Terug
Plenair · wetgeving Gecorrigeerd beschikbaar

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

Begroting Justitie en Veiligheid (36410-VI) 1TK

7 februari 2024 7u

AI-samenvatting

Samenvatting

In het debat werden vooral veiligheids- en rechtsstaatkwesties besproken, met enkele verwijzingen naar antisemitisme en haatincidenten. De ChristenUnie en SGP spraken hun bezorgdheid uit over de stijging van antisemitische incidenten na 7 oktober, met noemenswaardige toename van 818%. DENK pleitte voor gelijke aanpak van alle vormen van haat, inclusief islamofobie, en verwees naar vernielingen van moskeeën en synagogen. JA21 noemde de terreurdreiging en het jihadisme in samenhang met de Hamas-Israëloorlog. El Abassi (DENK) critiseerde selectieve toepassing van vrijheid van meningsuiting en vroeg aandacht voor bescherming van religieuze gebedshuizen.

De motie van DENK om verbranding of bescheuring van erkende religieuze geschriften strafbaar te stellen haalde de stemming niet. SGP diende een amendement in voor middelen voor het werkplan van de Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding. JA21 vroeg toelichting op beleid rondom terugkeer van IS-vrouwen en straftoemeting. Het kabinet gaf geen directe toezeggingen, maar erkende de ernst van antisemitisme en islamofobie als onderwerpen voor vervolgdebat.

AI-gegenereerd op basis van trefwoord-relevante fragmenten. Controleer bij twijfel het volledige verslag hieronder.

Aanwezig

Sprekers · 19

Behandeld

Besproken in dit debat

6 stukken

Document

Verslag

17 sprekers · 62 bijdragen

Relevant

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:

- het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten

van het Ministerie van Justitie en Veiligheid (VI) voor het

jaar 2024 (36410-VI).

De voorzitterVoorzitter

Ik hoop dat de lunch goed bevallen is. We continueren de

begrotingsbehandeling voor Justitie en Veiligheid.

De algemene beraadslaging wordt hervat.

De voorzitterVoorzitter

Ik geef graag het woord aan de heer Sneller van de fractie

van D66.

D66De heer SnellerD66

Dank, voorzitter. Allereerst dank aan de rapporteurs voor

hun werk en inbreng namens de commissie, en felicitaties

aan collega Lahlah voor een prachtige maidenspeech. "Waar

we elkaar ontmoeten, gaat het hart open." Ik hoop dat u dat

vast kunt houden in deze zaal, mevrouw Lahlah.

Voorzitter. Iedereen wil leven in een veilig land. Veiligheid

is een voorwaarde voor vrijheid. Daarom werken we volgens mij allemaal richting een effectief veiligheidsbeleid.

De afgelopen jaren leek er steeds meer weerklank te komen

voor een pleidooi om te kijken naar effectiever en slimmer

straffen — en daarin ook te doen wat werkt — en minder

naar wat alleen maar stoer klinkt, maar uiteindelijk leidt tot

schijnveiligheid.

Uiteraard is detentie soms heel hard nodig, en terecht.

Tegelijkertijd weten we dat 50% van alle gedetineerden

korter zit dan een maand, en 75% korter dan drie maanden.

Dat is lang genoeg om veel schade aan te richten, maar te

kort om echt te werken aan gedragsverandering. Uit alle

onderzoeken blijkt dan ook dat dit uiteindelijk leidt tot meer

recidive. Mensen raken hun baan, hun woning en hun

relaties en contacten kwijt, maar uiteindelijk komen ze er

slechter uit. Te vaak is de gevangenis dan ook de beste

leerschool voor crimineel handelen.

Gelukkig is de minister voor Rechtsbescherming — ik zie

collega's een motie opstellen; ik ben heel benieuwd! —

gekomen met een verkenning naar alternatieven, om de

gereedschapskist van de rechter te verbreden en te zorgen

dat er effectief gestraft kan worden en, wat mij betreft,

Nederland uiteindelijk veiliger kan worden. Mijn vraag aan

de minister isMinister

hoe staat het met die verkenning en de verdere uitwerking ervan? Hij heeft aangekondigd geen wetswijziging in gang te zetten, maar wel verder te werken aan

de voorbereiding en te kijken naar pilots.

Voorzitter. Steeds meer politiemedewerkers verzamelen

zich rond een afkeer van het drugsverbod. In De Telegraaf

noemde een daarvan, de voorzitter in Nederland, het

drugsverbod een wreed en mislukt experiment. Hij haalde

de vergelijking aan met het Amerika van de jaren twintig.

Tussen 1920 en 1933 werden daar de productie, de verkoop

en het transport van alcohol geheel verboden, om zo de

maatschappij te genezen van alle alcoholgerelateerde

kwalen. We weten dat het helaas net wat anders liep. De

georganiseerde misdaad werd groot; Al Capone verdiende

goudgeld dankzij de drooglegging. Als je kijkt naar de huidige stand van zaken bij onze drugsaanpak, dan zie je veel

parallellen tussen de drooglegging en wat er nu gebeurt.

Amerika had destijds Eliot Ness; wij hebben onder andere

Andy Kraag en het NFI, met hun goede werk. Maar hoe

geweldig het werk van deze mensen ook is, uiteindelijk is

het dweilen met de kraan open. Uiteraard is het ook navigeren tussen twee illusies: aan de ene kant dat we criminaliteit

helemaal naar nul kunnen krijgen en aan de kant dat we

drugs helemaal de wereld uit kunnen krijgen.

Maar op dit moment is de balans zoek. Zo'n 50% tot 80%

van de politiecapaciteit gaat op aan drugsgerelateerde criminaliteit. We geven honderd keer zoveel uit aan repressie

en de strafrechtelijke aanpak als aan preventie. Mijn pleidooi

is steeds: laten we nou die balans herstellen. Laten we

ervoor zorgen dat we reguleren en preventie en handhaven,

wat uiteindelijk altijd hand in gaat met reguleren, meer in

balans brengen. Gelukkig laat het wietexperiment in Breda

en Tilburg ook zien dat het kan. We zorgen ervoor dat elke

euro voor wiet die gereguleerd verkocht wordt, in de handen van bonafide ondernemers komt, en dat niet het risico

wordt gelopen dat die bij criminelen terechtkomt.

Aan de andere kant zijn er de verborgen kosten van onze

huidige aanpak. Dat zijn al die zaken die blijven liggen,

waarvan we allemaal zeggen dat we ze zo belangrijk vinden.

Ik noem zedenzaken, geweldsdelicten et cetera, et cetera.

Ze blijven veel te lang op de plank liggen en de ophelderingspercentages zijn te laag. Met gecontroleerde productie

en distributie verminderen we de kans op drugsdumpingen,

op vervuiling, op overdoses en op gezondheidsproblemen

en kunnen we meer doen aan voorlichting, preventie en

ontmoediging. Ik hoop ook dat we de komende tijd de

kansen die regulering biedt, met een open blik kunnen

benaderen, om Nederland veiliger te maken en om de

gezondheid beter te kunnen beschermen.

Voorzitter. Een onderwerp waarbij we vaker gezamenlijk

optreden als Kamer, is het ervoor zorgen dat mensen met

een publieke taak veilig blijven. De samenleving is de

afgelopen jaren verhard en de maatschappelijke onrust is

toegenomen. We zien steeds vaker dat dat zich uit in

bedreigingen, haat en agressie. Uiteraard is geweld altijd

onacceptabel, maar voor mensen met een publieke taak

hebben we hier een extra verantwoordelijkheid. Gek genoeg

is Nederland toch uitzonderlijk. Die agressie komt hier veel

vaker voor dan in andere Europese landen. Het gaat dan

uiteraard voornamelijk om mensen die in de frontlinie staan.

Ik noem agenten, brandweermensen, ambulancepersoneel

tijdens de jaarwisseling, advocaten, rechters, officieren die

bepaalde zaken niet meer durven doen, treinconducteurs

en gemeenteambtenaren die aan de balie worden belaagd.

Ik hoef ze eigenlijk allemaal niet op te sommen. U kent de

voorbeelden. Het lijkt er soms wel op dat we het normaal

zijn gaan vinden, dat de incidenten erbij horen en dat we

overgaan tot de orde van de dag. Gelukkig hebben we met

een heel breed verbond aan partijen en maatschappelijke

organisaties geprobeerd om nee te zeggen. We mogen dit

niet normaal gaan vinden. We hebben er als Kamer ook

moties over aangenomen. Ik hoor graag hoe het gaat met

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-8-1

de uitwerking van de motie die vraagt om naar analogie

van PersVeilig een samenwerkingsverband op te richten

dat veel breder is. We hebben gezamenlijk een rondetafelgesprek gehad met veel nuttige input. We hebben daar

schriftelijke vragen over gesteld. Helaas is de opvolging

daarvan nog niet zoals ik die graag zou willen zien. Daarom

heb ik een motie voorbereid met daarin de concrete plannen

uit de schriftelijke vragen.

Voorzitter. Het ging er al een paar keer over en ik denk dat

dat heel terecht is. Er is een gezamenlijke zoektocht van

links tot rechts om ervoor te zorgen dat politieagenten weer

kunnen toekomen aan hun werk in de wijk. Dat blijkt zowel

uit de parlementaire verkenning naar de strafrechtketen

alsook uit de praktijkkennis waarover we hebben gehoord.

We hebben net al gehoord hoe belangrijk dat is. Ook de

politiechefs zeggen zelf: kleine boefjes worden nu sneller

grote boeven. Laten we naast het werken aan opleidingen

ook kijken naar hoe we er nou voor kunnen zorgen dat we

zolang er schaarste is het beste in die schaarste kunnen

sturen. Die schaarste zal er altijd zijn zolang er criminaliteit

is. Ik zie toch het patroon dat er private baten en publieke

lasten zijn. Het ging al even over het rondetafelgesprek over

voetbalgeweld. Sommige betaaldvoetbalorganisaties maken

tientallen miljoenen winst, maar het "restrisico", zoals dat

zo mooi heet, is dan uiteindelijk voor de belastingbetaler.

Dat vraagt ook om een hele grote inzet.

Dat geldt ook voor de supermarkten. In de parlementaire

verkenning zei de politie: we lijken soms wel de beveiliging

van het grootwinkelbedrijf. Vorig jaar was er een recordaantal winkeldiefstallen, mede door de uitrol en de invoering

van zelfscankassa's. Het kost een agent ongeveer acht uur

om een winkeldiefstal af te handelen. Op jaarbasis gaat het

om 178 agenten die zich daarmee bezighouden in plaats

van met de veiligheid in de buurt. Het is een zoektocht,

maar wat mij betreft gaat de minister in ieder geval in

gesprek met de supermarkten om die zelf meer verantwoordelijkheid te laten nemen in het voorkomen van die winkeldiefstallen. Ik heb haar daar eerder ook toe opgeroepen.

Alle experts zeggen namelijk dat die kassa's dat toch aanmoedigen. Daarnaast is er de weg om dit in sommige

gevallen met een schadevergoeding te regelen. Dat gebeurt

nu relatief nog heel weinig. Mijn vraag aan de minister is

dus welke kansen zij ziet om dit verder uit te rollen.

Voorzitter. Naar aanleiding van het voorstel dat de afgelopen dagen binnen is gekomen heb ik een vraag over die

acht uur. Het ging daar ook al even over in een andere

inbreng. Relatief, ten opzichte van andere landen, schijnt

dat heel veel te zijn. Wat kan er nog gebeuren om ervoor

te zorgen dat we het gaan verminderen?

VVDMevrouw Michon-DerkzenVVD

Het is terecht dat de heer Sneller een punt maakt over

winkeldiefstal. Winkeldiefstal is een misdrijf. Dat hebben

we met elkaar in ons wetboek opgenomen en dat moeten

we dus ook bestrijden. Dat begint ermee dat je ervoor zorgt

dat je preventieve maatregelen neemt. Ik ben het dus ook

eens met de oproep dat elke ondernemer ervoor moet zorgen dat het risico zo veel mogelijk wordt verminderd. Maar

is de heer Sneller het met mij eens dat we er ook voor

moeten zorgen dat waar de politie wel nodig is om de

aangifte tegen een winkeldief op te nemen en om de pakkans te vergroten … Is hij het met me eens dat die Mulderzaak, het "lik op stuk" dat de politie nu niet kan bij een winkeldiefstal, enig soelaas kan bieden?

D66De heer SnellerD66

Ik vind het heel interessant om te bekijken in welke gevallen

dat soelaas kan bieden. Net als bij de schadevergoeding is

dat niet in alle gevallen mogelijk. Als er geweld gepleegd

wordt, is dit bijvoorbeeld geen optie. Dat is ook een beetje

wat qua rechtsbescherming van een eventuele verdachte

op een bestuursrechtelijke manier wel de waarborg moet

zijn. Maar het lijkt me zeker interessant.

VVDMevrouw Michon-DerkzenVVD

Ik vind het goed om te horen dat we elkaar daar kunnen

vinden. De schadevergoeding waar de heer Sneller het over

heeft, is een civiele schadevergoeding. Ik zie daar dus niet

heel goed de rol van de minister in. Dat is iets wat de winkelier regelt met een civiele partij. Ik hoop dat de heer

Sneller het met mij eens is dat we met de Kamer moeten

kijken naar een degelijk antwoord op juist deze relatief

kleine criminaliteit, die heel veel voorkomt en ongelofelijk

veel capaciteit vergt van de politie. Laten we hier ook even

met elkaar vaststellen dat de pakkans gering is en de straf

nihil. Ik kijk dus uit naar een positieve reactie van de heer

Sneller op de motie.

D66De heer SnellerD66

Dan kijk ik uit naar de motie. Ik ben blij dat mevrouw

Michon-Derkzen in ieder geval ook zegt: laten we de

supermarkten aanspreken op hun verantwoordelijkheid wat

betreft die preventie. Ik ben nog steeds benieuwd hoe de

uitrol van de zelfscankassa's daar precies in past.

Voorzitter. Een heel ander onderwerp. Het vertrouwen van

mensen in de overheid is al lange tijd relatief laag. Dat

herstel van vertrouwen kan vooral komen door mensen

weer te vertrouwen. Daarom is al langere tijd het idee om

mensen een recht op vergissing te geven. Dat betekent

bijvoorbeeld dat als mensen informatie aan de overheid

moeten verstrekken op basis waarvan de overheid besluiten

neemt, we er niet direct van uitgaan dat iets een bewuste

fout is en dat een boete passend is, in plaats van een goed

gesprek of een kans om een fout te herstellen. Ik geloof dat

de ChristenUnie het "het recht op genade" noemt. Ik weet

niet of dat in de Grondwet moet, maar het lijkt mij goed om

te kijken of we dit kunnen betrekken bij de Algemene wet

bestuursrecht, die al herzien wordt, en of we dit daarin een

plek kunnen geven.

Voorzitter. Ten slotte een onderwerp waarbij twee van mijn

hobby's samenkomen. Het zijn wat bijzondere hobby's.

Nee, vissen zit er niet bij. De ene is wetgevingskwaliteit en

de andere is artikel 3.1 van de Comptabiliteitswet.

De voorzitterVoorzitter

In de zaal vindt men dat u rare hobby's hebt.

D66De heer SnellerD66

En in vak K ook. Ik krijg zelfs toegeworpen van de staatssecretaris dat ik ... Nou ja, ik zal het niet herhalen. Verder gaat

het met mijn leven heel goed. Dank u wel.

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-8-2

Het gaat over evalueren. Er is ooit een motie-Van Weyenberg/Dijkgraaf aangenomen over het opnemen van een

standaard evaluatieparagraaf bij een substantiële beleidswijziging. Ook in het stuk dat ik met collega Van der Staaij

heb geschreven, is een heel hoofdstuk gewijd aan evaluaties. Ik denk dat dit het amendement is dat Kamerleden het

vaakst en ook het makkelijkst indienen: er moet een evaluatiebepaling in. Dat betekent "er moet over zoveel jaar

geëvalueerd worden" of "we moeten de termijn weten

waarna er geëvalueerd wordt". Veel evaluaties eindigen

met de conclusie dat er onvoldoende gegevens zijn. Ik denk

hierbij bijvoorbeeld aan de evaluatie van de Wet Damocles.

Dit geldt ook voor beleidsdoorlichtingen en interdepartementale beleidsonderzoeken. Dat is omdat we als medewetgever "regering, kijk er over zoveel jaar maar naar" hebben

gezegd, zonder van tevoren te zeggen welke gegevens

daarvoor moeten worden verzameld zodat we die evaluatie

kunnen doen, en wat de criteria zijn op basis waarvan we

vinden dat die evaluatie moet plaatsvinden. Is dit doel

behaald en is dat doel behaald? Dat is artikel 3.1 van de

Comptabiliteitswet. Dit betreft ook of we zeggen "het

ministerie van Justitie of het ministerie van Financiën mag

het gewoon zelf intern uitvoeren" of "dit is er eentje waarvan

we vinden dat het echt onafhankelijk moet plaatsvinden

omdat we dat gewaarborgd willen hebben".

Voorzitter. Wat mij betreft moeten we op dit punt als Kamer

de verantwoordelijkheid weer een klein beetje naar ons toe

trekken, maar daarvoor eerst de bal bij het kabinet leggen.

Ik kijk vooral naar de minister voor Rechtsbescherming, die

ook over het Beleidskompas gaat, om aan het WODC te

vragen om samen met de andere onafhankelijke organisaties die bezig zijn met evaluaties, te kijken of wij niet een

kader, een handreiking, kunnen krijgen over de invulling

van die evaluatiebepalingen. Dan wordt het dus niet alleen

maar: evalueer over zoveel jaar. Dan weten we als wetgever,

dus zowel vak K als de Tweede en de Eerste Kamer, ook

beter waarop we gaan evalueren en wat ervoor nodig is

om daadwerkelijk conclusies te kunnen trekken.

Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Heel goed, dank u wel. En veel succes met uw hobby's.

Dan is het weer tijd voor een heuse maidenspeech. We

gaan met veel plezier luisteren naar mevrouw Uitermark

van de fractie van NSC. Ik geef haar graag het woord.

NSCMevrouw UitermarkNSC

Voorzitter, dank u wel. Het voelt bijzonder om hier vandaag

voor het eerst te spreken, in het hart van de democratie.

Iets voor het eerst doen, is altijd mooi. Maar als je 52 bent,

zoals ik, dan is dat eigenlijk nog mooier, al was het maar

omdat het steeds minder vaak voorkomt dat je weer eens

iets voor het eerst kunt doen.

De afgelopen 23 jaar was ik werkzaam in de rechterlijke

macht, onder andere als kinderrechter en als strafrechter.

Ook heb ik mij vanuit de landelijke rol jarenlang ingezet om

mediaton in strafzaken van de grond te krijgen. Dat is mede

door de steun van bijna de voltallige Tweede Kamer gelukt.

Mediaton is nu een landelijke voorziening die in strafzaken

kan worden ingezet door officieren van justitie en door

rechters, die niet in de plaats komt van een strafzaak, maar

die de strafzaak aanvult. Dat is in de eerste plaats goed voor

slachtoffers. Die hebben hier veel baat bij. Zo kan een

slachtoffer dat kampt met de gevolgen van wat er is

gebeurd, de verdachte daarmee confronteren en verder

ook antwoorden krijgen op de vragen waar hij of zij mee

zit. Dat vergt heel veel moed. Daar is niets softs aan. Het is

heel belangrijk en slachtoffers ervaren ook dat het bijdraagt

aan herstel en het weer beter verder kunnen met hun leven.

Het is ook goed dat de verdachten verantwoordelijkheid

leren nemen voor hun gedrag en dat ze actief bijdragen

aan het herstel van schade die door hen is aangericht, zowel

materieel als in immateriële zin. Het blijkt ook dat als verdachten daardoor meer inzicht krijgen in hun handelen en

de gevolgen van hun handelen, dat ze daardoor ook minder

vaak recidiveren.

De bult aan ervaring die ik heb doordat ik zo veel zaken heb

behandeld en zo veel mensen heb gezien en gehoord als

rechter, neem ik mee naar het werk hier in de Kamer. Het

zijn deze verhalen van die vele mensen die laten zien hoe

wetten en regels uitpakken in de praktijk van alledag en

waar mensen tegenaan lopen in hun dagelijks leven. De

overheid, vind ik, is te ver doorgeschoten in de bedrijfsmatige benadering. Als de overheid te veel kijkt naar het sneller

en sterker maken van systemen, dan leidt dat ertoe dat

burgers worden bekneld, dat er geen ruimte meer is voor

de menselijke maat, dat problemen niet worden opgelost.

Daarom wil ik mij inzetten voor een overheid die niet alleen

efficiënt wil zijn, maar vooral ook effectief. Een overheid

die doet wat nodig en wat passend is. Want voor een

groeiende groep mensen is de wereld te complex geworden. Voor hen is het te ingewikkeld geworden om de zelfredzame mens te zijn, die de norm is geworden in onze

participatiesamenleving. Terwijl grote groepen daarin wel

goed meedoen en meedraaien, draait een andere grote

groep zich daarin vast.

Die groep zag ik ook groeien in de rechtbank. Daarom sta

ik hier en zal ik mij hardmaken voor goed bestuur, voor een

overheid die naast de mensen staat en niet tegenover de

mensen. Ik zal in mijn werk als Kamerlid niet alleen vanuit

het perspectief van bestuur en organisatie kijken, maar ook

steeds vanuit dat burgerperspectief en de mens centraal

stellen. Ik wil daarom uw collega zijn met de nodige kennis

van de wetten en de regels, maar ook met het nodige oog

voor recht en effect, want het is mijn vaste en mijn diepe

overtuiging dat wetten, regels en het recht altijd moeten

beogen om de rechtvaardigheid te dienen.

We hebben het vandaag over de begroting van Justitie en

Veiligheid en veiligheid is een cruciale voorwaarde voor

een goed bestaan. De politiek heeft hierin, in samenspel

met de organisaties in de strafrechtsketen en in samenspel

met de samenleving, een belangrijke rol. Het veiligheidsvraagstuk, heb ik geleerd in al die jaren, is een complex

vraagstuk dat vraagt om een goede doorgronding, want

eenvoudige antwoorden zijn er vaak niet. Althans, ze zijn

er natuurlijk wel, maar werken dan dus niet. Het gaat NSC

erom dat we inzetten op doen wat nodig is en doen wat

werkt.

Ik ga het nu verder over drie onderwerpen hebben, waarvan

het eerste de aanpak van de georganiseerde ondermijnende

criminaliteit is. Het is vandaag al vaker gezegd: ondermij-

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-8-3

nende criminaliteit woekert en heeft ons land steeds meer

in zijn greep gekregen. Het werkt ontwrichtend op onze

samenleving. Explosies in straten en wijken, maar ook het

ronselen van jongeren als uithalers of als wegbrengers van

drugs, het geweld, de liquidaties, de verknoping van de

onderwereld met de bovenwereld en de macht van het

foute geld. Vanuit politie en justitie wordt heel stevig ingezet

op de aanpak van de ondermijning. Dit vergt een lange

adem en ook doorzettingsvermogen. Ik heb gezien hoe hard

de Kamer hieraan trekt en ook hoe hard de minister hieraan

trekt, daarvoor mijn waardering.

Ik lees in de begroting dat dit jaar bij het Openbaar Ministerie wordt gerekend op 10.470 ondermijningszaken. Verwacht

wordt ook, en dat verrast mij dan, dat dit aantal de komende

jaren ongeveer hetzelfde blijft. Hoe kan het dat de ambitie

tot verdere intensivering van de aanpak van de ondermijnende criminaliteit niet leidt tot een toename van het aantal

zaken? Kan de minister hierop reflecteren? In dit soort zaken,

onder andere ondermijningszaken, worden tegenwoordig

zogenoemde procesafspraken gemaakt, waarbij de inzet is

om die zaken sneller af te doen zodat deze minder tijd van

de rechtbank vergen. Vanuit de capaciteitsproblemen in de

strafketen is die insteek niet onbegrijpelijk, maar tegelijkertijd betekent dit wel een grote en ook een fundamentele

verandering. Nieuw Sociaal Contract vindt een wettelijke

basis nodig om kaders te stellen en ook om af te bakenen

voor welke strafbare feiten dan precies die procesafspraken

gemaakt mogen worden. Er wordt nu een wettelijke regeling

voorbereid en dat brengt me tot de vraag aan de minister

of zij al kan aangeven wat de insteek hierbij wordt.

Mijn tweede punt brengt mij bij het belang van voldoende

capaciteit in de strafrechtketen, zoals ook al door de collega's hier veelvuldig is gezegd. Ik zie met waardering hoe

de Kamer hier een rol heeft gepakt — wat mij betreft was

die rol hard nodig — en een parlementaire verkenning heeft

verricht. Goed werk, dat nog veel aandacht vraagt, want de

problemen in de keten zijn echt belangrijk en vragen ook

om beter bestuur. We moeten ervoor zorgen dat er voldoende politie is om de aangiften op te pakken, voldoende

officieren van justitie om zaken te vervolgen, voldoende

rechters om de zaken te berechten en ook dat er voldoende

personeel in de gevangenissen is. Dat is lang niet altijd het

geval. Het blijkt ongelofelijk moeilijk om een goedlopende

strafrechtketen te bereiken. De praktijk is ontzettend weerbarstig, ik kom er zelf uit. De strafrechtketen is al jaren

overbelast en piept en kraakt. Het leidt, zoals we al gehoord

hebben, tot vaker seponeren van strafzaken, tot het niet

kunnen uitvoeren van straffen in de gevangenissen, zoals

er nu aan de hand is, en het leidt al heel lang tot te veel

overwerk bij officieren van justitie en rechters. Zij hebben

al jaren zo veel meer werk dan ze weg kunnen werken,

ondanks dat ze heel hard hun best doen. De maat is zo vol,

dat er nu een officiële verkenner werkdruk is aangesteld bij

de NVvR om het tij te helpen keren en te adviseren over

concrete oplossingen. Als ik het goed heb begrepen, wordt

het rapport deze maand verwacht. Ik vraag de minister om

aan te geven hoe het daarmee staat en hoe de Kamer hier

verder bij betrokken wordt.

Vanwege de knellende capaciteit is de focus wat mij betreft

te vaak gericht op snel en efficiënt werken en het versterken

van de strafketen als systeem, maar we moeten ons ook

realiseren dat een sneller en efficiënter systeem als keerzijde

kan hebben dat de mensen die ermee in aanraking komen

vermalen worden. Dat gebeurt als te veel aangiften niet

worden opgepakt, waardoor slachtoffers in de kou staan.

Dat gebeurt als verdachten binnen twee weken een brief

moeten schrijven als ze geen straf willen van de officier van

justitie maar naar de rechter willen en vervolgens vaak meer

dan een jaar moeten wachten voordat ze bij de rechter op

zitting kunnen komen. Dat gebeurt ook als een kind in een

jeugdgevangenis zit waar te weinig personeel is, waardoor

er geen ruimte is voor een behoorlijk dagprogramma. Dat

gebeurt ook als een rechter — ik heb dat zelf meegemaakt

— een verdachte van 19 in voorarrest in de jeugdgevangenis

wil plaatsen, omdat de verdachte weliswaar volwassen is

qua leeftijd maar in zijn hart en in zijn doen en laten nog

een kind is en de rechter dat niet voor elkaar krijgt, omdat

het niet de rechter is die bepaalt of een jongere in voorarrest

in een jeugdgevangenis wordt geplaatst, maar een ambtenaar. Die ambtenaar moet vanwege capaciteitsproblemen

dan bepalen dat het niet gaat gebeuren.

Ook kunnen een te grote nadruk op efficiency en een gebrek

aan capaciteit leiden tot opmerkelijke beslissingen die wat

NSC betreft het gezag van de rechter aantasten. Ik heb het

dan bijvoorbeeld over het voornemen van de minister voor

Rechtsbescherming om gedetineerden die van de rechter

een gevangenisstraf opgelegd kregen, eerder vrij te laten

en met een enkelband naar huis te sturen. Dat is niet hoe

je het zou willen. Als de rechter bepaalt dat iemand in de

gevangenis moet zitten, dan hoort het niet dat een minister

daarover een andere beslissing neemt.

De politiek is verantwoordelijk voor goed bestuur en moet

er zorg voor dragen dat mensen die in de strafrechtketen

werken, voldoende tijd hebben om hun werk goed te kunnen doen. Dat betekent ook structureel voldoende financiering. In onze ogen betekent dat ook dat we kritisch moeten

kijken naar het systeem dat aan deze financiering ten

grondslag ligt. We maken ons zorgen over de effecten die

het kan hebben als organisaties hoofdzakelijk worden

afgerekend op het aantal behandelde zaken. In de begroting

is te lezen dat bijvoorbeeld de rechtspraak voor een

belangrijk deel wordt gefinancierd op basis van het afgesproken aantal vonnissen en beslissingen.

We vragen ons af of in de financieringssystematiek niet

veel te veel nadruk ligt op die prestatieafspraken en op de

aantallen zaken die gehaald moeten worden, want dat werkt

ook door in het aantal minuten, letterlijk, dat een rechter

bijvoorbeeld aan een zaak kan besteden. Ik heb geregeld

meegemaakt dat de tijd voor een mishandelingszaak, waar

gemiddeld twintig minuten voor staat, echt te kort is om

de zaak te behandelen. Dat betekent dus dat je uit de tijd

loopt. Dat heeft alles te maken met de manier waarop de

organisaties zijn gefinancierd.

De minister heeft aangegeven in de brief van eind januari

dat uit een eerder onderzoek is gebleken dat er geen aanleiding is om die bekostigingssystematiek te veranderen.

Daarbij wordt verwezen naar stukken uit het vergaderjaar

2019-2020. Maar ik wil de minister vragen wat hij daar nou

zelf van vindt. Hoe kijkt de minister zelf naar die PxQfinanciering? Acht hij die wenselijk? Hoe kijkt de minister

naar de ketenfinanciering als mogelijke belemmering voor

efficiënte en effectieve oplossingen?

Dat brengt mij bij het derde punt van mijn inbreng, namelijk

de effectiviteit van straffen bij veelvoorkomende criminaliteit. Naast de onafhankelijkheid van de rechter is het respect

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-8-4

voor de rechtspraak als dragend instituut van groot belang

in de rechtsstaat, net als het recht op toegang tot de rechten

en het recht op een eerlijk proces. Gelukkig heeft 76% van

de Nederlanders een groot en stabiel vertrouwen in de

rechtspraak. Dat maakt dat politieke terughoudendheid

gepast zou zijn. Strafdoelmeting is een belangrijk deel van

het rechterswerk en het is essentieel om te komen tot een

rechtvaardig oordeel. Het is essentieel om in elke concreet

geval precies die straf te kunnen geven die passend en

geboden is bij die specifieke zaak en bij die specifieke persoon, waarbij rekening gehouden kan worden met zowel

de ernst van het delict als de omstandigheden waaronder

dat delict is gepleegd. Vanuit het belang van maatwerk en

rechtvaardigheid wil ik daarom hier benadrukken dat het

van groot belang is om de onafhankelijke rechter daarvoor

de nodige ruimte te laten en niet aan de leiband te leggen.

Ik gaf aan het begin al aan dat veiligheid een complex

vraagstuk is dat vele facetten kent. Hoewel de zware strafzaken door drugscriminelen het hardst aan ons gevoel van

veiligheid raken, wordt onze veiligheid feitelijk het vaakst

geraakt door delicten in het dagelijks leven van mensen.

Deze veelvoorkomende criminaliteit beslaat wel zo'n 70%

van alle zaken. Zoals net ook al is aangegeven, gaat dat ook

vaak over vermogensdelicten, met name diefstallen. Maar

daaronder zit eigenlijk een hele wereld. De verdachten die

dit doen en die ook vaak recidiveren, hebben regelmatig

onderliggende persoonlijke problematiek zoals psychische

stoornissen, verslaving en schulden, in hoge mate. Het zijn

deze verdachten die binnen de kortste keren terugvallen in

verkeerd gedrag en nieuwe delicten plegen.

Recidiveonderzoeken laten zorgwekkende uitkomsten zien.

Als we kijken naar de mensen die gevangen hebben gezeten, dan zien we dat binnen twee jaar ongeveer de helft van

die mensen opnieuw is opgepakt, dus die hebben iets

gedaan en zijn daar ook voor opgepakt. Naast dat dat slecht

is voor onze samenleving en voor slachtoffers is het ook

slecht voor de al overbelaste strafrechtketen. Als die recidive

naar beneden zou kunnen, dan stromen er ook minder zaken

in die keten in. Daarom wil Nieuw Sociaal Contract inzetten

op het terugdringen van recidive bij veelvoorkomende criminaliteit door slimmer en gerichter te straffen. Dat betekent, naast voldoende vergelding voor de daad, dat de straf

ook voldoende dient bij te dragen aan een effectieve

gedragsverandering om herhaling te voorkomen.

Het gaat om een juiste balans tussen repressie en preventie,

want repressie zonder preventie is eindeloos. Maar ook

geldt dat preventie zonder repressie tandeloos is. Ik wil

vragen wat momenteel de inzet van de minister is op het

punt van het terugdringen van recidive. Ik zou haar ook

willen vragen en uitnodigen om hier uitgebreid op te antwoorden. Ook zou ik de minister voor Rechtsbescherming

willen vragen om onderzoek te doen naar de groep veroordeelden die het juist wel lukt om uit de criminaliteit te blijven. Ik bedoel dat we niet alleen kijken naar de mensen die

in herhaling vallen, maar juist ook naar de mensen die het

lukt om uit de criminaliteit te blijven.

Ik loop wat uit de tijd, dus ik sla een stukje over. Dat brengt

mij bij het een-na-laatste punt. Dan kom ik terug op het

herstelrecht, waaronder mediation in strafzaken. Ik zei het

al: ik heb daar zelf jarenlang een trekkersrol in vervuld als

landelijk coördinator. Ik zal me ook inzetten voor het

bevorderen van de toepassing van herstelrecht, om er zo

aan bij te dragen dat die voorziening toegankelijker wordt,

vaker zal worden ingezet en wordt doorontwikkeld. Ik wil

de minister vragen om te bezien hoe de beroepsgroep van

mediators in strafzaken een plaats kan worden toegekend

in de justitiële keten. Die plaats hebben zij nu nog niet.

Het laatste punt, voorzitter. Als we kijken naar de grote

capaciteitsproblemen in de gevangenissen en alle problemen die daaruit voortvloeien, dan is wat ons betreft de tijd

aangebroken om elektronische thuisdetentie als een nieuwe

hoofdstraf in te voeren. Een elektrische detentie gecombineerd met voorwaarden als arbeidsdeelname, het uitvoeren

van een werkstraf of het volgen van gedragsbehandeling,

zien wij als een passende nieuwe straf. Door de Universiteit

van Maastricht is in samenwerking met Restorative Justice

Nederland een initiatiefwetsvoorstel ontwikkeld over de

invoering van elektronische detentie als nieuwe, zelfstandige hoofdstraf. Dit voorstel geeft aan dat daardoor naar

verwachting de recidive aanzienlijk verlaagt, waardoor onze

samenleving veiliger wordt en er meer tijd vrijkomt voor

andere zaken.

De voorzitterVoorzitter

Over tijd gesproken …

NSCMevrouw UitermarkNSC

Ik had wat extra minuten van de fractie gekregen.

De voorzitterVoorzitter

Die heeft u ook al gebruikt. Maar ga vrolijk verder.

NSCMevrouw UitermarkNSC

Ik kom tot een afronding. Ik wilde zeggen: het is goedkoper,

maar draagt ook bij aan het oplossen van de ernstige problemen in de detentiecapaciteit waar we nu mee te maken

hebben. We willen dit voorstel oppakken. Nu de minister

voor Rechtsbescherming vanuit de demissionaire status

heeft aangegeven geen nadere stappen te ondernemen op

dit punt, zijn wij van plan hiertoe zelf het initiatief te nemen

in samenwerking met de collega's van D66. Ik vraag de

minister voor RechtsbeschermingMinister

bent u bereid hiervoor

ambtelijke ondersteuning toe te zeggen?

Ik rond af, voorzitter. Dank voor uw aandacht. Ik zie uit naar

de debatten met de collega's.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Een mooi verhaal. Ook u bent gruwelijk door

uw tijd heen gegaan. In de toekomst zal ik een stukje

repressie toepassen. Ze zal niet recidiveren, zegt ze. Het is

mij een eer en genoegen u als eerste te mogen feliciteren.

Daarna zijn er misschien ook nog anderen.

De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

De voorzitterVoorzitter

We gaan door met het debat en wel met de bijdrage van

NSC. Ik geef graag het woord aan mevrouw Van Vroonhoven van de fractie van Nieuw Sociaal Contract.

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-8-5

NSCMevrouw Van VroonhovenNSC

Dank u wel.

Voorzitter. Veiligheid is als water of als zuurstof. Het is een

randvoorwaarde voor een samenleving waarin mensen in

vertrouwen vorm kunnen geven aan hun leven en aan de

relaties met elkaar. In de Veiligheidsstrategie voor het

Koninkrijk der Nederlanden 2023-2029 worden drie hoofddoelen van het veiligheidsbeleid genoemd. Naast internationale veiligheid — wat natuurlijk hartstikke logisch is —

wordt een weerbare democratische rechtsorde genoemd

als iets wat we nodig hebben, en als derde een veerkrachtige en adoptieve samenleving. Ik zou graag op die laatste

twee willen ingaan.

De weerbare democratische rechtsorde — we hebben het

dan over de rechtsstaat — is er om de burgers te beschermen tegen bijvoorbeeld willekeur en corruptie. Ook houdt

de rechtsstaat een samenleving met heel veel verschillende

groeperingen, zoals we die we in Nederland hebben, dichter

bij elkaar. In dat kader is onze sociale en politieke stabiliteit

een ongelofelijk belangrijk veiligheidsbelang. Pas dan kunnen individuen ongestoord functioneren en kunnen groepen

mensen goed met elkaar samenleven. De weerbaarheid

van deze democratische rechtsorde hangt sterk samen met

het stabiele evenwicht van onze drie klassieke staatsmachten: de wetgevende, de uitvoerende en de rechtsprekende

macht. Andere instituties die ik hier wil noemen zijn

natuurlijk de ambtenarij, de media en het hele maatschappelijke middenveld. Deze totale machine van onze rechtsstaat is op orde, maar we zullen de komende jaren echt wel

wat onderhoudswerk moeten verrichten. Vandaag, bij de

behandeling van de Justitiebegroting, richt ik graag mijn

blik op de rechtsprekende macht en ook een beetje op

onszelf als de medewetgevende macht.

De rechterlijke macht. Op het moment dat de rechterlijke

macht buitenspel wordt gezet of daar ook maar een klein

beetje aan wordt geknabbeld, is correctie op de andere

machten gewoon niet meer mogelijk. Dan is onze rechtsstaat in het geding. In Nederland lijkt het allemaal wel goed

geregeld en ongelofelijk solide te zijn, maar vergis je niet:

ook Nederland is kwetsbaar. Dat is natuurlijk geen reden

om aan te nemen dat onze rechtsstaat meteen in groot

gevaar is. Onze machine functioneert, maar we leven

natuurlijk wel in wat ruigere tijden. De gekozen woorden

zijn harder, de kritiek is feller, de bemoeienis met de drie

staatsmachten is groter. Zorgen heb ik als politici bijvoorbeeld over rechters klagen en daarmee de scheiding van

de machten op de helling zetten. In sommige andere Europese landen proberen democratisch gekozen leiders meer

controle te krijgen op de rechterlijke macht, en dat terwijl

de ónafhankelijke rechtsspraak nu juist een kenmerk van

onze rechtsstaat is.

In dit kader wees Hirsch Ballin al eens op het feit dat de

benoeming van de vicepresident van onze Raad van State

echt wel transparanter kan. Hij stelt bijvoorbeeld dat de

procedure in ieder geval iets meer openbaar moet zijn. Een

volgende keer zou de selectie van de kandidaten bijvoorbeeld meer moeten plaatsvinden op basis van competenties. Dat zou dan ook echt een eigen plaats moeten krijgen.

Tot nu toe lag die selectie vaak in één hand, namelijk in de

hand van de minister van Justitie. Hierdoor kan twijfel

ontstaan over de partijpolitieke voorkeur van de nieuwe

vicepresident. De benoeming in deze functie mag nooit de

zweem van een deal krijgen, laat staan van een politieke

deal. Ik zou graag op dit punt een reflectie van de minister

willen hebben.

Dan nog even een blik op de wetgever, en dan kijk ik ook

naar onszelf. Er blijven kansen te over om de kwaliteit van

onze wetgeving te verbeteren. Naar aanleiding van het

advies van de Raad voor het Openbaar Bestuur wijs ik op

het feit dat de wetgever steeds vaker zogenaamde open

normen gebruikt. Bijvoorbeeld als in de wet een zorgplicht

wordt opgenomen om elk kind passend onderwijs te geven

— dit is een voorbeeld, hoor — en anderen die norm gaan

stellen, bijvoorbeeld de regering, de ambtenarij, private

partijen of misschien zelfs de rechter, dan holt dat de functie

van de wetgever uit. Ik zou graag een reactie van de

minister hierop willen. Deelt hij deze visie? Ook wordt

gezegd dat het besturen via akkoorden gevaarlijk kan zijn

in het kader van de kwaliteit van onze wetgeving. Er worden

dan door verschillende maatschappelijke partijen en overheden coalities gevormd en akkoorden gesloten, maar hoe

komt die besluitvorming dan tot stand? De wetgever zou

dan eigenlijk alleen maar gaan stempelen en de vraag is of

dat een goede vorm van wetgeving is. Ook op dit punt zou

ik graag een reactie willen hebben.

Voorzitter. Dan kom ik op het derde doel van de veiligheidsstrategie voor die veerkrachtige en adaptieve samenleving

en dat betreft de rampenbestrijding. Een weerbare samenleving vraagt om een overheid die is voorbereid op rampen

en crises. Je hebt het dan niet alleen over krachtige veiligheidsregio's die rampen snel en adequaat kunnen bestrijden, maar ook over bijvoorbeeld NL-Alert en de WAS-palen;

over die palen die ook in ons verkiezingsprogramma staan,

komen we nog wel te spreken. Op dit punt hebben we een

ontzettend onderhoudende bijeenkomst gehad op het

departement en zijn we voorgelicht door de desbetreffende

ambtenaren, waarvoor ongelofelijk veel dank; het was

ontzettend verhelderend. Mede naar aanleiding van deze

bijeenkomst zou ik de minister willen vragen om goed na

te denken over de voorraadvorming en de toegang tot de

noodzakelijke voorzieningen, zoals internet en elektriciteit.

De overheid moet die vitale infrastructuur beschermen

tegen aanvallen van buitenaf, welke dat ook kunnen zijn,

en moet eisen kunnen stellen aan de beschikbaarheid

daarvan. De Rekenkamer heeft hierover ook een goed rapport gepubliceerd.

Eén ding wil ik graag uitlichten. Mijn eigen vader zat destijds

bij de BB; ik was toen nog klein. Vroeger lag bij ons op de

garagezolder een tas met zijn bruine overall en een helm.

Een keer per halfjaar ging hij naar de bunker bij ons in het

dorp op de Diependaalselaan en ging hij oefenen om

mensen te redden in tijden van nood. De BB was een

onderdeel van de civiele verdediging. De organisatie was

verantwoordelijk voor het blussen van branden, het redden

van mensen en het ondersteunen van de bevolking als er

oorlogsdreiging was of sprake was van een natuurramp of

zo. Deze BB was geen militaire organisatie maar een civiele.

In haar hoogtijdagen waren er 165.000 mensen actief. In

1986 is de BB opgeheven en eigenlijk is dat misschien wel

zonde. Mijn vraag aan de minister is de volgende. Zou het

in het huidige tijdsgewricht en ook gezien de discussies die

we bijvoorbeeld hebben gehoord bij de behandeling van

de begroting van Defensie de afgelopen dagen niet verstandig zijn om te kijken of we deze ontmanteling niet zouden

moeten heroverwegen? Nieuw Sociaal Contract is er in

ieder geval sterk voorstander van om burgers te vragen

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-8-6

zich actief voor de samenleving in te zetten. Wat ons betreft

is dit hiervoor een heel mooi en goed doel.

Voorzitter. In de tweeënhalve minuut die mij resteert, is het

laatste punt dat ik aan de orde wil stellen de sociale advocatuur. Naast de focus op de georganiseerde ondermijnende

criminaliteit, waar terecht ook heel veel aandacht naar is

uitgegaan, is de sociale advocatuur ook ontzettend

belangrijk. Het mag niet zo zijn dat de sociale advocatuur

die vaak ook bij de kleinere advocatenkantoren terechtkomt,

een ondergeschoven kindje is. Opvallend is dat juist ook

veel eenpitters en tweemanskantoren zich richten op die

sociale advocatuur. Dus wat dat betreft verdienen zij ook

een plek om hier gehoord te worden. Zij richten zich vaak

en juist ook op het civiele of bestuursrecht. Het mag dan

niet zo zijn dat dit ondergeschikt raakt aan het strafrecht.

Dus daarom hier een pleidooi voor de sociale advocatuur.

Ik zou hier ook twee voorstellen willen doen. Ten eerste,

juist ook om deze advocaten te beschermen — dat mag

natuurlijk geen geld kosten — een herbeoordeling van de

eis om minimaal tien zaken in het voorgaande jaar op het

gebied van bijvoorbeeld huurrecht of arbeidsrecht te doen

alvorens in een volgend jaar weer zaken te mogen oppakken, want juist met zo'n eis beperk je dit soort kantoren om

nieuwe toevoegingszaken op zich te nemen. Zou de minister

daar eens naar kunnen kijken? Daarnaast moeten we ook

werken aan een betere samenwerking tussen gemeentelijke

instanties en de sociale advocatuur, juist ook bij cliënten

met sociale en psychische problemen. Wat dat betreft zou

een contactpersoon bij gemeenten hier echt een simpele

oplossing voor kunnen zijn. Ik zou daar graag een reactie

op willen hebben.

Voorzitter. Ik zou het hierbij willen laten. Ik ben heel

benieuwd naar de reacties van de bewindspersonen. Dank

u wel.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Dan gaan we luisteren naar de heer Boswijk

van de fractie van het CDA.

CDADe heer BoswijkCDA

Dank, voorzitter. Allereerst mijn felicitaties aan de collega's

die een maidenspeech hebben gehouden, onder wie collega

Faber. De maidenspeech van mevrouw Uitermark maakte

mij, als nieuw lid van deze commissie, wel een beetje

onzeker. Ik denk: mensenkinderen, dit zijn mensen met echt

heel veel meer kennis op dit gebied dan ik. Ik ga me er nu

dus vooral doorheen bluffen! Collega Lahlah is helaas even

weg, maar ik wou zeggen dat ik dat een hele mooie speech

vond. Zij had het over vier vrijheden. Nou, ik heb op de

deur van mijn kantoor een poster hangen. Roosevelt gaf in

1942 de opdracht om die te vervaardigen, om de Amerikaanse samenleving van destijds te laten zien wat er op het

spel stond aan waarden. Ik heb dus de vrijheid van geloof

op mijn deur hangen. Ik vond het heel mooi wat zij zei, als

moslima die zich uitsprak tegen antisemitisme. We zien

namelijk heel vaak het "wij en zij". Ik denk dat zij heel goed

liet zien dat je het ook allebei kan tegenspreken, wat je

achtergrond ook is. Ik vond dat inspirerend.

Voorzitter. Er is behoorlijk wat aan de hand in het veiligheidsdomein. Specifiek bij de politie hebben we te maken

met verboden demonstraties en drugscriminaliteit. Daarbovenop komen de gigantische tekorten bij de politie. Verschillende elementen zorgen ervoor dat de strafrechtketen

vastloopt. Al mijn collega's hebben het er eigenlijk al over

gehad: de verboden demonstraties op de A12 kosten bakken

aan politiecapaciteit, capaciteit die er eigenlijk niet is. Dat

betekent ook dat honderden agenten op dit moment niet

de wijk in kunnen, omdat er in ieder geval wat mij betreft

een aantal asociale groepen zijn, zowel aan de linkerkant

als aan de rechterkant van onze samenleving, die het recht

van demonstratie misbruiken. De ene heeft daarbij een

potje lijm in de hand en de andere heeft een trekker onder

z'n kont. Het gevolg daarvan is dat het echte politiewerk

blijft liggen. Dat is wat ons betreft eigenlijk niet te verkroppen.

Voorzitter. Het CDA heeft veel bewondering voor de politie

en voor de manier waarop zij omgaan met de grote verantwoordelijkheid die zij hebben. Zij zorgen voor de veiligheid

van de hele samenleving en moeten daarom voldoende

middelen en capaciteit hebben om deze criminaliteit aan

te pakken. Helaas is dat geen vanzelfsprekendheid. Er zijn

te weinig agenten, er is te veel vergrijzing en de uitstroom

is te hoog.

Voorzitter. Het CDA pleit al langer voor het vergroten van

de bevoegdheden en de mogelijkheden van politie en justitie om de steeds brutalere criminelen het hoofd te kunnen

bieden. Ideaal voor criminelen is namelijk het wijdverbreide,

uitgestrekte buitengebied en de grensgebieden in Limburg

en Oost-Nederland. Hier is veel criminaliteit, maar te weinig

politiecapaciteit. Wat is de status van de aangenomen

motie-Van der Werf/Kuik van 6 juli 2023 over een nieuwe

politieverdeelsleutel? Is de minister bereid om hier vaart

achter te zetten, zoals ook in de brandbrief van de regioburgemeesters werd aangekaart?

Voorzitter. Door de tekorten neemt de zichtbaarheid van de

politie op straat af. Dit heeft gevolgen voor het veiligheidsgevoel in de wijken, maar ook voor de opsporing zelf. Met

name in de grensgebieden is internationale samenwerking

ontzettend belangrijk. Omdat criminaliteit niet stopt bij de

landsgrenzen, betekent dat dat er verdere samenwerking

moet plaatsvinden op toezicht en opsporing, maar ook met

bijvoorbeeld Interpol. Informatiedeling is hierbij essentieel,

terwijl het daarin nog vaak spaak loopt.

Wat het CDA betreft gaan we meer gebruikmaken van

ANPR-camera's om juist bij de grensgebieden de politie te

helpen bij de opsporing. In hoeverre wordt daar nu gebruik

van gemaakt? Kunnen we dit uitbreiden om de politie te

helpen bij de opsporing? Op welke manier pakken de

buurlanden dit aan?

Voorzitter. De samenleving verhardt. De gewelddadigheid

van demonstraties en extreem geld tegen hulpverleners

nemen toe. Als we zien wat deze geweldsexplosies aan

capaciteit vragen, vraag ik de minister om te reflecteren op

hoe dit verder moet. Hoe doorbreken we deze spiraal?

Dat geldt ook voor de politie-inzet bij voetbalrellen. Op dit

moment is er een experiment bezig waarbij een digitale

meldplicht wordt getest bij stadionverboden. Wat is de

stand van zaken van dit experiment? Wat gaat de minister

doen om het overmatig gebruik van verboden middelen

door supporters aan te pakken? Wat vindt de minister bijvoorbeeld van steekproeven op drugsgebruik onder voetbalsupporters? Kan er slimmer gebruik worden gemaakt

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-8-7

van cameratoezicht en gezichtsherkenning in en rond de

stadions?

Voorzitter. Al een paar jaar ben ik ook woordvoerder

Defensie. Ik zie ontzettend veel parallellen tussen onze

militairen en onze politiemensen. Beiden vervullen een

cruciale functie in het veilig houden van onze samenleving,

maar beiden hebben ze ook een schreeuwend tekort aan

mensen. Voor de werving en selectie wordt in dezelfde vijver gevist. Kunnen we in plaats van elkaar beconcurreren

elkaar misschien versterken? Als jonge militair wil je

namelijk heel graag op uitzending, maar rond het bereiken

van je 30ste levensjaar kom je in een andere fase, waarbij

je als militair graag een gezin wil stichten en graag bij je

kinderen wil zijn. Zou het dan niet mooi zijn als je in die

levensfase tijdelijk of voor tien, vijftien jaar bij de politie

binnen kan, en dat die overgang moeiteloos zou kunnen

gaan? Ons bereiken signalen dat je als militair met de

nodige ervaring op hetzelfde niveau moet gaan beginnen

als iemand die uitstroomt van de middelbare school. Hoe

kijkt de minister daarnaar, en hoe kunnen we dit beter

stroomlijnen?

Voorzitter. Ik zie ook een parallel in de fysieke en mentale

uitdagingen voor zowel militairen als politiemensen. Helaas

weten we dat militairen in de strijd voor onze veiligheid

fysiek of mentaal beschadigd kunnen raken. Daarom kennen

wij al tien jaar de Veteranenwet, zodat militairen die al jaren

de dienst hebben verlaten altijd op de juiste zorg kunnen

rekenen. Bij de politie ben je soms letterlijk elke dag op

uitzending. Je kan in situaties terechtkomen waarin je wordt

blootgesteld aan extreem geweld of schrijnend leed. Maar

zodra je de dienst verlaat, ben je politie af. We kennen

eigenlijk niet een soort veteranenstatus voor politiemensen,

terwijl daarbij wel zorg nodig is. Is het niet hoog tijd dat we

gaan kijken naar een soort Veteranenwet, alleen dan voor

dienders? In dit licht wil ik ook apart aandacht vragen voor

het Veteranen Search Team, dat voor een groot deel bestaat

uit veteranen en de politie ondersteunt bij vermissingen

van personen. Op dit moment telt dat team meer dan 2.500

vrijwilligers en het wordt ongeveer 100 keer per jaar op

verzoek van de politie ingeschakeld bij zoekacties. De

financiering is afhankelijk van sponsoren en donaties, en

dat maakt het lastig voor hen om toekomstgericht te werken.

Ik zal hiertoe in mijn tweede termijn een voorstel doen in

de vorm van een motie. Ik trek mijn ingediende amendement in, ook omdat daarover overleg is geweest met de

minister, maar we komen wel met een motie om te onderzoeken hoe we gezamenlijk met Defensie tot een structurele

financiering van het VST kunnen komen. Ik ben heel

benieuwd naar de reactie van de minister.

De voorzitterVoorzitter

Het amendement-Boswijk (stuk nr. 32) is ingetrokken.

CDADe heer BoswijkCDA

Voorzitter. Dan georganiseerde drugscriminaliteit. Liquidaties, bedreigingen, zwaar geweld en bruut gedrag, het blijft

allang niet meer in de criminele onderwereld. Zij schuwen

het niet om kinderen op jonge leeftijd de drugscriminaliteit

in te trekken en hen bijvoorbeeld in te zetten als drugsuithalers in havens. Nederland is een van dé drugspakhuizen

van de wereld, en we betalen daar een steeds hogere prijs

voor. Drugsgebruik is ook ingeburgerd in Nederland. Dat

komt door het decennialang volstrekt uit de hand gelopen

gedoogbeleid. Het kabinet geeft aan het drugsgebruik en

de beschikbaarheid van drugs terug te willen dringen. Wat

bedoelt de minister hiermee? Betekent dit bijvoorbeeld

minder coffeeshops? Het CDA wil hier een component aan

toevoegen: de bewustwording van de verantwoording van

de drugsgebruiker. Dat je niet zomaar vrijblijvend een pilletje kan nemen op het festival. Dat geen enkele pil mag

worden gedoogd, want achter elke pil, hoe klein ook en hoe

gezellig de kleurtjes ook zijn en de smileys die erop staan,

gaat een crimineel netwerk schuil die onze rechtsstaat verwoest. Het zijn die criminelen die verantwoordelijk zijn voor

explosies in woonwijken, liquidaties van personen zoals

Peter R. de Vries, drugsdumpingen in natuurgebieden.

Wanneer gaat deze realiteit bij de gebruikers doordringen?

Op welke manier kan een bewustwordingscampagne hieraan bijdragen? Graag een reactie van de minister.

We moeten criminelen raken waar het hun het meest pijn

doet: hun vermogen. Het afpakken van crimineel geld verdient aandacht. Wat betreft het CDA moet het veel hoger

op de agenda komen. Tegenover de georganiseerde criminaliteit moet een goed georganiseerde overheid staan. Het

kabinet wil inzetten op internationale samenwerking en het

tegengaan van cokesmokkel via logistieke knooppunten,

maar hoe kunnen we uiteindelijk van criminelen meer geld

terugvorderen? Graag een reactie van de minister.

Ten slotte de wijkrechtspraak. Het CDA ziet het belang van

straffen op maat. Dat is dé manier om te voorkomen dat

mensen het verkeerde pad opgaan, juist wanneer het personen met een multiproblematiek betreft, met lichtverstandelijke beperkingen, en jongeren die bijvoorbeeld geen

solide thuisbasis hebben. Een mooi voorbeeld is het straffen

op maat door middel van de wijkrechtbanken, waarbij niet

de rechtszaak maar de mens centraal staat. Is de minister

bereid om deze wijkrechtspraak een vaste basis te gaan

geven?

In september maakte de Nationaal Rapporteur Verslavingen

bekend dat sinds de legalisatie van online gokken er 450.000

nieuwe gokkers bij zijn gekomen. Per jaar vergokken

Nederlanders 1,1 miljard euro. Duizenden mensen hebben

financiële problemen, en jongeren zitten gevangen achter

hun beeldscherm om aan de lopende band hun geld en

hun toekomst te vergokken. Het is bijzonder zorgelijk dat

er een duidelijke relatie is tussen gokken en suïcidaliteit,

en tussen schulden en depressies en alcoholgebruik. Het

CDA is altijd een overduidelijke tegenstander geweest van

het legaliseren van online gokken. Zoals eerder aangekondigd, komt het CDA met een initiatiefnota om het uit de

hand gelopen onlinegokbeleid aan te pakken. Op voorhand

alvast de vraag of de minister openstaat voor een totaalverbod op gokreclames. Door gokreclames wordt een breed

publiek van kinderen, jongeren en jongvolwassenen bereikt,

bijvoorbeeld door sponsoring op de T-shirts van voetbalteams. Graag een reactie van de minister hierop.

De voorzitterVoorzitter

De laatste interruptie van de heer Sneller.

D66De heer SnellerD66

De heer Boswijk hield een mooi pleidooi over straffen op

maat. In de nieuwe Kamer — ik verwees er al even naar —

loopt een scheidslijn recht door de Kamer, ongeveer 75/75,

als het gaat om het taakstrafverbod. In het programma van

het CDA staat: "De keuze voor een taakstraf in plaats van

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-8-8

een korte gevangenisstraf kan bijdragen aan het voorkomen

van verval in criminaliteit. Minimumstraffen passen niet bij

een dergelijke gepersonaliseerde aanpak." De handtekening

van de heer Boswijk staat onder een motie om een taakstrafverbod met spoed door te zetten. Ik probeer te begrijpen

hoe ik dat moet rijmen met alle andere woorden vanuit de

CDA-fractie die gaan over straffen op maat en een taakstrafverbod dat heel effectief kan zijn.

CDADe heer BoswijkCDA

Collega Sneller legt de vinger op de zere plek. Ik zal meteen

erkennen dat wij als fractie hier ook een beetje mee worstelen. Mijn collega Krul was vrij recent bij een debat. Ik geloof

dat het dat debat was waarbij de betreffende motie is

ingediend. Dat ging over het misbruik van minderjarige

meisjes in een pedofiel- of prostitutienetwerk, waarbij uiteindelijk een hele kleine straf is opgelegd. Ik meen dat die

motie daar toen is ingediend. We hebben toen gezegd: het

kan toch niet zo zijn dat dan iemand wegkomt met een dag

cel. Ik meen dat het die motie is geweest. Wij worstelen

daarmee, omdat we het bij dit specifieke voorbeeld wel wat

ingewikkeld vonden dat iemand daar zo makkelijk mee

wegkwam.

De voorzitterVoorzitter

We danken de heer Boswijk voor zijn bijdrage. Mevrouw

Helder, het woord is aan u.

BBBMevrouw HelderBBB

Dank u wel, voorzitter. Ik begin ook met mijn felicitaties

voor de maidenspeeches van collega's Faber-van de Klashorst, Lahlah — ze is even niet in de zaal — en mevrouw

Uitermark.

Vervolgens ga ik verder met mij te richten tot vak K, zoals

dat zo mooi heet. Vorig jaar begon ik met te zeggen dat het

het eerste plenaire begrotingsdebat voor deze ministers

was, een soort ministeriële begrotingsmaidenspeech. Nu

zijn beide ministers demissionair, dus het kan verkeren. De

politie is dat echter niet. De agenten moeten er iedere dag

staan en dat doen ze ook. Daarvoor dan ook in de eerste

plaats mijn grote waardering. Maar waardering is geen

geld, en geld is ook hard nodig.

Ik heb de uitgaven aan politie en migratie van de laatste

jaren op een rij gezet. Daarvan sla je steil achterover. In drie

jaar tijd heeft de politie er 20% bij gekregen, terwijl de post

migratie in precies diezelfde periode met 521% is gestegen.

In het voorjaar komt daar nog 600 miljoen bij en bereiken

we het dieptepunt dat er meer geld naar het COA gaat dan

naar de politie. "COA" staat voor "Centraal Orgaan opvang

asielzoekers". Dat toont waar de prioriteit van dit kabinet

ligt. Dat is helaas niet bij de agenten die ons veilig houden.

Het COA krijgt een blanco cheque. Wat mijn fractie betreft

lijkt het erop dat de politie juist een trap na krijgt, met als

argument dat het COA aan de wettelijke taak moet kunnen

voldoen. Maar de politie moet dat toch ook? Dat staat

gewoon in artikel 3 van de Politiewet. "Op dit moment is

de druk op de taakuitvoering groter dan dat de politie feitelijk met de beschikbare mensen en middelen kan waarmaken. Dit vraagt om het maken van duidelijke keuzes in wat

de politie prioriteert, oppakt en uitvoert. Vanaf 2025 zijn

scherpe keuzes nodig." Dat staat in het begrotingsplan van

de politie. Mijn vraag is bijna of ze dan zelf maar met de

pet rond moeten gaan.

PVVDe heer AardemaPVV

Mevrouw Helder schetst nu de verschillen in de begroting

en de budgetten van de politie en het COA. Denkt mevrouw

Helder dan ook dat dat scheef is en dat er veel meer geld

naar de politie moet en wat minder naar het COA?

BBBMevrouw HelderBBB

Ja, dat zeg ik al jaren. Ik heb het zelfs uitgerekend. Er is 1

miljard extra nodig voor de politie, omdat wij niet alleen …

De heer Aardema heeft zelf in zijn bijdrage al gezegd dat

de bevolking groter is geworden en de politiecapaciteit

bijna niet. Maar ik heb nog iets uitgerekend. Als je kijkt naar

de landen om ons heen, zie je dat daar veel meer agenten

per aantal inwoners zijn. Dat was dus al een punt. De politiebureaus zijn gesloten; die wilden wij open hebben en die

moesten ook bemenst worden. Dat kost ook weer mankracht; "menskracht" moet ik tegenwoordig zeggen. Dat

heeft allemaal gezorgd voor een berekening die onder de

streep neerkwam op 1 miljard extra.

Voorzitter. De minister is formeel gezien de werkgever en

de werkgever moet zorgen voor een veilige werkomgeving.

Ik vraag me af of de minister aansprakelijk kan worden

gesteld nu al jarenlang bewust, structureel dus, te weinig

geld wordt besteed aan mensen en middelen. Ik hoop

natuurlijk dat alle agenten iedere dag veilig en heelhuids

thuiskomen, maar als oud-advocaat ruik ik hier bijna een

uitdagende casus. Dat geldt ook voor de korpsleiding, die

tot op heden willens en wetens de afhandeling van de

langlopende PTSS-dossiers traineert, of het dossier inzake

de undercoveragent wiens naam blijkbaar niet eens op het

monument Tuin van Bezinning mag komen. De korpschef

weigert namelijk een positief advies te geven. Hoe diep kan

men zinken, zou ik zeggen.

Voorzitter. Wat kreeg de politie wel? Een nieuwe hoofdtaak

erbij: bewaken, beveiligen en beschermen. Er zijn steeds

meer incidenten met verwarde personen, inmiddels meer

dan 138.000 per jaar, ofwel gemiddeld 378 per dag. Dit

ondanks twee artikelen waarin de noodklok werd geluid,

met veelzeggende titels als "We staan met de taser voor de

verkeerde" of "We schieten vaker op verwarde personen

dan op criminelen". Meerdere collega's hebben het al

gezegd: denk ook aan de demonstraties van met name

Extinction Rebellion, die uitlopen op een kat-en-muisspel,

waarna het Openbaar Ministerie het presteert om de activisten niet te vervolgen "omdat het geweldloos was", citeer

ik dan maar, en de baas van het Openbaar Ministerie ze

liever gratis koffie en thee zonder mobiel toiletje geeft.

Voorzitter. In het vragenuur heb ik de minister gevraagd of

Extinction Rebellion als een criminele organisatie kan worden aangemerkt. Ze zou dat laten uitzoeken. Het is pas

ongeveer vier weken geleden, maar ik zou toch graag willen

weten of ze al een stand van zaken kan geven. Want agenten

willen geen wegsleepdienst zijn, en al helemaal niet ten

koste van andere belangrijke taken.

Voorzitter. Dit alles zorgt er natuurlijk wel voor dat de politie

straks nog harder leegstroomt en dat de instroom bij de

Politieacademie zal afnemen omdat het steeds onaantrek-

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-8-9

kelijker wordt om bij de politie te werken. En je kunt de

opleiding wel afgerond hebben, maar er moet ook ervaring

worden opgedaan. Dat kan alleen met voldoende begeleiding en niet door bijvoorbeeld twee aspiranten bij elkaar

te zetten en op meldingen af te sturen, waar ze nog helemaal niet klaar voor zijn. Zo stromen mensen ook weer

gedesillusioneerd of, erger, met een beroepsziekte uit. Ik

wil de agenten graag heel houden en vind dan ook dat de

politie vanwege de beperkte capaciteit en voor het behoud

van draagvlak niet meer als een zogenoemd duizenddingendoekje moet worden ingezet.

Voorzitter. Ik begin er weer over. Ik heb het al vaker gezegd

en doe dat ook vandaag weer: de taak verwarde personen

hoort bij de ggz. De politie moet je alleen inzetten als er

sprake is van dreigend geweld, niet om met mensen te

leuren buiten kantoortijden van de ggz om ergens nog een

plekje te vinden. Waarom niet het voorbeeld van San Diego

overnemen? Daar zijn met groot succes Mobile Crisis Response Teams opgezet. Dat zijn behandelteams die op meldingen afgaan en alleen bij dreigend geweld een politieagent meenemen. Dat leverde een reductie op van maar

liefst 97% van de situaties waarin de politie nodig was. En

ze waren ook nog gewoon succesvol. Het is dus niet zo dat

er daar aan kwaliteit is ingeboet.

Voorzitter. Niet alleen de ggz heeft zijn eigen taken en verantwoordelijkheden; ook grote winkelbedrijven met zelfscankassa's hebben die. Zorg voor een betere beveiliging

tegen diefstal, probeer een winkelverbod en bel niet meteen

de politie. Idem voor burgemeesters: als het bestuursrechtelijk kan worden afgedaan, probeer het dan ook zo veel

mogelijk via die weg af te doen. Voor de wettelijke taken

dienen ook keuzes te worden gemaakt, want als je de

mensen niet hebt, kun je de taken niet allemaal op je nemen.

De minister kan zelf selectiecriteria vaststellen, want op

grond van artikel 37 Politiewet stelt zij jaarlijks een

beheersplan en een jaarverslag vast. Mijn vraag is dan ook

of zij bereid is om hiernaar te kijken. Het is namelijk niet

terecht dat de politie, zoals ik al zei, vanaf 2025 zelf harde

keuzes moet maken in de taken die ze oppakt als het kabinet

structureel al jarenlang de waarschuwingen negeert.

Voorzitter. De minister is ook verantwoordelijk voor het

Openbaar Ministerie. Om ervoor te zorgen dat de instroom

van strafrechtzaken door de politie, als de minister die zou

selecteren, niet in de al verstopte strafrechtketen sneuvelt,

kan zij prestatieafspraken maken met het Openbaar Ministerie. In Nederland geldt het opportuniteitsbeginsel. Dat

betekent dat het Openbaar Ministerie in het algemeen

belang van vervolging kan afzien. Daarnaast kan er geseponeerd worden als zaken te lang op de plank liggen. Een

voorbeeld hiervan zijn de 1.500 zedenzaken die nog niet zo

lang geleden in Gelderland zijn geseponeerd. Bij zedenmisdrijven is dat onacceptabel. Waarom niet deze misdrijven

selecteren en een vervolgingsplicht voor deze misdrijven

introduceren? Dat zou dan niet in de vorm van een wettelijke

plicht of aanpassing van het wetsartikel zijn, maar via

prestatieafspraken, dus in overleg met het Openbaar

Ministerie.

Het derde onderdeel van de strafrechtketen is de rechtspraak. Er moeten dan natuurlijk wel voldoende strafrechters zijn voor deze zaken. De rechtspraak krijgt een bepaalde

som geld en via de Raad voor de rechtspraak wordt dat

bedrag verdeeld over de gerechten. Die zijn vrij om te

bepalen welk deel aan welk rechtsgebied wordt besteed.

Om de workflow van zedenmisdrijven op basis van die

prestatieafspraken daadwerkelijk voor de rechter te krijgen,

zo zou ik me dat voorstellen, moet er dus wel een daarbij

behorend bedrag kunnen worden gereserveerd voor strafrechters, toegesneden op de werkvoorraad zedenzaken die

het Openbaar Ministerie denkt in te kunnen laten stromen.

Voorzitter. Dat leidt mij tot de volgende conclusie: beginnen

met een prestatienorm voor de drie actoren in de strafrechtketen voor wat betreft de zedenzaken. Daar hebben de

slachtoffers ook baat bij, want hun zaken komen dan niet

meer op de plank te liggen of — erger nog — worden

geseponeerd omdat het zo lang heeft geduurd. Zijn beide

ministers dat met mij eens? Zo ja, wat gaan zij doen en per

wanneer?

Voorzitter. Helemaal tot slot rest mij niks anders dan de

staatssecretaris te danken voor zijn aanwezigheid. Ik heb

geen vragen voor hem. Misschien is dat maar goed ook!

De voorzitterVoorzitter

Ik vind dat wel een beetje zielig voor hem, hoor. En u pepert

het hem nog in, ook. We gaan luisteren naar mevrouw

Bikker van de ChristenUnie.

ChristenUnieMevrouw BikkerChristenUnie

Voorzitter, dank u wel. Allereerst natuurlijk felicitaties aan

de collega's die hun maidenspeech hebben gehouden. Ze

waren overtuigend. Ik kijk ernaar uit om verder met hen

samen te werken aan een rechtvaardig en veilig Nederland.

Voorzitter. Ik ga door naar de begroting. Doe recht. Dat is

de kern van de oproep die de profeet Micha zo in de achtste

eeuw voor Christus deed. Doe recht. Hij zei het tegen

bestuurders, tegen priesters, tegen mensen die te makkelijk

lippendienst bewezen aan het volk, tegen een overheid die

het recht krom maakte en tegen mensen die eigenlijk geen

oog hadden voor het onrecht in hun samenleving. Doe

recht, wees trouw, wees nederig en ga zo de weg van je

God.

Ik vind het eigenlijk een prachtige oproep, ook voor ons

land en voor deze tijd, om recht te doen. Doe recht aan

minderheden, aan de Joodse gemeenschap, die keer op

keer de haat ervaart en zich daardoor niet veilig weet, en

aan de vrouwen die worden uitgebuit in de prostitutie en

zich niet beschermd weten in dit rijke land. Doe recht aan

de jongeren die het slachtoffer zijn van de gokindustrie en

verslaafd zijn geraakt. Doe recht aan de bewoners in die

wijken waar we zien dat drugs zo veel ellende veroorzaakt.

Doe recht aan de slachtoffers van de toeslagenaffaire en

aan die van de aardbevingsschade in Groningen, waar de

overheid zelf ook veroorzaker was van al dat onrecht. Doe

recht. Daar gaat deze begroting over. Er is genoeg werk te

verzetten.

Voorzitter. Recht brengen begint niet bij de overheid alleen.

Het begint bij de samenleving: een samenleving die opstaat

tegen onrecht, zelf ook durft te normeren en weerbaar is.

Als het gaat over drugs, betekent dat niet dat je gaat

beginnen te pleiten voor het legaliseren van cocaïne, zoals

we onlangs uit Amsterdam hoorde, waarmee je en passant

de 40.000 cocaïneverslaafden in ons land opgeeft, alleen

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-8-10

maar bijdraagt aan het beeld van Nederland als drugswalhalla en volledig voorbijgaat aan het feit dat drugscriminelen echt niet opeens wasmachines gaan verkopen als je

drugs legaliseert. Hebben we dan niks geleerd van de

opheffing van het bordeelverbod en het legaliseren van

online gokken? Wat de ChristenUnie betreft stellen we een

heldere norm en laten we zien wat gebruik de samenleving

kost. Juist daarom pleit ik ervoor om te doen wat men in

Rotterdam al heeft gedaan. Laat het maar zien; start die

campagne maar. De aangehouden motie van een heel

aantal collega's hier, die ik heb ingediend, zal ik daarom

komende dinsdag in stemming laten brengen.

Voorzitter. Dan ten aanzien van de politie. Een weerbare

samenleving kijkt ook wat ze zelf kan oplossen. Die kijkt niet

bij alles naar de politie. Dat burenfeestje dat net te hard is

en net te laat is afgelopen: je kunt ook zelf aanbellen en

gewoon even het gesprek aangaan of er de volgende ochtend eens op terugkomen. Te vaak bellen we voor al dat

soort dingen toch de politie. Te vaak escaleren we in plaats

van dat we het gesprek zelf voeren. Het voetbalgeweld

neemt toe, demonstraties worden steeds ruiger en harder

en keer op keer kijken we naar de politie. En zij staan klaar.

Ik wil hen daar allemaal enorm voor bedanken. Aan al die

mannen en vrouwen die dat dag in, dag uit en nacht in,

nacht uit doen: dank je wel! Maar wij als samenleving

hebben op te staan en hebben ook zelf gewoon ons werk

te doen, een ander aan te spreken en te zoeken naar vrede.

En ja, het gevolg is dat de wijkagent op sommige plekken

niet meer 80% van de tijd in de wijk is, maar 20%. Het

gevolg is dat de helft van de Nederlanders die wijkagent

eigenlijk nooit in de buurt ziet. De heer Aardema zei hier al

goede dingen over. Deelt de minister deze zorgen? Waarom

is het eigenlijk altijd de wijkagent die op moet draven bij

de ME? Waarom krijgt de aanwezigheid bij een voetbalwedstrijd de voorkeur boven aanwezigheid in de wijk? Mijn

concrete vraag luidt: kunnen we dit niet gaan veranderen,

zodat de wijkagent niet de sluitpost maar het hart van het

politiewerk is?

Voorzitter. Een tweede punt is antisemitisme. Ook daar

heeft een weerbare samenleving op te staan. Die moet

opstaan tegen haat, want de Joodse gemeenschap moet

altijd een veilig huis hebben. Ik weet dat het deze minister

van Justitie aan het hart gaat, maar ik zou haar willen vragen: wordt antisemitisme nu ook keihard en vooral pijlsnel

bestraft? Hoe staat het met het snelrecht? Kan dat ingezet

worden en kan dat meer gebeuren?

Voorzitter. We zien de spanning in de openbare ruimte. We

zien die bijvoorbeeld ook bij de lichtprojecties op gebouwen,

waar tegen de zin van een eigenaar een gebouw met een

dikwijls confronterende boodschap wordt beschenen. Dat

lijkt me lijnrecht tegen het eigendomsrecht in te gaan. Wat

kan de minister daaraan doen?

Dan een robuuste rechtsstaat. Want ja, recht begint in de

samenleving maar moet bevordert en gedragen worden

door de overheid. Dat wist Micha ook al heel nadrukkelijk.

Niet voor niks sprak hij de machtshebbers aan. Het ministerie van Justitie heeft het recht hoog te houden en te staan

voor een sterke rechtsstaat. Ik vraag daarom in het licht van

het rapport van de Commissie van Venetië van 11 oktober

jongstleden hoe de minister kijkt naar de onafhankelijkheid

van de rechtspraak en in het bijzonder naar de benoemingen, naar hoe we dat in Nederland doen, ook in de binding

met de Tweede Kamer. De heer Sneller heeft op het gebied

van het OM al een initiatiefwet liggen.

Voorzitter. We zien dat er bij het gevangeniswezen capaciteitstekorten zijn. We hebben simpelweg niet de mensen

om de gevangenissen ook goed te bewaken. Dat geeft zorgen voor de veiligheid en de recidive, maar ik zie ook een

kans. Er zijn namelijk heel veel vrijwilligers die heel graag

goed werk doen, bijvoorbeeld via Humanitas, via Exodus

of via Gevangenenzorg. Zij willen gevangenen bijstaan bij

de re-integratie in de samenleving. Juist dan is het ook

belangrijk dat je die organisaties die dat goede werk doen

fatsoenlijk indexeert qua subsidie. Daarom heb ik een

amendement.

Voorzitter. In een sterke rechtsstaat kijken we niet alleen

naar de wereld hier, zo voor onze ogen, maar ook naar wat

er online gebeurt. Wat offline niet normaal is, moet dat ook

online niet zijn. Als een prediker terecht geen toegang krijgt

tot Nederland vanwege het aanzetten tot haat, dan moet

hij ook niet online dezelfde menigte toe kunnen spreken.

Hoe staat het met de aanpak van onlineopruiing en het

onlinegebiedsverbod? De normering online geldt ook voor

de gegevens van kinderen. We moeten er niet aan denken

dat iemand op het schoolplein de hobby's, voorkeuren en

gegevens van onze kinderen op een kladblokje verzamelt

en vervolgens doorverkoopt, maar als het online gebeurt,

is er geen haan die ernaar kraait. De ChristenUnie wil dat

de Autoriteit Persoonsgegevens meer kan doen om hiertegen op te treden. Ik heb begrepen dat erop wordt gestudeerd, maar ik zou zeggen: aan de slag. Wanneer horen we

wanneer deze autoriteit er komt en hoe die eruit gaat zien?

Voorzitter, ik rond af. Recht doen in de tijd van Micha ging

altijd hand in hand met oog hebben voor de meest kwetsbaren en opstaan als hen onrecht wordt aangedaan. Daarom

heb ik twee punten. Over gokken gaan we het komend jaar

vast nog wel meer hebben, net als over de verschrikkelijke

reclames en over de invloed van de goklobby. Maar er is

ook iets wat we deze week al kunnen regelen: de goklimieten. Ik vind het onbestaanbaar dat je als gokker bij elke

aanbieder weer opnieuw je speellimiet kan verliezen en kan

storten. Met een telefoontje naar het gokbedrijf kan je dat

bedrag weer ophogen. Dat is de kat op het spek binden.

Daar moeten we mee stoppen. Daarom kom ik met een

motie voor één overkoepelend speellimiet. Mijn oproep

aan de minister is om vandaag alvast met die wijziging te

beginnen.

Tot slot, voorzitter, zoals beloofd: de gezamenlijke aanpak

van mensenhandel. Er ligt een wens van deze Kamer voor

een meer robuuste aanpak. Er ligt een brief van de staatssecretaris die heel goed duidelijk maakt dat het kan, dat het

nodig is en wat het kost. Daarom heb ik een amendement

ingediend om dat ook mogelijk te maken. Ik ben zeer

benieuwd naar de appreciatie en ik hoop dat we dit met de

brede Kamermeerderheid die voor de motie was, mogelijk

kunnen maken.

Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-8-11

Heel goed, dank u wel. Dan geef ik graag het woord aan de

heer Van Nispen van de fractie van de SP, die een bordje

heeft meegenomen.

en ME-diensten. Kan de minister ten minste een overzicht

geven van waarop die wijkagenten nu ingezet worden,

anders dan in hun wijk?

SPDe heer Van NispenSP

Dank u wel, voorzitter. Allereerst mijn hartelijke felicitaties

aan de leden die vandaag hun maidenspeech hebben

gehouden.

Een begrotingsdebat is altijd een belangrijk debat. Het

kabinet kan dan wel demissionair zijn; de Kamer is dat niet.

Ik weiger te accepteren dat we het in een rijk land niet voor

elkaar zouden kunnen krijgen dat we hele basale dingen

weten te organiseren: veiligheid voor iedereen, wijkagenten

op straat en toegang tot het recht, ongeacht je inkomen.

Waarom krijgen we dat soort zaken nu niet voor elkaar?

Volgens de SP moet er veel gebeuren. Dat kan ook, ook

omdat alle verkiezingsprogramma's daar volop de ruimte

voor boden. Aan de slag dus.

Allereerst over de politie. De SP vindt dat we de politiemedewerkers die zich dag in, dag uit inzetten voor de samenleving meer moeten waarderen. Daar zijn al veel warme

woorden over gesproken. Neem het vroegpensioen. Politieagenten hebben heel zwaar werk. Ik denk dat niemand dat

hier zal ontkennen. Toch staat dat vroegpensioen gek

genoeg ter discussie. In het pensioenakkoord is een tijdelijke

regeling afgesproken die het voor sommige werknemers

mogelijk maakt eerder te stoppen met werken. In de politiecao zijn hier afspraken over gemaakt, maar vanaf 2025

vervalt deze afspraak, de RVU. De SP wil dat er een structurele regeling komt, die ruimer is. Agenten zijn hiervoor in

actie gekomen. Daarom houd ik even het actiebord van die

politieagenten omhoog. Ik heb hen beloofd dit aan de

minister te overhandigen. Die agenten zijn zeer terecht in

actie gekomen. Die actie verdient politieke gevolgen.

Daarom steunt de SP de eis van die politiemedewerkers

dat ze ook na 2025 met vroegpensioen kunnen. We gaan

daarvoor een motie indienen. Agenten moeten gewoon op

tijd kunnen stoppen met werken, nu en in de toekomst. Ik

wil dit bord graag aan de minister overhandigen, want wat

je beloofd hebt, moet je doen.

De voorzitterVoorzitter

Gaan we een heel bord overhandigen?

SPDe heer Van NispenSP

Ja, en de minister mag het pas opruimen uit haar werkkamer zodra het geregeld is. Dat lijkt me evident.

De voorzitterVoorzitter

En u gaat daarop toezien.

SPDe heer Van NispenSP

Ja, we gaan het controleren.

De capaciteit bij de politie is inderdaad een serieus probleem. Ook daarover is al veel gesproken. Agenten zijn de

oren en de ogen in de wijken, maar hebben nauwelijks tijd

om nog op straat actief te zijn in hun wijken. Agenten worden inderdaad weggetrokken naar andere taken, zoals de

noodhulp, ondersteuning bij evenementen en demonstraties

Door politieke keuzes uit het verleden hebben we nu een

politie op crepeersterkte. We raken de lokale verankering

in de wijk kwijt. In de wet staat dat er ten minste één wijkagent per 5.000 inwoners moet zijn. Ook is de afspraak dat

agenten 80% van hun tijd actief moeten kunnen zijn in de

wijken. Maar daar zitten we gewoon heel erg ver vanaf. Hoe

kan dat nou? En wat gaat de minister doen om zo snel als

mogelijk hier weer aan te voldoen? Welk plan heeft de

minister om gehoor te geven aan die wettelijke taak, maar

ook aan de wens van de politie zelf, om in de wijken actief

te zijn?

Ons voorstel is als volgt. Als je wil zorgen voor een krachtige politie in de toekomst — en dat willen we — zodat de

politie kan doen waar ze voor zijn, preventief actief in de

wijken en repressief opsporend waar dat moet, dan moeten

we langdurig voldoende investeren. Dat is ook wat vrijwel

alle partijen hebben beloofd. Je zult vooral fors moeten

investeren in de opleidingen om te zorgen voor voldoende

goed opgeleide politieagenten in de toekomst. Dan moet

je ofwel fors investeren in de Politieacademie, wat niet

gebeurt, ofwel die opleidingen mogelijk maken bij de roc's,

universiteiten en politievakbonden. Maar dat gebeurt ook

niet. De minister kiest eigenlijk niet. Ze kiest voor geen van

beide. Hoe kan dat? Erkent zij het belang van de opleidingen

en hoe gaan we zorgen voor die extra mensen die we in de

toekomst heel hard nodig hebben?

Dan ga ik naar de minister voor Rechtsbescherming.

"Rechtsbescherming" blijft echt een prachtige naam, maar

ik vind wel dat als je die naam hebt, je ook echt wat moet

doen voor de eerlijke toegang tot het recht voor iedereen.

Dat is het fundament van onze rechtsstaat. Ik blijf constateren dat we in onze samenleving te maken hebben met

klassenjustitie. Ik heb dat wel vaker gezegd in deze zaal. De

dikte van je portemonnee maakt nogal uit voor of je je kunt

beroepen op de regels van het recht en of je daarvoor de

nodige hulp kunt betalen. De SP heeft op dit punt al heel

veel voorstellen gedaan en zal dat blijven doen.

Allereest de griffierechten, het toegangskaartje tot de

rechtszaal. Die kosten zijn al jaren te hoog. Die moeten

omlaag. Dat was ook beloofd. Maar de beloofde verlaging

werd minder. Toen werd die nog minder. En toen bleek dat

de griffierechten niet omlaaggingen, maar een klein beetje

omhoog. De pr-afdeling van dit ministerie wist dat te verkopen als een verlaging van de griffierechten, terwijl dat

gewoon strijdig is met de waarheid. Wanneer stopt de

minister nou eens met dit soort pr-berichten? Dat is een

serieuze vraag. En wanneer gaan de griffierechten dan

eindelijk wel fors omlaag?

Niet alleen de betaalbaarheid van de rechtspraak is een

probleem, maar ook de nabijheid. We moeten toe naar

rechters in de buurt. Dat geldt niet alleen voor de rechtspraak, maar eigenlijk voor bredere sociaal-juridische

dienstverlening, in huizen van het recht, zoals de SP heeft

voorgesteld. We hebben dit in de praktijk gebracht in

Heerlen. Ook in Breda is er nu een voorstel aangenomen.

Op andere plekken wordt er aan de weg getimmerd. Maar

waar blijft de minister voor Rechtsbescherming met zijn

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-8-12

noodzakelijke ondersteuning hiervan? Hoe gaat hij dit verder

stimuleren en aanjagen?

Dat geldt ook voor het andere initiatief: het sociaal notariaat.

Toegankelijk recht betekent ook dat mensen die niet makkelijk de kosten van een akte van een notaris op kunnen

brengen, rechtszekerheid verdienen. Dat is juist ook om

problemen in de toekomst te voorkomen. Zaken netjes

willen regelen, is natuurlijk niet voorbehouden aan de

mensen met de hogere inkomens. Minister, hoe staat het

daarmee? Wat is de stand van zaken? We hebben de sociaal

advocatuur. Waarom hebben we geen sociaal notariaat?

Over de sociaal advocatuur gesproken: de minister kent

mijn zorgen. Is de minister er inmiddels zelf ook van overtuigd dat we een heel erg groot probleem hebben met een

voor de toekomst van de rechtsstaat zo'n belangrijk beroep?

Van jarenlange bezuinigingen hebben we nu nog steeds

heel erg veel last. Van herstel is nog geen sprake. Er dreigt

een tekort. Maak het vak dus aantrekkelijker. Zorg dat studenten al tijdens de rechtenopleiding en de beroepsopleiding in aanraking komen met de sociaal advocatuur. Ik heb

een concrete, misschien wat technische vraag: kunnen we

afspreken dat de investeringen om de vergoedingen op peil

te houden, die op grond van het nieuwe onderzoek nodig

blijken, automatisch gaan meelopen in de rijksbegroting?

Dan hebben we niet steeds dit debat, of een ander debat,

nodig om te zorgen voor iets wat heel normaal is in een

fatsoenlijke rechtsstaat, namelijk redelijke vergoedingen

voor de sociaal advocaten die mensen bijstaan om hun

recht te halen.

Ook gerechtstolken en vertalers worden onderbetaald. Dat

heeft te maken met het nieuwe beleid om tolken per minuut

te gaan betalen en bepaalde vergoedingen af te schaffen.

Dat levert voor tolken financieel heel grote nadelen op.

Daartegenover staat een hogere reiskostenvergoeding,

maar die zorgt weer voor een perverse prikkel, waardoor

tolken diensten zo ver weg mogelijk aannemen, zodat het

nog enigszins lucratief is. Dat is natuurlijk heel raar. Een

andere perverse prikkel is voor de bemiddelingsbedrijven.

Hoe minder zij de tolken betalen, hoe hoger hun winsten.

Een schandelijk gevolg van marktwerking in ons kapitalistische systeem.

Waarom staan wij toe dat er dik verdiend wordt over de

ruggen van deze ondernemers en ten koste van onze

rechtsstaat? Een aantal talen is nu al in kritieke toestand

wat de zoektocht naar tolken en vertalers betreft. Het systeem moet dus op de schop. Geld moet niet in de zakken

van grote bedrijven terechtkomen maar hup, rechtstreeks

naar de tolken en vertalers. Dat is eerlijker en kost de

belastingbetaler minder.

Voor de korte termijn en nog iets dringender: waarom voert

de minister de motie-Ellian/Sneller eigenlijk niet uit? De

tolken mochten er niet op achteruitgaan, maar dat gebeurt

nu wel. Dus minister, fix dit! Ook vraag ik de minister in

actie te komen voor de vertalers. Kan de normregel met

een reëel tarief naar Duits model worden ingevoerd, zodat

ook zij een redelijke vergoeding krijgen?

Nog een plek waar het kapitalisme wild om zich heen grijpt

is de gokmarkt. Het is een hele grote fout geweest om

onlinekansspelen te legaliseren zonder strikte voorwaarden.

Las Vegas aan de Noordzee. Volop reclame — Kom gokken!

— maar de resultaten zijn desastreus. Sinds de legalisering

zijn er 450.000 nieuwe gokkers en dus ook potentieel verslaafden bij gekomen, met grote financiële verliezen, persoonlijke ellende en hoge kosten voor de samenleving tot

gevolg. De bizar hoge winsten zijn voor de kapitalistische

gokbedrijven zonder enige moraal. Deze rauwe uitwas van

het kapitalisme moet echt beteugeld worden.

Op initiatief van de SP en de ChristenUnie is er nu een

verbod op ongerichte gokreclames, maar hoe kunnen we

dit reclameverbod nog verder uitbreiden, vraag ik aan de

minister. Wat zijn de mogelijkheden om dit ook online verder aan banden te leggen? Er moet nog veel meer gebeuren.

Ik sluit mij onmiddellijk aan bij het voorstel van de Christen-

Unie voor overkoepelende speellimieten. Die zijn heel hard

nodig, maar daarnaast moeten we ook die gokbedrijven

harder gaan aanpakken. Spelers worden op dit moment

misleid.

Het verslavingspreventiebeleid is niet op orde, terwijl dat

een voorwaarde is, verplicht, op grond van de wet. Maar

waarom zouden ze ook? De prikkel van de markt is winstmaximalisatie. Als je verslaafde spelers tegen zichzelf in

bescherming moet nemen, dan kost je dat allen maar geld.

Dus waarom zou je dat doen? Je wordt toch niet of nauwelijks gecontroleerd of aangepakt.

De SP wil toe naar serieuze boetes en maatregelen tegen

die foute gokbedrijven. Na een waarschuwing volgt wat

ons betreft een boete, en wel eentje die echt pijn doet, bijvoorbeeld 10% van de omzet. Ook moeten vergunningen

wat ons betreft worden ingetrokken, bijvoorbeeld bij recidive. Is dat überhaupt weleens gebeurd, het intrekken van

een vergunning? Volgens mij niet. Wat ons betreft: einde

verhaal voor de cowboys zonder moraal.

De afgelopen periode hebben wij meldingen gekregen van

geadopteerden uit Nederland die zijn gedupeerd door de

Nederlandse Staat, omdat er zaken mis waren met hun

onrechtmatige adopties in het verleden maar ook omdat

ze gebrek aan hulp en steun ervaren. Dat is heel erg kwalijk,

want de commissie-Joustra oordeelde hard over interlandelijke adoptie. De commissie oordeelde niet alleen hard,

maar zei daar ook bij: "De vastgestelde misstanden zijn niet

terug te draaien, maar de commissie verwacht van de

overheid dat dat ze zich maximaal inspant om de gevolgen

van de misstanden zo goed mogelijk te verzachten." Dat

gebeurt niet en dat doet pijn bij de mensen die het betreft.

Ik heb vandaag enkele concrete voorstellen. Niet omdat ik

die heb bedacht, maar namens Stefanie, namens Miriam

en namens Sarah, die allen zelf geadopteerd zijn. Mede

namens hen en vele andere geadopteerden die zich hebben

gemeld doen wij de volgende voorstellen. Een. Een onafhankelijk meldpunt voor adoptiemisstanden. Het is nu versnipperd en niet onafhankelijk. Twee. Compensatie van de

kosten die worden gemaakt bij zoektochten en rootsreizen.

Drie. Een vergoeding voor psychologische hulp voor mensen die dat nodig hebben. Vier. Laagdrempelige en onbeperkte toegang tot het eigen dossier van een geadopteerde.

Instanties en adoptieouders horen niet te bepalen welke

zaken ingezien mogen worden. Vijf. Een vergoeding of

schadeloosstelling voor kosten die gepaard gaan met

identiteitsherstel, zoals een correcte geboorteakte of het

herstellen van oorspronkelijke namen en de nationaliteit.

Zes. Stop nou met doorprocederen tegen geadopteerden

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-8-13

die hun recht halen over hun eigen adoptiezaak. Dat is

onnodig en onrechtvaardig. Doe dat die mensen niet aan.

Tot slot. Ik verwacht dat de ministers serieus aan de slag

gaan met deze voorstellen en eigenlijk alle voorstellen die

ik gedaan heb. Ik wil morgen niet horen dat dingen niet

kunnen vanwege de demissionaire status van dit kabinet.

Ja, terughoudendheid is gepast voor eigen initiatieven

vanuit ministers en ministeries, maar niet voor voorstellen

vanuit de Kamer. De veiligheid van Nederland en de

rechtsstaat hebben namelijk niet zo veel geduld. En ik ook

niet.

Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. "Einde verhaal voor de cowboys zonder

moraal", die onthouden we. Ja, die is prachtig toch. Die

komt op een Delfts blauw bordje.

Een vraag nog van mevrouw Bikker.

ChristenUnieMevrouw BikkerChristenUnie

Voorzitter, dank u wel. Dank ook aan de heer Van Nispen

dat hij weer aandacht vraagt voor het werk van de commissie-Joustra, juist ook voor de dingen die mis zijn gegaan

en waarvoor rechtsherstel eigenlijk ook nog steeds nodig

is. Daarover twee vragen in één interruptie, voorzitter, want

een is heel simpel.

De eerste ziet namelijk ook op het DNA-onderzoek, dat juist

ook deze mensen heel graag zouden doen. Het benodigde

bedrag hiervoor is heel klein, dus het is bijna niet in een

amendement te vatten. Ik ben er al even mee bezig geweest.

Maar het zou zo goed zijn als dat DNA-onderzoek juist ook

voor deze groep mensen mogelijk is. Is hij dat met mij eens?

Vindt hij ook niet dat het verstandig zou zijn dat de minister

daarop zou reageren?

Een tweede conclusie van de commissie-Joustra is toch

ook wel dat precies dezelfde gevaren dreigen bij internationaal draagmoederschap als bij adoptie. Hoe kijkt hij dan

ook naar de voorstellen die daarover, ook vanuit het kabinet,

in voorbereiding zijn?

SPDe heer Van NispenSP

Het antwoord op de eerste vraag is vrij eenduidig: ja, dat

ben ik met mevrouw Bikker eens. Ik denk dat dat heel goed

is. Het staat inderdaad niet letterlijk tussen de zes voorstellen, maar het is wel in de geest daarvan. Dus volgens mij

gaat het erom dat je herstel mogelijk wil maken voor dat

wat hun aangedaan is. Er is onrechtmatig gehandeld. Ik

heb voorstellen gedaan voor de compensatie van de kosten

voor de rootsreizen, de zoektochten en een vergoeding voor

psychologische hulp. Dit zou zomaar in dat rijtje kunnen

passen. Misschien moeten we er een zevende van maken.

Maar laten we inderdaad die vraag stellen en misschien

dat we morgen ook met een gezamenlijke motie kunnen

kijken wat er gedaan kan worden voor de geadopteerden.

Dat is volgens mij wat wij willen.

Het antwoord op de tweede vraag kan ik eerlijk gezegd iets

minder eenduidig beantwoorden, het spijt me. Ik heb daar

op dit moment niet precies een antwoord op. Ik kan hier in

algemeenheden vervallen, maar daar hebben we volgens

mij niet veel aan. We komen daar zeker op terug. Het

wetsvoorstel is nog in voorbereiding. Ik heb niet precies

scherp wat daarin staat. Ik heb de conceptwet nog niet tot

in detail doorgrond. Dat had ik misschien kunnen doen.

Dan had ik bij de internetconsulatie kunnen kijken, maar

dat heb ik niet gedaan. Ik kan mevrouw Bikker dus niet in

precisie een antwoord geven, het spijt mij.

De voorzitterVoorzitter

Heel goed. Tot zover, dank u wel. Dan opnieuw een heugelijke gebeurtenis, namelijk de maidenspeech van de heer

El Abassi. Daar gaan we met heel veel plezier naar luisteren.

We gaan rechtop in onze stoeltjes zitten. We wensen hem

veel succes. Ik geef hem met plezier het woord.

DENKDe heer El AbassiDENK

Heel goed. Fijn dat er nog wat vragen worden gesteld net

voor je aan de beurt bent, waardoor het wat langer duurt

voordat je begint aan je maidenspeech. Allereest mijn felicitaties aan de collega's die vandaag hun maidenspeech

hebben gehouden.

Voorzitter. Ik kom uit de Utrechtse wijk Kanaleneiland, een

van de meest diverse wijken in Nederland. Een wijk met

uitdagingen, maar ook een wijk met ontzettend veel kracht

en mooie mensen die het beste van hun wijk proberen te

maken. Een wijk waarin mensen moesten vechten tegen

het stigma van de achterstandswijken. Ik ben niet het enige

Kamerlid met een historie in Kanaleneiland. Collega Wilders

heeft er toevallig ook gewoond. Hij zei dat rond 1985 de

wijk waarin hij woonde, Kanaleneiland, in zijn woorden

veranderde van een keurige witte middenklassenwijk in

een wijk waarin steeds meer Marokkaanse en Turkse

Nederlanders zich vestigden. Dat is precies de periode

waarin ik naar Kanaleneiland verhuisde. Ik wil hiervoor dan

ook mijn excuses aanbieden. Ik was namelijk een van die

Marokkaanse Nederlanders die als kind naar de wijk kwamen waar collega Wilders op doelde.

Ik moet bekennen dat het voor mij tot op de dag van vandaag absurd is dat ik volgens sommige andere politici

onderdeel zou zijn van een soort omvolkingscomplot. Ik en

mijn ouders zouden blijkbaar afgesproken hebben om

Kanaleneiland over te nemen. Wij zouden in samenwerking

met linkse partijen de goedkope woningen in Kanaleneiland

overnemen om de wijk te islamiseren. Wilders en sommige

andere politici waren de enigen die dit complot, waar ik

blijkbaar onderdeel van was, doorzagen en door hadden

dat dit mede mogelijk werd gemaakt door een elitair links

bolwerk.

Voorzitter. Ik heb dit valse beeld altijd zo onrechtvaardig

gevonden. Een groep Nederlanders die in Nederland zijn

komen wonen voor hun gezin, wordt hier in Den Haag vaak

weggezet als roofdieren die hierheen zijn gekomen om het

land in te pikken. Het is een van de redenen waarom ik hier

vandaag sta: strijden tegen vijanddenken en strijden tegen

uitsluiting. Ik wil laten zien dat ook mensen die uit Kanaleneiland komen, een bijdrage willen leveren aan dit land en

dat wij als Kanaleneilanders onderdeel zijn van dit land en

het recht hebben om als volwaardig Nederlander te worden

beschouwd.

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-8-14

Voorzitter. Sinds Wilders vertrok uit Kanaleneiland is er

veel veranderd in de wijk. Het woningaanbod verandert en

er trekken steeds meer middenklassegezinnen naar de wijk.

Voor sommigen is dat een teken van vooruitgang, maar

voor anderen is dit een complot van rijken die de wijk willen

opkopen ten koste van de armen. Weer zo'n complot. De

waarheid zal wel ergens in het midden liggen. Een van de

personen die in de wijk was komen wonen was onze wethouder Welzijn, Asiel, Integratie en Sport, tegenwoordig is

hij staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

Behalve dat ik als raadslid fijne debatten heb mogen voeren

met deze wethouder, heb ik hem ervaren als een fijne man.

Ik was vooral blij met de komst van deze nieuwe bewoner

omdat zijn kind bij mijn kind in de klas kwam en ook nog

eens zijn beste vriendje werd. Omdat zijn zoon een week

ziek was, besloot mijn zoontje voor elke dag dat zijn beste

vriend niet op school was, een verrassing te knutselen. Net

toen zijn beste vriend weer beter werd, werd mijn zoon ziek.

Doodziek keek dat joch mij aan: papa, ik wil wel dat je de

verrassingen goed bewaart. Dat heb ik uiteraard ook

gedaan. Het gevolg is dat ik een la had vol met frutsels.

Elke keer dat ik naar onze kinderen kijk, zie ik hoe onschuldig

ze zijn. Zij zijn nog niet besmet met wat wij dagelijks via de

media en de politiek meekrijgen. Ze denken niet in complotten. Ze leven gewoon samen.

We denken dat we onze kinderen veel mee kunnen geven,

maar wellicht is vooral belangrijk wat zij niet meekrijgen.

Ik heb een slim, sensitief kind. Ik zie hem groeien wanneer

hij complimenten krijgt, maar ik zie hem helaas ook krimpen

als er beledigende uitingen komen aan zijn adres. Mijn wens

is dat mijn kind, van wie ik natuurlijk zielsveel houd, niet

aan zichzelf gaat twijfelen, omdat personen in dit huis

structureel roepen dat hij niet deugt vanwege zijn afkomst

of zijn religie of dat in zijn DNA zit dat hij crimineel gedrag

vertoont of niet. Ik wil ook niet dat zijn beste vriend hiermee

besmet raakt. Ik zit hier samen met jullie om te voorkomen

dat onze kinderen gevoed worden met haat. Ik ben hier om

er samen met jullie voor te zorgen dat onze kinderen elkaar

vertrouwen en in harmonie samenleven.

Voorzitter. Dan kom ik bij de politieorganisatie. Die moet

hierin een goed voorbeeld geven. Wat daar allemaal

gebeurt, begint hier in dit huis. Onze uitvoerende organisaties voeren veelal ons werk uit. DENK wil een politieorganisatie waarin geen plek is voor racisme en discriminatie en

waarin agenten die etnisch profileren de laan uit worden

gestuurd. We hebben hierin nog een lange weg te gaan.

Vanuit hier kunnen we er niet alleen voor zorgen dat dit

toeneemt, maar ook dat dit afneemt, door de juiste maatregelen te nemen. Een aantal dagen geleden zagen we nog

dat agenten discriminerende berichten stuurden in een

appgroep. Veel mensen ervaren dat ze door de politie niet

gelijk behandeld worden. Ik wil aan de minister vragen wat

de laatste stand van zaken is van de aanpak van etnisch

profileren. Hoeveel agenten kennen de regels omtrent het

gelijk behandelen van iedereen, het handelsperspectief

proactief controleren? Hoe staat het met de aangekondigde

hardere maatregelen tegen discriminerende agenten? Is de

bestrijding van discriminatie al onderdeel van alle politieopleidingen en bijscholingen?

Voorzitter. Onze politieorganisatie is een organisatie die

symbool staat voor iedereen. Dat brengt mij ook op een

positieve ontwikkeling, een ontwikkeling die in gang is gezet

door lokale DENK-fracties. Ik heb het over het kunnen dragen van een keppeltje, hoofddoek, tulband of andere religieuze uitingen door boa's. Dat wordt nu in verschillende

steden mogelijk op initiatief van DENK-fracties. Ik zou graag

aan de minister willen vragen of zij deze lokale initiatieven

ook zo toejuicht.

Voorzitter. De politie moet wat ons betreft een weerspiegeling zijn van de Nederlandse samenleving. Daarom ziet

DENK deze mogelijkheid ook graag voor politieagenten.

Agenten en boa's moeten neutraal handelen. Het College

voor de Rechten van de Mens heeft ook opgeroepen tot het

beoordelen van hun neutraliteit en onpartijdigheid op basis

van hun gedrag en handelen en niet op basis van het dragen

van een religieus symbool of religieuze kleding.

Voorzitter. De argumentatie van de minister dat het dragen

van een hoofddoek of keppeltje zou afdoen aan de neutraliteit, laat zien dat deze minister het begrip "neutraliteit"

verkeerd definieert. De aanname dat mensen die zichtbaar

religieus zijn hun functie niet onpartijdig kunnen uitoefenen,

is alleen maar stigmatiserend en niet effectief, aldus het

College voor de Rechten van de Mens. Het in dienst hebben

van mensen die hun godsdienst wel zichtbaar uiten, zal

juist ervoor zorgen dat er meer begrip ontstaat voor elkaar.

Voorzitter. We zien in zo veel landen dat het dragen van

een hoofddoek, tulband of keppeltje bij agenten goed gaat

en dat hier geen incidenten plaatsvinden. Graag wil ik dat

de minister het dragen van een keppeltje, hoofddoek of wat

voor andere religieuze uiting dan ook, toestaat voor politieagenten. Ik hoor graag van de minister of ze hiertoe bereid

is.

Voorzitter. Ook hier geldtVoorzitter

hoe leggen wij onze kinderen uit

dat niet hun handelen, maar hun religieuze uiterlijke kenmerken bepalen of ze hun werk wel of niet kunnen uitoefenen volgens de minister? We zeggen toch ook niet dat een

collega hier in deze Kamer niet voor het algemeen belang

opkomt omdat ze een hoofddoek heeft? Dat doen we niet.

Voorzitter. Er is tegenwoordig sprake van een omgekeerde

onschuldpresumptie. Je bent schuldig totdat het tegendeel

bewezen is. Dat kun je terugzien bij de toeslagenaffaire, bij

de NCTV die jarenlang illegaal activisten en moskeeën

bespioneerde en bij de politie die illegaal lijsten bijhoudt.

Hoe is het mogelijk om van deze burgers te vragen de

overheid te vertrouwen als de overheid haar eigen burgers

zelf niet vertrouwt? Is de minister het met mij eens dat het

illegaal bespioneren van verdachten niet helpt om burgers

te laten vertrouwen in hun overheid? Is de minister het ook

met mij eens dat we voor het herstellen van vertrouwen

onverdachte personen gewoon niet moeten bespioneren?

Helaas hebben moties van mij om dit tegen te gaan het niet

gehaald. Graag zou ik de minister willen vragen wat ze gaat

doen om te voorkomen dat burgers onterecht gedupeerd

zullen raken vanwege deze registraties.

Voorzitter. In harmonie met elkaar leven houdt niet in dat

we elkaar discrimineren, dat we elkaar beledigen of aanzetten tot haat. Vorige week diende ik dan ook een motie in

om naar voorbeeld van Denemarken de verscheuring dan

wel verbranding van erkende religieuze geschriften strafbaar

te stellen. Helaas heeft ook deze motie het niet gehaald.

Partijen die hier in de Kamer hun mond vol hebben van

vrijheid, stemden hier gewoon tegen. Vrijheid betekent niet

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-8-15

alleen jouw definitie van vrijheid aan anderen opleggen.

Vrijheid betekent dat iedereen voor zichzelf mag bepalen

wat zijn of haar definitie van vrijheid is. Vrijheid betekent

dat iedereen vrij is in wat hij of zij wil geloven en in hoe

diegene zijn of haar godsdienst uitoefent. We kunnen een

heel mooi verhaal houden over de vrijheid van meningsuiting, maar die heeft ook een begrenzing. Deze houdt

namelijk op wanneer die overgaat naar discriminatie,

belediging of haatzaaien. De uitingen van Pegida zorgen

alleen maar voor polarisatie en creëren alleen maar grotere

afstanden tussen ons en, nog erger, onze kinderen. Hoe

leggen we onze kinderen namelijk uit dat zij er naast zitten

en dat zij niet beledigd worden maar gewoon lange tenen

hebben en dat de uitingen van Pegida niet beledigend zijn

en ze niet discrimineren noch aanzetten tot haat en dat ze,

zoals mijn collega Ellian net zei, gewoon wat moeten doen

aan hun incasseringsvermogen? Hoe leggen we dat uit aan

onze kinderen?

Het doet mij pijn om te zien dat het aantal antisemitische

en islamofobe incidenten toeneemt. We hebben het gezien

bij de moskee in Culemborg, waar de ramen zijn ingeslagen

van de ruimte waar kinderen les kregen. Hoe voorkomen

we dat deze haat onze kinderen bereikt als zelfs in een

moskee de ramen van de ruimte waar de kinderen les krijgen worden ingeslagen? Voorzitter, dat is pure moslimhaat.

Haat is een veelkoppig monster, zo hebben we hier vaak

gehoord. We zien dat deze haat terugkomt bij synagoges.

Een synagoge in Middelburg is afgelopen zaterdag beklad

met hakenkruisen. Naast vernieling is hier gewoon sprake

van antisemitisme. Gisterenochtend zijn we opgeschrikt

door de vernielingen aan een moskee in Heerlen. White

power, rot op hier, kankermoslims, oprotten, ons land.

Allemaal haatkreten die naast hakenkruisen zijn gekalkt bij

de moskee in Heerlen. Is de minister het met mij eens dat

er naast vernielingen sprake is van discriminatie, groepsbelediging en haatzaaien en, zo nee, hoe leggen wij dit uit aan

onze kinderen en wanneer is hier volgens de minister wel

sprake van?

Voorzitter. Het is iets meer dan een maand geleden dat ik

hier nog een motie heb ingediend om aanvullende maatregelen te nemen om dit soort terreurdaden jegens religieuze

gebedshuizen te voorkomen. De meerderheid van de Kamer

vond het toen niet nodig om deze maatregelen te treffen.

En helaas zien we nu al het resultaat hiervan en zien we dat

het treffen van aanvullende beveiligingsmaatregelen nu

harder nodig is dan ooit. Hoe kijkt de minister hiertegen

aan en is zij bereid om naar aanleiding van de recente

gebeurtenissen nu wel aanvullende beveiligingsmaatregelen te nemen? Wat voor signaal geven we dan aan de

daders als we dit niet keihard veroordelen en geen maatregelen nemen? Wat voor signaal geven we dan ook aan de

slachtoffers hiervan?

Voorzitter. Eerder vandaag kwam de kern van DENK's

identiteit in het licht tijdens een interactie met VVD-collega

Ellian. DENK pleit voor de gelijke aanpak van alle vormen

van haat en uitsluiting, in lijn met de Nederlandse wetten

en internationale verdragen. De VVD lijkt te negeren dat

alle vormen van haat, inclusief het bespugen van vrouwen

met een hoofddoek, onacceptabel zijn. Het probleem

bestond dus niet eens volgens de VVD. Een betere reden

om namens DENK vandaag mijn maidenspeech te houden.

Dank u wel, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Dit was uw bijdrage, hè?

DENKDe heer El AbassiDENK

Dit was mijn bijdrage.

De voorzitterVoorzitter

Heel goed. Het is wat tegen de traditie om een interruptie

te plegen bij een maidenspeech, maar de heer Ellian werd

rechtstreeks aangesproken en daarom sta ik dat nu toe.

VVDDe heer EllianVVD

De traditie zal ik respecteren, voorzitter, dus ik doe het even

in de variatie van een persoonlijk feit. Ik héb niet gezegd

dat moslima's bespuugd mogen worden en ik héb ook niet

dat punt gebagatelliseerd, zoals iedereen in de zaal heeft

kunnen horen. Jammer dat bij een maidenspeech deze

adressering gedaan wordt, maar ik heb het in ieder geval

niet op die manier ontkend of gezegd.

De voorzitterVoorzitter

Prima. Dat is vastgelegd bij dezen.

DENKDe heer El AbassiDENK

Ik vond het een stapje erger, dat het probleem niet eens

gezien wordt. Daar had ik het over, want het werd alleen

gezien richting eigen …

De voorzitterVoorzitter

Ik meen wel dat de heer Ellian gelijk heeft over de inhoud

van hetgeen hij gezegd heeft. Dat is het enige punt dat ik

wil maken. Zullen we het daarbij laten?

DENKDe heer El AbassiDENK

Dank u wel, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Mag ik u dan desondanks complimenteren met uw maidenspeech? Een maidenspeech uit het boekje met een mooie

persoonlijke noot; dat maakt altijd een maidenspeech tot

een echte maidenspeech. Als u hiernaartoe komt, dan feliciteer ik u als eerste en wellicht zijn er anderen die u ook

even de hand willen schudden.

De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

De voorzitterVoorzitter

We hebben nog twee sprekers te gaan. Ik geef graag als

eerste het woord aan de heer Diederik van Dijk van de

fractie van de SGP.

SGPDe heer Diederik van DijkSGP

Dank u wel, voorzitter. Allereerst ook vanaf deze plek mijn

hartelijke felicitaties voor de collega's Faber, Lahlah, Uitermark en Abassi.

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-8-16

De voorzitterVoorzitter

El Abassi!

SGPDe heer Diederik van DijkSGP

Dank voor deze correctie. Hoewel de plakkaten modder

achter mij wat anders suggereren, dacht ik: tsjonge, die

Boeiend!

Voorzitter. Hoe houden we ons land veilig? Die vraag komt

op bij het voorbereiden van deze begrotingsbehandeling

Justitie en Veiligheid. We geven miljarden uit aan veiligheid,

maar zijn we daadwerkelijk veilig? Het is al vaker genoemd

vandaag, maar ik denk dan aan de wijkagenten die onze

wijken veilig moeten houden, de haarvaten van de samenleving. Zij doen ontzettend belangrijk werk aan de preventiekant, maar komen niet aan hun werk toe omdat ze moeten

bijspringen in de noodhulp of bij demonstraties. De in de

Politiewet vastgelegde norm van één wijkagent op 5.000

inwoners lijkt op papier gehaald te worden, maar in de

praktijk komen wijkagenten nauwelijks aan hun wijk toe.

De SGP maakt zich grote zorgen, nu de norm die ervoor

zorgt dat wijkagenten voor 80% zijn vrijgesteld voor het

werken in of voor de wijk in de verste verte niet gehaald

wordt. Wat is de inzet van de minister om deze norm in de

praktijk te brengen?

Voorzitter. Een van de belangrijke oorzaken van de enorme

capaciteitsdruk bij de politie zijn de demonstraties. De SGP

hecht eraan te benadrukken dat het demonstratierecht een

groot goed is, zij het dat het binnen de grenzen van de wet

gebeurt. Het agentenkorps dat afgelopen weekend voor de

35ste keer een eind moest maken aan een illegale snelwegblokkade heeft inmiddels meer weg van een wegsleepdienst. Na afgevoerd te zijn naar een plek buiten de stad,

nemen demonstranten soms na een uur alweer plaats op

de snelweg, zonder dat er strafrechtelijke vervolging wordt

ingesteld. Dit is niet vol te houden. Het verdringt ander

belangrijk politiewerk: aangiftes blijven liggen en er zijn

minder agenten op straat om op 112-meldingen af te gaan.

Daarnaast kost het miljoenen.

Brengt dit onze veiligheid niet onnodig in gevaar en is de

balans niet volledig zoek? De agenten, die keer op keer hun

werk in de wijk moeten neerleggen of hun schaarse vrije

dagen moeten inleveren, zijn het zat dat illegale demonstranten zonder strafvervolging heengezonden worden. Het OM

noemde een aanhouding op zich al voldoende straf, maar

dit leidt enkel tot meer illegale blokkades en het ongestraft

overtreden van de wet. De SGP roept de minister dan ook

op: gebruik de handvatten die de Wet openbare manifestaties en het strafrecht al bieden. Is de minister bereid om dit

in gesprek met het OM te benadrukken en indien nodig de

handelingsvrijheid voor het bevoegd gezag breder te trekken?

Voorzitter. De SGP pleit voor een conjunctuurongevoelige

financiering van de strafrechtketen. Zo blijft onze veiligheid

zo goed mogelijk gewaarborgd en komt de keten niet voor

financiële verrassingen te staan. Wat is de reactie van de

minister op dit voorstel?

Voorzitter. Als er één groep in ons land is die zich het

afgelopen jaar in toenemende mate onveilig heeft gevoeld,

dan is het de Joodse gemeenschap. Na de gebeurtenissen

van 7 oktober waarbij onschuldige Joden het slachtoffer

werden van brute terreur, kregen ook de Joden in Nederland

te maken met bedreigingen, aanvallen en intimidaties. Het

aantal antisemitische incidenten steeg met maar liefst 818%.

Antisemitische leuzen en beelden waren hoorbaar en

zichtbaar in de straten van onze steden en op stations. Voor

de SGP staat één ding vast: voor antisemitisme is geen

plaats in Nederland. Dat dient dus hard bestraft te worden.

Het is dan ook pijnlijk om te zien dat er niet adequaat en

hard genoeg opgetreden wordt en dat zogenaamde pro-

Palestijnse organisaties met antisemitische leuzen het leven

van Joodse studenten op universiteiten onveilig maken.

Recent nog werden Hamasaanhangers in Rotterdam

opgepakt. Uit onderzoek blijkt dat zij ook zijn aangesloten

bij Nederlandse organisaties die beweren hulp te bieden

in het Midden-Oosten. Kan de minister verzekeren dat er

geen subsidie naar organisaties gaat die haat en terreur

verheerlijken? Recent nog nodigde een Utrechtse organisatie een haatprediker uit die openlijk de Hamasterreur verheerlijkt. Hebben burgemeesters en de lokale driehoek

voldoende handvatten om tijdig en adequaat op te treden?

Hebben veiligheidsdiensten de organisatie op wier uitnodiging de prediker werd uitgenodigd, voldoende in beeld als

het gaat om het verspreiden en verheerlijken van geweld?

Het aanstellen van de Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding in 2021 is een stap in de goede richting wat de

SGP betreft. Eind 2022 presenteerde de NCAB zijn werkplan

om antisemitisme aan te pakken. Het kabinet heeft zich aan

de uitvoering van het werkplan gecommitteerd, maar

reserveerde nog geen middelen om het plan uit te voeren.

Graag ontvang ik een reactie op mijn amendement voor

middelen om het werkplan van de NCAB uit te voeren.

Voorzitter. Als we onze samenleving veilig willen houden,

moeten we ook oog hebben voor de veiligheid van onze

toekomst. Kinderen krijgen ongevraagd steeds meer mee

van het kwaad dat zich in onze wereld afspeelt. Een op de

drie kinderen jonger dan 12 jaar wordt geconfronteerd met

pornobeelden, en de meerderheid van die kinderen meent

achteraf dat ze daarvoor te jong waren. Cyberpesten of -

chantage brengt kinderen, maar ook hun ouders, tot wanhoop. In Frankrijk is sinds vorig jaar een wet in werking die

kinderen moet beschermen tegen de gevaren van de sociale

media. Alle nieuwe apparaten die op het internet kunnen,

moeten bij ingebruikname zijn voorzien van een gebruikersvriendelijke uploadbare app. Daarnaast wordt in Spanje

een wetsvoorstel uitgewerkt om jongeren onder de 18 te

beschermen tegen porno op internet. Is de minister bereid

om dergelijke voorstellen ook in Nederland serieus te

bekijken en eventueel over te nemen?

Voorzitter. Het beperken van de toegang tot dodelijke middelen is een van de meest effectieve vormen van suïcidepreventie. De Coöperatie Laatste Wil vormt daarmee een

bewezen bedreiging voor de veiligheid van de samenleving.

Heeft de minister dergelijke organisaties, die uit zijn op het

beëindigen van mensenlevens, afdoende in het vizier, en

biedt het huidige wettelijke kader voldoende handreikingen

om adequaat op te kunnen treden?

Voorzitter, ik rond af. Veiligheid en zekerheid, elk mens

zoekt en verlangt daarnaar. Echte veiligheid, zonder angst.

In een gebroken wereld is het echter een verlangen dat

nooit volledig wordt vervuld. De Britse schrijver C.S. Lewis

zegt daarvan, en ik citeer hem: "Als we met een verlangen

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-8-17

zitten dat niets of niemand in deze wereld kan bevredigen,

dan is de meest waarschijnlijke verklaring dat we voor een

andere wereld gemaakt zijn." Tot zover Lewis. En zo is het:

het verlangen naar echte veiligheid en volledige zekerheid

wordt slechts vervuld in het koninkrijk van God. Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel, dank u wel. De laatste spreker van de zijde van

de Kamer is de heer Eerdmans van de fractie van JA21.

JA21De heer EerdmansJA21

Voorzitter. Om de boel af te sluiten, heb ik een paar thema's

die ik natuurlijk, zoals u mij kent, puntig zal doorlopen. Eerst

felicitaties aan de maidenspeechers: van harte, we gaan

nog veel van jullie horen.

Het eerste thema bij mij is het thema straffeloosheid. Want

iedereen die in Nederland de wet overtreedt, moet worden

bestraft. Dat staat in onze strafwet. Maar dat gebeurt helaas

lang niet altijd, en ook niet overal. EenVandaag telde afgelopen zomer dat ongeveer de helft van de slachtoffers van

een misdrijf geen aangifte doet, want dat heeft toch geen

zin. De politie zelf besluit ook vaak om bepaalde lichte

delicten niet meer op te pakken. Denk aan, bijvoorbeeld in

de regio Oost: dierenmishandeling; hennepkwekerijen tot

200 planten; oplichting tot €2.000; witwassen tot €5.000;

ideeënfraude; tanken zonder te betalen. In diezelfde regio,

dus regio Oost, besloot de rechtbank Gelderland afgelopen

jaar nog eens ruim 1.200 zaken te seponeren vanwege een

tekort aan rechters.

Dat brengt mij eigenlijk op mijn eerste vraag en die gaat

over de enorme ontploffing in Rotterdam-Zuid waarbij drie

mensen om het leven kwamen. Dat ging dus niet om een

gaslek, wat misschien mogelijk de eerste gedachte was.

Het lijkt veel duidelijker te worden dat het gaat om een

gevaarlijk drugslab, want in die bedrijfsruimte zijn zelfs

middelen gevonden die gebruikt worden voor bommen

waar aanslagen mee gepleegd zijn, bijvoorbeeld de aanslagen in Brussel van 2016. Dat is dus levensgevaarlijk, midden

in een woonwijk in mijn stad. Als dit waar is, hoe weten we

dan of er niet nog veel meer cokelabs zijn, in Rotterdam of

de rest van Nederland? Wie spoort ze op? Kunnen wij nog

rustig slapen? Ook in dit verband: wat vindt de minister van

het bizarre pleidooi van burgemeester Halsema van

Amsterdam om cocaïne dan maar vrij te geven? En zou ze

in plaats van opgeven niet veel beter de yuppen op de

Zuidas en aan de grachtengordel de pijnlijke waarheid willen vertellen, zoals we dat nu doen in Rotterdam: "jouw

lijntje, zijn liquidatie" of "zijn lijntje, straks een nieuwe ontploffing in jouw wijk".

Terug naar de straffeloosheid. Extinction Rebellion. Ik had

de vraag voor de minister klaar: hoe vindt u nu zelf dat het

gaat? Maar ik denk dat u daar in het vragenuurtje gisteren

redelijk op heeft geantwoord. Snelweg na snelweg wordt

gekaapt. We zien dat de politie optreedt als een wegsleepdienst, terwijl ze op de noodhulp moeten werken. Een clubje

van zo'n duizend radicale klimaatactivisten denkt dat ze de

wetten naar hun hand kunnen zetten. Dan helpt het ook niet

als Rinus Otte, de hoogste baas van het OM, aangeeft dat

we ze beter uit hartelijkheid koffie en gebak kunnen gaan

brengen. Geen gebak, alleen koffie en thee. Ik heb een

quote. In plaats van strafrechtelijke vervolging, is het nou

niet een keer genoeg na 35 illegale demonstraties op de

A12? Voor JA21 wel, jazeker. Dat geldt ook voor de agenten,

want Maarten Brink heeft namens vier politievakbonden

gezegd dat dit soort verboden demonstraties echt moeten

worden tegengehouden.

Voorzitter. JA21 wil graag de anbistatus van Extinction

intrekken. Ik vraag de minister nu of de recente oproep van

de politievakbonden voldoende is om doortastende maatregelen te nemen tegen Extinction. Is zij voornemens om

de anbistatus van XR nu wel in te trekken? Zo niet, welke

extra maatregelen gaat de minister nemen na de zoveelste

illegale demonstratie van Extinction het afgelopen weekend? Graag een reactie.

Voorzitter. Ik beperk me, maar straffeloosheid strekt zich

ver uit. Ik noem geweld tegen hulpverleners en agressie

tegen geüniformeerde diensten. Hier willen we geen taakstraf, maar rechters denken daar anders over. Het OM eist

een 200% hogere straf. Dat gebeurt niet. In de bajes maken

sommige criminelen de dienst uit. We weten het. Ze

smokkelen zaken binnen, regelen hun zaakjes vanuit de cel

en mobieltjes of drugs komen binnen. Moordenaars krijgen

nog steeds levenslang, maar dat wordt niet meer uitgevoerd. Ze zitten die niet meer uit. Illegaliteit is niet strafbaar

in Nederland, enzovoort en zo verder. Er is echt heel veel

werk aan de winkel.

Voorzitter. Dan kom ik op het strafbeleid. Dat beleid draait

nog altijd meer om de daden dan om het slachtoffer,

ondanks de positieve ontwikkelingen die er zeker zijn

geweest de laatste jaren. Ik zag het nu bijvoorbeeld weer

in de gruwelijke zaak van Richard H. Ik vind dat een van de

gruwelijkste moordzaken die we in Nederland kennen. We

zagen het relaas van Corry en Ruud. Dat zijn de ouders van

Claudia, die met haar kinderen in 2005 werd vermoord door

haar man Richard H. in Zoetermeer. Richard H. vermoordde

zijn vrouw en kleine kinderen in de nacht, omdat hij een

dag later zijn minnares uit Polen op bezoek kreeg. Dagenlang deed hij zelf alsof ze vermist waren. Uiteindelijk viel

het doek en werd hij gelukkig veroordeeld tot twintig jaar

cel met tbs.

Er werd toen echter bepaald dat hij na dertien jaar aan zijn

tbs-behandeling mocht beginnen, terwijl hij volgens het

Pieter Baan Centrum juist volledig toerekeningsvatbaar

was. Dit jaar komt hij dus na negentien jaar weer vrij. Dat

is dus zes jaar per moord. Vandaag was hij er uiteraard niet

mee weggekomen, want we hebben de strafmaat verhoogd.

Toen was het echter twintig jaar max. of levenslang.

Kortom, hij komt vrij. Dan mag hij van de rechter niet meer

binnen tien kilometer van Zoetermeer komen. Maar nou

zeggen Ruud en Corry: wij willen die cirkel heel graag iets

groter, want wij wonen in Haaglanden. Hij heeft daar dus

ook nog veel schoonfamilie wonen. Dat is dus niet geregeld.

Die familie kan hem weer tegenkomen. Ik denk mee met

collega Ellian en zeg dat het dus tijd is voor een automatisch

verbod op zelfstandig wonen voor moordenaars, met

inspraak uiteraard van de nabestaanden. Dat voorstel is

door de VVD en mijzelf in de maak en wij komen daarmee

naar de Kamer.

Voorzitter. Dan straatintimidatie. De Wet seksuele misdrijven

ligt nu voor behandeling bij de Eerste Kamer. Dit is een hele

goede en noodzakelijke bescherming van slachtoffers van

ernstige seksuele misdrijven en van straatintimidatie. Uit

onderzoek blijkt dat vier op de vijf vrouwen op straat wordt

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-8-18

Voorzitter. Ik wil afsluiten met het afscheid van politiecommissaris Kees Bangma, niet echt een naam voor een commissaris zou je op het eerste oog zeggen. Na een indrukwekkende carrière van 47 jaar nam hij afscheid, waarbij hij

stilstond bij de in zijn ogen mislukking van de nationale

politie. Die zou te bureaucratisch zijn en veel te ver weg

staan van de gewone mensen. Het schip is op een zandbank

gelopen, zegt Bangma. Te veel nationale politie dus en te

weinig lokale politie. Ik ben benieuwd hoe de minister heeft

geluisterd naar de afscheidswoorden van Bangma en ik zie

uit naar de beantwoording van onze vragen.

De voorzitterVoorzitter

Wij zien allemaal uit naar morgen en naar de beantwoording

van de bewindspersonen. Dat zal geschieden rondom de

klok van 13.30 uur.

De algemene beraadslaging wordt geschorst.

De voorzitterVoorzitter

Tot zover de eerste termijn van de Kamer. Ik schors tot 18.15

uur en dan gaan we ons bezighouden met de begroting

Defensie. Ik zie u allen morgen terug.

De vergadering wordt van 16.32 uur tot 18.17 uur geschorst.

lastiggevallen, nagefloten, nagesist, nageroepen, achterna

gezeten of achtervolgd en soms zelfs in de hoek gezet. Veel

vrouwen voelen zich zeer onveilig of bang. Samen met

mevrouw Michon-Derkzen heb ik een motie ingediend om

een pilot te starten met lokagenten in burger om seksuele

straatintimidatie heel effectief aan te pakken. In een brief

van 22 december zegt de minister dat dit niet in de rede ligt

en dat zou kunnen worden overwogen om boa's in te zetten.

Ik ben dan wel erg benieuwd naar de praktische en concrete

uitvoering hiervan, want wat JA21 betreft kan die motie

pas worden afgedaan als we concreet resultaat zien van

een pilot met inzet van lokagenten. Ik denk dat dat meteen

een heterdaad kan zijn, lik op stuk. Ik weet niet hoe

mevrouw Derkzen daarover denkt. Graag een reactie van

de minister.

Wapenbezit is het op een na laatste thema. Het drama in

Weiteveen heeft ons weer de ogen geopend voor het gevaar

van legaal wapenbezit in verkeerde handen. In Nederland

zijn 200.000 legale wapens in omloop. Nederlanders die in

het bezit zijn van legale wapens moeten van onbesproken

gedrag zijn. Bij de minste of geringste twijfel over de mentale gezondheid van een wapenbezitter is dat reden om in

te grijpen. Waarom heeft dat hier gefaald? Hoe was het

toezicht? Er is heel veel over geschreven. Er waren serieuze

aangiftes van doodsbedreigingen. Familieleden vreesden

al langer voor escalatie. Volgens Henny Sackers, een emeritus hoogleraar strafrecht, zou er na het drama in Alphen

aan de Rijn in 2011 in politiesystemen een automatische

koppeling moeten zijn wanneer een aangifte wordt gedaan

tegen iemand met een wapenverlof. Is het drama in Weiteveen aanleiding voor de minister om de controles hierop

aan te scherpen?

Tot slot, voorzitter, niet onbelangrijk, de terreurdreiging.

As we speak is de kans op een aanslag in Nederland reëel.

In december vorig jaar verhoogde de Nationaal Coördinator

Terrorismebestrijding en Veiligheid het dreigingsniveau

voor het eerst in vier jaar van drie naar vier. Er is vooral

sprake van toegenomen dreiging vanuit het jihadisme, de

radicaalislamitische ideologie die oproept tot een heilige

oorlog tegen ongelovigen. Factoren daarin zijn de oorlog

tussen Hamas en Israël, koranschendingen in verschillende

landen in Europa, en de oproepen tot aanslagen van terroristische organisaties als IS en Al Qaida. De Nederlandse

terreurdreiging beperkt zich niet alleen tot Nederland. Vorig

jaar plande IS een aanslag met kalasjnikovs en handgranaten in het Nederlandse consulaat in Istanbul. Ook een kerk

en twee synagogen werden doelwit.

Wat terroristen betreft zou het voor JA21 glashelder moeten

zijn: uitgereisde terroristen keren nooit meer terug naar

Nederland. Hun wordt het Nederlanderschap ontnomen op

grond van artikel 14, lid 4 van de Vreemdelingenwet, man

of vrouw, geen onderscheid. Het kabinet hanteert helaas

een andere lijn en haalt IS-vrouwen zelfs naar Nederland

toe. Volgens een recent onderzoek van het ICCT blijkt overigens dat Nederland vrouwelijke terroristen relatief licht

straft. Uit 300 rechtszaken tegen geradicaliseerde vrouwen

uit Nederland, België, Frankrijk en Duitsland blijkt dat

Nederland gemiddeld 1,6 jaar celstraf oplegde. In België

was dat 4,3 jaar, in Duitsland 4,7 jaar en in Frankrijk maar

liefst 7,6 jaar. Dat zijn bijzondere verschillen. Hoe kan dat?

Hoeveel IS-vrouwen heeft dit kabinet inmiddels teruggehaald? Hoeveel zijn er veroordeeld en lopen alweer op vrije

voeten? En zijn er nog lopende zaken om vrouwen op te

halen?

Begroting Justitie en Veiligheid 2024

7 februari 2024

TK 39

39-8-19