Terug
Plenair · wetgeving Gecorrigeerd beschikbaar

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

Begroting Buitenlandse Zaken (36410-V) 1e TK

13 februari 2024 6u 15m

AI-samenvatting

Samenvatting

In het debat over Palestina en Israël werden uiteenlopende standpunten ingenomen. De PVV (De Roon) steunde Israëls recht op zelfverdediging tegen Hamas en betoogde dat de Nederlandse regering ambassade naar Jeruzalem moet verhuizen. De PVV was kritisch op UNRWA en de ICJ-uitspraak over F-35-leveringen, stellende dat internationale rechters geen soevereiniteit van staten mogen beperken. DENK (Van Baarle) stelde daarentegen dat de Nederlandse regering zich aan internationaal recht moet houden, de ICJ-uitspraak moet naleven, en de illegale Israëlische bezetting van Palestijns grondgebied erkenen. De VVD (Brekelmans) ondersteunde Israëls zelfverdedigingsrecht, maar pleitte voor maximale druk op Israël om burgerslachtoffers in Gaza te beperken en voor effectieve Europese sancties. GroenLinks-PvdA (Piri) diende een motie in voor Europese drukmiddelen tegen een Israelisch offensief op Rafah.

De PVV stelde voor dat Nederland subsidies aan organisaties als Oxfam Novib en PAX die tegen de exportvergunning procederen, zou moeten stopzetten, en wilde acties tegen protesterende ambtenaren bij Buitenlandse Zaken. De minister werd gevraagd of zij voorbereidingen voor ambassadeverhuizing wil inzetten en om onderzoek naar interne lekken. De VVD vroeg aandacht voor effectieve internationale coördinatie van buitenlandbeleid en de bescherming van Israëls veiligheid via het F-35-programma.

AI-gegenereerd op basis van trefwoord-relevante fragmenten. Controleer bij twijfel het volledige verslag hieronder.

Behandeld

Besproken in dit debat

4 stukken

Document

Verslag

16 sprekers · 291 bijdragen

Relevant

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

VoorzitterVoorzitter

Van der Lee

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

Aan de orde is de behandeling van:

- het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat

van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het

jaar 2024 (36410-V).

De voorzitterVoorzitter

Aan de orde is de behandeling van de begroting van Buitenlandse Zaken. Ik heet de minister van Buitenlandse Zaken

van harte welkom en dat geldt natuurlijk ook voor de leden

die het woord gaan voeren namens hun fractie. We doen

vanavond ... Vanavond? We doen vanmiddag en vanavond

alleen de eerste termijn van de zijde van de Kamer. Morgen

aan het eind van de middag, na het debat over de informatie, krijgen we de beantwoording en de tweede termijn. Ik

stel voor dat er per fractie zes individuele vragen onderling

gesteld kunnen worden. Dat zal morgen ook het aantal

vragen zijn dat per fractie aan de minister kan worden

gesteld. Dan kunt u zich daar alvast op instellen.

De algemene beraadslaging wordt geopend.

De voorzitterVoorzitter

We beginnen in de normale begrotingsvolgorde en dat

betekent dat de Partij voor de Vrijheid als eerste aan de

beurt is. De fractie van de PVV heeft twee sprekers en als

eerste zal de heer De Roon spreken. Ik geef hem het woord.

PVVDe heer De RoonPVV

Voorzitter, dank. Het is spijtig dat wij nu pas met de minister

kunnen debatteren over de begroting Buitenlandse Zaken

van dit jaar, de hoofdlijnen van het Nederlandse buitenlandbeleid en de inzet van de regering daarbij. Maar tot de

belangrijkste onderwerpen behoren in ieder geval de

spanningen in het Midden-Oosten en de situatie aan de

oostgrens van Europa. Maar voordat ik daaraan toekom,

wil ik het eerst hebben over de verstandhouding met het

land dat vooralsnog de doorslaggevende garantie is voor

onze veiligheid in geopolitiek opzicht. Ik bedoel dan

natuurlijk de Verenigde Staten.

Het is duidelijk dat er in de VS een verschil van mening is

over of en hoe dat land zich dient in te zetten voor de veiligheid in de wereld, en zeker ook in Europa. In Europa en ook

in Nederland wordt bepleit dat we onszelf in staat moeten

stellen om onze veiligheid zélf beter te garanderen en daar

kan ik mij achter scharen. Hoewel daar nu ook aan wordt

gewerkt, is er wat dat betreft nog best veel te doen. En dat

er aan wordt gewerkt, is vooral te danken aan de vorige

bewoner van het Witte Huis, president Trump. Hij heeft op

de van hem bekende glasheldere wijze duidelijk laten blijken

dat hij geen zin heeft om Europese landen te beschermen,

die binnen de NAVO rekenen op onvoorwaardelijke Amerikaanse steun als het puntje bij het paaltje komt. Europese

landen die met die verwachting een potje maakten van de

instandhouding van de defensie en de eigen verdedigingscapaciteit, zijn dus freeriders die het geld liever uitgeven

aan andere zaken dan defensie in de verwachting dat de

Amerikanen de kolen wel uit het vuur zullen komen halen

als dat nodig blijkt te zijn. Maar die freeriders hadden buiten

Donald Trump gerekend.

Inmiddels maken vrijwel alle Europese NAVO-landen meer

werk van het opkalefateren van hun verwaarloosde defensiecapaciteit en ook van het uitbreiden en het moderniseren

ervan, al is er nog veel te doen. Maar we kunnen in ieder

geval president Trump voor dit effect van zijn woorden

erkentelijk zijn, waarmee niet gezegd is dat ik misken dat

er ook nog een andere wereldleider is die aan die toenemende betalingsbereidheid voor defensie in het Europese

deel van de NAVO heeft bijgedragen. En ik bedoel dan

president Poetin, die met het almaar dreigendere en

agressievere gedrag van Rusland ook heeft bijgedragen

aan die omslag in het Europese deel van de NAVO. Maar

hem bedank ik daar natuurlijk niet voor!

Ik ben nog niet uitgepraat over de rol ... Ik zie al dat mensen

...

De voorzitterVoorzitter

En toch krijgt u twee interrupties, allereerst van de heer

Boswijk.

CDADe heer BoswijkCDA

We hebben natuurlijk allemaal de uitspraken van voormalig

en misschien wel aankomend president Trump gehoord.

We hebben natuurlijk ook veel woede gezien en dat is

terecht, want het ondermijnt het NAVO-bondgenootschap.

Maar tegelijkertijd heeft hij natuurlijk wel gewoon een punt,

omdat de Europese landen de afspraken niet nakomen. In

veel debatten horen we, van links tot rechts, heel vaak hoe

belangrijk het is om aan de 2%-norm te voldoen. En zelfs

nu doen we dat niet. De heer De Roon weet dat er een initiatiefwetsvoorstel ligt om de NAVO-norm van 2% wettelijk

vast te leggen, zodat we de samenleving in staat stellen om

uiteindelijk haar eigen regering desnoods voor de rechter

te dagen om ons te wijzen op het belang van die 2%. Ik hoor

dit pleidooi van de PVV, maar is de PVV ook bereid om zich

bij dit initiatiefwetsvoorstel aan te sluiten?

PVVDe heer De RoonPVV

Dat kan ik hier natuurlijk niet in m'n eentje beslissen. Maar

ik constateer wel dat Nederland al heel dicht bij dat criterium van 2% is aanbeland. Uiteraard moet er meer gebeuren. Daar zijn we het denk ik ook over eens. Ik heb er een

beetje een hekel aan dat de internationale gemeenschap

ons 2% als percentage oplegt. Daar hou ik niet van. Als het

bij ons 1,95% is, dan zou dat ook best een goed resultaat

kunnen zijn. Ik ga mij nu nog niet uitlaten over hoe mijn

fractie zal denken over het wetsontwerp waar u op doelt.

CDADe heer BoswijkCDA

Ik snap natuurlijk dat 2% ook maar een bepaalde norm is,

al is die wel ergens op gebaseerd. Maar feit is wel dat wij

nog steeds niet aan die 2% voldoen, dat we op termijn weer

verder terugzakken en dat de feitelijke uitgaven zelfs veel

lager liggen dan de 1,95% die de heer De Roon aanhaalt.

Sterker nog, als wij een gelijkwaardige partner van de VS

willen worden, dan moeten we eerder aan 3% tot 4% denken. Daarom stelt het initiatiefwetsvoorstel ook niet: 2% en

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-1

je bent klaar. Nee, het biedt nadrukkelijk een bodem en

roept er zelfs toe op om meer te gaan investeren. Is de heer

De Roon bereid om binnen zijn fractie te gaan kijken, ook

gezien de actuele ontwikkelingen, of dat initiatiefwetsvoorstel als nadrukkelijke bodem — dus niet als plafond, maar

als bodem — wellicht verstandig zou zijn?

PVVDe heer De RoonPVV

Hoewel het sympathiek klinkt — dat moet ik onmiddellijk

toegeven — ga ik dat toch niet doen. Het gepraat over geld

is namelijk iets wat straks aan de formatietafel moet

gebeuren. Ik wil de mensen die daar straks het woord gaan

voeren, niet voor de voeten lopen. Maar dat is dan ook de

enige reden waarom ik nu niet ja zeg op wat u in gedachten

heeft.

De voorzitterVoorzitter

U bedoelt: op wat de heer Boswijk in gedachten heeft.

D66De heer PaternotteD66

De heer De Roon begon over Rusland. Terecht, want dat is

inderdaad op dit moment de grootste dreiging voor Europa.

Maar zijn fractiegenoot de heer Pool was vorige week bij

de Defensiebegroting en zei — ik vond het echt een bizarre

uitspraak — dat Nederland provocerend is naar de Russische Federatie. Ik hoop heel erg dat hij het totaal niet eens

is met die uitspraak, maar ik wil hem toch vragen wat provocerender is: een land binnenvallen, mensen ontvoeren,

waaronder honderden, duizenden kinderen en die meeslepen naar Rusland, of het land dat wordt aangevallen

financieel steunen en er wapens aan geven.

PVVDe heer De RoonPVV

Fijn dat de heer Paternotte dit nog even aan de orde stelt.

De uitspraak die in eerste termijn van de Defensiebegroting

is gedaan, is wat kort door de bocht. Gelukkig heeft de

woordvoerder, toen de minister hem daarop aansprak, ook

een correctie op die uitspraak toegepast. Hij heeft gezegd:

"Het gaat er niet zozeer om dat Nederland provoceert, maar

Nederland pleegt handelingen die door Rusland als provocatie worden opgevat." Hij wees op de risico's daarvan,

maar hij heeft dus zeker niet gezegd wat hier en daar in de

media is verschenen. Dat heeft hij ook niet bedoeld. Ik hoop

dat met deze toelichting en met de herinnering aan wat

Joeri Pool later heeft gezegd in datzelfde debat, namelijk

de correctie die ik zonet weergaf, voor u voldoende duidelijk

is dat wij die gedragingen van Nederland — het leveren

van wapens en dergelijke — dus niet als provocatie zien.

Absoluut niet. Dat is precies ons standpunt en onze zienswijze hierin.

D66De heer PaternotteD66

Dat is mooi, maar wat Pool zei, was: "voortdurende provocaties van Nederland naar de Russische Federatie". Ik kan

er dus niet heel veel anders van maken dan dat de heer De

Roon hem hier nu finaal terugfluit — waar ik heel blij mee

ben — en iets tegenovergestelds zegt, namelijk dat de

Nederlandse steun aan Oekraïne niet provocerend is. Maar

het is wel het tegenovergestelde van wat de heer Pool

vorige week zei.

PVVDe heer De RoonPVV

Nee, dat zou je kunnen afleiden als je ...

De voorzitterVoorzitter

Nee, ogenblik, meneer De Roon. De heer Paternotte is nog

niet klaar.

PVVDe heer De RoonPVV

Pardon.

D66De heer PaternotteD66

Omdat het gaat om de inzet, zou ik hem toch de vraag willen

stellen hoe de PVV nu tegenover Oekraïne staat. We zien

vaak dat ze in Russische staatsmedia zeggen "in Nederland

is het aan het schuiven", vanwege dingen die PVV'ers hebben gezegd, of Mona Keijzer onlangs. Dus pas daar heel

erg mee op. Omdat de PVV steeds zegt: "Wij steunen Oekraïne diplomatiek", zou ik hem de volgende vraag willen

stellen. Als je in een land zit waar Iraanse drones overvliegen, waar kruisraketten inslaan en waar je op vier fronten

de Russen moet tegenhouden, wat hebben die Oekraïners

dan precies aan "diplomatieke steun"?

PVVDe heer De RoonPVV

Eerst wil ik even reageren op wat de heer Paternotte zojuist

zei over de woordvoerder in het plenaire debat over

Defensie. Ik herhaal dat die woordvoerder, toen hij door de

minister van Defensie werd aangesproken op het punt waar

u ook over begon, heeft gezegd: "Nee, het gaat erom dat

we gedragingen hebben die Rusland interpreteert als

escalatie." Het genoemde is dus niet zijn bedoeling geweest.

Hij heeft zich in eerste instantie misschien wat ongelukkig

uitgedrukt, maar hij heeft het zelf al gecorrigeerd: "Ik bedoel

niet een provocatie. Ik bedoel gedragingen van Nederland

die door de Russen als een escalatie en dus als een provocatie kunnen worden opgevat."

Dat gezegd hebbende, kom ik nu bij uw vraag: wat heeft

Oekraïne aan de steun van Nederland voor wapenleveranties door andere landen? De steun is in ieder geval dat we

daar niet tegen zijn, maar dat we die toejuichen in de

internationale gemeenschap. Dat is van waarde, ook al lever

je zelf geen wapens. We zullen er niet aan in de weg staan

als andere landen dat doen; we juichen dat toe. De uiteindelijke uitkomst moet namelijk gewoon zijn — dat heeft de

PVV allang gezegd, maar ik herhaal het hier nog maar een

keer — dat Rusland in de pan wordt gehakt en dat de

grenzen van Oekraïne volledig hersteld worden.

D66De heer PaternotteD66

"Rusland moet in de pan worden gehakt en de grenzen van

Oekraïne moeten worden hersteld." Als ik het even beluister

en de vraag stel wat diplomatieke steun nou betekent, dan

hoor ik: "Dat betekent dat wij het toejuichen dat andere

landen iets doen en dat we dat niet tegenhouden." Oftewel,

de steun van de PVV bestaat eruit dat wij niet Nederlanders

bij de Poolse grens neerzetten om materieel van andere

landen tegen te houden als dat Oekraïne in gaat, maar dat

we daarnaast staan om te juichen. Nog heel even het volgende. Oekraïners vragen ons om afweergeschut, vragen

ons om munitie, vragen ons om de middelen die ze nodig

hebben om de Russen tegen te houden. Klopt het dat de

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-2

PVV wil dat wij vanuit Nederland helemaal niets leveren?

Kan de heer De Roon uitleggen wat ze daar dan precies aan

hebben?

PVVDe heer De RoonPVV

We steunen in ieder geval de mogelijkheden van het trainen

van Oekraïense militairen op specifieke onderwerpen. Verder is het natuurlijk niet zo dat de PVV die wapens nu niet

aan Oekraïne wil leveren omdat wij Oekraïne die wapens

niet gunnen, maar dat is zo omdat we vinden dat Nederland

die wapens zelf nodig heeft voor het opkalefateren van de

Nederlandse krijgsmacht. Die is natuurlijk jarenlang verwaarloosd, zoals we allemaal weten. Die moet gewoon eerst op

orde worden gebracht. Wij steunen Oekraïne en we hopen

dat dat allemaal positief afloopt op de manieren zoals ik

die net heb samengevat, maar we zijn natuurlijk wel een

partij die voor Nederland staat. Wij vinden dus dat onze

krijgsmacht eerst op orde moet worden gebracht.

VVDDe heer BrekelmansVVD

De heer De Roon prees de woorden van Trump, omdat hij

Europese landen ertoe heeft aangespoord om aan de 2%-

norm te voldoen. Op zich mag dat, maar Trump heeft in

het afgelopen weekend natuurlijk nog iets gezegd, namelijk

dat hij landen die niet aan de 2%-norm voldoen, niet zou

bijspringen in het geval van een aanval. Sterker nog, hij

heeft gezegd dat hij Rusland zou aansporen om te doen

wat het dan ook maar zou willen doen. Dat legt de bijl aan

de wortel van de NAVO en dat spoort onze grootste militaire

vijand, namelijk Rusland, aan tot agressie. Mijn vraag aan

de heer De Roon is of hij heel duidelijk afstand neemt van

deze woorden en of hij deze woorden van Trump veroordeelt.

PVVDe heer De RoonPVV

De regeling in de NAVO is natuurlijk niet dat je een ander

land van het bondgenootschap alleen maar bijspringt als

je vindt dat dat land voldoende betaalt. Die regel is er

helemaal niet. Die staat nergens en die is nergens vastgelegd. Die komt uit het brein van meneer Trump. Zoals u

zegt, is hij nu inderdaad nog een stap verder gegaan. Dat

is een verschrikkelijke uitlating. Nogmaals, de NAVO is geen

menukaart, zoals Borrell gisteren ook zei. Als een lid wordt

aangevallen, moeten we dat allemaal naar eigen kunnen

bijstaan. Dat is hartstikke belangrijk. Daar blijf ik ook bij. Ik

zeg dus helemaal niet dat Trump daar uiteindelijk een goede

uitspraak heeft gedaan, maar ik zeg wel dat ik het effect van

die uitspraak positief vind, namelijk dat er nu veel meer

aanleiding is voor de landen in Europa om meer uit te geven

aan defensie.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

We zien hier dagelijks een wonderlijke metamorfose van

de PVV. Wat betreft de uitspraken van de collega van de

heer De Roon denk ik dat het toch goed is om het volgende

duidelijk te krijgen: vindt de PVV dat de Nederlandse regering Rusland provoceert?

PVVDe heer De RoonPVV

Nee. Dat heb ik net al gezegd, maar ik zeg het nog een keer.

Die gedragingen van de Nederlandse regering, wapens

leveren en dergelijke zaken, zijn geen provocaties. Je helpt

gewoon een land dat z'n eigen grenzen wil verdedigen

tegen een agressor. Dan kun je niet zeggen dat die hulpverlening een provocatie is van een ander land. Zoals mijn

collega op Defensie later in dat debat heeft gezegd, gaat

het erom dat de Nederlandse regering gedragingen verricht

die door Rusland als een provocatie worden opgevat. Daar

moet je misschien toch voorzichtig mee zijn, heeft hij

betoogd.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Duidelijk en fijn, deze correctie. Nu hoor ik de heer De Roon

zeggen dat Rusland de agressor is en dat Oekraïne natuurlijk

het recht heeft om zijn eigen grenzen te verdedigen. Op

welke manier vindt de heer De Roon dat de Nederlandse

regering daaraan zou moeten bijdragen?

PVVDe heer De RoonPVV

Dat heb ik al gezegd: naar beste kunnen. Dat is in ieder

geval niet door nu wapens te sturen die we zelf nodig hebben. Maar we ondersteunen Oekraïne natuurlijk op allerlei

andere wijzen. Het aanbod dat al is gedaan, maar dat wat

ons betreft ook kan worden herhaald, als Defensie tenminste

zegt het te kunnen uitvoeren, is het trainen van Oekraïense

militairen, om hen op allerlei manieren en met allerlei

soorten wapentuig nog vaardiger te maken.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Dan is de conclusie dus als volgt: Oekraïne mag zich prima

verdedigen, maar in ieder geval zonder onze wapens. Nu

hoor ik de heer De Roon zeggen dat het belangrijk is dat

we de wapens hier houden, voor mogelijke dreiging. Vanuit

wie komt die dreiging volgens de PVV dan?

PVVDe heer De RoonPVV

Die komt duidelijk vanuit het Oosten, dus vanuit Rusland.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

En dan? Als je dit allemaal bij elkaar optelt en ziet dat Rusland nu agressie pleegt in Oekraïne, is het dan niet juist in

het Nederlands veiligheidsbelang dat de Oekraïners die

daar strijden, ervoor zorgen dat Rusland niet wint? Hoe doe

je dat zonder wapens?

PVVDe heer De RoonPVV

Die wapens kunnen worden geleverd door de VS. President

Trump heeft nog steeds ruim 4 miljard dollar tot zijn

beschikking om wapens te leveren aan bondgenoten die in

moeilijkheden zitten. Daarover wordt nu in de VS op allerlei

manieren moeilijk gedaan. Maar er zijn daar trouwens ook

mensen die zeggen: Trump kan dat gewoon doen; om dat

geld ter beschikking te stellen heeft hij de medewerking

van het Congres en de senaat helemaal niet nodig. Wat

daarvan zij, er is genoeg geld en er zijn genoeg wapens die

geleverd kunnen worden. Wij vinden dat wij onze eigen

Defensieorganisatie zo snel mogelijk op orde moeten

brengen. Dat is ons belang als Nederland. Want we weten

niet of Oekraïne gaat winnen, maar als Oekraïne verliest,

dan is het gevolg dat Rusland gaat denken dat ze nog wel

wat meer kunnen doen. Dat moeten we natuurlijk niet willen. Daarom moet onze eigen defensie op orde zijn.

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-3

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Voorzitter, ik zie u met uw vingers wijzen. Ik hoopte dat hele

korte interrupties niet allemaal als aparte interrupties zouden gelden.

Mag ik het als volgt concluderen? De PVV ziet wél dat Rusland een gevaar is voor onze veiligheid en ziet ook dat de

Russische agressie zich op dit moment richt op Oekraïne.

PVVDe heer De RoonPVV

Er is genoeg aanleiding om onze defensie mede om die

reden volledig op orde te brengen.

De voorzitterVoorzitter

Meneer De Roon, mevrouw Piri had het woord.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Maar nu is het zo dat Oekraïne die oorlog niet kan winnen

zonder wapens. We weten namelijk wat de conclusie is van

het gedrag van de PVV.

PVVDe heer De RoonPVV

Maar ze kunnen dat wel zonder Nederlandse wapens. Ik

heb net al uitgelegd dat er nog genoeg wapens beschikbaar

zijn en dat er in de wereld ook genoeg geld voor is. De

Nederlandse wapens willen we nu echt voor Nederland

bewaren.

NSCDe heer VeldkampNSC

Dank aan de heer De Roon. Ik ben benieuwd naar het vervolg van zijn verhaal. Even voor mijn duidelijkheid stel ik

de volgende vraag. Ik proef bij de heer De Roon een sympathie voor de politicus Trump en diens koers. Laten we

even teruggaan naar die 2%. Het is al jaren bekend dat de

heer Trump graag hogere defensiebestedingen van de

Europese NAVO-lidstaten wil. Zijn de heer De Roon en de

PVV daarmee dus ook voor ten minste 2% defensiebestedingen, dus als bodem, niet als plafond? Begrijp ik dat

goed?

PVVDe heer De RoonPVV

De wens dat Europese landen meer geld gaan besteden

aan defensie is niet voor het eerst bedacht door meneer

Trump. De presidenten voor hem, en zeker ook Obama,

hebben daar sterk op aangedrongen, maar er gebeurde

gewoon niks. Er gebeurde wél wat toen Trump deze uitingen

deed. Ik heb net ook al gezegd dat ik op zich geen sympathie

heb voor die uitingen. Maar ik heb wel waardering voor het

effect dat er het gevolg van was, namelijk dat men in Europa

dus meer gaat uitgeven.

gaan. Maar uiteraard moeten wij onze defensie op orde

brengen. Dat is eigenlijk het hele idee van die 2%-norm.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Ik was vorige week ook bij het Defensiedebat. De woorden

van onze collega zorgden voor wat consternatie. U heeft

aangegeven dat hij dat verkeerd verwoord heeft of dat het

verkeerd begrepen is. Ik heb zelf het stenogram erbij gepakt.

Er is gezegd: "Als er in reactie op de voortdurende provocaties van de Nederlandse regering richting de Russische

Federatie onverwachts een aanval komt, dan zitten wij

gigantisch in de problemen." De heer De Roon heeft dit

genuanceerd en zei dat het niet ging om provocaties, maar

wel om andere handelingen vanuit de Nederlandse regering. Maar ik heb u in dit debat nog niet horen toelichten

welke handelingen richting de Russische Federatie in de

afgelopen twee jaar volgens de PVV dan wel provocerend

of ongepast zijn geweest. Zou u dat kunnen toelichten?

PVVDe heer De RoonPVV

U heeft blijkbaar gemist wat zowel in dat debat is gezegd,

als wat ik daarover net allemaal heb gezegd. De PVVwoordvoerder heeft in dat debat aangegeven — dat was

naar aanleiding van de reactie van mevrouw Ollongren, de

minister van Defensie, op hetgeen u nu aanhaalt — dat het

natuurlijk gaat om gedragingen van de Nederlandse overheid die door de wederpartij als een provocatie kunnen

worden opgevat. Dat zijn bijvoorbeeld de wapenleveranties.

Dat zijn gedragingen waarvan de Russen kunnen zeggen:

dat is een provocatie. Is dat dan zo? Nee, ik vind natuurlijk

van niet, de PVV vindt van niet, maar die Russen zeggen

dat gewoon. Misschien vinden ze het zelf ook niet, maar ze

zeggen het wel, om agressieve uitingen te kunnen onderbouwen.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Ik ben blij om te horen dat de PVV zegt dat het een beeld

kan zijn van Rusland, dat de PVV niet deelt, dus dat Nederland deze gedragingen niet doet, maar dat het de schijn

zou wekken dat het provocerende handelingen verricht.

Aanstaande donderdag stemmen wij over heel veel amendementen en de begroting. Er is ook een suppletoire

begroting, waarin geld is gereserveerd voor Oekraïne.

Kunnen we ervan uitgaan dat de PVV daar, met de lezing

die u geeft, voor gaat stemmen?

PVVDe heer De RoonPVV

Ik moet die amendementen eerst zien. Ik kan daar nu geen

uitspraak over doen, want ik heb ze nog niet bekeken. Ik ga

dat morgen doen. Dan kan ik er misschien daarna iets meer

over zeggen, maar nu niet.

Dat gezegd zijnde komen we terug op uw vervolgvraag. Die

heb ik in het debat met de heer Boswijk eigenlijk al behandeld. De norm van 2% is ons opgelegd. De PVV voelt niet

veel voor die vaste bedragen of vaste percentages. Wij

willen veel liever in vrijheid beslissen wat aan onze defensie

wordt uitgegeven. Dat kan beneden de 2% zijn, bijvoorbeeld

1,9% of 1,95%, maar het kan er ook best boven zitten. Dat

hangt allemaal af van de omstandigheden. Ik wil niet dat

ons in dit opzicht verregaande verplichtingen worden

opgelegd. Nederland moet over zijn eigen budget blijven

VoltDe heer DassenVolt

Ik zit toch met enige verbijstering te luisteren naar de antwoorden van de heer De Roon. Hij begon zijn betoog met

freeridergedrag en zei dat dat onacceptabel is. Vervolgens

vroegen de collega's Piri en Paternotte of de PVV bereid is

om ervoor te zorgen dat we wapens leveren aan Oekraïne,

juist omdat zij ook onze strijd voeren en omdat we dat

gezamenlijk moeten doen, met alle Europese landen en de

Verenigde Staten. En daarop zegt de heer De Roon: nee,

daar ga ik niet aan meedoen. Dat is dan toch ook freerider-

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-4

gedrag dat we niet kunnen accepteren? Dat kunnen onze

bondgenoten toch ook niet van ons accepteren?

PVVDe heer De RoonPVV

Oekraïne is geen bondgenoot van ons. Dat moeten we toch

eventjes scherpstellen. U zegt dat wel en praat daar wel

over — zij vechten op een punt waarvan wij denken: dat

vinden wij prettig, ook voor onszelf, omdat de Russen dan

niet verder optrekken — maar zij zijn niet onze bondgenoot.

Onze bondgenoten zijn de leden van de NAVO-organisatie.

In dat opzicht zeggen wij: juist omdat onze Defensieorganisatie, als lid van de NAVO-organisatie, niet op orde is,

moeten de wapens die wij hebben, in Nederland blijven.

We hebben ze zelf nodig. Denk aan de munitie. Het moet

allemaal hier blijven. We hebben allemaal tekorten, op

allerlei punten. Het moet op orde worden gemaakt.

VoltDe heer DassenVolt

"Oekraïne is niet onze bondgenoot." Ik weet niet wat ik hoor.

Zij vechten op dit moment voor onze waarden van democratie en vrijheid. De Commandant der Strijdkrachten van

Nederland zegt zelf: zij voeren ook onze oorlog. De grootste

dreiging — de heer De Roon zegt het net zelf — komt uit

het Oosten, uit Rusland. En de Oekraïners zijn op dit

moment degenen die ervoor zorgen dat die dreiging niet

verder komt dan Oekraïne zelf. Dan haalt de heer De Roon

het in zijn hoofd om te zeggen dat Oekraïne niet onze

bondgenoot is. Dat is een totaal ander begrip van de wereld

dan hoe ik ernaar kijk. Ik vind het schokkend dat de heer De

Roon dat hier op deze manier zegt. Wij zouden alles op alles

moeten zetten met onze bondgenoten om te zorgen dat we

Oekraïne blijven steunen, want ook Oekraïne is op dit

moment voor onze veiligheid en onze vrijheid aan het

vechten. Daar sneuvelen dagdagelijks mensen, precies voor

ons en die verdienen onze steun.

PVVDe heer De RoonPVV

Daarom krijgen ze ook onze steun, alleen niet in de vorm

van wapens. Die hebben we namelijk nodig in het kader

van onze bondgenootschappelijke verplichtingen. In het

NAVO-bondgenootschap hebben we die wapens nu

namelijk zelf nodig. We moeten ervoor zorgen dat de slagkracht van de NAVO op orde komt. Daar zijn de wapens nu

voor bestemd. Dan gaan wij ze nu dus niet aan een niet-

NAVO-land geven.

VoltDe heer DassenVolt

De beste manier om onze slagkracht op orde te brengen,

is door Oekraïne te helpen Rusland terug te dringen en te

verslaan, zodat we ook nog langer de tijd hebben om onze

eigen slagkracht op te bouwen. Ik hoop dat de PVV en de

heer De Roon dat eindelijk gaan inzien.

PVVDe heer De RoonPVV

Ik wil daar toch nog op reageren. Niemand hier, dus ook

de heer Dassen en alle anderen bij de interruptiemicrofoon

niet, kan mij garanderen dat Oekraïne de oorlog gaat winnen. Dat kunnen ze niet weten, zou je kunnen stellen. Ik

hoop dat ze de oorlog wel winnen. Ze moeten die ook

winnen. Dat is de ultieme wens van u en van ons. Maar of

ze die winnen, weten we niet. Dat kunt u niet garanderen.

U kunt daar ook geen percentage aan hechten. We weten

het gewoon niet. Dat is de waarheid. We weten wel dat als

ze de oorlog verliezen, er een kans is dat Rusland zegt: nu

heb ik dit voor elkaar gekregen, dus nu kan ik ook nog een

stapje verder gaan; ik zie dat dat NAVO-bondgenootschap

niet op orde is. Het is dus onze taak, onze verplichting, om

ervoor te zorgen dat het NAVO-bondgenootschap, en met

name het Nederlandse aandeel daarin, wél op orde is om

een krachtige defensie neer te kunnen zetten.

BBBDe heer TuinmanBBB

Mijn fractie staat wat dat betreft wel degelijk achter Oekra-

ïne, zowel qua materieel als andere steun. Oekraïne vormt

in dezen ook de eerste verdedigingslinie, de first line of

defence. Het is hartstikke goed dat wij ons breed in de

Kamer daarvoor uitspreken en alles wat we hebben daarvoor daadwerkelijk beschikbaar maken. Ik heb echter wel

een punt van zorg. Er is nog een tweede en een derde verdedigingslinie. Een tweede ligt misschien wel in Polen,

Bulgarije en de Baltische staten. Ik voel ook wel mee met

de worsteling van de heer De Roon. Als je Rusland en

Poetin wil afschrikken en je hebt een wapensysteem, dan

is het eigenlijk de wet van de communicerende vaten: als

ik 'm aan Oekraïne geef is het één, als ik 'm hier houd, is

het wat dat betreft ook één. Zeker gezien wat Trump nu ook

zegt … Dat is niet heel goed voor de cohesie in die alliance,

voor de bondgenootschappelijke taak die we hebben met

de NAVO. Mijn vraag aan de heer De Roon is de volgende.

Als de zaken nu steeds slechter en slechter worden en we

het over een tweede line of defence hebben, wat moet

Nederland dan op dit moment doen in dat opzicht? Moeten

we maximaal gaan investeren in onze krijgsmacht of moeten we hier achter de dijken kruipen? Wat gaan we doen

om de tweede en derde line van verdediging voor ons goed

voor elkaar te krijgen?

PVVDe heer De RoonPVV

We moeten natuurlijk investeren in de tweede lijn van de

NAVO, de NAVO-lijn aan de oostgrens. Daar gaan we als

het goed is ook een Nederlands detachement … Het juiste

woord ken ik niet. We gaan daar een Nederlandse eenheid

definitief positioneren. Althans, voor onbepaalde tijd. Wij

denken dat dat een goede zaak is. Dat moeten we doen.

Dat is inderdaad in het belang van het NAVO-bondgenootschap. Er moet daar aan de grenzen een NAVO-strijdmacht

komen van 100.000 man om de eerste klap eventueel op te

vangen. Nederland moet daar ook een blokje in invullen.

Ik kijk even naar de minister, maar als ik het goed begrepen

heb, gaat dat gebeuren in Litouwen. Dan moeten wij dus

niet zeggen dat we dat niet gaan doen. Natuurlijk moeten

we dat doen, want dat is in het belang van het NAVObondgenootschap en dus ook van onszelf.

BBBDe heer TuinmanBBB

Nog één vervolgvraag. Trump geeft aan: free-for-all voor

de landen die hun premie wat dat betreft niet betalen. Dat

is heel slecht voor de samenhang van het bondgenootschap. Dat gaat namelijk uit van onvoorwaardelijk vertrouwen: een aanval op één is een aanval op allen. Laten we

het daadwerkelijk concreet maken: in wat voor snelheid

verwacht u dat Trump de NAVO straks daadwerkelijk

afbreekt?

PVVDe heer De RoonPVV

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-5

Nou, dat is allemaal kijken in een kristallen bol. We weten

nog niet met zekerheid dat hij dat inderdaad gaat doen. Hij

doet wel uitlatingen in die richting, maar doet hij die voor

de thuismarkt, voor zijn eigen kiezers, voor zijn eigen fans

en valt het straks dus mee? We moeten er natuurlijk niet

van uitgaan dat het straks wel meevalt. We moeten rekening

houden met de mogelijkheid dat het niet goed uitvalt.

Daarom is het van belang dat we dit jaar en het jaar daarna

alles doen wat we kunnen doen, en dat moeten we ook zo

goed mogelijk doen. Daar is geld voor nodig. Dat weten we

allemaal. Dat heb ik net ook al gezegd. Maar het besteden

van geld aan dat soort zaken is echt een onderwerp voor

de onderhandelingstafel. Daar ga ik nu niks over zeggen.

De voorzitterVoorzitter

De heer Paternotte gaat nog voor de herkansing in deze

ronde.

D66De heer PaternotteD66

Ja, voorzitter. Ik beluisterde even alle antwoorden op de

interrupties en de PVV maakt wel echt een totale bende van

praten over de oorlog in Oekraïne, de grootste oorlog op

ons continent sinds de Tweede Wereldoorlog. Twee weken

geleden zegt de heer Van Dijk dat er geen acute dreiging is

voor Nederland, maar dat we wapens wel hier moeten

houden. Vorige week heeft Pool het bij de Defensiebegroting, namens de PVV, over "de voortdurende provocaties

van Nederland richting de Russische Federatie". Nou, die

moet er daarna op terugkomen en wordt nog eens wat

harder teruggefloten. Nu zegt de heer De Roon: "Nee, de

Russen moeten in de pan worden gehakt. We zijn ook

helemaal voor steun aan Oekraïne. We willen alleen zelf

geen wapens leveren, want we moeten zelf misschien de

Russen een keer tegenhouden." Ik probeer het toch nog

even duidelijk te krijgen. De Oekraïners houden nu al twee

jaar lang het tweede leger van de wereld effectief tegen,

tot ieders verrassing. Dat kunnen ze vanwege westerse

wapensteun. Ze zeggen: dat kunnen we ook blijven doen

als we die wapensteun krijgen. Maar de heer De Roon wil

die niet leveren, omdat hij blijkbaar wil dat we liever zelf

na de inname van Oekraïne de Russen gaan tegenhouden.

Wat is nou voor Nederlanders beter: dat de Russen in

Oekraïne worden tegengehouden, met onze steun, of dat

we de steun intrekken, zoals Poetin wil, en we hem laten

doorlopen naar de NAVO?

om die Russen terug te dringen en ze een kopje kleiner te

maken.

BBBDe heer TuinmanBBB

Ik heb nog één vraag. We hebben het hier ook over

afschrikking van Rusland. Het is per definitie goed voor

iedereen als dat lukt. Maar deze afschrikking vindt natuurlijk

plaats onder een paraplu van strategische capaciteiten. Ik

zal het heel concreet maken: atoomwapens. Op dit moment

loopt het gelijk op wat betreft hetgeen de Amerikanen en

de Russen in de waagschaal stellen. Die hele pariteit vervalt

als de Amerikanen eruit stappen. Dat ziet er niet goed uit

voor ons. Er zijn allerlei wetenschappers die daar op dit

moment allerlei dingen over zeggen. Mijn vraag aan de

heer De Roon is als volgt. Het klinkt heel simpel: "Als de

Amerikanen eruit stappen, dan gaan wij onze wapenindustrie opzetten en meer geld gebruiken." Maar uiteindelijk

gaan we één ding niet oplossen: deze capaciteit. Wat zou

dus de boodschap kunnen of moeten zijn, zowel aan onze

eigen gemeenschap als aan de Amerikanen, om ze, tot zover

mogelijk, écht nog wel aan boord te houden?

PVVDe heer De RoonPVV

Er moet ons absoluut alles aan gelegen zijn om ervoor te

zorgen dat de Amerikanen er niet uit stappen. Ze moeten

zeker die atoomparaplu niet voor ons dichtklappen. Dat ben

ik helemaal met de heer Tuinman eens. Dat moet niet

gebeuren. We moeten daar alles op inzetten. Ik zal daar wat

over zeggen als ik zo verder mag gaan met mijn spreektekst.

De voorzitterVoorzitter

Ja, prima. De heer De Roon heeft namelijk net twee minuten

van zijn inbreng gedaan en we zijn al twintig interrupties

verder. Het lijkt me dus goed dat hij nu even zijn verhaal

gaat doen. Gaat uw gang, meneer De Roon.

PVVDe heer De RoonPVV

Ik vind de interrupties ook leuk, hoor.

De voorzitterVoorzitter

Dat snap ik.

PVVDe heer De RoonPVV

Ik zeg dit toch nog maar een keer in de richting van de heer

Paternotte: we weten niet of de Oekraïners, met of zonder

onze steun, die Russen gaan tegenhouden. Dat weten we

helemaal niet. Die strijd kan nog lang duren en zolang partijen willen doorvechten, gaat die strijd ook door. We weten

gewoon niet of ze de Russen kunnen tegenhouden, of ze

de Russen eruit kunnen gooien. Dat moeten we volgens

mij allemaal onder ogen zien. We weten het niet. We weten

wel dat we in een NAVO-bondgenootschap zitten, dat ons

moet beschermen voor het geval Oekraïne ineenstort door

de Russische druk. In dat geval moeten wij ervoor zorgen

dat ons NAVO-bondgenootschap en onze Nederlandse bijdrage daaraan volstrekt op orde zijn. Dat is onze taak als

Nederlandse politici. Het is niet onze taak om ervoor te

zorgen dat een land, dat inderdaad vecht in een richting die

wij kunnen ondersteunen, als het gaat om principes … Maar

we weten helemaal niet of dat land er inderdaad in slaagt

PVVDe heer De RoonPVV

Ik moet even kijken waar ik gebleven was. Dat ben ik na die

22 minuten wél vergeten. Eens even zien … O ja! Ik weet

het alweer. Poetin. Dank u, minister, voor het geheugensteuntje.

Ik ben nog niet uitgepraat over de rol en invloed van Trump

wat betreft de Europese veiligheid, want de toekomst is er

inderdaad ook nog. Door sommigen wordt gevreesd dat

Trump volgend jaar misschien weer zijn intrek neemt in het

Witte Huis. Ik moet zeggen dat het gegeven dat men dat in

Europa vreest misschien wel weer gunstig is voor onze

bereidheid om geld te steken in de defensiecapaciteit. Het

houdt de Europese landen gewoon bij de les. Die les is dat

de Europese landen echt meer moeten doen om voor hun

eigen veiligheid te zorgen. Het gegeven dat er een kans

bestaat dat Trump weer president wordt, moet naar mijn

mening ook betekenis hebben voor de Nederlandse diplomatieke inzet dit jaar richting de Verenigde Staten. Het is

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-6

mijn mening dat je toch het beste moet maken van de

relatie met de bewoner van het Witte Huis, ongeacht wie

dat is en of dat iemand is waar je content mee bent of

waarmee je het helemaal niet kunt vinden. De VS zijn

gewoon te belangrijk om dat niet te doen, zelfs als een

bepaalde bewoner van het Witte Huis ons minder zou liggen. Ik vraag aan de minister of zij dat met mij eens is.

Voorzitter. Met diplomatie is het van belang om een relatie

op te bouwen die het mogelijk maakt om met elkaar in

gesprek te blijven, ook, en juist vooral, als het moeilijk is

omdat je misschien sterk van mening verschilt. Als je weet

dat er in de VS volgend jaar mogelijk een president van een

andere signatuur aan het roer staat, dan is het volgens mij

van belang om niet eerst te wachten tot het zover is en dan

pas te gaan proberen om een goede verstandhouding met

diegene op te bouwen. Het opbouwen van een relatie kost

gewoon tijd. Als je daarmee wacht totdat die nieuwe president eenmaal zijn intrek in het Witte Huis heeft genomen,

dan ben je misschien wel hopeloos te laat. Het is volgens

mij dus zaak om daar nu al aan te werken. Het is niet zo dat

ik er nou meteen op reken dat de heer Trump bereid kan

worden gevonden om al vóór de verkiezingen in de VS een

Nederlandse bewindspersoon te ontvangen voor een serieus gesprek over deze materie. Maar gelukkig zijn er

natuurlijk andere wegen, zoals het vinden van toegang tot

de republikeinen die ertoe zullen doen als Trump het haalt.

Ik vraag de minister of ze daar kansen toe ziet en of ze

bereid is om dat in gang te zetten, via de Nederlandse

diplomaten in de VS. Daar wordt misschien al aan gewerkt

achter de schermen; ik hoor dan graag of dat zo is.

Naast diplomatie tussen landen is er overigens ook parlementaire diplomatie. Volgens mij zou het goed zijn als

Nederlandse parlementariërs — ik heb het dan vooral, maar

zeker niet uitsluitend, over de leden van de Tweede

Kamercommissie Buitenlandse Zaken — zich inspannen

om toegang te krijgen tot de republikeinen, die overal in

de overheid aan de slag zullen gaan als Trump de verkiezingen wint. Er zijn veel mogelijkheden, zeg ik tegen mijn collega's, voor ons, maar ook voor de leden van de Eerste

Kamer. Denk aan het afleggen van werkbezoeken aan de

VS, waarbij bewust het gesprek wordt aangegaan met

republikeinen. Maar denk ook aan allerlei internationale

situaties waarbij Nederlandse parlementariërs het woord

kunnen voeren. Ik denk dan natuurlijk vooral aan de bijeenkomsten en de werkbezoeken van de Parlementaire

Assemblee van de NAVO, maar er zijn meer mogelijkheden.

Ik vraag de minister of zij ook bereid is ons, de Kamerleden,

te faciliteren als wij dergelijke contacten met republikeinen

willen leggen en exploreren. Ik hoop dat we dat tot een

positief resultaat kunnen brengen. Dat moet niet alleen in

Washington gebeuren, zou ik tegen de minister willen zeggen, via de voorzitter, maar zeker ook elders in de VS waar

Nederland een consulaat-generaal heeft die ons behulpzaam

zou kunnen zijn. Ik vraag een reactie van de minister op

deze gedachtegang.

Voorzitter. Dan kom ik bij Iran. Iran is al langer een gevaarlijk

land voor de vrede. Het is er de laatste jaren zeker niet beter

op geworden; integendeel. Wat ik eigenlijk bedoel, is dat

de staat in de staat Iran steeds gevaarlijker is geworden.

Daarmee doel ik dus op de Iraanse Revolutionaire Garde

van zo'n 250.000 man. De Garde heeft onder andere een

afdeling die gaat over raketten en een afdeling voor de

bescherming van het nucleair programma, maar ook de

zogeheten Quds Force, die zich in het bijzonder bezighoudt

met extraterritoriale operaties en het ondersteunen van

niet-statelijke actoren, zoals Hezbollah, Hamas, de Palestijns

Islamitische Jihad, de Houthi's in Jemen en sjiitische milities

in Irak, Syrië en Afghanistan. Kortom, Iran is de sponsor

van terrorisme op meerdere plaatsen in het Midden-Oosten.

De PVV waarschuwt daar al sinds de oprichting van de

partij voor, maar toch blijven sommigen in het Westen blind

voor dit islamitische gevaar, zoals personen bij de Europese

Unie, waar ze met flauwe juridische bezwaren komen om

de Iraanse Revolutionaire Garde maar niet op een terrorismelijst te plaatsen. Dat zijn in mijn ogen zwakke excuses

van bureaucraten en juristen die blijven zoeken naar wegen

om maar niet te hoeven acteren op dit punt, terwijl je dat

bij wijze van spreken vandaag zou kunnen realiseren. Dus

ik zou zeggen: laat Iran of laten de leden van de Revolutionaire Garde dan maar een proces aanspannen bij het

Europese Hof van Justitie. Dan kan dat Hof altijd nog een

uitspraak doen over de geldigheid van de plaatsing van die

Garde op een terrorismelijst. Wat vindt de minister van

deze redenering? Doe het gewoon en kijk dan maar wat

een rechter ervan vindt.

Voorzitter. De Verenigde Staten treden gelukkig iets daadkrachtiger op. Ze halen voor ons de kastanjes uit het vuur

in Jemen en treden militair op tegen Iraanse proxy's in Irak

en Syrië. Ook hebben de Amerikanen de Houthi's onlangs

weer op de terrorismelijst geplaatst. Is de minister het met

mij eens dat Nederland dat voorbeeld zou moeten volgen?

Zijn de Houthi's volgens de minister terroristen of niet?

Maar nog even terug naar Iran, want Iran is op dit moment

misschien wel de grootste saboteur. De droneaanvallen in

Oekraïne, de Hamasterreur, verschillende liquidaties in

Europa, drugssmokkel en Houthi-aanvallen in de Rode Zee;

ze zijn allemaal te herleiden naar Teheran.

Ik zie iemand bij de microfoon.

De voorzitterVoorzitter

Ja. Mevrouw Dobbe, gaat uw gang.

SPMevrouw DobbeSP

Ik hoor de PVV over Iran praten. Het is heel verleidelijk om

ook een reactie te vragen op wat er binnen Iran gebeurt en

wat de Nederlandse regering daartegen doet, maar ik wil

toch even naar de Houthi's en de bombardementen op

Jemen. Hoeveel waarde hecht de PVV aan het internationaal

recht?

PVVDe heer De RoonPVV

Die bombardementen waren zinloos, moet ik eerlijk zeggen.

Die hebben niet tot het gewenste effect geleid en waren

ook redelijk willekeurig, zeker zoals het door bepaalde

Arabische landen werd aangepakt. Dat zou je willekeurig

kunnen noemen. Dus dat was helemaal geen goede zaak.

Ik denk dat de Houthi's, die uiteindelijk maar een zekere

groep van mensen zijn die daar de macht hebben, niet zullen bezwijken door bombardementen. Het hele idee dat je

een land met bombarderen ertoe kan dwingen te doen wat

je wil, is in de Tweede Wereldoorlog al niet waar gebleken.

Duitse steden zijn toen maximaal kapotgebombardeerd,

maar dat leidde niet tot ineenstorting van het regime. Dus

dat bombarderen alleen lijkt me een hele slechte zaak.

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-7

SPMevrouw DobbeSP

Dit antwoord is wel heel interessant, ook gezien de huidige

situatie in het Midden-Oosten, maar even terug naar de

Nederlandse steun van de bombardementen in Jemen om

de Houthi's te dwingen te stoppen met het aanvallen van

schepen in de Rode Zee. Nederland heeft die bombardementen gesteund. Wij hebben altijd de vraag gesteld wat

het internationale mandaat is om dat te doen. Kunnen wij

op de steun van de PVV rekenen als wij vragen te stoppen

met aanvallen op andere landen zonder internationaal

mandaat, zonder VN-mandaat?

PVVDe heer De RoonPVV

Het mandaat was dat de wettige regering van Jemen vroeg

om steun bij het aanpakken van de Houthi's die daar oproer

pleegden. Dat is het mandaat. Dat is natuurlijk van groot

belang, want je bent dan dus uitgenodigd door de regering

van dat land, van Jemen, om actie te komen ondernemen

tegen die Houthi's. Vervolgens kun je betwijfelen — maar

dat had ik al gezegd — of dat rücksichtslos en blindelings

bombarderen een goede zaak was. Ik vind van niet.

De voorzitterVoorzitter

De heer De Roon vervolgt zijn betoog.

PVVDe heer De RoonPVV

Ik had dus gezegd dat allerlei ellende op de wereld terug

te leiden is naar Teheran. Het regime daar gijzelt niet alleen

de eigen bevolking, zeg ik ook nog even in de richting van

mevrouw Dobbe, maar inmiddels ook een groter deel van

de wereld. Daarom moeten we kracht tonen richting Iran

in plaats van zwakte, bijvoorbeeld door veel strengere

exportcontroles. Nu kunnen computerchips met speels

gemak per post of per vrachtwagen naar het terreurregime

gestuurd worden. Dat gebeurt dagelijks. Doordat Nederland,

in tegenstelling trouwens tot de VS, nauwelijks controleert,

is de pakkans nihil, terwijl de export van bijvoorbeeld droneonderdelen wel verboden is. De PVV wil daarom dat het

kabinet binnen een maand met een concreet plan komt om

de exportcontroles naar Iran op te voeren. Kan de minister

toezeggen dat zij dat wil bepleiten bij haar collega's en dat

zij samen voor elkaar boksen dat dit op andere departementen ook goed loopt? Ik denk dat het een hele goede zaak

zou zijn als we die actie ondernemen.

Voorzitter. Nu kom ik bij Israël en Gaza. Het was natuurlijk

beestachtig, die Hamasterreur op 7 oktober vorig jaar. Het

was de grootste moordpartij op Joden sinds de Tweede

Wereldoorlog en een weerzinwekkende gebeurtenis. 7

oktober staat bij mijn fractie dan ook in het geheugen

gegrift. Het onderscheid tussen goed en kwaad was zelden

zo helder zichtbaar als op die bewuste dag. De oorlog die

Israël nu voert om de militaire slagkracht van Hamas te

vernietigen, is daarom een rechtvaardige strijd. Het is een

strijd van goed tegen kwaad, en van vrijheid tegen barbarij.

Gezien de gruwelijke terreur van Hamas past ons maar één

reactie, namelijk het geven van volle steun aan Israël. We

moeten Israël de ruimte gunnen om de militaire capaciteit

van Hamas te vernietigen, zoals wij dat trouwens zelf,

samen met anderen, ook deden waar het ging om het kalifaat van de Islamitische Staat na diverse verschrikkelijke

aanslagen in Europa en nietsontziende terreur tegen

andersdenkenden.

DENKDe heer Van BaarleDENK

We hebben in het verslag van de informateur kunnen lezen

dat de partijen die op dit moment besprekingen voeren

blijkbaar overeenkomsten hebben op wat zij dan "een

gemeenschappelijke basislijn" noemen. Daarin staat dat de

partijen, waaronder de PVV, bevestigen te bewegen binnen

de democratische rechtsstaat, waaronder de Grondwet, het

EU-recht, het internationaal recht en de internationale

rechtsbeginselen. De PVV heeft ook aangegeven rechterlijke

uitspraken te zullen naleven en uitvoeren. Ik zou aan de

heer De Roon willen vragen of de PVV het er in dat kader

mee eens is dat het leveren van F-35-onderdelen aan Israël

conform een rechterlijke uitspraak binnen zeven dagen door

de Nederlandse regering gestopt moet worden en dat het

ICJ-vonnis uitgevoerd moet worden. Erkent de PVV nu dat

het plausibel is dat het Genocideverdrag van toepassing is

als gevolg van het geweld van Israël? Erkent de PVV dat de

illegaal door Israël bezette gebieden op basis van internationaal recht illegaal bezet zijn, en dat Palestijnen recht op

bescherming en zelfbeschikking hebben? Is de PVV nu

bereid om dat allemaal te erkennen?

PVVDe heer De RoonPVV

Dat zijn een heleboel vragen, dus ik moet die even afpellen.

Ik begin met de eerste vraag over de levering van de F-35onderdelen en het oordeel van het Internationaal

Gerechtshof dat afgelopen maandag is afgegeven. Ik kom

daar trouwens straks nog uitgebreider op terug, maar ik

zeg nu al dat als de rechter een uitspraak, een soort voorlopige uitspraak, heeft gedaan, je die dus wel binnen de

gestelde termijn moet uitvoeren. De regering heeft dat ook

erkend. De PVV erkent dat ook.

Bij uitspraken van internationale rechters rijst er wel een

ander probleem — het is eigenlijk hetzelfde probleem, maar

van een andere grootte — namelijk dat je dan dus te maken

krijgt met uitspraken van rechters die ergens zijn aangesteld,

waarop je helemaal geen invloed hebt gehad. Die gaan dan

dus dingen bepalen waarvan je misschien zegt: nou, we

vinden eigenlijk van niet. Dat is dus wat Israël in ieder geval

doet. Israël zegt: wij komen voor onszelf op. Dat recht kan

ik ook niet ontkennen. U stelt allemaal vragen over dat

Nederland verplicht is om daaraan onmiddellijk gevolg te

geven, maar ik ga daar dus niet zonder meer achteraan

lopen. Het is ook maar net wie er in zo'n internationaal

gerechtshof zitten. De ene keer zijn het die en de andere

keer zijn het anderen. Het kan dus best zo zijn dat als je het

op een ander moment nog eens een keer aankaart, de uitspraak heel anders uitvalt. Dat is allemaal heel onhandig

en ongelukkig, want je hebt daartegen eigenlijk geen verweer. Het wordt iedereen gewoon opgelegd. Dat betekent

dat de soevereiniteit van staten in het geding komt. Ik vind

dat een lastig probleem. Op dit moment ga ik dus de dingen

waarnaar de woordvoerder van DENK hengelt, zonder meer

niet zeggen.

DENKDe heer Van BaarleDENK

We kunnen nu al constateren dat de basislijn die de PVV,

BBB, VVD en NSC zouden hebben afgesproken, in de praktijk gewoon niks waard is. Over uitspraken van het ICJ,

namelijk dat het plausibel is dat de Israëlische regering

genocide pleegt en dat er voorlopige maatregelen opgelegd

worden, zegt de PVV: "Dat maakt allemaal niet uit. Het hangt

er maar vanaf wie het zegt. Dat hoeven we niet per definitie

op te volgen." Hetzelfde geldt voor de staande praktijk in

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-8

het internationaal recht dat de bezetting van Palestijns land

door de regering van Israël illegaal is. Mijn vraag aan de

PVV is nogmaals: als u erkent dat u het internationaal recht

zult naleven, waarom schuift u dat internationaal recht en

de uitspraken van het hoogste internationale orgaan ter

wereld dan terzijde als het gaat om de belangen van Israël?

Omdat u klakkeloos achter de regering van Israël staat.

De voorzitterVoorzitter

"U" is "de heer De Roon" in dit geval.

PVVDe heer De RoonPVV

We hebben inderdaad veel waardering voor Israël en zijn

bevolking. Ik wil even terugkomen op wat u hier stelt. Het

is natuurlijk niet zo dat we zeggen: die uitspraak van een

internationale rechter scheuren we doormidden en gooien

we in de prullenbak. Zo is het niet. Maar de vraag is wel:

hoe ga je met die uitspraak om? U wilt dat zo'n uitspraak

...

De voorzitterVoorzitter

"De heer Van Baarle" wil ...

PVVDe heer De RoonPVV

... zo snel mogelijk, onverkort en zonder enig verder

nadenken wordt gevolgd. U geeft daar op allerlei mogelijke

manieren interpretaties aan, maar dat doe ik niet. Ik ga kijken wat de gevolgen zijn van die uitspraak. Die uitspraak

op zich staat — dat kunnen we niet ontkennen — maar wat

ga je ermee doen? Als het gaat om de bezetting van ... U

noemt het "een bezetting", maar wij natuurlijk niet. Het is

aan Israël om te bepalen wat het gaat doen. Nederland

hoeft daar helemaal geen druk op uit te oefenen en dat

willen wij dus ook niet.

DENKDe heer Van BaarleDENK

De heer De Roon zegt via u in mijn richting dat ik het "een

bezetting" noem en dat de PVV het niet zo noemt. Volgens

mij is er geen duidelijker voorbeeld van het feit dat de PVV

lak heeft aan het internationaal recht. De Israëlische regering

heeft in strijd met het VN-Handvest en de Geneefse Conventie Palestijns land met geweld ingepikt en bezet, maar de

PVV is hier niet bereid om die bezetting "een bezetting" te

noemen. Het is niet voor niks dat de heer Wilders in 2009

en 2010 door de AIVD is onderzocht vanwege vermeende

banden met de Israëlische regering. Ik constateer hier — ik

vraag de heer De Roon om daarop te reageren — dat de

PVV geen oog heeft voor de misdaden van het Israëlische

regime, voor de barbarij die ze uitstorten over de bezette

gebieden van de Palestijnen en voor de oorlogsmisdaden

die ze op dit moment plegen in Gaza. Er is geen duidelijker

bewijs dat de PVV gewoon lak heeft aan het internationaal

recht.

PVVDe heer De RoonPVV

Nee, dat is absoluut onwaar. Ik zeg niet: we gooien die uitspraak van een internationale rechter in de vuilnisbus, we

scheuren die doormidden of doen 'm door de shredder.

Dat doen we niet. Die uitspraak is gericht aan een bepaald

land. Dat land moet vervolgens zelf bepalen wat het daarmee gaat doen. Wij gaan ze er niet toe aanzetten om iets

te doen wat een of ander rechterlijk college heeft gezegd,

waar wij verder helemaal geen invloed op hebben en

waarvan wij de samenstelling ook helemaal niet kunnen

beïnvloeden. Hier komen politiek en ideeën over het internationaal recht bij elkaar. Daar moet je een balans in zien

te vinden. Die balans is in ieder geval dat wij nu niet gaan

zeggen: het feit dat Israël Judea en Samaria heeft bevrijd,

gaan wij "een bezetting" noemen. Dat doen wij gewoon

niet. Wij vinden het geen bezetting en wij zijn van mening

dat het verder aan Israël is om te bepalen hoe het omgaat

met de uitspraak die er ligt, waarin het wel "een bezetting"

wordt genoemd. Wij gaan dat niet veranderen. Er werden

net nog andere zaken genoemd, bijvoorbeeld de manier

waarop Israël afrekent met Hamas. Wij vinden dat Israël

dat heel netjes doet.

De voorzitterVoorzitter

De heer De Roon vervolgt zijn betoog.

PVVDe heer De RoonPVV

Het ging nog over de steun voor Israël. Wij vinden dat we

die steun nu al op een eenvoudige wijze kunnen tonen.

Laten we nu eindelijk eens onze ambassade in Israël verhuizen van Tel Aviv naar de hoofdstad, Jerusalem. Ik vraag de

minister om de voorbereidingen daarvoor in gang te zetten.

Als zij dat niet wil, dan horen we dat.

Dan is er de kwestie UNRWA. UNRWA ligt aan de basis van

een negatief Palestijns nationalisme dat uitsluitend ten doel

heeft het bestaan van Israël te beëindigen. UNRWA houdt

de oorlog van 1948 in wezen in stand tot er niet langer een

Joodse staat bestaat. UNRWA houdt in stand dat Arabische

vluchtelingen zich nooit definitief vestigen daar waar hun

kinderen, hun kleinkinderen en inmiddels ook hun achterkleinkinderen hun levens slijten, totdat de Joodse staat niet

langer bestaat. Dan kunnen zij namelijk hun zogenaamde

"right of return" uitoefenen, denken zij. Hun visie daarop is

niet onschuldig. Wat er op 7 oktober gebeurde, is dat right

of return, zoals zij dat zien. Daarom was er ook zo veel

opgetogen opwinding onder de Palestijnen en hun supporters over wat de Palestijnen uit Gaza uitvraten op 7 oktober.

De westerse wereld ziet UNRWA als een hulporganisatie

voor vluchtelingen. Ik vind dat echt een waandenkbeeld.

De werkelijkheid is dat Palestijnen eigenlijk niet geïnteresseerd zijn in humanitaire hulp. Eigenlijk is de hele Arabische

wereld daar nauwelijks in geïnteresseerd. UNRWA is voor

de Palestijnen de garantie via de VN, de Verenigde Naties,

dat zij, de Palestijnen, anders dan alle andere vluchtelingen

ter wereld, nog steeds vluchtelingen zijn en zullen blijven

totdat zij ooit hun right of return kunnen uitoefenen. Dankzij

die uitzondering is het aantal Palestijnse vluchtelingen

geëxplodeerd, want alle nakomelingen hebben dus ook

allemaal het stempel "vluchteling" gekregen.

De via UNRWA verstrekte hulp wordt door Hamas afgeroomd. Dat is al gebleken. Zij nemen wat zij daaruit nodig

hebben en de rest wordt verkocht aan de inwoners van

Gaza. Dat is dus win-win voor Hamas. UNRWA gaat de

kwestie van de medewerkers die dienstbaar zijn aan Hamas,

zelf onderzoeken. Ik vind dat bizar. Dat is weer de slager

die zijn eigen vlees keurt. Ik vraag de minister om in de

internationale gemeenschap voor een onafhankelijk

onderzoek te pleiten.

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-9

De verwevenheid, de foute verwevenheid, tussen UNRWA

en Hamas is vooralsnog voldoende aannemelijk gemaakt.

Er is veel meer dan die twaalf medewerkers die UNRWA

ontsloeg. Ik noem de tunnels van Hamas met in- en uitgangen in door Hamas beheerde panden, het aantreffen van

wapentuig in Hamaspanden en de connectie tussen het

UNRWA-hoofdkwartier en de daaronder liggende centrale

post van Hamas. Bovendien zijn alle vluchtelingenkampen

er dan wel in naam van UNRWA, maar in werkelijkheid

staat in elk kamp een Hamasvertegenwoordiger aan het

hoofd, met informele, maar wel absolute en doorslaggevende zeggenschap. Ik concludeer dus dat de vernietiging

van de gevechtscapaciteit van de terroristische organisatie

Hamas een legitiem doel is en dat UNRWA niet langer

handhaafbaar is en moet worden opgeheven.

Nu kom ik nog weer bij die F-35-onderdelen. Het is onbegrijpelijk maar waar: Nederland mag van de rechter geen F-35onderdelen naar Israël exporteren. Het gerechtshof in Den

Haag besloot dat gisteren. Het is een politiek onaanvaardbare uitspraak die in feite neerkomt op een wapenboycot

voor de enige democratie in het Midden-Oosten. Het is een

democratie die zich te midden van schurkenstaten en islamitische terreurgroepen niet optimaal meer mag verdedigen. Dat mag niet van linkse organisaties en niet van de

Nederlandse rechter, die vanuit zijn veilige werkomgeving

in Den Haag eventjes de ingewikkelde militaire situatie in

Gaza ging duiden en ook nog de kans op excessief optreden

ging inschatten. Die denkt dus dat hij dat goed kan doen,

kennelijk onwetend van de gruwelijke details van 7 oktober,

ver weg van de horrorshow van Hamas en niet op de hoogte

van het feit dat Israël continu in zijn voortbestaan wordt

bedreigd door Hamas. Continu. De uitspraak was daarom

onaanvaardbaar en Nederland onwaardig, vind ik. De

beslissing van dit kabinet om in cassatie te gaan, is dan ook

de enige juiste beslissing. Is de minister het met de PVV

eens dat Nederland voor joker is gezet door die uitspraak?

Deelt zij mijn mening dat met de uitspraak ernstig afbreuk

is gedaan aan artikel 51 van het VN-Handvest, te weten het

recht op zelfverdediging van staten en in dit geval dus van

Israël? Graag een reactie.

Voorzitter. Wat de uitspraak in cassatie ook wordt in deze

zaak, de schade begint al zichtbaar te worden voor Nederland, de eigen defensie-industrie en onze relatie met Israël.

En dan te bedenken dat het proces bij de rechter begon met

lekkende en activistische ambtenaren die een een-tweetje

hadden opgezet met NRC Handelsblad. Wanneer denkt de

minister het interne onderzoek naar dat lek — naar die foute

ambtenaren, zeg ik — af te ronden? Graag een reactie.

Voorzitter. De minister moet niet alleen intern schoon schip

maken.

Ik zie een interruptie.

SPMevrouw DobbeSP

U gaat door naar het ministerie, dus ik ga even een stapje

terug. Ik vroeg net aan de PVV hoe zij over de rechtsstaat

denkt, of in ieder geval over de internationale rechtsorde.

Daar kreeg ik een wat onduidelijk antwoord op. Maar er

wordt hier nu wel heel selectief geshopt in VN-Handvesten

et cetera, terwijl de PVV hier heel duidelijk zegt: voor ons

is de uitspraak van het hof in Den Haag politiek onacceptabel. Maar dat is de onafhankelijke rechtspraak en het baart

mij heel veel zorgen dat de PVV zo makkelijk shopt in waar

men zich wel aan het recht dient te houden en waar niet,

en daar vervolgens zelf geen conclusies aan verbindt. Dat

vind ik heel erg zorgelijk. Ik heb daar eigenlijk geen vraag

over, maar ik wil dit wel even genoemd hebben hier, omdat

het mij anders te veel interrupties kost. Maar bij dezen; als

u wilt reageren, zou dat heel fijn zijn.

PVVDe heer De RoonPVV

Ik wil daar toch even op reageren. Misschien heeft mevrouw

Dobbe gemist dat ik eerder vanavond al heb gezegd: de

uitspraak van dat hof ligt er en die moet ook gewoon worden uitgevoerd. De regering doet dat gelukkig ook. De PVV

vindt dat de regering die uitspraak nu moet uitvoeren. Het

is een Nederlandse rechter die zegt wat er gedaan moet

worden. Dat moet je dan ook binnen de gestelde termijn

gaan doen. Maar dat hoeft nog niet te betekenen dat je het

er dus mee eens bent, want wij vinden dat de vrije ruimte

van de regering om beslissingen te nemen op dit soort

onderwerpen met voeten wordt getreden. Ik denk ook —

maar dat moeten we natuurlijk nog afwachten — dat dit

een belangrijk punt in de cassatie zal zijn.

De voorzitterVoorzitter

De heer De Roon vervolgt zijn betoog.

PVVDe heer De RoonPVV

De minister moet niet alleen intern schoon schip maken,

maar er moet ook gekeken worden naar de subsidiestromen

die vanuit het ministerie naar activistische anti-Israëlorganisaties gaan. Het proces tegen de exportvergunning is

aangespannen door Oxfam Novib, PAX en The Rights

Forum, allemaal clubjes die direct of indirect subsidie krijgen van de Nederlandse Staat. Met geld van de Staat procederen ze tégen de Staat, geholpen door een activistische

advocaat die Israël eerder vergeleek met dictatoriale landen

als Rusland en Syrië. Dat is natuurlijk een krankzinnige

vergelijking. Hoe haal je het in je hoofd om een democratie

die is getroffen door de grootste pogrom sinds de Tweede

Wereldoorlog met die landen te vergelijken? Het zegt veel,

zo niet alles, over de betrokken organisaties, die zich nooit

bekommeren om Israëlisch leed, maar als vliegen op de

stroop op Palestijns leed afkomen om dat leed uit te melken

in het voordeel van Hamas en consorten. De PVV wil

daarom dat de minister snel uitzoekt hoeveel subsidie de

procederende organisaties krijgen van de Nederlandse

Staat. De PVV wil uiteraard dat die subsidiestromen zo snel

mogelijk worden stopgezet, zodat er geen cent meer naar

dit soort foute clubs gaat. Graag een toezegging op dit punt.

Dan kom ik bij de protesterende ambtenaren, want die

hebben we ook nog. Israëlhaat bij islamitisch en links-progressief Nederland zit heel diep. Dat zorgt soms voor

absurde taferelen in ons land, van steunbetuigingen aan

de Houthi's tot jihadvlaggen bij protestdemonstraties. Het

is echt een donkere kant van Nederland, een kant die ook

de protesterende ambtenaren bij Buitenlandse Zaken hebben laten zien. Dat deden ze niet alleen door anonieme

brieven te zenden en te lekken, wat terecht al "onprofessioneel" is genoemd, maar ook door als ambtenaren bewust

naar buiten te treden met een sitdownactie voor het

ministerie van Buitenlandse Zaken, keihard gericht tegen

het beleid van hun eigen werkgever. Zouden zij wel weten,

vraag ik me dan af, van de kinderen die door Hamas werden

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-10

vermoord in hun eigen slaapkamer? Weten ze van de

vrouwen die gruwelijk werden verminkt terwijl ze werden

verkracht? Kennelijk niet, zou je denken. Ze zeggen te protesteren omdat ze zich zorgen maken om internationaal en

humanitair recht. Maar als die ambtenaren dat daadwerkelijk deden, dan maakten ze vandaag nog een levende ketting

als menselijk schild om de Israëlische ambassade heen. Die

ambassade moet nu extra worden beveiligd tegen terreur

wegens een ernstige terreurdreiging. Of ze zouden op het

Malieveld protesteren voor onvoorwaardelijke vrijlating

van Israëlische gijzelaars door Hamas, tegen het al jarenlang

willekeurige beschieten van Israëlische steden met raketten,

of tegen het gebruik van Gazaanse burgers als menselijk

schild tegen Hamas. Dat zijn allemaal oorlogsmisdrijven.

Niets van dat alles is te zien bij die protesterende ambtenaren. Wel schenden ze met hun protesten de interne

gedragscode van Buitenlandse Zaken. Ze verzwakken het

ambtelijk apparaat en behartigen indirect de belangen van

Hamas. De minister heeft kenbaar gemaakt dat allemaal

door de vingers te willen zien. Als het aan de PVV ligt, moet

er een duidelijke grens worden gesteld. Ontslag, al dan niet

voorwaardelijk — dat laat ik graag aan de minister over —

zou duidelijk paal en perk stellen aan dat onacceptabele

gedrag van enkele BuZa-werknemers. Graag een reactie

van de minister.

De recente terreur van Hamas, de raketten van de Houthi's

en de aanvallen op Amerikaanse doelen in Syrië en Irak

laten één ding zien: internationale ontwikkelingen volgen

elkaar razendsnel op. De positie van het Westen verzwakt.

China, Rusland en Iran ondermijnen onze belangen. We

leven in een roerige tijd met veiligheidsrisico's. Massa's

asielzoekers komen onze kant op. Islamitisch terrorisme is

springlevend en foute landen ondermijnen onze economische belangen en onze veiligheidsbelangen. De PVV pleit

daarom voor een koerswijziging, omdat deze tijd vraagt om

zakelijk en duidelijk optreden zonder poespas en in het

belang van Nederland. Is de minister het met mij eens dat

Nederland harder moet gaan optreden, internationaal

scherper moet onderhandelen, meer moet praten over

veiligheid en minder over klimaatdoelen?

Nederland moet stoppen met linkse hobby's en randzaken.

Dat levert geld en energie op. Stop dat in het tegenhouden

van migrantenstromen. Dat moet een kern worden van het

beleid. Van alle kanten komen de migranten op ons af in

groten getale, waardoor ons land en vele andere Europese

landen zo langzamerhand worden ontwricht. Ik ga op de

details maar niet in, want daar is geen tijd voor. Daarom

wil de PVV dat Nederland gaat pleiten voor de inzet van de

NAVO of een coalitie van NAVO-landen tegen grote en

acuut opdoemende migratiestromen, die zich soms ineens

aan de grenzen manifesteren. Daar moet snel op worden

gehandeld, bijvoorbeeld door een snellereactiemacht in te

zetten, zeker als de situatie weer eens uit de hand loopt

rond de Middellandse Zee en aan de oostflank van Europa,

waar migranten geregeld ineens in grote groepen over de

grens worden gejaagd of gebracht door mensensmokkelaars. Is de minister ertoe bereid om dit te overwegen? Wil

ze er met de PVV voor gaan zorgen dat de NAVO meer gaat

doen tegen migrantenstromen die het bondgenootschap

bedreigen?

Voorzitter. Ik kom bij Marokko, ook zo'n land. Nederland

moet in deze wereld stevig voor zichzelf opkomen, heb ik

al betoogd. Daarbij hoort soms — dat is niet altijd het geval,

of vaak zelfs niet, maar soms wel — snoeiharde diplomatieke taal of gerichte maatregelen om kwaadwillende landen

aan te pakken. Een van die landen die we niet kunnen vertrouwen, is Marokko. Wij bij de PVV wisten dat natuurlijk

al, maar dat wordt nu ook bij het grote publiek duidelijk.

Dat land verdient een harde aanpak, een duidelijke aanpak.

Een medewerker van de NCTV speelde bergen, maar dan

ook echt bergen, aan geheime informatie door aan Marokko.

Het ging om 65 terabyte. Voor wie niet weet wat dat is: het

zijn ongeveer 11,5 miljard A4'tjes. Dat heeft die persoon

dus doorgespeeld aan geheime informatie naar Marokko.

Er zijn honderden staatsgeheime documenten over de AIVD

en de MIVD in verkeerde handen terechtgekomen. Dat moet

een operatie zijn geweest die al enorm lang liep. Kan de

minister ons vertellen over welk tijdsbestek deze Marokkaanse spionageoperatie zich uitstrekte? Is de minister

bereid om daadkrachtig op te treden en direct Marokkaanse

diplomaten uit te zetten? De PVV vindt in ieder geval dat

het geven van een dergelijk signaal het minste is wat

Nederland zou moeten doen richting Marokko. Hoe denkt

de minister daarover?

Ik kom bij Oekraïne. Ondertussen blijft de vreselijke oorlog

in Oekraïne maar voortduren. Als Oekraïne de oorlog verliest, is de uitkomst dat de grenzen in Europa met geweld

kunnen worden gewijzigd. Dat mogen we natuurlijk niet

laten gebeuren als we dat kunnen voorkomen. Voor de

Nederlandse belangen is het beter als de Russen in Oekraïne

vandaag nog in de pan worden gehakt; ik citeer mijn eigen

fractievoorzitter, die dit heeft gezegd. Maar uitzicht op een

dergelijke uitkomst is er niet. Amerikaanse steun wordt

twijfelachtig en zelf kunnen we geen wapens leveren, vindt

de PVV, want de tekorten bij onze eigen krijgsmacht zijn

enorm. Wel kunnen we mogelijk Oekraïense militairen

trainen. Ik vraag de minister of daarvoor plannen zijn in de

komende periode, of misschien ook op de lange termijn.

Ik zal nog even het PVV-standpunt inzake Rusland, Oekraïne

en Poetin samenvatten voor iedereen die toch nog twijfelt.

Poetin en Rusland vormen de agressor en voeren een illegale oorlog in Oekraïne. De ideale uitkomst van de oorlog

is het herstel van de oorspronkelijke grenzen van Oekraïne.

De PVV steunt Oekraïne politiek, maar niet militair. De

Nederlandse krijgsmacht is niet in staat het eigen grondgebied te verdedigen. We kunnen geen munitie en materieel

missen. Andere landen, bondgenoten, die wapens willen

leveren, steunen we daarin. We steunen dus wel wapenleveranties aan Oekraïne, maar geen Nederlandse. Het is een

oorlog tussen Oekraïne en Rusland, niet tussen de NAVO

en Rusland. De PVV staat achter de maatregelen van de

NAVO om eigen bondgenoten gerust te stellen. Dat is het

opstellen van een goede strijdmacht aan de oostgrenzen

van het NAVO-gebied.

De heer Wilders heeft op 14 november nog in het programma Nieuwsuur gezegd: hoe eerder de Russen, even

plat gezegd, in de pan worden gehakt, hoe beter het is. De

PVV stemde onlangs nog voor een motie van de heer Dassen om in Europees en NAVO-verband een scenario en een

strategie uit te werken in het geval van Russische militaire

agressie richting de EU c.q. de NAVO-landen.

Ik denk dat ik het hierbij ga laten voor deze inbreng in de

eerste termijn, voorzitter. Dank u wel.

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-11

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel.

Toch zes. Ik zit een beetje achterin het debat en ik hoop

vandaag nog aan de beurt te komen.

D66De heer PaternotteD66

Ik wilde nog even een ordevoorstel doen. Ik had dit

natuurlijk aan het begin moeten doen, voorzitter, zeg ik met

excuses. We hebben even onderzoek gedaan en wat blijkt?

Bij de meeste begrotingen worden er acht interrupties toegestaan. In het kader van gelijke behandeling en gelijkwaardigheid dacht ik: dit is het moment; de heer De Roon is

geweest en nog niemand is op dit moment benadeeld.

Zouden het er ook acht mogen zijn? Dan wordt het iets meer

een debat vanavond en iets minder de BuZa-monologen.

De voorzitterVoorzitter

Dat snap ik.

BBBDe heer TuinmanBBB

Ik houd het bij zes.

SGPDe heer StofferSGP

Ik houd het ook bij zes.

De voorzitterVoorzitter

Kijk, als de meerderheid dat wil, dan doe ik dat, maar die

acht interrupties waren bij begrotingen met meerdere

bewindslieden, bijvoorbeeld bij OCW en LNV, die ik ook

heb voorgezeten. We hebben onderling de afspraak

gemaakt dat we het bij zes houden als er één bewindspersoon is. Maar als er behoefte aan is, handel ik als voorzitter

naar de wil van de Kamer. Ik kijk ook even naar de anderen.

D66De heer PaternotteD66

Ik wil als argument aanvoeren dat er vanavond geen

bewindspersonen staan, maar goed.

De voorzitterVoorzitter

Nee, maar de eerste termijn onderling en de eerste termijn

van de bewindspersoon kennen hetzelfde aantal interrupties. Ik kijk even naar de anderen.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Aangezien ik er al een paar opgebrand heb bij de eerste

spreker zal het u niet verbazen dat ik dit uiteraard steun.

De voorzitterVoorzitter

Maar u hield ze wel mooi kort. Ik heb ook collega's gehoord

die een hele inbreng per interruptie hebben gedaan. Hoe

kijken de anderen hiertegen aan? Het is een ordevoorstel,

dus ik wil even weten hoe de meerderheid hierover denkt.

VVDDe heer BrekelmansVVD

Ik vind zes wel genoeg.

VoltDe heer DassenVolt

Ik vind acht ook prima.

PVVDe heer De RoonPVV

Ik vind zes goed en als ze die allemaal bij mij willen verstoken, vind ik dat ook prima.

De voorzitterVoorzitter

Dat is voor een deel al gebeurd.

CDADe heer BoswijkCDA
SPMevrouw DobbeSP

Ik zit ook achterin het debat, dus ik vind acht interrupties

prima.

NSCDe heer VeldkampNSC

Zes is voldoende.

De voorzitterVoorzitter

Dan moet ik constateren dat de meerderheid het toch bij

zes wil laten. Dan gaan we door met de volgende spreker.

Dat is de heer Emiel van Dijk. Ook hij spreekt namens de

Partij voor de Vrijheid.

PVVDe heer Emiel van DijkPVV

Dank u wel, voorzitter. Het was misschien niet opgevallen,

maar we spreken vandaag over de begroting van Buitenlandse Zaken. De Europese Unie met haar MFK soupeert

het leeuwendeel van deze centen op. Het gaat over ruim

12 miljard euro. Elk jaar gaat daarvan ruim 10 miljard euro

naar de Europese Unie. 10 miljard euro aan zuurverdiend

Nederlands belastinggeld. Geld waar we helemaal niks van

terugzien.

Een stukje geschiedenis, voorzitter. Nederland is al sinds

halverwege de jaren negentig een nettobetaler van de

Europese Unie. Dit betekent dat Nederland netto meer aan

de EU betaalt dan dat we via de EU terugkrijgen. Zoals ik

al zei, gaan al deze Nederlandse afdrachten naar het MFK,

het Meerjarig Financieel Kader, oftewel de langetermijnbegroting van de Europese Unie. Sinds 1988 werkt de Europese Unie met deze langetermijnbegroting. De meerjarenbegrotingen hadden vier hoofdpunten tot doel: het bieden

van een stabiel kader, het afstemmen van de uitgaven op

de politieke prioriteiten van de Europese Unie, het waarborgen van de begrotingsdiscipline en het vergemakkelijken

van het vaststellen van de jaarlijkse EU-begroting.

Allereerst wil ik zeggen dat er helemaal geen sprake is van

een stabiel kader. Het MFK wordt te pas en te onpas aangepast, opgehoogd, en er wordt zelfs buiten de begroting om

gefinancierd. Dit zogenaamde afstemmen van deze politieke

prioriteiten van de Europese Unie betekent trouwens niet

dat hiermee de politieke prioriteiten van Nederland, of van

overige lidstaten, worden behartigd.

Vervolgens noemde ik het waarborgen van de begrotingsdiscipline, een andere reden voor het in het leven roepen

van het MFK. Dit is uiteraard faliekant mislukt. Zelfs met

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-12

het vertrek van een van de grootste lidstaten van de Europese Unie, het Verenigd Koninkrijk, is de begroting alleen

nog maar verder uit haar voegen gegroeid, dit in tegenstelling tot wat ons allemaal beloofd was, namelijk een kleinere

begroting, een pas op de plaats et cetera et cetera. De tussentijdse herziening van het MFK maakt ons ook duidelijk

dat de beoogde doelen die ten grondslag lagen aan de

introductie van de langetermijnbegrotingen ook mislukt

zijn. Het MFK zorgde namelijk niet voor stabiliteit of voor

het waarborgen van begrotingsdiscipline. Het MFK dient

tegenwoordig vooral om de politieke ambities van de

Europese Commissie te verwezenlijken. Het is een ordinaire

speelbal geworden van ongekozen bureaucraten. Niet alleen

wordt met de tussentijdse herziening het vertrouwen in de

EU ondermijnd, deze herziening geeft ook eens te meer aan

dat de regels en afspraken ondergeschikt zijn aan de politieke prioriteiten van de Europese Commissie. Een gevaarlijke en ongewenste ontwikkeling. Graag een reflectie hierop

van de minister.

We kunnen dus concluderen dat de Europese Unie en haar

MFK Nederland enkel alleen maar geld kostte. Per hoofd

van de bevolking betaalden we in 2021 bijna €400 per persoon per jaar aan de Europese Unie. En dan kunnen de pro-

EU-geluiden wel zeggen dat we goedkoop kunnen bellen

naar het buitenland en dat we visumvrij kunnen reizen,

maar voor die afspraken hadden we de EU helemaal niet

nodig gehad. Dit had allemaal prima bilateraal of multilateraal kunnen worden afgesproken. Daarnaast reizen Amerikanen, Japanners, Britten, Brazilianen en de inwoners van

bijna 60 andere landen allemaal visumvrij naar de Europese

Unie. En u kunt het raden: die zijn daarvoor niet eens lid

van de EU met al haar beklemmende regeldrang. Dus

iedereen die u probeert wijs te maken dat we juist heel veel

baat hebben bij het lidmaatschap van de EU gaat voor het

gemak voorbij aan het feit dat we al ten tijde van de Europese Economische Gemeenschap in 1957 de grootste

voordelen hadden waarvan de Europese Unie nu met de

eer strijkt, namelijk de interne markt, het wegnemen van

handelsbarrières en douanetarieven, en vrij verkeer van

personen, diensten en kapitaal. Dit is dus helemaal niet de

verdienste van de EU maar die van de EEG. De politieke

unie die we nu kennen als de Europese Unie is een uit haar

voegen gegroeid gedrocht geworden waarbij men het

oorspronkelijke doel, zorgen voor grotere stabiliteit in

Europa en een toenemende verbetering van de levensstandaard van haar inwoners, compleet uit het oog lijkt te zijn

verloren. Het gaat immers niet meer om vrije handel drijven

maar om steeds meer macht en invloed verwerven op het

geopolitieke toneel, juist ten koste van de welvaart en veiligheid van de bevolking waarvoor zij tenminste onder het

EEG-verdrag nog pretendeerde op te komen.

Kijk bijvoorbeeld naar de European Green Deal. Complete

generaties boeren worden de financiële afgrond in gedrukt

door de doorgeslagen regels van Frans Timmermans. Zie

hier weer: onder het mom van het redden van het klimaat

worden hardwerkende burgers die nota bene verantwoordelijk zijn voor onze voedselvoorziening door de EU kapotgemaakt. Zelfs de voorzitter van de Europese Commissie,

Von der Leyen, voelde zich afgelopen week genoodzaakt

om nog vlak voor de verkiezingen van het Europees Parlement de nalatenschap van de heer Timmermans met de

grond gelijk te maken en als polariserend te kenmerken.

Zoals gezegd, is dat natuurlijk enkel en alleen om enige

betrokkenheid bij het lot van al die boeren te veinzen om

zo een aanstaande verkiezingsnederlaag in Brussel af te

wenden en vervolgens gewoon weer op de oude voet na

de verkiezingen verder te gaan. Maar dat doet er geen

afbreuk aan dat ze daadwerkelijk gelijk heeft. De European

Green Deal, de Natura 2000-waanzin en de energietransitie

van de heer Timmermans en consorten hebben er tot nu

toe enkel voor gezorgd dat er geen huis meer gebouwd kan

worden, de energierekening onbetaalbaar is en de

woningnood in Nederland de pan uit rijst. Daarnaast is de

uitwerking van de Green Deal dat boeren door heel Europa

nu de straat op gaan om te protesteren tegen het eigenhandig vernietigen van een hele beroepsgroep die, zoals ik al

zei, voor onze voedselvoorziening verantwoordelijk is.

Dus rijst de vraag: waarom blijven we eigenlijk doorgaan

met het financieren van een instelling die niet meer het

beste met de mensen voorheeft maar zich alleen bezighoudt

met het voeren van destructief beleid? Het erge is dat de

EU, nadat al het kwaad geschied is, zonder gêne de oplossing gaat verzinnen voor het door haar gecreëerde probleem. En u raadt het al: dit met nog meer verstikkende en

vrijheidsbeperkende EU-regelgeving tot gevolg. Het is

daarom van belang dat Nederland eens wat vaker zijn

vetorecht gebruikt. Alleen op die manier kunnen we de

controle houden over wat wij voor Nederland belangrijk

vinden.

Er zijn in Brussel echter allerlei antidemocratische krachten

aan het werk die proberen deze laatste bevoegdheid die

Nederland nog heeft van ons af te nemen. Mocht dit

gebeuren, dan is Nederland volkomen overgeleverd aan

de grillen van de Frans-Duitse as van het Eurofederalisme.

Wat de PVV betreft maken we echt een pas op de plaats,

moeten we de EU van binnenuit zien te hervormen en

moeten we ervoor zorgen dat we teruggaan naar de basisbeginselen van vrije handel en bescherming van de buitengrenzen, en dus alleen samenwerken op gebieden die

daadwerkelijk en aantoonbaar de welvaart van de Nederlanders verbeteren. Dat is helaas nu niet het geval.

Voorzitter, dank u.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank voor uw inbreng. De volgende spreker is de

heer Brekelmans. Hij spreekt namens de Volkspartij voor

Vrijheid en Democratie, ook wel bekend als de VVD. Gaat

uw gang.

VVDDe heer BrekelmansVVD

Voorzitter, ik heb volgens mij 30 minuten, maar er staat

hier nu een andere spreektijd.

De voorzitterVoorzitter

Ja, het moet nog even goed ingevuld worden.

VVDDe heer BrekelmansVVD

O, nu heb ik tien minuten minder, maar ik heb juist tien

minuten meer aangevraagd.

De voorzitterVoorzitter

De eerste termijn is twee derde van de aangevraagde

spreektijd. En als u verstandig bent, houdt u dan nog een

derde over voor de tweede termijn. Dit is ook de laatste

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-13

begroting, dus fracties die nog wat tijd over hebben, kunnen

die nu gebruiken. Maar er zijn ook fracties die aan hun limiet

zitten. Die moeten zich dus echt aan hun tijd houden.

VVDDe heer BrekelmansVVD

Duidelijk.

De voorzitterVoorzitter

Meneer Brekelmans, gaat uw gang.

VVDDe heer BrekelmansVVD

Dank, voorzitter.

"Een geopolitieke aardverschuiving." "Er is een wereld voor

en na 24 februari 2022." "Er is een wereld voor en na 7

oktober 2023." "Dit is de wake-upcall die Nederland nodig

had."

Dit soort grote woorden heb ik de afgelopen twee jaar vaak

gehoord in de debatten over Buitenlandse Zaken. Ik heb

deze woorden zelf gebruikt, leden van het kabinet hebben

ze gebruikt en veel collega's hier in de Kamer hebben ze

gebruikt. Dat is terecht, want als je kijkt naar wat gewone

Nederlanders de afgelopen jaren het hardst heeft geraakt,

onze samenleving het meest ontwricht en het leven in ons

open en kleine land het meest onder druk zet, dan zijn dat

de internationale dreigingen.

De Russische invasie in Oekraïne, waardoor onze veiligheid

fundamenteel onder druk staat en de prijzen van gas en

boodschappen omhoogschoten. De brute terreuraanval

van Hamas op Israël en de daaropvolgende oorlog, waardoor de spanningen in onze samenleving toenemen en

antisemitisme ook rijst. Nieuwe oorlogen en conflicten rond

Europa, waardoor de migratiestromen naar recordhoogte

stijgen. En de Chinese ondermijning van de liberale

wereldorde en de specifieke infiltratie in Nederland, waardoor journalisten worden bedreigd, onze kennis wordt

gestolen en bedrijven langzaam worden gewurgd.

Steeds wanneer onze veiligheid, onze vrijheid en onze

welvaart ineens op het spel staan, schieten we wakker. We

zitten rechtop in ons bed, maken vervolgens een rondje

door het huis en doen de deuren op slot, maar vervolgens

kruipen we toch weer onder de warme dekens. Clingendael

vatte dat gisteren in een nieuw onderzoek ook mooi samen:

we gaan van schok naar schok, van Ruslandschok naar

Hamasschok, maar na verloop van tijd wennen we toch

weer aan zo'n schok. Na iedere wake-upcall drukken we op

snooze en slapen we rustig verder.

Maar dat comfort hebben we niet meer. De dreigingen

vanuit Rusland, China en Iran zijn zo acuut, zo veelkoppig

en zo fundamenteel dat ze permanente alertheid en actie

vereisen, zeker nu we minder automatisch kunnen leunen

op de kracht van onze bondgenootschappen, nu Trump

dreigt om de NAVO te ontmantelen en Hongarije steeds

dwarsligt in de EU. Om gewone Nederlanders te beschermen tegen deze dreigingen zijn realisme, focus en actie

nodig in ons buitenlandbeleid.

Om te beginnen, realisme. We moeten de veelheid aan

dreigingen erkennen en onderkennen dat de invloed van

Nederland, de EU en het Westen in de wereld afneemt.

Daarom is focus nodig in ons buitenlandbeleid. Onze veiligheid moet centraal staan. Dat vraagt ook om permanente

actie. Voor onze veiligheid is het niet effectief om ons terug

te trekken achter de Nederlandse dijken, maar is het in ons

belang om proactief op te treden in de wereld.

Voor een alert en actief buitenlandbeleid zijn wat mij betreft

vier thema's van belang. Eén: militaire capaciteiten versterken. Twee: onze geopolitieke weerbaarheid vergroten. Drie:

onze instrumenten aanscherpen. En vier: migratie volledig

inbedden in ons buitenlandbeleid. Ik zal deze vier thema's

een voor een langslopen en daarna nog de op dit moment

geopolitiek gezien drie belangrijkste regio's kort aanstippen,

namelijk Oekraïne, het Midden-Oosten en China.

Punt één: onze militaire capaciteiten versterken. Militaire

steun verlenen aan Oekraïne is op dit moment nog net zo

cruciaal als twee jaar geleden. Op dit moment liggen Oekraïense militairen in de loopgraven te vechten voor hun

leven, voor hun land, voor hun vrijheid. Zij vormen de

frontlinie tegen de Russische agressie, die niet alleen Oekraïne maar heel Europa bedreigt. Naarmate Rusland steeds

meer de overhand krijgt, wordt het moeilijker en duurder

om Rusland terug te dringen. Daarom moet onze steun

meerjarig zijn en mag die geen moment verslappen. Op dit

moment gelooft meer dan de helft van de Nederlanders

dat Rusland deze oorlog gaat winnen. Als wij er al niet meer

in geloven, hoe kan Oekraïne dit dan nog volhouden? Het

is daarom goed dat de G7 en andere landen meerjarige

veiligheidsarrangementen met Oekraïne hebben afgesproken en aan het afspreken zijn. De VVD vindt dat ook

Nederland een voortrekkersrol moet blijven vervullen in de

steun aan Oekraïne. Ik hoop dat Nederland daarom snel

een vergelijkbaar veiligheidsarrangement aankondigt. Kan

de minister hierop een laatste stand van zaken geven?

Naast de steun aan Oekraïne zullen Europese landen ook

meer zelf moeten doen om het grondgebied van Europa te

verdedigen. De recente uitspraken van Trump over artikel

5 zijn natuurlijk extreem zorgelijk, maar de reactie van

Europese politici hierop is wat mij betreft tot op heden te

simpel en nog onvoldoende. De realiteit is namelijk dat we

op korte termijn niet zonder de Amerikanen kunnen. Zelfs

op lange termijn kunnen we bijvoorbeeld niet zonder de

nucleaire bescherming van de Verenigde Staten. Daarom

is een diepgaande dialoog tussen de VS en Europese landen

nodig. Hoe gaan Europese landen stapsgewijs meer strategische militaire capaciteit van de Verenigde Staten overnemen? Denk aan satellietcapaciteit, radarsystemen, elektronische inlichtingen, luchttransport, strategische luchtverdediging en langeafstandsraketten. Wie doet wat de komende

jaren in de verdediging van Europa? Welke investeringen

zijn daar aan Europese kant voor nodig? Daarvoor is het

nodig om heel snel afspraken te maken. Deelt het kabinet

mijn opvatting dat zo'n diepgaande dialoog snel en

geloofwaardig tot stand moet komen zodat de VS concreet

kunnen zien dat de militaire kosten in Europa voor hen

daadwerkelijk zullen afnemen, zodat Trump en andere

Amerikaanse critici de wind uit de zeilen wordt genomen?

Is het kabinet bereid om voor deze dialoog binnen de NAVO

een voortrekkersrol te vervullen?

Dan het tweede punt: onze geopolitieke weerbaarheid vergroten. We moeten ervoor zorgen dat onze hele samenleving doordrongen is van de internationale dreigingen voor

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-14

onze veiligheid en dat we minder kwetsbaar worden voor

geopolitieke spanningen en voor de druk van agressieve

grootmachten als China en Rusland. Dat vereist een nauwe

samenwerking tussen overheid en bedrijfsleven, zoals ook

eerder is gebleken rond de exportrestricties in de chipindustrie. In de praktijk verloopt dit overleg nu ad hoc en nog

niet optimaal. Wat er gebeurt, is dat de VS specifieke

maatregelen aankondigen en dat Nederlandse ministeries

en bedrijven vervolgens in beweging komen. In plaats

daarvan zouden ministeries, inlichtingendiensten en

bedrijven uit onze strategische sectoren regelmatig overleg

moeten voeren over de internationale dreigingen voor

Nederland, onze strategische kwetsbaarheden en acties die

nodig zijn om Nederland weerbaarder te maken. Ik zou

willen voorstellen om hiervoor een vaste geopolitieke raad

in te richten. Ik hoor graag van de minister of zij hier ook

de toegevoegde waarde van inziet.

Daarbovenop moeten we onderkennen waar de dreiging

specifiek vandaan komt. Het gaat om een groep specifieke

landen: Rusland, China, Iran en Noord-Korea. Vorig jaar

heb ik aan het kabinet gevraagd om een lijst op te stellen

met statelijke dreigingen. In plaats van een landen-neutrale

aanpak kan onze hele overheid deze lijst gebruiken om

onszelf tegen de invloed van deze landen te weren. Dan

kan er gericht rekening worden gehouden met deze landen

bij bijvoorbeeld academische samenwerking, het uitgeven

van visa, het aangaan van stedenbanden en alle andere

relaties tussen onze overheid en deze landen. Het kabinet

heeft aangegeven zo'n lijst met statelijke dreigingen op

nationaal niveau niet te zien zitten. Daarom wil ik dat

Nederland zich ervoor inzet om op Europees niveau zo'n

lijst op te stellen met "countries of concern", "landen van

zorg". Is het kabinet bereid hiervoor te pleiten in Brussel en

hierin een aanjagende rol te spelen?

Daarnaast moeten we onze strategische afhankelijkheden

afbouwen, met name als het gaat om grondstoffen en

technologie uit China. Twee jaar geleden is daarom op mijn

verzoek de Taskforce Strategische Afhankelijkheden ingericht. Deze taskforce is aan de slag gegaan, maar lijkt zich

vooralsnog vooral te richten op het doen van analyses en

onderzoek. Graag vraag ik aan de minister, en breder aan

het kabinet, welke concrete vervolgacties deze taskforce op

zich zal nemen.

Het derde punt: onze instrumenten aanscherpen. We moeten ervoor zorgen dat we in ons buitenlandbeleid scherpe

instrumenten in onze gereedschapskist hebben. Als economische grootmacht moet de EU sancties kunnen inzetten

om China, Rusland en Iran in de gewenste richting te

bewegen, maar deze sancties blijken op dit moment nog

vooral een bot mes, omdat ze massaal worden omzeild.

Hierdoor belandt nog steeds Europese technologie in

Iraanse drones en Russische raketten. We moeten het

maximale doen om de internationale netwerken voor

sanctieontwijking te ontmantelen, helemaal wanneer deze

netwerken lopen via kandidaat-EU-lidstaten zoals Servië

en Turkije. We moeten dit botte mes op meerdere manieren

scherp slijpen.

Ten eerste is een betere samenwerking tussen overheid,

inlichtingendiensten en bedrijven nodig. Bedrijven kennen

hun klanten en inlichtingendiensten kunnen ketens analyseren die eindigen in Rusland en Iran. Daarom vraag ik de

minister of zij de bestaande sanctie-unit wil uitbouwen en

inlichtingendiensten en bedrijven nog intensiever daarbij

wil betrekken. Deze bredere sanctie-unit zou kunnen worden

aangestuurd door een krachtige nationaal coördinator

sanctienaleving en -handhaving. Is de minister van plan

om een nieuwe nationaal coördinator hiervoor aan te stellen? Ook vraag ik de minister om zo snel mogelijk het

wetsvoorstel voor de nieuwe Sanctiewet naar de Kamer te

sturen. Dit hebben we echt zo snel mogelijk nodig.

Ten tweede wil ik de minister vragen naar de laatste stand

van zaken met betrekking tot de Europese variant van OFAC,

de Amerikaanse dienst die sancties ontwerpt en handhaaft.

Twee jaar geleden is hierover een motie van mij en het CDA

aangenomen. Op dit moment wordt er nog zeer beperkt

samengewerkt tussen Europese landen. De EU geeft aan

op dit moment nota bene meer informatie van de Verenigde

Staten te ontvangen dan van alle lidstaten bij elkaar. Afgelopen week werd bijvoorbeeld bekend dat OFAC maatregelen neemt om de zogenaamde dark fleet aan te pakken. Dat

zijn olietankers die de sancties en het prijsplafond op Russische olie omzeilen. Mijn vraag is wanneer we stoppen

om ook in dit opzicht volledig te leunen op de VS en ervoor

zorgen dat de EU zelf een volwaardige sanctie-unit inricht,

zoals het Amerikaanse OFAC. Graag hoor ik over de

inspanningen en de inzet van de minister.

Ten derde wil ik het makkelijker maken om familieleden

van gesanctioneerde topfiguren uit het Russische en het

Iraanse regime een inreisverbod op te leggen, zeker wanneer zij geld ontvangen van gesanctioneerde individuen.

Het blijft frustrerend om te zien dat familieleden hier blijven

vakantie vieren, winkelen en studeren. Deze levensstijl

onmogelijk maken is een manier om deze regimes pijn te

doen. Wil de minister zich hiervoor inzetten? Zo ja, op welke

manier?

Naast de sancties maken we gebruik van terreurlijsten. Ook

dat instrument moet worden aangescherpt. Het is mij

namelijk een doorn in het oog dat de Iraanse Revolutionaire

Garde, de Houthi's en de Wagner Group nog niet op deze

terroristenlijsten kunnen worden geplaatst vanwege juridische belemmeringen. Laten we daarom het voorbeeld van

de Verenigde Staten volgen, waar meerdere van dat soort

zwarte lijsten bestaan. Ik stel voor dat de EU een tweede

terreurlijst inricht, waarvoor een gerechtelijke veroordeling

voor terrorisme of vervolging door een openbaar ministerie

in Europa niet nodig is. Voor sancties is dit nu immers ook

niet het geval. Is de minister bereid om dit voorstel over te

nemen en zich binnen de Europese Unie hiervoor in te

spannen?

Dan het vierde punt: migratie volledig inbedden in ons

buitenlandbeleid. Uit het onderzoek van Clingendael bleek

deze week ook weer dat irreguliere migratiestromen een

van de buitenlandse dreigingen zijn waar Nederlanders zich

de meeste zorgen om maken. Het blijft een structureel

probleem dat veel diplomaten zich minder voor dit thema

verantwoordelijk voelen. Maar voor grip op migratie is het

juist nodig dat dit thema volledig wordt ingebed in ons

buitenlandbeleid. Het ministerie van Buitenlandse Zaken

heeft immers de contacten, de drukmiddelen en het aanzien

om migratieafspraken te maken. Dit kan niet worden afgeschoven op een handvol beleidsambtenaren bij het migratieteam van het ministerie van Justitie en Veiligheid.

Daarom vraag ik de minister of zij een jaarlijkse migratierapportage wil opstellen over de inspanningen van het minis-

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-15

terie van Buitenlandse Zaken op het terrein van migratie,

zoals we dat nu ook kennen op het terrein van mensenrechten en voor consulaire dienstverlening. Is de minister bereid

om dit toe te zeggen?

Dan wil ik nog specifiek ingaan op drie regio's, namelijk

Oekraïne, het Midden-Oosten en China. Ten eerste Oekraïne.

Ik gaf al aan dat we onze steun aan Oekraïne onverminderd

en langjarig voortzetten, zowel financieel als militair. Om

de steun aan Oekraïne te financieren, zou ook gebruikgemaakt moeten kunnen worden van de bevroren Russische

overheidstegoeden. Tot nu toe wil de EU alleen nog het

rendement op deze tegoeden belasten en afromen. Dat is

een goede eerste stap, maar de VVD pleit ervoor om hier

verder in te gaan. Mijn vraag aan het kabinet is of het ook

voorstander is van de optie om deze bevroren tegoeden in

te zetten als onderpand voor financiële steun aan Oekraïne.

Wil het kabinet blijven zoeken naar juridische mogelijkheden

om de volledige 300 miljard aan Russische overheidstegoeden te kunnen confisqueren? Ik vind dat het kabinet op dit

moment nog terughoudend is met het innemen van een

duidelijk standpunt hierover. Mijn vraag is dan ook of het

kabinet zich hier duidelijker over wil uitspreken en een

prominentere rol wil spelen om tot juridische oplossingen

te komen. Ik denk dat, gezien de positie van Nederland, dit

heel erg zou helpen, ook in de bredere discussies die hierover plaatsvinden, zowel binnen de Europese Unie als met

de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk.

SPMevrouw DobbeSP

Ik wilde een interruptie plegen, maar ik werd het ineens

helemaal eens met de heer Brekelmans over die Russische

tegoeden. Dat is heel interessant en ik ben heel benieuwd

naar het antwoord van de minister. Ik wilde even terug. Ik

heb heel goed geluisterd naar het betoog van de heer Brekelmans. Hij heeft het over vier pijlers voor veiligheid. Dat

is ook heel nodig, want het wordt er niet veiliger op met al

die oorlogen in Europa. Maar wat ik u niet heb horen zeggen

als oplossing voor die onveiligheid, is een pad naar vrede,

het pad van de diplomatie. Ik vroeg mij af hoe de VVD

daarnaar kijkt.

VVDDe heer BrekelmansVVD

Je zou kunnen zeggen dat diplomatie de corebusiness is

van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Op het moment

dat het mogelijk is om een diplomatieke oplossing te

bereiken, ben ik daar natuurlijk altijd voorstander van.

Alleen ben ik ervan overtuigd dat alleen een uitgestoken

hand naar regimes zoals dat van Poetin in Rusland en zoals

dat van Iran niet genoeg is en dat daar ook militaire druk

bij hoort. Daarom heb ik in het begin ook die internationale

dreigingen zo duidelijk geschetst. Daar hoort ook bij dat we

zelf weerbaar zijn tegen de druk die deze regimes uitoefenen

en dat we ervoor zorgen dat we onze instrumenten, zoals

onze sanctie- en terreurlijsten, scherp kunnen inzetten. Als

wij ook die middelen op tafel kunnen leggen, denk ik dat

het mogelijk is om met dit soort agressieve regimes tot een

eventuele oplossing te komen. Door alleen met de handen

op de rug aan tafel te gaan zitten, ben ik bang dat je een

klap in je gezicht krijgt.

SPMevrouw DobbeSP

Ik ben eigenlijk wel blij om dat te horen, maar het tegenovergestelde is nu wel wat hier gebeurt. Het is niet dat wij zeggen dat wij met de handen op de rug aan tafel zitten. Nee,

het debat verengt zich heel erg tot "meer wapens". Dat is

tenminste wat mij opviel, zowel in het debat van vorige

week als in het tot nu toe gevoerde debat van vandaag.

Meer wapens. Maar oneindig veel wapens gaan niet automatisch leiden tot een pad naar vrede. Dit gaat niet automatisch leiden tot de totstandkoming van onderhandelingen

en een einde aan het bloedvergieten. Wij denken wel dat

dat pad tot nu toe heel erg onduidelijk is. Ik ben dus ook

heel benieuwd hoe de VVD dat ziet. Welke inspanningen

ziet de VVD dan op dat vlak? Wij zien ze namelijk onvoldoende. Het is ontzettend van belang dat er een pad is naar

vrede, zodat het bloedvergieten gestopt kan worden. Dit

pad kan niet alleen maar een pad van wapens zijn.

VVDDe heer BrekelmansVVD

Laten we dan even het voorbeeld van Rusland en Oekraïne

nemen. Ik denk dat dat is waar de SP het meest op doelt.

Er is natuurlijk eindeloos met Poetin gesproken. In 2014 en

daarna zijn de Minsk-akkoorden gesloten. Er is jarenlang

met Poetin aan tafel gezeten. We herinneren ons allemaal

denk ik nog dat exact twee jaar geleden, vlak voor de invasie, regeringsleiders als Macron aan die lange tafel zaten

om op het allerlaatste moment te proberen Poetin ervan te

weerhouden om Oekraïne binnen te vallen. Er werd

geprobeerd hem allerlei comfort te geven dat de NAVO er

niet op gericht is om Rusland te bedreigen. Zonder enige

aanleiding heeft Poetin toch besloten om Oekraïne binnen

te vallen. Daarna zijn er door Oekraïne nog allerlei afspraken

gemaakt, bijvoorbeeld over de graancorridor. Rusland houdt

zich niet aan die afspraken. We zien dat Rusland, wanneer

het het gevoel heeft militair sterk te staan of denkt verdere

voortgang op het slagveld te kunnen bereiken, tot geen

enkel compromis bereid is. Of men zegt: Oekraïne moet

eerst bepaald grondgebied opgeven en pas dan zijn we

bereid om te praten. Als er geen enkel concreet aanknopingspunt is voor een gesprek, als je alleen maar een

gesprek met Poetin kunt voeren als je vooraf onacceptabele

concessies doet, dan moet je daar gewoon helder over zijn

en niet net doen alsof er een diplomatieke oplossing is die

er op dit moment in werkelijkheid niet is. Laten we er in

ieder geval voor zorgen dat Oekraïne op het slagveld zo

sterk mogelijk staat. Als er dan ooit een moment komt om

wél tot een diplomatieke oplossing te komen, dan is die in

het voordeel van Oekraïne en niet in het voordeel van

Rusland.

De voorzitterVoorzitter

Uw laatste interruptie, mevrouw Dobbe.

SPMevrouw DobbeSP

De allerlaatste, voorzitter?

De voorzitterVoorzitter

De allerlaatste.

SPMevrouw DobbeSP

Dan bij dezen de eer aan de heer Brekelmans, want dit is

wel een kernpunt. Dit is voor ons heel erg belangrijk. Het

feit dat het lastig is, ontslaat ons natuurlijk niet van de plicht

om daar ook nu, in deze fase van de oorlog, op te blijven

inzetten. Het zal niet vanzelf gaan, zonder dat wij daarop

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-16

inzetten, zonder dat wij daarop aandringen. Het zal niet

vanzelf gaan, met alleen het sturen van wapens. Een oorlog

is niet iets tussen vrienden. Oorlog is altijd iets tussen vijanden — dat gaat gewoon niet goed — en met mensen als

Poetin, met potentaten, die denken dat ze dit zonder enig

mandaat kunnen doen. Dat is allemaal waar, maar het ontslaat ons niet van de plicht om dat te doen. Op dit moment

hoor ik de VVD wel zeggen "we hebben het in het verleden

gedaan, we hebben het geprobeerd, maar het is niet gelukt",

maar wat gaan we dan nu doen om te zorgen dat dat pad

bewandeld wordt en dat er vrede komt?

VVDDe heer BrekelmansVVD

Laat ik een voorbeeld noemen. De suggestie wordt gewekt

dat er helemaal geen diplomatie plaatsvindt. Zelensky heeft

een tienpuntenvredesplan gepresenteerd. Daarin staan zijn

kernpunten voor een toekomstig vredesakkoord. Daar is

Nederland ook heel actief bij betrokken. Er wordt eigenlijk

geprobeerd om met de internationale gemeenschap steeds

meer landen in de wereld een voor een achter dat tienpuntenplan te krijgen. Op die manier willen we ook de druk op

Rusland vergroten om zich bij dat soort principes aan te

sluiten. Ik ben het dus niet eens met de indruk dat er niets

op het terrein van de diplomatie gebeurt en dat er niet wordt

gekeken of er een mogelijke oplossing is. Ik vind ook dat

we het moeten blijven proberen.

Ik geef daarbij wel twee dingen aan. Een. Ik vind dat je een

heel duidelijke rode lijn moet trekken bij welke concessies

acceptabel zijn. Ik vind het bijvoorbeeld niet acceptabel om

nu te zeggen dat we grondgebied van Oekraïne gaan

opgeven om met Poetin aan tafel te kunnen. Ik vind dat het

aan Oekraïne is om te bepalen tot welke concessies zij

bereid zijn. Twee. Je zult continue militaire druk nodig blijven hebben om Poetin überhaupt tot enige beweging te

dwingen, want anders is hij niet bereid tot enige concessie.

BBBDe heer TuinmanBBB

We hebben de premier van Estland horen spreken over

haar mensen die vroeger ook daadwerkelijk gehandeld

hebben met het Russische regiem. Ze zei eigenlijk drie

dingen. Ze zei: Rusland stelt altijd een eis, een doel, over

iets wat ze nog niet hebben. Twee. Ze stellen er een ultimatum aan vast. Drie. Ze geven nooit toe in onderhandelingen.

Ze krijgen dus altijd iets wat ze nog niet eerder hebben

gehad. We begrijpen ook met z'n allen dat uiteindelijk oorlog nooit leidt tot de oplossing en dat we ergens diplomatiek

of politiek over moeten gaan tot het sluiten van een deal

die voor in ieder geval een aantal van ons voldoende is en

die voldoende veiligheid biedt. De vraag aan de heer Brekelmans is dan: op wat voor tijdpad denkt hij dat er dan

aan die voorwaarden wordt voldaan en dat Oekraïne of de

westerse wereld daadwerkelijk in een dusdanige positie zit

dat we een gunstige onderhandelingspositie hebben?

is dan heel klein. Het klinkt misschien paradoxaal, maar ik

denk: hoe beter wij in staat zijn om Oekraïne militair te

ondersteunen door wapens en munitie te leveren, des te

sneller kan een vredesoplossing dichterbij komen.

De voorzitterVoorzitter

De heer Brekelmans vervolgt zijn betoog.

VVDDe heer BrekelmansVVD

Dan ga ik naar het Midden-Oosten, in het bijzonder Israël

en Gaza. De wrede pogrom van Hamas op 7 oktober ...

Voorzitter, ik zie dat ...

De voorzitterVoorzitter

De heer Dassen heeft nog een interruptie.

VoltDe heer DassenVolt

Ik dacht: voordat de heer Brekelmans verdergaat, want

anders moet hij straks heel ver terug in zijn betoog. Hij had

het net over een geopolitieke veiligheidsraad. Ik was even

benieuwd of de heer Brekelmans daar wat meer helderheid

over kan verschaffen. Wat is dat dan precies? Hij sprak over

ministeries, inlichtingendiensten en bedrijven. Die moeten

samen in een raad gaan zitten en ik vroeg me af wat

inlichtingendiensten dan in die raad gaan delen. Wat gaan

bedrijven daar dan bespreken? Wat is dan precies de rol

van de ministeries? Wellicht kan de heer Brekelmans daar

wat meer helderheid over verschaffen.

VVDDe heer BrekelmansVVD

In deze kabinetsperiode, of misschien net daarvoor, is er

een veiligheidsraad ingericht binnen het kabinet. Daarin

komen wekelijks de relevante ministeries bijeen om geïnformeerd te worden door de inlichtingendiensten over de

dreigingen die op Nederland afkomen en over hoe de verschillende ministeries daarop moeten acteren. Je ziet

natuurlijk dat een heleboel van die dreigingen en kwetsbaarheden ook ons bedrijfsleven raken. Ik heb ASML genoemd

en daar is de heer Dassen natuurlijk ook intensief mee bezig.

Maar het geldt ook voor andere Nederlandse strategische

sectoren, bijvoorbeeld biotech en andere vormen van

technologie. Wat ik op dit moment observeer en zie

gebeuren, is het volgende: er is een externe aanleiding en

dan komen ministeries en bedrijven in beweging. Die reageren daar dan op en daarom zou ik het heel goed vinden

dat de overheid en het Nederlandse bedrijfsleven vaker bij

elkaar zouden komen en een gedeeld beeld zouden hebben

van de dreigingen die op Nederland afkomen. In welk

opzicht staat onze nationale veiligheid op het spel? En wat

moeten beide kanten in gezamenlijkheid doen om de

weerbaarheid daartegen te vergroten?

VVDDe heer BrekelmansVVD

Ik heb geen idee, want dat hangt helemaal af van de steun

die het Westen geeft. Als de VS blijven aarzelen en bijvoorbeeld niet bereid zijn om financiële steunpakketten te geven

en als Europa haar belofte niet nakomt en niet in staat is

om de munitie- en wapenproductie enorm te verhogen,

dan denk ik dat Oekraïne er de komende tijd niet best voor

zal staan. De kans op het vooruitzicht dat mogelijke vredesonderhandelingen in het voordeel van Oekraïne uitvallen,

Ik denk dat daarvoor nodig is dat er regelmatig overleg

plaatsvindt en dat de inlichtingendiensten, voor zover dat

kan, delen welke dreigingen er op Nederland afkomen. Ik

opper dat idee en stel een vraag aan de minister over de

specifieke invulling. Welke sectoren en bedrijven moeten

daar aan tafel zitten? Welke informatie moet daar worden

gedeeld? Hoe vaak moet er worden overlegd? Ik zou hoe

dat ingevuld moet worden graag aan het kabinet laten.

Maar ik denk dat het gezien de geopolitieke spanningen die

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-17

er zijn en gezien onze veiligheid, die zo onder druk staat,

echt nodig is om dat overleg structureel in te richten.

Meneer Van Baarle, wilt u de heer Brekelmans nog horen

over de rechterlijke uitspraak of wilt u toch al interrumperen?

VoltDe heer DassenVolt

Ik heb een korte vraag. Ik moet natuurlijk ook mijn gedachten vormen over wat hier dan mogelijk is, hoe zo'n raad

dan precies gaat werken en wat de waarborgen zijn als je

met zo'n raad aan de gang gaat. De heer Brekelmans noemt

het voorbeeld van ASML. Dat is een groot bedrijf waar een

enorme Amerikaanse druk op zit. Ik vraag me af of een

Nederlandse raad dan altijd het verstandigst is — u voelt

'm aankomen — juist ook omdat er heel veel grote bedrijven

zijn die veel meer te maken hebben met hele andere

invloeden, waar we als Nederlands misschien niet altijd de

juiste inlichtingen over hebben of waar ministeries niet

altijd de juiste kennis over hebben. Zouden we, om te

voorkomen dat we er dadelijk weer 27 raden bij krijgen,

ook niet moeten nadenken over hoe we dit dan Europees

inbedden?

VVDDe heer BrekelmansVVD

Op het moment dat ik hier iets voorstel en de heer Dassen

meteen vraagt of we dat ook op Europees niveau kunnen

doen, weet ik dat ik een goed idee heb; dat is een goed

teken. In principe sta ik daar natuurlijk voor open. Ik ben

het namelijk met de heer Dassen eens dat een heleboel

bedrijven in strategische sectoren een Europese omvang

hebben. Het zou dus heel goed zijn als dat zou kunnen. Wat

betreft het uitwisselen van inlichtingen zie ik wel dat de

nationale belangen die hier vaak bij spelen, die samenwerking op dit moment nog heel erg in de weg zitten. Ook al

is een bedrijf Europees, het hoofdkantoor zit soms ergens

anders dan bijvoorbeeld het R&D centre. Ik zou dus zeggen:

laten we nadenken, wellicht samen, of dat ook op Europees

niveau zou kunnen, maar laten we daar niet op wachten.

Laten we dit allereerst in Nederland inrichten, zou ik zeggen.

De voorzitterVoorzitter

De heer Brekelmans vervolgt zijn betoog.

VVDDe heer BrekelmansVVD

Ik was begonnen met het Midden-Oosten en Israël en Gaza.

De wrede pogrom van Hamas op 7 oktober en de gijzelingen

van onschuldige mensen hebben in Israël diepe wonden

veroorzaakt. Een zwarte nachtmerrie werd werkelijkheid.

Israël heeft het recht om zich te verdedigen tegen deze terreur en om Hamas te verzwakken, maar op korte termijn is

het daarbij ook nodig dat er veel minder burgerslachtoffers

worden gemaakt. Ook moeten de humanitaire omstandigheden in Gaza drastisch worden verbeterd. De huidige

militaire operatie in Gaza is vanuit menselijk oogpunt

onhoudbaar. Laat staan wat de gevolgen zouden zijn van

nog een extra offensief op Rafah. Ik steun daarom de inzet

van het kabinet om maximaal druk op Israël uit te oefenen

en Israël erop aan te spreken om meer terughoudendheid

te betrachten.

Dan ga ik naar de rechterlijke uitspraak over de doorlevering

...

De voorzitterVoorzitter
DENKDe heer Van BaarleDENK

Ik wil interrumperen, maar niet op de rechterlijke uitspraak.

De voorzitterVoorzitter

Oké. Gaat uw gang.

DENKDe heer Van BaarleDENK

De heer Brekelmans had het aan het begin van zijn inbreng

namelijk over "op snooze drukken en maar rustig verder

slapen". Ik zou aan de heer Brekelmans willen vragen om

die beeldspraak toe te passen op de regering van Israël.

Als we tientallen jaren aan buitenlandbeleid van de Nederlandse regering, maar ook van de internationale gemeenschap ten aanzien van Israël beschouwen, waarbij de

Nederlandse regering en de internationale gemeenschap

misschien bij woord iets hebben gezegd over bijvoorbeeld

de illegale annexatie van Palestijns land, deelt de heer

Brekelmans dan dat het continu maar doorgaat en er

onvoldoende tanden zijn laten zien, waardoor er op dit

moment bijna geen Palestijns land meer over is op de

Westbank? Deelt de heer Brekelmans die analyse van het

feit dat het beleid in de richting van de regering van Israël

om misdaden tegen de Palestijnen te voorkomen, gewoon

tandeloos is geweest in de afgelopen tijd?

VVDDe heer BrekelmansVVD

Nee, die opvatting deel ik niet. Ik vind dat een eenzijdige

analyse. Ik steun met betrekking tot de Nederlandse inzet

van de afgelopen decennia dat die juist altijd evenwichtig

is geweest. Er is geprobeerd om aan beide kanten goede

relaties te onderhouden en om waar nodig aan beide kanten

druk uit te oefenen. Dat gebeurde omdat het de overtuiging

was van volgens mij meerdere kabinetten dat je beide

kanten nodig hebt om tot een structurele oplossing te

komen en dat eenzijdig maatregelen opleggen aan de ene

of de andere kant daar niet toe bijdraagt. Ik denk dat die

inzet van de afgelopen decennia er in ieder geval toe heeft

geleid dat Nederland nu een positie aan tafel heeft. Het is

niet voor niks dat onze premier als eerste Europese regeringsleider met zowel Netanyahu als Abbas sprak. Het is

ook niet voor niks dat hij nu voor, denk ik, inmiddels de

derde keer in de regio is om daar met zijn collega's te

spreken. Ook onze minister van Buitenlandse Zaken is

regelmatig in de regio actief. Die positie hebben wij

decennialang opgebouwd. Dat leidt er nu toe dat wij, in

tegenstelling tot veel andere Europese landen, nu in ieder

geval een beetje druk uit kunnen oefenen. Maar het leidt

helaas nog niet volledig tot het gewenste resultaat; dat ben

ik met de heer Van Baarle eens.

DENKDe heer Van BaarleDENK

De kernvraag is inderdaad: waar leidt het toe? Laten we die

vraag beantwoorden: we zijn inmiddels jaren verder en de

Palestijnen hebben bijna geen land meer om op te leven.

Deze regering kan zeggen voor een tweestatenoplossing

te zijn, maar welke staat is er voor de Palestijnen? Bijna al

het land is door de Israëliërs ingepikt en de Nederlandse

regering verbindt er geen consequenties aan. Onze minister

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-18

van Buitenlandse Zaken zegt: ik zou een offensief in de

richting van Rafah, waar op dit moment 1,5 miljoen Palestijnen naartoe gevlucht zijn, niet goed vinden. Netanyahu

zegt: ik haal mijn schouders op en ga het toch doen. De

heer Brekelmans kan toch niet zeggen dat de aanpak van

de Nederlandse regering en die van de internationale

gemeenschap effectief zijn, als de Israëlische regering maar

door- en doorgaat? Is hij het niet met de fractie van DENK

eens dat het nodig is om aan Israël aan te geven dat er

consequenties zijn voor hun illegale handelen? Dat gebeurt

steeds maar niet.

VVDDe heer BrekelmansVVD

Misschien mag ik een wederopmerking maken. Laten we

dan de Belgische aanpak nemen. België spreekt zich steviger

uit. Dat is ook niet effectief. Het is niet zo dat de uitspraken

die gedaan worden door de Belgische regering of Belgische

politici, of door de Spaanse of Ierse — die zijn traditioneel

kritischer op Israël — wél effect hebben. Volgens mij moet

je kijken hoe je met de internationale gemeenschap steeds

een balans kunt vinden tussen, aan de ene kant, het steunen

van Israël in het recht op zelfverdediging ... Het staat mij

tegen dat de opsommingen van de heer Van Baarle steeds

eenzijdig zijn. Het resultaat van het beleid van afgelopen

jaar is óók dat er continu een hele grote dreiging is tegen

Israël. Dat is de andere kant van het verhaal. Wat volgens

mij de positie van Nederland ten opzichte van diverse

andere Europese landen nu bijzonder maakt, is dat we aan

beide kanten goede relaties hebben. We hebben geprobeerd

om van onderop bij te dragen aan positieve verbetering en

hebben nu de positie om beide kanten heel kritisch aan te

spreken. We spelen dan ook een kleine rol in de diplomatieke druk die wordt uitgeoefend.

De voorzitterVoorzitter

Uw laatste interruptie, meneer Van Baarle.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Het stoot mij gewoon zózeer tegen de borst dat de VVD,

andere politieke partijen en de Nederlandse regering, als

het om andere gevallen gaat, bereid zijn om een hele doos

aan maatregelen en sancties open te trekken, maar dat het

in de richting van de Israëlische regering altijd maar blijft

bij oproepjes. Alleen maar oproepjes! Dat heeft ervoor

gezorgd dat de Israëlische regering straffeloos is doorgegaan met bijvoorbeeld het annexeren van Palestijns land.

Ik zou de heer Brekelmans het volgende willen vragen.

Laten we dit nou eens heel concreet maken. We hebben

het gehad over sancties in Europees verband tegen Israëlische kolonisten-terroristen, die bijdragen aan het geweld

in de richting van de Palestijnen en de repressie op de West

Bank. Dat komt Europees onvoldoende van de grond.

Andere landen gaan dat individueel doen. Zou de heer

Brekelmans dan bereid zijn om, in navolging van bijvoorbeeld Frankrijk, de Nederlandse regering op te roepen om

dat als Nederland zelf te doen, in plaats van te wachten op

een besluiteloos Europa, dat maar toekijkt hoe de repressie

op de West Bank voortduurt? Is de heer Brekelmans daartoe

dan wél bereid?

VVDDe heer BrekelmansVVD

Ik heb in mijn betoog een heel groot deel besteed aan de

vraag hoe je ervoor zorgt dat sancties effectief zijn. Op het

moment dat je als Frankrijk een inreisverbod oplegt, kan

iemand naar Brussel vliegen en daar de trein naar Parijs

pakken. Wat dat betreft is het niet een hele effectieve

sanctie. Ik ben er voorstander van om dat soort sancties in

Europees verband op te leggen. Anders is het namelijk

alleen een symbolische maatregel. Ik neem liever een

effectieve maatregel wat dat betreft. Op dit hele concrete

punt zou ik zeggen: laten we proberen om onze inzet Europees te houden, ook juist omdat dit conflict wel wat Europese eenheid zou kunnen gebruiken. Daar schort het nogal

aan. Ik heb mijn betoog opgebouwd rondom vier statelijke

dreigingen: China, Rusland, Iran en Noord-Korea. Ik plaats

Israël nadrukkelijk niet in dat rijtje, want dat is wat mij

betreft echt een heel ander geval. Dat verdient een hele

andere benadering. In dat opzicht ben ik het gewoon niet

eens met de heer Van Baarle.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Ik hoor de heer Brekelmans gelukkig zeggen dat hij vindt

dat het kabinet maximale druk moet uitoefenen op Israël

om te voorkomen dat dit grondoffensief zich uitbreidt naar

Rafah. We hebben dat ook andere landen horen zeggen die

zich eerder in de VN hebben onthouden van stemmingen

over bijvoorbeeld een staakt-het-vuren. En ik hoor de heer

Brekelmans zeggen: als je effectieve maatregelen wilt

nemen of drukt wilt zetten, dan moet je dat Europees doen.

Ik zal morgen in een motie de minister oproepen om er juist

nu, nu dit dreigt, op Europees niveau met haar collega's

voor te zorgen dat er een spoedbijeenkomst komt, zodat

duidelijk wordt dat er maatregelen zullen volgen als Netanyahu dit doorzet. Steunt de VVD dat?

VVDDe heer BrekelmansVVD

Dan zou ik eerst concreter van mevrouw Piri willen weten

wat zij precies met "maatregelen" bedoelt en hoe zij die

bijeenkomst voor zich ziet. Ik zou daar van de minister een

reactie op willen. Ik zou willen weten of zij denkt dat het

wel of geen effect heeft. Zoals ik al zei, ben ik niet op voorhand voorstander van dit soort maatregelen, als die symbolisch zijn. Ik vind dat je moet kijken naar wat werkt, ook

gezien hoe serieus de situatie is. Ik ga het voorstel van

mevrouw Piri bekijken en de reactie van het kabinet aanhoren. Dan maakt mijn fractie de balans op.

De voorzitterVoorzitter

De heer Brekelmans vervolgt zijn betoog.

VVDDe heer BrekelmansVVD

Dan de rechterlijke uitspraak over de doorlevering van

Amerikaanse F-35-onderdelen aan Israël. Die uitspraak baart

mij zorgen. Israël heeft de F-35 nodig om zich te verdedigen

tegen de bredere dreigingen waarmee het zich geconfronteerd ziet. Dan heb ik het niet alleen over Hamas, maar ook

over Hezbollah, de Houthi's en het terreurregime van Iran.

Door deze uitspraak komt ook de Nederlandse positie in

het F-35-programma onder druk te staan, terwijl deze centraal staat voor onze luchtmacht. Nederland wordt hierdoor

een minder betrouwbare partner voor internationale

defensiesamenwerking, juist in een tijd waarin dit zo hard

nodig is. Mijn vraag aan het kabinet is daarom of het wil

blijven zoeken naar wegen om de bredere veiligheid van

Israël door deze uitspraak niet in het gedrang te laten

komen. Wat gaat het kabinet doen om een betrouwbare

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-19

partner te blijven in specifiek het F-35-programma en meer

in algemene zin qua internationale defensiesamenwerking?

Dan China. China vormt wat mij betreft structureel het

grootste risico voor onze vrijheid, welvaart en veiligheid.

China streeft naar een alternatieve wereldorde waarin de

Chinese normen dominant worden. China maakt Europa

afhankelijk van zijn grondstoffen en technologie, zodat

China de prijzen van producten richting Europa kan opdrijven en daarmee Europese bedrijven lam kan leggen. Daarnaast voert China grootschalige cyberaanvallen uit op onze

infrastructuur, steelt het onze kennis en technologie en

drukt het onze bedrijven met staatssteun de markt uit.

Nederlandse journalisten, wetenschappers en minderheden

zoals Oeigoeren in Nederland worden onder druk gezet om

geen kritiek op China te leveren. De Chinese norm sijpelt

al door in onze universiteiten, in onze kranten en op onze

straten. Ik vind dat we ons hiertegen moeten weren. Dat is

de reden waarom ik eerder concrete voorstellen heb gedaan

om onze geopolitieke weerbaarheid te vergroten, zoals met

een geopolitieke raad, zoals ik net al noemde, en een

Europese lijst van countries of concern en door het sneller

afbouwen van strategische afhankelijkheden.

Daarnaast wil ik nog specifiek twee vragen stellen ten aanzien van Taiwan. Taiwan ligt in de frontlinie als het gaat om

de Chinese assertiviteit. We moeten voorkomen dat Taiwan

internationaal meer geïsoleerd raakt. Mijn vraag aan het

kabinet is daarom of het actief wil uitspreken dat Taiwan

als waarnemer moet kunnen deelnemen aan internationale

organisaties, in het bijzonder de Wereldgezondheidsorganisatie.

Daarnaast neemt China met enige regelmaat eenzijdige

actie om de status quo met Taiwan in zijn voordeel aan te

passen. Zo heeft China zeer recent eenzijdig aangekondigd

om vliegroutes aan te passen. Dat is een concreet gevaar

voor de veiligheid en de stabiliteit in de regio. Mijn vraag

aan het kabinet is of het bereid is om hierover zijn zorgen

uit te spreken en China consequent aan te spreken op dit

soort eenzijdige schendingen van de status quo.

Voorzitter. Ik zie dat mijn tijd bijna op is. Ik heb veel

belangrijke thema's kunnen aankaarten. Ik heb nog niet

alles uitgebreid kunnen bespreken, zoals het belang van

onze dienstverlening aan Nederlanders in het buitenland,

en het tegengaan van bedreigingen en intimidatie van

diaspora in Nederland, maar er zullen het komende jaar

nog vele debatten volgen waarin ik daar ook uitgebreider

op in zal gaan.

Samengevat, voorzitter. Buitenlandse dreigingen zetten

ons leven in Nederland structureel onder druk. We hebben

wat mij betreft inmiddels voldoende wake-upcalls gehad.

Laten we vanaf nu permanent en alert en actief buitenlandbeleid voeren. Ik hoop hierbij op brede steun in het kabinet

en ook op brede steun in de Kamer.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank voor uw inbreng. Ik denk dat het goed is om

nu even te schorsen voor de dinerpauze. We gaan verder

om 19.25 uur. Na de dinerpauze is mevrouw Piri aan de

beurt.

De vergadering wordt van 18.39 uur tot 19.28 uur geschorst.

De voorzitterVoorzitter

Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van de

begroting Buitenlandse Zaken. We zijn toe aan de derde

spreker in de eerste termijn van de zijde van de Kamer.

Sorry, de vierde spreker. Dat is mevrouw Piri. Zij spreekt

namens de fractie GroenLinks-Partij van de Arbeid.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Dank u wel, voorzitter. Gisteravond legde ik de laatste hand

aan mijn spreektekst en op de achtergrond hoorde ik het

achtuurjournaal. De eerste vier items waren: de dreiging

van Netanyahu om het grondoffensief uit te breiden naar

Rafah, waar anderhalf miljoen Palestijnen heen zijn gevlucht

en die nergens meer heen kunnen. Het tweede item was

de uitspraak van het gerechtshof in Den Haag dat het kabinet moet stoppen met de levering van F-35-onderdelen

vanwege het risico op oorlogsmisdaden gepleegd door

Israël in Gaza. Het derde item was de puinhoop van de

formatie. En het vierde item was de verwerpelijke dreiging

van Trump om NAVO-landen niet te hulp te schieten bij

een aanval door de Russen, wanneer deze niet zouden

hebben voldaan aan de zogenaamde 2%-norm. Dat doet

alarmbellen rinkelen, ook in Washington. Mocht Trump

onverhoopt tot president gekozen worden, dan dreigt een

existentiële crisis in het bondgenootschap.

We behandelen vandaag weliswaar de begroting van Buitenlandse Zaken, maar ik kan deze niet los zien van de

actuele en zeer verontrustende toestand in de wereld, die

ook Europa en ons land raakt. De oorlogen in Oekraïne en

Gaza beheersen de voorpagina's en houden ook in ons land

de gemoederen erg bezig, vanwege de verstrekkende

gevolgen, voor onze veiligheid, voor onze economie en niet

in de laatste plaats voor onze geloofwaardigheid als

steunpilaar van de internationale rechtsorde. Het slaat

nergens op om de ogen daarvoor te sluiten en te doen alsof

het ons allemaal niet raakt. Alleen al de aanwezigheid van

100.000 Oekraïners, die in ons land als vluchtelingen

onderdak hebben gekregen, spreekt voor zich.

Er gebeurt een hoop tegelijk. Amerika is niet meer de

wereldmacht van weleer en moet het toneel delen met snel

opkomende machten zoals het autoritaire China. Het communistische land zelf blijft dreigen met acties tegen Taiwan

en weigert Rusland te veroordelen. Het is geen toeval dat

de dictatoriale regimes in Rusland en China, of Iran, weigeren op te komen voor de handhaving van de internationale

rechtsorde, voor democratie en mensenrechten. Mogelijk

voegen de VS zich in dit rijtje. Het is niet uitgesloten dat

binnen een jaar Donald Trump terugkeert in het Witte Huis,

een geopolitieke pyromaan die meer opheeft met brute

dictators dan met traditionele Europese partners.

Elders plaatst men ook vraagtekens bij de rol van Europa:

wel hard ingrijpen bij de agressie tegen Oekraïne, maar

aarzelend en halfslachtig bij het conflict in het Midden-

Oosten. De oorlog in Gaza stelt inderdaad de geloofwaardigheid van het Westen ernstig op de proef. Met de dag

dat deze oorlog voortduurt wordt de kans op regionale

escalatie alsmaar groter. Juist in het jaar waarin de Europese verkiezingen plaatsvinden, komt het er voor de EU op

aan om eensgezind en eenduidig te reageren op de oorlogssituaties in onze omgeving. Extreemrechts loert op mogelijke zwakheden van de Unie om haar en haar grondslagen

te ondermijnen. Die kans mag men niet krijgen. De partijen

die staan voor de waarden van onze Europese gemeenschap

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-20

zullen alle zeilen bij moeten zetten ter verdediging van dit

project.

Voorzitter. Vandaag spreken we over de rol van Nederland

in de wereld en over de middelen die we willen inzetten

om onze belangen te verdedigen, Nederlanders te

beschermen, de internationale rechtsorde te bevorderen

en onze weerbaarheid te vergroten. Ik beperk me tot een

aantal zaken die mijn fractie grote zorgen baren: de voortdurende Russische agressie tegen Oekraïne, de oorlog in

Gaza en de uitholling van het internationale recht, de

noodzaak om als Europa meer verantwoordelijkheid te

nemen voor onze veiligheid en, tot slot, de bescherming

van de democratische rechtsstaat in de EU.

Ik begin met Oekraïne. De Russische agressie tegen Oekra-

ïne duurt nu al twee jaar. De dappere Oekraïners vechten

voor hun voortbestaan en proberen hun economie, zo goed

en zo kwaad als het kan, overeind te houden. Ze zijn zowel

financieel als militair gezien compleet afhankelijk van de

steun die zij van andere landen krijgen. Nederland draagt

daar een behoorlijk steentje aan bij. Dat is moreel gezien

het juiste, maar het dient ook een rechtstreeks veiligheidsbelang. Als Poetin erin zou slagen om zijn oorlogsdoelen

te realiseren, dan heeft heel Europa een groot probleem.

De Europese Unie heeft laten zien eensgezind op te kunnen

treden met sancties tegen Rusland, met het afschalen van

onze afhankelijkheid van Russisch gas en Russische olie en

met het opvoeren van de eigen wapenproductie; daar is

eindelijk een start mee gemaakt, onder meer via de EU. Het

besluit dat onlangs in Brussel is genomen voor een steunpakket van meer dan 50 miljard, is voor Oekraïne een welkome opsteker. Mijn fractie heeft zich volledig kunnen vinden in het kabinetsbeleid van de afgelopen tijd wat betreft

dit onderwerp.

Maar ik maak me wel zorgen of dat zo zal blijven. Kunnen

de Oekraïners ook de komende tijd op de steun van ons

land rekenen? Enkele van de partijen aan de formatietafel

hebben op z'n minst vraagtekens gezet bij het gevoerde

beleid, met tegenstrijdige signalen. Niet alleen de jarenlange

openlijke flirt van de heer Wilders met Poetin wekt twijfels;

de schokkende bijdrage van PVV-Kamerlid Joeri Pool van

vorige week, achter dit spreekgestoelte, doet dat evenzeer.

Vandaag konden we weer horen dat, volgens de grootste

fractie in deze Kamer, Nederland de financiële en militaire

steun aan Kiev moet stoppen. Maar ook de positie van de

BBB wat betreft steun aan Oekraïne is wiebelig en tweeslachtig; ook dat baart mijn fractie zorgen.

BBBDe heer TuinmanBBB

Mag ik mevrouw Piri de vraag stellen waar die dan wiebelig

is?

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Zeker. Als ik zo terugdenk … De heer Zelensky bracht 4 mei

vorig jaar een bezoek aan de Kamer. Ik kan me de tweets

van de voorvrouw van de partij van de heer Tuinman nog

herinneren. Ze zei: onze doden zijn vandaag het belangrijkst.

Ze weigerde daarom om bij de bijeenkomst te zijn. Bij een

van de Algemene Politieke Beschouwingen, die traditioneel

werd gestart door de VVD, kwam er een interruptie op het

moment dat mevrouw Hermans haar inbreng startte met

de oorlog in Oekraïne. Er kwam toen een vrij boze mevrouw

Van der Plas naar voren lopen, die zei: "Maar het gaat toch

om Nederlanders? U begint hier over de Oekraïners." Er

was onlangs een debat in de commissie voor Asiel, waarin

mevrouw Mona Keijzer van de BBB de suggestie wekte dat

het misschien wel goed zou zijn als die Oekraïners langzaamaan terug zouden gaan naar Oekraïne, omdat hele grote

delen van het land wel veilig zouden zijn.

Tot slot. Vandaag gebeurde het weer. Ik had, samen met

de heer Veldkamp, een motie ingediend over het voortzetten

van de steun aan Oekraïne in de komende jaren; dat is iets

wat heel breed wordt gedeeld in deze Kamer. Vandaag

hebben CDA en D66 een soortgelijke motie ingediend, en

de BBB heeft daar tot twee keer toe tegengestemd. Dat

noem ik wiebelig en tweeslachtig.

BBBDe heer TuinmanBBB

Het is toch zonde dat u me dan niet gewoon even aanspreekt op wat u wiebelig vindt. Ik wil daar wel bij zeggen

— ik zal zo zeker ook eindigen met een vraag — dat onze

steun voor Oekraïne wat dat betreft is geregeld. U zegt dat

het onvoorwaardelijk is ...

De voorzitterVoorzitter

Nee, het is "mevrouw Piri zegt".

BBBDe heer TuinmanBBB

... maar niks in het leven is onvoorwaardelijk. U heeft het

erover ...

De voorzitterVoorzitter

Nee, u moet "mevrouw Piri" zeggen.

BBBDe heer TuinmanBBB

Sorry, voorzitter. Mevrouw Piri, u zegt dat wij de Oekraïners

in de steek laten. Ik heb hier de vorige keer aan de woordvoerder van D66, mevrouw Podt, uitgelegd hoe het precies

werkt. Wij staan wat dat betreft voor Oekraïne. Daar is geen

speld tussen te krijgen. Wat wij wél zeggen, is dat niks in

dit huis onvoorwaardelijk is. Mijn vraag aan mevrouw Piri

is de volgende. Er worden verschillende scenario's in dit

huis besproken. Stel dat de heer Poetin bereid is om een

speldenprik aan Polen of aan de Baltische staten uit te delen,

waar liggen de prioriteiten dan? Is er onvoorwaardelijke

steun voor één specifiek theater, gaan we kijken wat in het

belang is van Europa, inclusief de Baltische staten en Oekraïne, of gaan we kijken wat in het belang is van Nederland?

Zou het dan kunnen dat steun niet altijd per definitie

onvoorwaardelijk is?

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

De heer Tuinman doet alsof alle voorbeelden die ik daarnet

gaf, zoals het niet ontvangen van de Oekraïense president

in oorlogstijd en het terugsturen van Oekraïense vluchtelingen, te maken hebben met het woordje "onvoorwaardelijk".

Ik heb het woord "onvoorwaardelijk" volgens mij niet eens

gebruikt. Mijn fractie heeft vanaf het begin de inzet van het

kabinet gesteund. Ik maak me er zeer, zeer veel zorgen over

dat het niet klip-en-klaar duidelijk is dat de partijen die nu

aan de onderhandelingstafel zitten, die steun willen voortzetten.

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-21

Ik zal nu ingaan op uw vraag. Op het moment dat Rusland

ook nog eens zou denken dat ze Polen kunnen innemen —

ik denk niet dat ze nu die capaciteit hebben — dan lijkt het

me logisch dat artikel 5 gaat gelden en dat we Polen gaan

ondersteunen. Dat staat niet ter discussie. Het is geen keuze

tussen Polen en Oekraïne.

De voorzitterVoorzitter

Nee, u hebt net uw zesde interruptie gebruikt, meneer

Tuinman. Mevrouw Piri vervolgt haar betoog.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Voorzitter. Een brede Kamermeerderheid was voor de motie

van de heer Veldkamp van NSC en mij om Oekraïne financieel, militair en diplomatiek te blijven steunen zolang het

nodig is. Ik hoop dat dat ook de lijn zal zijn van welk toekomstig kabinet er ook mag komen.

Voorzitter. Dan over het Midden-Oosten. De minister weet

dat ik op dit onderwerp zeer kritisch ben over het Nederlandse beleid en, ik moet zeggen, ook teleurgesteld. De

vaststelling door het Internationaal Gerechtshof dat er een

aannemelijk risico is dat Israël het Genocideverdrag

schendt, heeft tot op heden op geen enkel punt geleid tot

aanpassing van het Nederlandse beleid. Sterker nog, meteen na de uitspraak heeft het kabinet het besluit genomen

om de financiering aan de enige organisatie die in Gaza

daadwerkelijk grootschalige humanitaire hulp kan bieden,

op te schorten. Nu het gerechtshof in Den Haag het kabinet

gisteren heeft opgedragen om te stoppen met de levering

van F-35-onderdelen omdat er volgens het gerechtshof een

groot risico is dat Israël het oorlogsrecht in Gaza schendt,

gaat het kabinet in cassatie met de bizarre uitleg dat de

rechter niet op de stoel van politici mag zitten.

Na vier maanden van nietsontziende militaire operaties van

Israël in Gaza zwijgt het kabinet over schendingen van het

oorlogsrecht. Er zijn inmiddels minstens 28.000 mensen

omgekomen als gevolg van Israëlische militaire acties,

waaronder heel veel kinderen. Er dreigt een hongersnood

voor 2,2 miljoen Gazanen omdat hulpgoederen onvoldoende worden toegelaten door de regering-Netanyahu.

Kan de minister, die dit allemaal ook weet, hier echt met

droge ogen beweren dat Israël zich houdt aan het internationaal humanitair recht? Staat zij nog steeds achter het

besluit zich bij stemmingen in de VN over een staakt-hetvuren van stemming te onthouden? Zou ons land in voorkomend geval daar nu voor moeten stemmen? Premier

Rutte, die lange tijd de Israëlische regering heeft gespaard,

slaat in koor met Biden een kritischere toon aan, maar

luistert Netanyahu?

Het wordt tijd dat het kabinet duidelijker stelling neemt. Je

kunt niet recht praten wat krom is. Accepteer de uitspraak

en de opdrachten van het internationaal hof. Werk niet mee

aan de zorgelijke erosie van de internationale rechtsorde.

Heb meer oog voor de geloofwaardigheid van Nederland

in de rest van de wereld. De dubbele standaard die wordt

toegepast bij Israël, is pijnlijk zichtbaar. Als je pleit voor een

tweestatenoplossing, zoals het kabinet doet, dan kun je de

Israëlische bezetting van de Palestijnse gebieden en de

illegale nederzettingen niet accepteren. Dat moet dan consequenties hebben. Als je in je Grondwet hebt staan dat je

de internationale rechtsorde bevordert, dan kan je het recht

niet selectief toepassen afhankelijk van wie het schendt.

Die indruk wordt nu wel gewekt. Laat het duidelijk zijn: ik

heb met eigen ogen in kibboets Be'eri kunnen zien wat voor

gruwelijke misdaden Hamas heeft begaan. Ik heb nog niemand in dit huis gehoord die dat niet klip-en-klaar heeft

veroordeeld, maar je kunt het doden van duizenden kinderen in Gaza niet blijven rechtvaardigen door de gebeurtenissen op 7 oktober.

Voorzitter. Het kabinet weigert afstand te nemen van de

regering-Netanyahu en zegt zich achter de schermen in te

zetten voor humanitaire hulp. Is er enig idee wat dat op

moet leveren? Dringt het kabinet nu wel aan op een staakthet-vuren omdat de situatie steeds nijpender wordt? Er

bereikt Gaza nu zelfs minder humanitaire hulp dan in de

weken ervoor. Sinds de recente uitspraak van het Internationaal Gerechtshof zijn er alweer bijna 2.000 Palestijnen,

waaronder 700 kinderen, gedood, alsof dat oordeel er niet

toe doet. Netanyahu heeft een grondoffensief in Rafah

aangekondigd, een plek waar alleen al 600.000 kinderen

vastzitten. Dat gaat zelfs zijn felste internationale medestanders te ver. De minister heeft terecht aangegeven dat zo'n

grondoffensief ontoelaatbaar is, maar wat als Netanyahu

weer niet luistert? Is zij bereid om te pleiten voor een

spoedvergadering met haar Europese collega's ter voorbereiding op een stevig sanctiepakket "voor het geval dat",

zodat Netanyahu op korte termijn duidelijk wordt gemaakt

dat er consequenties zullen zijn als hij zijn dreiging doorzet?

Graag een reactie van de minister.

Vandaag heeft ook Frankrijk besloten om gewelddadige

kolonisten te sanctioneren, omdat zij ook merken dat die

afspraken niet op Europees niveau tot stand komen. Is de

minister hier ook een voorstander van?

De voorzitterVoorzitter

Meneer Veldkamp, u moet even het knopje van de interruptiemicrofoon induwen of daarvoor uw voet gebruiken.

NSCDe heer VeldkampNSC

Precies. Dat is allemaal wennen.

Ik hoorde mevrouw Piri stellen dat het kabinet zegt zich in

te zetten voor humanitaire hulp. Begrijp ik daar goed uit

dat zij vindt dat het kabinet onvoldoende doet? Hoe relateer

ik dat dan aan de inzet van het kabinet? Er is een coördinator

aangesteld. Er is een coördinator op internationaal niveau

geleverd, namelijk mevrouw Kaag. Er is actief via land en

scanners, en via Kerem Shalom en dergelijke inzet

gepleegd. Er is hiervoor op deuren gebonkt in Egypte en

Israël. Ik moet wel zeggen dat het kabinet ook de motie van

mevrouw Dobbe van de SP onlangs actief heeft uitgevoerd

via twee airdroppings. Ik wil dus even horen wat mevrouw

Piri hiermee precies bedoelt.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Goed dat de heer Veldkamp deze vraag stelt. Het gaat mij

om het volgende. Ik merk dat — als de minister het daar

niet mee eens is, zullen we dat morgen horen — de strategie

van het kabinet is om vooral publiekelijk en in het openbaar,

bijvoorbeeld bij stemmingen bij de VN, eigenlijk zo min

mogelijk kritisch te zijn op de regering-Netanyahu en achter

de schermen te proberen iets te doen aan bijvoorbeeld de

humanitaire situatie. Zo bedoelde ik de zin die ik uitsprak.

Zeker was ik ook blij dat de motie van mevrouw Dobbe van

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-22

de SP eigenlijk heel snel is uitgevoerd door het kabinet. Ik

zie dus ook wel dat er inspanningen zijn. Maar ik weet ook

dat — ook op dit punt word ik graag gecorrigeerd door de

minister als ik iets zeg wat niet klopt — terwijl Nederland

elke keer blijft aandringen op het leveren van meer humanitaire hulp, alle humanitaire organisaties vragen: hoe

moeten wij dat doen zonder een staakt-het-vuren? Dat blijft

natuurlijk toch een beetje een moeilijk punt.

VVDDe heer BrekelmansVVD

Ik heb nog een vraag over de rechterlijke uitspraak over de

F-35. Ik zag namelijk dat mevrouw Piri daar heel positief op

reageerde. Het was nogal een jubelreactie. Ik heb haar

classificaties over Gaza gehoord. Die laat ik even aan haar.

Een kant van die rechterlijke uitspraak is natuurlijk ook dat

op het moment dat Israël geen reserveonderdelen meer

krijgt voor de F-35, die nogal onderhoudsgevoelig is, de

consequentie daarvan kan zijn dat die vliegtuigen aan de

grond blijven staan. Die zijn ook voor Israël nogal essentieel

om zich tegen Hezbollah en Iran te verdedigen. Die kant

van deze uitspraak is dat het ertoe kan leiden dat Israël

kwetsbaar wordt en dat dit een groepering als Hezbollah

de mogelijkheid geeft om Israël aan te vallen. Is mevrouw

Piri het met mij eens dat dit wel een hele risicovolle consequentie van deze uitspraak is?

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Nou, niet op de manier waarop de heer Brekelmans het

stelt. Ik denk niet dat dit een consequentie is van de uitspraak. Ik denk dat Nederland volgens het verdrag ook had

moeten bekijken hoe het omgaat met wapenexport en zelf

de inschatting had moeten maken — dat is dezelfde

inschatting als de rechter nu gemaakt heeft — van het risico

op het plegen van ernstige oorlogsmisdaden in Gaza. Als

dat dan niet je bedoeling was, had je natuurlijk voorwaarden

kunnen stellen aan die hulp. Je had bijvoorbeeld kunnen

zeggen: wij vinden dat dit alleen maar kan worden ingezet

boven Israëlisch grondgebied of ter verdediging van het

grondgebied bij een aanval vanuit het noorden. Maar er is

geen enkele voorwaarde gesteld aan die hulp. We weten

waar die vliegtuigen nu daadwerkelijk worden ingezet,

namelijk bij de bombardementen op Gaza. Ik ben heel blij

om het volgende. Ik zeg u eerlijk dat ik blijer was geweest

als het kabinet zelf tot deze conclusie was gekomen na de

uitspraak van het Internationaal Gerechtshof. Maar gelukkig

zitten we in een rechtsstaat, waar als het kabinet iets doet

wat niet in lijn is met internationale verdragen, de rechter

dat gewoon toetst.

VVDDe heer BrekelmansVVD

Maar toch even heel specifiek, de consequentie van deze

uitspraak is eigenlijk dat die, omdat er een mogelijk risico

is op oorlogsschendingen in Gaza, nu de terreurorganisatie

Hezbollah de mogelijkheid zou kunnen geven om Israël aan

te vallen en dat Israël minder in staat zou zijn om zich

daartegen te verdedigen. Hetzelfde geldt voor raketaanvallen door Houthi's en eventueel voor het terreurregime van

Iran. Het gaat om die brede politieke afweging en de brede

veiligheidsconsequenties voor Israël. Het is toch raar dat

een rechter een uitspraak doet waarmee de veiligheidsdreiging voor Israël zodanig toeneemt? Ik vraag dat niet vanwege dat specifieke punt over Gaza, maar vanwege de

bredere consequentie van deze uitspraak. Dat moet

mevrouw Piri toch ook zien?

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Ik probeer echt serieus antwoord te geven op de vraag van

de heer Brekelmans, maar het is een beetje: what if? We

weten dat die F-35's nu op één plek worden ingezet en dat

is boven Gaza. Daar heeft de rechter natuurlijk naar gekeken.

Natuurlijk mag het kabinet in cassatie. Dat mag je binnen

een rechtsstaat doen. Ik ben zo kritisch op het verweer van

het kabinet, omdat het als reden daarvoor geeft dat het een

politieke uitspraak zou zijn en dat de rechter zich begeeft

op het politieke toneel. Daar wil ik echt ver afstand van

nemen. We hebben trouwens in het verleden als Nederland

vaker wapenexports niet toegestaan, ook naar Israël, op

momenten dat er een reëel risico was dat het internationaal

humanitair recht niet zou worden nageleefd door het land

waaraan je levert. Dan hoor je daarop te toetsen. Die toets

heeft nu niet plaatsgevonden.

Dan, om in te gaan op de vraag van de heer Brekelmans:

zoals ik het oordeel van het hof heb gelezen, staat het

Nederland vrij om bijvoorbeeld als er een aanval zou zijn

op Israël vanuit Hezbollah en het gaat om de verdediging

van het grondgebied van Israël, een nieuwe toets te doen

met betrekking tot wapenleveranties. Maar dat is echt een

what-ifvraag, want die F-35's worden nu maar op één plek

ingezet en dat is om Gaza te bombarderen.

VVDDe heer BrekelmansVVD

Ik tel dit liever even niet als interruptie. Dat is natuurlijk wel

echt de vraag, want …

De voorzitterVoorzitter

Dit is wel een interruptie natuurlijk.

VVDDe heer BrekelmansVVD

Ja, oké. Dan laat ik het zitten. Maar ik zou even oppassen

met deze laatste uitspraak.

CDADe heer BoswijkCDA

De F-35's worden niet alleen in Gaza ingezet. Dat wil ik even

rechtzetten. Ik hoorde collega Piri net richting het kabinet

zeggen dat het wat complex doet over het pleiten voor een

staakt-het-vuren. Wat het vooral complex maakt, denk ik,

is dat we met een terroristische organisatie te maken hebben die tot op de dag van vandaag nog gijzelaars heeft, de

eigen bevolking gebruikt als menselijk schild en raketten

afvuurt op allerlei burgerdoelen. Ik denk dat dat vooral de

complicerende factor is.

Voorzitter. Dan mijn vraag. Ik hoorde mevrouw Piri ook

zeggen dat we dan misschien niet meestemmen met VNresoluties, maar dat we achter de schermen wel heel veel

doen. Ik ben blij dat …

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Zonder effect.

CDADe heer BoswijkCDA

… collega Piri dat erkent. Heeft zij liever dat wij onder alle

resoluties staan en overal heel hard schreeuwen wat er

allemaal anders moe, en vervolgens niet bijdragen aan

feitelijke steun? Of heeft zij liever dat we ons diplomatiek

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-23

opstellen, maar wel in de top vijf van humanitaire steun

staan, ervoor zorgen dat er snel goederen komen voor die

scanners en dat we in die internationale coalitie zitten,

waardoor we zowel bij Israël als bij de Palestijnse vertegenwoordiging kunnen binnenkomen? Wat zou de voorkeur

van collega Piri dan zijn?

gijzelaars, dan zou ik dat niet niks willen noemen. Ik zou

altijd een beetje oppassen met de soms arrogante Nederlandse toon, alsof wij als enigen het juiste licht hebben

gezien. Maar in dit geval klopt het wel dat 85% van de

wereld daar toch echt anders naar kijkt.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Ik vind de vraag bijna arrogant. 80% van de wereld, misschien wel 85%, heeft voor die VN-resolutie gestemd. Alsof

dat alleen maar symbolische roepacties zijn. Alsof die landen niks doen. Sorry, maar de afgelopen weken zagen we

weer dat het diezelfde landen zijn die de hulporganisaties

nu extra geld leveren, terwijl Nederland meteen de financiering van de grootste hulporganisatie in Gaza heeft opgeschort. Ik zou dus een beetje oppassen met de Nederlandse

arrogantie. Daar hebben we wel vaker last van. Alsof wij

het allemaal zo veel beter weten dan al die andere landen.

Ik vraag van het kabinet om de internationale rechtsorde

te bewaken. Dat zou niet van politieke kleur moeten afhangen. Ik vind dat het kabinet dat niet doet. Ik zie dat er met

twee maten wordt gemeten als het gaat om Israël. Dat was

net mijn pleidooi.

Als het gaat om wat Nederland allemaal doet, dan is dat

leuk en wel, maar op dit moment dreigt er een hongersnood

in Gaza. Ik denk dat er niemand is in Palestina, of in Gaza,

die denkt: goh, gelukkig heeft Rutte achter de schermen

wel enorm zitten duwen op die humanitaire hulp; het is

alleen jammer dat Netanyahu niet luistert. Dat is helaas ook

niet effectief. Het zou wel effectief zijn als wij als Europese

Unie, waarvan achttien landen voor de tweede resolutie

hebben gestemd, verenigd waren geweest in de VN. Dat

had moeten betekenen dat Nederland zich gewoon bij de

meerderheid zou aansluiten. Dat had effect gehad.

CDADe heer BoswijkCDA

Mijn opmerkingen waren niet arrogant bedoeld. Ze waren

vooral feitelijk. We zien namelijk dat heel veel landen onder

die VN-resolutie staan en daarvoor stemmen, en vervolgens

nul euro aan de Palestijnen hebben gegeven. Ik zie het aan

heel veel Arabische buurlanden die de grenzen dichthouden

en zelf ook niet met geld over de brug komen. Dat heb ik

geconstateerd. Dat is helemaal niet arrogant. Dat is de feitelijke situatie. Wij verschillen hier van mening en ik zeg

hier meteen bij dat wij als CDA niet alles goedpraten wat

de Israëlische regering doet. Sterker nog, u weet alles van

mijn reactie op de Westelijke Jordaanoever. Maar ik vind

toch echt dat collega Piri hier een beetje te kort door de

bocht gaat. Ik vind eerlijk gezegd dat het kabinet in deze

complexe situatie op een goede manier opereert. Misschien

behaalt het kabinet niet het resultaat dat we allemaal zouden

willen — ik zou ook meer humanitaire corridors willen en

ik zou willen zien dat Israël meer beweegt — maar ik wil

toch even zeggen dat ik vind dat het hier op een hele goede

manier bezig is.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Dat verbaast me niet, want volgens mij zit het CDA nog in

dit demissionaire kabinet. Weet u hoelang Arabische landen

als Libanon, Jordanië en Syrië al hele grote groepen

Palestijnen opvangen? We moeten niet net doen alsof de

buurlanden niks doen. Als je nu kijkt naar de pogingen van

Egypte om bij te dragen aan de vrijlating van de Israëlische

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Mevrouw Piri en ik zijn het erover eens dat de situatie in

Gaza gruwelijk is. Ik denk dat we het minder eens zijn over

wie daar primair verantwoordelijk voor is, maar dat mag.

Ik ben naar voren gekomen omdat ik wel moeite heb met

de classificatie die mevrouw Piri geeft ten aanzien van het

kabinet, namelijk dat er te weinig zou gebeuren. Dat vind

ik een simplificatie van bijvoorbeeld de onthouding van de

VN-stemmingen, terwijl we hier allemaal donders goed

weten dat er achter de schermen onderhandeld werd, ook

door de landen die mevrouw Piri net noemde, over de vraag

of in die resolutie mocht staan dat Hamas veroordeeld werd

en dat de gegijzelden vrijgelaten moesten worden. Omdat

dit eruit werd gehaald — dat was niet in het belang van

Palestijnse burgers; dat was gewoon geopolitiek doordrukken — heeft Nederland besloten om daar niet aan mee te

doen. Ook dat is het bewaken van de internationale

rechtsorde.

Mevrouw Piri weet ook heel goed waarom een staakt-hetvuren momenteel niet lukt. De eis van Israël, namelijk om

alle gegijzelden vrij te laten, gaat voor Hamas immers veel

te ver. Dat is waarom er nu geen bestand is. Er was een

paar weken geleden een bestand. Dat is geschonden door

Hamas. Mijn vraag aan mevrouw Piri is de volgende. We

willen allemaal een staakt-het-vuren. Egypte, Qatar, Israël

en Hamas zijn allemaal bezig om daarover te praten. Maar

het lukt nu niet door de eis van Israël die op tafel ligt,

namelijk om de gegijzelden vrij te laten. Gaat die eis van

Israël voor mevrouw Piri te ver? Of zegt zij dat Israël op dit

punt gelijk heeft en alle recht heeft om dit te vragen, zodat

er een bestand kan komen en alle goederen en hulpmiddelen naar de juiste mensen kunnen gaan?

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Wat een rare vraag. Natuurlijk vindt mijn fractie dat alle

gijzelaars moeten worden vrijgelaten. Wat een rare vraag,

wat een insinuatie hier vanuit de ChristenUnie. Ook Hamas

moet veroordeeld worden. Gijzelaars moeten worden vrijgelaten. Dit stond niet in de resolutie op de manier waarop

ook mijn fractie dat graag had gezien. Maar je had dat ook

met een stemverklaring kunnen aangeven. Dat hebben

landen als Frankrijk en zeventien andere Europese Unielanden gedaan en die veroordelen ook de daden van Hamas.

Mijn fractie zal dat ook altijd blijven doen. Als je als Nederland stelt dat er te veel doden zijn, maar je doet niks, als je

zegt "we blijven F-35-onderdelen leveren en we gaan nu

zelfs in cassatie op het moment dat het gerechtshof een

uitspraak heeft gedaan", als je de dag na de uitspraak van

het Internationaal Gerechtshof de financiering van de

grootste organisatie in Gaza opschort terwijl daar hongersnood dreigt, nee, dan sta ik niet te juichen.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Mevrouw Piri doet het gewoon weer. Er kijken mensen. Dit

polariseert en is weer een simplificatie. Mevrouw Piri weet

heel goed dat het geld van dit jaar al is overgemaakt. De

discussie gaat over de begroting van 2025. Als er een spe-

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-24

cifieke hulpvraag zou komen, zouden we het onderzoek

moeten afwachten. Die hulpvraag ligt er nu niet. Het geld

is al overgemaakt voor dit jaar; dat weet mevrouw Piri goed.

Nu op de dag na de uitspraak zeggen dat het opgeschort

is en dat alles wat in de dagen daarna gebeurt ook door

Nederland komt … Dat is gewoon niet waar. Ik ben blij dat

ze in ieder geval aangeeft dat er rond de stemmingen wat

nuance was. Er was een politiek gevecht gaande tussen

internationale partijen, waaronder de Arabische landen.

Die weigerden om het zinnetje toe te voegen dat Hamas

veroordeeld moest worden. Dat had niets te maken met

het belang van de Palestijnse burgers, vrouwen en kinderen;

dat had te maken met geopolitiek belang. Dan kan mevrouw

Piri het niet eens zijn met het kabinet, maar zeggen dat het

kabinet te weinig heeft gedaan is een oversimplificatie.

Mijn vraag is niet beantwoord. Natuurlijk wil mevrouw Piri

dat de gegijzelden vrijgelaten worden. Dat willen we allemaal. Dat was niet wat ik vroeg. Momenteel staat de eis

van Israël een staakt-het-vuren in de weg, want Hamas

weigert akkoord te gaan. De eis van Israël is: laat alle

gegijzelden vrij; we kunnen politieke gevangenen uitwisselen en we kunnen erover praten, maar laat die gegijzelden

vrij. Mijn vraag was of die eis van Israël voor mevrouw Piri

te ver gaat en of die achterwege gelaten moet worden zodat

het staakt-het-vuren, ook eenzijdig opgelegd, zonder de

vrijlating van die gegijzelden doorgang kan vinden. Dat was

mijn vraag. Ze heeft het over het staakt-het-vuren ook als

partijen er niet uit komen. Daarom stel ik deze vraag.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Dat was een lange vraag, met volgens mij verschillende

elementen. Laat ik eerst maar concreet bij de vraag beginnen. Ik denk dat we allemaal zien, net als bij de ene keer

dat er een gevechtspauze was, dat een staakt-het-vuren van

twee kanten moet komen. Dat is natuurlijk ook een onderhandeling en het is logisch dat voor Israël de vrijlating van

de gijzelaars daar een onderdeel van is. Ik ga niet in op wie

welk voorstel wel of niet steunt. Ik ga hier niet in de Tweede

Kamer op welke manier dan ook een terreurorganisatie

staan verdedigen. Maar laten we eerlijk zijn. Het opschorten

van de UNRWA-financiering was een smerig politiek signaal

van de Nederlandse regering, nog even los van wat het

financieel daadwerkelijk doet en op welke termijn. Ik ben

overtuigd van het volgende als het gaat om de VN-stemming. Zelfs als er duidelijk in had gestaan dat de daden van

Hamas, zoals mijn fractie het graag had gezien, van 7

oktober in alle bewoordingen moeten worden veroordeeld,

had het helemaal niet in de strategie van dit kabinet gepast

om daarvoor te stemmen. Want dit kabinet heeft openlijk

altijd de acties van Israël gesteund tot op de dag van vandaag. We zeggen dat er te veel doden vallen, maar niet dat

deze oorlog moet stoppen.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Dat het kabinet zich er alsnog van onthouden had als die

bewoordingen erin hadden gestaan … Dat is niet de lezing

die het kabinet gegeven heeft. Ik hoor graag van de minister

of ze deze interpretatie van mevrouw Piri deelt. Die deel ik

namelijk niet. Zo is het ook gecommuniceerd richting de

Kamer en richting het land. Als dat zo is, dan hoor ik dat

dus graag.

Ik sluit af, voorzitter. Mevrouw Piri had het erover dat het

staakt-het-vuren er moet komen. Dat willen we allemaal.

Maar ik heb er moeite mee dat het kabinet verweten wordt

de druk op Israël te weinig op te voeren. Het andere aspect

ligt gewoon op tafel, namelijk dat Hamas weigert akkoord

te gaan met een volgens mij vrij redelijke eis. Die eis zorgt

ervoor dat de oorlogsmisdaad die continu wordt gepleegd,

wordt opgeheven. Ik doel op het gijzelen van mensen; dat

mag niet. Dat wordt niet benoemd als obstakel. Ik hoop —

we zullen het er hier vaker over hebben — dat als we het

er vanavond in het debat over hebben dat er een staakt-hetvuren moet komen, we ook eerlijk belichten wat de consequentie is van het eenzijdig opleggen ervan. Dat is namelijk

dat de eis van Israël over zijn burgers, waarvan sommigen

1 jaar oud zijn en al drie maanden in een tunnel zitten, volgens sommige partijen hier te ver zou gaan. Als ze dat vinden, is dat prima, maar dan moeten ze het wel hardop

durven zeggen.

De voorzitterVoorzitter

Oké. Maar dat punt heeft u nu drie keer gemaakt.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Ik wil daar toch nog even kort op reageren. Het verbaast

me weleens van de ChristenUnie. Ik vind het helemaal

terecht dat u zich druk maakt om de Israëlische gijzelaars.

Dat doet mijn fractie ook. Ook ik heb vijf keer ontmoetingen

gehad met de families. Het gaat echt door merg en been

als je hoort met welke onzekerheid zij te maken hebben.

Verschrikkelijk. Maar zoals ik eerder zei: je kunt de daden

van 7 oktober toch niet blijven gebruiken als legitimatie om

maar door te gaan met die onverbiddelijke militaire actie,

waarbij elke dag 200 mensen omkomen? Inmiddels zijn

100.000 mensen gedood of gewond. Meer dan 75% van de

mensen heeft geen huis meer om naar terug te keren. Als

ik eerlijk ben, moet ik zeggen dat ik van de ChristenUnie

anders had verwacht, even los van de geopolitiek en de

politiek. Er zitten daar 2,2 miljoen mensen vast. Verreweg

de meesten van hen hebben niks van doen met 7 oktober

of met Hamas. Aan de ene kant zitten ze vast door een terreurorganisatie, die hen inderdaad als menselijk schild

gebruikt. Aan de andere kant zitten ze vast door een

opportunistische leider van Israël, wiens politieke carrière

afhangt van de steun van extreemrechts en van wie ik me

echt afvraag of vrijlating van de gijzelaars zijn hoogste prioriteit is.

De voorzitterVoorzitter

Meneer Ceder, dit is uw laatste interruptie.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Mevrouw Piri en ik kunnen elkaar vinden in het feit dat wat

daar gebeurt verschrikkelijk is en dat elk onschuldig

slachtoffer er een te veel is. Maar ik heb in de afgelopen

maanden herhaaldelijk aangegeven dat er een werkelijkheid

geschetst wordt die niet volledig is. Er werd eerst gezegd

dat de grenzen open moesten, alsof Gaza alleen een Israëlische grens zou hebben. Dat is niet waar, want er is ook

een Egyptische grens. Tot op heden heeft niemand het over

de vraag waarom Egypte de grens niet openlaat. Sterker

nog, Egypte stuurt tanks richting de grens, want wat als de

burgers, de Palestijnse bevolking, die inderdaad klem zit

zoals u aangeeft, de grens over zou gaan?

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-25

Mevrouw Piri had het over ongelijke maten en zei dat Israël

bevoordeeld zou worden ten opzichte van andere landen.

Er is geen enkel ander land op aarde waartegen zo veel VNresoluties zijn. Disproportionaliteit slaat nergens op. Daarom

blijf ik ervoor pleiten dat er humanitaire hulp komt, op

allerlei manieren: maritiem, via de lucht, via het land, via

Egypte, via de Israëlische grens, of op welke manier dan

ook. Maar dan verwacht ik ook van PvdA-GroenLinks dat

ze de complexiteit zien. Volgens mij gaf de heer Boswijk

dat ook al aan. Dan kunnen we een andere weging maken,

maar ik heb wel moeite met die oversimplificatie, want dat

is pas een ongelijkheid.

de Westelijke Balkan. Nog twee zinnen, voorzitter. De snel

veranderende geopolitieke context maakt het investeren in

strategische autonomie urgent, ook op economisch gebied.

Deelt het kabinet deze analyse? Zodra je in dit huis 2% roept,

komt de heer Boswijk naar de interruptiemicrofoon.

De voorzitterVoorzitter

We weten denk ik welke vraag hij gaat stellen, maar ik laat

het toch aan hemzelf over. Gaat uw gang. De heer Boswijk.

De voorzitterVoorzitter

Mevrouw Piri, tot slot.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Tot slot. Ik zal de heer Ceder niet een gebrek aan historisch

besef van het conflict verwijten. Ongetwijfeld heeft hij, als

ChristenUnie-Kamerlid, het conflict zeer goed bestudeerd.

Maar de ouders en grootouders van de meeste mensen die

in Gaza zitten, woonden daar 70, 75 jaar geleden niet. Zij

zijn al als vluchteling van de Nakba in Gaza terechtgekomen.

Impliceren dat een massale volksverhuizing naar Egypte

makkelijk zou zijn als Israël besluit vier maanden lang een

militaire actie te doen, vind ik eerlijk gezegd echt een beetje

getuigen van een gebrek aan historische kennis, ook als

het gaat om het grote trauma van de Palestijnen. Eigenlijk

geldt precies hetzelfde voor de tweets en de eerdere

opmerkingen van de heer Ceder over UNRWA.

Voorzitter, ik ga door.

De voorzitterVoorzitter

Ja, vervolgt u uw betoog.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Dan over het Amerikaproof maken van ons veiligheidsbeleid. Afgelopen weekend heeft Donald Trump voor de

zoveelste keer uitgehaald naar de Europese NAVO-landen

met de absurde stelling dat Rusland gerust landen zou

mogen aanvallen die niet voldoen aan de 2%-norm. Daarmee haalt hij de collectieve verdediging onderuit. Maar

daar blijft het niet bij, mocht hij verkozen worden. Hij heeft

gezegd binnen 24 uur de oorlog in Oekraïne op te lossen

en een algemeen importtarief van 10% in te voeren. We

zullen uiteraard zien dat de confrontatie met China nog

steviger zal worden. Het is meer dan campagneretoriek.

Het is een extreme uiting van een niet compleet nieuwe

trend in Washington van meer protectionisme, prioriteit

voor Azië en minder aandacht voor Europa, dat meer moet

gaan betalen voor defensie. Trump drukt ons nog eens met

de neus op de feiten. Willen we de NAVO en de bijstandsverplichting in stand houden, dan zal Europa eindelijk serieus werk moeten maken van de versterking van de Europese pijler van het bondgenootschap. Dit betreft ook de

nucleaire dimensie en de rol van de Franse en Britse kernwapens. Daar hoort ook voldoen aan de norm van 2% bij.

De EU kan een belangrijke bijdrage leveren aan een meer

autonome opstelling door werk te maken van gezamenlijke

wapenproductie en door het opvoeren van de capaciteit

voor meer kleinschalige militaire operaties, bijvoorbeeld in

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Misschien verrast hij ons.

CDADe heer BoswijkCDA

Ik ben wat dat betreft heel voorspelbaar, voorzitter. Helaas,

ik had gehoopt dat ik het hier nooit meer over hoefde te

hebben. Ondanks alle inbrengen van alle partijen hier voor

het belang van de 2% als bodem en niet als plafond, zien

we helaas het tegenovergestelde. Ik ben onderdeel van een

kabinet, en ik zie dat er grote stappen zijn gezet. Maar zelfs

nu halen we de 2% niet. Sterker nog, de feitelijke uitgaven

van Defensie blijven zelfs veel lager hangen. Daarom zien

wij echt wel een belang om de 2% wettelijk vast te leggen.

Er zijn telkens meer partijen die zich aansluiten bij het initiatiefwetsvoorstel en ik hoor hier een pleidooi van collega

Piri dat als muziek in de oren klinkt. Is dit, zeker nu, met de

uitspraken van Trump afgelopen weekend, niet het moment

voor ook uw partij om zich hierbij aan te sluiten? Dan kunnen we dit gaan regelen als een stok achter de deur, ook

voor de aankomende generaties.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Ik zal de heer Boswijk vandaag nog niet verrassen. Het klopt,

mijn fractie is voor de 2%. Van alle partijen die het hebben

laten doorrekenen, kunt u zien dat wij ook voor de komende

jaren hadden doorgerekend op 2%. Overigens zegt de heer

Boswijk: ''dat is een bodem, niet een plafond''. Volgens mij

heb ik bij het CDA ook qua doorrekeningen niet gezien dat

dat opeens meer was dan 2%, maar correct me if I'm wrong.

En ja, ik vind ook, zeker, dat het kabinet zijn best moet doen,

ook in deze demissionaire fase, om aan die 2% te voldoen.

Is het dan nodig om dat in de Grondwet vast te leggen?

Nee. Daar kijkt mijn fractie anders naar. We hebben een

commitment voor de komende jaren. Misschien moet je

ook kijken wanneer je iets extra's moet doen. We kunnen

de situatie niet voorspellen. Maar om nou te wachten op

een uitspraak van de rechter dat de regering zich niet houdt

aan de afspraken die ze zelf heeft gemaakt, ik weet niet of

het CDA daarop zit te wachten.

De voorzitterVoorzitter

Meneer Boswijk, dit wordt uw laatste interruptie.

CDADe heer BoswijkCDA

Dat laatste vind ik toch wel teleurstellend, want ik hoorde

collega Piri net een hele lofrede houden over een rechterlijke

uitspraak van afgelopen week, dat het zo belangrijk is dat

we in een rechtsstaat leven en dat als een regering zich niet

houdt aan de eigen wetten, ze op de vingers kan worden

getikt. In 2014 hebben we in Wales een verdrag getekend

waarbij we hebben gezegd: we gaan nu echt aan die 2%

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-26

voldoen. En vervolgens zakte Nederland naar 1,15%. Zelfs

nu voldoen we bij lange na niet aan die 2%. We gaan in die

richting, maar we gaan die 2% niet eens halen. Daarom

nogmaals mijn appel aan u. Eigenlijk is het gek dat ik dat

moet doen, want ik heb het uw partijleider, uw opperhoofd,

in de campagne horen roepen: we moeten die 2% wettelijk

vastleggen. Ik hoop toch echt van harte dat PvdA-Groen-

Links zich hierbij gaat aansluiten en over haar eigen schaduw heen springt. Want willen we een Trump-proof beleid

maken, willen we de wind uit de zeilen halen van mensen

als Trump, die terecht gefrustreerd zijn over de wat decadente houding van de Europese NAVO-landen, dan moeten

we echt minimaal die 2% halen en ook vastleggen, ook in

de wetenschap dat als het moment daar is en het weer

veilig is — hopelijk snel, maar ik verwacht het tegenovergestelde — we weer snel kunnen afzakken en weer gaan

bezuinigen op Defensie.

De voorzitterVoorzitter

Mevrouw Piri, die spreekt namens GroenLinks-PvdA; dat is

namelijk de officiële naam.

CDADe heer BoswijkCDA

Ik ben altijd op zoek naar wat nou de volgorde is.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

As GroenLinksers het corrigeren dan …

CDADe heer BoswijkCDA

Precies. Ik stem het altijd af op degene aan wie ik de vraag

stel.

De voorzitterVoorzitter

Maar dit is de officiële naam. Mevrouw Piri.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Op de inhoud verschillen we niet. Laten we dat ook vaststellen. Mijn fractie staat voor die 2%. En ja, ik moedig het

kabinet aan om ook nu aan die 2% te voldoen. Laten we

eerlijk zijn, er zijn ontzettend veel NAVO-landen die wel al

heel lang voldoen aan die 2%, maar dat ook niet in hun

grondwet hebben staan. Dus laten we het ook niet opblazen,

alsof er hier een enorm verschil is tussen ons. Wij staan

voor die investeringen in Defensie. Daarvoor kunt u op ons

rekenen en u kunt ons daar ook op afrekenen de komende

jaren. Ik zal zeer kritisch zijn als een volgend kabinet niet

de ambitie heeft om aan die 2% te voldoen. Maar het fijne

verschil is dat mijn fractie niet vindt dat je dit soort dingen

in onze Grondwet moet opnemen. Ik zie een teleurgestelde

heer Boswijk. Ik kan niet raden wat zijn volgende vraag is

of had moeten zijn.

De voorzitterVoorzitter

Mevrouw Piri vervolgt haar betoog. O nee, de heer Stoffer

gaat de heer Boswijk bijvallen of iets anders doen, maar

dat weten we nog niet.

SGPDe heer StofferSGP

Zeker, voorzitter. Nu de heer Boswijk geen interrupties meer

heeft, denk ik: dan trekken we samen op. Vroeger trok ik

met Kamerlid Bruins Slot samen op, waar ik ook veel van

heb geleerd op het gebied van defensie, maar dit terzijde.

Overigens, we nemen het niet op in de Grondwet. Het is

een wetsvoorstel met een aantal partijen; er sluiten zich er

overigens steeds meer bij aan. Dat zit 'm er niet in dat we

denken dat deze Kamer de urgentie nu niet inziet, maar als

je naar de historie kijkt …

Ik was anderhalf jaar geleden in Huis Doorn, waar een

expositie was over wat we de afgelopen 100 jaar zo'n beetje

op het gebied van defensie hebben neergezet. Daar hebben

we ook samen met de heer Boswijk en de heer Valstar naar

zitten kijken toen we dat initiatief namen. Dan zie je dat

wanneer er de afgelopen eeuw iets aan de hand was bij

ons in de buurt, we daarna wat deden, maar dat het even

later weer wegzakte.

Dat wij die urgentie hier blijven voelen, zal de eerstkomende

drie, vier, vijf jaar vast zo zijn, maar als het in Oekraïne weer

rustig wordt, is het risico dat onze opvolgers denken: het

zal zo'n vaart niet lopen. We kunnen wel denken dat het

niet zo is, maar zou mevrouw Piri hier toch eens over na

willen denken, ook lerend van de lessen uit het verleden?

Ik houd zelf ook niet van die dingen in wetten en ik heb er

eigenlijk best een beetje weerstand tegen, maar kijkend

naar de lessen uit het verleden, moet je klaarstaan op het

moment dat de vijand aan de grens staat. En dat kan zomaar

gebeuren, zien we nu toch weer. Mijn concrete vraag aan

mevrouw Piri — het is een lange interruptie, voorzitter, en

ik zal er geen zes vol maken, dat beloof ik u — is dan ook:

zou u er toch nog eens over willen nadenken?

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Dat willen we natuurlijk altijd. Maar laat ik een compliment

maken aan de heer Stoffer, want volgens mij is er maar één

partij hier die zich de afgelopen jaren consequent in alle

doorrekeningen heeft gehouden aan die 2% en dat is de

SGP. Ik vind dit dus een zeer terecht betoog van de heer

Stoffer.

Er is natuurlijk veel bezuinigd op Defensie, ook in de afgelopen jaren. Ik zal ook niet doen alsof mijn fractie nooit

voorstellen heeft gedaan om te bezuinigen. Maar de

grootste klap die er is gevallen, de keiharde klap, viel

natuurlijk bij de coalitie-Rutte I. Toen is er meer dan 1 miljard euro bezuinigd. We zien vandaag de dag nog steeds

de consequenties van dat beleid.

Als ik heel eerlijk ben, maak ik me richting de toekomst

zorgen over heel veel zaken in het kader van mogelijke

toekomstige kabinetten. Dat zal de heer Stoffer niet verbazen. Ik noem bijvoorbeeld: wat gebeurt er met het budget

voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,

terwijl er misschien drie partijen overblijven aan tafel die

daar volgens mij alle drie nul euro voor hebben gereserveerd? Die zorgen deel ik dus. En uiteraard zal ik er nog een

keer over nadenken.

SGPDe heer StofferSGP

Ik waag er nog één interruptie aan. Die zorgen over ontwikkelingssamenwerking delen wij. Wij streven altijd naar die

0,7%. Ik heb zelf nog weleens het idee in m'n achterhoofd

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-27

van: zou je met bepaalde aanpassingen niet naar nog iets

meer kunnen? Dat is namelijk niet alleen goed voor ons

hier, maar vooral ook goed voor onze medemensen elders.

Maar daar kun je telkens weer een keuze in maken. Stel dat

je een keer op 0,65% of 0,60% komt — daar zitten we

eigenlijk ook op, dus we zijn eigenlijk niet waar we moeten

zijn — dan kunnen we daarbij altijd nog de keuze maken:

we doen het volgend jaar beter.

Maar als die vijand voor de deur staat, dan moet je klaarstaan. Ik wil mevrouw Piri ook danken voor het compliment.

Aan de andere kant hadden bepaalde partijen telkens de

verantwoordelijkheid om die begrotingen te dichten. Als je

dan in een kabinet zit, valt het ook niet mee. Dat wil ik ook

best toegeven. Dan maak je soms keuzes waarvan je denkt:

is het verstandig of niet? Maar als die vijand voor de deur

staat, moet je klaarstaan. Dan heb je niet meer een jaar de

tijd om de boel op te bouwen. Oftewel, we moeten qua

veiligheid gewoon continu klaarstaan om ook elders in de

wereld aan ontwikkelingssamenwerking te kunnen doen,

om onze kinderen onderwijs te kunnen geven en om onze

burgers veilig te kunnen houden. Vandaar mijn pleidooi en

dat van de heer Boswijk om die 2% toch echt als ondergrens

vast te leggen, niet in de Grondwet, maar in een gewoon

wetsvoorstel. De heer Brekelmans zal daar ongetwijfeld

ook achter staan en volgens mij is BBB toch ook wel aan

het aansluiten. Het is niet eens echt een vraag, maar vandaar dat ik nog een keer de oproep doe: denk er alstublieft

ook vanuit dat oogpunt over na. Ik denk namelijk dat we

heel dicht bij elkaar aan het komen zijn.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Haha! Nou, ik hoop dat mijn collega-woordvoerder Defensie, de heer Nordkamp, ook meekijkt, want uiteindelijk is

hij hierbij onze eerste woordvoerder. Maar laten we eerlijk

zijn, meneer Stoffer, zeg ik via de voorzitter, alle investeringen die we nu doen in Defensie — ik ben heel blij dat we

die nu doen — zullen pas over vijf, zes, zeven jaar effect

hebben. Als die keiharde bezuinigingen dus niet hadden

plaatsgevonden, had dat ervoor gezorgd dat onze krijgsmacht er nu, nu die dreiging er is, had gestaan. Die analyse

deel ik dus. Maar misschien kan ik de indieners van het

wetsvoorstel ertoe verleiden om te kijken of we ook gezamenlijk iets kunnen doen voor het BuHa-OS-budget. Kijk,

ik zie al een aantal duimpjes omhooggaan, dus we komen

ergens. We gaan het zien.

hardere politieke instrumenten, zoals de artikel 7-procedure,

in te zetten. Kan het hanteren daarvan niet gemakkelijker

gemaakt worden, juist met het oog op uitbreiding? Ziet de

minister daartoe mogelijkheden? Ons land heeft zich vaak,

en terecht, hard opgesteld in het uitbreidingsdossier. Het

is ook daarom verbijsterend dat respect voor de Grondwet

zo'n heet hangijzer is geworden bij de formatie.

Voorzitter. De kandidaat-leden kunnen wel wat hulp

gebruiken bij het bevorderen van goed bestuur, de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht, de vrije pers, de rechten

van minderheden en dergelijke. De rol van maatschappelijke

organisaties in de kandidaat-lidstaten is van groot belang.

We kunnen de noodzakelijke hervormingen niet overlaten

aan de plaatselijke elites. Die hebben daar niet altijd belang

bij. Druk en hulp van onderop is onmisbaar. Nederland kan

daar via het Matra-budget direct aan bijdragen via de

ambassades met kleinschalige projecten. Helaas staat dat

onder druk. Dat vindt mijn fractie zeer onwenselijk. Daarom

vraag ik de minister of ze deze analyse deelt en bereid is

om hiernaar te kijken.

Voorzitter, tot slot het bewijzen van de belangrijke voetnoot

over het postennetwerk en onze diplomaten, die onze

belangen moeten behartigen, onze ogen en oren in het

buitenland. We hebben eerder, ten tijde van Rutte I, gezien

hoe het sluiten van ambassades enorme schade heeft toegebracht aan onze diplomatieke slagkracht. Het heeft jaren

geduurd om die weer op peil te brengen. Het is dan ook

niet voor niets dat de AIV hier al eerder voor heeft

gewaarschuwd. Het kabinet heeft het afgelopen jaar juist

gekozen voor een intensivering van het postennetwerk,

maar dat is niet terug te vinden in de begroting voor 2024.

Daarom zal ik na de reactie van de minister ook nog op dit

punt in tweede termijn met een motie komen.

Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank voor uw inbreng. Dan is nu de beurt aan de

heer Paternotte, die namens D66 het woord gaat voeren.

De D staat voor Democraten.

D66De heer PaternotteD66

Ik heb acht minuten, klopt dat?

De voorzitterVoorzitter

Heel goed. Mevrouw Piri vervolgt haar betoog.

De voorzitterVoorzitter

Ja, maar dan is er ook nog tijd in de tweede termijn. Het is

verdeeld in twee derde en een derde.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Ik zie dat de VVD opstapt nu BuHa-OS in het wetsvoorstel

wordt geschreven!

Voorzitter. In december 2023 heeft de EU belangrijke stappen in het proces van uitbreiding aangekondigd. Met Oekraïne en Moldavië gaat onderhandeld worden. Wij steunen

dat, maar die gesprekken en die met zeven anderen zullen

alleen slagen wanneer de kandidaten hun rechtsstaat op

orde hebben. Maar hoe zit dat binnen de EU? De voorbeelden van Hongarije en in diens kielzog mogelijk Slowakije

tonen dat er intern ook nog veel werk aan de winkel is.

Weliswaar gebruikt de Europese Commissie subsidies om

druk uit te oefenen, maar de lidstaten laten tot nu toe na

D66De heer PaternotteD66

Ik had nog twee minuten extra gekregen van een andere

begroting.

De voorzitterVoorzitter

Er is hier een totaalstand bekend. Die totaalstand staat hier

geregistreerd. Dan wordt het in de eerste termijn tien

minuten. Dan heeft u nog iets over in de tweede termijn,

maar wel weinig.

D66De heer PaternotteD66

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-28

Dat gaat helemaal goed komen.

De voorzitterVoorzitter

Dan geef ik u nu het woord.

D66De heer PaternotteD66

"From this day forward, it's going to be only America first.

America First." Het is zeven jaar geleden dat we wakker

schrokken en Donald Trump president werd. Hij heeft de

beloftes die hij destijds deed, waargemaakt, want hij saboteerde de Wereldhandelsorganisatie, trok Amerika terug

uit het klimaatakkoord van Parijs en dreigde toen al om de

NAVO te verlaten en artikel 5 niet te honoreren.

Voorzitter. Het leven wordt vooruit geleefd, maar achteruit

begrepen. Daarom is het belangrijk dat we leren van de

lessen die eerder niet zijn geleerd, zodat we die fouten in

de toekomst niet opnieuw maken. Als ik terugkijk, kunnen

we denk ik constateren dat die lessen eerder niet zijn

geleerd: nadat Rusland de Krim annexeerde, het sanctiepakket weinig indruk maakte en Europa doorging met afhankelijkheid opbouwen van Russische olie en gas en Nord

Stream 2 ging aanleggen. Denk ook aan de verkiezing van

Trump, toen we niet als de wiedeweerga zijn gaan bouwen

aan een Europese pijler binnen de NAVO, maar steeds

dachten: we hopen dat het niet te lang zal duren.

Voorzitter. Het probleem zal deze keer groter zijn, want de

vorige keer bracht Trump een regering van chaos, maar

deze keer is hij voorbereid. Amerikaanse media laten zien

wat de plannen zijn voor de eerste 100 dagen. Dat is onder

andere het vervangen van duizenden ambtsdragers in het

hele overheidsapparaat, tot de FBI en de geheime diensten

aan toe. Dat zijn onder andere honderden mensen die ook

dagelijks met Nederlandse mannen en vrouwen samenwerken aan vrede en veiligheid in de wereld. De vraag is: zijn

we nu voorbereid? De conclusie kan volgens mij alleen

maar "nee" zijn. We hebben namelijk nog steeds de veto's

in het buitenlandbeleid in Europa en het veto van Orbán.

We zijn niet in staat om de munitie te produceren waardoor

Oekraïne zichzelf, zijn vrijheid en de vrijheid van Europa

kan verdedigen. We hebben in Europa niet de capaciteit

om het eigen continent te beschermen.

We weten dat de oplossing daarvoor alleen samen kan

worden bereikt: dat we in Europa wél zorgen dat er

wapenproductie is, dat we ook financiers aan het werk zetten om dat als de wiedeweerga mogelijk te maken, dat we

een Europese pijler binnen de NAVO bouwen, dat we zorgen

dat we op Europees niveau investeringen in cruciale infrastructuur screenen zodat die niet in Chinese en Russische

handen komt, of dat exportbeperkingen niet betekenen dat

wij hier iets opleggen aan ASML maar dat dat niet geldt

voor diezelfde toeleveranciers van ASML in Duitsland.

in Europa drie keer zoveel geld uit aan defensie als Rusland

en hetzelfde als China, maar we spelen eigenlijk geen rol

van betekenis op het wereldtoneel. Europa is niet in staat

om het eigen continent te beschermen. Dat wordt hier breed

erkend. Op het moment dat Trump zegt dat hij zich misschien wel wil terugtrekken uit de NAVO of artikel 5 onderuit

trekt, moet Europa zich direct gigantisch veel zorgen maken.

Dat we in Europa niet genoeg samen doen, daarvan hebben

de Oekraïners nu al last. Met 178 verschillende wapensystemen in Europa leveren wij aan de Oekraïners aan de

lopende band verschillend materieel, waardoor ze er helemaal mesjogge van worden dat ze steeds weer op nieuwe

wapensystemen moeten worden getraind, met aparte toeleveringslijnen, aparte reserveonderdelen en aparte trainingen.

Voorzitter. Dat de westerse wereld het zwaar heeft en verdeelder lijkt, stimuleert ook twee andere landen: China en

Iran. De Chinezen lijken zich door de oorlog in Oekraïne

gesterkt te voelen om Taiwan steeds meer te bedreigen,

steeds meer spionageballonnen over te laten vliegen en

steeds vaker de middellijn van de Straat van Taiwan over

te steken. De vraag die we ons daarbij moeten stellen, is

wat daarop het beste antwoord is. Is dat om eigenlijk te

zeggen dat we kijken wat daar gebeurt? Als het dan gebeurt,

als er dan een blokkade of invasie komt, gaan we bij elkaar

zitten en dan hebben we nog steeds het veto van Orbán,

van wie we weten dat hij onlangs nog in Beijing is geweest

om heel veel geld te ontvangen uit het Belt and Road-programma. Of is het verstandig om een keer een stap vooruit

te denken en te zorgen dat er een sanctiepakket klaarligt

waarmee je kunt laten zien dat een blokkade of invasie van

Taiwan echt consequenties heeft voor de een-na-grootste

economie van de wereld? Mijn vraag is of de minister dit

met ons deelt.

Voorzitter. Van Iran zien we nu al dat dat land, of het nou

via de Houthi's, Hamas, Hezbollah, sjiitische milities of Iran

zelf is, altijd bereid is om waar dan ook in het Midden-

Oosten voor verderf te zorgen, slachtoffers te maken en zo

veel mogelijk onrust teweeg te brengen om de westerse

posities daar te verzwakken en dat het zelfs, twee weken

geleden in Erbil, een Nederlands meisje en haar vader om

het leven heeft gebracht met een Iraanse raket. We zeggen

al erg lang dat de Iraanse Revolutionaire Garde op de terreurlijst moet. Na deze aanval heeft de minister de Iraanse

ambassadeur ontboden en ongetwijfeld een flinke vermaning gegeven. Maar wij denken dat zo'n signaal niet sterk

genoeg is voor Iran en dat dat voor hen geen reden is om

met deze opstelling te stoppen. Dus ook hier is de vraag of

de minister bereid is om in Europees verband ervoor te

zorgen dat wij sancties kunnen instellen, gericht op de

bancaire sector en op de wapenproductie, zodat het ook

voor Iran consequenties heeft dat zij de wereldorde ondermijnen.

Het lijkt af en toe wel alsof het idee in de Europese hoofdsteden is: laten we hopen dat het op 5 november in Amerika

een beetje meevalt en dat de Amerikanen niet op Trump

gaan stemmen. Maar hoop is geen strategie. Laat ik de

vraag ook aan de minister stellen of zij het idee heeft dat

hier nu aan de Europese tafels maximaal over wordt nagedacht en elke dag aan wordt gewerkt. Het is eigenlijk

onvoorstelbaar als dit niet onze dagelijkse prioriteit zou zijn.

Laten we proberen om het beeldend te schetsen. We geven

Voorzitter. Tucker Carlson was in Moskou. Hij wilde daar

Vladimir Poetin interviewen omdat, zo zei hij, Poetin op dit

moment de wereldorde op z'n kop weet te zetten, weet te

laten kantelen. Daar heeft hij gelijk in. Dat is de wereldorde

die gestoeld is op mensenrechten, op het idee dat niet het

recht van de sterkste geldt, maar dat je ook bescherming

krijgt als je niet het grootste land bent of als je niet de

meerderheid in een land bent. Het is de wereldorde die ons,

als klein land, rijk en welvarend heeft gemaakt, een van de

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-29

rijkste en welvarendste landen van de wereld. Wij hebben

hier — we staan hier in de stad van vrede en recht — een

extra verantwoordelijkheid om op te komen voor die

wereldorde. In Oekraïne zie ik dat we dat ook doen. Nederland steunt Oekraïne en loopt daarin bijna voorop in Europa.

We doen dat ook op het moment dat Hamas een waanzinnige terreuraanval uitvoert, al vind ik dat we nog meer

kunnen doen om ook de leiders van Hamas het leven

moeilijker te maken in hun luxe verblijfsoorden in Qatar en

in Istanbul. Maar het lukt ons niet om dat te doen op het

moment dat er te veel onschuldige slachtoffers in Gaza

vallen.

Voorzitter, tot slot. Als we in Europa de boel op orde hadden, dan hadden we niet met angst en beven hoeven kijken

naar 5 november, naar de keuze van de Amerikanen. Maar

de boel is niet op orde. We hebben geweldige idealen

waarmee we de wereld veel te bieden hebben en we hebben

het realisme dat we deze idealen alleen kunnen beschermen

als we sterk zijn, als we samen sterk zijn. Laten we voorkomen dat andere grootmachten 100 jaar geschiedenis kunnen

terugdraaien en dat Europa en Nederland een speelbal

worden van die grootmachten. Wie Nederland op één zet,

zet Europa op één. From this day forward, it's going to be

only Europe first.

Ik noem een voorbeeld. De minister-president erkende

tegenover de Kamer dat er een blokkade van de Gazastrook

heeft plaatsgevonden en juristen van het ministerie schrijven dat een volledige blokkade een schending is van het

oorlogsrecht. Maar dan blijft de regering weg bij de logische

conclusie dat er dus een schending van het oorlogsrecht

heeft plaatsgevonden en zegt zij dat er meer onderzoek

nodig is. Als er dan verwijten zijn naar de VN-hulporganisatie, de belangrijkste hulporganisatie die nu zorgt dat er nog

voedsel naar de Gazanen toekomt, dan wordt er niet gezegd

dat er meer onderzoek nodig is, maar dan wordt er gezegd

dat er naast meer onderzoek meteen maatregelen moeten

worden genomen. Dan wordt er meteen gezegd dat er

voorlopig geen nieuwe financiering mogelijk is.

Voorzitter. Dit is wel waarom er vanuit een groot deel van

de wereld naar ons wordt gekeken met het verwijt dat we

niet consistent zijn in het handhaven van mensenrechten.

Dit is het verwijt dat hoewel we inderdaad kritisch zijn op

een terreurorganisatie en hoewel we Oekraïne steunen in

de strijd tegen een agressor, wij een bevriend land, Israël,

niet aan diezelfde standaard willen houden. De vraag die

ik aan de minister zou willen stellen, is: hoe heeft zij het

idee dat daarnaar gekeken wordt vanuit het Globale Zuiden

en hoe verklaart ze dat in de Verenigde Naties zo veel landen anders stemmen dan Nederland?

Voorzitter. Dat raakt ook aan het Mensenrechtenfonds. Op

dit moment in de wereld, nu de wereldorde zo onder druk

staat, is dat fonds heel erg belangrijk. Dit fonds is een

belangrijke inzet van Nederland. Mijn medewerker heeft

dat in Azerbeidzjan gezien, waar naar Nederland wordt

gekeken. Mensenrechtenactivisten voelen zich via de

ambassade namelijk gesterkt. Hetzelfde geldt voor christenen in Pakistan, die onder druk staan van geloofsvervolging.

Dit is niet het moment om te bezuinigen op het Mensenrechtenfonds. Ik wil de minister vragen of zij bereid zou zijn om

het amendement dat ik met de heren Veldkamp en Boswijk

heb ingediend over het terugdraaien van bezuinigingen op

het Mensenrechtenfonds in 2024 te steunen.

Voorzitter, ik heb nog twee punten. Nederland is een klein

land, maar heeft een heel groot buitenland, zoals een verre

voorganger van deze minister ooit zei. Wij vinden het heel

erg belangrijk dat in dat grote buitenland de Nederlanders

die daar wonen zich verbonden kunnen blijven voelen met

Nederland. Hoe kan het dan dat in die landen heel veel

mensen het niet eens meer lukt om tijdig hun paspoort te

vernieuwen? Wat gaat de minister daaraan doen? Is zij

bereid om ervoor te zorgen dat Nederland de organisaties

die mensen bijstaan die gevangen zitten, terecht of onterecht, overeind houdt, ook nu deze organisaties zo onder

druk staan?

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Dan is nu het woord aan de heer Veldkamp.

Hij gaat het woord voeren namens de fractie Nieuw Sociaal

Contract.

NSCDe heer VeldkampNSC

Voorzitter. Laat ik hier niet nastreven een alomvattende

analyse te geven van alle geopolitieke schaakborden.

Anderen zijn daartoe beter in staat. Ik noem wel vijf ontwikkelingen en twee wisselingen van blik in de wereld.

Ten eerste verschuift het zwaartepunt van de wereld naar

Azië, economisch maar ook anderszins. De opkomst van

China is een markant onderdeel hiervan. De wrijving tussen

de opkomende macht China en de gevestigde macht VS

zal de komende jaren een factor blijven.

Ten tweede knettert het in de ring rond Europa. Er woedt

een oorlog in Oekraïne. We zagen het drama in Hoog-

Karabach en wij zien een spiraal van geweld rond Gaza

sinds 7 oktober.

Ten derde noem ik de bevolkingsdruk in Afrika en het jihadisme in delen ervan. Afrika is veel meer — dat besef ik —

maar ik markeer het vanwege de relatie tot Europa. De

bewindslieden voor OS en Asiel waren onlangs samen op

bezoek in Nigeria. Er is een Afrikastrategie, er is een

Sahelbrief, er wordt gekeken naar grondstoffen voor de

groene economie, maar keuzes blijven aan de orde. Met

welke Europese partners valt daar het beste op te trekken?

Ten vierde is onzekerheid een grote factor, die hier al eerder

aan de orde kwam. Wie wordt straks de bewoner van het

Witte Huis? In het geval van Trump wordt het Amerikaanse

beleid disruptief en transactioneel van aard. Dit kan schokkende gevolgen hebben. Hoe ziet de minister het idee om

deskundigen uit Nederland en Vlaanderen te verzoeken om

nog voor de zomer een stuk op te stellen dat de risico's

hierbij beziet en hoe die te mitigeren zijn? Onze Nationale

Veiligheidsraad kan vervolgens in een speciale sessie de

bredere uitwerking bespreken. Die zal diverse ministeries

beslaan. Analist Alex Krijger suggereerde onlangs dat de

Europese NAVO-landen ook eens samen bijeen moeten

komen. Is dat nuttig, ook om te bezien op wat voor capaciteiten extra defensiebestedingen zich zouden moeten richten? Dit haakt aan op wat de heer Brekelmans al aan de

orde stelde. Laat de uitspraken van Trump hoe dan ook een

alarmbel zijn dat we moeten opschalen naar ten minste 2%

aan defensiebestedingen en dat we dit wettelijk moeten

vastleggen. 2% had al veel eerder moeten gebeuren,

namelijk meteen nadat dit doel in 2014 werd gesteld.

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-30

Inderdaad gebeurde dat, zoals meneer De Roon aangaf,

nog onder Obama. De naam van de premier staat eronder.

het-vuren. Dat is hard nodig, opdat het lijden ook in Gaza

wordt beperkt.

Hoe dan ook, iedere volgende Amerikaanse president —

dit is mijn vijfde punt — zal de blik meer op Azië willen

richten. Het gezag van het Westen wordt ondertussen

minder vanzelfsprekend. De opkomst van landen is in veel

opzichten positief, maar er zijn er ook die het Westen willen

testen. Hoe dan ook worden in een meer multipolaire wereld

middenmachten als Turkije, Iran en India van meer belang.

Die oefenen ieder invloed uit in hun regio, soms negatief

en soms positief. Het multilaterale stelsel verandert mee.

Het draait minder om de VN en meer om de G20 en verbanden als de BRICS en de Shanghai Cooperation Organisation.

Hoe houdt de minister daarmee rekening in haar beleid en

in de organisatie van haar departement? Is de blik op die

clubs belegd?

Voorzitter. We zien ook twee paradigmawisselingen. Ten

eerste draaide de wereld jarenlang om globalisering en het

optimaliseren van waardeketens met conflicten als een

soort geruis op de achtergrond. Nu staan conflicten voorop.

Onderzoek door Natixis onder 500 institutionele investeerders in 30 landen toont aan dat bijna de helft van hen geopolitiek risico als het belangrijkste risico beschouwt voor

de economie. We zijn bereid geworden een prijs te betalen

voor de zekerheid van de levering van goederen, zoals

medische goederen. IMF-economen zien wel risico's van

economische fragmentatie. Het is zaak de prijs telkens in

het oog te houden.

De tweede omslag zien we bij de omslag van conflicten

waarbij onze betrokkenheid een keuze is geweest, Mali en

Afghanistan, naar conflicten waar we als noodzakelijk bij

betrokken zijn. De Russische oorlog tegen Oekraïne zit in

die tweede categorie. Die vormt een bedreiging voor de

Europese veiligheidsordening. Als Oekraïne de oorlog verliest, betekent dit dat met geweld Europese grenzen kunnen

worden gewijzigd. Dan ontstaat er een nieuwe vluchtelingenstroom in onze regio en wordt de verleiding groter voor

Poetin om de NAVO te testen. De collectieve verdediging

van het NAVO-gebied moet geloofwaardig zijn op een wijze

die Rusland ervan afschrikt avonturen tegen NAVO-landen

te ondernemen.

Ik wil niks afdoen aan de huidige ellende in het Midden-

Oosten, maar ik zie een directer veiligheidspolitiekbelang

voor Europa, en daarmee Nederland, van de oorlog in

Oekraïne. Maak deze keuze. Ik hoor graag het commentaar

van de minister hierop. Op de oorlog in Oekraïne komen

we binnenkort terug in een afzonderlijk debat dat door de

heer Paternotte en mij is aangevraagd. Ik herhaal nu slechts

de stevige steun van NSC voor Oekraïne. Ik heb nog wel

een vraag over het Amerikaanse steunpakket. Helpt het, nu

het door de Senaat is maar nog wel door het Huis moet,

dat leden van onze regering zich direct zouden richten tot

Amerikaanse Congresleden, bijvoorbeeld dat de premier

met de Speaker of the House belt?

Het Midden-Oosten. Ik vraag ten eerste aandacht voor het

lot van de Israëlische gijzelaars, die zich in de klauwen van

Hamas bevinden. Voor hen is 7 oktober nog niet voorbij. Ik

sprak gisteren de ambassadeur van Qatar over de bijeenkomst vandaag in Cairo van Egypte, Qatar, Israel en de VS.

Ik dring erop aan dat Nederland zich inzet dergelijk overleg

te doen slagen: voor vrijlating en voor een vorm van staakt-

Ik wil de minister enkele vragen stellen over deze verschrikkelijke oorlog. Ten eerste de uitspraak van de Haagse

rechters inzake de F-35-onderdelen. De Staat gaat in cassatie. Wanneer kan hierover uitsluitsel worden verwacht? En

wat gebeurt er tot die tijd? Hoe deze uitspraak te plaatsen

in relatie tot de voorlopige voorziening van het Internationaal Gerechtshof? En wat betekent de uitspraak voor het

buitenlandse beleid en de defensiesamenwerking, zoals de

Nederlandse rol in het F-35-programma?

In de Gazastrook is de situatie verschrikkelijk. Deelt het

kabinet mijn grote zorgen over de mogelijke uitbreiding

van de Israëlische operaties richting Rafah? Wat wisselde

de premier over dit thema tijdens zijn bezoek aan Israël?

En wat gaat onze minister als inzet hebben in de volgende

Raad Buitenlandse Zaken van de EU?

Verder kijkend, vraag ik: hoe ziet de minister het bestuur

van de Gazastrook na deze oorlog? Kunnen we uiteindelijk

weer tot één Palestijns adres komen om mee te praten?

Biedt de verschrikkelijke oorlog toch ook nog kansen op

hoop vanuit het besef dat terugvallen op management van

het conflict geen adequate optie is? Ziet de minister de

Abraham-akkoorden daarbij als mogelijk aangrijpingspunt?

Ik begrijp dat er nog steeds kansen zijn op een akkoord

tussen Saudi-Arabië en Israël dat het een en ander te bieden

heeft. Denk aan Iran. Denk aan de symboliek ervan. Maar

Riyad wil er nu iets voor terugzien op het Palestijnse vlak.

Ik besef dat op dit moment werken aan hoop onbespreekbaar lijkt voor Israëli's alsook voor mensen in de Gazastrook,

maar we hebben de plicht om ernaar te kijken, voor Palestijnen, maar ook voor de toekomstige veiligheid van Israël.

Voorzitter. Regionale escalatie. Nederland zet zich in voor

het vrijhouden van doorvaart door de Rode Zee. Mogelijk

zal een luchtverdedigingsfregat zijn voorgenomen wereldreis aanpassen, zodat het kan deelnemen aan operaties

daar. Ik hoor graag dat de minister uitlegt hoelang en onder

welk mandaat zo'n schip zou moeten opereren. Is dit onder

de nieuwe Europese missie, onder de door Amerika geleide

missie, Prosperity Guardian, of allebei tegelijk of volgtijdelijk? Hoe snel kan de Europese missie operationeel worden?

Is eventueel geweld gebruikt door een Nederlands schip in

de Rode Zee, een nationale aangelegenheid? Is het juist dat

het internationaal recht, in het bijzonder het recht van de

zee en het oorlogsrecht dan leidend zijn?

Voorzitter. In deze wereld van wrijving, spanning, oorlog

en onzekerheid is het zaak dat wij als Nederland en Europa

een weg vinden. Samen sta je sterker, maar de vraag is hoe

dat gericht te houden. Handlungsfähigkeit. Wat gaan we

samen doen? Hoe pakken we het op? Veel kan via de EU,

maar wat ons betreft kan het bijvoorbeeld ook in Europese

voorhoedes waar ook het VK of Noorwegen deel van uitmaken. Ook in kleinere verbanden kunnen we krachten bundelen. Als bijvoorbeeld opkomende landen in Afrika of Latijns-

Amerika zich willen engageren, ziet de minister dan ook

kans om samen met Benelux-partners bezoeken aan die

continenten af te leggen, politiek of ambtelijk?

NSC staat voor een Nederland dat zich kan engageren,

constructief en realistisch — een term die ook de IOB

bezigde — in het nauwere belang van Nederland, van de

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-31

individuele burgers en bedrijven, en het bredere belang,

zoals een veilige en welvarende omgeving, terwijl we de

waarden waar we voor staan niet uit het oog verliezen. Dit

kan alleen als Nederland ook over het gereedschap beschikt

om internationaal actief te zijn, met een defensie die op peil

is, landmacht, luchtmacht, marine, marechaussee, en met

substantiële ontwikkelingssamenwerking, niet als kunst op

zich, maar als onderdeel van ons externe beleid en mede

gericht op onze nauwere en bredere belangen, zoals rond

migratie. Ik noem een postennet aan Nederlandse ambassades en consulaten dat ons ingangen, informatie en

invloed verschaft, van veiligheidsbeleid tot MH17, als luister- en gespreksposten in de geopolitieke context, maar

ook voor onze burgers en ondernemers, inclusief mkb, ook

via honorair consuls en Netherlands Business Support

Offices. Bijbehorende fondsen waarmee we boter bij de vis

leveren bij ons beleid, zoals Matra, Shiraka of een combinatie daarvan, en het Mensenrechtenfonds wil ik koesteren.

Ze zijn van nut in relatie tot landen. Denk aan Belarus. Denk

aan de mensen in Iran. Denk aan de mensen in Azerbeidzjan

die al genoemd zijn. Ook mijn ervaring is dat in dergelijke

landen naar Nederland wordt gekeken voor steun op het

gebied van mensenrechten of civil society.

Voorzitter. Consulair werk is geen ondergeschoven kindje

meer op het departement en de posten. Eraan werken mag

de eer krijgen. Is de minister het met me eens dat de

ministerraad geen ambassadeurs meer zou moeten

benoemen die geen veldervaring met consulair werk hebben opgedaan, zoals nu nog steeds wel gebeurt? De NSCfractie wil stevige consulaire dienstverlening. Is deze nu

overal op niveau, op het departement, inclusief de consulaire-serviceafdeling 24/7, en op de posten? Wordt er voldoende gebruikgemaakt van het fenomeen "pop-up

embassy", waarmee Nederlanders die in het buitenland

wonen, dichter bij huis hun paspoort kunnen vernieuwen

en dergelijke? Is de dienstverlening voor paspoortverstrekking op Schiphol nu op orde?

Voorzitter. Tot slot de relatie van buitenland tot binnenland.

De nexus met binnenlandse veiligheid vereist een goede

samenwerking door onze diensten, AIVD en MIVD. Wat

MIVD-baas Swillens bij zijn vertrek verklaarde over Chinese

malware onderstreept dit nog eens. Ook desinformatie

vanuit het buitenland tegengaan is van belang. De Franse,

Duitse en Poolse regeringen kondigden aan dit samen te

gaan aanpakken. Is dit iets om ons als Nederland bij aan te

sluiten?

Bij de relatie van het buitenland tot het binnenland vergen

ook tal van praktische zaken een aanpak. Ik licht er hier

graag eentje uit: de kwestie van de verkrotting van ambassadepanden in Den Haag. Als NSC willen we dat die wordt

aangepakt. Klopt het dat de onderhoudsplicht is uitgezonderd van staatsimmuniteit en er dus dwangsommen kunnen

worden opgelegd? Daarbij kan het helpen als de Kamer

jaarlijks met een lijst van die dwangsommen wordt geïnformeerd. Graag aandacht van de minister hiervoor.

Voorzitter. Van wereldwijde verschuivingen naar het

onderhoud van Haagse panden, van macro naar micro en

terug: dát is in mijn ogen Buitenlandse Zaken. Met een blik

op de grote trends in de wereld moet je het beleid zoals dat

door de politiek en het parlement is vastgesteld uitdragen.

En je moet je nooit te goed voelen om aan Nederland en

Nederlanders concreet dienstbaar te zijn.

Dank u.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank voor uw inbreng. De volgende spreker is de

heer Boswijk. Hij voert het woord namens het Christen

Democratisch Appèl, oftewel het CDA. Gaat uw gang.

CDADe heer BoswijkCDA

Dank u wel, voorzitter. Op 6 januari 1941, acht maanden

voordat de Verenigde Staten zich aansloten bij de Tweede

Wereldoorlog, hield Franklin Roosevelt in het Amerikaanse

Congres de State of the Union. Hij lanceerde in deze speech

het concept van de "four freedoms". Hij doelde hiermee op

de vrijheid van meningsuiting, de vrijheid van geloof, de

vrijwaring van gebrek en de vrijwaring van vrees. Ik heb

het er hier al vaker over gehad dat ik vind dat we het vaak

nog te veel hebben over de waan van de dag en ons te

weinig laten leiden door de waarden die ons land eigenlijk

zouden moeten dragen. De steun aan Oekraïne neemt bijvoorbeeld af als we zien dat de inflatiecijfers toenemen,

terwijl we veel meer de discussie zouden moeten hebben

over de waarden die op het spel staan. Daarom ga ik vandaag een poging doen om mijn inbreng te doen op basis

van die vier vrijheden.

Allereerst de vrijheid van meningsuiting. Ik spreek over de

autocratie versus democratieën. 2024 is een verkiezingsjaar.

Meer dan de helft van de wereldbevolking gaat naar de

stembus. Dat zou goed nieuws moeten zijn, ware het niet

dat we ons ook moeten realiseren dat mensen ook in bijvoorbeeld Rusland naar de stembus gaan. We kunnen ons

dus afvragen of alle democratische verkiezingen nog wel

zo democratisch zijn. Sterker nog: 42 democratische landen

hebben autocratische trekjes. We zien dat vooral de bevolkingsgroei en de economische groei gaan plaatsvinden in

de werelddelen waar de autocratie toeneemt. Wat het CDA

betreft moeten er een aantal stappen worden genomen om

dit tij te kunnen keren.

Allereerst moeten wij onze afspraken binnen het bondgenootschap van de NAVO nakomen. Dat geldt voor onder

andere de 2%, maar ook voor de invulling daarvan. Denk

bijvoorbeeld aan het leveren van de medium en heavy brigades. Daarover is vandaag toevallig een motie van het

CDA, de ChristenUnie en de SGP aangenomen.

Het tweede is dat we moeten investeren in burgerschap.

We moeten onszelf als samenleving veel weerbaarder

maken. Een dienjaar, waar het CDA ook initiatiefnemer van

is, is al een voorzichtig eerste stapje. Maar het moet nog

veel breder.

Voorzitter. We zouden ook moeten werken aan een Europese veiligheidsraad. We hebben als CDA eerder al het initiatief genomen voor een Nederlandse veiligheidsraad —

collega Brekelmans had het er net over dat daarin nu een

voorzichtige stap is gemaakt — maar eigenlijk zouden we

ook een Europese veiligheidsraad moeten hebben. In ieder

geval het VK en Noorwegen zouden daarbij aangesloten

moeten zijn.

Verder moeten we het werken in landen met autocratische

regimes beter gaan faciliteren. Ik heb het hier vaker

genoemd, maar ik noem bijvoorbeeld het regime in

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-32

Afghanistan. We hebben geen banden met de taliban, die

daar zitten. Ergens is dat begrijpelijk. We zien dat het

maatschappelijk middenveld in landen als Afghanistan

ontzettend belangrijk is, maar dat het voor ngo's ook ontzettend moeilijk is om deze maatschappelijke organisaties

te bereiken. We zouden graag willen zien dat we ons beleid

daar veel meer op toespitsen. Natuurlijk is consulair werk

belangrijk. Maar in sommige landen is er helemaal geen

consulair netwerk meer. Dan is het maatschappelijk middenveld de enige manier om de bevolking te bereiken. Ik ben

benieuwd hoe de minister daarnaar kijkt.

De vrijwaring van gebrek. We zien de afgelopen 30 jaar dat

het aantal mensen dat lijdt aan honger enorm is afgenomen.

Tegelijkertijd zien we dat het de laatste jaren stabiliseert

rond de ongeveer 800 miljoen mensen. Zij hebben dagelijks

met honger te maken. We zien ook dat de teruggang van

het welvaartsniveau weliswaar gestopt is, maar dat dat ook

stagneert. Maar dit gaat nog veel verder dan alleen de vrijwaring van gebrek; het gaat ook over het verdienmodel en

verdienvermogen van onze westerse wereld. Met het verdienmodel van onze eigen westerse wereld kunnen wij

ontwikkelingssamenwerking betalen, maar kunnen wij ook

investeren in onze eigen krijgsmacht. Helaas zien we dat

we telkens afhankelijker worden van landen als China. Ik

heb hier al een aantal keer het voorbeeld van de beademingsapparatuur in de coronacrisis aangehaald. 30 jaar

geleden werd het allemaal in Europa of in Nederland

gemaakt. Dat apparaat bestaat uit 641 onderdelen, die nu

voor een groot deel uit China moeten komen. We zeiden

tijdens de coronapandemie: we gaan reshoren en in

Nederland of Europa produceren. Maar we zien helaas ons

handelstekort met China nog steeds toenemen. In 2022

gingen 1,6 miljoen containers vanuit Europa naar China toe

en 6,4 miljoen containers kwamen er vanuit China terug

deze kant op.

We zien ook dat de vrijemarktprincipes steeds meer tegen

ons worden gebruikt. We zien dat China zijn invloed in

Rusland en Afrika telkens verder vergroot. Dat komt mede

omdat ze kiezen voor een geïntegreerde benadering. Ze

inventariseren of opereren in die landen samen met het

bedrijfsleven, het defensieapparaat en de overheid. Wij

doen dat nog veel te veel versplinterd.

Gelukkig zien we ook een kentering. Angola is daar een

goed voorbeeld van. Angola had zich aangesloten bij het

Belt and Road Initiative van China, maar is daarvan teruggekomen. Het kiest nu voor Amerika. Waarom? Omdat

Amerika eigenlijk dezelfde aanpak heeft gekozen, een

pragmatische, als China. Daarom is mijn vraag aan de

minister: kunnen wij als Europese Unie, als Europese landen, niet veel meer leren van het voorbeeld in Angola? Ik

ben heel benieuwd naar een reactie van de minister daarop.

Ik ben benieuwd wanneer de geüpdatete Leidraad Geïntegreerde Benadering met de Kamer wordt gedeeld. Ik verwacht daar een aantal aanknopingspunten in.

Dan de vrijheid van geloof, een groot goed. Helaas staat

de vrijheid van geloof enorm onder druk, vooral in autocratische regimes en fragiele democratieën. Christenen zijn

daarbij de meest vervolgde groep. Een op de zeven christenen wereldwijd wordt vervolgd. Een maand geleden zei

Open Doors dat er opnieuw sprake is van een toename van

christenvervolging. In het bijzonder Irak viel mij op. Ik weet

dat de minister daar recent is geweest en een bezoek heeft

gebracht aan de troepen die daar net zijn gelegerd. Ik vraag

mij af of wij de regering van Irak daarop aanspreken. Wij

zitten daar op verzoek van Irak. Wij leveren ook een bijdrage

aan hun veiligheid. Hoe zijn de gesprekken daarover? Ik

ben heel benieuwd.

Naast christenvervolging zien we dat het aantal vervolgingen van niet-gelovigen — denk aan Nigeria, maar ook aan

de Oeigoeren en moslims in China — enorm is toegenomen.

Ik ben heel benieuwd hoe de minister kijkt naar de vrijheid

van geloof en de initiatieven die wij als Nederland en binnen

de Europese Unie nemen om die minderheden te beschermen.

Voorzitter. Ten slotte de vrijwaring van vrees. De toename

van autocratische regimes zorgt voor een toename van

geweld. We hebben het de afgelopen maanden veel over

Oekraïne, Israël en Gaza gehad — daar hebben we het ook

al veel over gehad in interruptiedebatten — maar ik wil

eigenlijk beginnen met Mali, Niger en Burkina Faso, die uit

ECOWAS zijn gestapt. De rol van de VN in dat gebied is

beperkt. We zien dat de rol van Rusland telkens groter

wordt. Wat is de taxatie van de minister van deze ontwikkeling? Moeten wij als EU en als Nederland daarin niet een

rol gaan pakken?

Ik wil in het bijzonder ook stilstaan bij de situatie in Congo.

Het is nog niet eens genoemd, maar er zijn daar meer

mensen op de vlucht dan bijvoorbeeld op dit moment in

Israël en Gaza. Ik wil niet het één afwegen tegen het ander,

maar ik wil wel aangeven dat hier een onzichtbare ramp

aan de gang is. We zien onder andere dat zelfs Rwanda op

dit moment in Congo operaties uitvoert. Hoe kijkt de

minister naar de situatie in Congo? Welke initiatieven worden daar genomen?

Voorzitter, tot slot. Ik had nog veel meer punten, maar ik

zie dat mijn tijd bijna op is. Wij hadden een week of drie

geleden de ambassadeursbijeenkomst. Ik mocht aan de

tafel zitten met de ambassadeurs uit de Global South. Ik

vroeg aan hen: waar hebben jullie het meest last van? Zij

zeiden: van jullie als Tweede Kamer. Ik vroeg natuurlijk

door: waarom dan? Zij zeiden: "Jullie zitten altijd met die

morele verhevenheid en met dat vingertje, maar wij zouden

veel meer een pragmatische aanpak willen. Dat wil niet

zeggen dat we mensenrechten helemaal niet belangrijk

vinden, maar soms helpt het niet als je meteen met je

opgeheven vinger en met allemaal eisen komt. Dan lig je

er gewoon meteen uit. Dat wordt als neokolonialistisch

gezien." Zij gaven mij het voorbeeld van een monument in

de Centraal-Afrikaanse Republiek. Daar staat een monument

voor de Wagner Group, om maar even perspectief te geven

aan de omgeving waarin zij vaak opereren. Zij gaven aan:

we willen niet zeggen dat je je moet verlagen tot dát niveau,

maar het perspectief in de Afrikaanse landen is soms heel

anders. Wij moeten daar toch een pragmatische middenweg

in gaan vinden. Ik ben heel benieuwd hoe de minister

daarnaar kijkt.

Ik ben helaas door mijn spreektijd heen, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Dank voor uw inbreng. Dan is het woord aan der heer

Tuinman. O, u wordt geholpen door de heer Paternotte,

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-33

want die gaat zijn laatste interruptie inzetten. Nee, niet zijn

laatste, maar zijn een-na-laatste. Gaat uw gang.

D66De heer PaternotteD66

Ja, blijven tellen, voorzitter.

De heer Boswijk had beperkte spreektijd, dus hij kon denk

ik in deze spreektijd iets minder ingaan op het Midden-

Oosten. Ik ben het wel zeer eens met veel dingen die hij

over Afrika zei. Hij is onlangs naar de Westbank geweest

en ik vroeg me af hij ons kan meenemen in wat hij daar

heeft gezien en wat hij daarvan eventueel nog mee zou

willen nemen naar dit debat.

CDADe heer BoswijkCDA

Dat klopt inderdaad. Ik ben drie weken geleden naar de

gebieden in Israël geweest die getroffen zijn door het gruwelijke en walgelijke geweld van 7 oktober. Ik ben inderdaad

ook naar de Westelijke Jordaanoever geweest, omdat ik

het zelf belangrijk vond om ook dat perspectief te zien. Wat

ik ook in alle interviews heb gezegd, is dat ik echt

geschrokken ben van wat ik daar heb gezien, om twee

redenen. Allereerst noem ik het onrecht dat veel Palestijnen

wordt aangedaan. Het tweede punt is dat wat daar gebeurt,

naar mijn mening, niet in het belang is van Israël. Het staat

uiteindelijk de tweestatenoplossing, waar het CDA erg in

gelooft, in de weg.

De voorzitterVoorzitter

De heer Paternotte met zijn laatste interruptie.

D66De heer PaternotteD66

Ik weet dat meerdere collega's ook naar de kibboets zijn

geweest, naast de Gazastrook, waar de barbaarse aanvallen

voor verschrikkelijk leed hebben gezorgd. Heel goed dat de

heer Boswijk ook naar de Westbank is gegaan. Maar ik

vroeg me het volgende af. Hij kwam daarvan terug, ik dacht

met de boodschap: ik vind dat we onze bondgenoot ook

aan een bepaalde standaard moeten houden en wat mij

betreft betekent dat een boycot op goederen uit de illegale

nederzettingen. Doet hij dat voorstel nog steeds? Of doet

hij nog een ander voorstel op basis van wat hij daar heeft

gezien, en waarvan hij inderdaad zegt: Nederland moet

deze bondgenoot, een bevriend land, aan die standaard

houden? Die illegale nederzettingen blijven daar al heel

lang en er is een nederzettingenpolitiek vanuit de Israëlische

regering. Vindt hij dat het verder aanmoedigen daarvan

dus ook niet gratis mag zijn?

Ik ben wel voorstander van een maatregel waartoe wij ook

met uw voorganger, collega Sjoerdsma, hebben opgeroepen, namelijk dat de visa moeten worden ingetrokken van

Israëlische bewoners van die illegale nederzettingen die

aantoonbaar geweld plegen en die zich schuldig maken

aan deze acties. Daar hebben wij al in een vrij vroeg stadium

toe opgeroepen. Ik heb vandaag ook gezien dat Frankrijk

dat al doet; ik geloof dat collega Piri daar net iets over zei.

Dank dus voor deze interruptie. Ik zou heel graag willen dat

wij als Nederland daarbij aansluiten. Ik heb helaas eerder

gehoord dat we dat als landen niet individueel kunnen doen,

want als iemand de Europese Unie binnenkomt, dan kan

die door Schengen natuurlijk overal terechtkomen. Maar ik

zie nu dat Frankrijk dat gewoon doet. Dus ik zou zeggen:

waar wachten we nog op? We kunnen daarmee juist ook

recht doen aan het gevoel van onrechtvaardigheid bij de

Palestijnen en onze bondgenoot Israël beschermen tegen

grotere fouten in die regio.

De voorzitterVoorzitter

Ook mevrouw Piri zet haar laatste interruptie in.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Allereerst wil ik echt complimenten aan de heer Boswijk

geven. Hij is op eigen initiatief naar het gebied gegaan en

heeft er ook voor gekozen om niet alleen Tel Aviv of Israël

te bezoeken, maar ook de Westelijke Jordaanoever. Nadat

de heer Boswijk 's middags, volgens mij op de radio, had

gezegd dat hij voor zo'n boycot is, zat ik 's avonds met hem

in een tv-studio. In alle emotie heeft hij het daar, op nationale tv, per ongeluk nog een keer herhaald. Ik was dus echt

wel verrast dat het CDA alsnog tegen de motie die werd

ingediend heeft gestemd. Mijn vraag is dan toch als volgt.

Ik zou het ten eerste interessant vinden om te horen wie de

heer Boswijk er dan van heeft overtuigd dat zo'n boycot

niet heel effectief is. Ik zag namelijk ook alle shit die de heer

Boswijk op social media over zich heen kreeg. Ik hoop niet

dat hij zich dáárdoor geïntimideerd voelde. Aan de ene kant

kan het kabinet zeggen "geen boycot, om wat voor reden

dan ook", maar aan de andere kant heeft het kabinet een

ontmoedigingsbeleid en steunen ze, in ieder geval op

Europees niveau, het aanpakken van gewelddadige kolonisten. Maar daartussenin zijn er nog legio opties. Niet alleen

gewelddadige kolonisten, maar ál die nederzettingen zijn

illegaal, ook als er geen geweld wordt gebruikt. Dat heeft

de heer Boswijk ook gezegd. Dat moet stoppen, want het

staat een tweestatenoplossing in de weg. Ik ben dus vooral

heel erg benieuwd met welke moties het CDA morgen gaat

komen en of we daarin samen kunnen optrekken.

CDADe heer BoswijkCDA

Ik heb tijdens die reis de complexiteit van de situatie gezien

en ook de emoties gevoeld die zowel in de Israëlische als

in de Palestijnse samenleving leven. Na terugkomst kreeg

ik inderdaad de vraag: wat zouden we kunnen doen? In de

emotie heb ik eerlijk gezegd niet goed nagedacht over welke

instrumenten effectief zouden kunnen zijn om de Israëlische

regering er uiteindelijk toe te bewegen om niet verder te

gaan met de illegale nederzettingen. Ik heb toen een boycot

geopperd, maar ik heb dat bijna direct genuanceerd. Ik heb

me laten informeren over de praktische onuitvoerbaarheid

van zo'n boycot en de omzeilingen die daar kunnen

plaatsvinden. Dat gaat dus niet echt zin hebben.

CDADe heer BoswijkCDA

Collega Piri weet dat ik in het verleden nooit ben bezweken

voor druk, ook niet vanuit een kabinet. Denk bijvoorbeeld

aan de val van Kabul. Daarin hebben wij toch samen

opgetrokken, ondanks het gegeven dat het CDA in de coalitie zat. Ik ben ook niet bezweken toen er boeren bij mij aan

de deur stonden. Ik heb dat hierbij ook niet gedaan. Ik heb

me hierover laten informeren door mensen die, meer dan

ik, verstand hebben van handelsakkoorden en hoe handel

praktisch werkt. Ik weet alles over dadels, druiven, wijn,

hoe dit verpakt kan worden enzovoorts. Ik ben tot de conclusie gekomen dat ik daar beter over had moeten nadenken, ook over de gevoeligheid bij sommige mensen hierover. Dat heb ik gewoon niet goed afgewogen. Daarom ben

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-34

ik gaan zoeken naar wat een maatregel zou kunnen zijn om

dat illegalenederzettingenbeleid tegen te kunnen houden

of in ieder geval nog verder te ontmoedigen. Een van die

maatregelen was het idee dat ik eerder al met D66 heb

geopperd. Ik ben daar nog meer van overtuigd geraakt. Het

andere idee heeft met het volgende te maken. Wij hebben

inderdaad een ontmoedigingsbeleid, maar ik heb begrepen

dat dit toch een soort dode letter is. Ik geloof dat DENK daar

ook recent een motie over heeft ingediend. Die hebben wij

ook gesteund. Die motie heeft het helaas niet gehaald. Maar

wij zijn dus echt wel op zoek naar een reden om het illegalenederzettingenbeleid te stoppen. Nogmaals, elke vierkante

meter asfalt die daar wordt aangelegd — en ik heb met

eigen ogen gezien dat dat op dit moment in een hoog tempo

gebeurt — brengt de uiteindelijke tweestatenoplossing

verder weg. Nogmaals, dat vind ik niet in het belang van

de Palestijnse bevolking, maar ook niet in het belang van

Israël zelf.

FVDDe heer BaudetFVD

Ik hoorde de heer Boswijk net zeggen "onze bondgenoot

Israël". Waarom is Israël onze bondgenoot?

CDADe heer BoswijkCDA

Ik zie Israël als een van de weinige democratieën in een

fragiele regio, die voor een heel groot deel onze normen

en waarden deelt. Ik zie dat wij een historische band met

Israël hebben. Ik zie een praktische band wat betreft het

delen van inlichtingen en de militaire samenwerking. Wat

mij betreft is Israël voor ons dus een bondgenoot.

FVDDe heer BaudetFVD

De Talleyrand zei: in de buitenlandse politiek heb je geen

vrienden, alleen belangen. Is het zo dat de belangen van

Israël overeenkomen met de belangen van Nederland?

Heeft Israël dezelfde belangen in het Midden-Oosten als

Nederland? Ik heb dat lange tijd gedacht, hè. Ik dacht dit

ook, totdat ik tot de conclusie kwam dat juist het tegenovergestelde waar is. Israël heeft namelijk belang bij oorlog in

het Midden-Oosten. Wij hebben belang bij vrede in het

Midden-Oosten. Israël heeft belang bij vluchtelingenstromen

richting Europa. Wij hebben juist belang bij het niet hebben

van die vluchtelingenstromen richting Europa. Is het wel

zo dat onze belangen overlappen? Hoe denkt de heer Boswijk daarover?

CDADe heer BoswijkCDA

Talleyrand is misschien wel de grootste opportunist in de

diplomatieke geschiedenis. Ik vind het dus geen verrassing

dat die quote uit zijn mond komt. Hij koos immers eerst

voor Napoleon, toen voor de Franse koning en toen weer

voor Napoleon, terwijl hij ooit is begonnen in de Franse

Revolutie, waarbij diezelfde koning is onthoofd. Ik vind dit

geen goede norm om aan vast te houden. Het verbaast me

dus niks dat Talleyrand dat zegt. Kan je bondgenoten zijn,

maar wel tegenstrijdige belangen hebben? Ja, dat kan.

Natuurlijk kan dat. We hebben dat gezien. Een andere

bondgenoot zijn de VS. Dat zijn ze om meerdere redenen.

Allereerst natuurlijk vanwege onze historische band. Ik denk

daarbij aan mijn eigen familieband. Maar dat zijn ze ook

omdat ze al sinds de Eerste Wereldoorlog helpen. Ze hebben ook geholpen in de Tweede Wereldoorlog. Dat doen

ze tot op de dag van vandaag. Maar zeg ik daarmee dat al

onze belangen een-op-een hetzelfde zijn? Nee. We zitten

bijvoorbeeld qua economische belangen soms op een

andere pagina. Dat is helemaal niet verkeerd, zolang je dat

maar met respect en in goed overleg met elkaar doet en

zaken uitpraat. In die hoedanigheid kijk ik ook naar Israël

als bondgenoot. Maar dat geldt voor meerdere bondgenoten. De heer Veldkamp noemt bijvoorbeeld Qatar. Heeft

Qatar dezelfde normen en waarden als wij? Nee. Qatar heeft

ook heel veel normen en waarden waar ik het totaal niet

mee eens ben. Maar ik zie dat Qatar op veel geopolitieke

dossiers een hele belangrijke rol speelt en dat Qatar voor

ons in die regio ook een bondgenoot kan zijn of zijn.

FVDDe heer BaudetFVD

Tot slot. Wat heeft Israël ooit voor ons gedaan?

CDADe heer BoswijkCDA

Ik denk dat de heer Baudet niet moet onderschatten hoeveel

…

FVDDe heer BaudetFVD

Het machtigste land ter wereld. Wat heeft het machtigste

land ter wereld, Israël, ooit voor ons gedaan?

De voorzitterVoorzitter

Nee, nee, nee. Meneer Baudet, de heer Boswijk was aan

het antwoorden.

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Voorzitter. Ik vind …

De voorzitterVoorzitter

Wat is dit? Een punt van orde?

GroenLinks-PvdAMevrouw PiriGroenLinks-PvdA

Ja, dit is een punt van orde. Ik vind dit heel erg ruiken naar

antisemitisme: het machtigste land van de wereld dat

zogenaamd alle touwtjes in handen heeft. Ik vind echt, als

dat de bedoeling is van de heer Baudet, dat dat echt niet

kan in deze Kamer.

CDADe heer BoswijkCDA

Collega Piri was mij eigenlijk voor, want ik dacht …

FVDDe heer BaudetFVD

Niet het machtigste land … Wat heeft … Niet het machtigste

…

De voorzitterVoorzitter

Nee, nee, meneer Baudet, u moet anderen eerst laten uitspreken.

CDADe heer BoswijkCDA

Voorzitter, eigenlijk haalt collega Piri mij de woorden uit de

mond, want feitelijk is Israël niet het machtigste land. Dus

wat bedoelt collega Baudet daarmee? Dat ze via schijncon-

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-35

structies uiteindelijk … En dan krijg ik een beetje hetzelfde

gevoel als collega Piri nu aangeeft, maar ik zie Israël niet

als het machtigste land ter wereld. Ik zie Israël gewoon als

een bondgenoot. Wat heeft de bondgenoot Israël, een land

met een democratie, met een rechtsstaat die ook nog

functioneert, voor ons betekend? Ik denk heel veel. Ik zal

een punt noemen. Collega Baudet moet niet onderschatten

hoeveel terroristische aanslagen er worden voorkomen

dankzij inlichtingen uit die regio. Ik denk dat we Israël daar

heel dankbaar voor moeten zijn. Zeg ik dan meteen dat ik

alles wat Israël doet, goedkeur? Nee, er zijn heel veel dingen

waar we kritisch op zijn. We hebben hier ook meerdere

moties. Ik noemde er net eentje: een motie van de collega

van DENK. Die hebben we ook gesteund omdat ik niet

klakkeloos achter Israël aanloop. Sterker nog, ik vind dat

als wij geven om onze bondgenoten, wij juist op onze

bondgenoten kritisch moeten zijn. Dat zal het CDA ook zijn.

FVDDe heer BaudetFVD

Oké, dus wat Israël voor ons heeft gedaan, is ons vanuit de

geheime diensten van Israël helpen met het verijdelen van

terroristische aanslagen. Welke bronnen zijn daar … Waar

kunnen we dat terugvinden? Wat voor aanslagen dan? Ik

ben heel benieuwd.

CDADe heer BoswijkCDA

Het is algemeen bekend dat de Israëlische inlichtingendiensten nauw samenwerken met de westerse inlichtingendiensten, dat geregeld informatie met elkaar wordt gedeeld en

dat wij Europa niet veilig kunnen houden zonder inlichtingen uit die regio, vanuit Israël. Dat is geen groot geheim of

zo. Dat is gewoon algemeen bekend. Maar heel iets anders:

als je ziet hoeveel innovaties er zijn op medisch gebied,

hoeveel start-ups er in Israël zitten die zo veel uitvindingen

doen waar wij allemaal baat bij hebben, dan denk ik dat er

nog best wat landen zijn die daar nog wat van kunnen leren.

De voorzitterVoorzitter

Dank voor uw inbreng, meneer Boswijk.

CDADe heer BoswijkCDA

Graag gedaan.

have no interest in operating within the international system; they aspire to be the international system." Zij willen

de regels van het spel dus veranderen, terwijl wij hier in

Nederland het spel aan het optimaliseren zijn.

Wij moeten misschien wel ons wereldbeeld bijstellen.

Anders staan we permanent buitenspel. Wij koesteren

daarom de NAVO en de EU. Artikel 3 en 5 van het handvest

zijn onze verzekeringspolis. De interne markt van de EU is

het fundament van onze economische welvaart. Een handelsnatie is gebaat bij, nou ja, misschien wel genoodzaakt

tot een sterke internationale positie. Dat betekent: weten

wat er speelt, waar de dreiging vandaan komt, waar de

kansen liggen en een internationaal netwerk van vrienden

hebben. Wat ons betreft mogen daar soms ook vrienden

bij zitten die wat ongemakkelijk aanvoelen, maar dan

moeten we ons Europese fundament wel renoveren. Bij de

laatste geopolitieke stresstest is namelijk betonrot en wat

verzakking geconstateerd. Daarom is onze inzet op het

gebied van het buitenland dan ook behouden en assertief,

ook voor de vrijhandel. Het gaat om hulpbehoevenden

helpen en lokaal eigenaarschap bevorderen. We hebben

natuurlijk ook een geopolitieke blik op onze voedselzekerheid en strategische autonomie. Pogingen om van de EU

een militaire alliantie buiten de NAVO te maken, zien wij

eigenlijk als problematisch. Want waarom vervangen als

je nog niet weet wat je ervoor terugkrijgt?

Voorzitter. De vooruitzichten op een overwinning van Oekraïne worden elke dag somberder. Tekorten aan munitie,

mensen en geld blijven op de korte termijn de grootste

uitdaging voor Oekraïne bij het tegenhouden van de Russen

in het oosten van het land. Laat me nogmaals duidelijk zijn:

wij staan voor munitieproductie in Nederland. Ik vind dat

we het gesprek over Oekraïense vluchtelingen, de aanstaande Oekraïense wetgeving over dienstplicht en de staat

van de oorlog in dit parlement moeten voeren. Ik sta voor

financiële steun aan Oekraïne. Mijn fractie ziet die liever in

de vorm van een transparante bilaterale overeenkomst met

parlementaire besluitvorming dan in geld via Brussel. Hoe

staat de minister hierin?

Ook het ontslag van de ijzeren generaal Zaloezjny baart

zorgen. Deze generaal geeft een realistisch no-nonsensebeeld van de oorlog en zegt in principe dat er sprake is van

een patstelling. Mijn vraag aan de minister is of zij dat

onderschrijft en wat nu te doen.

De voorzitterVoorzitter

De heer Tuinman heeft het woord. Hij voert het woord

namens de BoerBurgerBeweging. Gaat uw gang.

De voorzitterVoorzitter

De heer Veldkamp heeft een vraag.

BBBDe heer TuinmanBBB

Voorzitter, het is niet BoerBurgerBeweging; het is BBB.

Voorzitter. Het slapende continent Europa wordt langzaam

wakker in een wereld die gewelddadiger is geworden.

Geweld, afpersing, terreur en misselijkmakende activiteiten

die alle menselijkheid te buiten gaan, lonen weer. Ik denk

dan ook met pijn in mijn hart aan de Russische aanval op

Oekraïne, aan Iran, aan Hamas, maar ook aan de Houthi's

in het Midden-Oosten, maar zeker ook aan Wagner in de

Afrikaanse Sahelregio, en zeker weten aan het op het

wereldtoneel dominanter geworden China. Het zijn stuk

voor stuk entiteiten die de wereldorde tarten. Dat doen zij

doelbewust. Zo schreef Kissinger in Diplomacy: "Empires

NSCDe heer VeldkampNSC

Dank aan de heer Tuinman voor zijn gedreven betoog. Hij

noemt Oekraïne. Maar mevrouw Piri wees daarstraks op

een motie die zij en ik in december hebben ingediend over

het voortzetten van Nederlandse steun aan Oekraïne. Die

kreeg ongeveer een tweederdemeerderheid in deze Kamer,

maar geen steun van BBB. Vandaag zagen we een andere

motie over militaire steun aan Oekraïne. Ook die kreeg geen

steun van BBB. Ergens verbaast dat me altijd in de context

van de verhalen van de heer Tuinman. Hoe zit dit? Hoe kan

ik dit verklaren? Waar staat BBB nou precies?

BBBDe heer TuinmanBBB

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-36

Ik denk dat dit een goede vraag van de heer Veldkamp is.

Ik wil daar graag antwoord op geven in twee stukjes. De

eerste motie, uw motie, ging namelijk over een voortrekkersrol met betrekking tot Oekraïne. Mijn fractie zit er als

volgt in. Het maakt ons niet zo heel veel uit wie die voortrekkersrol pakt. Of dat Amerika, Polen of Frankrijk is, het gaat

ons erom dat we alle steun die noodzakelijk is om Oekraïne

te steunen ook daadwerkelijk leveren. Voor ons hoeft dat

niet per definitie altijd te betekenen dat Nederland daarin

een voortrekkersrol speelt.

Het tweede is de motie die vandaag voorlag. Ik zal er nog

even een stukje uit voorlezen: "… Oekraïne zo lang als

mogelijk en minimaal op hetzelfde niveau militair te steunen

met materieel, munitie en trainingen." Hierbij gaat het om

"minimaal op hetzelfde niveau". De situatie kan veranderen.

Ik heb daarstraks in mijn reactie op collega Piri ook al aangegeven dat de scenario's die voor ons liggen ongewis zijn.

Het zou maar zo kunnen dat er scenario's bij zitten waarin

je niet altijd invulling kunt geven aan "hetzelfde niveau".

Het tweede punt dat ik daarbij aangeef, is dat er wat dat

betreft ook een ethisch vraagstuk in kan zitten. Ik kan me

hypothetisch goed voorstellen dat er dienstplichtwetgeving

vanuit Oekraïne komt, dat dit allerlei voorwaarden stelt en

dat we hier misschien wel in een situatie zitten dat we hier

gewetenswroeging hebben. Misschien past het niet helemaal bij hoe we omgaan met mensenrechten. Je kunt je

dan afvragen of je alle steun — dat gaat dus om wapens,

voertuigen, tanks, vliegtuigen die straks daadwerkelijk

bemand moeten gaan worden met dienstplichtigen — per

definitie op deze manier wilt uitvoeren.

Dus nogmaals, meneer Veldkamp, voor ons is de steun

belangrijk. Die steun is ook gegarandeerd. Oekraïne moet

datgene krijgt wat het nodig heeft, maar niet per definitie

at all costs.

De steun is gegarandeerd.

NSCDe heer VeldkampNSC

Begrijpt de heer Tuinman dat ik toch teleurgesteld ben?

BBB had ook voor beide moties die ik heb genoemd, kunnen

stemmen, eventueel met een stemverklaring en interpretatie.

BBBDe heer TuinmanBBB

Jazeker, meneer Veldkamp. Dat had gekund. Maar u had

ook even bij mij langs kunnen komen om even te bekijken

of we bewoording konden aanpassen. Dan had ik zeker

voorgestemd.

De voorzitterVoorzitter

De heer Tuinman vervolgt zijn betoog. O nee, sorry. De heer

Boswijk zet zijn laatste interruptie in. U kunt zich nog

bedenken.

CDADe heer BoswijkCDA

Wat jammer voor de luisteraars!

Ik hoorde collega Tuinman het hebben over voedselzekerheid. Ik weet ook dat collega Tuinman erg voorstander is

van de geïntegreerde aanpak, omdat die het meest effectief

is. Maar wij doen in de afgelopen jaren eigenlijk het tegenovergestelde. In mijn tijd als woordvoerder Landbouw

hadden we een debat over handelsakkoorden. Soms hebben

we daarmee de lokale Afrikaanse boeren op achterstand

gezet. Wij konden producten vanuit Europa goedkoper en

beter produceren dan bijvoorbeeld Afrikaanse boeren. Die

konden daar vervolgens niet tegen concurreren, waardoor

de agrarische sector in grote delen van Afrika is verdwenen.

Daardoor is Afrika afhankelijk van voedselimport, bijvoorbeeld vanuit Oekraïne en Rusland. Is de heer Tuinman het

met mij eens dat als we het geïntegreerd aanpakken, we

ook veel kritischer moeten kijken naar die handelsakkoorden? Soms kunnen die nadelige effecten hebben op

Nederlandse boeren terwijl ze de lokale boeren in Afrika

kunnen dienen. Hoe kijkt collega Tuinman daarnaar?

BBBDe heer TuinmanBBB

Dat is een zeer goede vraag van de heer Boswijk van het

CDA. Ik had wat dat betreft ook niet anders van hem verwacht. Bij strategische autonomie gaat het altijd over

langdurige relaties. Op het moment dat je een lokale boer

in Tsjaad afhankelijk maakt van jouw product, zal dat op de

korte termijn een voordeel opleveren, maar op de lange

termijn schiet niemand daar wat mee op, de lokale boeren

niet en wij niet, zeker niet op het gebied van strategische

autonomie. We maken op die manier anderen afhankelijk

van onze steun. Dan krijg je, heel plat gezegd, een bedelcultuur.

De voorzitterVoorzitter

De heer Tuinman vervolgt zijn betoog.

BBBDe heer TuinmanBBB

Dank u wel, voorzitter. Vorige week heeft de commissie op

mijn initiatief een rondetafel over het Midden-Oosten

gehouden. De wereldorde kantelt, maar ook hier bleek dat

de VN-instituties niet altijd brandschoon zijn, terwijl ze dat

wel moeten zijn. UNRWA is niet alleen betrokken bij Hamas,

maar is misschien voor een deeltje zelfs Hamas. Daarmee

is het gelijk een deel van het probleem. UNRWA heeft al

tientallen jaren het monopolie op noodhulp in Gaza. Hoe

kan dit anders? Mijn vraag aan de minister is: bent u voornemens om eigenhandig onderzoek te doen naar de misstanden bij UNRWA? Daar gaat uiteindelijk een hoop geld

naartoe. En wordt het niet eens tijd dat UNOCHA, het crisisbureau van de VN voor humanitaire zaken, de leiding

overneemt van de noodhulp aan de Palestijnen?

De voorzitterVoorzitter

Dank voor uw inbreng. Dat was een abrupt einde van een

bevlogen betoog. Heel goed. De heer Ceder gaat nu spreken

namens de ChristenUnie. Gaat uw gang.

ChristenUnieDe heer CederChristenUnie

Voorzitter. De vrijheid om je geloof, je diepste levensovertuiging, uit te leven is een fundamenteel mensenrecht. Het

is de belangrijkste vrijheid, die we moeten koesteren en die

ons mens maakt. Het maakt datgene wat we hier aan het

doen zijn met elkaar mogelijk. Maar juist het recht om te

geloven wat je wilt, staat op ontzettend veel plekken ter

wereld onder grote druk.

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-37

Voorzitter. Ik wil daarom allereerst aandacht vragen voor

de situatie rondom christenvervolging. Waarom? Terwijl

we het hier amper kunnen geloven, is dit de meest vervolgde groep ter wereld. 365 miljoen christenen, een op de

zeven, kunnen hun geloof niet in vrijheid beleven, vooral

niet onder autocratische regimes. Om die reden wil ik

beginnen met de aandacht te vestigen op de verschrikkingen die zich in Noord-Nigeria blijven afspelen. Meer dan

4.000 christenen zijn daar in het afgelopen jaar dorp voor

dorp vermoord, boven alles omdat ze christen zijn. Het

dieptepunt was afgelopen kerst, de dag waarop christenen

vieren dat de Vredevorst geboren is. Toen zijn ongeveer

200 mensen in één keer afgeslacht. Op veel plekken in

Nigeria, maar ook op verschillende andere plekken ter

wereld, zijn specifiek christenen het doelwit. Ze worden niet

of nauwelijks beschermd.

Voorzitter. Ik heb niet de illusie dat ik of wij hier alles kunnen

oplossen, maar ik heb wel een stem en die wil ik luid en

duidelijk gebruiken om aandacht te vragen voor christenen

die vervolgd worden en wier schreeuw nauwelijks gehoord

wordt. Daarom vraag ik aan de minister: zouden we in het

kader van onze betrekkingen niet moeten aandringen op

effectiever ingrijpen door in dit specifieke geval de Nigeriaanse regering? Ik weet dat onze ministers daar van de

week waren. Kunnen we Nigeria niet ook aanspreken op

het feit dat daar nog steeds de doodstraf geldt voor het

overtreden van de blasfemiewet en dat daar helaas ook

misbruik van wordt gemaakt? Er worden om deze reden

mensen vastgezet. Dit speelt ook in andere landen, bijvoorbeeld in Pakistan. Ligt er geen rol voor onze gezant voor

godsdienstvrijheid om dit misbruik van blasfemiewetten

aan te kaarten?

Voorzitter. Hoe staat het met de uitvoering van de motie-

Voordewind c.s. om ons als Nederland internationaal in te

zetten voor de afschaffing van de doodstraf voor blasfemie

en afvalligheid? Ook het recht om niet te geloven staat

onder druk. Wat doet Nederland er nu aan om dit internationaal te bepleiten? Is het mogelijk om dit samen met

Australië te doen, naar aanleiding van de aangenomen VNresolutie met dezelfde strekking?

Voorzitter. We hebben het gehad over Oekraïne en de oorlog op ons eigen continent. Ik heb daar bij de begrotingsbehandelingen van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en van Defensie al aandacht voor gevraagd.

Hoe kan Europa Oekraïne voldoende blijven steunen, ook

als het scenario ontstaat dat de Amerikaanse steun wegvalt?

Die kans is groot, want afgelopen week hebben we presidentskandidaat Trump weer dingen horen zeggen die ons

zorgen moeten baren en ons in beweging zouden moeten

zetten. Daarom heb ik de volgende specifieke vraag: worden

er vanuit het kabinet ook gesprekken gevoerd met bijvoorbeeld de senaat en het Congres om het belang van blijvende

steun, ook na een presidentswisseling, te benadrukken?

Voorzitter. We hebben het hier de hele avond gehad over

de situatie in Israël en Gaza. De gevolgen van die strijd zijn

verschrikkelijk. Ik heb er al wat over gezegd in mijn interruptiedebat met mevrouw Piri. De vraag is: wat is er nog nodig

om tot een tijdelijk staakt-het-vuren te komen waar beide

partijen akkoord mee kunnen gaan? Hoe taxeert de minister

dit en de gesprekken die onze minister-president de afgelopen dagen gevoerd heeft?

Voorzitter. De situatie in Rafah is verschrikkelijk. Tegelijkertijd zien we dat juist daar twee gegijzelden vrijgelaten zijn

na een militaire interventie. Dat maakt de situatie en de

dilemma's ongelofelijk complex. Welke mogelijkheden ziet

de minister om noodhulp daar te krijgen? We hebben het

hier ook over de grens met Egypte gehad. Welke mogelijkheden ziet de minister daarvoor? Kan de minister het

dilemma schetsen tussen enerzijds een verplaatsing van

de bevolking, wat door sommigen geduid wordt als etnisch

zuiveren, en anderzijds de bevolking daar houden, wetende

dat daar gegijzelden zijn, en misschien ook de heer Sinwar?

We weten dat ingrijpen daar noodzakelijk is en natuurlijk

ook mogelijk veel slachtoffers zou betekenen. Kan de

minister daar iets over zeggen?

Voorzitter. We hebben het hier in het debat ook gehad over

de uitspraak van het hof. Wij respecteren die uiteraard,

maar we vragen ons wel af of alle overwegingen en perspectieven, waaronder de internationale consequenties, er

voldoende bij betrokken zijn. Ik vind het daarom een

terechte keuze dat de regering in cassatie gaat. Maar wat

doen we in de tussentijd? Het vonnis ligt er namelijk en wij,

als ChristenUnie, vinden dat wij de rechtspraak daarin dienen te respecteren. Hoe zit het met de afdwingbaarheid

door andere landen van de afspraken die wij met hen hebben gemaakt ten aanzien van levering? Kan het gezien

worden als een wanprestatie? Kunnen wij daarop aangesproken worden en kan nakoming afgedwongen worden?

Ik vraag de minister graag om ook dat perspectief te

schetsen naar aanleiding van de uitspraak.

Voorzitter. Ik kom even terug bij Gaza. Wij vinden dat er

voldoende humanitaire hulp moet komen. Hoe staat het nu

met de maritieme corridor? De heer Ergin, van DENK, heeft

daarover vandaag een motie in stemming laten brengen,

die ook is aangenomen. Wat kunnen we doen met ons schip

dat daar ligt? Ik hoorde dat de heer Tuinman het over de

UNRWA had. Daar heb ik het de vorige keer ook over gehad.

We moeten ook gaan nadenken over de wederopbouw van

Gaza. Uiteraard is daar internationale steun voor nodig.

Even los van de discussie rondom de betrokkenheid van

medewerkers bij 7 oktober of de verheerlijking daarvan: wij

zien dat er veel meer speelt, zoals het continu terugkeren

van antisemitisme in schoolboeken, waar UNRWA ook

verantwoordelijk voor is. We hebben natuurlijk het verschil

tussen de UNRWA-definitie van vluchtelingen, waarbij

Palestijnse vluchtelingen aan het groeien zijn, en de UNHCRdefinitie van vluchtelingen, waarbij andere vluchtelingen

juist in populatie dalen, omdat zij zich vestigen en aan een

toekomst kunnen bouwen. Het meest pro-Palestijnse wat

we kunnen doen, is duurzaam perspectief bouwen. Ik stel

de minister daarbij de serieuze vraag of UNRWA een

tweestatenoplossing dichterbij brengt of juist verder brengt,

ook vanuit de inherente politieke keuze van destijds om

daarin onderscheid te maken.

Voorzitter. Tot slot de situatie in Noordoost-Syrië. Turkije

blijft daar bombarderen, terwijl IS-strijders daar vastzitten,

ook met de Nederlandse nationaliteit. Dat is een nationale

en Europese veiligheidssituatie. Wat spreekt de minister af

met Turkije? Ik hoop dat we Turkije daar ook op kunnen

aanspreken.

Dank u wel, voorzitter.

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-38

De voorzitterVoorzitter

Dank voor uw inbreng. Dan is het woord aan mevrouw

Dobbe. Zij spreekt namens de Socialistische Partij. Gaat uw

gang.

SPMevrouw DobbeSP

Dank u wel, voorzitter. Er is nu al maanden een gruwelijke

oorlog in het Midden-Oosten bezig, met ongekend leed aan

beide kanten. Dit is hier vanavond en vanmiddag terecht

al vaak voorbijgekomen. Bij elk debat dat we hierover voeren zijn er weer duizenden mensen meer dood, onder wie

ondertussen 11.000 kinderen. Op dit moment zijn er meer

dan een miljoen mensen in Rafah. Zij leven in erbarmelijke

omstandigheden op straat, in zelfgemaakte tentjes en in

scholen. Zij kunnen nergens heen. Zij zitten helemaal klem.

Daar dreigt nu een grootschalige aanval van Israël. Onze

eigen minister tweette gisteren: "moeilijk te zien hoe

grootscheeps militair optreden in een gebied met zoveel

mensen niet zal leiden tot vele burgerslachtoffers en een

grotere humanitaire catastrofe. Dat is niet te rechtvaardigen." Heel terecht. Wij vinden dat er zo snel mogelijk een

staakt-het-vuren moet komen. Onze minister-president

schreef gisteren op hetzelfde platform dat hij aandringt op

een gevechtspauze die leidt tot een duurzame beëindiging

van dit vreselijke conflict. Wat betekent dit allemaal? Komt

er dan nu eindelijk een oproep van de Nederlandse regering

tot een staakt-het-vuren? Betekent dit dat we daarmee een

humanitaire ramp nog verder kunnen voorkomen, in zoverre

die nog te voorkomen valt en niet al heeft plaatsgevonden?

Er ligt nu een duidelijke uitspraak van de rechter over het

leveren van F-35-onderdelen die gebruikt kunnen worden

bij dat militaire optreden waar de minister voor waarschuwt

en die kunnen leiden tot wat de minister een "humanitaire

catastrofe" noemt. Het is goed om te horen dat de minister

deze uitspraak gaat volgen, want waar de Staat in de eerste

rechtszaak aangaf dat het niet vast te stellen was of de

wapens gebruikt worden voor mensenrechtenschendingen,

heeft de rechter de Staat nu wel op de vingers getikt en

gezegd dat er een risico is dat het wél gebeurt. Inmiddels

ligt er natuurlijk ook de uitspraak van het Internationaal

Gerechtshof. Maar tot onze verbazing lazen we gisteren dat

de Nederlandse regering in beroep gaat. Wij vragen ons

af: wat is dat nou voor opstelling? Hoe zit het dan met het

zijn van een betrouwbare partner als het gaat om mensenrechten? Want dat is waar die uitspraken om draaien. Is

Nederland dan ook die betrouwbare partner voor mensenrechten? Is de minister dan bereid om te zorgen dat zowel

het eerdere tussenvonnis van het Internationaal Gerechtshof

wordt nageleefd alsook de uitspraak van de rechter van

gisteren wordt gerespecteerd?

Dan Oekraïne. Elke dag honderden doden in een gruwelijke

loopgravenoorlog. Oekraïne moet zichzelf ook kunnen verdedigen en heeft dat recht ook. Vorige week zei ik het al

tijdens de behandeling van de begroting over onze defensie:

er is wat ons betreft ook een pad nodig voor vrede. Vrede

is het uiteindelijke doel en niet bewapening. Met alleen

maar meer wapens stopt niet automatisch het bloedvergieten. Daarom vraag ik het hier weer: wat doet Nederland op

diplomatiek vlak om te bevorderen dat het bloedvergieten

stopt? Het is hier al eerder genoemd: in totaal is er 400

miljard euro aan Russische tegoeden bevroren op westerse

bankrekeningen als onderdeel van sancties tegen Rusland.

Het gaat om 290 miljard van de Russische regering en om

100 miljard aan private tegoeden van Russische oligarchen.

In Nederland zou het gaan om 684 miljoen euro, als ik het

goed heb en deze cijfers kloppen. Er is inmiddels een

akkoord in de EU om de opbrengsten van dat geld ten

goede te laten komen aan Oekraïne. Dat is heel goed. Maar

er zijn ook voorstellen, bijvoorbeeld van de VS, om te kijken

hoe we deze miljarden zelf kunnen inzetten om de druk op

te voeren. Dat kan ook helpen om te zorgen dat het bloedvergieten stopt en er een einde komt aan dit conflict. Kent

de minister deze plannen? Als deze miljarden gebruikt

kunnen worden om de druk op te voeren in plaats van voor

een wapenwedloop die voor nog veel meer jongens en

meisjes aan het front de dood zal betekenen, dan moet hier

serieus naar gekeken worden. Mensen en mensenlevens

zouden vóór kapitaal moeten komen, ook hier. Kan de

minister aangeven wat de Nederlandse regering hier zelfstandig in kan betekenen en waarop andere regeringen

moeten worden aangesproken?

Dan over wapenhandel. Nederland dreigt toe te treden tot

het verdrag inzake exportcontrole in het defensiedomein.

We hebben eerder al geopperd dat we dit een slecht idee

vinden, omdat dit verdrag de zeggenschap over de mensenrechtentoets van onze wapenexport voor een groot gedeelte

aan andere landen geeft, namelijk aan Duitsland, Spanje

en Frankrijk. Het is bekend dat met name Frankrijk hier —

laten we het zachtjes zeggen — minder streng mee omgaat.

Het kan niet zo zijn dat Nederlandse wapens of wapenonderdelen worden gebruikt bij mensenrechtenschendingen.

Dat is niet de bedoeling van het verdrag. Dat is ook niet de

bedoeling van ons als land. Kan de minister hierop reageren, hopelijk onze zorgen wegnemen en zeggen dat wij niet

in dat verdrag gaan stappen?

Ik wil afsluiten met vrouwenrechten. Wereldwijd staan deze

onder druk. In Saudi-Arabië hebben vrouwen nog steeds

veel minder rechten dan mannen en is er een mannelijke

voogd nodig om toestemming te geven voor allerlei dingen.

Daarnaast meldt Amnesty International een escalatie van

de repressie in Saudi-Arabië, bijvoorbeeld tegen mensen

die online hun kritiek uitten en daarvoor tot 45 jaar of zelfs

de doodstraf zijn veroordeeld. Na de "Woman Life Freedom"-demonstraties in 2022 is er in Iran vreselijk geweld

geweest tegen de demonstranten. Repressie neemt verder

toe. Twee dagen geleden bleek nog uit een bericht dat er

vorig jaar ten minste 834 mensen in Iran zijn geëxecuteerd.

Dat is drie keer zoveel als in het jaar daarvoor. Het ging ook

om politieke executies. Dit aantal lijkt zo snel toe te nemen

omdat de aandacht van de internationale gemeenschap

niet meer is gericht op Iran. Er wordt nu gelet op al die

andere oorlogen. Daar maken zij nu gebruik van en dat is

heel zorgelijk. 61 vrouwelijke gevangenen zijn nu begonnen

met een hongerstaking. Daarop wil ik ook graag een reactie

van de minister.

Dan Afghanistan. Sinds de taliban de macht hebben overgenomen, worden de rechten van vrouwen en meisjes

geschonden op het gebied van allerlei zaken, waaronder

onderwijs, werk en bewegingsvrijheid. Ook hebben zij geen

goede bescherming meer tegen huiselijk geweld, worden

vrouwen vastgezet voor kleine overtredingen van discriminerende regels en is het aantal kindhuwelijken en

gedwongen huwelijken toegenomen. Vrouwen die opkomen

voor hun rechten worden slachtoffer van gedwongen verdwijning of worden vastgezet en gemarteld. U kunt zich

voorstellen dat wij ons zorgen maken over de rechten van

vrouwen wereldwijd. Op te veel plekken voeren vrouwen

geen strijd meer voor vooruitgang, maar voeren zij een

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-39

strijd tegen achteruitgang als het gaat om hun rechten of

hun seksuele en reproductieve rechten. Nederland kent

sinds 2022 een feministisch buitenlandbeleid. De uitgangspunten van dit beleid zijn goed geformuleerd wat ons

betreft, maar de concrete uitwerking hiervan is een stuk

minder duidelijk. Daarom vraag ik de minister: wat betekent

dit beleid concreet voor de vrouwen die nu een strijd voeren

voor hun rechten wereldwijd? Welke stappen kan de

minister nu zetten, in ieder geval als het gaat om het steunen van de vrouwen in deze drie landen?

Dank u wel, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank voor uw inbreng. De heer Van Baarle gaat

het woord voeren namens DENK. Gaat uw gang.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Dank u wel, meneer de voorzitter. Een eeuw geleden werd

het Internationaal Gerechtshof opgericht in Den Haag. Het

was een immense politieke en juridische opgave, maar over

één punt werd niet lang getwist: Den Haag zou de hoofdstad

van het volkenrecht worden. Nederland had namelijk een

fantastische reputatie als vaandeldrager van de internationale rechtsorde. Een eeuw later lijkt dat compleet te grabbel

gegooid te zijn. De weegschalen van de internationale

gerechtigheid hangen schots en scheef op het ministerie

van Buitenlandse Zaken. Je hoeft geen PhD te hebben om

te begrijpen waarom dat zo is. Dit kabinet noemt een man

als Poetin terecht een oorlogsmisdadiger en een bezetter,

maar een man als Netanyahu is volgens dit kabinet geen

oorlogsmisdadiger en geen bezetter. Dit kabinet noemt het

terecht een oorlogsmisdrijf als er een flat of dam is verwoest

in Oekraïne, maar als een wijk in Gaza totaal verwoest is,

weigert het kabinet dit een oorlogsmisdrijf te noemen. Dat

is volgens de Nederlandse regering "zelfverdediging".

Het is die steeds hardere, dubbele maat die een pijnlijke

hypocrisie blootlegt waardoor we in de wereld steeds

minder serieus worden genomen. Ziet de minister dit in?

Die dubbele maat wordt steeds surrealistischer als we de

feiten zien: twee derde van Gaza is compleet kapotgebombardeerd, Palestijnen worden uitgehongerd, er zijn 30.000

dodelijke slachtoffers, waarvan heel veel vrouwen en kinderen, 1,5 miljoen Palestijnen worden in Rafah met de dood

bedreigd. Nog steeds komt de Nederlandse regering niet

verder dan wat diplomatieke standjes die niks helpen.

Voorzitter. DENK vindt dit weerzinwekkend. In de begroting

lezen we terug dat Nederland een bijzondere positie heeft

als ambassadeur van de internationale rechtsorde. Waar is

die internationale rechtsorde voor de Palestijnen? DENK

heeft met veel verdriet kennisgenomen van het overlijden

van oud-CDA-premier Dries van Agt. Hij zei jaren geleden

al: "We blijven ons maar tooien met de eretitel van Den

Haag als de stad van het internationale recht. Maar Den

Haag, u bent het niet langer waard zo genoemd te worden.

U zet uzelf een veer op de hoed die u niet past."

De Nederlandse rechter oordeelde gisteren in de F-35-zaak.

Volgens de rechter is de situatie glashelder. Er is in Gaza

een duidelijk risico op ernstige schendingen van het internationaal humanitair recht. Nederland mag vanwege dat

risico geen F-35-onderdelen meer aan Israël leveren, maar

de minister, de regering, wil dit risico blijkbaar willens en

wetens blijven lopen, want ze gaat in cassatie. DENK roept

de regering op om dat niet te doen. Het is amoreel om zo

met mensenrechten te spelen. Kan de minister bovendien

aangeven hoe zij het vonnis gaat uitvoeren en kan het ook

gevolgen hebben voor andere vormen van wapenhandel

of handel in dual-usegoederen met Israël?

Voorzitter. Veel van onze Europese bondgenoten roepen

terecht op tot een staakt-het-vuren. Hoeveel doden moeten

er nog vallen voordat de Nederlandse regering dat eindelijk

ook gaat doen? Hoeveel kinderen moeten er nog sneuvelen?

Het aanstaande grondoffensief in Rafah zal deze nachtmerrie in Gaza in een werkelijke hel doen veranderen. De

minister en de minister-president weten dit dondersgoed,

want ze hebben Netanyahu opgeroepen om dit grondoffensief niet door te zetten. Maar Netanyahu gaf aan het gewoon

te zullen gaan doen. Wat zullen de consequenties dan zijn?

Blijft het dan weer bij alleen een diplomatieke oproep? En

in plaats van handelen is het opschorten van de extra

financiële steun aan UNRWA één van de weinige handelingen die deze regering wel heeft laten zien. Ik vraag opnieuw

aan de Nederlandse regering: hoelang kunnen de mensen

in Gaza nog wachten op extra humanitaire hulp?

Voorzitter. Dan de situatie op de Westbank. Zelfs de VS

hebben inmiddels sancties en visarestricties ingesteld tegen

Israëlische kolonisten-terroristen. Waarom doet Nederland

dat nog niet? Kan de minister het voorbeeld van Frankrijk

volgen? Daar wordt niet langer gewacht op Europese

sancties maar zijn er plannen voor nationale maatregelen.

Graag een reactie.

Ook begint volgende week de zitting bij het Internationaal

Gerechtshof over de status van de bezette Palestijnse

gebieden. Nederland gaat daaraan meedoen. Wat zal de

Nederlandse inbreng zijn bij deze zitting? Kan de minister

de inbreng zo spoedig mogelijk met de Kamer delen? De

misdadige Israëlische annexatie van Palestijnse gebieden

staart ons al decennia recht in het gezicht. De minister heeft

hier het achterhaalde mantra al vaak herhaald dat de

Nederlandse regering hiertegen heeft geprotesteerd, maar

alle protesten ten spijt worden Palestijnen steeds meer van

hun huizen verdreven en steeds meer van hun land beroofd

en groeit het aantal Israëlische kolonisten ieder jaar weer,

met nu ook steeds bloedigere repressie en steeds meer

doden. Wat doet het kabinet als al die protesten en stevige

gesprekken al decennialang geen deuk in een Israëlisch

pakje boter slaan? Er gebeurt niks; slechts een tandeloos

ontmoedigingsbeleid en standjes. Straffeloosheid zegeviert

door het handelen van de internationale gemeenschap en

dit kabinet. De enigen die worden gestraft, zijn de Palestijnen, die onder Israëlische apartheid moeten leven. Wanneer

komen er nou eindelijk consequenties voor het Israëlische

illegale annexatiebeleid?

SGPDe heer StofferSGP

De heer Van Baarle zegt zo veel dat het lastig is om overal

op in te gaan, zeker als je maar een beperkt aantal interrupties hebt. Over de Westbank zegt hij: laat Israël zich daar

terugtrekken. Het begin van het betoog van de heer Van

Baarle ging over Gaza. Daar heeft Israël dat juist gedaan.

Je ziet wat het gevolg is: een terroristische organisatie die

daar de macht grijpt, eerst via verkiezingen, maar je ziet

wat het uiteindelijk geworden is en ook wat voor een

structuur daar helemaal opgetuigd is, vermengd met bur-

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-40

gers en met een terroristisch c.q. militair gangenstelsel

onder de grond. Wie zijn daar uiteindelijk de dupe van? In

eerste instantie de Israëliërs, de Joden, en allerlei andere

mensen die op 7 oktober zijn geraakt, en ook de gewone

Palestijnen die nu ongeveer vermorzeld worden doordat

hun eigen leiding zulke verschrikkelijke dingen doet. Ik weet

niet hoe de heer Van Baarle dit voor zich ziet, maar als Israël

zich ook helemaal terugtrekt uit de Westbank, ben ik heel

bang dat je dan misschien een nog veel groter kruitvat hebt,

dat de gewone Palestijnen misschien nog veel harder gaat

raken. Ik ben benieuwd hoe de heer Van Baarle hiertegen

aankijkt.

Als laatste opmerking: ik heb enorm te doen met al die

Palestijnen, met al die mensen die het zo zwaar hebben:

vaders, moeders, kinderen, opa's en oma's. Daar zijn we

het volgens mij wel over eens, ook over het feit dat dat

verschrikkelijk is. Dat zij alsjeblieft geholpen moeten worden, daar zijn we het ook over eens. Dat is helemaal het

punt niet. Maar het gaat er wel om hoe je dadelijk naar

vrede komt in dat gebied, want uiteindelijk moet je er weer

naartoe. Volgens mij gebeurt dat niet als Israël denkt: ik

trek me volgende week helemaal terug uit de Westbank en

dan zien we wel wat er ongeveer gebeurt. Ik weet niet wat

de heer Van Baarle voor ogen heeft, maar ik zie dan een

Gazastrook, maar dan in het kwadraat.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Allereerst is het een misvatting dat Israël zich zou hebben

teruggetrokken van de Gazastrook. Internationaal, op heel

veel vlakken, werd de Gazastrook nog steeds gezien als

bezet gebied, onder andere door de blokkade van de Israëlische regering die daar werd opgeworpen. Ik durf dat in

de richting van de heer Stoffer dus te betwisten. Wat ik erg

vind aan deze interruptie van de heer Stoffer is dat de heer

Stoffer eigenlijk het hele Palestijnse volk verdacht maakt.

Hij zegt eigenlijk: ik vind dat Palestijnen niet in staat zijn om

zichzelf te besturen op de Westbank en dat dit veiligheidsrisico's met zich meebrengt. Ik vind dat eigenlijk een

schandalige verdachtmaking van het Palestijnse volk. Ik zou

aan de heer Stoffer willen vragen — hij had het over

Palestijnen die misschien "slechter af zouden zijn" — of het

nog slechter en erger kan voor de talloze Palestijnen die op

dit moment op de Westbank onder Israëlische repressie in

een hel leven, met een avondklok en met kinderen die

sterven door geweld van kolonistenterroristen. Slechter en

erger kan toch niet?

SGPDe heer StofferSGP

De vragen gaan op dit moment natuurlijk van mij uit naar

de heer Van Baarle. Om op dat laatste terug te komen: zeker,

gewone Palestijnen hebben het heel, heel slecht, en dan

druk je het eigenlijk nog niet sterk genoeg uit. Ik werp verre

van mij dat ik zou zeggen dat Palestijnen zichzelf niet zouden

kunnen besturen. Afgelopen zomer was ik nog met christelijke Palestijnen op de Westbank. Ze hebben mij daar

rondgeleid. Die mensen snakken naar vrede. Als dat soort

mensen het bestuur zou vormen van de Palestijnen, dan

zou er echt heel veel mogelijk zijn, denk ik. Dat zijn mensen

die me minstens zo lief zijn als wie dan ook. Maar je ziet

wat er in de afgelopen periode gebeurd is met eerst de PLO

en later Hamas.

De heer Van Baarle en ik worden het niet eens, maar als

Israël een bepaalde mate van bestuur of in ieder geval de

veiligheid in de Gazastrook als haar verantwoordelijkheid

was blijven nemen en zich niet teruggetrokken had — in

2007 hebben ze zich helemaal teruggetrokken; zeker — dan

heb je een grens. Natuurlijk heb je dan een grens. En weet

u wat er met die grens gebeurd is? Daar zijn ze op 7 oktober

gewoon dwars doorheen gebroken op 20 of 21 plekken. Dat

heeft uiteindelijk geleid tot wat er nu allemaal gaande is.

Als 7 oktober er niet geweest was, dan hadden we dit probleem niet gehad. Ik hoor bij de heer Van Baarle geen

reflectie op het volgende. Als Israël hetzelfde zou gaan doen

op de Westbank, heb je dan niet een enorm risico dat daar

een nog veel moeilijker situatie ontstaat dan we nu in de

Gazastrook zien?

DENKDe heer Van BaarleDENK

Ik ga gewoon simpelweg niet mee in de verdachtmakingen

die de heer Stoffer opwerpt in de richting van de mensen

van de Westbank en in zijn schets dat er meteen een veiligheidsrisico zou zijn als Israël zich daar zou terugtrekken. Ik

vind dat gewoon een pertinent schandalige verdachtmaking

van het Palestijnse volk. Er is één ding dat als een paal

boven water staat: Israël hoort daar niet te zijn! Het gebied

is illegaal geannexeerd. Israël moet daar weg. Als de heer

Stoffer werkelijk meent dat hij te doen heeft met de Palestijnen die daar nu onder illegale annexatie leven, dan zou

hij ook moeten zeggen dat Israël daar gewoon moet verdwijnen en dat de bezetting moet stoppen. Dat is het enige

eerlijke antwoord.

FVDDe heer BaudetFVD

Vindt de heer Van Baarle dan ook dat Amerika een aantal

staten moet teruggeven aan Spanje en Mexico en zo? Ik

bedoel, welk jaartal neemt de heer Van Baarle als het ijkpunt

van waar grenzen zouden moeten zijn?

DENKDe heer Van BaarleDENK

Dat de heer Baudet hier nou een soort historische karikatuur

maakt van grenzen die door de internationale gemeenschap,

inclusief Nederland, erkend worden als Palestijns gebied,

en dat hij probeert die met een soort historische parodie

belachelijk te maken, doet bij mij echt een beetje de twijfel

rijzen of de heer Baudet überhaupt wel het internationaal

recht onderschrijft in deze kwestie. Dit is gewoon Palestijns

gebied. Erkend Palestijns gebied. Dat onderschrijft iedereen.

De Nederlandse regering onderschrijft dat, en dat moet

gewoon bekrachtigd worden door de Israëlische regering

te dwingen met sancties om de bezetting te stoppen.

De voorzitterVoorzitter

De laatste interruptie.

FVDDe heer BaudetFVD

Voor de duidelijkheid: het was geen parodie, het was

gewoon een serieus punt. ''Might makes right.'' Als je op

een gegeven moment de baas bent, dan kun je grenzen

verleggen. Dat is heel vaak gebeurd in de wereldgeschiedenis. Ik was een paar weken terug in Hongarije. Daar balen

ze nog steeds van de Vrede van Trianon. Je kunt geen

gesprek voeren met een Hongaar, of binnen twee zinnen

beginnen ze over Trianon. Zo zou eigenlijk de helft van

Roemenië van hen zijn, en de helft van dit en de helft van

dat. Ik ben de afgelopen tien jaar denk ik een keer of tien

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-41

of twaalf in Hongarije geweest. Iedere Hongaar die ik sprak

— dat zijn het soort mensen die ik leuk vind, heel anders

dan de mensen die u leuk vindt –- was daar nog steeds

verbolgen over. Maar goed, de geschiedenis gaat door, de

tijd tikt voort. Trianon was een tragedie. Waarschijnlijk was

het ook zeer onrechtvaardig en verkeerd om het op die

manier aan te pakken. Het is gebeurd. Als Israël dit nog 250

jaar volhoudt, dan is dat ook gebeurd met de Palestijnen.

Ik steun dat niet om een hele andere reden, omdat ik denk

dat het niet in het Nederlands belang is. Ik sta er anders in.

Ik vind het een beetje schijnheilig. Op een gegeven moment

gaat iemand een stuk veroveren. Dan worden de grenzen

anders, toch? Dat is niet een parodie. Dat is gewoon een

observatie. Zo werkt de wereldgeschiedenis.

De voorzitterVoorzitter

Oké, de heer Van Baarle, tot slot.

DENKDe heer Van BaarleDENK

"Grenzen, internationaal recht, ja, dat verandert weleens."

Op het moment dat we internationale grenzen die erkend

zijn op basis van het internationaal recht ter discussie gaan

stellen, dan zijn we volgens mij heel erg ver. Dan krijg je

toestanden zoals op dit moment in de bezette Palestijnse

gebieden of in Oekraïne, waar een illegale invasie heeft

plaatsgevonden. Als je internationaal recht en internationale

grenzen niet erkent, dat krijg je dat soort verschrikkelijke

gebeurtenissen. Ik heb dus een volledig andere opvatting

dan de heer Baudet op dit punt. Ik redeneer niet alleen

vanuit het Nederlands belang maar ook vanuit het belang

van de Palestijnen, die al decennialang onderdrukt worden.

Wat ik wel met de heer Baudet deel, is de factor macht

hierin, namelijk dat we zien dat de westerse wereld, de

Verenigde Staten al veel te lang zonder enige vorm van

actie toekijken hoe de Israëlische regering decennialang

zich misdraagt en daar geen enkele consequentie aan verbinden. Dat vind ik stuitend en ik zou wensen dat de

Nederlandse regering en de internationale gemeenschap

er wel consequenties aan verbinden.

NSCDe heer VeldkampNSC

De heer Van Baarle noemt het volkenrecht. Dat vind ik heel

goed. Even voor de zekerheid: erkent hij daarmee het

bestaan van Israël binnen de volkenrechtelijk erkende

grenzen? Dat is een. Ten tweede wil ik nog even terug naar

zijn betoog waarin hij heel veel aan de orde stelde over de

situatie in het Midden-Oosten. Ik had hem nog niet gehoord

over de gijzelaars. Klopt dat?

DENKDe heer Van BaarleDENK

Op basis van mijn betoog van zojuist dat we het hebben

over internationaal erkende grenzen, klopt het dat er een

internationaal erkende staat bestaat die de staat Israël heet

en die wij betitelen als apartheidsstaat. Wij zeggen dat de

Israëlische regering elk perspectief op een tweestatenoplossing onmogelijk heeft gemaakt door het criminele annexatiebeleid in de richting van het Palestijnse grondgebied en

de misdadige opstelling in de richting van de Palestijnse

bevolking. Wij hebben de heel duidelijke mening dat we

voor een eenstaatoplossing zijn en die staat heet wat ons

betreft Palestina. Dat dient een staat te zijn met gelijke

rechten voor iedereen, of het nou Joodse mensen zijn,

moslims of christenen.

En als het gaat om de gijzelaars: die moeten zo snel

mogelijk vrijkomen. Punt.

De voorzitterVoorzitter

De heer Van Baarle vervolgt zijn betoog.

DENKDe heer Van BaarleDENK

Dank u wel, voorzitter. De fractie van DENK heeft zich

daarom al heel erg lang hardgemaakt dat het beste signaal

is aan de Israëlische regering om te onderschrijven dat het

niet hun land is maar het land van de Palestijnen en dat

Nederland Palestina zou moeten erkennen als staat. Is de

Nederlandse regering bereid om dat te doen?

Ik heb ook Kamervragen gesteld over Nederlandse burgers

die op dit moment nog steeds vastzitten in Gaza. De diplomatieke contacten van de Nederlandse regering ten spijt,

blijven die mensen tot op de dag van vandaag vastzitten in

Gaza omdat de Israëlische regering, zo schijnt het, niet mee

zou werken om ze op een lijst te plaatsen om daar weg te

kunnen. Ik zou aan de minister willen vragen hoe het kan

dat die mensen daar nog steeds vastzitten,

Wat DENK betreft moeten we met elkaar erkennen dat wat

op dit moment in Gaza gebeurt, misdaden zijn tegen de

menselijkheid en oorlogsmisdaden. Er moet zo snel

mogelijk een staakt-het-vuren komen. Er moet massaal

ingezet worden op humanitaire hulp. Er moet gestopt

worden met de verdachtmaking van UNRWA, die op dit

moment de enige levensader is om de Palestijnen hulp te

geven. Er moeten sancties ingesteld worden tegen de Isra-

ëlische regering om de onderdrukking te stoppen en er

moet vervolging plaatsvinden vanwege de verantwoordelijkheden aan de zijde van de Israëlische regering voor de

misdaden. Alleen dan kan er rechtvaardigheid komen.

Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Dank voor uw inbreng. De volgende spreker is de heer

Baudet. Hij spreekt namens Forum voor Democratie.

FVDDe heer BaudetFVD

Voorzitter. De komende tijd wordt interessant. Nederland,

altijd vooroplopend om zichzelf schouderklopjes te geven

over het voldoen aan het zogeheten internationaal recht,

wordt er door diverse staten van beschuldigd medeplichtig

te zijn aan schending van het Genocideverdrag, omdat ons

land zich — natuurlijk, want zo volgzaam zijn wij — heeft

aangesloten bij de Verenigde Staten, Canada en het Verenigd Koninkrijk in hun aanval op de Houthi's. Die fiere

jemenitische strijders proberen, zoals bekend, te voorkomen

dat schepen van landen die Israëls bombardementen op

Palestijnse kinderen steunen, door het Suezkanaal kunnen

blijven gaan. Doordat ons land die bombardementen steunt,

is Nederland vorige week door Nicaragua aangedragen bij

het Internationaal Gerechtshof om te worden veroordeeld

voor medeplichtigheid aan genocide.

Indien het daadwerkelijk komt tot zo'n veroordeling — laten

we eerlijk zijn: dat is niet ondenkbaar — gaan we zien wat

al dat gepraat over internationaal recht al die tijd nu werke-

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-42

lijk waard was en of men überhaupt gelooft in het hele

concept van modern internationaal recht, waarbij machtigen

of in ieder geval een meerderheid van staten, alsof er een

mondiale democratie zou bestaan, hun normen mogen

opleggen aan minder machtige staten of staten die in de

minderheid verkeren. Gelooft men dus daadwerkelijk in dat

idee? Of is het, zoals ik altijd heb betoogd, eigenlijk alleen

maar een voorwendsel geweest, schijnheiligheid, een

machtsinstrument, een gelegenheidsargument? Als het

internationaal recht in ons voordeel is, dan zijn we aanhangers van het internationaal recht. Maar als het internationaal

recht niet in ons voordeel is, dan erkennen we het niet.

Inderdaad, is het internationaal recht, als we eerlijk zijn,

niet feitelijk altijd ingezet als quasi-apolitiek voorwendsel

om gewenste politieke keuzes en afwegingen te pushen,

om ze luister bij te zetten, om ze te laten klínken als apolitiek, een beetje zoals het gezever van Omtzigt over de

rechtsstaat? Dat is immers feitelijk niets anders dan een

smoesje om de politieke meningsverschillen met Wilders

te verdoezelen. Inderdaad, zullen de leden van de gevestigde machtspartijen, de gevestigde elites in Nederland, die

volledig aan de leiband van de NAVO lopen, nog steeds zo

fanatiek over internationaal recht praten wanneer de uitkomst ervan hun niet bevalt, zelfs wanneer dat internationaal recht zich misschien wel ronduit tegen de NAVO-landen

keert? Dat kan zomaar gebeuren, want de wereld is in rap

tempo aan het veranderen en de BRICS-landen zijn klaar

met de Amerikaanse hegemonie, waar Nederland zich,

ondanks het feit dat die hegemonie in rap tempo aan het

afbrokkelen is, nog altijd zo slaafs naar blijft schikken. Een

bekend gezegde wil dat generaals eigenlijk altijd bezig zijn

zich voor te bereiden op de vorige oorlog en niet op de

volgende oorlog. En zo blijft Nederland in navolging van

het Amerikaanse State Department halsstarrig in de Koude

Oorlogmindset hangen. Je ziet het in Oekraïne. Je zag het

in Syrië, Irak, Afghanistan, Kosovo en ook nu in Israël. Het

zijn allemaal begrijpelijke allianties en begrijpelijke keuzes

als je nog altijd leeft in die Koude Oorlogmindset, in een

Koude Oorlogwereldbeeld. Dominotheorie, George F.

Kennan, Churchill: allemaal boomerrealiteit.

Maar wij leven nu en we denken na over de wereld van de

toekomst: 2024, 2025, 2030, 2050. Hoe gaat de wereld

eruitzien? Waar gaan we naartoe? Wat is de feitelijke

machtsverhouding in de wereld van nu? Wat is in het belang

van het Nederland van nu, dus niet het Nederland van 25

jaar of 50 jaar geleden, maar het Nederland van nu? Als

Israël slaagt, om een voorbeeld te noemen, in zijn beoogde

etnische zuivering van Gaza, komen nog eens een slordige

2 miljoen islamitische vluchtelingen naar Europa. Is dat erg

voor Israël? Helemaal niet. Dat is in het belang van Israël.

Is het in het belang van Europa? Nee, natuurlijk. Dat is niet

wat wij willen. Je kunt vinden wat je wil van het millenniaoude conflict in dat stukje uiterst complexe woestijndelta,

maar is dat land nou onze bondgenoot, nu? Nee. Zijn de

Palestijnen onze bondgenoot? Ook niet. De belangen lopen

uiteen. De Israëli's willen de Palestijnen het land uit — lees:

naar Europa drijven. Wij willen moslimimmigratie inperken;

simpel. Maar helaas, ze zijn niet in staat in het heden te

leven. Vastgeroest in het wereldbeeld van hun ouders, van

de vorige generatie, kiest het demissionair kabinet-Rutte

telkens kanten in internationale conflicten die niet in het

belang zijn van ons eigen land, ons eigen volk, onze

bedrijven, onze kinderen, onze families, onze instellingen.

Het Atlantisch bondgenootschap is niet langer in het belang

van Nederland.

Amerika is, net als Israël, zogenaamd onze vriend, zogenaamd degene waarmee we zo gezellig samen moeten

optrekken. Dat Amerika heeft zich expliciet tegen Europa

gekeerd door in september 2022 de Nord Stream-pijplijn

te bombarderen. Onze vermeende bondgenoot heeft ons

aangevallen. Amerikanen hebben een oorlogsdaad

gepleegd tegen ons buurland Duitsland. De grootste economie van Europa brokkelt nu af als gevolg van deze aanval.

De Amerikanen hebben een pijpleiding vernietigd, die

bovendien door Nederlandse bedrijven is aangelegd. Mark

Rutte doet alsof hij de waarheid niet kent en verdubbelt in

plaats daarvan zijn bondgenootschap met onze agressor:

het stockholmsyndroom.

Begrijp me goed: natuurlijk zijn de beschuldigingen van

Nicaragua en Zuid-Afrika over genocide politiek gemotiveerd. Ik neem ze op geen enkel moment serieus. Natuurlijk

is het aanklagen van Nederland symbolisch. Dat is precies

mijn punt: internationaal recht is altijd politiek gemotiveerd.

Als we mondiaal gezien een enorme politieke verschuiving

zien tegen het Westen, zal datgene wat "internationaal recht"

wordt genoemd, meegaan in die verschuiving. Achter

Nicaragua en Zuid-Afrika gaat de steun schuil van het collectieve Zuiden. Die steun is enorm en groeiende. Begin

januari verdubbelde de BRICS-organisatie in omvang van

vijf naar tien lidstaten, waardoor die groep qua inwonertal

nu veel groter is dan de G7 en in koopkrachtpariteit ook

economisch sterker. Waar komen deze nieuwe BRICS-landen vandaan? Iran, Saudi-Arabië, Egypte, de Verenigde

Arabische Emiraten en Ethiopië. Deze landen, waarvan

sommige tot de rijkste ter wereld behoren, zullen geen

begrip hebben voor de slaafse houding van Nederland ten

opzichte van de Amerika-Israël-versmelting, noch van de

fanatieke steun van ons land voor de oudtestamentische

slachting die daar door het oude volk op het ogenblik wordt

aangericht onder de weerloze Palestijnse kinderen.

Wat wint Nederland erbij om zich toch alsmaar te blijven

aansluiten bij of zelfs, om het nog accurater te zeggen,

voorop te lopen in de extremistische Amerikaanse en Isra-

ëlische politiek? Wat wint Nederland erbij om de nieuwe

opkomende economieën van het Oosten telkens weer meer

van zich te vervreemden? Als het allemaal is om Mark Rutte

aan een nieuwe baan te helpen, bijvoorbeeld bij de NAVO,

dan valt dat goedkoper op te lossen. Zeg gewoon wat je

wil verdienen. Dan betalen we dat, in plaats van onze nationale veiligheid in gevaar te brengen door onze F-16's weg

te geven om neergeschoten te worden in een onwinbare

oorlog.

Inderdaad, het voortduren van ons NAVO-lidmaatschap is

een gevaar voor onze veiligheid. De vertrekkende secretarisgeneraal van de NAVO heeft gezegd dat de uitbreiding van

het bondgenootschap met Zweden en Finland een nederlaag is voor Rusland. Dit betekent dat de NAVO zichzelf nog

altijd beschouwt als een anti-Russische alliantie, verwikkeld

in een zero-sum game om controle over invloedssferen.

Precies wat ze de tegenstander verwijt, doet ze zelf. Dat

betekent dat de NAVO dus ook geen defensieve alliantie is.

In feite is het dat nooit geweest. Al haar militaire operaties,

alle militaire operaties van de NAVO, zijn offensief geweest.

Van Kosovo in 1999 tot Libië in 2011: het waren allemaal

aanvalsoorlogen.

Dit feit alleen al laat zien hoever Nederland is afgedreven

van de oorspronkelijke positie van neutraliteit die ons land

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-43

eeuwenlang gekenmerkt heeft en ons grote welvaart heeft

gebracht. Het Internationaal Gerechtshof is gehuisvest in

het Vredespaleis, omdat het oorspronkelijke idee erachter

was dat Nederland voor vrede stond, dat Nederland voor

neutraliteit stond, dat Nederland een soort Zwitserland zou

worden. De eerste internationale vredesconferentie werd

gehouden in Den Haag in 1899, bijgewoond door 26 landen

van over de hele wereld. Die conferentie werd gehouden

op initiatief van Rusland. Tsaar Nicolaas II had grote zorgen

over de toekomst van Europa. Hij voorvoelde de Eerste

Wereldoorlog en reikte de internationale gemeenschap de

hand, om te proberen zo'n grote oorlog te voorkomen.

Tsaar Nicolaas II koos voor Nederland voor die conferentie,

omdat het een neutrale staat was, wat het trouwens ook

tot 1945 zou blijven. We vergeten het tegenwoordig weleens, maar we zijn eeuwenlang een neutrale staat geweest.

Nicolaas zag de opkomst van blokken, machtsblokken, als

onheilspellende ontwikkeling die de flexibiliteit van het

concert van Europa ondermijnde, dat prachtig samenspel

dat aan het eind van de negentiende eeuw stukliep. Hij

hoopte dat Den Haag een nieuw evenwichtspunt zou kunnen

vormen tussen enerzijds de Triple Alliantie van 1882 van

Duitsland, Oostenrijk en Italië, en anderzijds de Triple

Entente van 1907 van Frankrijk, Rusland en Groot-Brittannië.

De herinnering aan de rol van Nederland in het bevorderen

van vrede, in het proberen te voorkomen van een wereldoorlog, in het zijn van een baken van neutraliteit, van arbitrage, wordt in zekere zin bewaard door de drie toezeggingen in onze Grondwet over de rol van Nederland in het

bevorderen van een internationale rechtsorde. Maar tegelijkertijd wordt het daardoor ondermijnd, omdat het internationaal recht als term en als concept een transformatie

heeft ondergaan. Modern internationaal recht, zoals ik

noemde aan het begin van mijn speech, waarin een meerderheid van landen of in ieder geval een meerderheid van

machtige landen, aan andere landen haar wil kan opleggen,

is het tegenovergestelde van het klassiek internationaal

recht, dat uitgaat van de soevereine en fundamentele

gelijkwaardigheid en non-interventie tussen landen.

En die transformatie is weer niet te begrijpen zonder zicht

op het Amerikaanse universalisme. Amerika, een land

gegrondvest op een universalistische belofte; een land dat

expliciet vanuit zijn grondwet geen etnische kern heeft,

geen historische kern, maar een universalistisch principe

als basis heeft, dat gegrondvest is in revolutie en dat in het

internationale verkeer werd belichaamd en uitgedragen

door een man die Andrew Carnegie heette. Terwijl de vredesconferenties van 1899 en 1907, gehouden in Den Haag,

basisregels vastlegden voor soevereine gelijkwaardigheid

tussen landen en op die manier een soort vrede probeerden

veilig te stellen, geloofde Carnegie dat juist een wereldregering, supranationalisme, globalisme, zou leiden tot vrede.

Carnegie geloofde, net als veel Amerikaanse oligarchen

vandaag de dag, in globalisering, in internationale instellingen met supranationale macht. De Carnegie Stichting maakt

dan ook deel uit van een melkweg van oligarchische

superrijke organisaties, zoals de Rockefeller Foundation,

World Economic Forum, Bilderberggroep en Trilateral

Commission, die er allemaal op uit zijn om nationale

democratieën te onderwerpen aan supranationale regelgeving.

Carnegies droom van een wereldregering en van universele

vrede, waarmee hij in werkelijkheid natuurlijk bedoelde

"Amerikaanse hegemonie", heeft zakelijke en politieke elites

meer dan een eeuwlang verblind en heeft geleid tot eindeloze conflicten. Want vrede komt niet voort uit centralisatie

van macht op internationaal niveau, komt niet voort uit

mensenrechtenhoven, sanctieregimes, interventies, neoconservatieve regime-changeoperaties en noem het allemaal

maar op. Vrede komt voort uit verspreiding van macht naar

beneden, decentralisatie, tolerantie, de droom van zogenaamde universele vrede. Een wereldregering betekent in

feite universele oorlog.

Een veel beter model voor internationale betrekkingen is

er dan ook een van flexibiliteit, van nationale soevereiniteit

en evenwicht. Internationale betrekkingen, buitenlands

beleid, gebaseerd op soevereiniteit, uitgaand van het feit

dat er verschillen zijn, dat er belangen zijn maar geen

vaststaande blokken, dat de hele wereld niet hoeft te worden omgevormd naar ons ideaalbeeld, dat wij geen revolutionaire macht zijn maar, integendeel, hoeders van een

fragiel evenwicht. Waarom kunnen wij niet teruggaan naar

die eeuwenlange traditie die Nederland gekoesterd heeft,

die Nederland eeuwenlang kenmerkte? Wij zijn geen volk

van revolutionairen. Wij zijn niet de mensen die denken dat

we de wereld veiliger en vredelievender kunnen maken als

we overal dezelfde quasi-Amerikaanse wereldorde willen

vestigen. Nationale soevereiniteit en een beleid van evenwicht vereisen gevoel voor nuance en nieuwsgierigheid,

niet de dode hand van Amerikaans militarisme, het onvermijdelijk resultaat van een land dat gegijzeld wordt door

een militair-industrieel complex.

Onze eigen Grotius, een van de grootste filosofen van het

klassiek internationaal recht, dat van soevereine gelijkwaardigheid, baseerde zijn systeem op deze fundamentele

acceptatie van verschillen. In De iure belli ac pacis uit 1625

schreef hij: "Zoals er verschillende manieren van leven zijn,

sommige beter dan andere, mag iedereen kiezen wat hij

wil van al die soorten. Zo mag een volk kiezen welke regeringsvorm het wil. En moet het recht dat de soeverein heeft

over zijn onderdanen worden afgemeten aan deze of gene

vorm waarover verschillende mensen verschillende

meningen hebben, aan de omvang van de wil van degenen

die hem hebben toegekend."

Dit is pluralisme, dit is de basis voor machtsevenwicht, dit

is de enige manier om vrede tot stand te brengen. We

hebben het gezien in het interview van Tucker Carlson met

Poetin: met hem valt te praten; hij wil een compromis. We

zien het overal in de wereld. Het is een schokkende onderkenning. Onze eigen bondgenoten, de mensen van wie we

dachten dat ze onze vrienden zijn, zijn de agressors. We

moeten wakker worden uit deze neoconservatieve droom,

we moeten wakker worden uit deze trans-Atlantische droom,

we moeten opkomen voor het Nederlands belang en een

fundamenteel andere richting inslaan in ons hele buitenlands beleid. Dat is mijn credo. Ik heb gezegd.

De voorzitterVoorzitter

Dank voor uw inbreng. De heer Stoffer is de volgende

spreker namens de SGP, de Staatkundig Gereformeerde

Partij.

SGPDe heer StofferSGP

"Overigens heeft de vredesconferentie zelve voor mij

daarom zo'n ernstige betekenis omdat ze ene poging wil

zijn om de macht terug te dringen, het recht te sterken. In

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-44

de strijd tussen recht en macht zijn de volkeren van Europa

en daarbuiten de laatste tientallen van jaren niet van betere

conditie geworden. Eerbied voor het recht is op tal van

punten geknakt en de overmacht heeft keer op keer het

recht gekrenkt en teruggedrongen."

Voorzitter. In 1899, het jaar van de eerste vredesconferentie

in Den Haag, sprak Abraham Kuyper deze woorden tijdens

een debat in ons parlement. Ik vond het mooi om deze

woorden te herhalen, zeker nu er een politiek nazaat van

Abraham Kuyper in vak K zit, iemand die ik net zo waardeer

als Abraham Kuyper zelf.

Voorzitter. Internationale veiligheid, stabiliteit en rechtsorde

zijn cruciaal. Het zijn begrotingsartikelen die de SGP na aan

het hart gaan en waarom wij positief over de begroting zijn.

Het kabinet signaleert terecht dreigingen en gaat die tegen,

juist wanneer de invloed van Europese landen afneemt en

Chinese en Russische invloed groeit. Deze begroting vat

veiligheid breed op met oog voor geopolitiek, mensenrechten en strategische autonomie. Als SGP steunen wij dat.

Bij één mensenrecht wil ik stilstaan, namelijk christenvervolging. Onlangs kwam de ranglijst van Open Doors

opnieuw naar buiten. Ik schrok van het toegenomen geweld.

Dit geweld verschuift richting Afrika en er is steeds meer

autocratische invloed. Dat raakt wezenlijke menselijke veiligheid en is ingebed in conflictsituaties en fragiele staten.

Mijn eerste vraag aan de minister is dan ook of zij na het

rapport van Open Doors nog tekortkomingen in het beleid

ziet en of het kabinet nog wat extra kan doen om geweld

tegen christenen tegen te gaan.

Voorzitter. Deze begroting is qua financiën en maatregelen

meer EU-gericht dan ooit. Daar zijn we als SGP kritisch op.

De EU moet zich wat ons betreft beperken tot haar kerntaken, de interne markt en handel.

Uiteraard wordt de EU ook geopolitiek steeds belangrijker,

willen we nog invloed hebben in de wereld, maar de vraag

daarbij is wel: wat mag dat kosten? De SGP vindt in ieder

geval niet dat alsmaar meer van onze Buitenlandse Zakenbegroting via de EU moet lopen. En een extra doorn in ons

oog is het opgeven van het veto op buitenlands beleid, iets

wat opnieuw genoemd wordt. Het "meer" blijft schrijnen:

meer landen en meer integratie. We begrijpen dat het

daardoor moeilijker is om besluiten te nemen, maar volgens

ons is unanimiteit toch een goede drempel voor onze soevereiniteit. Ik vraag me dan ook af of sancties en dergelijke

afdwingen met een gekwalificeerde meerderheid effectief

is voor draagvlak en uitvoering. Ik zou daarop graag een

reactie krijgen van de minister. Verwacht zij dat er meer

draagvlak zal zijn voor de Europese Unie als de besluitvorming plaatsvindt met gekwalificeerde meerderheden?

Voorzitter. Dan wil ik het nog over Israël hebben. We hebben

onlangs UNRWA besproken in meerdere debatten, nadat

de financiering terecht is opgeschort. Maar hoe kwam het

zover? Waarom is één organisatie zo verrot en zo lang in

stand gebleven en tegelijkertijd "too big to fail"?

VVDDe heer BrekelmansVVD

Ik wil een vraag stellen over de unanimiteit bij het buitenlandbeleid. Mijn fractie heeft jarenlang met dezelfde argumentatie vastgehouden aan hetzelfde standpunt, maar

gegeven de dreigingen in de wereld is de realiteit toch dat

daadkrachtig EU-buitenlandbeleid essentieel is. We zien

bijvoorbeeld bij Hongarije, maar ook bij andere landen, dat

één of twee landen dat lam kunnen leggen. Ik neem aan

dat de heer Stoffer die realiteit erkent en ik vraag hem

daarom welke oplossing hij daarvoor ziet als we niet in die

richting willen bewegen. Of het nou om sancties gaat of

om andere instrumenten van ons buitenlandbeleid, kunnen

wij het ons nu nog permitteren om een verlamd EU-buitenlandbeleid te hebben?

SGPDe heer StofferSGP

Nee, voorzitter. Het dilemma dat de heer Brekelmans schetst

en waar hij na lang overwegen wellicht anders in is gaan

zitten, brengt ons er niet toe om ons standpunt te wijzigen.

Wij denken dat het voor een goed draagvlak voor de EU

zelf ... Ik snap natuurlijk dat het lastig is om die besluiten

te nemen. Dus daarom leg ik deze vraag hier ook voor en

wil ik er ook best over in debat, nu met u en wellicht later

met de minister. Het kan ook best zijn dat we later, op een

gegeven moment, denken "ja, het moet misschien om",

maar de andere kant is natuurlijk wel dat het draagvlak voor

de EU steeds minder groot wordt. Op het moment dat je

besluiten gaat nemen waar meerdere landen zich niet in

zeggen te herkennen, krijg je dan niet te maken met die

andere kant?

Ik ben blij dat de heer Brekelmans de vraag stelt en ik herken

het dilemma waar de VVD net wat anders in is gaan zitten,

maar wij hellen nog steeds over naar de andere kant. Ik

denk dat de heer Brekelmans die argumentatie ook wel

begrijpt. Maar ik begrijp ook dat hij aangeeft dat het moeilijk

blijft om die positie in te blijven nemen. We zoeken ergens

ook naar ... Hoe blijft aan de ene kant de besluitvorming —

om het maar in populaire taal te zeggen — nog een beetje

te doen? En hoe houden we aan de andere kant het draagvlak in Europa voor de EU op peil? Dat hoeft niet alleen

hieraan te liggen, want het kan natuurlijk ook zijn dat je

denkt: laat de EU minder doen en zich meer op haar kerntaken richten. Dan zou je er misschien wat anders in kunnen

gaan zitten, maar ... Wij vinden het een lastige afweging!

Ik hoop dat ik de heer Brekelmans hiermee in ieder geval

een beetje inzicht heb gegeven in hoe wij daar ook mee

worstelen.

De voorzitterVoorzitter

De heer Stoffer vervolgt zijn betoog.

SGPDe heer StofferSGP

Om door te gaan op waar ik gebleven was bij UNRWA: wij

waren en wij zijn te afhankelijk en wij hebben wat dat betreft

op één paard gewed, om het maar zo te zeggen, dat koste

wat kost beschermd moest worden. Maar wat ons betreft

kunnen we hier meer lessen uit trekken over internationale

organisaties. Die organisaties hebben veel invloed. Je zou

kunnen zeggen: veel macht. Ze staan soms ook op grote

afstand van ons, maar ze werken wel met ons belastinggeld.

En dan mogen we, denk ik, toch wel goede verantwoording

terug verwachten. Laat dit dus hoe dan ook een les zijn voor

ons over hoe we met internationale organisaties omgaan

en laten we voorkomen dat we op één paard wedden, om

het zo maar te zeggen. Uiteraard moeten we ruimte en

vertrouwen geven om resultaten te bereiken, maar we

moeten verantwoording ook echt afdwingen. Zoals we

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-45

eerder hebben laten merken, steunen we het kabinet dan

ook als het niet bang is om geld en steun te onthouden als

een organisatie faalt of averechts werkt.

Voorzitter. Wat nog meer bij ons wringt, is onze zetel in de

VN-Mensenrechtenraad. Dat is soms, geregeld, een gezag

op het gebied van mensenrechten, maar andere keren

spannen mensenrechtenschenders er samen tegen Israël.

Een aantal dingen valt ons op als we kijken naar de brief

met betrekking tot de Nederlandse inzet in de Mensenrechtenraad. Als eerste valt het ons op dat Israël in de brief

genoemd wordt als land waar ernstige mensenrechtenschendingen plaatsvinden. Sommige collega's hebben daar aan

de ene of de andere kant wat over gezegd. Hoe dan ook,

wij hebben de indruk dat de Mensenrechtenraad erom

berucht is vooral Israël geregeld in een verkeerd daglicht

te stellen. Mijn vraag aan de minister is hoe ze daarmee

om wil gaan. Zou ze dat niet meer willen tegenspreken? Ik

hoor daar graag een reflectie van de minister op.

In de brief waar ik zojuist over sprak, mis ik ook Nigeria.

Christenvervolging in Nigeria is een groot probleem.

Geweld tegen christenen neemt enorm toe. We weten nog

niet of de minister dit meeneemt in de Universele Periodieke

Review van Nigeria, omdat de schriftelijke vragen die we

eerder hebben ingediend over het Open Doors-rapport nog

niet zijn beantwoord.

Voorzitter. Dan zijn er nog twee zaken die ik kort wil aanstippen. Ik dacht dat er een interruptie aan kwam, maar ik heb

twee zaken. Eén. Als SGP en D66 hebben we een amendement ingediend over zorg voor gedetineerden in het buitenland. Dat is geen populaire groep, maar die gedetineerden

zijn wel onze staatsburgers en je vergeet ze maar al te gauw.

Dat is de reden dat de heer Paternotte en ik daar een

amendement over ingediend hebben. Een deel van hun

juridische bijstand en geestelijke verzorging gaat via

maatschappelijke organisaties. Daarom hebben wij voorgesteld om die subsidies met een bedrag van €270.000 op te

hogen.

Voorzitter. Als laatste noem ik de rechtszaak over de F-35onderdelen; de heer Brekelmans heeft daar goede dingen

over gezegd. Om Israël te steunen en een betrouwbare

partner te zijn in het F-35-programma, is het cruciaal, zeggen

wij, om die onderdelen te leveren. Daarom willen we

nadrukkelijk zeggen dat wij het kabinet steunen in het hoger

beroep dat het aangespannen heeft.

Dat was het, voorzitter. Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Dank voor uw inbreng. De heer Dassen heeft nog een

interruptie. Hij is nog niet door zijn interrupties heen. De

anderen zijn dat wel.

VoltDe heer DassenVolt

Ik heb er nog één, voorzitter. Ik heb een vraag aan de heer

Stoffer. We zien dat de SGP zich natuurlijk voortdurend

inzet voor Oekraïne, wat ontzettend belangrijk is. Maar nou

las ik dat Orbán heeft aangegeven dat hij mogelijk tot de

ECR wil toetreden. Dat is de politieke familie waar de SGP

ook onderdeel van uitmaakt. Ik ben benieuwd hoe de SGP

daarin staat. Ik zie namelijk dat andere partijen uit die

familie duidelijk uitgesproken hebben dat ze niet willen dat

iemand toetreedt die actief de veiligheid van de Europese

Unie aan het ondermijnen is. Ik ben dus benieuwd of de

heer Stoffer ons daar wat duidelijkheid over kan verschaffen.

SGPDe heer StofferSGP

Dan moet ik eerlijk zijn: dat kan ik eigenlijk niet; ik heb me

daar niet enorm in verdiept. Het is ook de vraag of we daar

straks bij aangesloten blijven. Maar ik zal mij daar nog even

in verdiepen en dan hoop ik daar morgen op terug te

komen.

De voorzitterVoorzitter

Heel goed. Dank voor uw inbreng. Dan tot slot van de zijde

van de Kamer is het woord aan de heer Dassen. Hij spreekt

namens Volt.

VoltDe heer DassenVolt

Dank, voorzitter. De wereld om ons heen verandert in hoog

tempo en Europa moet meeveranderen. De VS keren weg

van Europa, China breidt zijn invloedssfeer razendsnel uit

en Poetin zet zijn agressie tegen Oekraïne onverminderd

voort. De grote snelheid waarmee deze ontwikkelingen zich

nu ontvouwen, had ons, Europeanen, al lang en breed in

de actiestand moeten brengen, maar we lijken nu pas echt

te ontwaken.

Voorzitter. Het is dus echt tijd voor actie. Europa moet zijn

zaakjes op orde krijgen en naar buiten toe helder en eensgezind optreden, voor onze vrijheid, voor gelijkwaardigheid,

voor onze democratie en voor de internationale rechtsorde.

Het moet een volwassen geopolitieke unie zijn die in staat

is om zo autonoom mogelijk te handelen.

Voorzitter. Ik wil graag dicht bij huis beginnen: in Europa,

in Oekraïne. Daar woedt namelijk nog steeds een grootschalige oorlog op het Europees grondgebied, waar het leven

in vrede en veiligheid van Oekraïners dagelijks getart wordt.

Maar ook voor honderden miljoenen Europeanen is vrede

geen vanzelfsprekendheid meer. We zijn dan ook blij dat

het kabinet zich onverminderd achter Oekraïne schaart. Dat

zullen we ook moeten blijven doen, wat Volt betreft zo lang

als dat nodig is.

Voorzitter. Ik moet echt zeggen dat ik dit weekend enorm

geschokt was. Collega's refereerden er ook al aan: Trump

gaf voor een juichende menigte aan dat als bepaalde

Europese landen niet voldoende betalen, Rusland ze binnen

mag vallen. Ik ben dan ook benieuwd hoe de minister

hiernaar kijkt. Is zij van mening dat we op deze manier op

de VS kunnen blijven bouwen voor onze veiligheid? Dat

vraag ik zeker ook gezien de discussie die inmiddels in

Duitsland gaande is. Daar zeggen ze dat het maar de vraag

is of we onder de atoomparaplu van de Verenigde Staten

kunnen blijven genieten van de vrijheid. Welke reacties

hoort zij nog meer bij haar collega's? Bouwt de Europese

Unie nu actief aan een gezamenlijk antwoord op een

mogelijke verkiezing van Trump? Wat Volt betreft moeten

we sneller en voortvarender te werk gaan. We moeten dit

moment namelijk juist aangrijpen om de Europese eenwording te versnellen.

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-46

Voorzitter. Terwijl de steun van de VS onder druk staat,

wordt Rusland gesterkt door steun uit Noord-Korea en Iran.

Poetin zal niet stoppen bij Oekraïne. Vandaag kwam het

nieuws naar buiten dat de premier van Estland op de

mostwantedlijst van het Kremlin staat. We zien het dus voor

onze ogen gebeuren. We zijn wederom gewaarschuwd. Ik

zou van de minister graag een reactie op die lijst willen. We

kunnen Oekraïne, en daarmee de Europese waarden van

democratie en mensenrechten, helpen zegevieren. Poetin

zal moeten worden berecht voor zijn misdaden.

Voorzitter. Veel van de informatie over de verschrikkingen

wereldwijd komt tot ons via journalisten die hun leven

wagen om onrecht aan het licht te brengen. In dat licht

vraag ik me dan ook af hoe het precies staat met de aangenomen motie van de heer Van der Lee en mijzelf over het

afgeven van noodvisa aan journalisten. Ik ben benieuwd

wat de minister daar nu precies aan heeft gedaan, zeker

aangezien Nederland twee jaar voorzitter is geweest van

de Media Freedom Coalition. Inmiddels heeft Duitsland het

stokje overgenomen. Ik ben benieuwd of er bijvoorbeeld

noodvisa zijn gegeven aan Russische journalisten of aan

mensenrechtenverdedigers. Tucker Carlson mag dan misschien wel aanschuiven voor een propagandafilmpje van

Poetin, maar de echte journalisten zijn degenen die op dit

moment achter de tralies verdwijnen. Dat zien we niet alleen

in Rusland maar wereldwijd. Daarom hebben de heer Van

der Lee en ik dit ook meerdere keren aangekaart. Meerdere

keren is er vanuit het ministerie van Buitenlandse Zaken

aangegeven dat het inderdaad noodzakelijk is om er wat

mee te doen, maar tot nu toe horen we eigenlijk dat er nog

vrij weinig mee gedaan is. Graag dus een reactie van de

minister. Hoeveel aanvragen zijn er gedaan? Zijn er noodvisa toegepast? Wat is de status hiervan?

Voorzitter. Ik ga door naar Gaza en het Midden-Oosten. Laat

ik het maar weer vooropstellen: de gijzelaars moeten per

direct worden vrijgelaten. Het leed dat veel Israëlische

families nog steeds hebben, is niet te verkroppen. Maar we

zien ook dat grote groepen progressieve Israëli's zich verzetten tegen het beleid van Netanyahu. Joodse gemeenschappen wereldwijd ondervinden extreme onveiligheid.

Er worden ambassades gebarricadeerd, er worden hakenkruizen op synagogen gezet en scholen moeten zwaar

beveiligd worden. Ik wil de minister dan ook vragen wat zij

doet om vredesactivisten aan beide kanten te ondersteunen.

Kan die samenwerking nog verder geïntensiveerd worden?

En hoe doen we dat met Europese partners?

Voorzitter. Bijna 30.000 doden in Gaza, van wie 70% vrouwen en kinderen: het is onvoorstelbaar. Het zijn verschrikkingen, die ook niet meer gaan over zelfverdediging. Zelfs

de Verenigde Staten zijn nu aan het bewegen richting het

stopzetten van de onvoorwaardelijke steun aan Israël.

Genocide dreigt, volgens het ICJ, net als een humanitaire

catastrofe, die zich in en om Rafah kan ontvouwen. Ik ben

dan ook blij dat er pogingen worden gedaan om premier

Netanyahu te doen afzien van het wegvagen van Rafah.

Maar er moet veel meer gebeuren. Er gebeurt namelijk

gewoon niks. Er wordt niet geluisterd. Er wordt gewoon

doorgegaan, alle oproepen ten spijt. Dus wat gaat de

minister eraan doen om ervoor te zorgen dat er wel wat

gebeurt, dat er een echt staakt-het-vuren komt en dat de

VS daar ook toe gaan oproepen? Experts geven namelijk

aan dat het haast onmogelijk is om Hamas uit te schakelen,

zelfs als heel Rafah van de kaart geveegd zou worden. Hoe

kijkt de minister daarnaar? En wat doet de minister als

Netanyahu tegen alle oproepen in toch hiermee doorgaat

en toch aanvalt?

Ook moet de hulp aan de Gazanen enorm verhoogd worden

en moet er een boycot komen op producten uit de door

kolonisten bezette gebieden op de Westelijke Jordaanoever,

want genoeg is echt genoeg. Graag daarop een reactie.

Ook sluit ik mij aan bij de vragen van de collega's over een

reactie op het Franse inreisverbod voor kolonisten en over

de sancties die Nederland eventueel zou kunnen nemen.

Voorzitter. De rechter oordeelde gisteren dat het vanwege

schendingen van het oorlogsrecht genoeg is geweest met

het leveren van F-35-onderdelen aan Israël. Ik hoor graag

de reactie van de minister hierop. Het kabinet gaat in cassatie, maar vindt de minister het nou echt verantwoord om

die onderdelen te blijven leveren aan het regime van

Netanyahu, dat met zijn acties een dreigende genocide

teweegbrengt? Is de minister het met Volt eens dat de

Nederlandse houding in dit conflict ons diplomatiek op

gespannen voet zet met heel veel landen in de rest van de

wereld? Graag een reactie daarop.

Voorzitter. Om verdere escalatie in het Midden-Oosten te

voorkomen, is het van levensbelang om te komen tot een

zo snel mogelijke beëindiging van de verschrikkingen in

Gaza en de Westelijke Jordaanoever. Experts waarschuwen

voor de risico's. De minister heeft kenbaar gemaakt dat

Nederland meedoet aan de EU-missie in de Rode Zee om

de vrije scheepvaart en daarmee het internationale recht

te verdedigen. Maar hoe kan Nederland deze dubbele

standaard verdedigen? Dat wil ik graag van de minister

horen. Het internationaal recht in de Rode Zee moet inderdaad gehandhaafd worden, maar wat Volt betreft kan dat

niet op een geloofwaardige manier als we niet ook oproepen tot een staakt-het-vuren in Gaza. Graag een reflectie

hierop van de minister.

Europa en de VS krijgen het verwijt van dubbele standaarden. China springt in dit gat. Hoe ziet de minister deze

geopolitieke ontwikkeling? Veel landen wenden zich

inmiddels tot China.

Wat betreft het ontwarren van de motieven van China ben

ik in ieder geval blij dat er een leerstoel Modern China wordt

gestart aan de Universiteit Leiden. Dat is iets waar wij in

de Tweede Kamer om gevraagd hebben, ook bij de vorige

begrotingen. Dat is goed nieuws voor de versterking van

de geopolitieke kennis van ons continent.

Voorzitter. We zijn ook blij dat de afhankelijkheden die China

heeft van Nederland en de EU momenteel in kaart worden

gebracht. Dat is essentieel om de open strategische autonomie van de Unie te behouden en te versterken, mits er ook

een plan komt om de afhankelijkheden die China van ons

heeft te vergroten, en om de afhankelijkheden die wij van

hen hebben te verkleinen. Mijn vraag aan de minister is of

hierover wordt nagedacht, parallel aan het in kaart brengen

van de afhankelijkheden. En wordt er in het proces ook

gekeken naar de toenemende invloed van China op het

Afrikaanse continent?

Voorzitter. Een van de punten die ik er graag uitpik, is het

creëren van een nieuwe afhankelijkheid van de digitale

valuta, waarmee China momenteel bezig is. Ook in de

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-47

Europese Unie wordt momenteel gewerkt aan de invoering

van de digitale euro, maar die is met name gericht op

kleinschalige betalingen. Als Volt hebben we in deze Kamer

vaak aangedrongen op een ambitieuzere en broodnodige

route, namelijk de digitale euro die in grootschalige grensoverstijgende betalingen voorziet, op een Europees betalingsplatform. Is de minister het met Volt eens dat de focus

daarop zou moeten komen te liggen? Afgelopen jaar is

namelijk ook een AIV-advies opgeleverd, dat Buitenlandse

Zaken had uitgevraagd, over een sterke rol van de euro in

internationaal verband, met hele duidelijke aanbevelingen

op het gebied van de digitale euro. Ik zou daar graag een

reflectie van de minister op willen, juist ook omdat dit onze

strategische autonomie vergroot.

Voorzitter. Dan wil ik tot slot gaan naar de interne aangelegenheden van de Europese Unie. Een intern verdeelde

Europese Unie is een zwakke Unie. Op dit geopolitieke

toneel kunnen we dat onszelf niet veroorloven. Waar het

gaat om onze veiligheid zijn we afhankelijk van de Verenigde Staten. Economisch gezien zien we dat zowel de

Verenigde Staten als China veel meer aan het investeren

zijn, terwijl de potentie van de Europese Unie zo ontzettend

groot is. We moeten onze zaakjes intern op orde krijgen,

zoals ik net zei, zodat de Europese Unie echt een geopolitieke speler wordt. Wat Volt betreft zijn daar heldere voorwaarden voor. Weg met het veto, in algemene zin maar

vooral op het buitenlandbeleid. We moeten met één mond

naar buiten spreken. We moeten echt toewerken naar een

Europese defensiemacht. Maar ook moeten we een hightech

groen industriebeleid voeren om onze economische achterstand op de VS en China in te lopen en onze bedrijven een

kans te geven, en om de verschillen in rijkdom te verkleinen,

terwijl we de taart voor iedereen groter maken, zodat de

Europese Unie daadwerkelijk voor iedereen gaat werken.

Voorzitter. Zo kunnen we meteen de vloer aanvegen met

de valse beloftes van populisten die onze Unie van binnenuit proberen te verzwakken. We hebben gezien hoe Orbán

dit de afgelopen periode wederom meermaals heeft

geprobeerd. Ook in andere landen zien we een zorgwekkende opkomst van valse profeten die beweren dat de

wereld een betere plek wordt als iedereen zich maar

terugtrekt achter de eigen dijken. Mijn oproep is daarom

om vooruit te kijken om onze Europese Unie te versterken.

Want alleen zo versterken we onze vrijheid, onze veiligheid

en onze welvaart.

Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank voor uw inbreng. Dan zijn we nu, om 22.30

uur, klaar met de eerste termijn van de zijde van de Kamer.

De algemene beraadslaging wordt geschorst.

De voorzitterVoorzitter

We zien elkaar morgen, waarschijnlijk rond 17.15 uur, voor

het vervolg van het debat. Ik wens u allen een goede

nachtrust toe.

Begroting Buitenlandse Zaken 2024

13 februari 2024

TK 41

41-21-48