebben een hartstikke goed debat gehad over heel veel

zaken die heel belangrijk zijn, maar van dit debat heb ik een

heel nare nasmaak.

Onze houding in dezen is ook van invloed op het belang

van Europa in de wereld. Als je ziet hoe we erbij staan en

ernaar staan te kijken, dan heeft dat direct een impact op

de geopolitieke belangen die wij in de rest van de wereld

hebben. Want andere landen kijken naar Europa en vinden

ons gewoon ronduit hypocriet. Ik zeg heel eerlijk: wat betreft

het naleven van het internationaal recht en het opkomen

daarvoor, hebben ze op dit vlak ook helemaal gelijk.

Voorzitter. Ik wil nog even terugkomen op de beantwoording

van de vragen over de noodvisa. Daarin wordt verwezen

naar de Shelter Cities. We hebben die discussie al lang en

breed met elkaar afgerond. Die Shelter Cities voorzien

namelijk niet in hetgeen wij graag zouden willen. De heer

Van der Lee en ik hebben daarover, geloof ik, drieënhalf of

bijna drie jaar geleden al een motie ingediend. Dat deden

we om ervoor te zorgen dat de noodvisa worden uitgegeven. Journalisten komen wereldwijd op voor het versterken

van de democratie, werken in moeilijke omstandigheden,

zijn vaak tot het laatst in een land aanwezig en worden,

vaak ook met hun familie, bedreigd. We kunnen zo die

journalisten voor een langere termijn — dat is vaak een

periode van langer dan zes maanden — opvangen en een

noodvisum geven. Die motie hebben we ingediend en lange

tijd aangehouden, mede op verzoek van de minister van

Buitenlandse Zaken, omdat die in gesprek moest gaan met

de staatssecretaris van JenV. We weten natuurlijk allemaal

dat het, gezien de discussie over migratie, heel moeilijk is

om daarover iets te regelen. Aangezien Nederland ruim

twee jaar voorzitter van de Media Freedom Coalition is

geweest, vind ik dat hier toch iets van stappen in moeten

worden gezet. Ik zou dus toch van de minister willen weten

wat er nou precies in de tussentijd gedaan wordt. Ik zal daar

zo meteen, samen met de heer Van der Lee, een nieuwe

motie over indienen. Ik had ook nog de vraag wat er nou

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat het kabinet sinds het aannemen van de

motie-Dassen/Van der Lee (35663, nr. 27) over het vergemakkelijken van de afgifte van noodvisa voor journalisten,

in juni 2021, geen noodvisa voor een verblijfsduur van

langer dan zes maanden heeft afgegeven aan journalisten;

verzoekt de regering om per jaar 50 journalisten in acuut

levensgevaar, plus hun familieleden, bescherming te bieden

door noodvisa voor een verblijfsduur van zes maanden of

langer af te geven;

verzoekt de regering daarbij per casus te bezien wanneer

het levensgevaar geweken is en zij veilig terug kunnen keren

naar hun thuisland, met daarbij de mogelijkheid om de duur

van de visa indien noodzakelijk te verlengen,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Dassen en Van

der Lee.

Zij krijgt nr. 73 (36410-V).

VoltDe heer DassenVolt

Voorzitter. Dan heb ik nog een motie over de digitale euro.

Ik vond de schriftelijke beantwoording van de minister

daarover onbevredigend. De minister heeft zelf het AIVadvies aangevraagd over de rol van de euro in de wereld.

Kijk naar het geopolitieke belang van een digitale munt,

waar inmiddels heel veel landen mee bezig zijn, zoals China,

Brazilië, India en de Verenigde Staten. Wij moeten ook

vanuit Europa naar die munt kijken, vanuit een geopolitiek

belang. Dat is precies wat we niet doen in Europa. We kijken

namelijk alleen maar naar kleine betalingen voor particulieren. Dat is ook precies de kritiek die de AIV heeft in het

rapport. Zij zeggen: kijk nou naar die grote, grensoverstijgende betalingen tussen bijvoorbeeld centrale banken, juist

om ervoor te zorgen dat we niet afhankelijk worden van de

muntmacht van een ander; we moeten onze eigen muntmacht versterken. Ik hoop dat de minister van Buitenlandse

Zaken niet alleen maar zegt "daarvoor moet je bij de

minister van Financiën zijn", maar dat ze daarin ook zelf

een rol inneemt. De minister van Financiën kijkt namelijk

heel erg naar het particuliere gedeelte. Daarom de volgende

motie.

Motie

De Kamer,

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-38

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat China vooroploopt in het ontwikkelen

van zowel een eigen digitale valuta (CBDC) als een bijbehorend digitaal betaalplatform (CIPS);

constaterende dat in Europees verband wordt gewerkt aan

de introductie van een digitale euro die enkel voorziet in

kleinschalige betalingen;

overwegende dat de Europese strategische autonomie

zonder een digitale euro die voorziet in de mogelijkheid tot

grootschalige, grensoverstijgende betalingen, onder druk

komt te staan ten opzichte van onder andere China;

verzoekt de regering in Europees verband te pleiten voor

de ontwikkeling van een wholesale-variant van de digitale

euro, inclusief het opzetten van een Europees digitaal

betaalplatform dat interoperabel is met digitale betaalplatformen van buiten de EU, teneinde de Europese muntmacht

en de strategische autonomie te beschermen,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Dassen.

Zij krijgt nr. 74 (36410-V).

VoltDe heer DassenVolt

Voorzitter. Dan een motie over het opleggen van sancties

aan kolonisten. Ik denk dat het goed is om dit in Europees

verband te doen. De minister gaf aan het nog een paar

weken aan te zien. Mocht het haar niet lukken om daar zelf

mee aan de slag te gaan, dan lijkt het mij goed als ze in

ieder geval een coalition of the willing meeneemt. Vandaar

de volgende motie.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

verzoekt de regering over te gaan tot het opleggen van

sancties aan Israëlische kolonisten die zich schuldig maken

aan misdaden op de Westelijke Jordaanoever, waaronder

een nationaal inreisverbod;

verzoekt de regering in Europees verband een coalition of

the willing te vormen van landen die soortgelijke sancties

wensen op te leggen,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Dassen, Paternotte,

Piri en Van Baarle.

VoltDe heer DassenVolt

Voorzitter. Dank aan de collega's voor het debat, dank aan

de minister, dank aan alle ambtenaren die weer dag en

nacht hebben doorgewerkt om ervoor te zorgen dat wij van

antwoorden zijn voorzien. Er gebeurt een hoop in de wereld

en ik denk dat we met elkaar het komend jaar flink in actie

moeten komen om te zorgen dat we onze eigen veiligheid

in Europa kunnen garanderen.

Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank. Daarmee zijn we aan het einde gekomen van

de tweede termijn. Er zijn 33 moties ingediend en we krijgen

ook nog een appreciatie van 5 amendementen, dus ik stel

voor dat we schorsen tot 22.55 uur, zodat de minister tijd

heeft om goede appreciaties te geven.

De vergadering wordt van 22.38 uur tot 22.59 uur geschorst.

De voorzitterVoorzitter

Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van de

begroting Buitenlandse Zaken. We zijn toe aan de tweede

termijn van de zijde van de regering. Zoals voor de schorsing gezegd hebben we 33 moties en 5 amendementen.

Die gaan een oordeel krijgen. Ik geef de minister van Buitenlandse Zaken het woord.

Minister Bruins SlotMinister

Voorzitter, dank u wel. Ik dank de leden voor hun inbreng

in tweede termijn, ook voor de open en constructieve wijze

waarop we het debat met elkaar hebben gevoerd. Ik start

met de amendementen, aangezien het amendement het

zwaarste middel is voor de Kamer om te gebruiken. Daarna

ga ik over tot de moties. Uiteindelijk zal ik de vragen

beantwoorden.

Voorzitter, mijn vraag aan u is of u even goed met mij wil

meekijken of ik de juiste nummering van de amendementen

heb.

Allereerst het amendement op stuk nr. 37, over de gedetineerdenbegeleiding.

De voorzitterVoorzitter

Dat was voorheen stuk nr. 35.

Minister Bruins SlotMinister

Prima. Dus het amendement op stuk nr. 37. Ik wil dit

amendement oordeel Kamer geven, omdat dit een belangrijk onderdeel is van het werk dat we doen. Ik kijk in de

techniek nog wel even naar de beste borging van de financiële dekking, maar het krijgt in ieder geval oordeel Kamer.

Dan het amendement over de VN-rapporteur religie. Dat is

stuk nr. 39.

Zij krijgt nr. 75 (36410-V).

De voorzitterVoorzitter

Klopt.

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-39

Minister Bruins SlotMinister

Op dit moment betalen we aan de betreffende organisatie

al 9 miljoen per jaar. Nederland ondersteunt de OHCHR

met meer dan 9 miljoen per jaar, waarvan de helft bedoeld

is voor onder andere vrijheid van religie en levensovertuiging. Een deel van deze geoormerkte bijdrage is al bestemd

voor de ondersteuning van de speciaal rapporteurs. Daarmee is onze bijdrage eigenlijk heel erg substantieel. Mijn

inzet is er ook op gericht om andere landen hier nog meer

aan te laten bijdragen. Dat maakt dat ik op dit moment het

amendement ontraad. Wij zijn op dit moment dus al een

hele grote contribuant. Dat doen we ook zeer nadrukkelijk

voor de belangrijke doelstelling, die ik met de heer Ceder

ondersteun, van de speciale VN-rapporteur.

Voorzitter. Dan het amendement op stuk nr. 40, over het

Mensenrechtenfonds. Zoals de leden aangaven, zien we de

mensenrechtensituatie achteruitgaan. Mensenrechten,

democratie en de internationale rechtsorde vormen het

fundament voor een vreedzame, inclusieve en welvarende

samenleving. Ik kijk nog even naar de beste techniek en de

beste borging, maar ik kan ook dit amendement oordeel

Kamer geven.

Voor het amendement op stuk nr. 41, over Matra, geldt

hetzelfde. Het is een heel belangrijk en gewaardeerd

instrument om lidstaten voor te bereiden op het partnerschap met Europa. Het is een goede manier om met elkaar

in contact te komen en gezamenlijk te bouwen aan een

sterkere rechtsstaat. Ook hier kijk ik nog even naar de

techniek en de beste borging, maar ik kan het amendement

dus oordeel Kamer geven.

Als laatste het amendement op stuk nr. 42, over de verzoeningsprojecten. Er is ook dit jaar een ruim budget beschikbaar. In de huidige omstandigheden is het natuurlijk lastig

om nieuwe initiatieven op te starten. We beginnen daar zo

snel mogelijk mee zodra dat weer kan. Ik vermoed dat we

dit jaar voldoende geld op de begroting hebben staan. Ik

wil de heer Ceder graag tegemoetkomen door te zeggen

dat we echt wel extra willen besteden, maar aan de andere

kant is mijn vermoeden dat we goed uitkomen met het geld

dat we dit jaar hebben en dat we daar het maximale mee

kunnen doen wat we willen. Mijn vraag aan de heer Ceder

is eigenlijk de volgende. Ik heb er veel sympathie voor,

maar ik heb ook wel de gedachte dat er wellicht geld overblijft aan het eind van het jaar. Dat is misschien ook niet de

bedoeling. Ik zit hier dus gewoon even met een dilemma.

De voorzitterVoorzitter

Toch moet ik u wel vragen om een oordeel te geven. Als

de heer Ceder niet zelf een initiatief neemt, dan moet ik u

vragen wat het oordeel op dit moment is.

Minister Bruins SlotMinister

Ik kan in ieder geval toezeggen om gedurende het jaar terug

te komen als ik zie dat we niet uitkomen, want dan weet ik

dat we hier in ieder geval een positief Kamerlid hebben die

daar een bijdrage aan wil leveren. Maar het is ook wel wat

om in de situatie te zitten dat geld dan niet gebruikt wordt

aan het eind van het jaar. Ik dacht: ik zeg het gewoon maar

heel open.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Als het geld niet weggezet kan worden en er geld overblijft,

dan is het prima. Ik zou er wel voor willen waken dat er te

weinig geld is. Volgens mij is het niet gebruikelijk, maar

misschien zou de minister kunnen toezeggen dat zij de

Kamer actief informeert als het harder gaat met het geld

dat naar de projecten gaat. Laten we dat ook hopen, want

we willen juist dat deze partijen dichter bij elkaar komen.

Dan kunnen we hier stappen in zetten richting de begroting

of daarna.

Minister Bruins SlotMinister

Ja, dat wil ik heel graag toezeggen.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Als dit de toezegging is, trek ik het in.

Minister Bruins SlotMinister

Het zou namelijk heel goed zijn als we mensen de komende

periode weer bij elkaar kunnen brengen.

De voorzitterVoorzitter

Ja, dat is goed.

Het amendement-Ceder/Stoffer (stuk nr. 42) is ingetrokken.

Minister Bruins SlotMinister

Dan kom ik bij de moties. Daarbij zal ik gewoon de nummering aanhouden. De motie op stuk nr. 43 ontraad ik omdat

we nog steeds de VN-resolutie respecteren.

De motie op stuk nr. 44 ontraad ik ook omdat we de desbetreffende douane-expertise eigenlijk net hebben versterkt

en er meer mensen aan de slag zijn gegaan. Er vinden meer

controles plaats. Er is meer opsporing. We handhaven ook.

Daarmee ontraad ik de motie, terwijl we daar wel hard aan

werken.

Dan de motie op stuk nr. 45. Deze zaak is op dit moment

onder de rechter. Ik wil niet op die zaak vooruitlopen, dus

ik ontraad haar.

De motie op stuk nr. 46 spreekt van de interne gedragscode.

Die is niet meer geldig. Dat was een oude gedragscode.

Artikel 10 van de Ambtenarenwet is het uitgangspunt. Er

wordt niet tijdens werktijd gedemonstreerd. De ambtenaren

van de verschillende ministeries houden zich keurig aan de

werktijden. Ze gaan in lunchtijd. Daarmee moet ik deze

motie ontraden. Ik zal zo nog wat uitgebreider op de vragen

terugkomen.

De motie op stuk nr. 47 gaat over de dialoog tussen de VS

en de Europese landen. Die geef ik oordeel Kamer.

De motie over de geopolitieke raad geef ik oordeel Kamer,

maar ik moet natuurlijk wel nog met mijn collega-ministers

daarover in gesprek gaan en de precieze vorm uitdenken,

maar de denkrichting is heel goed.

VoltDe heer DassenVolt

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-40

Ik heb een korte vraag hierover omdat ik een stukje uit het

debat gemist heb. Mijn zorg hierbij zit 'm erin dat wij als

Nederland nu een eigen politieke raad gaan inrichten, terwijl

we dit juist op Europees niveau zouden moeten doen. Want

als je 27 geopolitieke raden gaat krijgen die allemaal met

het bedrijfsleven gaan spreken, krijg je een verkeerde situatie. Dus ik zou de minister graag willen vragen dat zij deze

zorgen in de uitwerking adresseert en meeneemt.

Minister Bruins SlotMinister

De heer Dassen houdt altijd een goed en vurig pleidooi om

gelijk naar de Europese Unie te kijken, maar ik ben van

mening dat het best goed kan zijn als wij het bedrijfsleven

op dit soort onderwerpen zelf dichter bij ons halen. Private

bedrijven hebben bijvoorbeeld veel beter zicht op cyberdreigingen. Ik kan zo'n raad ook zien als een platform om over

dit soort onderwerpen in Nederlands verband te spreken.

Zo heb ik 'm begrepen. Ik zou 'm dus niet gelijk willen vergroten naar alle EU-landen. Er zit volgens mij echt meerwaarde in om geopolitieke vraagstukken te verbreden naar

gesprekken met het bedrijfsleven.

VoltDe heer DassenVolt

Ik ben ook niet per se tegen het idee hiervan, want ik begrijp

de achterliggende gedachte heel goed. Dat heb ik ook aan

de heer Brekelmans laten weten, maar ik heb hier wel wat

zorgen over. Ik hoop niet dat we nu te snel over die zorgen

heen stappen, ook omdat ik het risico zie dat het voor een

bepaalde dynamiek kan zorgen tussen het bedrijfsleven en

de inlichtingendiensten die wellicht wat checks-and-balances nodig heeft. Dus ik geef alleen mijn zorgen mee en wil

vragen aan de minister of ze die wil adresseren.

Minister Bruins SlotMinister

Het is dus ook geen eenvoudige uitwerking. Je kunt niet

zomaar zeggen: ik heb een raad. Het klopt inderdaad dat

inlichtingendiensten niet zomaar staatsgeheime informatie

verstrekken aan ondernemingen. Dat maakt ook dat ik wel

wat tijd kwijt ben om dit goed op te zetten en te bekijken

waar precies de grenzen liggen en wat wel en niet kan. Maar

ik vind het in zijn grondgedachte wel gewoon scherp en

goed.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Ik heb ook nog een vraag hierover aan de minister. Het is

prima om een positieve grondhouding te hebben vanuit

het kabinet, maar ik vind het nogal wat dat we hier per

motie in de Kamer een geopolitieke raad oprichten

bestaande uit onder andere inlichtingendiensten en bedrijven — ik weet niet precies welke — en dat we daar een

soort carte blanche aan geven. Van zoiets groots zou je ook

kunnen verwachten dat het kabinet eerst met een uitwerking

komt. Ik zeg niet dat mijn fractie hier per definitie tegen is,

maar een blanco cheque geven zonder dat we weten om

welke bedrijven en welke onderwerpen het gaat, zonder

dat we weten welke informatie inlichtingendiensten kunnen

leveren, vind ik nogal wat. Het kan nog heel veel aspecten

betreffen. Ik heb moeite met zo'n blanco cheque. Het verbaast me dat de minister niet zegt: laat me dit uitwerken

en dan kom ik daarna terug bij de Kamer en dan kunnen

we daar een discussie over voeren.

Minister Bruins SlotMinister

Tijdens het debat heb ik aangegeven dat ik natuurlijk in

overleg ga met de minister van EZK en de minister voor

Buitenlandse Handel. Ik wilde dat nu niet herhalen, ook

gezien het feit dat er 33 moties zijn. Met hen wil ik naar een

verdere uitwerking kijken en daarna wil ik de Kamer informeren. Ik vind wel dat er een reden is om te kijken of we

dit op poten kunnen zetten. Ik zei ook dat het nog wel enige

tijd kan duren voordat ik het rond heb. Ik moet bovendien

altijd voorzichtig zijn gezien mijn demissionaire status, maar

ik wil het wel graag doen. Een aantal van de zorgen van

mevrouw Piri ga ik natuurlijk gewoon oppakken met mijn

collega's, maar het idee om iets van een platform of plek

te hebben waar dat gesprek gevoerd kan worden, sluit wel

goed aan bij heel veel zaken waar we mee bezig zijn. Ik vind

het dus eigenlijk best wel een mooie aanvulling. Het is niet

makkelijk georganiseerd, maar daar ga ik nu mee aan de

slag. Natuurlijk laat ik de Kamer weten hoe het eruit komt

te zien.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Tot slot, heel kort. Mag ik de motie dan zo opvatten dat de

regering dit gaat onderzoeken? Dat is namelijk nogal

belangrijk voor hoe mijn fractie hierover gaat stemmen.

Als ik het dictum mag opvatten als "verzoekt de regering

om een geopolitieke raad te onderzoeken en terug te rapporteren aan de Kamer", dan zal mijn fractie de motie

steunen.

Minister Bruins SlotMinister

Ik heb wel echt een positieve houding. Als het aan mij ligt,

zou ik wel zoiets willen oprichten. Maar ik heb nog wel wat

stappen te gaan met collega's en in de verdere uitwerking.

Ik wil niet zeggen dat ik het ga onderzoeken, want daarmee

gaat mijn positieve grondhouding naar de achtergrond. Ik

kan wel tegen mevrouw Piri zeggen dat ik de zorgen die zij

zojuist aangaf, ga oppakken in de uitwerking. Als ik ergens

een belemmering tegenkom waardoor ik op een gegeven

moment zeg dat het niet kan, dan kom ik natuurlijk bij de

Kamer terug. Ze kan er dus op vertrouwen dat ik dit echt

zorgvuldig doe, met inachtneming van de vragen die ze net

heeft gesteld.

D66De heer PaternotteD66

Ik zou aan de minister willen vragen voor welk probleem

dit in haar ogen specifiek de oplossing is. Ik zie namelijk

heel veel problemen op het gebied van geopolitieke weerbaarheid, maar dan denk ik aan bijvoorbeeld de interne

markt in Europa. We kunnen wel exportbeperkingen aan

ASML opleggen, maar die gelden dat niet automatisch ook

voor toeleveranciers van ASML in Duitsland of voor hoogspecialistische bedrijven. Eén land in Europa kan zeggen

dat vitale infrastructuur en havens niet in Chinese handen

mogen komen. Eén land kan zeggen dat Huawei geen telecominfrastructuur mag bouwen, maar van een ander land

mag dat vervolgens wel. Dat zijn toch voorbeelden? Denk

bijvoorbeeld aan de deelname aan het Belt and Road Initiative van Hongarije en in eerste instantie ook Italië; Italië

doet dat nu gelukkig niet meer. Dat maakt dat we die geopolitieke weerbaarheid in Europa niet hebben, omdat we

verdeeld opereren en het ondertussen met 27 landen eens

moeten worden over alles wat je op buitenlands beleid aan

effectieve maatregelen inzet. In hoeverre is dit daar nou

een oplossing voor?

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-41

Minister Bruins SlotMinister

Op bijvoorbeeld cybergebied zie ik dat de overheid de ontwikkelingen niet zelfstandig kan bijhouden. Ook als het gaat

om bedreigingen op cybergebied zien bedrijven soms eerder wat er precies speelt dan de overheid. Het bij elkaar

brengen van die kennis gebeurt ook in andere landen en

heeft wel degelijk een toegevoegde waarde, zoals ik eerder

al zei. Dat is bijvoorbeeld een onderwerp dat best een prima

plek zou kunnen hebben in zo'n ingerichte raad. Dat is een

voorbeeld waarvan ik in ieder geval de meerwaarde zie,

omdat je daaraan ziet dat de overheid nooit het tempo kan

bijbenen van bedrijven op dat vlak.

De voorzitterVoorzitter

Afrondend, de heer Paternotte.

D66De heer PaternotteD66

Ik stelde de vraag bewust, omdat ik me echt zorgen maak.

Als wij dit gaan doen en het niet zien in de context van een

Europese economie, die er nu eenmaal is, doen we misschien best een paar goede dingen maar is het de vraag of

je daarmee die effectieve maatregelen kan nemen die

Europa Trumpproof maken. Dat was een belangrijk onderdeel van dit debat. De minister zegt dat zij hiervan in andere

landen een aantal goede voorbeelden ziet. Daar ben ik erg

benieuwd naar, dus ik zou haar willen vragen of ze die aan

de Kamer kan sturen.

Minister Bruins SlotMinister

In ieder geval op het gebied van cybersamenwerking zie ik

dat in Amerika veel meer wordt samengewerkt met het

bedrijfsleven om de risico's te kunnen zien. Volgens mij

sluit het een het ander niet uit. We hebben in Nederland

ook een Nationale Veiligheidsraad, die bestaat uit leden

van het kabinet die zaken met elkaar bespreken. Dat doen

we ook op EU- en NAVO-niveau. Ik zie het dus niet als dingen die elkaar uitsluiten. Ik zie misschien eigenlijk wel een

manier waarop ze elkaar kunnen aanvullen. Maar laat mij

gewoon op pad gaan om dat goed uit te werken, met

daarbij de vragen die verschillende leden gesteld hebben.

Het lijkt mij een mooie uitdaging om te kijken hoe ik daaraan

handen en voeten kan geven. Als ik grote belemmeringen

tegenkom die ik onoverkomelijk vind, meld ik me natuurlijk

bij de Kamer.

VVDDe heer BrekelmansVVD

Ik ben heel blij met het antwoord van de minister, maar dit

is ook de intentie waarmee ik de motie heb opgesteld, zo

zeg ik tegen de collega's die zorgen uitspraken. Die intentie

is om het kabinet de ruimte te geven om dit in te richten

zoals het denkt dat dit het meest effectief is. Dat heb ik ook

in het debat gezegd. En dan komt het voorstel naar de

Kamer en kunnen we er verder over debatteren of we dat

een juiste uitwerking vinden.

Minister Bruins SlotMinister

Daarbij geldt wel dat ik natuurlijk nooit toezeggingen kan

doen over het al dan niet ergens bij betrokken zijn van de

diensten. Daarover ging ook een opmerking van de heer

Paternotte. Daar gaan de diensten namelijk zelf over, zo

weet ik vanuit een vorige hoedanigheid.

De voorzitterVoorzitter

Dan de motie op stuk nr. 49.

Minister Bruins SlotMinister

Dat is de motie over de migratierapportage. Die geef ik

oordeel Kamer. Daar heb ik in het debat ook het een en

ander over gezegd.

Dan de motie op stuk nr. 50, over het blijven van een

betrouwbare partner. Ook die geef ik oordeel Kamer.

Dan de motie op stuk nr. 51, over het versterken van de

Nederlandse diplomatieke slagkracht, van mevrouw Piri en

de heer Veldkamp. Als ik de motie mag lezen als een aanmoediging om doorlopend te toetsen of het postennet fit

for purpose is, laat ik deze motie graag aan het oordeel van

de Kamer.

De voorzitterVoorzitter

Er wordt geknikt. Daarmee krijgt de motie oordeel Kamer.

O, er is toch nog een vraag.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Zeker, en wel over de motie op stuk nr. 50, omdat de heer

Brekelmans in zijn toelichting niet uitsloot dat die nog

steeds gaat over de inzet boven Gaza. Met die uitleg van

de indiener, ook al staat die niet in de motie zelf, vroeg ik

me af of de minister de motie alsnog oordeel Kamer geeft,

ook gezien de uitspraak van het gerechtshof in Den Haag.

Minister Bruins SlotMinister

Nee, daarvoor geldt gewoon hard dat wij op dit moment

de uitspraak van het hof respecteren en dus geen reserveonderdelen leveren. Wij volgen die uitspraak gewoon en

dat maakt deze motie niet anders. Dat is een gerechtelijke

uitspraak. De motie gaat meer over het belang van onze

betrouwbaarheid als partner binnen de F-35-defensiesamenwerking. Maar een rechterlijke uitspraak is een rechterlijke

uitspraak en die volgen we. Daar wil ik klip-en-klaar over

zijn.

De voorzitterVoorzitter

Dan de motie op stuk nr. 52, over het sanctiepakket.

Minister Bruins SlotMinister

Ik wil de moties op de stukken nrs. 52 en 71 graag in

samenhang bezien, want het zijn beide moties die over

Rafah gaan. De ene motie, die op stuk nr. 52, verzoekt mij

om met spoed in Europees verband te spreken over een

stevig sanctiepakket. Die motie ontraad ik op dit moment.

De motie op stuk nr. 71, van de heer Van Baarle en mevrouw

Piri, verzoekt mij om iets niet uit te sluiten. Die geef ik oordeel Kamer. Ik wil namelijk niets op voorhand uitsluiten.

We houden alle opties open. Ik loop er alleen niet op vooruit

en ik ga met mijn collega's in gesprek bij de Raad Buitenlandse Zaken en op de Munich Security Conference

Voorzitter. Dan kom ik bij de motie op stuk nr. 53 over

gerichte sancties tegen organisaties. Die motie ontraad ik.

We hebben op alle niveaus nederzettingenbeleid. Wij zetten

krachtig hierop in. Ik kom hierbij ook terug op de sancties

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-42

voor de Westbank. Het is niet opportuun om nu verder te

gaan.

De motie op stuk nr. 58 gaat over het Defensiebeleid. Deze

motie krijgt oordeel Kamer. Steun hiervoor.

De motie op stuk nr. 54 gaat over studiebeurzen. Deze krijgt

oordeel Kamer.

De motie op stuk nr. 55 gaat over Turkije en om dat

bespreekbaar te houden. Dat is zeker heel belangrijk, dus

oordeel Kamer.

De motie op stuk nr. 56 gaat over sancties van de EU-landen

Frankrijk en België. Ik geef deze motie van Paternotte en

Boswijk in ieder geval oordeel Kamer. Het uitgangspunt is

dat ik echt wil inzetten op Europese sancties, omdat de

impact daarvan gewoon groter is. Maar op het moment dat

het niet lukt, willen wij wel de juridische mogelijkheden

gaan onderzoeken, omdat we dit op deze manier nog niet

eerder hebben gedaan. Als we dat doen, vraagt dat van mij

wel meer overleg met mijn collega van JenV. Dat betekent

dus: EU eerst, maar daarna wel oordeel Kamer voor deze

motie. Ik ga dan een nieuwe weg op en daarover moet ik

wel met JenV spreken, maar die weg wil ik wel bewandelen.

VVDDe heer BrekelmansVVD

Nog even een vraag over de motie op stuk nr. 55.

De voorzitterVoorzitter

Die gaat over Turkije.

VVDDe heer BrekelmansVVD

Ja, de motie over Turkije. Hoe leest de minister dit? Als het

gaat om diplomatieke toenadering op Europees niveau,

dan zeg ik: we werken in een heleboel opzichten samen

met Turkije, bijvoorbeeld aan migratie en aan alles rondom

Oekraïne en Rusland. Ik weet niet of de indiener het zo

bedoelt, maar ik zou niet willen zeggen dat samenwerken

op die terreinen pas kan na de uitspraken van het Europees

Hof, dus dat die voorwaardelijk worden gesteld. Als het

gaat om bepaalde elementen van toetreding tot en lidmaatschap van de EU, dan kan ik me daar veel meer bij indenken.

Ik heb dus even de vraag hoe de motie gelezen wordt.

Minister Bruins SlotMinister

Zo heb ik de motie niet gelezen. Ik heb de motie als volgt

gelezen: als je over het ene praat, moet je er ook voor zorgen dat je de mensenrechten bespreekt en alles wat er

speelt rondom de uitspraken van het EHRM. Dat moeten

we ook blijven aankaarten in bilateraal en multilateraal

verband. Ik heb er geen voorwaardelijkheid in gezien, maar

ik zag wel het verzoek om dat allebei te doen.

De voorzitterVoorzitter

Dan gaan we door met de motie op stuk nr. 57 over Iran.

Minister Bruins SlotMinister

De motie op stuk nr. 57 gaat over aanvullende maatregelen.

Deze geef ik oordeel Kamer, want die is in lijn met onze

inzet.

De motie op stuk nr. 59 van de heer Boswijk gaat over

onderzoek doen naar een democratiefonds. Ik interpreteer

de motie als een verzoek om in aanvulling op goedlopende

programma's zoals Matra en Shiraka een fonds te onderzoeken dat ook elders in de wereld zal worden ingezet. Dat

wil ik in ieder geval wel onderzoeken en daarom geef ik

deze motie oordeel Kamer.

Dan de motie op stuk nr. 60 over de Grote Meren. Ik dank

de heer Boswijk dat hij dit punt in dit debat naar voren

brengt. Dat is heel goed, omdat daar echt verschrikkelijke

geopolitieke ontwikkelingen zijn, waarbij een EU-vertegenwoordiger voor de Grote Meren echt een aanvullende en

toegevoegde waarde heeft. Ik geef deze motie oordeel

Kamer.

Dan de motie op stuk nr. 61 over de diversificatie van

hulporganisaties. Deze motie ontraad ik. Er zou nergens

een monopolie moeten zijn. Dat is hier ook niet het geval.

We geven hulp via Rode Kruis en Dutch Relief Alliance. En

UNRWA's mandaat is nog veel breder. Er is al diversificatie,

dus ik ontraad deze motie.

Als ik de motie op stuk nr. 62 zo mag uitleggen ... Discriminatie en aanzetten tot haat vind ik overal ontoelaatbaar. Dat

zegt UNRWA zelf ook. Er loopt nu een onafhankelijk

onderzoek naar het integriteitsbeleid en het risicomanagement binnen UNRWA. Onderdeel van dat onderzoek is ook

de adequaatheid van het handelen van UNRWA om de

eigen humanitaire principes van neutraliteit en non-discriminatie te waarborgen. Dat betekent dat de opdracht uit

deze motie al in het onderzoek is opgenomen. Ik wil niet

vooruitlopen op de uitkomsten van dit onderzoek, maar ik

neem aan dat u dit ook niet met uw motie bedoelt. Klopt

dat, meneer Tuinman?

De voorzitterVoorzitter

De heer Tuinman schudt nee.

Minister Bruins SlotMinister

Oké.

De voorzitterVoorzitter

Hij kan dus leven met de interpretatie van de minister.

Minister Bruins SlotMinister

Dus het is onderdeel van het huidige onderzoek, want het

sluit aan bij het principe van neutraliteit en non-discriminatie.

De voorzitterVoorzitter

Dan krijgt de motie op stuk nr. 62 oordeel Kamer.

Minister Bruins SlotMinister

Ja, maar wel met deze opmerking.

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-43

De voorzitterVoorzitter

Dat is helder.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Ik ben best wel verrast over dit oordeel van het kabinet, ten

eerste als het gaat over UN Watch, niet de meest neutrale

organisatie. UNRWA-onderwijsmedewerkers schijnen allemaal antisemitisch te zijn. En dan het dictum. Daarin wordt

gepleit voor de-antisemitisering in Gaza. We hebben het

over 2,2 miljoen Palestijnen die gede-antisemitisereerd

moeten worden. Het VN-onderzoek is al ingesteld door de

secretaris-generaal van de VN. Dat gaat niet over de lesmaterialen, maar gewoon over de aantijgingen tegenover

twaalf vermeende medewerkers van UNRWA die betrokken

waren bij 7 oktober. Ik snap gewoon niet hoe het kabinet

meent dit eraan te moeten toevoegen. Ik snap het gewoon

oprecht niet. Ik vind het best heftig dat zo'n motie oordeel

Kamer krijgt.

Minister Bruins SlotMinister

Ik gaf ook net aan dat onderdeel van het huidige onderzoek

dat uitgezet is, de adequaatheid van het handelen van

UNRWA is om de eigen humanitaire principes van neutraliteit en non-discriminatie te waarborgen. Het wordt in het

onderzoek op dit moment dus in principe al gewoon opgepakt. Ik heb de motie in die zin oordeel Kamer gegeven,

omdat de uitkomsten van het onderzoek verder ook nog

moeten komen. Als het gaat om de formulering kijk ik ook

vooral de heer Tuinman aan, om te bekijken of het wellicht

nog iets beter kan worden opgeschreven.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Ik verwacht toch wel dat de minister afstand neemt van

zo'n formulering: de-antisemitisering van Gaza. Het is niet

met elkaar te vergelijken, maar het doet me denken aan de

denazificatie van Oekraïne. Ik zweer het, echt, omdat een

hele bevolking gelijk wordt gesteld aan antisemitisme. De

regering geeft daar oordeel Kamer aan. Laten we met elkaar

niet dat soort verdachtmakingen over Palestijnen opwerpen.

Ik vind dat echt ernstig. En ik vind er wat van dat de minister

daar niet eens afstand van neemt en dat oordeel Kamer

geeft.

Minister Bruins SlotMinister

Ik heb in ieder geval goed naar de toelichting van de heer

Tuinman van zonet geluisterd. Wellicht kan hij het nog zelf

toelichten. Volgens mij bedoelde hij het niet op die manier.

Dat kan nooit het geval zijn. Dan zou ik het ook niet ...

De voorzitterVoorzitter

Ik denk dat het handig is als ik nu eerst de heer Tuinman

het woord geef. Dan kom ik bij u terug, meneer Van Baarle.

BBBDe heer TuinmanBBB

Misschien kan ik wel wat terughalen. Ik hoor nu een paar

keer zeggen dat het er letterlijk staat. U zegt dat er staat:

"de-antisemitisering van Gaza". Maar er staat: "in Gaza".

Dat is heel iets anders. Dat is mijn eerste punt. Daarnaast

is er best wel wat lesmateriaal gevonden, dat door UNRWAscholen en -docenten wordt gebruikt, waarin daadwerkelijk

haat wordt gepredikt en antisemitische leerrichtingen worden meegegeven. Er zijn een aantal docenten van UNRWA

opgepakt. Het nadeel hiervan is dat ik mezelf nu een beetje

laat pakken, in die zin dat ik dit nu hard moet brengen. Het

spijt me zeer, maar er staat "in Gaza". Ik bedoel dus een

gebied. Ik zeg niet dat alle Palestijnen aan de bewoordingen

voldoen die ik hier niet in mijn mond zal nemen; dat is niet

wat ik zeg. Ik zeg alleen dat er een probleem is. We roepen

de minister op om daar aandacht en oog voor te houden,

omdat onderwijs en opleiding de basis zijn van hoe je

gevormd wordt, en de basis van een pad richting vrede.

De voorzitterVoorzitter

Ik ga toch eerst naar de heer Van Baarle. Hij begon hiermee,

de minister antwoordde op hem en zij beriep zich daarbij

op de heer Tuinman. Dus eerst Van Baarle en dan Dassen.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Het is een beetje vreemd dat we nu als Kamer een debat

via de minister hebben. Laat ik dan afrondend als opmerking

maken dat je van een situatie waarin er beschuldigingen

zijn tegen twaalf UNRWA-medewerkers gaat naar de uiting

dat er de-antisemitisering in Gaza zou moeten plaatsvinden.

Ik vind dat een verdachtmaking, die veel te ver gaat op basis

van de beschuldigingen, niet eens feiten, die voor ons liggen. Dat is wat ik wens te stellen, geachte voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Kan de minister daar nog op reageren?

Minister Bruins SlotMinister

Ik heb net het verhaal van de heer Tuinman gehoord. Ik

hoorde hem eigenlijk zeggen — maar met 33 moties heb

ik geen detailstudie gedaan — dat je, op het moment dat

je hulp verleent, dat zonder aanzien des persoons, neutraal

en non-discriminatoir moet doen. Dat doet UNRWA ook.

Het lijkt me heel goed om nog een keer te onderzoeken of

dat wel of niet goed geborgd is op het moment dat er hele

zware aantijgingen zijn dat er wellicht twaalf mensen

betrokken zijn geweest bij die terroristische aanslagen. Ik

zie wel dat er vragen worden opgeroepen door het woordgebruik. Ik kan altijd een beroep doen op de heer Tuinman

om nog even naar de formulering te kijken. Want het kan

natuurlijk ook niet zo zijn dat iets wat bedoeld is om te

borgen dat iets gebeurt ... Hij kan kijken of het nog op een

andere manier kan worden opgeschreven. Volgens mij is

dit onderwerp het niet waard om daar in deze mate een

discussie over te hebben. Ik bedoel, het belang van neutraal

en non-discriminerend je werk doen, onderschrijven we

volgens mij allemaal. In ieder geval neem ik dat als minister

als belangrijk uitgangspunt.

VoltDe heer DassenVolt

Ik ga niet de kritiek herhalen, maar ik sluit me wel aan bij

wat mevrouw Piri en de heer Van Baarle net aangaven. Ik

wil dus eigenlijk voorstellen aan de minister om de motie

te ontraden totdat de heer Tuinman een ander dictum

geformuleerd heeft. Want ik heb echt het gevoel dat je heel

lang kunt praten om hier iets anders van te maken, maar

dat het er niet staat. Ik vind het ook te ver uit elkaar liggen

om te zeggen dat ik de interpretatie van de minister snap.

Ik wil de minister dus eigenlijk vragen om dit te heroverwegen en aan de heer Tuinman te vragen om het dictum aan

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-44

te passen, zodat het met andere woorden wel klopt. Want

hier staat echt iets anders.

Minister Bruins SlotMinister

Het is niet aan mij om een motie te veranderen. Mijn basis

is dat het over neutraliteit en non-discriminatie gaat. Volgens mij heeft de heer Tuinman bevestigd dat dat zijn

basispunt is. Dat dat zo is, kan ik wel onderstrepen. Zo heb

ik zijn inbreng ook begrepen. Maar de indiener gaat toch

echt zelf over wat hij met het woordgebruik doet.

dezelfde opvatting hebben en zelfs moties unaniem hebben

gesteund. Dus als dit woord nou zo veel teweegbrengt en

zo veel associaties oproept, kunnen we concreet aan de

heer Tuinman vragen om dat te vervangen door bijvoorbeeld "het tegengaan van antisemitisme in Gaza". Volgens

mij is dan iedereen het daarover eens, net zoals we voorstander zijn van het tegengaan van antisemitisme in

Nederland en op andere plekken. Ik doe dus eigenlijk dat

concrete verzoek aan de heer Tuinman. Hopelijk neemt dat

dan de verkeerde associaties bij een deel van de Kamer

weg.

De voorzitterVoorzitter

De vraag van de heer Dassen was of u uw oordeel wil heroverwegen, maar ik begrijp uit uw antwoord dat u dat niet

wil en dat dat oordeel Kamer blijft.

De voorzitterVoorzitter

Dan is het misschien handig als ik de heer Tuinman nu toch

het woord geef.

Minister Bruins SlotMinister

Ik ben hier zelf niet op aangeslagen. Dat is op dit moment,

met de 33 moties die ik heb gelezen, dan mijn gebrek. Ik

vind het dus ook wat om nu te zeggen dat ik het er niet mee

eens ben. Ik voel me er wel ongemakkelijk bij, moet ik heel

eerlijk zeggen.

BBBDe heer TuinmanBBB

Ik had even het gevoel dat het over mij ging. Ik had ook het

idee dat het niet uitmaakt wat ik zeg; het is altijd mis. Ik heb

dus even gewacht tot de heer Brekelmans interrumpeerde.

Ik kan me volledig inleven in het advies van de heer Brekelmans. Ik ga dat aanpassen. Er komt een gereviseerde versie,

waarvan de strekking nog steeds dezelfde blijft.

VoltDe heer DassenVolt

Heel kort dan. Het is uiteindelijk ook aan de Kamerleden

om soms, als er 33 moties zijn, scherp te zijn en de minister

een handje te helpen. Dat doen we bij dezen. Dan zou het

ook fijn zijn als de minister even over haar schaduw heen

stapt en zegt: ik heb het verkeerd geïnterpreteerd of verkeerd gelezen en zie het nu anders; ik ontraad de motie,

vraag aan de heer Tuinman om 'm anders te formuleren

en kom dan met een nieuwe appreciatie.

Minister Bruins SlotMinister

Volgens mij heb ik zonet in ieder geval goed verwoord —

de heer Tuinman knikte ook ja — dat zijn inbreng gaat over

non-discriminatie en het neutraliteitsbeginsel. Daarop heb

ik mijn advies gegeven. Dan vind ik het ook weer wat om

te zeggen dat ik 'm nu ga omdraaien, ondanks dat we het

op de inhoud eens zijn. Ik doe wel een beroep op de heer

Tuinman om toch even naar de formulering te kijken, omdat

het ook niet goed is als een motie zo veel discussie oproept.

De voorzitterVoorzitter

Omdat mensen die alleen luisteren dat niet zien, zeg ik even

dat de heer Tuinman knikt.

Minister Bruins SlotMinister

Misschien wil de heer Tuinman 'm dan aanhouden, omdat

hij dan nog een keer kan kijken naar de formulering. Dat is

niet ongebruikelijk. Dat zou eigenlijk mijn voorkeur hebben.

De voorzitterVoorzitter

Meneer Brekelmans, de heer Tuinman wijst naar u.

VVDDe heer BrekelmansVVD

In dit hele debat over dit thema vind ik het juist mooi dat

we als Kamer als het gaat om antisemitisme allemaal

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Ik wil de minister toch nog één keer een kans geven, want

ik kan me niet voorstellen, ook voor de ambtenaren die

meekijken … Kijk naar deze motie, waarin wordt verwezen

naar het rapport van UN Watch. Uw ambtenaren weten

heel goed wat voor organisatie UN Watch is. Ik heb net hun

website geopend. Het allereerste, grote artikel daarop is

UNRWA must be dissolved and replaced, #replaceUNRWA.

Deze organisatie heeft niks met de VN te maken, hè? Vervolgens wordt op basis van dat rapport in de overweging

gezegd dat UNRWA-medewerkers banden zouden hebben

met Hamas. "Goede scholing is een voorwaarde voor

vrede". Nou, ik ken veel voorwaardes om te komen tot een

tweestatenoplossing, maar deze is nieuw voor mij. En dan

ook nog eens het dictum. Ik kan me echt niet voorstellen

… Ik weet inmiddels wel ongeveer wat de opvattingen van

het kabinet zijn. Dit staat er even los van dat ik een

meningsverschil heb met het kabinet over de inzet in Gaza.

Minister, deze wilt u echt geen oordeel Kamer geven. Ik

geef het u maar mee. De hele motie rammelt aan alle kanten.

Minister Bruins SlotMinister

Zoals ik aangaf: wat het onderzoek moet doen, is exact dat

wegnemen. Het onderzoek moet het beeld geven dat

UNRWA non-discriminatoir en neutraal handelt. Daar is het

onderzoek voor bedoeld. Het is ervoor bedoeld dat daar

extra waarborgen voor worden ingevoerd als die er onvoldoende zijn. Maar het onderzoek richt zich daar juist op,

dus op het moment dat de Kamer oproept om zich daarop

te richten, dan doet het eigenlijk waar het onderzoek nu

onafhankelijk voor wordt uitgevoerd: nog een keer laten

zien dat UNRWA daar op die manier mee omgaat. In die

zin heb ik die motie dus echt anders gelezen dan mevrouw

Piri. Ik vind het fijn dat het dictum wordt aangepast en dat

de basis dus echt het non-discriminatoir en neutraal handelen van UNRWA is. Maar ik heb al het andere er niet in

gelezen, want juist het onderzoek moet ertoe leiden dat er

helderheid over bestaat. Dat vind ik positief, omdat er op

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-45

dit moment ook geen vervanging van UNRWA is. Het is de

enige organisatie die op dit moment in deze zware

omstandigheden deze hulp kan verlenen.

De motie-Dobbe c.s. op stuk nr. 65 over het in internationaal

verband onderzoeken om bevroren Russische tegoeden in

te zetten krijgt oordeel Kamer, want ondersteuning beleid.

De voorzitterVoorzitter

Tot slot de heer Paternotte op dit punt.

D66De heer PaternotteD66

Ik voel heel sterk mee met wat mevrouw Piri heeft aangedragen over deze motie, maar ik zou een beroep op de heer

Tuinman willen doen. Deze motie staat nu in principe over

twaalf uur, waar ook nog een nacht tussen zit, op de rol om

in stemming gebracht te worden. Gezien het feit dat die

nog zal worden aangepast en het doel is om dan een zo

breed mogelijk draagvlak te krijgen — zo interpreteerde ik

tenminste de geste van de heer Tuinman — zou ik willen

vragen: kan die dan worden aangehouden, zodat we hier

na het reces over kunnen stemmen? Dat geeft, denk ik, iets

meer de kans om te zorgen dat de motie op een goede

manier landt.

De voorzitterVoorzitter

Ja.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Als de heer Tuinman hiermee akkoord gaat, zou ik het verzoek eraan willen toevoegen om dan op de gewijzigde motie

een nieuw oordeel van het kabinet te krijgen.

De voorzitterVoorzitter

Ik zie de heer Tuinman nee schudden, maar hij komt nog

even naar de microfoon.

BBBDe heer TuinmanBBB

Wat mij betreft blijft het oordeel het oordeel van deze

minister. Daar houd ik me aan vast. Volgens mij heeft

iedereen het druk in zo'n laatste week voor het reces. Ik

denk dat Kamerleden dat prima aankunnen, ik in ieder geval

wel. Voor mij is het nu weekje nummer acht. Ik ga er zo

meteen mee aan de slag, ga een paar aanpassingen doen

en dan zal ik 'm volgens de lijn hier weer terugbrengen.

Nogmaals, de strekking blijft dezelfde.

De voorzitterVoorzitter

Dus de motie op stuk nr. 62 wordt niet aangehouden en

krijgt oordeel Kamer. We gaan door naar de motie op stuk

nr. 63.

Minister Bruins SlotMinister

Laten we wel zijn, ik sta natuurlijk niet achter dat rapport

in de eerste overweging.

Dan de motie op stuk nr. 63 over Nigeria, de doodstraf op

blasfemie. Deze motie geef ik oordeel Kamer.

De motie op stuk nr. 64 over aandringen en beter beschermen tegen gewapende bendes geef ik ook oordeel Kamer.

De motie op stuk nr. 66 wil ik ontraden, terwijl ik het tegelijkertijd een sympathieke motie vind, maar dat ontraden

heeft met het tweede dictum te maken. Ik heb met Saudi-

Arabië een heel goed gesprek over vrouwenrechten gehad,

over wat er beter gaat en wat er beter zou moeten gaan. Ik

ben het eens met het eerste dictum dat we overal waar

ernstige vrouwenschendingen zijn, in bilateraal verband

het gesprek moeten voeren, maar door eigen ervaring in

de afgelopen periode ben ik het niet eens met het tweede

dictum. Ik ontraad 'm of ik vraag mevrouw Dobbe om het

tweede dictum eruit te halen, want dan sluit de motie heel

goed aan op datgene wat we ook moeten doen om ervoor

te zorgen dat we vrouwenrechten beschermen en dat we

iedereen volwaardig laten meedoen in de samenleving.

SPMevrouw DobbeSP

Toch vind ik dit niet heel logisch, want het feit dat het beter

gaat in Saudi-Arabië en dat er stappen worden gezet,

betekent niet dat er daar geen schendingen van vrouwenrechten zijn. En daar moeten we ze op blijven aanspreken.

Minister Bruins SlotMinister

Dat doe ik ook en daarom vind ik het overbodig wat er staat.

Ik heb in het debat uitgelegd dat ik aan de ene kant de

positieve ontwikkeling heb benadrukt, maar natuurlijk ook

het gesprek heb gevoerd over wat er absoluut nog veel

beter moet gaan. En hier staat dat ik dat onvoldoende heb

gedaan en daar ben ik het niet mee eens.

SPMevrouw DobbeSP

We vragen de minister toch via deze motie om daar een

stapje bij te zetten.

Minister Bruins SlotMinister

Dan ontraad ik deze motie op basis van het tweede dictum.

Ik wil mevrouw Dobbe toch in overweging geven om misschien het tweede dictum te schrappen en dan krijgt de

motie oordeel Kamer.

De motie op stuk nr. 67 over een permanent staakt-hetvuren ontraad ik.

De motie op stuk nr. 68 gaat over het erkennen van de

Palestijnse Staat. Dat doen we nu nog niet, maar we zijn

wel voor een tweestatenoplossing. Ik ontraad de motie.

De motie op stuk nr. 69 gaat over het uit Gaza terughalen

van Europese staatsburgers in Europees verband. Jazeker.

Oordeel Kamer.

De motie op stuk nr. 70 gaat over het inzetten van nationale

sancties. De andere moties daarover heb ik oordeel Kamer

gegeven, maar deze ontraad ik omdat deze te ver vooruitloopt. De andere moties zitten er net tussenin en dat is de

eerste goede vervolgstap.

De voorzitterVoorzitter

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-46

Een ogenblik. De heer Brekelmans.

VVDDe heer BrekelmansVVD

Ik zit een beetje met de motie op stuk nr. 69. Die gaat over

het terughalen van Nederlandse staatsburgers die vastzitten

in Gaza. Er staat "gezamenlijk wordt opgetrokken in de

richting van Israël". Waarom Israël? Er zijn al staatsburgers

teruggehaald en volgens mij houdt Israël dat niet tegen.

Minister Bruins SlotMinister

Het is in ieder geval een belangrijke gesprekspartner. Het

is ook fijn dat we deze week weer zestien mensen via Egypte

naar Nederland kunnen krijgen. Ik heb daar geen verkeerde

intentie in gelezen. Ik heb er gewoon in gelezen dat we dat

in goed gesprek met Israël doen. Zo heb ik de motie gezien.

Maar goed, ik ben wat voorzichtig met het becommentariëren van dicta, gezien de vorige motie.

De voorzitterVoorzitter

We gaan naar de motie op stuk nr. 72. Die gaat over de F-

35.

Minister Bruins SlotMinister

We zijn natuurlijk wel in cassatie gegaan, dus de motie op

stuk nr. 72 wordt ontraden.

De motie op stuk nr. 73 heb ik al eerder in samenhang met

een andere motie besproken.

Ik wil vragen om de motie op stuk nr. 74 aan te houden. Wij

hebben het AIV-advies aangevraagd in 2022. Deels zijn er

verdere stappen gezet met de digitale euro, ook bij Financiën. Ik moet even wat beter uitzoeken hoe het er precies

mee staat. Ik wil dat gewoon zorgvuldig doen en er later

op terugkomen.

De voorzitterVoorzitter

Het blijft oordeel Kamer. Meneer Van Baarle, het wordt laat,

dus kort.

VoltDe heer DassenVolt

Dat is de motie op stuk nr. 74. Dat is prima, dan houd ik die

aan.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Heel kort, voorzitter. Op basis van wat ik weet, is het zo dat

de Israëlische regering gaat over wie er uiteindelijk op de

lijst komt om terug te keren. Ik weet dat er in het gezamenlijk optrekken van Europese landen wellicht winst kan liggen

om ervoor te zorgen dat het sneller en zorgvuldiger gaat.

Het is bedoeld om ervoor te zorgen dat het proces effectiever verloopt en dat mensen sneller naar Nederland en

andere Europese landen kunnen terugkomen. Dat is de

intentie.

Minister Bruins SlotMinister

Maar zij zijn niet de enigen die daarbij betrokken zijn. Het

is ook nodig dat andere partijen alles doen wat mogelijk is.

In die zin moeten we, zonder aanziens des persoons, naar

verschillende entiteiten kijken.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel.

Op verzoek van de heer Dassen stel ik voor zijn motie

(36410-V, nr. 74) aan te houden.

Daartoe wordt besloten.

Minister Bruins SlotMinister

Zal ik het in het verslag van de RAZ doen? Dan kunnen we

ervoor zorgen dat de heer Dassen een appreciatie of nadere

uitwerking krijgt en komt het ook relatief snel naar de

Kamer.

VoltDe heer DassenVolt

Dank, fijn.

De voorzitterVoorzitter

We gaan naar de motie op stuk nr. 72. O, de heer Van Baarle

heeft nog een vraag.

De voorzitterVoorzitter

Ik kom nog even terug op de motie op stuk nr. 73. Die is

nog niet van een oordeel voorzien. U heeft de motie op stuk

nr. 75 betrokken bij een andere motie, maar …

DENKDe heer Van BaarleDENK

Ik had nog een vraag over de sancties. De minister ontraadt

mijn motie en gaf de andere motie oordeel Kamer. In het

dictum van mijn motie staat de precieze formulering van

de executive order van president Biden. Het is dus het

staande beleid van de Verenigde Staten voor hoe zij dat

regime willen gaan inrichten. Zegt de minister nu dat zij op

dit punt niet zover zou willen gaan als de Verenigde Staten?

Minister Bruins SlotMinister

Nee, nee, dat was de motie op stuk nr. 73 over Rafah.

De voorzitterVoorzitter

Nee, de motie op stuk nr. 73 gaat over het noodvisum voor

journalisten. Het is een motie van de heer Dassen.

Minister Bruins SlotMinister

Bij de vorige motie zei ik dat ik nog wel wat juridische

vraagstukken moet beslechten, ook samen met J&V. Ons

rechtsstelsel is niet het rechtsstelsel van de Verenigde Staten. Dat is soms maar goed ook, denk ik. Ik ga dat op dit

moment niet zomaar een-op-een overnemen. Maar wat in

de andere motie staat, kan ik wel doen.

Minister Bruins SlotMinister

Ja, ik ... We zijn er dieper ingedoken, maar we lopen tegen

een aantal belemmeringen aan. Ik kan de motie ontraden

met de zin dat ik haar niet kan uitvoeren, of zij moet worden

aangehouden, zodat ik binnenkort snel met een brief hierover kom. Er zijn gewoon een aantal complicaties met

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-47

kortverblijfvisa, waar we niet zomaar overheen kunnen

stappen.

VoltDe heer DassenVolt

Ik houd de motie voor nu even aan. Dat heb ik 3,5 jaar

geleden ook gedaan. Toen was ook het argument: "We

lopen tegen een paar dingen aan; dat moet ik uitzoeken.

We komen met een brief. We gaan het regelen". Ik hoop

dus dat de minister spoedig met een reactie komt.

De voorzitterVoorzitter

Op verzoek van de heer Dassen stel ik voor zijn motie

(36410-V, nr. 73) aan te houden.

Daartoe wordt besloten.

Minister Bruins SlotMinister

Ja. Ik realiseer me ook dat het niet zo netjes is als je als

Kamerlid 3,5 jaar moet wachten.

VoltDe heer DassenVolt

Excuus, het is 2,5 jaar. Excuus!

Minister Bruins SlotMinister

Dan de motie op stuk nr. 75, inzake de vorming van een

coalition of the willing in Europees verband. Deze motie

krijgt oordeel Kamer. Het wordt lastig, maar ik wil mijn best

doen, ook in overleg met JenV. Mijn voorkeur gaat uit naar

EU-maatregelen. Dit is een belangrijke inspanningsverplichting om verder te komen.

Voorzitter. Dan heb ik een aantal vragen gekregen van de

leden. Allereerst stelde de heer De Roon vragen over de

collega's van Buitenlandse Zaken. Laat ik allereerst het

volgende zeggen. Ik heb op verzoek een overstap gemaakt

van minister van Binnenlandse Zaken naar minister van

Buitenlandse Zaken. Ook op dit ministerie ben ik onder de

indruk van de deskundigheid, de betrokkenheid, het harde

werken van mensen, en de onafhankelijkheid en professionaliteit waarmee mensen mij adviseren. Dat het conflict

tussen Israël en Hamas gevoelens opwekt en overtuigingen

meebrengt, zien we breed in de samenleving en dus ook

op mijn ministerie. Daar spreken we open over en daarover

voeren we de dialoog.

Daar zitten natuurlijk grenzen aan. Dat zijn de grenzen van

artikel 10 van de Ambtenarenwet. De grens wordt overschreden op het moment dat je vertrouwelijke stukken lekt en

daarmee iemand in gevaar brengt. Dat is het moment

waarop ik aangifte heb gedaan, of dat de organisatie aangifte heeft gedaan. Op dat moment start je ook een intern

onderzoek om te kijken hoe dat heeft kunnen gebeuren,

omdat je iemand anders in gevaar brengt. Ik vind het ook

uiterst ongepast en uiterst kwalijk dat je als ambtenaar een

anonieme brief stuurt naar de tegenpartij in een rechtszaak.

Ik vind dat niet kunnen.

Tegelijkertijd snap ik ook dat er ambtenaren zijn die in het

conflict tussen Israël en Hamas moeite kunnen hebben met

de manier waarop een regering daarmee omgaat. Daar voer

je het gesprek over. Dan neem ik daar samen met de heer

Van Leeuwen een beslissing over en daarover leg ik in deze

Kamer verantwoording af. Op die manier doen we dat. Dat

betekent dat als er maatregelen genomen moeten worden,

zoals een intern onderzoek of het doen van aangifte, wij

dat doen. Maar op het moment dat het gewoon onderdeel

is van de ruimte die ambtenaren hebben, die ik mij ook kan

indenken, is die ruimte voor dialoog er.

De voorzitterVoorzitter

Ik zie de heer Brekelmans nog heel druk bladeren. Hij heeft

nog een vraag over een motie?

VVDDe heer BrekelmansVVD

Ja. Over de allerlaatste motie, de motie op stuk nr. 75.

De voorzitterVoorzitter

De motie op stuk nr. 75.

VVDDe heer BrekelmansVVD

Ja. De minister sprak over de in de motie gevraagde coalition of the willing. Maar in de motie wordt ook gevraagd

om het onmiddellijk opleggen van een nationaal inreisverbod. De motie op stuk nr. 70 is volgens mij ontraden door

de minister, waarbij zij zei dat ze nog niet wilde overgaan

tot nationale maatregelen, maar eerst het Europese traject

wilde afwachten. Maar als de minister de motie op stuk nr.

75 oordeel Kamer geeft, zou dat toch betekenen dat het

kabinet nationale inreisverboden gaat opleggen. Ik weet

niet of dat …

Minister Bruins SlotMinister

Nee, dat is ...

VVDDe heer BrekelmansVVD

Dit zou dan toch betekenen ...

Minister Bruins SlotMinister

Even kijken. Als je de motie precies zo leest zoals het hier

staat, moet ik het eerste deel van het dictum van de motie

op stuk nr. 75 ontraden. Maar op het moment dat de motie

in lijn is met de andere motie die ik oordeel Kamer heb

gegeven … Volgens mij staan de namen van de heren

Dassen en Van Baarle ook onder die andere motie. Ik heb

eigenlijk gedacht dat in die motie ongeveer hetzelfde werd

bedoeld, maar de heer Brekelmans is scherp. Hij heeft gelijk

dat er letterlijk staat dat de sanctie direct moet worden

opgelegd. En dat is niet in lijn met die andere motie.

VoltDe heer DassenVolt

Ik herinner me een andere motie van net waarbij daar toch

op een andere manier naar gekeken werd. Dat zeg ik ook

gehorende het debat. Maar ik zal de motie aanpassen, want

dat is wel de intentie die ik heb. Natuurlijk gaat mijn voorkeur ernaar uit om het in Europees verband te doen, maar

op het moment dat het niet lukt, kunnen we het nationaal

doen en kunnen we in Europa een coalition of the willing

regelen die dat ook gaat doen.

Minister Bruins SlotMinister

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-48

Dat is dus in overeenstemming met het debat en die andere

motie. Dat had ik er dus ook in gelezen, ondanks het gegeven dat er iets anders in staat. Ik bedoel dat het een intentie

was.

De voorzitterVoorzitter

Ik geloof dat "die andere motie" de motie-Paternotte/Boswijk

op stuk nr. 56 is.

Daarmee kom ik toch weer op een punt terecht dat de heer

De Roon zeer nadrukkelijk in zijn debat heeft gemaakt, over

de sancties en het opleggen daarvan. Wat betreft Iran gaan

we dus wel weer een stap verder, ook in lijn met wat de

heer De Roon nadrukkelijk naar voren heeft gebracht. We

zetten ons actief in voor uitbreiding van het Iran-UNVregime. Ik hoop over een aantal weken de Kamer hierover

nader te informeren.

Minister Bruins SlotMinister

De motie op stuk nr. 75 krijgt oordeel Kamer.

De voorzitterVoorzitter

Als die wordt aangepast, toch?

De voorzitterVoorzitter

De heer De Roon heeft nog een vraag.

PVVDe heer De RoonPVV

Ik dacht: ik wacht even totdat de minister klaar is met haar

repliek. Maar ik kom toch tot de conclusie dat een aantal

van de vragen die ik in de tweede termijn heb gesteld, niet

zijn beantwoord. Ik ga ze even successievelijk afpellen.

Minister Bruins SlotMinister

Ze kreeg sowieso oordeel Kamer van mij, omdat ik dat erin

had gelezen. Maar de heer Brekelmans was scherp toen hij

zei dat het er net niet staat.

Minister Bruins SlotMinister

Sorry.

De voorzitterVoorzitter

Het blijft oordeel Kamer. We krijgen een aangepaste versie.

Dan is iedereen tevreden, hoop ik. Dat zien we morgen bij

de stemmingen. De minister gaat door met het beantwoorden van nog een aantal vragen.

Minister Bruins SlotMinister

Voorzitter. Allereerst over de vliegroutes. We spreken die

zorgen uit in interacties met Chinese gesprekspartners,

bilateraal en in EU-verband.

Dan de bevroren tegoeden en het maken van spoed daarmee. Er werd gevraagd: kunnen we het rendement van de

assets niet gebruiken en afromen? We zetten ons er maximaal voor in om alle mogelijkheden te benutten om de

geïmmobiliseerde tegoeden voor Oekraïne te gebruiken.

Een internationale aanpak is daarvoor noodzakelijk. De

aanpak die België nu hanteert met de windfall contribution

zal met de aangekondigde EU-maatregel voor de hele EU

gaan gelden, zoals ik al zei. Ik heb net de motie op stuk nr.

65 van mevrouw Dobbe oordeel Kamer gegeven, om te

kijken wat we verder gaan doen.

De heer Boswijk had nog over 346 ... Ik zit heel even te kijken

of ik nu geen dingen doe die ik al een keer … Nee, die vraag

hebben we al gehad.

Dan de heer Brekelmans over terrorisme of andere sancties

tegen de Houthi's en de IRGC. De Houthi's en de IRGC staan

al op de EU-sanctielijsten. Het kabinet onderzoekt de

mogelijkheden voor aanvullende maatregelen. We kijken

bijvoorbeeld naar de mogelijkheid om Houthi-kopstukken

aan de EU-terreurlijst toe te voegen. Wat betreft de juridische drempel van de IRGC kijken we nog steeds naar wat

er mogelijk is. Naar aanleiding van de andere motie van de

heer Brekelmans kijken we ook naar het verlagen van de

drempel voor terrorismesancties. We zetten ons actief in

voor uitbreiding van het Iran-UNV-regime en regionale

stabilisatie.

PVVDe heer De RoonPVV

Tenzij u nu zelf al gaat reageren. Dan wacht ik het even af.

Minister Bruins SlotMinister

Ik had gedacht dat ik al een heleboel had beantwoord in

mijn betoog, maar u heeft gelijk. U heeft ook gevraagd naar

institutioneel racisme. Die vraag heb ik niet beantwoord.

Heel eerlijk gezegd kon ik in de brief geen verbinding zien

met het beleid van de regering. Die link kon ik niet volgen.

Ik heb mij als minister in mijn vorige hoedanigheid actief

ingezet om nader onderzoek te doen naar discriminatie,

maar deze link kon ik echt niet volgen. Daar kan ik gewoon

heel helder over zijn.

De desbetreffende ambtenaren demonstreren niet onder

werktijd, maar tijdens lunchpauze. Daarmee houden ze zich

aan artikel 10 van de Ambtenarenwet.

Tot slot over de interne gedragscode. Dat is een verkeerde

verwijzing geweest, want het was een oud document op

internet. Er was inmiddels een nieuwe gedragscode die

geldig was. Dat is wat ik in ieder geval nog wilde toevoegen.

De voorzitterVoorzitter

Meneer De Roon heeft nog een andere vraag die niet

beantwoord is, geloof ik.

PVVDe heer De RoonPVV

Maar dan heb ik toch nog de vraag of u de beschuldiging

van institutioneel racisme en dat dat heeft geleid tot wat zij

hebben ervaren, gewoon definitief van u afwerpt. Dat mag

ik toch zo opvatten?

Minister Bruins SlotMinister

Daarvan heb ik gezegd dat ik echt niet de verbinding zie.

Dat hebben we ook op verschillende plekken gewoon

gezien. Dat zijn mijn woorden om daaraan te geven. Van

een heleboel zaken in die brief kan ik heel goed invoelen

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-49

dat mensen daar op een andere manier naar kijken, maar

ik zie het niet als een vorm van institutioneel racisme. Wel

zie ik dat dat er op plekken in de samenleving is en dat we

ons daar ook echt tegen mogen uitspreken. Maar op dit

punt kon ik de redenering gewoon niet volgen.

PVVDe heer De RoonPVV

Dan nog een laatste punt. Want ik had de minister ook nog

gevraagd of als dat rapport over het onderzoek naar het lek

er is, wij als Kamer zo snel mogelijk worden geïnformeerd

over de uitkomst. Ik vroeg daarbij ook nog of er al maatregelen zijn genomen om toekomstige lekken te voorkomen

of dat daar op het departement aan wordt gewerkt.

Minister Bruins SlotMinister

Ik heb dus aangifte gedaan als het gaat om het lek naar

buiten toe. Het is best een zware maateregel om dat te doen.

En we hebben het intern onderzoek. Zo'n intern onderzoek

is natuurlijk in hoge mate personeelsvertrouwelijk en ook

intern gericht, dus het is vrij ingewikkeld om daar de Kamer

over te informeren, want personeelsvertrouwelijke informatie kun je niet zomaar naar de Kamer sturen. Dus als ik iets

kan doen, kan ik dat alleen maar zeer op hoofdlijnen doen,

op het moment dat het afgerond is. Dat is het enige wat ik

in die marge kan doen.

PVVDe heer De RoonPVV

Dat vind ik een prima toezegging, zo'n toelichting op

hoofdlijnen van wat de uitkomsten van het onderzoek zijn.

Ik hoef natuurlijk geen namen en toenamen te lezen in zo'n

stuk. Als het op hoofdlijnen maar wel helder en volledig

wordt toegelicht, dan is dat super.

Minister Bruins SlotMinister

Dank u wel, meneer de Roon. Tegelijkertijd wil ik nog een

keer zeggen dat ik echt ambtenaren heb die in volle overtuiging en onafhankelijk professioneel ook op het Midden-

Oosten adviseren en daar echt dag en nacht mee bezig zijn.

Daar ben ik gewoon van onder de indruk. Er is voor hen

sinds 7 oktober geen moment meer geweest dat ze ook

maar in enige mate een stap terug mochten doen. Ik ben

gewoon onder de indruk van de bevlogenheid en de toewijding waarmee ze dat ook naar mij toe doen. Dat wil ik graag

nog een keer zeggen.

Voorzitter. Ik wil nog even terugkomen bij de heer Boswijk

op de Global Gateway. Ik geef graag een stand van zaken.

Ik denk dat de beste plek daarvoor in de jaarlijkse EU-OSrapportage is. Want dan hoort het ook thuis bij alle andere

landen en kan het ook in samenhang gezien worden. Die

brief komt normaal gesproken in mei. Dan staat het ook

niet apart in zo'n verslag van de RAZ, maar staat het

gewoon in het bredere beleid, waardoor je ook beter ziet

wat de EU doet en wat wij doen. Dan kan het debat daarna

beter gevoerd worden.

Voorzitter. Ik loop even langs de vragen die nog waren

gesteld om te kijken of ik iets gemist heb. Nee, volgens mij

zijn we aardig …

De voorzitterVoorzitter

De heer Boswijk heeft nog iets gemist, geloof ik, want die

komt nu naar voren. Hij gaat de minister even helpen door

nog een vraag te herhalen.

CDADe heer BoswijkCDA

Ik had inderdaad nog de vraag gesteld of de minister bereid

is om te kijken naar scenario's voor als Oekraïne bijvoorbeeld de oorlog niet zou winnen. Zou zij daarover een

advies willen aanvragen bij AIV? Of misschien kan het op

een andere manier. Maar in ieder geval zodat het voor ons

duidelijker wordt wat er op het spel staat.

Minister Bruins SlotMinister

De AIV is niet de meest geëigende partij om dit te doen.

We hebben natuurlijk HCCS en Clingendael, die ook vaak

op dit gebied werk verrichten. Daar zit expertise op. Mag

ik erover nadenken, ook in relatie tot het beantwoorden van

de schriftelijke vragen, of een misschien een keer een vertrouwelijke technische briefing geven of iets anders? Ik

moet er even op puzzelen.

CDADe heer BoswijkCDA

Prima, maar op welke termijn zou dat dan kunnen? Die

schriftelijke vragen staan er al een tijdje en het is wel een

vrij actueel onderwerp. Wij willen in ieder geval onze achterbannen meenemen in wat er allemaal op het spel staat.

Minister Bruins SlotMinister

Ik denk ook niet dat het in die zin geschikt is voor een

technische briefing. Ik zal de vraag zo goed mogelijk

beantwoorden. Als de heer Boswijk dan zegt dat het niet

voldoende is, ga ik ervan uit dat hij daarop terugkomt.

De voorzitterVoorzitter

Ik geloof dat er binnenkort ook weer een groot Oekraïnedebat is.

Minister Bruins SlotMinister

Voor dat debat moeten ze gewoon hier zijn.

CDADe heer BoswijkCDA

Precies.

Minister Bruins SlotMinister

Dat ga ik doen. Maar het is gewoon niet geschikt voor een

technische briefing. Soms is dat het wel, maar dit keer niet.

Voorzitter. Dan de Media Freedom Coalition. Die laat een

haalbaarheidsstudie uitvoeren in het kader van een investigative taskforce om misdrijven tegen journalisten te kunnen

bestrijden. Het Asser Instituut en de Vrije Universiteit zijn

daarmee bezig. Het eerste rapport wordt in mei verwacht.

Voorzitter. Dan nog de vraag over Noordoost-Syrië. Ik deel

de zorgen over de complexe situatie. De Turkse militaire

activiteiten zijn hierbij trouwens een van de factoren. We

bespreken deze zorgen regelmatig op verschillende internationale fora, waaronder de Europese Unie en de anti-ISIScoalitie.

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-50

Voorzitter. Daarmee ben ik aan het einde gekomen van de

vragen, precies op het moment waarop we van 14 februari

naar 15 februari gaan.

De algemene beraadslaging wordt gesloten.

De voorzitterVoorzitter

En dat is ook de datum van de dag waarop we gaan stemmen. Dat is dus vandaag, inmiddels. We gaan dat wel wat

later vandaag doen, in de middag. We gaan dus stemmen

over alle begrotingen, maar in dit geval natuurlijk ook nog

over alle ingediende moties.

Ik dank de minister hartelijk en natuurlijk ook haar ondersteuning, want die heeft flink moeten doorhalen. Dat geldt

ook voor de leden, hun ondersteuning en natuurlijk de

ondersteuning van de Kamer. Ik wens u een goede nachtrust

toe.

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

14 februari 2024

TK 42

42-8-51