Terug
Plenair · wetgeving Gecorrigeerd beschikbaar

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

Begroting Justitie en Veiligheid (36410-VI) 1TK

7 februari 2024 7u

AI-samenvatting

Samenvatting

Het debat behandelde antisemitisme en religieus gemotiveerde haatmisdrijven. VVD-lid Ellian pleitte voor sterke bestrijding van antisemitisme en noemde dit een specifieke, urgente problematiek die aparte aandacht verdient. DENK-lid El Abassi stelde daarentegen dat alle vormen van haat, inclusief moslimhaat, gelijk behandeld moeten worden en voerde aan dat ook moskeeën recent waren beklad. De twee fracties verschilden van mening over of antisemitisme apart moet worden benoemd en bestreden, en over een motie van DENK ter bescherming van religieuze gebedshuizen tegen alle vormen van haat, waarop de VVD tegen stemde.

Ellian sprak verder zijn zorgen uit over organisaties die haatpredikers uitnodigen, en vroeg aandacht voor het werkplan van de Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding, die naar eigen zeggen onvoldoende middelen heeft. De minister-reactie op deze punten is in het debatfragment niet opgenomen.

AI-gegenereerd op basis van trefwoord-relevante fragmenten. Controleer bij twijfel het volledige verslag hieronder.

Aanwezig

Sprekers · 19

Behandeld

Besproken in dit debat

6 stukken

Document

Verslag

14 sprekers · 126 bijdragen

Relevant

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

VoorzitterVoorzitter

Martin Bosma

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

Aan de orde is de behandeling van:

- het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten

van het Ministerie van Justitie en Veiligheid (VI) voor het

jaar 2024 (36410-VI).

De voorzitterVoorzitter

Aan de orde is de begroting Justitie en Veiligheid. Een

hartelijk woord van welkom aan de beide ministers en de

staatssecretaris. De middelste bewindspersoon heeft zojuist

al z'n dropjes op de grond gegooid. Ik weet niet of dat door

de zenuwen komt, maar we hebben ze voor hem schoongemaakt, dus ze zijn weer vatbaar voor consumptie. Het komt

dus allemaal goed, meneer Weerwind!

Het gaat vandaag over Justitie en Veiligheid, en iemand

stuurde mij een prachtig gedicht toe van Annie M.G. Schmidt over veiligheid. Het heet: Aan een klein meisje.

Dit is het land, waar grote mensen wonen.

Je hoeft er nog niet in: het is er boos.

Er zijn geen feeën meer, er zijn hormonen,

en altijd is er weer wat anders loos.

En in dit land zijn alle avonturen

hetzelfde, van een man en van een vrouw.

En achter elke muur zijn and're muren

en nooit een eenhoorn of een bietebauw.

En alle dingen hebben hier twee kanten

en alle teddyberen zijn hier dood.

En boze stukken staan in boze kranten

en dat doen boze mannen voor hun brood.

Een bos is hier alleen maar een boel bomen

en de soldaten zijn niet meer van tin.

Dit is het land waar grote mensen wonen ...

Wees maar niet bang. Je hoeft er nog niet in.

Het is dus van Annie M.G. Schmidt. Misschien een stukje

inspiratie.

We beginnen dit debat met twee rapporteurs. Soms doen

we dat; vandaag is zo'n dag. Ik geef graag het woord aan

mevrouw Helder. Zij spreekt als rapporteur namens de

commissie voor Justitie en Veiligheid en dus niet namens

haar fractie; dat zal zij straks doen. Daarna zal mevrouw

Mutluer eveneens rapporteur zijn.

Het woord is aan mevrouw Helder.

BBBMevrouw HelderBBB

Dank u wel, voorzitter. Tja, over zo'n gedicht kom je bijna

niet heen. Wij hadden het ook op rijm kunnen doen, maar

— weer een teleurstelling rijker — dat gaan we niet doen.

De vaste commissie voor Justitie en Veiligheid heeft mijn

collega Mutluer en mij benoemd als rapporteurs voor de

begroting van het jaar 2024. Namens de commissie stellen

wij dan ook twee onderwerpen aan de orde, namelijk de

prestaties in de strafrechtketen en het budgetrecht van het

parlement over de begroting van de politie.

Als eerste de strafrechtketen. Wij maken ons ernstige zorgen

over het functioneren van de strafrechtketen. Onze zorgen

gaan over de doorstroom in de verschillende organisaties

in de keten, over het grote aantal sepots, over het gebrek

aan menskracht bij de politie en de grote hoeveelheid zaken,

die de rechters niet aankunnen. Die zorgen leven al langer.

Daarom heeft de commissie-Justitie en Veiligheid vorig

jaar een parlementaire verkenning uitgevoerd. Vanuit de

keten zelf werd ons verteld over zeven achterliggende oorzaken van de genoemde problemen:

Ten eerste wordt de keten niet goed gecoördineerd. Er is

te weinig regie. Twee. Er zijn geen overkoepelende ketendoelen. De organisaties sturen alleen op hun eigen doelen.

Drie. Het ketenperspectief ontbreekt in het bekostigingssysteem. Vier. Het ketenperspectief ontbreekt bij nieuw beleid

en wetgeving. Vijf. De complexiteit van zaken neemt toe.

Zes. De digitalisering lukt niet. Dat is geen verrassing, maar

goed. Zeven. Er is een gebrek aan personeel.

Voorzitter. De problemen in de strafrechtketen zijn ernstig.

Zonder een goed plan gaat dat ook niet beter worden.

Daarom heeft de Kamer, naar aanleiding van de verkenning,

unaniem de motie-Ellian aangenomen. Hierin wordt de

regering verzocht enkele concrete stappen te zetten en

jaarlijks aan de Kamer te rapporteren over de voortgang.

De regeringsreactie op de parlementaire verkenning is niet

het plan dat de commissie had verwacht. In de reactie zien

wij wel enkele aanscherpingen, maar verder vooral een

voortzetting van wat er de afgelopen jaren is gebeurd. De

commissie-Justitie en Veiligheid heeft een bijzonder en

behoorlijk zwaar instrument ingezet. Daarbij past dan ook

dat de regering bijzondere aandacht geeft aan de bevindingen en de aanbevelingen, in plaats van alleen door te gaan

op de ingeslagen weg.

Ik sluit dit onderwerp af met een concrete vraag aan de

bewindspersonen. Hoe gaan de bewindspersonen wettelijke

bevoegdheden ten aanzien van de financiële verantwoording en bedrijfsvoering van de politie, het Openbaar

Ministerie en de rechtspraak beter benutten?

Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

U bedankt. Dan gaan we luisteren naar mevrouw Mutluer,

die eveneens optreedt als rapporteur namens de gehele

commissie. Het woord is aan haar.

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Voorzitter, dank u wel. Ik ga verder met het tweede thema

waar wij ons als rapporteurs op gefocust hebben. Dat was

het budgetrecht van de Tweede Kamer ten aanzien van de

begroting politie. Ook hier hebben wij regelmatig met elkaar

over gesproken. Dat budgetrecht beperkt zich nu tot het

hele artikel 31. Wij kunnen nu alleen maar 7 miljard goedkeuren of afkeuren. De Algemene Rekenkamer wijst ons er

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-5-1

al sinds 2020 elk jaar op dat ons budgetrecht daarmee te

beperkt is, zeker gelet op de omvang van het bedrag. Op

dit onderwerp heeft de Kamer in 2022 de motie-Helder/Van

der Werf aangenomen. Daarin werd de regering verzocht

om het begrotingsartikel 31 uit te splitsen in meerdere

artikelen, conform het advies van de Raad van State uit

2019. In haar reactie op de motie stelt de minister dat de

Raad van State erop wijst dat er minder flexibiliteit zou zijn

als artikel 31 wordt gesplitst. Ook stelt de minister dat de

wijziging volgens de Raad van State niet strikt noodzakelijk

is. Wij lezen echter in hetzelfde advies dat opsplitsing volgens de Raad van State wel degelijk mogelijk is. Er zijn geen

fundamentele bezwaren. Strikt noodzakelijk of niet, het is

duidelijk dat zowel de Tweede Kamer als de Algemene

Rekenkamer opsplitsing wenselijk vinden.

Dan de budgetflexibiliteit. De Raad van State wijst er ook

op dat een tussentijdse wijziging een suppletoire begrotingswet zou vergen. Dit zien wij echter niet als bezwaar. Wij

behandelen immers met zeer grote regelmaat suppletoire

begrotingswetten. De politie moet zich ook nu al committeren aan vooraf gestelde doelen. Als er toch in de loop van

het jaar bijgestuurd moet worden, kan dat ook als er

meerdere begrotingsartikelen zijn, vinden wij als rapporteurs.

Tot slot, voorzitter. Het is uiteraard niet onze wens om mee

te besturen. Het gaat ons om onze rol met betrekking tot

inzicht, verantwoording en controle. Die rol kunnen wij voor

de politie nu onvoldoende vervullen. Ook graag de reactie

van de minister daarop.

De voorzitterVoorzitter

Heel goed. Hartelijk dank voor uw werk als rapporteur. Tot

zover de bijdragen van beide rapporteurs.

Ik streef ernaar om deze eerste termijn van de Kamer voor

de dinerpauze af te ronden. Dat zou moeten lukken. Ik ga

ook nog ergens schorsen voor de lunch. We doen acht

interrupties per fractie. Dat moet mooi zijn. Het is een heugelijk debat, want we hebben maar liefst vier maidenspeechers. Dat zijn de heer El Abassi, mevrouw Uitermark,

mevrouw Lahlah en mevrouw Faber-van de Klashorst.

De algemene beraadslaging wordt geopend.

De voorzitterVoorzitter

Mevrouw Faber-van de Klashorst van de PVV krijgt meteen

het woord voor haar maidenspeech. Ik geef graag het woord

aan haar.

PVVMevrouw Faber-van de KlashorstPVV

Dank u, voorzitter. Ten eerste is het een grote eer dat ik hier

in deze zaal onze achterban mag vertegenwoordigen en

dat ik hier mijn maidenspeech mag houden. Ondanks dat

het mijn maidenspeech is, sta ik open voor interrupties,

want ik hou van het debat.

Voorzitter. "Niets blijkt zo onderdrukkend en onrechtvaardig

te zijn als een zwakke overheid." Deze woorden van Edmund

Burke uit de achttiende eeuw zijn nog steeds actueel. De

minister kan dan wel met de beste intenties op de website

van het ministerie aangeven dat de overheid zorg draagt

voor de rechtsstaat in Nederland en werkt aan een veiligere

en rechtvaardigere samenleving, maar uiteindelijk gaat het

om de resultaten. De uitvoering van het strafrecht, gemaakt

en vastgesteld door het parlement en uitgevoerd door de

regering in de persoon van het OM, dat opspoort en vervolgt, heeft grote invloed op de leefomgeving. Het vervolgen en veroordeeld krijgen van daders van misdrijven zorgt

niet alleen voor genoegdoening van het slachtoffer, maar

werkt ook preventief. Bovendien gaat het eigenrichting

tegen en voorkomt het maatschappelijke onrust. Dat zou

toch iedereen aan moeten spreken.

Voorzitter. Op papier ziet het er allemaal gelikt uit, maar de

werkelijkheid is weerbarstiger. Zo hanteert het OM zijn

eigen zogenaamde strafvorderingsrichtlijnen, een soort

kader binnen een wettelijk kader. Doordat dit beleid gepubliceerd is, kunnen niet alleen burgers, maar ook de zware

jongens rechten ontlenen aan deze richtlijnen. In deze

richtlijnen worden onder andere dwingende aanwijzingen

gegeven voor de strafmaat die voor een bepaald delict door

het OM geëist dient te worden. De in de richtlijnen opgenomen strafmaat blijkt voor het merendeel ver onder het

wettelijk maximum te liggen. Ik geef een paar voorbeelden.

Poging tot doodslag: maximaal 16,5 jaar gevangenisstraf

volgens het strafrecht. De richtlijn geeft aan: 12 tot 28

maanden bij schoppen tegen het hoofd en 36 tot 48 maanden bij op de persoon schieten met een vuurwapen. De

maximale straf voor verkrachting is 12 jaar. De richtlijn gaat

uit van een onvoorwaardelijke gevangenisstraf van 36

maanden. En zo wordt het parlement links ingehaald. Hoe

dwingend is het beleid in het geval dat een officier van

justitie een straf boven de strafmaat uit de richtlijn van het

OM eist? In hoeverre moet een officier van justitie vrezen

voor zijn of haar functie, indien dit meerdere malen

geschiedt? Graag een reactie van de minister.

Deze manier van werken is een minachting van de volksvertegenwoordiging. U kunt zich afvragen in hoeverre verhogingen van maximale straffen in de praktijk daadwerkelijk

worden uitgevoerd. Ik geef een paar voorbeelden waarbij

de uitholling van het Wetboek van Strafrecht zichtbaar

wordt. Activisten van Extinction Rebellion — daar hebben

we ze weer — bestormden ongestraft het platform op

Schiphol-Oost en blokkeerden ongestraft snelwegen.

Afgelopen zaterdag was het weer raak. Na het blokkeren

van de snelweg werden zo'n 1.000 mensen aangehouden

en zonder boete naar huis gestuurd. Die laat-maar-waaienmentaliteit is niet alleen een schoffering van onze goedwillende burgers, maar ook een schoffering van onze politiemensen en de marechaussee, die alles op alles zetten om

de orde te handhaven.

Hoewel de feiten ernstig waren, ging het OM niet vervolgen.

Reden? De ene keer is het capaciteitsgebrek, de andere keer

hebben activisten bewust hun ID-kaart thuisgelaten, of —

daar is ie dan — er wordt simpelweg niet vervolgd omdat

de straf toch wel laag zal zijn. De inspanning om te vervolgen zou niet opwegen tegen de uiteindelijk opgelegde straf.

Kennelijk gaat het OM liever met hen theeleuten; dat is

minder gedoe. De burgers snappen er geen snars van, want

als zij op diezelfde snelweg over een doorgetrokken streep

rijden, ploft er wél een vette boete op de deurmat. Er is ook

nog eens sprake van ernstige rechtsongelijkheid als we

bijvoorbeeld kijken naar de straffen die de blokkeerfriezen

kregen opgelegd toen zij een snelweg blokkeerden omdat

zij het sinterklaaskinderfeest niet wilden laten verstoren.

Akwasi dreigde de eerste de beste Zwarte Piet die hij zou

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-5-2

tegenkomen hoogstpersoonlijk in zijn gezicht te trappen.

Hij ging vrijuit en zijn zaak werd geseponeerd. Want voordat

je het weet, word je natuurlijk voor racist uitgemaakt.

Dan de Valkenburgse zedenzaak. Daarbij werden mannelijke

verdachten voor het plegen van ontucht met een 16-jarige

prostituee veroordeeld tot een taakstraf, met daaraan

gekoppeld een gevangenisstraf van een dag. Eén dag! Dit

terwijl hier een maximale straf van vier jaar voor staat. Dus

nadat je het plantsoen hebt aangeharkt, ga je gewoon weer

door met je eigen leven, terwijl het slachtoffer tot het bot

vernederd en misbruikt is. Het is te walgelijk voor woorden.

Daarnaast lijkt het structureel. Dat blijkt ook uit het advies

van de orde van advocaten inzake het wetsvoorstel om de

straf op terrorisme te verhogen. De orde geeft op voorhand

al aan er geen brood in te zien. Tja, wiens brood men eet,

diens woord men spreekt. Het gaat nu eenmaal om je clientèle. De orde geeft aan dat de huidige maximale straf van

vijftien jaar niet veelvuldig wordt opgelegd en dat er dus

in de praktijk helemaal geen behoefte bestaat aan een hoger

maximum. Het zou daarom zinloos zijn om die straf wettelijk

te verhogen. Hoe serieus word je hier nog genomen als

wetgever én als volksvertegenwoordiger?

En dan stelt de minister heel stoer: wij zetten dit jaar in op

een sterke rechtsstaat, want in 2024 zetten wij in op het op

orde brengen van de capaciteit in de strafrechtketen, op

het aanpakken van knelpunten daarin, op het terugdringen

van zaakvoorraden en het verbeteren van de doorlooptijden.

Maar hoe dan? In Rutteland is het al ruim tien jaar lang

kommer en kwel in de strafrechtketen. Alleen al het opleiden

van een rechter kost vier jaar. Het opleiden van een politieman of -vrouw duurt twee tot vier jaar.

Voorzitter. De strafketen is net zo sterk als de zwakste

schakel. Als we kijken naar delen van deze keten, te weten

de politie, het OM, de rechterlijke macht en diens justitiële

inrichtingen, dan zien we dat de zwakste schakel tenietdoet

wat de voorgaande schakels hebben bereikt. Onvoldoende

capaciteit in welk deel van de strafrechtketen dan ook leidt

tot geen vervolging en zelfs tot sepots. Dat is ongewenst.

Tot overmaat van ramp is Justitie ook nog het afvoerputje

van bezuinigingen elders. De politie wordt regelmatig de

straat op gestuurd om verwarde personen van de straat te

halen, in plaats van boeven te vangen. Vervolgens worden

mensen die in een ggz-instelling thuishoren, opgesloten in

tbs-klinieken, waar nu al te weinig plek is voor tbs'ers. Zij

eisen vervolgens in de wachtrij ook nog een vergoeding

op. De tbs-advocaat Niek Heidanus geeft aan dat hij cliënten

heeft die in totaal tienduizenden euro's aan schadevergoeding hebben gekregen. In plaats van dat de overheid geld

besteedt aan de ggz-instellingen, gaan de wachtende tbs'ers

er met de poet vandoor. Hoe gestoord is dit! Kortom, een

deel van het zorgvraagstuk wordt opgelost door detentie

en inzet van de politie, omdat er sprake is van een capaciteitsprobleem, veroorzaakt door een kapotbezuinigde zorg.

Hoelang gaat de minister hier nog mee door? Graag een

reactie van de minister.

Daarbovenop komt dat twee derde van de gedetineerden

bestaat uit mensen met een migratieachtergrond. De

minister kon deze cijfers niet geven, omdat ze er niet zouden

zijn. Maar het CBS heeft ze wel. De minister geeft aan dat

er in het registratiesysteem TULP geen registratie naar

migratieachtergrond plaatsvindt en dat die ook niet op een

andere manier wordt geregistreerd. Maar nogmaals, het

CBS heeft ze wel. Wat is de reden dat de minister dit niet

bijhoudt en het CBS wel? Graag een reactie van de minister.

De open grenzen zijn desastreus voor onze welvaart en ons

welzijn. Als er niet wordt ingezet op maximale instroombeperking van migranten, wordt de druk op Justitie onhoudbaar.

Voorzitter. Zoals de minister al aangeeft, is financieel gewin

hét motief achter de georganiseerde ondermijnende criminaliteit. Met het crimineel verdiende geld kopen criminelen

macht en aanzien, ook in de bovenwereld. Om een resocialisatie te laten slagen, is het van belang dat het bij de dader

tussen de oren komt dat misdaad niet loont. Maar dan moet

dat wel daadwerkelijk in de portemonnee gevoeld worden.

Het opsporen en vervolgen van criminele netwerken en het

ontnemen van het vermogen van criminelen zijn prima.

De minister wil ook nog steviger internationaal gaan

samenwerken. Samenwerken is prima, maar dan moeten

wel de incasso's op tijd de deur uit. De Algemene Rekenkamer geeft aan dat sinds 2018 de afpakketen niet naar

behoren functioneert. Heeft men een zaak rond, dan wordt

er niet altijd geïnd. Uit het verantwoordingsonderzoek over

2022 blijkt dat het OM meer dan 50% van alle ontnemingsmaatregelen te laat overdraagt aan het incassobureau. Hier

handelt het OM niet alleen in strijd met de wet, maar ligt

ook verjaring op de loer. Om dit op te lossen, kiest de

minister voor een versterkte samenwerking. Waarom wordt

er niet gekozen voor een sturende rol richting het OM?

Aangezien dit al vijf jaar sleept, is dit blijkbaar nodig. En

het is wettelijk ook mogelijk. Graag een reactie van de

minister. Namens de PVV overweeg ik ook een motie hierover in te dienen.

Voorzitter, ik rond af. Er worden te lage straffen geëist. De

strafketen is een zooitje en het wordt tijd dat de minister

de regie pakt en ervoor zorgt dat er binnen de strafrechtketen aansluiting is. Wat gaat de minister hier dus aan doen?

De wetgever, dus ook deze Kamer, heeft een doel met het

vaststellen van wetten. Het kan niet zo zijn dat de regering

als uitvoerende macht in de persoon van het OM het

gekozen parlement ondermijnt. Is de minister bereid om

de huidige strafvorderingsrichtlijnen in te laten trekken

vanwege het dwingende karakter voor met name de officier

van justitie? Is de minister bereid inzichtelijk te maken of

het Wetboek van Strafrecht de uitwerking heeft die de

wetgever beoogt? Dan doel ik op de informatie waaruit kan

worden afgeleid welke straf in strafzaken is geëist, onder

vermelding van het delict, en wat uiteindelijk de opgelegde

straf is. Is de minister bereid om het OM op te dragen deze

informatie beschikbaar te stellen? Ik overweeg ook hierover

een motie in te dienen.

Tot zover, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Er zijn nog mensen die wat felicitaties willen

uitspreken bij de interruptiemicrofoon.

ChristenUnieMevrouw BikkerChristenUnie

Ik doe dat met enige terughoudendheid, maar mevrouw

Faber had ons opgeroepen om ook te interrumperen.

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-5-3

Allereerst wil ik haar graag feliciteren met haar maidenspeech. Die had een onvervalst geluid, zoals ik dat al van

mevrouw Faber ken uit de senaat. Het is een zeer herkenbaar PVV-geluid. Dat is ook mooi, want zelfs al je van

gedachten verschilt — dat kan — kun je daar goed over

debatteren, dus vandaar zo mijn vraag. Maar allereerst echt

die hartelijke felicitaties. Ik kijk uit naar de samenwerking.

Op een heel aantal punten hebben we al samengewerkt,

bijvoorbeeld in commissieverband als het ging om mensenhandel. Ik herken dat nu ook weer: straf de daders, help de

slachtoffers.

Juist op dat punt zie ik dat mevrouw Faber kritiek heeft op

het functioneren van het OM, op de advocatuur, op de

rechtspraak, op het gevangeniswezen. Ik ben wel heel

benieuwd welke voorstellen u gaat doen om ieder van deze

onderdelen te versterken. Ziet u een weg via de financiële

middelen, om die te borgen? Of is het alleen kritiek? Dan

ben ik namelijk ook wel benieuwd naar de afspraken die in

de formatie over de rechtsstaat zijn gemaakt, maar misschien moet ik wat dat betreft mijn geduld gewoon bewaren.

Voor nu, voor deze begroting, is het belangrijkste wat ik …

Haha! De voorzitter stelt meteen de vraag: welke formatie?

Er is een formatie en we verwachten een verslag. Dat heeft

de voorzitter volgens mij ook met de informateur gedeeld.

Terug naar de vraag aan mevrouw Faber. Wat gaat u doen

om te investeren in de rechtsstaat? Betekent dat dat u juist

op dit moment, als het over overheidsfinanciën gaat, zegt:

wij zullen juist niet bezuinigen op de rechtspraak en het

OM, omdat ik zie dat ze onder druk staan?

PVVMevrouw Faber-van de KlashorstPVV

Ten eerste wil ik natuurlijk de hartelijke woorden van

mevrouw Bikker graag in ontvangst nemen. Zo ken ik u als

collega in de Eerste Kamer; dank daarvoor.

Kijk, je lost niet altijd alles op met geld. Vaak lijkt het heel

makkelijk: er wordt een zak geld weggegeven en het wordt

opgelost. Zo is het natuurlijk niet. We zien dat het in de

strafrechtketen al tien jaar lang — ik zeg dit even in mijn

eigen woorden — een zooitje is. We lezen ook wat de

Algemene Rekenkamer schrijft. Er zijn verschillende ketens.

We hebben de strafrechtketen, de afpakketen, de asielketen.

De Algemene Rekenkamer schrijft: "Wij constateren echter

dat ketendoelstellingen en ministeriële regievoering veelal

ontbreken bij het ministerie van Justitie, waardoor het risico

op onbeheersbaarheid van de ketens ontstaat." Dat zien we

dus ook gebeuren. Dat is al tien jaar lang aan de gang. Het

is als volgt. De minister … Er zitten hier meerdere ministers,

maar ik gebruik gewoon even het enkelvoud. De minister

is bevoegd om regie te nemen. Dat gebeurt dus niet. Laten

we naar het begin kijken. Stel dat we het onderdeel politie

in de keten op orde brengen. Als de politie op orde is, maar

het OM het niet aankan, dan stokt het al. Brengen we het

OM op orde, maar de rechtspraak is niet op orde, dan stokt

het daar. End of pipe hebben we de gevangenissen. Als we

daar niet voldoende capaciteit hebben, stokt het daar. Wat

er dus moet gebeuren …

De voorzitterVoorzitter

Ja.

PVVMevrouw Faber-van de KlashorstPVV

Ja, ik heb nog veel meer te vertellen.

De voorzitterVoorzitter

Daar was ik al bang voor. In de senaat bent u natuurlijk

gewend om lekker de tijd te nemen, maar hier zijn we wat

strakker.

PVVMevrouw Faber-van de KlashorstPVV

U begrijpt natuurlijk wel dat ik mijn maidenspeech houd,

dus enige coulance zou misschien mogen!

De voorzitterVoorzitter

Dacht het niet! Mevrouw Bikker.

PVVMevrouw Faber-van de KlashorstPVV

Oké.

ChristenUnieMevrouw BikkerChristenUnie

Ik denk dat mevrouw Faber heel terecht zegt dat er in tien

jaar tijd een hoop dingen niet goed zijn gegaan, maar dat

heeft ook z'n oorzaken. Als we namelijk tien jaar terugkijken,

naar hoe er bezuinigd is en naar welke gevolgen dat heeft

gehad voor de opbouw van de politie en voor het aantrekken van nieuwe rechters en hoelang het heeft geduurd om

dat weer op te bouwen … We ervaren daar een tijdlang de

gevolgen van. Juist daarom is mijn vraag als volgt. Als u

op dit precaire moment de kaasschaaf over het Justitiedepartement haalt, met ideeën over de keten, zal dit opnieuw

gaan gebeuren. Je haalt het er dan eigenlijk weer af, van

de opleidingscapaciteit, van de plekken waar je in die keten

investeert en van al die plekken van de rechtsstaat die op

orde horen te zijn. Daarom vraag ik u of het klopt dat u zegt

dat dit sterker moet. Zo ja, op welke manier gaat u boter

bij de vis leveren?

PVVMevrouw Faber-van de KlashorstPVV

Het is heel simpel om boter bij de vis te geven. Dan zeg ik:

doe de grenzen dicht. Ik heb het namelijk uitgezocht. U kunt

daar een beetje om lachen, maar uw partij zet de grenzen

wijd open. Daarmee is het al tien jaar ellende. Als we kijken

naar het aantal gedetineerden met een migratieachtergrond,

dan zie ik dat twee derde van de gedetineerden een migratieachtergrond heeft. In de zaken die voor de rechter worden

gebracht, is dat 47%. Daaruit kan ik ook nog concluderen

dat criminelen met een migratieachtergrond zwaardere

delicten plegen. De gevangenissen puilen uit. Er zijn in het

verleden ook gevangenissen gesloten. Wat hebben ze

gedaan met die gevangenissen? Daar hebben ze opvangplekken voor het COA van gemaakt. Als we nou eens

beginnen met die instroom maximaal terug te dringen, dan

krijgen we een heleboel lucht. Dat is niet alleen het geval

binnen de strafrechtketen, maar ook in andere gedeeltes

van de samenleving.

ChristenUnieMevrouw BikkerChristenUnie

Ik heb acht interrupties, dus ik twijfelde even, maar ik wil

dit toch weerspreken. Ja, het is zo dat er in onze gevangenissen ook mensen zitten met een andere afkomst die

delicten hebben gepleegd. Maar nee, er zitten er ook heel

veel met de Nederlandse afkomst, die wellicht al eerder

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-5-4

gepakt hadden kunnen worden als we gewoon onze wijkagenten op orde hadden, die we eerder op het padje hadden

kunnen houden en die niet waren doorgegroeid in de criminele organisaties. Hoe heeft dat zo kunnen groeien? Dat is

doordat er zo bezuinigd is en doordat er niet geïnvesteerd

is, ook door het kabinet-Rutte I. In die zin vind ik het een

erg makkelijk antwoord van de PVV, waar we als land geen

bal aan hebben. "De grenzen dicht." Hoe gaat u dat doen?

Dan moet u uit Europa. Is dat de oplossing? Dat gaat een

poosje duren. Op dit moment levert de PVV dus geen boter

bij de vis als het gaat om het veiliger krijgen van Nederland.

Er wordt iets geroepen over iets wat heel in de verte,

eventueel, misschien, ooit zou kunnen, als heel Nederland

PVV stemt. Maar dan zijn we uit de EU. Een veiliger

Nederland begint met investeren in de rechtsstaat. Dan

kunnen we altijd kijken naar: hoe pak je rapaille op en wat

doe je met rapaille dat geen asielstatus zou moeten krijgen?

Maar dat zijn er erg weinig in verhouding tot de problemen

die we hier zien.

PVVMevrouw Faber-van de KlashorstPVV

Ik wil hier toch wel even op reageren. Kijk, mevrouw Bikker

wordt nu wat emotioneel. Het is natuurlijk ook een beetje

moeilijk als je hoort dat 67% van de gedetineerden een

migratieachtergrond heeft. Ik snap wel dat dat een beetje

lastig is voor mevrouw Bikker, want zij heeft samen met

haar partij die grenzen opengezet. Ja, en nu wordt je

geconfronteerd met al die problemen. Er komt weer een

interruptie. Prima, dat is de vierde.

ChristenUnieMevrouw BikkerChristenUnie

Ik heb een punt van orde. Ik mag hopen dat het debat via

u gaat, voorzitter. Al het rechtstreekse als "mevrouw Bikker

is emotioneel" verhoogt de klasse en de kwaliteit van dit

debat niet, die ik juist wel kende uit de Eerste Kamer.

D66De heer SnellerD66

Ik wou inderdaad beginnen met: de mores uit de Eerste

Kamer doen hun intrede. Maar ten eerste gefeliciteerd met

uw mooie maidenspeech. Ik zal een wat opener vraag stellen. Na het intrekken van een aantal wetsvoorstellen van

de PVV de afgelopen dagen, had ik eigenlijk verwacht ...

Als ik die lijn doortrek, kom ik niet uit bij de inbreng zoals

ik die nu hoorde. Dat was eigenlijk gewoon de wetsvoorstellen die net zijn ingetrokken opnieuw in de etalage zetten.

Ik probeer als eerste dat nog even te begrijpen.

PVVMevrouw Faber-van de KlashorstPVV

Ik vind dat een hele algemene vraag. Dan wil ik wel graag

weten welke zaken u specifiek bedoelt. Ik bedoel, ik heb

hier elf minuten een betoog gehouden. Ja, daarin heb ik

van alles gezegd. U moet uw vraag dus wel een beetje meer

specificeren. Dit is te makkelijk natuurlijk, zeg ik u via de

voorzitter.

Mijn andere vraag gaat over de relatie tussen de minister,

het kabinet en het Openbaar Ministerie. Hoe ziet de PVV

die nou precies? Zij vraagt eigenlijk om alle strafvorderingsrichtlijnen van het Openbaar Ministerie in te laten trekken.

Mijn vraag is: wat komt daar dan voor in de plaats? En hoe

wordt het Openbaar Ministerie in de visie van de PVV dan

aangestuurd, of juist autonoom gelaten? Dat is een open

vraag. Ik hoop dat u die niet wegzet als "te algemeen", want

volgens mij is de vraag wel duidelijk.

PVVMevrouw Faber-van de KlashorstPVV

Deze vraag is duidelijk. Kijk, in plaats van die strafrichtlijnen

moet er gewoon niks terugkomen. We hebben namelijk een

wet. De wet is het kader. Daar zitten de maximumstraffen

in. Daar zit ruimte in voor het OM om te eisen en voor de

rechter om te oordelen. Het OM eist. Zij komen met de

strafeis. Ik vind dat je dat niet nog een keertje moet inkaderen om dat nog veel verder te verlagen. Laatst was er bijvoorbeeld een zaak met kopschoppers in Arnhem. Dat

waren recidivisten. Ze waren met zes man; die hebben niet

allemaal geschopt, maar het overgrote deel heeft iemand

tegen het hoofd geschopt. Iemand is zelfs op het hoofd van

het slachtoffer gaan staan! Hoe ziek ben je dan? Dat is een

poging tot doodslag. Dat heeft ook de rechter gezegd. Daar

zit een maximale straf van 16,5 jaar gevangenisstraf op en

dan wordt er 40 maanden geëist, waarvan 6 maanden

voorwaardelijke celstraf. Dat is buiten proporties! En dat

waren recidivisten, hè. Dat was geen first offender. Dat is

gewoon waanzinnig en dat is ook niet te verkopen aan de

mensen.

Daarom is dit strafvorderingskader zeer dwingend voor een

officier van justitie. Je ziet in de praktijk dat de rechter zich

in de meeste zaken voegt naar de eis van de officier van

justitie. Daar word je dus al ingekaderd. Dan vraag je je hier

in dit huis af: de wetgever heeft een doel met de wetgeving.

Die zegt bijvoorbeeld: wij geven een maximumstraf van

bijvoorbeeld 16,5 jaar voor een poging tot doodslag. Maar

als de straffen daar dan heel veel onder liggen en dat komt

elke keer weer terug, dan is dat een schoffering van de

wetgever en ook van deze Kamer en in feite ook van een

collega van D66.

D66De heer SnellerD66

Die voelt zich niet beledigd door de onafhankelijkheid van

het Openbaar Ministerie, maar mijn constatering is dat de

oplossing van mevrouw Faber het probleem dat zij zelf

adresseert, niet oplost. Ze laat namelijk elke officier van

justitie vrij om een eigen strafeis te bedenken en een eigen

vordering op te stellen, terwijl ze ook in haar eigen bijdrage

klaagt over willekeur. In haar antwoord zegt zij eigenlijk: de

strafeisen moeten hoger. Maar in plaats daarvan roept zij

op tot het intrekken van alle strafvorderingsrichtlijnen en

niet het aanpassen ervan conform haar wensen. Ik ben nog

steeds aan het zoeken naar hoe haar eigen pleidooi aansluit

bij de doelen die zij zegt te beogen.

D66De heer SnellerD66

Dit zijn echt een en al debattrucjes, en geen antwoorden.

Laat ik het dan op een andere manier proberen. Het ging

uiteraard over de minimumstraffen die hier allemaal weer

terugkomen, terwijl die wetsvoorstellen net zijn ingetrokken.

Maar laten we die dan even laten.

PVVMevrouw Faber-van de KlashorstPVV

Ik had al in de gaten dat de heer Sneller wat zoekende is.

Volgens mij is het niet helemaal overgekomen. Het is

namelijk zo dat die strafvorderingsrichtlijnen de strafeis

juist naar beneden drukken, en niet zo'n heel klein beetje

ook. Er zit heel veel licht tussen wat er geëist wordt, waarop

geoordeeld wordt en wat de maximumstraf is. Dat geldt

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-5-5

ook in zeer ernstige zaken zoals die ik eerder heb toegelicht

over dat kopschoppen.

Dat was 'm, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Ik feliciteer u met uw gepassioneerde maidenspeech. Als

u hiernaartoe komt, feliciteer ik u als eerste en dan schors

ik even enkele ogenblikken.

De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

De voorzitterVoorzitter

Dan geef ik nu graag het woord aan de heer Aardema van

de fractie van de PVV.

PVVDe heer AardemaPVV

Dank u wel, voorzitter. Ik had erop gerekend dat ik vandaag

mijn maidenspeech zou houden, doch twee weken geleden

was er een dertigledendebat over de politie waarin ik dat

al heb gedaan. Ik heb toen ook iets over mezelf verteld, dus

dat laat ik nu maar achterwege. Op naar de inhoud, de

begroting van JenV. Mijn deel gaat over de politie.

Om te beginnen wil ik van deze plek mijn waardering uitspreken voor al die mannen en vrouwen die werkzaam zijn

bij of voor de politie in Nederland. Ik weet hoe moeilijk het

werk soms kan zijn, omdat van de politieman en -vrouw

verwacht wordt dat ze een stap vooruit maken daar waar

anderen dat niet doen of durven.

Ik wil het nu met u hebben over Harry. Ik had hem evengoed

Ali of Kees kunnen noemen, maar laat ik het maar op Harry

houden. Harry is wijkagent in een middelgrote stad, ergens

in Nederland. Harry is al over de 60, heeft een kunstknie,

maar kan nog prima zijn diensten draaien. Toen Harry zo'n

tien jaar geleden wijkagent werd, deed hij zijn dagelijkse

rondje door zijn gebied. Je kwam hem echt overal tegen:

bij bedrijven, bij mensen thuis, in de horeca, in de kroegen

en tussen de jeugd. Harry was een soort wandelende

database van zijn wijk. Hij wist precies hoe families in elkaar

staken, wie de baas was van een bepaalde zaak, wie met

wie omging et cetera.

Wat ik bedoel te zeggen, is dat wijkagenten zoals Harry

vroeger in de haarvaten van de samenleving zaten en dus

een belangrijke informatiepositie hadden. Politiewerk valt,

staat en begint vooral met de juiste informatie. Harry wist

vaak al te voorspellen dat het ergens mis dreigde te gaan.

Hij greep dan in. En als hij besefte dat het zijn krachten te

boven ging, dan liet hij anderen ingrijpen. Het is wel duidelijk dat Harry een aanspreekbaar figuur was in zijn wijk. Hij

kende de mensen, en de burgers kenden hem.

Totdat er een nieuwe wind ging waaien. Er kwam een

andere chef. Die chef vond dat Harry ondanks zijn kunstknie

nog fit genoeg was om zo nu en dan mee te draaien in de

noodhulp. Daar zaten knelpunten in de capaciteit; men kon

de diensten niet meer rondkrijgen. Harry werd door de

meldkamer op pad gestuurd naar allerlei meldingen, variërend van een eenvoudige burenruzie tot dodelijke aanrijdingen. Niet alleen zijn inzet tijdens die meldingen maar vooral

het vele nawerk slokte een groot deel van Harry's tijd op.

Harry kwam hierdoor steeds minder in zijn wijk. Harry had

een bureautje gekregen op tweehoog in het politiebureau,

want zijn chef was van mening dat de mensen daar dan

maar naartoe moesten komen als ze Harry nodig hadden.

U zult begrijpen dat de natuurlijke informatiepositie van

Harry steeds minder werd. Met Harry zelf ging het trouwens

ook steeds minder. Het tempo waarmee hij in de noodhulp

moest meehollen kon hij niet meer bijbenen. Harry kon

gebruikmaken van de Regeling Vervroegde Uittreding, de

RVU. Dat wilde hij eerst niet, maar toen zijn vrouw ook vond

dat dit toch beter was, deed hij het dan toch maar. Op zijn

63ste verliet hij de politie.

Voorzitter. Die regeling loopt volgend jaar af. Er is nog geen

duidelijkheid over zware beroepen. Werkgevers- en werknemersorganisaties zijn er nog niet uit en overleggen

momenteel evenmin. Als men er op dit niveau uit komt,

schijnt het tussen de politie en de bonden niet meer zo

ingewikkeld te zijn. Wellicht kan deze minister de stand van

zaken nader toelichten en zorgen voor een opening in deze

kwestie.

Het zijn van politiemens, zeker als je dat jarenlang in de

noodhulp hebt gedaan, is een zwaar beroep waarbij je, niet

alleen als blijk van waardering maar ook het lichamelijke

en mentale aspect in ogenschouw nemend, er enige jaren

vóór de huidige pensioenleeftijd op een fatsoenlijke wijze

uit zou moeten kunnen.

Dan komen we meteen bij een van de kernpunten van deze

begroting, namelijk de capaciteit …

De voorzitterVoorzitter

Eerst nog even een vraag van de heer Van Nispen.

SPDe heer Van NispenSP

Ik vind dit een heel terecht punt van de heer Aardema. Het

is een mooi verhaal over Harry, een wijkagent die niet in

staat is om tot zijn 68ste achter de boeven aan te rennen

op straat, als ik het goed begrijp. Zo zijn er natuurlijk zovelen. De politieagenten zijn dan ook in actie gekomen, omdat

inderdaad de pensioenregeling, de Regeling Vervroegde

Uittreding, afloopt. Dat raakt natuurlijk ook de politieagenten. Ik kan mij zomaar voorstellen dat de minister morgen

gaat antwoorden: het ligt eigenlijk niet op mijn bordje; het

is van de minister van Sociale Zaken en gaat veel breder

dan alleen de politie. Dat zal allemaal zo zijn; dat is ook zo;

dat antwoord wil ik de minister vast geven. Maar gaat de

woordvoerder van de PVV daar genoegen mee nemen?

Komt de woordvoerder van de PVV zelf met een voorstel

om ervoor te zorgen dat we de RVU-regeling, die eerlijke

regeling, gaan handhaven of zelfs uitbreiden, zodat politiemensen op een normale leeftijd kunnen stoppen met werken? Of gaat de woordvoerder van de PVV de motie steunen

die ik daarover zal indienen? Het maakt mij niet uit, maar

gaan we samen voor een oplossing zorgen voor deze

mensen?

PVVDe heer AardemaPVV

Nou, laten we in ieder geval samen gaan overleggen hoe

we dit tot een goed einde kunnen brengen.

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-5-6

Voorzitter, ik ga door. Dan komen we meteen bij een van

de kernpunten van deze begroting, namelijk de capaciteit

van de politie. Ik hoor mensen zeggen: het zijn er nooit

genoeg en we kunnen niet op iedere straathoek een diender

neerzetten. Dat zal zo zijn, maar in absolute getallen zijn we

in Nederland behoorlijk achtergebleven. De laatste vijftien

jaar is onze bevolking door open grenzen gegroeid met

ruim 1,5 miljoen, terwijl de politiesterkte niet navenant

meegroeide. Hoe zou het komen dat de boel vastloopt?

Wijkagenten structureel mee laten draaien in de noodhulp

gaat ten koste van je informatiepositie, zoals in het verhaal

van Harry. Zij zijn immers de ogen en oren van de samenleving. Aspiranten draaien nu ook al mee om de gaten in

de diensten van de basisteams te vullen. Onervarenheid

kan volgens mij tot grote ongelukken leiden. Natuurlijk

worden er momenteel veel nieuwe politiemensen opgeleid.

Dat zal op de langere termijn sommige van de gaten gaan

vullen. Een politieopleiding duurt immers enkele jaren.

Belangrijk is dan ook, dat we die nieuwe mensen kunnen

werven en vooral kunnen vasthouden. We werven uit

dezelfde vijver als bijvoorbeeld defensie. We kunnen ze

vasthouden door ze de meest boeiende baan te bieden en

hun loopbaan ook boeiend te houden, zodat ze niet na vijf

jaar alweer vertrekken. En wat te denken van het beter en

meer werven van zijinstromers? Er zijn in de samenleving

specialisten genoeg op het gebied van ICT, techniek en taal.

Haal ze binnen. Nu is de beweging meestal omgekeerd;

politieopgeleide specialisten verdwijnen na enkele jaren.

Een begroting gaat over geld. Hoeveel geven we uit?

Waaraan? Wat zijn de doelen? Regulier dik 7 miljard is heel

veel geld. En wat hebben we bereikt? Nog steeds voelen

mensen zich onveilig. Nog steeds is aangifte doen een

drama. Dan zou het best kunnen dat de animo om aangifte

te doen ook zakt. Het gevolg daarvan is dan weer dat de

cijfers vervolgens een vertekend beeld laten zien. Nog

steeds zijn politiemensen gefrustreerd omdat ze een persoon die ze gisteren hebben aangehouden, soms met

gevaar voor eigen leven, vandaag weer over straat zien

lopen. Men heeft goede intenties, maar het gaat om de

resultaten. Alle tabellen in de begroting ten spijt, onder de

streep gaat het erom wat de resultaten zijn. Wat is er gedaan

met het geld en zijn de doelen gehaald? Een doel kan zijn

om onze Harry weer in zijn wijk te krijgen, maar ook om

een zware crimineel voor langere tijd van de straat te houden.

Dat laatste kan de politie niet alleen; daar is de hele strafketen voor nodig. Het begint bij de politie met een strafdossier

dat doorgaans via de OM-route naar de rechtbanken gaat

en in sommige gevallen eindigt bij het gevangeniswezen.

Die route is al lang op papier, laat staan in tijd. Het zou toch

niet mogen dat zaken soms pas na twee jaar voor de rechter

komen? Daar valt qua efficiency en digitalisering maar

vooral vereenvoudiging van processen nog veel winst te

halen.

Capaciteit, en vooral het gebrek hieraan, is al jaren de

molensteen van de politie. Je zou capaciteit vrij kunnen

spelen door het politiewerk te beperken tot de zuivere

kerntaken. Dat is een uitvoerende taak van de korpsleiding,

die aangestuurd wordt door de minister. Nog altijd geldt

dat de keten zo sterk is als de zwakste schakel. In alle

genoemde schakels moet het beter. De vraag aan de

minister is of zij dit deelt en hoe zij dit wil realiseren.

Een ander punt dat de capaciteit in de basis mogelijk kan

verbeteren, is een andere inzet van de mobiele eenheid.

Het zijn van ME'er is een neventaak. Dat betekent in de

praktijk dat politiemensen van hun reguliere politieplek

worden geroepen om op te draven voor een ME-inzet. Dan

lekt er natuurlijk onmiddellijk capaciteit weg op de reguliere

werkplek, die vaak moet worden opgevuld door anderen.

Een ME'er gaat immers niet alleen op pad; het geldt voor

een hele groep. Je bent dus op de gekste, meest onverwachte momenten reguliere capaciteit kwijt. Kan dat niet

anders, vraag ik de minister. In omringende landen moeten

de aspiranten van de academie eerst een langere periode

naar de ME voordat ze naar de basisteams gaan. Ze worden

in het hele land ingezet en doen nuttige dingen als er geen

ME-inzet is: verkeerscontroles, alcoholcontroles en oefeningen. Daarmee ontlast je de basisteams, omdat er geen

onverwachte ME-inzet meer is vanuit de basisteams,

behoudens natuurlijk enkele kaderleden. Tevens is meegenomen dat frisse aspiranten ervaring op kunnen doen en

dat de Harry's van deze wereld in hun wijk kunnen blijven.

Graag de mening van de minister.

Ten slotte wil ik aandacht vragen voor de inzet van de

politie bij mensen met een psychische of een psychiatrische

stoornis, de zogenoemde "verwarde personen". In beginsel

is de politie daar niet voor, maar zij is net als haarlemmerolie: als de boel escaleert, wordt de politie toch opgeroepen

en komt zij ook. Ik kan u wel verklappen dat dat meestal op

vrijdagmiddag is, als er verder geen andere instantie meer

te bereiken is. Dan zit je dus met zo iemand die niet thuishoort in een politiecel, maar waar je wel uren mee zoet

bent. Kortom, als ik naar de begroting van de politie kijk,

probeer ik door de cijfers heen te kijken. Het gaat ons erom

dat er met het begrote geld concrete resultaten worden

bereikt. Daar gaan wij scherp op letten.

Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel.

D66De heer SnellerD66

Dit is het derde debat dat ik met de heer Aardema heb. Moet

ik harder praten?

PVVDe heer AardemaPVV

Nee, ik kan u verstaan.

D66De heer SnellerD66

Dit is het derde debat dat ik met de heer Aardema heb. Ik

moet zeggen dat zijn inbreng vanuit de praktijk elke keer

weer verfrissend is. Dat wilde ik toch even vooraf zeggen.

Hij vraagt terecht aandacht voor de knelpunten en voor het

sturen van de schaarse capaciteit van de politie. Hoe kunnen

we er nou voor zorgen dat we de politie inzetten waar zij

nodig is? Een van de dingen waar de heer Aardema niet op

in is gegaan, maar die mij in de afgelopen jaren wel verbaasd hebben van de PVV, is het standpunt ten aanzien van

het gedoogbeleid dat we hebben voor coffeeshops. Ik ben

benieuwd naar de mening van de heer Aardema daarover.

De PVV zegt eigenlijk dat we alle coffeeshops moeten sluiten, dat we alle cannabisverkoop en -teelt illegaal moeten

maken, dat we het onderscheid tussen hard- en softdrugs

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-5-7

moeten opheffen en dat we bezit van harddrugs niet meer

moeten gedogen, dus zo meteen ook niet meer van softdrugs. Wat denkt de heer Aardema dat dat met de capaciteit

van de politie doet, ook vanuit zijn eigen ervaring?

PVVDe heer AardemaPVV

Je hoort ook dat er burgemeesters zijn die nu zelfs het

gebruik van cocaïne vrij willen geven. Ik heb afgelopen

weekend een hele mooie volzin gehoord van een afscheidnemende politiechef. Die luidt als volgt: "Als je een strijd

voert waarvan je weet dat je hem niet kunt winnen, dan zit

de overwinning in het feit dat je de strijd niet opgeeft en

blijft strijden." Dat is mijn antwoord.

D66De heer SnellerD66

Maar ik vroeg niet naar cocaïne; ik vroeg naar cannabis. De

heer Aardema weet dat dat hele andere stoffen, andere

producten, zijn. Wat is dan dus precies de strijd die we niet

kunnen winnen als het gaat om het reguleren van de cannabisteelt, in plaats van het standpunt van de PVV? Ik zou

daar toch graag een antwoord op willen. De PVV zegt: al

die 500 coffeeshops in Nederland moeten we sluiten en we

moeten de verkoop en de teelt verbieden. Wat doet dat nou

met de capaciteit van de politie, die inderdaad zo knellend

is als de heer Aardema zegt?

PVVDe heer AardemaPVV

U kent ons programma. U zegt zelf al wat wij willen en wat

wij niet willen. Wij denken dat het de capaciteit van de

politie zeker zal vergroten.

D66De heer SnellerD66

Door coffeeshops te sluiten en de teelt illegaal te maken

gaan we de capaciteit van de politie vergroten? Is dat serieus het standpunt van de heer Aardema? Dat is natuurlijk

op geen enkele manier aannemelijk. Als we kijken naar

andere landen waar de verkoop illegaal is, dan zien we dat

daar overal moet worden gehandhaafd. Hoe gaat het dus

de capaciteit van de politie vergroten als we alle cannabis

in Nederland illegaal maken, als harddrugs gaan classificeren en het bezit ervan niet meer gaan gedogen?

PVVDe heer AardemaPVV

U weet hoe de wetgeving nu in elkaar zit, en voorlopig

hebben we het daar maar even mee te doen.

D66De heer SnellerD66

Het spijt me, maar dit vind ik niet een heel sterk antwoord.

Mijn vraag gaat namelijk niet over de wetgeving zoals die

er nu is en dat we het daarmee moeten doen. Dat is de

status quo. De PVV bepleit veranderingen. Mijn vraag is:

wat zijn de gevolgen van die veranderingen voor de capaciteit van de politie? Dat wordt hier terecht door de heer

Aardema geïllustreerd met praktische voorbeelden, namelijk

dat wijkagenten niet meer in de wijk komen, dat er schaarse

politiecapaciteit is en dat we moeten kiezen. De heer Aardema en de PVV kiezen ervoor om nog een hele flinke berg

werk erbovenop te gooien. Dat is de praktijk en ik vraag

hem naar de inschatting wat we dan niet meer gaan doen.

Dan kunnen we niet volstaan met: we moeten het doen met

de wetgeving zoals we die hebben. Dat is geen antwoord.

PVVDe heer AardemaPVV

Nee, maar je kunt de wetgeving natuurlijk veranderen en

dit is de beste plaats om dat te gaan doen. U weet ook dat

coffeeshops soms enorme bronnen van overlast zijn. Dat

is niet overal zo, maar dat is op heel veel plekken wel zo.

Daar willen we dus zeker kritisch naar kijken; vandaar dat

het in ons programma staat.

De voorzitterVoorzitter

De heer Sneller gebaart. Non-verbale communicatie telt

niet mee als interruptie.

ChristenUnieMevrouw BikkerChristenUnie

Dank aan de heer Aardema voor het inbrengen van het

perspectief van de wijkagent. Wat mij betreft is dat de kern

van hoe onze Nederlandse politie staat en ook van de

kwaliteit van onze Nederlandse politie. Ik deel zijn analyse

dat de wijkagent veel te veel tijd is kwijtgeraakt aan allerlei

andere taken. Daarom zou ik heel graag vandaag met het

kabinet verkennen hoe we de positie van de wijkagent weer

sterker kunnen maken. Ik bedoel niet alleen dat we voldoen

aan de wettelijke norm en genoeg wijkagenten hebben,

maar ook dat die qua tijd eraan toekomen om midden in

die wijk te zijn. Ik zou de heer Aardema willen vragen hoe

hij daarnaar kijkt. Is hij bijvoorbeeld met mij bereid om mee

te denken over de politie-inzet rondom ME's, waar hij het

al over heeft gehad, maar ook bijvoorbeeld bij de stadions,

bij voetbalhooligans? Kunnen we niet eens bekijken wat

we doen met het uitpubliek als we zien dat het zoveel honderdduizenden uren mankracht kost bij de politie?

PVVDe heer AardemaPVV

Ik weet niet of u vorige week aanwezig was bij het rondetafelgesprek over voetbalgeweld. Ik dacht dat u daar niet bij

was. Maar daar zijn wel nuttige tips op tafel gekomen, ook

vanuit Engeland. Ik denk dat we daar goede dingen uit

kunnen destilleren. U zegt terechte dingen over de wijkagent. Die heb ik ook in mijn betoog genoemd. Als de

capaciteit van de gewone noodhulp niet op orde is, dan is

de greep naar de wijkagent natuurlijk vrij snel gemaakt.

Eigenlijk zou je dat niet moeten willen.

De voorzitterVoorzitter

Eigenlijk zou mevrouw Bikker dat niet moeten willen.

PVVDe heer AardemaPVV

U heeft gelijk, voorzitter. Dan gaat het dus mis, want dan

haal je de wijkagent uit z'n wijk en uit de haarvaten van de

samenleving, daar waar hij juist zou moeten zijn, mevrouw

Bikker.

De voorzitterVoorzitter

U leert snel. Dank u wel. Tot zover de bijdragen van de

fractie van de PVV. Dan gaan we nu luisteren naar mevrouw

Michon-Derkzen namens de VVD.

VVDMevrouw Michon-DerkzenVVD

Dank u wel, voorzitter. We bespreken vandaag de begroting

met maar liefst drie bewindspersonen, die demissionair

zijn. Vaak zit het beleid dan in een interbellum. Zo'n

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-5-8

bewindspersoon doet eigenlijk niets meer dan op de winkel

passen. De mensen thuis hebben als het op veiligheid

aankomt totaal geen boodschap aan een demissionaire

status van een minister of het kabinet. Veilig en vrij leven

is een basisvoorwaarde voor een prettig leven. Dat geldt

altijd.

Voorzitter. Veiligheid is een absolute prioriteit. Daar hebben

we in deze periode veel geld voor vrijgemaakt, en terecht.

De problemen zijn immers niet gering. Onze politie staat

onder druk. Onze nationale veiligheid staat onder spanning,

onder andere door internationale conflicten die een effect

hebben op ons land. De aanpak van de georganiseerde

drugscriminaliteit is niet langer een zaak van de onderwereld, maar zichtbaar en voelbaar in onze wijken. Neem de

vreselijke explosie van een drugslab midden in een woonwijk, vorige week in Rotterdam. Maar ook de niet te evenaren criminele geldstromen en de toenemende bedreiging

van de hoeders van onze rechtsstaat leiden tot het betonrot

in onze samenleving.

Voorzitter. We hebben de tegel opgetild. Daarmee wordt

de rottigheid eronder akelig zichtbaar. Wij moeten die nu

opruimen. Dat doen we met die integrale aanpak, van preventie tot repressie, maar ook met de aanpak van kerels,

kilo's en knaken. We doen het met een stevige agenda en

extra financiële middelen. En nee, we moeten niet van de

koers afwijken als het moeilijk wordt en pleiten voor het

legaliseren van harddrugs. Wij zijn als overheid nu eindelijk

dit gevecht aangegaan. We moeten dit gevecht nu ook

winnen.

Voorzitter. Elke dag staan er mensen klaar om ons veilig te

houden. Ik zie de politiemannen en -vrouwen die onvermoeibaar doorgaan om criminelen in hun kraag te vatten en die

demonstranten van de weg te sjouwen. De overheid en de

samenleving worden steeds weerbaarder. Ze maken een

vuist tegen ondermijning. De NCTV staat paraat om ons te

behoeden voor aanslagen. Dat is niet vanzelfsprekend en

dat verdient waardering. Die wil ik dan ook vandaag via

deze weg uitspreken naar al die mensen die dag in, dag uit

voor ons en voor een veilig Nederland klaarstaan.

Ik voel me verantwoordelijk om bij te dragen waar dat kan.

Dat begint bij de politie. We spreken elk politiedebat over

de capaciteit en de werkdruk. Dat is ook terecht. Die staat

enorm onder druk. Het is vreselijk dat het weer langer duurt

voordat de sterkte bij de politie op orde is. We moeten alle

creatieve oplossingen blijven aangrijpen. We hebben het

daar heel vaak over. Ik noem de inzet van boa's en samenwerking met Defensie. Een aantal voorbeelden zijn ook door

voorgaande sprekers genoemd. Neem het stimuleren van

zijinstromers en ga zo maar door.

Voorzitter. Vandaag wil ik specifiek stilstaan bij de effectiviteit van de agent bij de handhaving, want handhaving is

de kern van een effectief veiligheidsbeleid. Zonder handhaving staat de overheid in zijn hemd. Hoe vreselijk moet het

voor de agent zijn dat al het werk dat in een proces-verbaal

is gestoken, is geëindigd in een sepot. En dat gebeurt nogal

eens. We hebben er 1.500 in Gelderland gehad; we hebben

er tientallen in Haaglanden gehad. Dat tast ook het rechtsgevoel van Nederlanders aan. Sterker nog, de politie laat

het na een aanhouding vaak zitten om een proces-verbaal

op te maken, omdat het in de keten toch niet verder komt.

Dat geldt vooral als het gaat om relatief kleine overtredingen. Ik begrijp dat. Ik pleit er vandaag voor om de politie

meer mogelijkheden te geven voor een lik-op-stukbeleid

waarbij direct boetes worden uitgedeeld. In mijn ogen kan

dat door het uitbreiden van de zogenaamde Mulder-zaken.

Ik wil graag dat de politie een antwoord kan geven op die

veel voorkomende kleine criminaliteit, waar we ons allemaal

kapot aan ergeren en die negen van de tien keer onbestraft

blijft. Graag een reactie van de minister hierop.

Neem bijvoorbeeld de demonstranten die nu doelbewust

elke keer weer wetten overtreden om meer aandacht te

vragen voor een goede zaak. Het Openbaar Ministerie laat

weten dat de overtredingen te gering zijn om door haar te

worden opgepakt, terwijl de politie die demonstranten dag

in, dag uit van de snelweg af kan sjouwen. Geef de politie

nu de mogelijkheid om op basis van de Wet-Mulder lik-opstukbeleid te voeren en direct boetes uit te delen, zodat het

Openbaar Ministerie zich kan concentreren op zaken met

bijvoorbeeld een slachtoffer of waarop gevangenisstraf

staat.

Ik zie nog twee interessante ontwikkelingen waarvoor ik de

aandacht wil vragen als het gaat om de effectiviteit van de

agent. De eerste is het datagedreven werken bij de politie.

Bij de politie gaat het heel vaak over ICT-toepassingen,

maar er komen natuurlijk steeds innovatievere en slimmere

ICT-toepassingen. Die kunnen helpen om sneller te handhaven en zorgen voor meer werkplezier voor de agent. Kan

de minister ons informeren over deze nieuwe ontwikkeling?

Die aanpak is dus eigenlijk veel breder dan bij de informatievoorzieningen waarover wij altijd horen en de strategie

daarbij. Graag wil mijn fractie daarin meegenomen worden.

De tweede interessante ontwikkeling vind ik de inzet van

forensische opsporing, ook bij veel voorkomende criminaliteit. In 2018 is een visie op forensische opsporing gepresenteerd. Daarna is een aantal pilots gedraaid. Kan de

minister de Kamer informeren over de stand van zaken bij

de uitvoering van die visie en de uitrol van die pilots? Dat

mag ook later per brief. Er is bijvoorbeeld een mooie pilot

met de inzet van DNA. Door de inzet van particuliere labs

kan een DNA-spoor veel goedkoper en sneller worden

gecheckt. Die tijd gaat van 60 naar 2 dagen; dat is niet

gering. Met deze snelheid kan een relatief kleine zaak, waar

nu in de regel geen opvolging aan wordt gegeven, veel

makkelijker tot een goed einde worden gebracht. Dat zijn

interessante ontwikkelingen, want een effectievere handhaving is nodig, omdat de samenleving dat van ons vraagt,

om de strafketen ontlasten en om het werkplezier van de

agent te vergroten.

Voorzitter. Zoals ik in mijn inleiding al zei, laat de ondermijnende criminaliteit keer op keer het lelijke gezicht zien. Wij

moeten door met die drieslag: preventie, repressie en het

doorbreken van financiële criminele geldstromen. Op de

eerste twee slagen boeken wij mooie resultaten. Ik wil hier

ook een dik compliment geven aan de landelijke recherche.

Maar we moeten stappen zetten in het volgen van de

geldstromen en het afpakken van crimineel geld. Dat begint

bij de deelname van de Belastingdienst en de FIOD aan de

Regionale Informatie en Expertise Centra. Ik vraag de

minister of dit nu overal het geval is. Ik krijg daar wisselende

signalen over.

Bij de aanpak van de criminele geldstromen is op dit

moment vooral de poortwachtersfunctie essentieel. Een

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-5-9

aantal beroepsgroepen moeten ongebruikelijke transacties

melden bij de Financial Intelligence Unit — daar is geen

Nederlands woord voor. Er is te weinig en geen eenduidig

toezicht op deze meldingsplicht. De Kamer steunde vorig

jaar mijn motie om het toezicht op die meldingsplicht te

verbeteren. Wat is de stand van zaken, vraag ik aan de

minister. Ook is er geen terugkoppeling door de FIU, terwijl

dat nou juist een enorm grote wens van de poortwachters

is, want die kan leiden tot een meer risicogebaseerde of

informatiegestuurde werkwijze. Erkent de minister dit en

is hij bereid te bekijken op welke wijze terugkoppeling kan

worden gegeven? Ten derde: een poortwachter wil, terecht,

om veiligheidsredenen anoniem kunnen melden. Is dat

mogelijk, vraag ik de minister.

Voorzitter. Als het gaat om de criminele geldstromen zit er

ook een kwetsbaarheid bij de overheid zelf. Er zijn specifieke

sectoren — ik noem als meest voor de hand liggende de

douane — waar we ook onze eigen medewerkers die bij

ons werken moeten beschermen tegen het snelle geld dat

ze wordt aangeboden. Vorig jaar vroeg ik de minister om

ook rijksbreed de corruptie binnen de overheid en het vergroten van de weerbaarheid centraal aan te sturen vanuit

het ministerie van JenV. Wat is daarvan de stand van zaken?

En dan tot slot — ik kan het niet niet zeggen — mijn altijd

in elk debat naar voren komende verzoek om slimmer en

beter informatie te kunnen delen. Als we dit monster willen

ontmantelen, is het essentieel om ervoor te zorgen dat

iedereen daaraan kan bijdragen: politie, justitie en ook private partijen; iedereen. Dat kan alleen maar door informatie

sneller en beter te delen, uiteraard met de nodige waarborgen.

Dan helemaal tot slot een heel ander onderwerp. Elke week

valt er wel een slachtoffer door een sekte. Iemand bezoekt

een keer een bijeenkomst, gaat dan nog een keer en op

enig moment verwatert het contact met vrienden en familie.

Ik heb hier vaak aandacht voor gevraagd; ik kijk ook de heer

Van Nispen aan, want we hebben er altijd samen in opgetrokken. Het is de bedoeling van sektes om het individu

langzaam af te breken. Familie en vrienden worden dan

natuurlijk terecht ongerust want die vragen zich af: krijg ik

mijn kind, mijn vriend of mijn partner hier nog een keer uit?

Op 1 januari 2020 is het Meldpunt Sektesignaal opgeheven

onder een voorganger van deze minister. Sindsdien worden

dit soort meldingen opgepakt door de politie. En dat is in

mijn ogen niet optimaal. Ik weet dat de minister naar aanleiding van eerdere voorstellen en Kamervragen over sektes

ook verbetering zoekt van de laagdrempelige hulp die

slachtoffers en hun omgeving echt nodig hebben. In België

is er bijvoorbeeld het kennisplatform Informatie- en

adviescentrum inzake de schadelijke sektarische organisaties. Kan de minister aangeven hoe zij de toekomst van de

meldfunctie voor zich ziet? Is het bijvoorbeeld een idee om

een dergelijke functie weer opnieuw vorm te geven? Ik wil

niet al te veel in het "hoe" zitten maar ik denk dan aan de

stichting M en de stichting Fier. Graag ontvang ik een toezegging van de minister dat die meldfunctie van het sektesignaal nog dit jaar kan worden ingericht.

Dank u wel.

SPDe heer Van NispenSP

Ik vind het heel goed dat mevrouw Michon-Derkzen hiervoor

aandacht vraagt, want het gaat hier eigenlijk te weinig over.

Nou ja, te weinig, vanuit de kant van de Kamer hebben we

hier al jaren aandacht voor gevraagd. Er wordt soms

schamper gedaan over het werk van Kamerleden, maar als

wij op serieuze wijze het kabinet controleren en daarna

moties indienen die vervolgens ook worden aangenomen,

dan moeten we erop kunnen rekenen dat die moties worden

uitgevoerd. Op dit punt is jaren geleden hierover een motie

aangenomen van de SP en de VVD. Die motie zegt het volgende. Eigenlijk vonden we al dat dat meldpunt nooit had

moeten worden opgeheven. Toen werd het tegen onze zin

opgeheven. We zagen daar de vervelende gevolgen van.

Toen hebben we gezegd: richt dat weer op want het is heel

belangrijk dat je een spin-in-het-webfunctie hebt waar de

signalen samenkomen en de mensen ondersteund kunnen

worden. De regering voert die motie echter niet uit. Eist

mevrouw Michon-Derkzen vandaag samen met mij dat die

motie wel wordt uitgevoerd en dan nog dit jaar? Is dat hoe

ik haar opmerking mag begrijpen?

VVDMevrouw Michon-DerkzenVVD

Dat is exact de opmerking. Zoals we altijd samenwerken

op dit onderwerp, begrijpen we elkaar nu ook weer. Ik wil

graag weten wat nu de stand van zaken is. Vaak is die uitvoering ingewikkelder dan dat wij hier kunnen overzien en

daar heb ik ook alle begrip voor, maar ik wil wel dit debat

aangrijpen om voor dit belangrijke onderwerp weer aandacht te vragen en ook voor de uitvoering van die motie.

Wat mij betreft staat niets in de weg om het in 2024 weer

in te richten. Eens.

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Ik heb mijn collega Michon-Derkzen toch wel een VVD-verhaal horen houden over ondermijnende criminaliteit,

namelijk hard op de zaak en ervoor zorgen dat de criminelen

niet de lachende derde zijn. Maar als ik nu kijk naar de wijze

waarop op dit moment de strafrechtketen wordt ontlast en

constaterend dat de motie van collega Ellian van destijds

niet voldoende wordt uitgevoerd, dan denk ik: je kunt wel

hard "on crime" zijn, maar als de uitvoering niet goed gaat

dan blijven deze criminelen de lachende derde. Wat vindt

de collega van het feit dat de door deze Kamer in meerderheid aangenomen motie over het ontlasten van de strafrechtketen en het meer regie voeren op die strafrechtketen,

niet voldoende wordt uitgevoerd door onze minister van

Justitie en Veiligheid?

VVDMevrouw Michon-DerkzenVVD

Mooie vraag.

Ik heb juist over die ondermijning in dit debat complimenten

gegeven aan de landelijke recherche. Zij hebben ongelofelijk

veel kopstukken en ook die hele holding, wil ik bijna zeggen,

aan criminelen die bezig zijn met georganiseerde drugscriminaliteit opgerold en opgepakt. Die zijn dus ook van het

toneel verdwenen.

Maar in de strafrechtketen zien we allemaal dat er een

enorme opstopping is. Daarom heb ik in mijn bijdrage over

het uitbreiden van die Mulderzaken aan willen geven: zorg

ervoor dat de politie ook een lik-op-stukmogelijkheid krijgt,

zodat je in de zaken waarbij het nodig is — ik denk dan ook

aan zedenzaken, waarvoor mevrouw Mutluer en ik ook

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-5-10

samen strijden — wel op het Openbaar Ministerie en op de

rechtspraak kan rekenen. Feit is dat als die keten verstopt

is, wij dat hier niet met een vingerknip kunnen oplossen.

Als we dat zouden kunnen doen, dan zou ik dat natuurlijk

direct doen. Maar als je het niet oplost, moeten we hier

keuzes maken met elkaar. Dan vind ik dus dat je voor zware

zaken altijd op het Openbaar Ministerie en de rechtspraak

moet kunnen rekenen. En bij lichtere zaken kan je de daders

er niet straffeloos mee weg laten komen, dus daarom mijn

voorstel zoals ik het in het debat deed.

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Dat is niet geheel een antwoord op mijn vraag, want het

ging mij met name om de regierol van de minister. Daar

hebben wij heel erg voor gepleit, want het gaat niet alleen

om het geven van geld aan het OM, de politie en de rechtspraak. Het gaat ook om samenwerking, om bedrijfsvoering,

om kijken naar hoe we het rond de ICT zodanig kunnen

oplossen dat harde criminelen ook hun straf krijgen, waarvoor we inderdaad ook willen blijven strijden, en niet meer

recidiveren.

Op dat punt wil ik een andere vraag stellen. Mijn collega

triggerde me namelijk ook over de afpakketen, het afpakken

van crimineel vermogen. Daar hebben we vorig jaar bij de

begroting samen in opgetrokken. We hebben een motie

ingediend om een tussenbericht te geven over de veiligheidsagenda, waarin ook ambitieniveaus staan ten aanzien

van de afpakketen. Dat ging om 200 miljoen, terwijl er

ongeveer 16 miljard omgaat aan crimineel vermogen. Wat

vindt mijn collega van het feit dat in dat tussenbericht van

de minister wordt aangegeven dat hij het ambitieniveau

niet gaat veranderen, terwijl er ondertussen binnen de

begroting wel meer geld gaat naar ondermijning?

VVDMevrouw Michon-DerkzenVVD

Een kleine reflectie op de reflectie van mevrouw Mutluer

over de strafrechtketen, want daar gaat mijn collega Ellian

natuurlijk ook nog uitgebreid over spreken. Wat wij als

Kamer kunnen doen om die keten te verbeteren in het kader

van afspraken maken en bedrijfsvoering, moeten we

natuurlijk niet laten. Maar daar komen we dus nog op terug

vanuit de VVD-fractie.

Over afpakken hebben we het vaker met elkaar gehad.

Niemand in deze Kamer is tevreden over het resultaat op

afpakken. Wij voelen ons ook gesteund door het Rekenkamerrapport. Daarin wordt ook gezegd dat er echt meer moet

kunnen. Ook daarbij zit het, lees ik dan terug, veel in

onderliggende problematiek over in welk ICT-systeem je

iets zet en hoe je het dan aanpakt. Ik vind dat we daarop

moeten blijven sturen. Wij mogen niet tevreden zijn met

het afpakresultaat. Ik ben ook niet tevreden met die ambitie.

En ik ben nog nooit tevreden geweest met het resultaat. In

mijn bijdrage van vandaag heb ik naar voren willen brengen: hoe kan ik helpen om het te vergroten? Dan denk ik er

bijvoorbeeld aan om die poortwachters een terugkoppeling

te laten geven, zodat je die FIU beter z'n werk kan laten

doen. Dat hoop je dan. Ik probeer daar dus op die manier

mijn bijdrage aan te leveren, indachtig dat magere resultaat.

De voorzitterVoorzitter

Heel goed; dank u wel. Dan gaan we luisteren naar de heer

Ellian. Hij is eveneens van de VVD.

VVDDe heer EllianVVD

Dank. Het is natuurlijk weer een mooi moment: we nemen

in de plenaire zaal met de bewindspersonen van het

ministerie van Justitie en Veiligheid de begroting door en

eigenlijk het veiligheidsbeleid voor Nederland.

Voorzitter. Ik wil in mijn bijdrage vier punten adresseren.

Als eerste de plaatsing van hoogrisicogedetineerden. Als

tweede uiteraard de strafrechtketen. Ik hoop dat ik dan ook

de vraag van mevrouw Mutluer kan meenemen. De positie

van broers en zussen als naaste van een slachtoffer of als

nabestaande. En antisemitisme.

Voorzitter. Ik begin met het onderwerp gevangeniswezen,

en dan met name de plaatsing van hoogrisicogedetineerden. Een jaar geleden heb ik vanaf deze plek volgens mij

twee moties ingediend. De essentie daarvan was: zoek naar

plekken waar je een hoge beveiligingscategorie kan realiseren, zodat je meer spreiding van criminele kopstukken kan

realiseren. Ook vroeg ik om de uniformering van de Afdeling

Intensief Toezicht. We houden immers steeds meer criminele kopstukken aan. Ook vanuit mij alle waardering voor

de landelijke recherche. Mevrouw Michon-Derkzen zei dat

zojuist ook. De aanhoudingen blijven zich in rap tempo

opvolgen. Des te pregnanter en belangrijker wordt de vraag

hoe je deze figuren dan detineert. Als we hier met z'n allen

zeggen dat misdaad niet mag lonen, dan moeten we er ook

voor zorgen dat ze vanuit detentie niet door kunnen gaan

met hetgeen waarvoor ze in eerste instantie zijn aangehouden. Dat staat nog los van het feit dat de veiligheid binnen

en buiten de inrichting natuurlijk van groot belang is.

De brief van de minister voor Rechtsbescherming van vorige

week heeft mij wat verbaasd. Daarin stond de mededeling

aan ons en aan het land dat hij een Afdeling Intensief Toezicht in Sittard gaat realiseren, een van maar liefst zeventien

plekken. Mij ontgaat de logica van dit besluit. Ik begrijp dat

de Afdelingen Intensief Toezicht bij gebrek aan beter voldoen aan in ieder geval een bepaalde behoefte die er nu

is, namelijk kleinschalig organiseren dat je kopstukken daar

kan zetten. U weet het: wat de VVD-fractie betreft moet dat

zo veel mogelijk in de extra beveiligde inrichting in Vught.

Maar waarom ga je in Sittard, dat geen hoog beveiligingsniveau heeft, een afdeling die kleinschalig bedoeld is op

het niveau van zeventien cellen maken? Daar kun je niet de

maatregelen nemen die nodig zijn om kopstukken, die er

absoluut zitten … Men denkt vaak dat de kopstukken alleen

in de extra beveiligde inrichting zitten, maar dat is niet zo.

In die Afdeling Intensief Toezicht zitten er enorm veel. Vorig

jaar vroeg ik om te zoeken naar een locatie waar je die zware

categorie tijdelijk kan plaatsen. Ik noemde dat toen een ebipluscategorie. Geen definitiekwestie vandaag, maar ik zie

niet dat we nu een locatie hebben waar we dit soort figuren

kwijt kunnen anders dan de ebi in Vught, die tot mijn schrik

nog tot 2026 verbouwd wordt. Mijn vraag aan de minister

is dus: is hij er nou echt van overtuigd dat die Afdeling

Intensief Toezicht hét antwoord is op het grote probleem

van voortgezet crimineel handelen vanuit detentie? Wat

maakt dat de minister overtuigd is van de nieuw te realiseren Afdeling Intensief Toezicht in Vught? Ziet de minister

iets in het heropenen, renoveren, van de oude ebi, die

gewoon nog steeds in Vught staat, namelijk de tijdelijke

extra beveiligde inrichting waar vanaf 1992 aan gebouwd

is? Wat zou erop tegen zijn om dit gebouw weer in gebruik

te nemen, zodat we situaties als die van nu, met Holleeder

en Razzouki op één afdeling, kunnen voorkomen of zodat

we, bij uitlevering van een grote crimineel uit een ander

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-5-11

land, iemand tijdelijk kunnen plaatsen, op de plek waar het

het veiligst is?

Voorzitter. Over het gevangeniswezen heb ik vorig jaar een

motie ingediend, die ook is uitgevoerd. Ik ben zelf mee

geweest. Dat was een unieke ervaring, een zogeheten spitactie, 's nachts, in een gevangenis. Ik raad u van harte aan

om dat een keer te doen. Uitstekend. De resultaten waren

... Ik wilde zeggen "positief", maar het was niet positief,

want elke gevonden telefoon is er een te veel. De VVDfractie zou graag willen dat we dit gaan bestendigen, dus

dat we de gevangenissen permanent gaan controleren,

onaangekondigd. Ik hoor graag van de minister of dit volgens hem nu voldoende geborgd is. Is voldoende geregeld

dat het spitteam — ik noem de naam niet vanwege de veiligheid van dit team, dat heimelijk moet kunnen opereren

— onaangekondigd 's nachts een inrichting binnen kan

gaan en op zoek kan gaan naar telefoons zonder dat het

eerst met de halve wereld moet overleggen?

PVVDe heer AardemaPVV

Ik grijp even terug naar het betoog van meneer Ellian over

de inrichtingen. Hij noemde Sittard, maar ik wil toch even

in herinnering brengen dat er bijvoorbeeld in Veenhuizen

een grote verbouwing gaat plaatsvinden bij de locaties

Esserheem en Norgerhaven. Bent u het met mij eens dat

je dat zou kunnen integreren en dat je daar, in zo'n groot

complex, heel makkelijk zo'n afdeling zou kunnen bouwen?

VVDDe heer EllianVVD

Dank voor de vraag. Dat biedt mij nog eens de kans om

mijn visie daarop uiteen te zetten. Nee, dat ben ik niet met

de heer Aardema eens, omdat het mijn stellige overtuiging

is dat criminele kopstukken juist op aparte locaties gedetineerd zouden moeten zijn. Ik ben dus niet voor het, zoals

men het noemt, box-in-boxprincipe, gelokaliseerd in een

groter geheel, omdat het grotere geheel vaak niet het

beveiligingsniveau heeft dat je zou moeten hebben. Je wilt

het afgesloten hebben van de rest, uiteraard op een humane

manier, zeg ik tegen de collega's in de Kamer, maar juist

niet op een locatie waar bijvoorbeeld ook laagrisicogedetineerden rondlopen, want dat kopstuk benut natuurlijk een

andere crimineel voor bijvoorbeeld het doorgeven van

boodschappen. Dus nee, ik zie dat niet zo zitten.

PVVDe heer AardemaPVV

Dan hebben we elkaar goed begrepen, hoor. Het hoeft ook

niet zo te zijn dat ze door elkaar lopen; dat moet vooral niet.

Dat ben ik wel met de spreker eens. Ik bedoelde alleen te

zeggen dat het niet per se … U noemde Sittard. Dan heeft

u het over zeventien plekken en …

De voorzitterVoorzitter

U bedoelt: dan heeft de heer Ellian het over zeventien

plekken.

PVVDe heer AardemaPVV

Precies, dan heeft de heer Ellian het over zeventien plekken.

Ik heb het over misschien wel honderd plekken in Veenhuizen, waar een veel groter complex is waar je zoiets zou

kunnen bijbouwen.

VVDDe heer EllianVVD

Aha, we hebben het over een andere orde van grootte. Maar

Veenhuizen? Ik wil altijd blijven nadenken. Hoe meer extra

beveiligde inrichtingen en hoe meer kopstukken daarin,

hoe beter, wat mij betreft, maar dan moet ik even met de

heer Aardema doorpraten over de vraag of Veenhuizen

daar dan de beste plek voor zou zijn, nog even los van de

monumentale status en de geschiedenis van die locatie.

Voorzitter. Ik was gebleven bij "binnen zonder kloppen". Ik

hoor graag van de minister of dit voldoende geborgd is.

Wat vindt de minister ervan om dit te continueren en elke

inrichting bijvoorbeeld drie keer per jaar onaangekondigd

te bezoeken?

Voorzitter. Ik ga naar de strafrechtketen. Ik dank beide

bewindspersonen voor de uitgebreide brief die we hebben

ontvangen. Dat waardeer ik. Wel ben ik wat teleurgesteld

over de inhoud van de brief: heel veel open deuren, heel

veel algemeenheden. Zo las ik bijvoorbeeld dat er drie keer

extra per jaar vergaderd gaat worden met alle toppersonen

in de strafrechtketen. Ik ga er niet flauw over doen, maar

gaan die vergaderingen de problemen in de keten nou

oplossen? Er wordt al best wel veel vergaderd. Ik bedoel

dat niet lullig, maar ik zie niet dat dat nu de verandering

teweeg gaat brengen waar we zo op hopen.

Ook las ik dat er geen aanleiding is om de bekostigingssystemen van de organisaties aan te passen. Dat zou namelijk

blijken uit onderzoek van 2019. Oké, maar de Rekenkamer

constateert inmiddels al meer dan dertien of veertien jaar

dat die bekostiging wel degelijk tot uitdagingen leidt. Om

een lang verhaal kort te maken: ik ben wat teleurgesteld

over deze brief. Zijn de ministers er nou van overtuigd dat

we er, met de algemeenheden die in deze brief staan, voor

gaan zorgen dat de situatie in de keten verandert?

Die is namelijk als volgt: we gaan de komende jaren meer

geld uitgeven en de voorraden nemen alleen maar nog

meer toe. Die uitkomst zou de Kamer nooit moeten accepteren. Ook voor de keten zelf is die overigens onwenselijk.

Ik doe het volgende voorstel, gewoon om een denkrichting

mee te geven en de geesten te prikkelen. Waarom zou je

bijvoorbeeld niet kijken of je een OM-strafbeschikking met

aftrek mogelijk kan maken? Zoiets is nu erg ingewikkeld. Is

dat geen denkrichting waar je bijvoorbeeld naar zou kunnen

kijken? Neem bijvoorbeeld het geval dat iemand preventief

gehecht is en er een lage geldboete wordt opgelegd, bij

veelvoorkomende criminaliteit. Kijk of je dat kan wegstrepen

en of er afstand gedaan kan worden van verzet: hup, de

zaak is van de plank en diegene is meteen ook geen first

offender meer. Dat geef ik even mee als denkrichting. Dan

is er in ieder geval recht gedaan aan het strafbaar feit en

kan de keten weer door.

PVVMevrouw Faber-van de KlashorstPVV

We hebben kunnen constateren dat het al tien jaar lang

hommeles in de strafrechtketen. Zoals ik al zei in mijn eigen

inbreng, constateert de Algemene Rekenkamer toch ook

dat de ketendoelstellingen en de ministeriële regievoering

veeleer ontbreken. De vraag aan de heer Ellian is als volgt.

Is hij met de PVV eens dat het eens tijd wordt dat de

minister regie gaat voeren binnen de strafketen? Want dat

mag wettelijk ook gewoon.

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-5-12

VVDDe heer EllianVVD

Mevrouw Faber heeft helemaal gelijk: de minister mag het.

Overigens is mijn indruk dat de minister het ook doet. De

realiteit is alleen wel weerbarstig, onder andere vanwege

de positie die de zittende en de staande magistratuur

innemen. Ik noem de onafhankelijkheid van het Openbaar

Ministerie, maar ook die van de rechtspraak. In de intentie,

maar ook in de letter is de motie — het is een hele lange

motie; ik meen me te herinneren dat de voorzitter dat ook

vond — eigenlijk hetzelfde als wat mevrouw Faber zegt:

pak de regierol, roep de partners in de keten aan tafel en

vraag ze wat ze anders gaan doen om ervoor te zorgen dat

de voorraden niet nog meer oplopen en we nog meer geld

moeten uittrekken. Het viel me op, zeg ik in de richting van

mevrouw Faber, dat er in de brief bijvoorbeeld staat dat de

rechtspraak ook aan tafel komt. Met alle respect voor haar

onafhankelijke positie: dat mag ik hopen! Die mag je toch

ook even stevig bevragen over wat ze voor het geld doen.

Volgens mij verschillen we dus niet van mening.

PVVMevrouw Faber-van de KlashorstPVV

Ik denk dat we wel enigszins van mening verschillen.

Meneer Ellian geeft namelijk aan: de minister gaat zitten

en vraagt wat de partners gaan doen. Maar het gaat er toch

om wat de minister eens gaat doen? De minister kan

gewoon de regie pakken. Zij — of hij, dat ligt eraan wie het

op dat moment is, maar ik denk dat het een zij zal worden

— kan gewoon de regie nemen. Maar er wordt gewoon al

tien jaar lang gedoken.

VVDDe heer EllianVVD

Ik weet niet of ik het "duiken" zou willen noemen. Ik herken

dat het zoeken naar nieuwe oplossingen een enorme uitdaging is voor de keten op zichzelf. En ja, ook vanaf deze plek

spoor ik wederom beide bewindspersonen aan: als het gaat

om de strafrechtketen, moeten we wel uit een ander vaatje

gaan tappen. Anders blijft de situatie: meer geld en meer

voorraden. Dat kan nooit de uitkomst zijn. Maar ik geloof

dat de ministers die aansporing inmiddels ook wel echt

gehoord hebben.

De voorzitterVoorzitter

U continueert.

VVDDe heer EllianVVD

Zeker, voorzitter. Daarmee heb ik eigenlijk voldoende kunnen zeggen over de strafrechtketen. Zoek alsjeblieft naar

oplossingen die anders zijn dan de algemeenheden die hier

al heel vaak gewisseld zijn.

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Ik kan het even niet laten om een vraag te stellen. Samen

met collega Ellian heb ik de parlementaire verkenning

gedaan, als rapporteurs. Ik vind het Kamerlid Ellian vrij

aardig richting de minister. Ik was namelijk best boos toen

ik de brief zag en, inderdaad, de algemeenheden las. Volgens mij waren wij in ons onderzoek in de parlementaire

verkenning vrij concreet en vrij duidelijk over de falende

samenwerking, de gelden die worden besteed, het gebrek

aan effectiviteit en de bedrijfsvoeringen. Toen hebben wij

nadrukkelijk in de motie-Ellian c.s. in het dictum gezegd:

pak de regie op. Volgens mij was dat de eerste zin. Ik vind

dat de heer Ellian dit best aardig tegen de minister zegt.

Maar we komen er niet met het alleen maar op een heel

aardige manier tegen de minister zeggen. Wat moet er

gebeuren? De motie moet gewoon uitgevoerd worden.

Vindt mijn collega dat ook niet?

VVDDe heer EllianVVD

Uiteraard moeten moties van de Tweede Kamer uitgevoerd

worden. Ik vind het ook wat ver gaan om nu te zeggen dat

de motie niet wordt uitgevoerd. Volgens mij laat de brief

van de bewindspersonen nou precies het probleem zien:

het lukt maar niet om uit die algemeenheden te komen en

je ziet inderdaad ook niet de échte wil die nodig is. Maar

dan moeten we ook eerlijk zijn met elkaar. Dan gaat het ook

om de politie. Dan gaat het om iedereen in de keten, waarbij

ik het dan overigens ook wil opnemen voor de Dienst Justitiële Inrichtingen, die eigenlijk nooit om iets vraagt. Maar

je ziet dat er in algemeenheden wordt gesproken, dat er

wordt gezegd "we gaan meer vergaderen", terwijl de

oplossingen die nodig zijn, bijvoorbeeld overstijgende

ketendoelen, meteen worden afgeserveerd. Maar we zijn

nog in een vroeg stadium van dit debat. Het ongenoegen

is volgens mij duidelijk. Collega Mutluer komt nog aan de

beurt. Ik vermoed dat zij nog wat ongenoegen zal uitspreken. Laten we even kijken waar de bewindspersonen straks

in hun beantwoording mee komen. Dat vind ik netjes. En

laten we even zien wat we dan moeten doen. We hebben

nog even.

Voorzitter. Dan ga ik nu echt naar het volgende punt: broers

en zussen. Het gaat dan om de situatie dat op dit moment

broers en zussen niet onder de zogeheten kring van

gerechtigden vallen. Daar heb ik vorig jaar een rondetafel

over georganiseerd. Zij vallen niet onder die kring van

gerechtigden omdat volgens de wet — daar waren onze

voorgangers bij — nu vereist is dat er sprake is van een

nauwe affectieve relatie. Hoe langer ik daarover nadenk —

en ik hoef er ook niet meer over na te denken — hoe meer

ik ervan overtuigd ben dat dat onrechtvaardig is. In het

MH17-vonnis wordt de wetgever daarop geadresseerd. Het

is wat mij betreft niet goed uit te leggen dat een broer of

zus geen aanspraak zou kunnen maken op affectieschade

omdat diegene zou moeten aantonen dat er sprake is van

een nauwe affectieve relatie. In de jurisprudentie wordt dat

dan ook nog zo uitgelegd dat er bijvoorbeeld sprake van

moet zijn dat de een heeft gezorgd voor de ander. Ik vind

dat het anders moet. De minister wil wachten op een

onderzoek van het WODC. Ik wil dat eerlijk gezegd niet. Ik

vind dat hier tijdens deze begrotingsbehandeling gewoon

eens duidelijkheid over geschapen moet worden. Wat vinden wij? Vinden we dat broers en zussen aanspraak moeten

kunnen maken op affectieschade of niet? Ik vind van wel.

Ik ben benieuwd of de minister bereid is om die stap ook

te zetten.

Voorzitter. Dan het laatste punt, antisemitisme. Ik weet dat

ik de minister van Justitie en Veiligheid niet hoef aan te

sporen als het gaat om antisemitisme. Ik bedoel: het

bestrijden van antisemitisme. Laten we dit wijten aan de

kou in deze zaal, waar ik soms last van heb. Deze minister

hoeft niet aangespoord te worden om antisemitisme te

bestrijden. Ik weet dat zij dit tot in haar vezels voelt, maar

de Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding, die

goed werk doet, is uiteindelijk ook een idee van deze

minister zelf. Zij was toen nog onderdeel van deze Kamer.

De realiteit is wel dat de situatie écht nijpend is. Antisemi-

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-5-13

tisme gaat door het dak. Er stond vandaag ook weer een

bericht in De Telegraaf. Ik ben dan zo benieuwd naar het

volgende. Hoe ziet de minister het werkplan van de Nationaal Coördinator voor zich? Die zegt namelijk: "Ik kan niets.

Ik heb een bureau. Ik heb een staf. Maar verder kan ik

eigenlijk niet aan de slag met projecten die nodig zijn om

antisemitisme succesvol te bestrijden." Dat is uiteindelijk

wat we willen. Dus ik ben benieuwd hoe de minister daarnaar kijkt en wat zij nodig heeft, als zij iets nodig zou hebben.

De voorzitterVoorzitter

Was dat uw bijdrage?

VVDDe heer EllianVVD

Jazeker, tien minuten, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Prima. Er is nog een enkele vraag.

SGPDe heer Diederik van DijkSGP

Ik dank mijn collega voor de mooie punten die werden

gemaakt over antisemitisme. Ik wijs hem graag op een

amendement van de SGP dat probeert om tegemoet te

komen aan die vraag. Ik heb nog een andere vraag, die hier

wel aan raakt. Niet zolang geleden hebben we de nodige

commotie gehad omdat een Australische haatprediker naar

Nederland zou komen, iemand die de Hamasterreur zou

verheerlijken. Mede dankzij inzet van deze minister is deze

man Nederland niet in gekomen. Wat wel opviel en waar

de SGP in ieder geval zorgen over heeft, is dat er veel

minder aandacht is gegaan naar de organisatie die zo'n

figuur uitnodigt. Hoe kijkt de VVD daartegen aan? Is die er

gerust op dat onze veiligheidsdiensten dit soort organisaties, die zulke haatpredikers naar Nederland willen halen,

voldoende in het vizier hebben?

VVDDe heer EllianVVD

Of ik daar gerust op ben wat betreft de veiligheidsdiensten?

Dat is eerlijk gezegd een vraag die de minister beter kan

beantwoorden. Ik kan collega Van Dijk wel het volgende

zeggen. Ik maak me ernstig zorgen over de grote groep

mensen in dit land die het kennelijk nodig blijft vinden om

te spreken, te roepen, te scanderen en om mensen uit te

nodigen die niets anders doen dan vormen van Jodenhaat

de wereld in te sturen. Ja, ik maak me daar zorgen over. Ik

ben niet eens in dit land geboren en mijn ouders zijn niet

eens in dit land geboren, maar ik vind dat de veiligheid van

de Joodse samenleving een morele plicht is die op ons

allemaal rust. Ik vind dat wij ons er allemaal kapot voor

zouden moeten schamen dat wij in dit land bijna 80 jaar na

de Shoah niet de veiligheid van de Joodse gemeenschap

kunnen waarborgen. Dus ja, ik heb wel een morele opvatting over dergelijke organisaties, maar als het om de veiligheid gaat, dan kijk ik naar de minister van Justitie en Veiligheid.

DENKDe heer El AbassiDENK

Ik ben blij om van de VVD te horen dat ze zich zorgen maken

om antisemitisme. Dat is ook iets waar DENK verschillende

malen aandacht aan heeft besteed. Mijn vraag aan de VVD

is of ze zich ook zorgen maken over de toenemende moslimhaat.

VVDDe heer EllianVVD

Alle vormen van haat jegens bevolkingsgroepen, jegens

religieuze groepen, keur ik af. Ik heb gezien dat er een incident is geweest bij een moskee. Ja, dat moet afgekeurd

worden. Natuurlijk baart dat zorgen. De polarisatie in de

samenleving baart in algemene zin zorgen. Het is de vraag

wat de oorzaak daarvan is. Dan zeg ik het volgende tegen

de heer El Abassi, die toch een groot voorstander blijkt te

zijn van allerlei demonstraties, zoals ik van de week ook

weer zag. Je kunt je afvragen of dat bijdraagt aan het veilige

gevoel dat je hier met elkaar probeert te creëren. Maar

intimidatie en geweld, tegen wie dan ook, keur ik in alle

vormen af. Daarover maak ik me zorgen, want we lijken in

een land te leven waarin je niet meer normaal met elkaar

een debat kan voeren. Dat is een buitengewoon slechte

zaak.

DENKDe heer El AbassiDENK

Ik ben blij van de VVD te horen dat ze tegen alle vormen

van haat zijn. Het Kamerlid van de VVD noemt hier expliciet

antisemitisme. Zou het wat zijn om in zijn bijdrage ook

moslimhaat mee te nemen en ook dat keihard te bestrijden?

VVDDe heer EllianVVD

Dit is een beetje jammer. Dit is ook niet de eerste keer dat

DENK dit doet. Bij de initiatiefnota die jaren geleden al

gemaakt is door voormalig collega Segers, ontstond deze

discussie ook. Maar dit is niet het punt. Alle vormen van

haat moeten bestreden worden. Alleen is antisemitisme

een specifieke verschijningsvorm van haat. Het gaat om

een hele kleine groep. Die is overigens heel klein vanwege

een hele pijnlijke geschiedenis, onder andere in dit land.

Maar dit heeft specifieke verschijningsvormen. Die uiten

zich nu overigens weer aan alle kanten en die komen weer

tevoorschijn. Toen de minister nog Kamerlid was, is het

volgende door haar vaak gezegd, en door collega Segers

en andere collega's. Vanwege de specifieke elementen

rechtvaardigt antisemitisme een aparte aanpak, en dat het

apart benoemd wordt. Dat betekent natuurlijk niet dat de

VVD zegt: aan alle andere vormen van haat en discriminatie

hoef je niets te doen. Natuurlijk niet. Alleen vinden wij dit

zo essentieel dat het voor ons een speerpunt is. Dat is volgens mij helemaal niet gek en ook heel consistent met wat

we tot nu toe altijd uitgedragen hebben.

DENKDe heer El AbassiDENK

Ik hoop dat de kijkers thuis dit verhaal wel begrijpen. Ik

begrijp er zelf namelijk helemaal niks van. Het is gewoon

heel simpel: alle vormen van haat moeten bestreden worden. We hebben afgelopen week gezien dat er hakenkruizen

aan synagoges gehangen zijn en dat ze beklad zijn. We

hebben gezien dat dat bij moskeeën gebeurt. Dat moeten

we bestrijden, of dat nou gaat om moslimhaat of om antisemitisme.

Nu wil ik een andere vraag stellen aan de heer Ellian. Is de

heer Ellian het in ieder geval met mij eens dat we deze

gebedshuizen, deze religieuze gebedshuizen die de afgelopen week aangevallen zijn, keihard moeten beschermen?

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-5-14

VVDDe heer EllianVVD

Dat is een wat algemene vraag. Natuurlijk moeten mensen

in veiligheid naar een gebedshuis kunnen gaan. Ik ben geen

woordvoerder op dat onderwerp. Dat is meer een onderwerp dat bij andere commissiedebatten passeert dan bij

de debatten van de Justitiecommissie. Maar volgens mij

wordt er daarover veelvuldig gesproken in de Kamer. De

minister wordt ook vaak gevraagd of er afdoende maatregelen genomen zijn. Daaraan liggen allerlei analyses ten

grondslag. Dat weet de heer El Abassi ook.

Ik vind het jammer dat er nu een soort paradox gecreëerd

wordt tussen verschillende soorten haat. Daar gaat het niet

om. Laat ik hier zeggen dat de essentie is: vanuit de Joodse

gemeenschap komt geen enkele dreiging naar wie dan ook

in Nederland. Maar als ik kijk naar het incasseringsvermogen van de islamitische gemeenschap in Nederland, dan

heb ik daar nog wel wat vragen bij. Ik zie wat er op een

station geroepen wordt en dat de DENK-fractie geen enkele

moeite neemt om daar iets aan te doen door te zeggen:

jongens, dit is niet de manier waarop wij een punt aan de

orde willen stellen; laten we dat op een normale, nette

manier doen. We kunnen hier nu wel een discussie gaan

voeren over moslimhaat en over haat tegen Joden. Het

enige wat ik doe, is opkomen voor de Joodse gemeenschap

omdat ik dat mijn plicht vind. Daarmee is niet gezegd dat

andere vormen van haat goedgekeurd zijn. Ik vind het een

soort valse tegenstelling die de heer El Abassi probeert te

creëren. DENK moet zelf verantwoordelijkheid nemen voor

daden van mensen die naar u en uw collega's in het land

kijken, waarmee angst aangejaagd wordt bij andere mensen

in de samenleving. Dat is volstrekt onnodig, want je kunt

hier in allerlei vormen met elkaar debatteren. Ik zeg u heel

eerlijk dat dat meer te maken heeft met het incasseringsvermogen van een andere bevolkingsgroep in Nederland.

DENKDe heer El AbassiDENK

Ik weet helemaal niet waar al deze emoties vandaan komen.

Ik krijg een heel ingewikkeld antwoord en ben benieuwd

wat de kijkers thuis daarvan vinden. Ik stelde een heel

simpele vraag. Moskeeën worden beklad, synagogen worden beklad. Dat werp ik verre van mij. Sterker nog, ik heb

een motie ingediend omdat wij hebben gezien — ik heb die

stukken ook ontvangen — dat moslimhaat en antisemitisme

aan het toenemen zijn, ook richting gebedshuizen; vandaar

ook deze motie. De VVD heeft tegen die motie gestemd.

Mijn vraag aan de VVD is: waarom hebben jullie tegen die

motie gestemd? En als ik uw verhaal zo hoor, zou een aanpassing van die motie — als die bijvoorbeeld alleen over

één vorm van haat of haat richting één groep gaat — dat

anders maken?

men. Als dat nodig is, dan is het nodig en als dat niet nodig

is op basis van de analyse, dan moeten we daar ook met

elkaar op vertrouwen.

DENKDe heer El AbassiDENK

Ten slotte. De heer Ellian is zeer zeker wel bij die debatten

aanwezig. Sterker nog, hij zit ze vaak voor. Maar goed, ik

constateer hier gewoon dat de VVD wel specifiek een groep

noemt die ze willen beschermen en zegt tegen alle vormen

van haat te zijn, maar als we vervolgens naar een aanpak

gaan om al deze vormen van haat aan te pakken, dan kiest

de VVD slechts voor een beperkte groep. Ik vind dat gewoon

een dubbele maat.

VVDDe heer EllianVVD

Dit laat ik me echt niet aanpraten. Mijn vader kwam naar

dit land voor veiligheid en moest voor het eerst beveiligd

worden vanwege bedreigingen uit radicaal-islamitische

hoek. Laten we nou niet ... Dit is wat DENK elke keer doet.

Ik probeer hier een nette bijdrage te leveren, waarbij het

volgens mij logisch is dat ik opkom voor de Joodse

gemeenschap, omdat jonge Joodse jongens en meisjes

zeggen: ik kan niet met een keppeltje over straat omdat ik

word bespuugd. Wanneer wordt er een hoofddoek

bespuugd in dit land? Iedereen is hier vrij, maar als iemand

iets zegt over een hoofddoek, dan krijg je exact deze reactie

van DENK.

Je moet met elkaar kritiek kunnen hebben op welke religie

dan ook, maar de Joodse gemeenschap is al een hele tijd

niet veilig meer, omdat er simpelweg uit alle hoeken en

gaten van de wereld Jodenhaat komt, omdat er mensen op

stations roepen "From the river to the sea", wat betekent

dat de Joodse staat geen bestaansrecht heeft. Dat is waar

het om gaat!

Creëer hier dus niet deze tegenstelling, want ik ben geen

type van tegenstellingen. Maar je moet wel even kijken naar

je eigen verantwoordelijkheid. Voorzitter, dat moet de heer

El Abassi doen, zeg ik voordat u mij een reprimande geeft.

Dit is niet nodig. Ik kom op voor deze groep omdat deze

groep dat nodig heeft, vanwege de geschiedenis, vanwege

de aard van de haat en de omvang van de groep. Daarmee

is niet gezegd dat de moslimgemeenschap aan haar lot

wordt overgelaten. Helemaal niet, maar het is wel een groot

verschil. Ik heb mensen hier nog niet horen zeggen: ik kan

hier niet meer met mijn hoofddoek op rondlopen, dus ik ga

terug naar Turkije. Dat is helemaal geen probleem. Maar

wie durft er hier nog met een keppeltje op te lopen? Dat is

de vraag die de heer El Abassi zou moeten beantwoorden.

VVDDe heer EllianVVD

Wat ik weet van de systematiek is dat er allerlei analyses

door de NCTV gemaakt worden en die worden dan gedeeld

— dit wordt een beetje een technisch antwoord, maar dat

is wel hoe het werkt — met lokale gezagen en aan de hand

daarvan wordt er gekeken of er maatregelen nodig zijn bij

een gebedshuis. Helaas zijn er al jaren forse maatregelen

nodig bij bijvoorbeeld synagogen. Maar ja, natuurlijk: elk

gebedshuis moet een veilige plek zijn waar mensen hun

religie kunnen belijden. Ik ben bij debatten daarover niet

aanwezig. Dat weet de heer El Abassi ook, maar deze

minister spreekt daar veelvuldig over met de NCTV, met

lokale gezagen en waar nodig worden maatregelen geno-

DENKDe heer El AbassiDENK

Dan nog even echt ten slotte, want ik wilde eigenlijk afronden maar dit roept wel weer het een en ander bij mij op.

Heel veel emotie. Heel veel emotie en weinig inhoud, zou

ik zeggen. Maar het klopt gewoon niet. Moslima's worden

bespuugd. Mijn vrouw wordt bespuugd. Wij hebben net

voorbeelden genoemd van moskeeën die beklad worden,

waar hatelijke teksten op staan. Hetzelfde wat bij de Joodse

gemeenschap gebeurt, gebeurt ook bij de moslimgemeenschap. Dat de VVD dat niet wil zien, is iets anders, maar de

VVD weet dondersgoed dat dit bij beide groepen gebeurt

en ik hoop een keer de VVD aan onze zijde te hebben in de

strijd tegen alle vormen van haat.

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-5-15

VVDDe heer EllianVVD

De VVD zal altijd strijden tegen alle vormen van haat. Dat

is niet het punt. Het gaat hier om een specifieke groep

mensen die specifiek benoemd mogen worden, namelijk

de Joodse gemeenschap. Daar heb ik het een en ander over

gezegd. Daar laat ik het nu bij.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Dan gaan we nu luisteren naar de beide bijdragen van de fractie van GroenLinks-Partij van de Arbeid. Na

die beide bijdragen zal ik schorsen voor de lunch.

Dan is het nu tijd voor een heugelijke gebeurtenis, namelijk

de maidenspeech van mevrouw Lahlah. We gaan daar met

plezier naar luisteren. Het woord is aan haar.

GroenLinks-PvdAMevrouw LahlahGroenLinks-PvdA

Dank u wel, voorzitter. Het is een grote eer om hier als

Kamerlid voor u te staan namens GroenLinks-Partij van de

Arbeid en het woord te mogen voeren tijdens de begrotingsbehandeling van Justitie en Veiligheid. "Justitie", "veiligheid" en "rechtsbescherming" zijn geen abstracte begrippen.

Ze bestaan bij de gratie van een vrije en gelijkwaardige

samenleving. Ze leunen op waarden die de onzichtbare

ruggengraat van onze maatschappij vormen, een maatschappij waarin eenieder zich veilig en vrij voelt, wetend dat hun

grondrechten beschermd zijn. Als woordvoerder op het

dossier justitie, veiligheid en rechtsbescherming mag ik mij

inzetten voor het beschermen van dat wat ons zo dierbaar

is én dat wat zo kwetsbaar is: onze rechtsstaat, onze burgerrechten en de bescherming van onze fundamentele vrijheden.

In een tijd waarin onze Grondwet, onze grondrechten en

de democratische rechtsstaat onder druk staan, besef ik

eens te meer dat bestaanszekerheid, een onderwerp dat

mij nauw aan het hart gaat, niet alleen te vinden is in economische stabiliteit, maar ook in het beschermen en waarborgen van juist deze fundamentele vrijheden. Ik heb het

over vrijheden om je leven in te kunnen richten op een

manier die bij je past en die goed voor je is, om te kunnen

worden wie je wil zijn en een waardig bestaan te leiden,

vrijheden die de kern van onze democratische rechtsstaat

raken, en vrijheden die, hoe belangrijk ook, slechts een

papieren werkelijkheid vertegenwoordigen, een verzameling

woorden zonder betekenis zijn als we er niet gezamenlijk

naar blijven streven. Om dit te realiseren, is het van cruciaal

belang dat we onszelf er constant aan herinneren en elkaar

verantwoordelijk houden dat regels en normen worden

bepaald door mensen. Wij geven invulling aan de regels

die onze samenleving vormen. Wij, ook de vertegenwoordigers in deze Kamer, maken onze Grondwet levend.

Voorzitter. Sta mij daarom toe terug te blikken op vorige

week. We herdachten de slachtoffers van de Holocaust.

Bijna 80 jaar geleden werd concentratiekamp Auschwitz

bevrijd. De Holocaust kostte 6 miljoen joden het leven,

evenals ook velen duizenden Roma, personen met een

mentale en een fysieke beperking, homoseksuelen en

communisten. Ze werden verdacht gemaakt, ontmenselijkt,

systematisch vervolgd en vernietigd. Ons continent is in

vele opzichten fundamenteel veranderd sinds het einde van

de Tweede Wereldoorlog. Onze welvaart en technologische

vooruitgang maakten een enorme sprong. Onze vrede en

veiligheid kregen sindsdien bedding in internationale verdragen, mensenrechten en Europese samenwerking.

Tegelijkertijd is de geschiedenis levend verleden en voor

sommige mensen in de wereld nog steeds dagelijkse realiteit. Onze tijd is een andere, zeker. Maar hoezeer we ons

ook bewust zijn van de verschillen met toen, de geschiedenis echoot na, houdt ons een spiegel voor en gaat ons nog

steeds allemaal aan, ongeacht onze achtergrond, gender,

seksuele voorkeur, cultuur of religie. Ook in onze tijd is er

namelijk haat tegen minderheden. Ook in onze tijd zijn er

wereldwijd onschuldige burgers slachtoffer van oorlog,

geweld en terreur. Ook in onze tijd heerst grimmig

groepsdenken, hebben moskeeën, synagogen en scholen

bewaking nodig en worden gebedshuizen beklad met leuzen

en smerigheid.

Voorzitter. Om het verleden tot meer te maken dan boekenkennis en archiefmateriaal, om het daadwerkelijk levend te

houden, zullen we moeten blijven herdenken, zullen we

verhalen moeten blijven verhalen, aan iedere generatie

opnieuw, zodat we niet vergeten. En we moeten er lessen

uit trekken. De belangrijkste daarvan is misschien wel deze:

een samenleving waarin iedereen in vrijheid en gelijkwaardigheid kan leven, is een bouwwerk dat wij alleen samen

tot stand kunnen brengen, en er zullen altijd krachten zijn

die daar afbreuk aan willen doen, soms zelfs van binnenuit.

Als ik nu naar de staat van dit bouwwerk kijk, dan maak ik

me zorgen. Dan maak ik me zorgen over de fundamenten

ervan.

Dat gevoel bekroop me ook de afgelopen weken in deze

Kamer; een gevoel van verbijstering, ontluistering en

onbegrip. Verbijstering toen de VVD tegen alle ongeschreven staatsrechtelijke normen in een voorstel indiende om

de behandeling van de spreidingswet voorlopig uit te stellen. Ontluistering toen een motie van collega Piri, een

oproep tot het respecteren van de uitspraak van het Internationaal Gerechtshof, het niet heeft gehaald. Onbegrip

over een motie van de BBB over een wettelijke regeling om

preventief op te treden tegen oproepen die kunnen leiden

tot een verstoring van de openbare orde. Een oproep die

de checks-and-balances overhoop gooit en een fundamenteel rechtsstatelijk uitgangspunt ondergeschikt maakt aan

controledrang. Het mag dan enkel debat zijn, momenten

als deze tonen mij dat we ons als Kamer op een glijdende

schaal begeven en daarmee doen we onze democratische

rechtsstaat tekort. De stevigheid van onze rechtsstaat valt

of staat namelijk met hoe wij dat als Kamer en samenleving

samen invullen.

Voorzitter. De afgelopen jaren is de samenleving verhard.

We leven in een maatschappij waarin groepen steeds meer

tegenover elkaar komen te staan. Een maatschappij waarin

de focus wordt gelegd op de vermeend onverenigbare

tegenstellingen tussen mensen en te weinig op wat hen

fundamenteel bindt. Verschillende scheidslijnen lopen

kriskras door Nederland: scheidslijnen tussen arm en rijk,

tussen academisch en praktisch opgeleid, tussen stad en

platteland, tussen progressief gezind en conservatief denkend en tussen verschillende culturen en geloven. We weten

steeds minder over elkaar en dat leidt tot vooroordelen en

polarisering. Waar vooroordelen fungeren als houtrot, zijn

het wezenlijke ontmoetingen die onze gemeenschap, wijk

of buurt sterk maken. Waar we elkaar niet ontmoeten, wordt

verdacht maken gemakkelijk en waar we elkaar wel ontmoeten, gaat ons hart open.

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-5-16

Voorzitter. Voordat ik Kamerlid was, was ik wethouder in

het prachtige Tilburg. Als wethouder hield ik mij elke dag

bezig met het tegengaan van wij-zijdenken in onze samenleving. Via beleid op het gebied van arbeidsparticipatie en

bestaanszekerheid droeg ik bij aan een inclusieve samenleving waarin iedereen ertoe doet en iedereen er mag zijn,

een samenleving waarin iedereen zich gelijkwaardig voelt

en vrij voelt om zichzelf te zijn. Ik maakte me hard voor

groepen die het gevoel hadden dat ze niet openlijk zichzelf

mochten zijn, voor groepen die het gevoel hadden dat ze

niet mee mochten doen, voor inwoners met weinig geld,

voor inwoners met een beperking, voor de lhbtiq+-

gemeenschap, voor inwoners met een migratiegeschiedenis, voor iedereen die zichzelf wil zijn, ook al is dat anders

in de ogen van de rest. Ik maakte me er hard voor dat het

niet uitmaakt wie je bent, waar je vandaan komt, uit welke

wijk je komt, wat je achternaam is, welke seksuele voorkeur

je hebt of in welke god je gelooft.

Voorzitter. Daar sta ik voor. Daar voeg ik aan toe: ook voor

mezelf. Want als wethouder was het niet altijd mijn beleid

dat de meeste aandacht kreeg. Mijn keuze voor het dragen

van een hidjab hield de gemoederen regelmatig bezig. Een

van de meest gestelde vragen, zeker in het begin van mijn

wethouderschap, was de vraag: past het een bestuurder

een hidjab te dragen? Mijn antwoord daarop was, en is,

een volmondig "ja". Dat is in mijn rol van Kamerlid niet

anders. Ik verwijs hier naar het voorstel in het verkiezingsprogramma van de PVV om het dragen van de hidjab in

overheidsgebouwen, inclusief die van de Staten-Generaal,

te verbieden. Ik verwijs naar de oneindige stroom berichten

op X, iedere keer weer als ik me ergens over uitlaat. Het

maakt sinds een paar maanden eigenlijk niet eens meer uit

waarover. "Moslimrat met je kopvod." "Wanneer ga je

integreren? Je draagt nog steeds een kopvod." "Jij, misselijkmakende moslim." "Kreng." "Wantrouwende islamist

met een verborgen agenda, ga terug naar je eigen land."

Mezelf zijn in alle vrijheid roept reacties op. Gebruikmaken

van mijn vrijheid roept blijkbaar bij anderen op dat ik die

moet beperken. Reacties die mijn veelzijdige ik reduceren

tot slechts één aspect van wie ik ben: mijn hidjab, mijn

moslim-zijn. Ik spreek me hier zelden over uit — dat doe ik

zeer bewust — omdat dit type denken het wij-zij benadrukt

en in stand houdt, iets wat me enorm tegen de borst stuit

en niet past bij het begrip "samen". Maar ook de angst om

mezelf hierover uit te spreken speelt hierbij een rol. Het is

de vrees om de aandacht nóg meer te vestigen op dat deel

van mij, want dat uitleggen maakt mij anders. Dat uitleggen,

steeds weer, maakt dat het niet gelijkwaardig is en maakt

dat ik me tweederangs burger voel, die zich moet rechtvaardigen.

Voorzitter. Wat leert dat mij? Dat je in een democratische

rechtsstaat kunt leven met prachtige grondrechten, die ons

moeten beschermen, maar dat vrijheid, echt helemaal vrij

zijn, er pas is als je niet langer het gevoel hebt dat je moet

ontsnappen aan jezelf, maar dat je er gewoon mag zijn. Dus

hier sta ik: geboren en getogen Helmondse, dochter van

de Marokkaanse gastarbeider Mokthar én dochter van de

oer-Helmondse Karin, middelste zus van Mariem en Malika,

partner van Lars, moeder van twee prachtige kinderen,

vriendin — wat fijn om mijn vriendinnen hierboven op de

publieke tribune te zien en te weten dat familie en vriendinnen thuis meekijken; ik zwaai even — vrouw, sporter, carnavalsvierder en ja, ook een moslima die een hidjab draagt.

Dat is een persoonlijke keuze die ik bewust in alle vrijheid

en met trots heb gemaakt.

Voorzitter. President Roosevelt sprak in 1941 over het

belang van vier essentiële vrijheden. Deze vier steunpilaren

van de rechtsstaat zijn vandaag onverminderd relevant. De

begroting heb ik dan ook door de bril van deze vier steunpilaren bekeken. Eén. De vrijheid van meningsuiting. Het

recht om te demonstreren staat wereldwijd onder druk, ook

in Nederland. Ik denk hierbij aan de beperkingen die de Wet

openbare manifestaties aan demonstraties kan opleggen.

Zo kan een demonstratie verboden worden vanwege het

verkeersbelang. Maar waarom is dit belang belangrijker

dan de vrijheid van demonstratie? Het Europees Hof voor

de Rechten van de Mens hamert erop dat de vreedzaamheid

van een protest een leidend element moet zijn in het

demonstratierecht.

Toch zijn er partijen in deze Kamer die de vraag hebben

gesteld of Extinction Rebellion als een criminele organisatie

aangemerkt kan worden. Waarom? Omdat zij vreedzaam

gebruikmaken van het demonstratierecht? Hoe verhoudt

zich dat tot de uitspraak van minister Yeşilgöz in de HJ

Schoo-lezing dat: "Mensen die vinden dat zij mogen bepalen

welke informatie of mening juist is en wat niet juist is, wat

kwetsend is of niet kwetsend is, wie wel deugt en wie niet

deugt, leggen een enorme druk op de vrijheid van

meningsuiting." Graag een reflectie van de minister.

De tweede steunpilaar. De vrijheid van godsdienst. Er is

niets zo intiem als ergens in geloven. Daarvoor willen en

durven staan en het met trots laten zien getuigt van lef en

moed in deze samenleving. De minister wil geen religieuze

uitingen bij de politie en sluit daarmee onder andere vrouwen met een hidjab uit, terwijl de politie juist veel meer

diversiteit nodig heeft. Zij doet dat juist nu het Europees

Hof van Justitie strengere eisen is gaan stellen aan het

verbieden van de hidjab op de werkvloer. Hoe ziet de

minister dit? Waar ligt de ruimte voor de politietop die juist

voordelen hierin ziet?

Dat brengt me bij mijn volgende punt. Vanuit rechtsstatelijk

oogpunt is het wenselijk en noodzakelijk om de politietaken

van opsporing en handhaving van de openbare orde te

scheiden. Zo krijgen openbare orde en veiligheid de aandacht die ze verdienen. Graag een reflectie van de minister.

Steunpilaar drie. De vrijwaring van gebrek. Minister Weerwind leek op het goede pad als het om investeringen in de

sociale advocatuur of de verlaging van de griffiekosten gaat.

Maar zolang de overheid liever de burger voor de rechter

sleept, dan dat zij een ambtenaar de ruimte geeft om het

probleem op te lossen en zolang middengroepen niet in

aanmerking komen voor gesubsidieerde rechtsbijstand en

een advocaat niet zelf kunnen betalen, zijn we er nog lang

niet. Ik wil een lans breken voor uitbreiding van de rechtsbijstand voor meer groepen en voor meer vormen van

laagdrempelige geschiloplossing, zoals mediation.

Tot slot de laatste steunpilaar: de vrijwaring van vrees. Dan

denk ik in de eerste plaats aan de meest ernstige strafbare

feiten in de intieme sfeer: huiselijk geweld, waaronder

bedreiging en belaging, en kindermishandeling. Ondanks

dat het OM en de politie hoge prioriteit geven aan de aanpak

van huiselijk geweld, hebben jaarlijks ruim 200.000 volwassenen en ruim 100.000 kinderen te maken met ernstig of

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-5-17

herhaaldelijk geweld. In slechts een klein aantal gevallen

doen slachtoffers aangifte. Hoe gaat de minister ervoor

zorgen dat aangifte doen makkelijker wordt en dat er meer

kennis en deskundigheid bij de professionals in de keten

komt, van hulpverleners en instanties tot politie en OM?

Het belang van rechtsbescherming kan niet genoeg worden

benadrukt, omdat het mensen beschermt tegen willekeurige

of onrechtmatige acties van anderen, inclusief de overheid.

Het waarborgt eerlijke behandeling, rechtvaardigheid en

naleving van wetten en regels, wat essentieel is voor een

goed functionerende samenleving. Daarom acht ik het van

cruciaal belang dat in een volgend kabinet een minister ván

Rechtsbescherming wordt aangesteld en niet zoals nu een

minister vóór Rechtsbescherming. Ik bedoel een minister

met eigen zeggenschap over structurele begrotingsmiddelen. In mijn tweede termijn zal ik de Kamer oproepen om

deze minister in een volgend kabinet aan te stellen.

Voorzitter, ik rond af. Het is onze taak als bouwers en

bewakers van onze samenleving om elk proces dat tornt

aan verdraagzaamheid, medemenselijkheid, respect, tolerantie en gelijkwaardigheid te herkennen en te stoppen.

Het is onze taak om het abnormale te blijven signaleren.

Sheila Sitalsing formuleerde het treffend in haar dankwoord

bij het aanvaarden van haar eredoctoraat: "Het is een collectieve plicht om te blijven bevragen en te blijven benoemen: nee, dit is niet normaal."

Het verdedigen van ieders vrijheid is een gezamenlijke

verantwoordelijkheid, ónze gezamenlijke verantwoordelijkheid. Dat is het niet alleen omdat het moet van onze

Grondwet, hoe belangrijk ook, maar ook omdat de samenleving en wij op ons best zijn wanneer we ruimte maken

voor hen die in plaats van anders zichzelf mogen zijn. Onze

geschiedenis is nog altijd springlevend. Alle antwoorden

op onze vragen kunnen we hierin vinden. Alle antwoorden

op vragen waarom we moeten blijven streven naar een

inclusieve, multiculturele samenleving waarin we elkaars

verschillen respecteren en de dialoog altijd in stand houden,

kunnen we erin vinden. Niet vanuit het ik en zij, maar vanuit

het wij ontstaan de goede dingen. Dat heeft de geschiedenis

ons geleerd. Laten we elke moment gebruiken, ook vandaag, om aan die les recht te doen.

Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Een gloedvol betoog. U bent gruwelijk door uw tijd heen

gegaan, maar daar zullen we niet te moeilijk over doen. Als

u hiernaartoe komt, feliciteer ik u als eerste met uw prachtige maidenspeech. Daarna zijn er andere mensen die u

ook willen feliciteren. Ik schors een enkel ogenblik.

De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

De voorzitterVoorzitter

Tot zover de felicitaties. We gaan luisteren naar mevrouw

Mutluer, die ons richting de lunch praat. Het woord is aan

mevrouw Mutluer.

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Dank u wel, voorzitter. Laat ik gewoon in de plenaire zaal

mijn complimenten geven aan mijn collega Lahlah voor

haar maidenspeech in de arena van deze democratie. Zij

hield een indringend pleidooi, onder andere voor de vier

vrijheden die cruciaal zijn voor een menswaardige samenleving.

Een van de vrijheden waarop ik zelf in mijn bijdrage in wil

gaan, is de vrijheid van vrees. In de eerste plaats zegt mij

die veel over zelfbeschikking en over veiligheid. Die zegt

mij dat ik veilig over straat kan lopen, in een veilige wijk

kan leven en altijd kan rekenen op een betrouwbare overheid die mij in bescherming neemt als deze rechten in het

gedrang komen. Ik was dan ook enorm trots toen wij afgelopen zomer in de Kamer de Wet seksuele misdrijven aannamen, waarmee we conform de internationale mensenrechtennormen en als zestiende land van Europa seks zonder toestemming definieerden als verkrachting en dat

opnamen in onze wet. Dat is een mijlpaal, want daarmee

zetten we het slachtoffer op de eerste plek. De uitvoering

van deze wet door de politie en het OM wordt, denk ik, nog

wel een uitdaging, zeker als de minister weigert mee te

werken aan het voeren van meer regie op de strafrechtketen. Ik hoop dat zij daar vandaag uitgebreid op ingaat. Als

de Wet seksuele misdrijven eenmaal in werking is getreden,

willen we uiteraard veelvuldig over de voortgang worden

geïnformeerd.

Volgens mij is het dan een hele kleine stap om verkrachting

te benoemen in de EU-richtlijn bestrijding van geweld tegen

vrouwen, iets wat vanwege het Verdrag van Istanbul

eigenlijk van ons werd verwacht. Maar wat is er gisteren

gebeurd? Door toedoen van ons geëmancipeerd land is

verkrachting geschrapt uit de Europese wetgeving voor

gendergerelateerd geweld. Dat vind ik een schande. Ik

schaam me tegenover landen zoals België en Spanje, die

hierin wél een andere keuze hebben gemaakt. Zij zijn niet

meegegaan met het juridische excuus en de politieke onwil.

Ik ben teleurgesteld, en dat is zacht uitgedrukt. Juist van

deze minister had ik verwacht dat zij zich voor vrouwen in

Nederland en in Europa hard zou maken voor een standaard

van bescherming, want het is nog niet goed gesteld met

de positie van vrouwen.

Dat brengt mij direct op het onderwerp femicide. Na de

jaren van MeToo is 2023 misschien wel het jaar waarin

femicide op de kaart is gekomen, mede door de strijd van

nabestaanden van slachtoffers. Ik hoor graag van de

minister wat de stand van zaken is van het plan van aanpak

waar de Kamer met prioriteit op heeft aangedrongen. Het

is overigens heel goed dat het OM femicide in haar richtlijnen gaat opnemen en beter gaat registreren. Maar daarmee

zijn we er nog niet. Het is en blijft van belang dat de rode

vlaggen voorafgaand aan femicide door de instanties worden opgepikt. Dat is helaas nog niet het geval, getuige ook

het laatste rapport van de inspectie naar aanleiding van de

moord op het 16-jarige meisje Hümeyra. Vijf jaar na haar

dood heeft de politie nog altijd geen vast aanspreekpunt,

waardoor de communicatie met de politie nog steeds

tekortschiet. En juist daar ging het bij Hümeyra mis. Ik wil

dat de minister reageert op dat inspectierapport. Weliswaar

zijn de eerste stappen op het gebied van femicide en het

serieus nemen van slachtoffers gezet, maar wat mij betreft

worden die stappen groter en sneller.

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-5-18

Voorzitter. Ik blijf inzoomen op de vrijheid van vrees en dan

kom ik automatisch bij de ondermijnende criminaliteit, die

steeds verder de bovenwereld binnendringt. Er is weliswaar

meer geld beschikbaar voor de strijd tegen ondermijning,

maar mij is niet duidelijk waar die middelen nou worden

ingezet en hoe effectief dat is. Hoeveel van die gelden gaan

eigenlijk naar de nationale opsporing? Hoeveel gaat naar

de lokale opsporing en de aanpak die nu nog te wensen

overlaat? De burgemeesters, het OM en de politie vragen

daar meer steun bij, want zij verzuipen. Het meest acute

probleem is de golf van explosies. In 2023 alleen al waren

er zeker 378. Het lijkt dé trend in crimineel Nederland. Vaak

zijn ze gerelateerd aan drugscriminaliteit. De explosieven

zijn met illegaal zwaar vuurwerk, met cobra's, gemakkelijk

en goedkoop zelf te maken. We hebben hier te maken met

jonge verdachten, soms met verdachten van 14 jaar. De

huidige aanpak werkt niet voldoende.

De taskforce in Rotterdam-Vlaardingen en omgeving, waarin

preventie, opsporing en handhaving samengaan, doet nu

wel een poging. Het is een taskforce waar de betrokken

instanties die ik heb gesproken, ook om vragen, maar zij

willen die dan wel landelijk en verbreed naar het voorbeeld

van de landelijke Taskforce overvallen. Daar werden veel

partijen bij betrokken, zoals Horeca Nederland, MKB-

Nederland, Transport en Logistiek Nederland, VNO-NCW,

gemeenten, politie en justitie. Ik vind ook dat we naar die

verbreding moeten en naar meer creativiteit en eigenaarschap zonder dat dit per se om meer extra sturing vanuit

de politie vraagt. Ik kan mij niet voorstellen dat de minister

deze signalen niet ontvangen heeft. Ik vraag de minister

dan ook om deze integrale aanpak via een landelijke taskforce excessief geweld met spoed op te pakken. Kleinere

gemeenten zouden door middel van een vliegende brigade

kunnen worden ondersteund. Gaat de minister daarin mee?

Daarnaast is het in het kader van de explosies ook nodig

dat we misschien zelfs met een landelijke campagne komen

om jonge jongens ervan te weerhouden om voor een paar

honderd euro fouten te maken waar ze de rest van hun

leven last van ondervinden.

Voorzitter. De schadelijke invloed van ondermijning groeit

gewoon, zeker ook lokaal. Drugslabs zitten verstopt in de

meest kwetsbare wijken; kijk naar Rotterdam. Autogarages

en glazenwassersbedrijven duiken op in wijken met uitbuiting of witwassen als enig doel. Ook vakantieparken worden

veelvuldig gebruikt om op grote schaal wit te wassen. Waar

blijft de regelgeving voor het invoeren van een vergunningplicht voor winkels in bepaalde wijken of voor het versnellen

van de exploitatievergunningen voor vakantieparken? Via

de Bibob-toetsen kan alvast het kaf van het koren gescheiden worden. Ik mag van de minister toch iets meer verwachten dan een handreiking die nu door de VNG is opgesteld?

De rol van de gemeenten in het terugdringen van ondermijning wordt gewoon groter, maar als ze geen capaciteit en

geld hebben voor met name de lokale opsporing, blijft het

dweilen met de kraan open. Er is een forse versterking nodig

van de lokale recherchecapaciteit en versterking van de

wijkgebonden geüniformeerde politie. Hetzelfde geldt voor

het OM en de rechterlijke macht. Hoe gaat de minister dat

oplossen?

Aan één ding wil ik inderdaad ook niet voorbijgaan: onze

politiemensen die bij de aanpak van ondermijning cruciaal

zijn. En ja, ze stonden recent te demonstreren voor betere

pensioenen en vervroegd pensioen. Daar hebben we in de

Eerste Kamer en in de Tweede Kamer al voorstellen voor

gedaan, zeker als het gaat om regels voor mensen met

zware beroepen. Ik wil van de minister weten hoe het staat

met de uitvoering.

VVDMevrouw Michon-DerkzenVVD

Ik ben het zeer eens met mevrouw Mutluer; we willen de

recherche versterken, zo hoorde ik haar dat in haar betoog

zeggen. Wat is er dan volgens haar nodig van de minister?

Ze zegt nu tegen de minister "los het op", en dat is ook haar

goed recht. Maar is het een geldkwestie? We hebben het

zo vaak over, los van geld, een krapte op de arbeidsmarkt

en over boa's en samenwerking met Defensie. Wat is volgens mevrouw Mutluer dan de weg die we op moeten om

ervoor te zorgen dat de politie voldoende capaciteit heeft?

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Een zeer terechte vraag van mijn collega, want alleen met

geld los je het niet op en hebben we morgen niet een blik

politieagenten ergens vandaan getoverd. Die mensen

moeten goed opgeleid zijn op het moment dat ze op straat

zijn. Wat mij opvalt, is de disbalans die ik zie in de uitvoering. We weten ontzettend mooie successen te behalen met

onze nationale rechercheurs en we weten best wel heftige

criminelen op te pakken. Dat moet ook en daar moeten we

ook zeker op aansturen, maar mij gaat het ook om de lokale

opsporing. Kijkend naar de explosies, naar die vakantieparken en naar al die 1.100 of 1.200 glazenwassers in bepaalde

gemeenten, waarbij gemeenten met de handen in het haar

zitten, vind ik dat we iets meer moeten sturen op die lokale

opsporing. Ik heb ook in de begroting gekeken. Ik zie dat er

miljoenen naar ondermijning gaan en dat er meer geld is

om de activiteiten die vanuit de gevangenissen worden

ondernomen, een halt toe te roepen. Terecht, maar het is

mij onduidelijk als Kamerlid waardoor ik mijn controlerende

rol niet kan vervullen, hoe die middelen exact worden

ingezet, of die balans er is en of bij lokale overheden die

lokale opsporing nu voldoende aandacht krijgt. Want de

signalen die ik krijg, ook van de politie, is dat ze vaak met

incidenteel geld aan opsporing moeten doen waarbij ze de

mensen kwijtraken en de wijken er niet veiliger op worden.

VVDMevrouw Michon-DerkzenVVD

Ik luister goed of ik nou van mevrouw Mutluer een antwoord

hoor. Ik hoor haar zeggen dat het geen geldkwestie is. Ik

hoop althans dat ik dat goed heb gehoord en anders moet

ze me maar verbeteren. Wat vindt mevrouw Mutluer van

mijn voorstel om ervoor te zorgen dat de politie effectiever

kan zijn? Ik noemde heel expliciet het uitbreiden van de

Mulderzaken, zodat een politieman effectiever kan optreden

in de schaarste die we hebben — dat is inderdaad een feit.

Dan geven we hem dus gewoon maximaal de bevoegdheden om z'n werk zo goed mogelijk te doen. Hoe kijkt

mevrouw Mutluer daartegen aan, wil ik aan haar vragen.

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Ik denk dat we alles op alles moeten zetten om de politie

dat te laten doen waarvoor ze er zijn. Ik wil ze namelijk in

die wijken zien. Ik denk dat meneer Aardema het ook echt

wel kan beamen, maar de politieagenten die ik heb

gesproken, zijn gewoon te veel tijd kwijt aan noodhulp, te

veel tijd kwijt aan het in de auto zitten en te veel tijd kwijt

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-5-19

aan mensen met verward gedrag. Daardoor komen ze dus

niet toe aan datgene wat ze moeten doen, namelijk in die

wijken vanuit preventie, maar ook vanuit repressie, veiligheid bieden. Ik denk dat we inderdaad moeten gaan kijken

naar die verkeersboetes en de rol van de politie daarin, en

naar hoe dat in de praktijk uitpakt: is dat de meest effectieve

vorm? Ik heb daar zelf natuurlijk ook voorstellen voor

gedaan en ideeën over. Maar ik zeg wel tegen mijn collega

Michon-Derkzen dat ik daarbij van de minister meer inzicht

wil krijgen in de besteding van de ondermijningsmiddelen.

Dat staat namelijk best wel versnipperd in de begroting. Ik

wil ook de effectiviteit weten van wat we nu doen. Want als

ik dat weet, kan ik als Kamerlid ook voorstellen doen om

die lokale overheden en met name die lokale opsporing

een boost te geven, zodat die balans tussen nationaal en

lokaal in de strijd tegen ondermijnende criminaliteit beter

wordt.

PVVDe heer AardemaPVV

Ik hoor dat mevrouw Mutluer goed naar mijn betoog heeft

geluisterd en het ook met mij eens is. Dat is natuurlijk fijn,

maar is zij het ook met mij eens dat we naar een stukje

maatwerk van de politie toe moeten? Want het is toch zo

dat een wijkagent in pak 'm beet Rotterdam-West hele

andere middelen nodig zou kunnen hebben dan iemand

ergens in een dorpje in Oost-Groningen?

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Eén. Ik luister altijd naar de heer Aardema. Ik heb nu

namelijk een paar bijdrages van hem gehoord en ik vind

hem een heel redelijk Partij voor de Vrijheidlid, zeg ik met

heel veel complimenten. Dit is echt een compliment. Meneer

Aardema brengt namelijk echt de praktijk naar de Kamer.

Ik denk ook dat hij gelijk heeft. Je zult natuurlijk maatwerk

moeten leveren, omdat een dorp in Limburg misschien om

iets heel anders vraagt dan een wijk als Poelenburg in

Zaanstad. Maar ik doel met name op het basispakket van

de agenten: doen we daarin het juiste? Moet daar niet een

keertje het gesprek over worden gevoerd, zodat die politieagent ontlast wordt en zodat die politieagent dat kan doen

waarvoor de politieagent eigenlijk op de wereld is?

PVVDe heer AardemaPVV

Dank u wel voor het compliment, mevrouw Mutluer. Maar

het scherpe komt nog, dus daar wil ik u alvast voor waarschuwen!

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Ik verheug me erop.

De voorzitterVoorzitter

U bent gewaarschuwd.

de snelweg moest plukken. Is dat een effectief gebruik van

hun tijd? En wat zouden we volgens de PvdA en GroenLinks

kunnen doen om dat tot het verleden te doen behoren?

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Wij zitten al jaren niet in het kabinet, ondanks het feit dat

wij overal de schuld van krijgen, maar je ziet en hoort

natuurlijk wel dat er ontzettend veel onvrede is. Dan gaat

het om de klimaatdoelstellingen die we nastreven en de

plannen die hier in Den Haag worden gemaakt dan wel

uitgevoerd, maar ook om de boerenprotetsen die we hebben gezien. Het demonstratierecht is een zeer groot goed.

Daar moeten we voor blijven waken. Maar het werd gisteren

volgens mij inderdaad ook door onze eigen partijleider

gezegd: op het moment dat je in strijd handelt met de wet

en op het moment dat het vredige demonstreren overgaat

in geweld, waarbij je anderen in gevaar brengt, moet je

daar gewoon keihard tegen optreden.

SGPDe heer Diederik van DijkSGP

Dan leid ik dus het volgende uit de woorden van mevrouw

Mutluer af. We hebben het hier namelijk over illegale snelwegblokkades. De burgemeester heeft daarvan gezegd:

geen toestemming. Daar is de politie gigantisch veel tijd

aan kwijt. Daarvan zegt ook PvdA-GroenLinks: nee, dat mag

en moet aangepakt worden. En daar zijn dan de voorstellen

van de VVD-woordvoerder misschien wel heel geschikt

voor.

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Ja, interessant hè, hoe dan één onderdeel eruit wordt

gepakt? Ik kan nu een hele discussie gaan voeren over het

demonstratierecht. En die gaat komen, omdat de Kamer

om dat debat heeft gevraagd. Ik denk dat de minister zich

gisteren terecht heel verbolgen heeft geuit aangaande de

manier waarop werd gedemonstreerd, die niet door de

beugel kan. Dat vraagt enerzijds om daadkracht van een

kabinet, dat hopelijk snel gaat komen, om de grote problemen waar dit land tegen aanloopt, goed en voorspoedig

op te pakken. Dat is één. De politiemensen kunnen daar

niks aan doen. Ze zijn er om de openbaar orde en veiligheid

intact te houden. En ja, ik denk dat daar gewoon op een

goede wijze op moet worden geacteerd, ook door de driehoek.

SGPDe heer Diederik van DijkSGP

De laatste keer. Mevrouw Mutluer heeft gezegd dat er nu

één ding uit wordt gehaald. Maar niet voor niets zei ik: 35

keer is daar de politie massaal voor ingezet, met alle irritatie

en capaciteitsproblemen van dien. Het gaat ten koste van

andere zaken elders. Dus het is niet "één" dingetje. En juist

als je als woordvoerder een punt ervan maakt — wat ik

waardeer — dat je de capaciteit beperkt, dan is het toch

gewoon onaanvaardbaar dat dit zo veel capaciteit wegslorpt?

SGPDe heer Diederik van DijkSGP

Mevrouw Mutluer roept vooral op om de politie in staat te

stellen om datgene te doen waarvoor we ze hebben opgeleid en waarvoor ze bedoeld zijn: de kerntaken. Ze zegt:

laten we hun capaciteit op een goede manier gebruiken.

Het was volgens mij afgelopen weekend dat diezelfde

politie voor de 35ste keer die snelwegdemonstranten van

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Ik vind het ook onaanvaardbaar dat we alle politiemensen

elk weekend ergens op straat zetten naar een voetbalwedstrijd om hooligans aan te pakken. Met andere woorden, ik

vind heel veel onacceptabel. En ik heb ontzettend veel

waardering voor onze politiemensen. Hun inzet en hun

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-5-20

capaciteit zijn schaars; daar moeten we gewoon op letten.

En ik vind ook dat onze minister daar met de burgemeesters

goede plannen voor moet gaan maken.

BBBMevrouw HelderBBB

Ik heb altijd waardering voor de inbreng van mevrouw

Mutluer, maar ik heb toch het idee dat hier wel heel veel

op één hoop werd gegooid en, met alle respect, ook door

elkaar werd gehusseld. Hoorde ik haar nou echt zeggen dat

wij lokaal moeten gaan meebesturen? Dat zei ze bijna. Ze

zei zelfs: een boost geven.

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Nee, ik ga niet over lokaal besturen; dat is niet onze rol.

Maar wat ik zie en ook afleid uit de gesprekken die ik met

burgemeesters, met de politie, maar ook met het OM heb

gevoerd, met officieren van justitie die ik heb gesproken

die onder andere bezig zijn om een taskforce excessief

geweld op te richten, is dat men merkt — lees overigens

ook Een Pact voor de Rechtsstaat, van Pieter Tops — dat

de lokale opsporing op dit moment niet de nodige aandacht

krijgt in capaciteit en in geld. En de vraag is of we daar

middelen voor moeten toekennen. Dat vraag ik me alleen

ten zeerste af. Ik heb heel goed naar de begroting gekeken

en het is me niet erg duidelijk waar die ondermijningsmiddelen naartoe gaan. Ik denk dat onze nationale recherche

echt heel veel en heel goed werk doet, maar het kan

natuurlijk niet zo zijn, zoals in dat voorbeeld van Limburg,

dat daar incidentele middelen naartoe gaan en zij daar die

agenten en rechercheurs niet kunnen houden en bepaalde

onderzoeken niet kunnen doen. Daar moet een balans in

zijn. Ik ben dus eigenlijk benieuwd hoe de minister dat zelf

ziet, en wat wij nog extra kunnen doen om die lokale

opsporing iets meer aandacht te geven.

BBBMevrouw HelderBBB

Tot slot in dit rijtje vragen aan collega Mutluer. Ik hoorde

haar ook spreken over de vakantieparken, de Bibob, vergunningen en dergelijke. Dat is bestuursrecht. Daar hoeft de

politie zich eigenlijk helemaal niet tegenaan te bemoeien.

Zou het een idee zijn om te kijken naar het inschrijven van

een vakantiewoning in het Kadaster en dat soort dingen?

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Vorig jaar hebben wij een motie ingediend om door het

RIEC een onderzoek te laten doen naar de vakantieparken.

Toen hebben we een aantal voorstellen gedaan, waaronder

een Kadaster, Bibob-onderzoeken en exploitatievergunningen. Dan kom ik weer bij de lokale aanpak. Je merkt dat

sommige gemeenten wel de capaciteit en de kennis hebben

om dat voor elkaar te krijgen, en andere niet. Ik ga niet op

de stoel van de burgemeester zitten, maar we moeten ze

wel helpen. Dat kan soms via een handreiking zijn of door

extra inzet van de politie. Degene die het rapport over de

vakantieparken heeft geschreven, heeft ook gezegd: ga kijken of je landelijke regels kunt opstellen voor de verkoop

van accommodaties. Daar kijk ik naar en daar moet door

de minister natuurlijk ook een antwoord op komen.

BBBMevrouw HelderBBB

Ik eindig bij de laatste vraag aan collega Mutluer toch met

datgene waar ik eigenlijk mee begon. Zij gooit dan toch

dingen door elkaar. Bij bestuursrecht hoeft de politie zich

er niet primair mee te bemoeien. Daarmee kun je ook een

beetje capaciteit besparen. Ik zal er straks tijdens mijn eigen

inbreng op ingaan. Maar ik merkte hier dat het idee is dat

de politie als eerste aan de lat moet staan. Dat hoeft dus

niet, als je ook via het bestuursrecht dingen gaat doen. Ik

dacht dat collega Mutluer dat door elkaar gooide.

BBBMevrouw HelderBBB

Maar van incidenteel geld worden geen mensen ingehuurd,

dus dit klopt nog steeds niet. Er worden misschien wel

bepaalde teams geformeerd. Daar moeten wij, vind ik, als

landelijke overheid natuurlijk heel ver van wegblijven, want

wij moeten ons niet met de lokale aansturing bemoeien. Ik

weet bijvoorbeeld dat er in Limburg twaalf TGO's lopen,

waar ze capaciteit hebben voor drie. Dat is wel degelijk een

kwestie van geld en mensen. We kunnen nou wel steeds

zeggen "geld is niet de oplossing", maar als er structureel

geen geld komt, dan is dat wel degelijk het probleem. Dat

kan collega Mutluer toch niet ontkennen?

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Nee, dan probeer ik opnieuw mijn eigen bijdrage goed over

het voetlicht te brengen. Ik zie en constateer twee dingen.

Ik zie dat de lokale opsporing anders kan. Daar moet meer

capaciteit en geld naartoe. Dat is één. Ook zie ik dat de

lokale overheden soms niet weten hoe ze de veiligheid in

hun eigen gemeente moeten borgen. Dan is er soms landelijke regelgeving nodig om ze daarbij te helpen. Of inderdaad politieagenten in die wijken, zodat ze de drugslabs

kunnen oprollen en we geen explosies krijgen. Dat zijn twee

grootheden waar een antwoord op moet komen.

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Nee, eens. Het voorbeeld dat ik aanhaalde met die TGO's

kwam inderdaad uit Limburg. Ze missen capaciteit, ze

missen de mensen. Het is een stukje geld. Maar ik heb

natuurlijk een heel redelijke, bestuurlijke oppositiemind,

waarmee ik denk: tja, ik kan naar de begroting kijken en dan

moet ik wel ergens anders geld halen om daar extra geld

naartoe te sturen, maar ik kan ook kijken hoe op dit moment

onze ondermijningsmiddelen worden ingezet, in hoeverre

die effectief zijn en of we daar eventueel een verschuiving

in kunnen realiseren. Dat kon ik nu niet goed doen — zo

zeg ik even aan collega Helder, en dat snapt ze ook — want

ik wilde het goed doen. Ik wil dat dat een realistisch plan

en voorstel wordt. Daar heb ik vragen over gesteld.

ChristenUnieMevrouw BikkerChristenUnie

Dank aan mevrouw Mutluer, ook voor haar betrokkenheid

bij jongeren en het voorkomen dat zij in de criminaliteit

belanden. Vanuit die betrokkenheid bij jongeren en de grote

drugsproblematiek zou ik haar willen vragen hoe zij kijkt

naar campagnes waarin we jongeren ontmoedigen om

drugs te gebruiken. We zien namelijk heel vaak dat dat een

weg is waarmee ze alsnog in de criminaliteit worden gezogen, juist in het verhandelen en het doorgeven van kleine

handelshoeveelheden, wat tot meer leidt. Is zij het met mij

eens dat we daarin minder naïef moeten zijn en jongeren

meer streetwise moeten benaderen over de gevolgen van

drugsgebruik, zoals in Rotterdam?

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-5-21

Als we ondermijnende criminelen pijn willen doen, moeten

we hun hun criminele vermogen en geld afpakken. Ik had

net een interruptiedebatje met collega Michon-Derkzen. Ik

zei heel stevig dat er naar schatting jaarlijks 16 miljard euro

aan crimineel geld wordt witgewassen. De Algemene

Rekenkamer heeft te weinig zicht op de effectiviteit van de

aanpak van witwassen en de ambitie van de minister blijft

steken op 200 miljoen, ondanks het feit dat in deze begroting extra middelen worden uitgetrokken voor de FIOD. Dat

zou je dan ook in het ambitieniveau moeten zien, lijkt mij.

Ik vraag dus nog een keer aan de minister of zij mij wil uitleggen hoe wij de komende jaren meer geld gaan plukken

van criminelen.

Voorzitter. Tot slot twee korte punten. Bij veiligheid gaat

het ook om nationale veiligheid. Ik ben ook geschrokken

van de berichtgeving over het feit dat meerdere gemeenten

zijn gestopt met toezicht houden op voor terrorisme veroordeelde jihadisten die hun straf wel hebben uitgezeten, maar

geen Nederlander meer zijn. De landelijke pilot om deze

voormalige Nederlanders toch in de gaten te houden, is er

nog steeds niet. Daar wil ik graag een reactie op.

Aangezien ook de staatssecretaris hier aanwezig is, die

weinig vragen heeft gehad, ga ik toch een vraag stellen

over mensenhandel. Ik heb hem een fantastisch pleidooi

horen houden voor de spreidingswet. Ik hoop dat hij, zolang

hij nog op die stoel in vak K mag zitten, zich keihard gaat

inzetten voor de aanpak van mensenhandel en de motie

gaat uitvoeren die wij voor het reces hebben ingediend

over de mannelijke prostitués die een inloophuis hebben,

het HIS, het House of Inner Strength. Het zou me een lief

ding waard zijn als het deze staatssecretaris nog lukt om

dat samen met de VNG in stand te houden.

Voorzitter. De zorgen voor onze veiligheid worden voor mij

niet minder met deze begroting. Ik had iets meer verwacht

van de ministers. Ik roep met name de minister van Justitie

en Veiligheid er met klem toe op om te investeren in lokale

veiligheid.

De voorzitterVoorzitter

Hartstikke goed, dank u wel. De staatssecretaris heeft zijn

enige vraag meegeschreven, dus er kan niets meer misgaan.

Ik schors tot 14.15 uur voor de lunch en dan gaan we luisteren naar de heer Sneller.

De algemene beraadslaging wordt geschorst.

De vergadering wordt van 13.42 uur tot 14.18 uur geschorst.

Ik denk dat het altijd goed is om jongeren te informeren

over drugsgebruik, verslaving en wat dat met je kan doen.

Daar zal mijn collega mij altijd aan haar zijde vinden. Het

is echter ook een gegeven dat de fracties van de Christen-

Unie en GroenLinks-Partij van de Arbeid lijnrecht tegenover

elkaar staan wat betreft het decriminaliseren van ons

drugsbeleid. Dat hebben we niet voor niets in ons verkiezingsprogramma opgenomen. Je moet kijken of je dat uit

de criminaliteit kunt halen en kunt legaliseren. Dat geldt

met name voor softdrugs. Ik maak me inderdaad zorgen

over de jongeren en het excessieve gebruik van drugs. Je

moet ze helpen om niet verslaafd te raken. Je moet in ieder

geval de zorg zodanig regelen dat ze de juiste hulp ontvangen.

ChristenUnieMevrouw BikkerChristenUnie

Vanuit mijn perspectief zie ik in ieder geval een goede stap

in het antwoord, omdat mevrouw Mutluer aangeeft dat je

van harddrugs moet afblijven. Ze zegt dat we dat niet

moeten legaliseren, maar dat je daarvan af moet blijven.

Daar ben ik blij mee, want dat is winst ten opzichte van wat

ik elders in het land hoor.

Ik zou een tweede punt willen benadrukken. We zien dat

een pilletje en een lijntje snuiven gevolgen hebben, dat je

daar criminaliteit mee sponsort en dat de natuur daardoor

vervuild raakt. We weten ook dat het voor heel veel gezinnen ellende betekent, omdat jongeren verslaafd raken. Juist

op dat punt vind ik dat de overheid niet weg moet kijken,

maar gebruikers moet laten zien wat de gevolgen zijn van

het feit dat zij een pilletje nemen of een lijntje snuiven.

Daarom zou ik mevrouw Mutluer het volgende willen vragen: als de ChristenUnie een voorstel doet om dat in een

campagne zichtbaar te maken, zodat gebruikers zich bewust

zijn van de schade, zou mevrouw Mutluer dat dan kunnen

steunen?

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Dat vind ik zo leuk aan mijn collega van de ChristenUnie.

Er worden me weer dingen in de mond gelegd waarvan ik

denk: hé, ik moet nu even goed opletten; wat zegt zij? Het

ging inderdaad over harddrugs. GroenLinks en PvdA hebben in ieder geval heel duidelijk aangegeven — ik denk dat

collega Sneller van D66 daar nog steviger in zit — dat we

opnieuw willen kijken naar ons drugsbeleid en dat we dat,

waar nodig, willen decriminaliseren. We moeten naar een

effectievere aanpak van drugscriminaliteit. Ik vind dat we

dat nu nog niet voldoende doen, met alle gevolgen van

dien. De gebruikers ga ik niet criminaliseren. Als dat de

insteek is, zal ik zeggen: nee, daar ga ik niet in mee. Waar

ik wel in meega — dat hebben we volgens mij in het verleden ook gedaan, ook met andere leden van onze fractie —

is dat we alles op alles moeten zetten om onze jongeren in

bescherming te nemen.

Ik heb nog twee minuten, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Geniet ervan!

GroenLinks-PvdAMevrouw MutluerGroenLinks-PvdA

Ik heb het idee dat ik al een uur heb gepraat.

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-5-22