Terug
Plenair · wetgeving Gecorrigeerd beschikbaar

Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit 2024

Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (36410-XIV) antwoord 1e termijn + rest

1 februari 2024 8u 15m

Behandeld

Besproken in dit debat

4 stukken

Document

Verslag

21 sprekers · 421 bijdragen

Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit 2024

Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit 2024

Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:

- het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten

van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (XIV) en het Diergezondheidsfonds (F) voor het jaar

2024 (36410-XIV).

De algemene beraadslaging wordt hervat.

De voorzitterVoorzitter

Dan zijn we toe aan de minister voor Natuur en Stikstof

voor haar eerste termijn. Ik geef haar het woord.

Minister Van der WalMinister

Dank u wel, voorzitter. Ik heb gisteren goed en aandachtig

geluisterd naar de inbreng van uw Kamer. Een rode lijn

door de bijdragen waren emoties die ik zelf ook wel herken.

Dan noem ik ongeduld, maar dan noem ik ook ambitie.

Ongeduld over hoeveel tijd het kost om uit de onzekerheid

te komen waar boeren in zitten. Ongeduld over hoe snel

we erin slagen om de natuur in Nederland te herstellen en

ook vergunningverlening weer mogelijk te maken. Als

minister voor Natuur en Stikstof zet ik me iedere dag in om

de beweging die we in gang hebben gezet te versnellen,

om draagvlak te verwerven en om op een zo kort mogelijke

termijn ruimte, maar ook rust te creëren in ons land voor

zowel onze boeren als onze natuur. Tot er een nieuw kabinet

aantreedt, zal ik dat iedere dag blijven doen binnen de

ruimte die ik heb. Die ruimte wil ik echt maximaal benutten.

Het kabinet is gevallen en ons past nu terughoudendheid

in voorstellen en het implementeren van nieuw beleid.

Tegelijkertijd is er de afgelopen periode een heleboel in de

steigers gezet. Ik wil daar de komende tijd wel echt mee

verder, want dat verdienen de inwoners, de ondernemers,

de betrokkenen die veel tijd in de gebiedsprocessen investeren, en dat verdienen onze provinciebestuurders, die hun

nek uitsteken om de balans tussen natuur en economie in

hun gebieden te herstellen. Ongeacht wat een nieuwe

coalitie en een nieuw kabinet van plan zijn met het natuurbeleid en onze stikstofaanpak, is en blijft het noodzakelijk

dat we op korte termijn stikstof reduceren, bij voorkeur

waar dat snel en op basis van vrijwilligheid kan, zodat er

weer snel PAS-melders gelegaliseerd kunnen worden en

we weer vergunningen kunnen verlenen.

Ook moeten we in deze moeilijke transitieperiode een zo

stabiel mogelijk overheidsbeleid hebben om de energie die

is ontstaan in al die gebieden niet te verliezen. Want het

gaat ergens over. Boeren en hun gezinnen maken nu de

keuzes over de toekomst van hun bedrijf. Dat raakt aan

familiegeschiedenis, een manier van leven en werken, maar

ook aan nieuwe plannen, plannen voor je eigen toekomst.

De interesse voor de stoppersregeling is groot, net als die

voor ondersteuning bij verdere verduurzaming voor de

blijvers. Ik zie het als mijn taak om de komende weken,

maanden — hoe lang het ook mag duren — te zorgen dat

zij op een goede manier geholpen worden en dat wij op

een korte termijn ruimte krijgen voor herstel van de natuur,

voor nieuwe vergunningverlening en vooral voor het legaliseren van de PAS-melders. Als ik de Kamer goed heb

beluisterd, dan hoop ik dat we elkaar daarin kunnen vinden.

Daar ga ik in ieder geval mijn best voor doen.

Voorzitter. Ik heb een aantal blokjes. Stikstof, dat is blokje

één. Dan heb ik een tweede blokje en dat gaat over de

gebiedsgerichte aanpak. Dat gaat niet alleen over het Nationaal Programma Landelijk Gebied, maar ook over de

maatregelpakketten, zeg maar de koplopersprojecten. Dan

heb ik blokje drie en dat is de aanpak piekbelasting, inclusief

alle regelingen. Blokje vier gaat over natuur en blokje vijf

over vergunningverlening en de Wet natuurbescherming.

Blokje één. Zoals ik net zei, ben ook ik ongeduldig als het

gaat om deze aanpak. Ondernemers zitten in onzekerheid

en ik zou niets liever willen dan die onzekerheid wegnemen.

De heer Van Campen verwees gisteren heel mooi naar hun

zorgen. Hij vroeg of wij als kabinet nog wel stappen gaan

zetten. Het antwoord is ja. In de nota van wijziging zitten

zulke stappen. Daarbij gaat het enerzijds om maatregelenpakketten, niet alleen om de natuur te herstellen, maar juist

ook om boeren te helpen hun bedrijfsvoering te verduurzamen en meer in balans met de natuur te brengen, en

anderzijds om de financiën om boeren die dat zelf willen,

te helpen met hun bedrijfsbeëindiging. De hele aanpak is

erop gericht om ruimte te maken voor de boeren die willen

blijven boeren. Wel moeten we, voordat we weer verder

kunnen, werken aan de reductie van stikstof om de natuur

te herstellen, de PAS-melders te legaliseren en nieuwe

ontwikkelingen mogelijk te maken. Met de gebiedsgerichte

aanpak, de aanpak piekbelasting, alle verschillende sporen

en de maatregelenpakketten van de provincies heb ik er

echt vertrouwen in dat we de weg omhoog samen kunnen

blijven voortzetten.

Maar we hebben nog wel een lange weg te gaan; dat is ook

duidelijk geworden. Uit de recente RIVM-monitor blijkt

namelijk dat ons wettelijk doel voor 2025 onder druk staat.

Mevrouw Hertzberger vroeg of het niet verstandig zou zijn

om de depositiedoelen uit het Nationaal Programma Landelijk Gebied te halen en in te zetten op landelijke generieke

bronmaatregelen. Over de depositiedoelen kan ik het volgende zeggen. Het sturen op emissies is al een belangrijk

onderdeel van het Nationaal Programma Landelijk Gebied,

qua beleid. In het NPLG is de opgave verdeeld, gericht op

stikstof, emissiereductie, waterkwaliteit, klimaatdoelen en

natuurherstel. Al die maatregelen bij elkaar vormen het

Nationaal Programma Landelijk Gebied.

Elke provincie heeft een eigen emissiereductieopgave, zodat

we de maatregelen meer in samenhang met andere opgaven kunnen nemen. Waar nodig kunnen de provincies ook

ruimtelijke keuzes maken in de gebieden. De reductiedoelen

zijn een gezamenlijke opgave voor provincies en het Rijk.

Binnen de grenzen van de wettelijke taken van provincies

en Rijk kunnen we wel overal andere accenten leggen. Waar

ruimtelijke keuzes en herinrichting aan de orde zijn, ligt de

opgave niet bij het Rijk, maar primair bij de decentrale

overheden; de provincies hebben daarin een regierol. Dan

gaat het om ruimtelijke keuzes, zoals: waar komen de

beekdalen?

Sinds het aannemen van de Wsn, de Wet stikstofreductie

en natuurherstel, zijn de wettelijke doelen voor 2025, 2030

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-1

en 2035 dat we respectievelijk 40%, 50% en 74% van de

stikstofgevoelige natuur onder de KDW moeten brengen.

In het Nationaal Programma Landelijk Gebied hebben we

die depositiedoelstellingen uit de wet vertaald naar emissiedoelstellingen. Ik denk dat het een hele goede richting

zou zijn om naast het Nationaal Programma Landelijk

Gebied, dat van onderop en gebiedsgericht is, landelijk

meer generieke bronmaatregelen te nemen, maar dat is

aan een nieuw kabinet.

De heer Flach vroeg terecht aandacht voor onze PAS-knelgevallen; zo noem ik ze echt. Gaan we ons voor hen inzetten

met bijvoorbeeld een passende beoordeling, die aantoont

dat minimale depositiebijdragen niet voor significante

effecten zullen zorgen? Wil ik de regeling met de provincies

opnieuw openstellen? Ik heb het ook in het debat in

december gezegd: dit gaat ons allemaal extreem aan het

hart. Ik geloof dat er niemand is die denkt: nou, zullen we

het eens een tandje langzamer doen als het gaat om vergunningsruimte voor PAS-melders? Iedereen ziet dat deze

mensen in nood verkeren en iedereen wil dat we dit

oplossen. We voelen dat als een zware verantwoordelijkheid. Dat geldt niet alleen voor het kabinet, maar ook voor

de Kamer; dat voel ik.

Tegelijkertijd moet ik constateren dat er geen quick fix is.

We hebben geconstateerd dat het legaliseren van meldingen door middel van mitigatie in heel veel gebieden op dit

moment heel ingewikkeld is. Dat heeft ermee te maken dat

bijvoorbeeld uit natuurdoelanalyses blijkt dat de staat van

de natuur nog slechter is dan we eigenlijk al hadden

gevreesd. Precies daarom kijk ik samen met de provincies

waar we met maatwerk ook tot juridisch houdbare oplossingen voor PAS-melders kunnen komen. Daarbij wil ik ook

echt kijken naar de passende beoordelingen. Die maken

daar echt onderdeel van uit. Ik heb samen met de provincies

een gezamenlijk idee over hoe we de Regeling voor provinciale maatregelen voor PAS-melders kunnen verbeteren en

opnieuw kunnen openstellen. Die regeling heet de RPMP

en gaat uit van maatwerk. Denk bijvoorbeeld aan een PASmelder die gebruik kan maken van de grond van de buurman die wil stoppen en via het extensiveringsspoor alsnog

gelegaliseerd kan worden. Het gaat om passende beoordeling, maar ook om kijken binnen het bedrijf: met welke

bedrijfsaanpassingen bestaan er misschien mogelijkheden

om toch te kunnen legaliseren of de ruimte weer in balans

te brengen met de vergunning? Daar zetten we op in, samen

met de provincies. Hier is op dit moment nog geen budget

voor beschikbaar, maar ik ga rondom de Voorjaarsnota

kijken welke mogelijkheden daarvoor zijn. Dat doe ik

natuurlijk wel met respect voor de demissionaire status, zo

moet ik er wel bij zeggen. Dat is ontzettend belangrijk.

SGPDe heer FlachSGP

De minister noemt het woord "natuurdoelanalyses" en

schrijft in de beantwoording van de vragen uit de eerste

termijn dat zij daarbij uitgaat van de Ecologische Autoriteit.

Nu is er best wat onrust over welke jaartallen gebruikt

worden als referentiejaren. Ik heb zelf in mijn eerste termijn

een voorbeeld genoemd van Aamsveen, 1959. Je kunt

erover discussiëren of dit klopt of niet, maar er is een rapport geweest waarin 2012 vergeleken is met 1959. Dat heeft

een belangrijke rol gespeeld in dat gebied. Mijn vraag aan

de minister is of zij zich zou willen inspannen om discussies

over dit soort natuurdoelanalyses absoluut tot het nulpunt

terug te brengen, zodat er gewoon niet meer over die analyses gediscussieerd wordt, maar over de resultaten daarvan.

Minister Van der WalMinister

Ik kom daar in het blokje natuur nog even nader op terug,

ook wat betreft de natuurdoelanalyses. Maar het antwoord

is ja. Ik hoorde dat gisteren ook van de heer Flach. Dit gaat

over uniformiteit. Ik ben het ermee eens dat uniformiteit

heel hard nodig is. Er is altijd een beetje een spanningsveld,

hè. De provincies zijn hun eigen bevoegd gezag. Ze zouden

aan de ene kant altijd hun eigen ruimte moeten hebben om

invulling te geven aan dit soort aspecten, maar ik denk dat

het voor de aanpak ontzettend belangrijk is om uniformiteit

te hebben. Ik denk dat dit ons allemaal enorm gaat helpen

in onze rapportageverplichtingen richting Brussel.

Voorzitter. Mevrouw Ouwehand heeft gevraagd wat we

doen tegen vergunningen die het nog steeds mogelijk

maken dat er uitbreidingen plaatsvinden, bijvoorbeeld ook

nog steeds van megastallen. Ik kan hier tegen mevrouw

Ouwehand natuurlijk weer zeggen dat het aan de provincies

is als bevoegd gezag om te beoordelen of er nieuwe activiteit kan worden toegestaan en dat dit steeds een individuele

beoordeling is, afhankelijk van een specifieke casus. Ik zou

ook weer aan mevrouw Ouwehand kunnen uitleggen dat

het mogelijk is dat iemand door middel van extern salderen

in zijn vergunningaanvraag kan onderbouwen dat er geen

sprake is van significante effecten op het nabijgelegen

Natura 2000-gebied. Dat zou ik allemaal kunnen doen, maar

ik kan denk ik veel beter zeggen dat ik er ongelofelijk van

baal dat dit gebeurt, want dat is voor de opgave gewoon

niet goed. Ook is het niet uitlegbaar en is het de volstrekt

verkeerde richting. Laat ik dat vooral zeggen. Ik wil echt

kijken hoe we dit sneller kunnen oplossen. Helaas moet ik

zeggen — maar ja, dat hoort er ook bij — dat ik als het gaat

om salderen graag had gezien dat we intern salderen uit

de wet die we bij de Raad van State zouden neerleggen,

zouden halen en dat we dat deel wel door zouden zetten.

Dan gaat het over de vergunningplicht op intern salderen.

Maar goed, uw Kamer heeft de motie verworpen. Daarom

ligt het nu klaar voor een volgend kabinet.

Ten aanzien van extern salderen wil ik graag zeggen dat

het een ongelofelijk complex thema is. Ik wil daar heel graag

stappen in zetten. Het is echt complex. We werken hier ook

met externe bureaus. Die zeggen ook: wow, wat is dit

complex! Dan gaat het over uitvoerbaarheid en neveneffecten. Maar heel eerlijk, het dichtzetten van extern salderen

levert ook weer heel veel weerstand op bij externe partijen.

De bouwers zeggen bijvoorbeeld dat de enige mogelijkheid

om Nederland niet helemaal in een vergunningenslot te

hebben, extern salderen is. Zo kijk ik ook naar de effecten

van PAS-melders legaliseren. Dus het is echt complex en

ingewikkeld. Ik word zelf in februari verder bijgepraat en

wil daarna uw Kamer apart informeren over waar we staan

met salderen. Dat zal, denk ik, in maart zijn.

Voorzitter. Dan ben ik bij het tweede blokje. Dat gaat over

een gebiedsgerichte aanpak en de koplopersprojecten.

De voorzitterVoorzitter

Ogenblik. Mevrouw Hertzberger heeft nog een vraag over

het eerste onderdeel, stikstof.

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-2

NSCMevrouw HertzbergerNSC

Ik heb toch nog een vraagje over de PAS-melders en de

passende beoordelingen. We zien in de passende beoordelingen, die door bureaus als Arcadis worden gemaakt, vaak

dat een groot aantal natuurgebieden of hectares binnen die

natuurgebieden die boven de KDW zitten, toch in goede

staat zijn. Ligt daar geen kans? Het is best frustrerend om

te zien dat er wel een budget is van €50.000, of wat het dan

ook kost, om uit te geven aan zo'n beoordeling, maar dat

je die niet wat breder kunt trekken, omdat die ecologische

benadering op de hectares waar PAS-melders miniem bijdragen — onder de 1 mol per hectare per jaar — ruimte kan

opleveren.

Minister Van der WalMinister

Eens. Ruimte voor maatwerk moet je juist zoeken, ook via

het spoor passende beoordeling. Ik denk dat mevrouw

Hertzberger daar een heel goed punt raakt. Ik neem dat ook

mee in de uitvoering van de motie van mevrouw Nijhof,

waar ik op dit moment mee bezig ben. Die is in december

aangenomen door uw Kamer. Daar betrek ik dit nadrukkelijk

bij. Ik zeg er wel bij dat ik dat door een juridische bril doe,

want het moet wel tot houdbare vergunningen leiden. Ik

neem geen risico's met vergunningverlening, juist niet als

het gaat om de PAS-melders, want ik wil ze gewoon niet

nog een keer in de kou zetten. Dat zeg ik er altijd in één

adem bij.

De voorzitterVoorzitter

Gebiedsgerichte aanpak.

Minister Van der WalMinister

Ja, dank u wel voor de reminder. Ik begon mijn inleiding

er al mee: ik vind dat we, ondanks de demissionaire status

van het kabinet, geen tijd mogen verspillen in onze

inspanningen om stikstof te reduceren en de natuur te

herstellen. De noodzaak voor een effectieve aanpak blijft

onverminderd groot, zeker als je kijkt naar de zorgwekkende

staat van de natuur en de PAS-melders, waar we het net

ook over hadden. Maar ook andere maatschappelijke problemen, zoals het tekort aan woningen en de voortgang in

onze energietransitie, vereisen een voortvarende aanpak.

De roep om door te gaan en stilval te voorkomen horen we

om die reden breed terug. Medeoverheden en maatschappelijke partners onderstrepen allemaal de noodzaak van

voortgang. In de afgelopen jaren hebben we echter keer op

keer gezien dat we achterlopen op de gestelde doelen en

dat meer inspanningen nodig zijn. Daarom zet ik alles op

alles om het tempo te behouden en tot uitvoering te komen.

Op 5 april 2023 heeft de minister-president op basis van

een breed gedeelde wens van de Tweede Kamer een versnelling toegezegd in de toekenning van middelen aan

provincies voor de uitvoering van de eerste maatregelenpakketten. De provincies hebben een enorme inspanning

geleverd om in de zomer de eerste versies van de gebiedsprogramma's in te dienen. Ik noem dat ook wel de 1.0-versies, want het gaat om eerste versies die de provincies op

dit moment weer verder aan het ontwikkelen zijn naar een

versie 2.0. Er zijn ontwerpprocessen gaande met boeren

en andere betrokkenen. Er worden gesprekken gevoerd

over hoe we het gebied met elkaar en voor elkaar willen

inrichten. Dit gaat om een integrale aanpak, waarbij vanuit

de gebieden, op basis van energie in die gebieden, de

opgaven en mogelijkheden in slimme combinaties worden

gebracht en eerste stappen in de goede richting worden

gezet. De provincies hebben bij het indienen van die plannen afgelopen zomer aangegeven nu vooral door te willen

pakken. Als gebiedsregisseur zien de provincies dat er in

gebieden plannen liggen om op korte termijn al aan de slag

te gaan, ook samen met partners als LTO en natuurorganisaties. Daar liggen echt mooie plannen klaar.

In reactie op mevrouw Nijhof, die aangeeft dat de PVV de

financiering voor deze extra maatregelen niet nu maar later

wil steunen, zeg ik dat we juist nu stappen moeten zetten.

In veel gebieden is er sprake van energie en van de wil om

met elkaar aan de slag te gaan. De plannen uit de maatregelpakketten zijn bottom-up en komen uit de gebiedsprocessen. Ik was blij te horen dat mevrouw Nijhof ook zo veel

waarde hecht aan de gebiedsgerichte werkwijze. Ik vind het

belangrijk dat we voorstellen van boeren, ondernemers en

andere betrokkenen uit de gebieden zelf beantwoorden en

belonen. We moeten voorkomen dat de beweging die we

met elkaar in al die gebieden in gang hebben gezet, stilvalt.

Het gedane werk raakt anders verloren. We raken mensen

kwijt. Ik denk dat we ook het vertrouwen in de overheid

kwijtraken.

Ook de provincies wil ik hier niet in de kou laten staan. Ze

hebben een belangrijke wettelijke taak in het landelijk

gebied en staan net als wij voor het grote dilemma om alle

wensen en belangen in te passen. Ze hebben veel werk

verzet en willen nu gewoon starten. Deze maatregelpakketten kunnen dat enorm ondersteunen.

GroenLinks-PvdAMevrouw BrometGroenLinks-PvdA

Ik kan het betoog van minister Van der Wal eigenlijk wel

ondersteunen, want ik heb contact gehad met onze gedeputeerden, die inderdaad heel hard gewerkt hebben om mooie

plannen te maken die voldoen aan alle eisen die gesteld

worden wat betreft klimaat, natuur en water. GroenLinks-

PvdA vindt dat die gehonoreerd moeten worden. Ik zou

eigenlijk aan de minister willen vragen of ze verschillen ziet

tussen die verschillende provincies wat betreft inzet. Zijn

daar provincies bij die erboven uitsteken ten opzichte van

andere? Kunnen ze ook wat van elkaar leren? Dat lijkt me

namelijk handiger dan dat iedere provincie zelf het wiel

uitvindt.

Minister Van der WalMinister

Gelukkig zijn er heel veel verschillen per provincie. We

werken van onderop en iedere provincie is regisseur van

haar eigen aanpak. Dat wil ik juist aanjagen. We hebben

met elkaar natuurlijk ook het volgende gezegd. Dat deden

we hier, in deze Kamer, tijdens de vaststelling van de Wet

transitiefonds. In de Eerste Kamer is die wet natuurlijk

controversieel verklaard, maar in deze Kamer is de wet

vastgesteld. We hebben toen met elkaar gezegd: de provincies zijn regisseur. Daar wordt gekozen welke maatregelen

er worden genomen in het kader van het NPLG. Het Rijk

toetst. Dat is de rolverdeling die we met elkaar hebben

afgesproken. De keuzes zijn echt aan de provincies zelf.

Daardoor zie je verschillen.

Voorzitter. Mevrouw Bromet vraagt aan mij: welke provincies steken daar goed … Dat ga ik niet doen. Dan slaan we

een weg in waarbij het een soort wedstrijdje zou zijn voor

provincies. Ze doen het echt allemaal goed. In hun eigen

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-3

context doen ze het allemaal fantastisch; ik wil dat alleen

maar aanmoedigen. Punt.

Van elkaar leren vind ik een heel goed punt. Volgens mij

wordt er heel veel nauw samengewerkt, ook in het IPO.

Daar wordt veel kennis uitgewisseld. Ik moet zeggen dat

deze opmerking mij ook wel weer aan het denken zet. Ik zal

ook eens intern bespreken hoe we dat eigenlijk nog meer

kunnen benutten. Hoe kunnen we nog meer kennis uitwisselen en van elkaar leren? De hele aanpak van dat Nationaal

Programma Landelijk Gebied is er namelijk een van learning

by doing. Dat zie je in de volle breedte. We maken fouten.

We hebben een regeling. Die moet dan weer beter. Die gaan

we dan weer aanpassen. Dat is precies de cultuur die ik in

de hele aanpak wil hebben. Ik wil de kracht uit de gebieden

namelijk benutten. We hebben de handen niet voor niets

ineengeslagen voor deze gebiedsgerichte aanpak. We weten

namelijk gewoon dat de kennis en expertise in de gebieden

zelf zitten. Dat kunnen we gewoon niet in Den Haag bepalen.

Dat moeten we met elkaar ook toegeven, denk ik.

Met deze nota van wijziging op de LNV-begroting kunnen

we verdergaan met het toekomstbestendig maken van het

landelijk gebied. Als we daarin geen voortgang laten zien,

bestaat het risico dat uitspraken de overheden dwingen om

in te grijpen. Dat geldt voor het Rijk — dat wil ik als minister

zo veel mogelijk voorkomen — maar ook voor de provincies.

Ook provincies kunnen als bevoegd gezag nu maar ook in

de toekomst nog meer geconfronteerd worden met

rechtszaken en handhavingszaken. Het gaat om een

belangrijke stap in de gebiedsgerichte aanpak, maar er zal

meer nodig zijn.

Dan kom ik op de brief van de provincies aan de formerende

partijen. De heer Van Campen refereerde daar gisteren aan.

Ik kan die brief goed begrijpen. De opgaven in het landelijk

gebied vragen namelijk echt om die mix van zowel de

generieke rijksmaatregelen als de provinciale, gebiedsgerichte maatregelen. Ook de heer Holman benadrukte de rol

van het Rijk bij het maken van generiek beleid. Juist die

mix past zo goed binnen het Nationaal Programma Landelijk

Gebied. Daarom werk ik onder andere door aan de uitvoering van de bronmaatregelen uit de structurele aanpak

stikstof en aan de aanpak piekbelasting. Die laatste is nodig

om de structureel geborgde reductie, waar ik het in mijn

vorige blokje over had, te realiseren en om de natuur te

herstellen, waardoor we ook PAS-melders kunnen legaliseren.

SPMevrouw BeckermanSP

Dank aan de minister. Ik vind dit een heel ander soort

beantwoording dan de beantwoording die we vanochtend

kregen. Het is natuurlijk wel bijzonder dat je een week voor

de begrotingsbehandeling zo'n uitgebreide nota van wijziging krijgt. De minister zei op het einde iets over wat er

gebeurt als we die niet aannemen. Wat zou er gebeuren als

de Kamer zegt: we wachten hier nog mee? De minister had

het net even over het opvoeren van de uitvoering van

gerechtelijke uitspraken. Maar wat zou er gebeuren als hier

nu gezegd wordt: we hebben hier moeite mee?

cies teleur. We laten de provincies met hun wettelijke taak

in de kou staan. En we lopen het risico dat we bij boeren

met dwingende maatregelen moeten ingrijpen, zoals het

intrekken van vergunningen, omdat we gedwongen worden

door rechterlijke uitspraken. Besef: wel of geen Nationaal

Programma Landelijk Gebied. Ik zag laatst ook een vliegtuigje voorbijvliegen met "NPLG, weg ermee!". Prima, dat

kunnen we doen. "NPLG" is een verzamelnaam voor maatregelen, maar die maatregelen moet je hoe dan ook nemen.

Provincies zijn verplicht die maatregelen te nemen om in

2027 de doelen in de Kaderrichtlijn Water te halen, om de

EU-biodiversiteitsstrategiedoelen te halen, om verslechtering van natuur te voorkomen en om vergunningen te

kunnen verlenen. Het is sowieso een wettelijke taak. Noem

die verzameling een "Nationaal Programma Landelijk

Gebied" of noem het wat anders, maar het neemt die

maatregelen niet weg. Als wij die voortgang niet laten zien,

dan maakt ons dat extra kwetsbaar voor rechtszaken op

rijksniveau. Heel eerlijk, wij zijn op dit moment bezig met

het verweer voor de rechtszaak tegen Greenpeace. Dat hele

verweer is gebaseerd op voortgang, voortgang, voortgang.

Als de voortgang stokt, dan maakt ons dat kwetsbaarder in

dit soort juridische zaken. Dan neemt de rechter het dus

weer over. Ik vind dat wij hier met elkaar aan het stuur

moeten zitten. Neem ook de handhavingsverzoeken waar

provincies nu al mee te maken krijgen, handhavingsverzoeken op het boerenerf. Ook daarbij zie je dat het verweer van

de provincies bestaat uit voortgang, voortgang, voortgang.

Het verweer is: we zijn ermee bezig; we zijn die structureel

dalende lijnen aan het inzitten. Daar zit echt mijn zorg als

we nu zeggen: gut, laten we eens achteroverleunen.

SPMevrouw BeckermanSP

Dat was een heel bevlogen antwoord. Ik kan daar heel ver

in meegaan. Ik heb daar nog een vraag over. Aan de maatregelen die nu goedgekeurd zijn en in dat pakket zitten,

zagen we dat een deel nog een extra toetsing nodig heeft

maar een deel ook niet; daar is geen commentaar op geleverd. Toch zag ik — misschien heb ik dat verkeerd begrepen

— dat ook het geld voor de maatregelen waarvoor geen

extra toetsing nodig is, pas in het tweede kwartaal van 2024

ter beschikking kan worden gesteld aan de provincies. Klopt

dat? Even aangenomen dat we allemaal dit betoog volgen

en zeggen "we stemmen voor de nota van wijzigingen",

waarom kan het dan niet sneller voor het deel van de

maatregelen waarvoor geen extra toetsing nodig is?

Minister Van der WalMinister

Hádden we dit maar via het fonds kunnen doen, want daar

was het fonds nou juist voor bedoeld: met flexibiliteit en

vanuit vastgestelde toetscriteria deze snelheid kunnen realiseren. Maar goed, da's nie zo! Ik moet het dus doen met

de normale begrotingssystematieken van uw Kamer.

Mevrouw Beckerman stelt heel terecht dat het redelijk kort

van tevoren kwam. Wat je dan ziet, is dat ik uiteindelijk voor

de route van nota van wijzigingen kies, omdat dat de snelste

route is om uiteindelijk het geld naar de provincies te krijgen. Anders moet het via een ISB. Dat zou nog langer duren.

Dat was voor mij dus een dilemma: ga ik met zo'n pakket

het via nota van wijzigingen doen, of kies ik voor een ISB?

Minister Van der WalMinister

Als we dit niet doen, dan verliezen we energie in de regio,

zoals ik al zei. Dat is een beweging die we nou net in gang

hebben gezet. We stellen boeren, ondernemers en provin-

We hebben het project als volgt ingericht. WEcR heeft de

maatregelpakketten onafhankelijk getoetst. Daar is uiteindelijk een bedrag van 1,28 miljard uit gekomen. Daarvan is

inderdaad 220 miljoen sowieso akkoord op doelbereik. We

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-4

hebben het proces nu ingericht. De middelen hevelen we

dus al over naar LNV. Ik ben echt heel blij met de constructieve samenwerking met Financiën. Zij willen hier ook aan

meewerken. Maar WEcR heeft bij de beoordeling niet

gezegd: het is een ja of een nee. WEcR heeft bij de plannen

die op aannemelijk doelbereik zitten, adviezen gegeven om

het extra te onderbouwen. Daarmee gaan de provincies nu

aan de slag. Ze hebben daarmee ook een deel van het

tempo zelf in de hand. Daar willen we ook bij helpen. Het

interdepartementale rijkstoetsteam kijkt dan of het inderdaad voldoende is en of de adviezen van WEcR zijn opgevolgd. Dan ga ik samen met de minister van Financiën —

we hebben nog geen fonds, dus dat doe ik samen met de

minister van Financiën — een akkoord geven en het geld

overmaken. Ik heb net al aangegeven hoe belangrijk snelheid is. Aan mij zal het niet liggen, zeg ik erbij.

De voorzitterVoorzitter

ISB staat voor "incidentele suppletoire begroting".

Minister Van der WalMinister

Ja, dank u, voorzitter. Ik probeer het echt. Ik heb nu al 30

keer "Nationaal Programma Landelijk Gebied" uitgesproken

om niet de afkorting te gebruiken, maar "ISB" staat inderdaad voor "incidentele suppletoire begroting". Die route

zou nog langer duren.

VVDDe heer Van CampenVVD

Ten aanzien van de nota van wijziging en de middelen, dus

het geld dat de minister daarvoor vraagt, is het betoog van

de minister glashelder. Eigenlijk waarschuwt ze de Kamer:

let op, er dreigen rechtszaken; nu hebben we nog de keuze

om de politiek de keuzes te laten maken en anders gaat de

rechter dat voor ons doen. Volgens mij moeten we die

waarschuwing heel serieus nemen in de Kamer, dus dank

daarvoor. Specifiek over de nota van wijziging heb ik een

vraag aan de minister over het geld dat zij wil voor de Lbven Lbv+-regeling. Stel je nou eens voor dat dat geld niet

beschikbaar komt. Wat betekent dat dan voor boeren die

zich daar wel voor hebben aangemeld omdat ze geen

opvolger hebben? Kunnen zij dan nog bediend worden?

Minister Van der WalMinister

Nee.

De voorzitterVoorzitter

De minister.

Minister Van der WalMinister

Het antwoord is nee. Er is een overtekening op de Lbv- en

de Lbv+-regeling. Ik kies er heel bewust voor om via deze

nota van wijziging dit bedrag te vragen om te voorkomen

dat, als er boeren zijn die dit enorm impactvolle besluit

hebben genomen — want dit gaat echt over iets — wij als

betrouwbare overheid nee zouden moeten verkopen omdat

we geen geld hebben. Dat wil ik koste wat kost voorkomen.

Ik vind echt dat we een betrouwbare overheid moeten zijn.

We stellen een regeling open, een vrijwillige beëindigingsregeling. Het aantal inschrijvingen is dusdanig dat ik voorzie

dat we nee moeten gaan verkopen. Weet ik dat zeker? Nee,

want een inschrijving is nog geen handtekening. Voor hetzelfde geld blijkt achteraf dat we genoeg hadden gehad aan

het budget dat we hadden, maar ik wil voorkomen dat we

in de situatie terechtkomen dat we nee moeten verkopen.

Als er geen gebruik van wordt gemaakt omdat het aantal

handtekeningen uiteindelijk lager is, vloeien deze middelen

gewoon terug. Maar ik vind dit echt noodzakelijk als wij een

betrouwbare overheid willen zijn en als wij het vertrouwen

van de sector willen herstellen.

D66De heer Tjeerd de GrootD66

De minister heeft denk ik heel goed aan de Kamer duidelijk

gemaakt waarom het zo belangrijk is om de nota van wijziging te aanvaarden. Het gaat om de betrouwbaarheid van

de overheid, om het voorkomen dat het land op slot blijft

en om het voorkomen van rechtszaken, althans het winnen

van rechtszaken. Heel goed. D66 zal er zeker voor stemmen.

Maar we hebben het ook gehad over de wettelijke doelstelling voor 2025. Nu weten we dat de formatie niet met de

snelheid van het licht plaatsvindt. Dat betekent dat de

minister, als het gaat om "voortgang, voortgang, voortgang", in haar woorden, zelf het menu moet gaan aanspreken dat ze zo vriendelijk naar de Kamer heeft gestuurd, om

te zorgen dat de stikstofuitstoot voldoende omlaaggaat om

het wettelijke doel voor 2025 — dat is een resultaatsverplichting — te halen.

Minister Van der WalMinister

Ik heb dat inderdaad heel technisch gedeeld: dit zijn de

mogelijkheden. Als de heer De Groot mij vraagt of er meer

nodig is, dan is het antwoord ja. Maar het is nu niet aan

mij. Wat ik doe, is alles voorbereiden. Dan heb ik het niet

alleen over het lijstje met mogelijke generieke maatregelen

dat ik met uw Kamer heb gedeeld, maar ook over bijvoorbeeld het rapport over normeren en beprijzen. Ik ben

gewoon mijn werk aan het doen om dit allemaal voor te

bereiden, om het klaar te leggen voor een eventuele formatietafel. Waarom doe ik dat? Omdat ik niet wil dat dit vertraging oploopt die achteraf onnodig blijkt te zijn. Ik ga er dus

maximaal mee door om dit allemaal voor te bereiden, maar

het is niet aan mij om er een besluit over te nemen. Het is

nieuw beleid en dat is echt niet aan een demissionair kabinet; dat is aan de formatietafel. Maar nogmaals, ik bereid

dat in volle breedte voor. Het team is er hartstikke hard mee

aan de slag om ervoor te zorgen dat, mochten er formerende partijen zijn die zeggen dat het een goed idee is om

dat toch te doen, het ook allemaal klaarligt en meteen

ingezet kan worden.

D66De heer Tjeerd de GrootD66

Dat begrijp ik. De minister is demissionair en dit zijn ingrijpende maatregelen. Maar we weten ook dat hoe langer je

wacht met maatregelen, hoe ingrijpender die zullen moeten

zijn. Is de minister het met D66 eens dat het signaal aan de

komende coalitie is dat elke dag dat er niet wordt gewerkt

aan extra maatregelen voor het doel 2025, betekent dat er

extra harde maatregelen aan het eind van het jaar genomen

moeten worden?

Minister Van der WalMinister

Dat gaat niet alleen om extra maatregelen. Het gaat ook

om intensiveren van wat we doen. Daar heb ik als demissionair minister alle ruimte voor. Dat is mijn strategie.

Daarom hamer ik zo op de voortgang van het Nationaal

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-5

Programma Landelijk Gebied en nog belangrijker, op de

voortgang van al die gebiedsprocessen, want daarin worden

de keuzes echt gemaakt. Hoe gaan we dat nou blijven aanjagen? Daarom is het zo belangrijk dat we die markt voor

innovaties aanjagen — daar had collega Adema het al over

— en dat we met die markt in gesprek zijn over de vraag

waar we bijvoorbeeld belemmeringen weg kunnen nemen,

om ook dat in te kunnen zetten. Daarom is het zo belangrijk

dat we met die aanpak piekbelasting doorgaan, en niet

alleen met stoppen, maar juist ook met verduurzamen en

extensiveren, met al die regelingen. Daar zet ik dus maximaal op in, maar het is aan een nieuw kabinet om te

besluiten wat en of er iets extra's nodig is.

De voorzitterVoorzitter

Mevrouw Bromet zet haar laatste interruptie in.

GroenLinks-PvdAMevrouw BrometGroenLinks-PvdA

Ja, ik weet het, voorzitter. Allereerst is het fijn om te luisteren naar de energie die deze minister nog steeds in dit

vraagstuk laat zien. Ik heb een vraag over de piekbelastersregeling. Die was natuurlijk ingesteld naar aanleiding van

het advies van Remkes om de problemen op korte termijn

op te lossen en om op korte termijn stikstofruimte te

scheppen. In het verleden heeft de minister daar weleens

over gezegd: ik maak een regeling die kort openstaat, zodat

de boeren kunnen reageren en we ook weten of die ruimte

vrijkomt. Nu wordt die regeling verlengd. Ik vraag me toch

af of dat verstandig is, want bij de eerdere regelingen, bijvoorbeeld in de varkenshouderij, hebben we gezien dat er

een heleboel belangstelling was, maar dat uiteindelijk maar

heel weinig boeren zich echt inschreven. Ik zou wel van de

minister willen weten hoe zij kijkt naar de lengte van de

openstelling en naar hoeveel boeren er straks hopelijk

gebruik van gaan maken.

Minister Van der WalMinister

Ik heb inderdaad in de nota ... O nee, dat zit niet in de nota

van wijzingen, excuses. Ik heb in de brief daarbij inderdaad

aangegeven dat ik de Lbv+ niet in april, maar pas eind 2024

wil sluiten. Dat alle regelingen tegelijkertijd open moeten

staan, is ingegeven door de motie-Van Campen. Dit komt

overigens terug in blokje drie. Ik wil er wel alvast een beetje

op vooruitlopen, maar ik kom er in blokje drie ook nog op

terug. Ik wil gewoon invulling geven aan de motie-Van

Campen en alle regelingen tegelijkertijd open laten staan.

Dat is dus de reden. In blokje 3 kom ik ook terug op verplaatsing. Ik schetste net innovatie en volgens mij heeft collega

Adema ook heel helder uiteengezet met welke problematiek

we daarbij te kampen hebben. Het is gewoon belangrijk om

'm te verlengen. Hij blijft eenmalig. Hij komt daarna dus

ook nooit meer terug. Het is ook geen nieuwe openstelling,

maar een verlenging. Ik vind ook echt dat je 'm daarna moet

sluiten. Dan komt die 120% ook nooit meer terug. Die is

puur voor die groep van 3.000 ondernemers.

De voorzitterVoorzitter

Blokje drie gaat dus over de piekbelasting. U maakt nu het

tweede blokje af.

Minister Van der WalMinister

Ik zit even te kijken, want ik ben al een beetje gaan freewheelen en shoppen in de tekst. Ik kijk nog heel even naar de

heer Tjeerd de Groot, want die had het over het inzetten

van de escalatieladder. Nou ken ik inmiddels de heer De

Groot en de escalatieladders. Ik denk dat hij die ook graag

preventief noemt. Maar de provincies hebben echt hele

mooie plannen ingeleverd. Die zijn door WEcR getoetst en

vormen een belangrijke stap in het gebiedsproces. Die zijn

ook nodig in de gebiedsprocessen. Parallel daaraan werken

alle provincies ondertussen door aan hun gebiedsprogramma's. Ik vind het niet passend om op een moment dat

ik heel veel positiviteit en energie proef in al die gebieden,

en alle provincies zo goed hun rol vervullen, met instructieregels voor de provincies te komen. Ik ben juist erg trots

op de provincies dat ze hun nek uitsteken en zich zo inzetten

en voortgang boeken.

De voorzitterVoorzitter

Toch nog een vraag daarover van de heer De Groot.

D66De heer Tjeerd de GrootD66

De minister is wel heel charmant en vriendelijk naar de

provincies. De minister noemt WEcR, maar we weten ook

dat de Ecologische Autoriteit eigenlijk van geen van die

plannen heeft gezegd dat ze helemaal adequaat zijn. Het

had dus echt een stukje beter gekund en er hadden veel

scherpere keuzes gemaakt kunnen worden. Heel veel provincies hebben nu wel de makkelijke maatregelen aan de

minister gestuurd. Prima, dat kunt u gaan doen, maar enig

realisme over wat er ligt, lijkt me ook niet verkeerd. Ik vraag

niet meteen om instructieregels, want er zijn tal van andere

mogelijkheden. De minister hoeft dat niet meteen te doen,

maar de oproep gisteren in mijn eerste termijn was om

toch wel ietsje verder te gaan dan alleen maar kopjes koffie.

Dat even ter duiding van mijn opvatting dat er toch wat

licht zit tussen wat de minister zegt en wat de realiteit is bij

de plannen van de provincies.

Minister Van der WalMinister

Drie dingen. Natuurlijk had die versie 1.0 concreter gekund,

maar de provincies hadden net de onderhandelingen voor

nieuwe coalities afgerond. Sommige provincies hadden

dat een week eerder gedaan. Dus tijdens die onderhandelingen moesten ze hun versie 1.0 met allerlei ingewikkelde

keuzes maken. Ga d'r maar aan staan! Dat is best ingewikkeld. Dus ik was er eigenlijk hartstikke trots op dat ze überhaupt iets hebben ingeleverd en dat het ook nog best wel

redelijk concreet was. Genoeg? Nee. Maar ik heb altijd

gezegd dat ik daar ontspannen in zit. We hebben in ieder

geval een belangrijke stap gezet.

De maatregelenpakketten nu zijn niet de makkelijke keuzes,

het zijn de keuzes die je nú kunt maken. De opgave was:

snelheid, voortgang maken. De opdracht was niet: maak

de moeilijkste keuzes. Dat wil ik dus toch ook echt nuanceren. Ik ben het eens met de heer De Groot dat we echt niet

alleen kopjes koffie moeten drinken; en dat doe ik ook niet.

Ik rij twee keer per jaar vrolijk langs alle provincies. Ik beleef

daar veel plezier aan, heb daar mooie gesprekken, maar ik

kom daar niet voor de koffie, de Limburgse vlaai of de Friese

koek; ik kom daar om commitment vragen. Dat heb ik ook

in het najaar gedaan toen ik heb gezegd: "Jongens, ik wil

mijn nek uitsteken voor die maatregelpakketten. Ik wil mijn

nek uitsteken zodat jullie doorkunnen, maar ik wil wél iets

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-6

terug, en dat is commitment en dat er in de versies 2.0 ook

echt ruimtelijk structurerende keuzes worden gemaakt".

Dat commitment heb ik ook. Dus ik heb er echt vertrouwen

in, en zal in maart — dan begin ik weer met mijn ronde —

echt niet alleen maar kopjes koffie drinken. Dat is wederzijds, want de provincies vragen ook aan mij dingen. Zo

houden we elkaar scherp.

Voorzitter. Mevrouw Beckerman vroeg ook nog naar de

verschillen tussen de provincies. Ik denk dat ik dat al heb

uitgelegd: iedere provincie heeft haar eigen spoor, en dat

is juist heel erg goed.

Mevrouw Beckerman vroeg ook aandacht — dat vond ik

wel heel mooi – voor een andere groep dan de koplopers.

Ze zei: "We hebben het over koplopers, en maatregelenpakketten heten ook weer 'koplopersprojecten'. De boeren die

het toch al zo goed doen, moeten we juist ontzien. Maar

hoe zit het nou met de boeren die misschien nog helemaal

niet bezig zijn met die stappen? Blijven die dan niet te ver

achter?". Die zorg voelde ik in ieder geval een beetje. Ik vind

dat we er juist ook voor hen moeten zijn. Ik weet bijvoorbeeld dat de NAJK een initiatief heeft, het collectief Boerenperspectief. Zij begeleiden álle agrariërs, zijn juist ook

gericht op boeren die nou niet meteen koploper zijn. Dat

doen ze zonder te zeggen dat het beter of minder goed is

als je wel of geen koploper bent.

Dat was het blokje maatregelpakketten.

De voorzitterVoorzitter

Dan gaan we naar de piekbelasting.

Minister Van der WalMinister

Ja, voorzitter. Dan gaan we nu naar de aanpak piekbelasting

toe.

De voorzitterVoorzitter

Ja, maar mevrouw Hertzberger heeft toch nog een vraag

over de gebiedsgerichte aanpak, geloof ik.

NSCMevrouw HertzbergerNSC

Ik had ook nog een aantal vragen gesteld over het karakter

van de verschillende projecten die de provincies hebben

ingediend. Die gingen bijvoorbeeld over het aandeel dat

een pilot- of onderzoekskarakter heeft versus het aandeel

met een "structureel veranderingen aanbrengen"-karakter,

om het maar even zo te zeggen. Hoeveel gaat er naar de

natuurorganisaties en hoeveel gaat er naar de boeren?

Hoeveel geld is er per provincie beschikbaar? We zien in

Limburg dat vijf van de zes projecten niet voldoen en dat

er dan maar één projectje overblijft, terwijl ze daar toch een

behoorlijke opgave hebben. Kan de minister daar nog even

op ingaan?

Minister Van der WalMinister

Het antwoord daarop zit in de schriftelijke set. De verdeling

per provincie staat in de bijlage. Ook de verdeling tussen

de agrarische sector, de natuur of de mix — want het is

geen tegenstelling — zit in de schriftelijke set. Ter geruststelling: 40% is gericht op landbouwmaatregelen, 32% is

gericht op natuurmaatregelen en 28% is gericht op de

combinatie van natuur en landbouw, gericht op de drie

prioritaire gebieden veenweide, beekdalen en overgangsgebieden. Dat zit dus in de schriftelijke set. Ten dele vindt

u het ook bij de antwoorden op vragen van de BBB, ook in

de schriftelijke set.

Ik zeg erbij dat het niet zo is dat het nu een gesloten boek

is voor de provincies. Dit is het maatregelpakket dat we nu

na de rijkstoets kunnen honoreren, maar er zat meer in het

mandje. In totaal hebben de provincies voor 2,7 miljard aan

maatregelpakketten ingediend. We hebben daarvan 1,6

miljard naar WEcR gestuurd. Uiteindelijk gaat het om 1,28

miljard via deze nota van wijziging. Ik wil wel degelijk met

de provincies door om ook die andere maatregelpakketten

met de adviezen van WEcR dusdanig te verbeteren dat die

bijvoorbeeld in een volgende tranche mee kunnen. Het is

dus niet zo dat het nooit meer in een mandje komt als het

nu niet in een mandje zit.

De voorzitterVoorzitter

Er is ook nog een vraag van de heer Pierik.

BBBDe heer PierikBBB

Ik wil de minister bedanken voor de duidelijke schriftelijke

uiteenzetting. Dat er 40% naar landbouw en 32% naar natuur

gaat, is allemaal helder omschreven, maar er liggen nog

een paar aanvullende vragen. Er is geen antwoord op papier

gekomen op de vraag hoe dat geld wordt ingezet als het

gaat om de organisaties die helpen om die projecten uit te

voeren. Gaat het geld naar de TBO's? Gaat het geld naar

de collectieven? Gaat het geld naar andere organisaties?

Daar zou ik toch ook nog graag een beetje een beeld van

willen hebben. Dat hoeft niet tot op de komma nauwkeurig,

maar ik zou wel graag willen weten hoe dat geld uiteindelijk

wordt weggezet. De hamvraag voor mij is: hoeveel van dat

geld komt uiteindelijk terecht op de boerenerven?

Minister Van der WalMinister

Dit is een ingewikkelde vraag. Nee, het is een ingewikkeld

antwoord; laat ik het bij mezelf houden. Dat gaat over een

aantal zaken. Ten eerste: de regie ligt bij de provincies.

Welke keuzes daarin worden gemaakt, ligt bij de provincies.

Dat wordt democratisch gelegitimeerd door Provinciale

Staten. Ten tweede: het is aan provincies tot op welk

detailniveau ze dit soort informatie bekend maken. Daar zie

je ook verschillen in. Het is onze rol om te toetsen op de

criteria zoals we in de Wet transitiefonds hebben vastgesteld. Ik wil dus niet te veel op de stoel van de provincies

gaan zitten en zeggen: zo moeten jullie het doen. Dan

moeten we stoppen met de gebiedsgerichte aanpak en het

gewoon zelf gaan bepalen. Dat is dus het spanningsveld

waarmee we continu te maken hebben. Die definitieve

vormgeving op maatregelniveau is echt aan de Provinciale

Staten. Uiteindelijk landt alles direct of indirect op het

boerenerf en in het herstel van de natuur. Alle maatregelen

die ik hier zie, zijn ook in het belang van al onze boeren.

Ook natuurherstel is in het belang van onze boeren. Ik ben

daar in ieder geval van overtuigd. Veel landt op het boerenerf, ook indirect, want er zitten ook heel veel onderzoeksvragen bij die echt uit de sector komen. Uit mijn hoofd noem

ik een onderzoek naar het effect van de bufferzones op de

waterkwaliteit. Wat doet dat nou echt? Al dit soort onderzoeken en metingen zijn goed om te hebben in deze aanpak.

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-7

De voorzitterVoorzitter

Dan gaan we nu echt door naar de piekbelasting.

Minister Van der WalMinister

Voorzitter. Er zijn een aantal vragen gesteld over specifieke

regelingen. Wat is de stand van zaken en kunnen de regelingen niet langer open? Dat hebben we eigenlijk net al

besproken. Ik denk wel dat het goed is om nog even heel

kort terug te gaan naar het ontstaan van de aanpak piekbelasting. Remkes heeft het advies gegeven om over te gaan

tot een gerichte aanpak die op korte termijn leidt tot stikstofreductie. Circa 3.000 bedrijven die op basis van hun eigen

gegevens kunnen kijken of ze piekbelaster zijn, krijgen dan

de extra mogelijkheden om versneld hun uitstoot van stikstof te reduceren. Deze ondernemers en hun naaste

omgeving krijgen daarmee de mogelijkheid om hun bedrijf

verder te verduurzamen, te verplaatsen, de activiteit te

beëindigen of deel te nemen aan het gebiedsproces.

Het was nadrukkelijk een politieke, maar ook maatschappelijke wens om een palet aan opties aan te bieden. Ik noem

dat "het hele trappetje van Remkes". Dat is vanwege de

impact van de keuze die wordt gemaakt. Die impact wil ik

wel nogmaals benoemen. Ik ken uw Kamer en uw Kamerleden. Die zijn allemaal heel veel buiten en in gesprek met

boeren. Ik zie ze soms gelukkig ook mooie natuurgebieden

bezoeken. Maar volgens mij heeft iedereen heel goed in

het snotje hoeveel impact dit soort keuzes hebben op

gezinnen. Want het gaat niet alleen over: ga ik stoppen of

ga ik verduurzamen? Dit gaat ook over: hoe geef ik dan

invulling aan mijn leven en aan mijn gezin; blijf ik hier

wonen en wat kan dan wel? De impact is enorm. Dan is het

inderdaad belangrijk dat de opties duidelijk zijn.

Deze aanpak piekbelasting is eenmalig, juist ook om die

depositiedaling op korte termijn te kunnen bewerkstelligen.

Mevrouw Vedder vroeg wanneer de dag aanbreekt dat alle

regelingen dan ook openstaan. Dat is in lijn met de aangenomen motie-Van Campen. Die verzoekt dat alle regelingen

tegelijkertijd openstaan. Dat is ook mijn inzet. Ik heb net al

in antwoord op een andere vraag aangegeven — ik zag op

dat moment mevrouw Vedder even niet in de zaal, maar

misschien heeft ze het wel gehoord — dat die Lbv+-regeling

inderdaad verlengd is tot en met 2024, juist om ondernemers de kans te geven om een weloverwogen keuze te

maken en een periode te hebben waarin alle regelingen

openstaan. Dan gaat het niet alleen om stoppen. Dan gaat

het ook om verduurzamen, omschakelen, innoveren et

cetera.

Voor de rest staat alles open. De regeling over innovatie

kan open, maar goed, daar hebben we het voor de lunch

over gehad. Technisch gezien kan de regeling open. Het

enige wat echt nog speelt, is verplaatsen. Dat is een regeling

waaraan we heel hard werken. Maar het is ook ontzettend

complex. Het is ook een regeling waarvan mevrouw Hertzberger zich afvraagt: is die wel toekomstbestendig? Ook de

heer de Groot had hier volgens mij een vraag over.

We hebben op dit moment de regeling ter notificatie liggen

in Brussel. Dat is een regeling die ook bij eventuele bijstellingen van beleid toekomstbestendig is. De regeling is zo

ingericht — daarmee ga ik meteen in op de vraag van de

heer Pierik — dat bedrijven die gebruikmaken van de verplaatsingsregeling, zich alleen kunnen hervestigen op

locaties waar zij een minder negatief effect hebben op de

kwetsbare natuur. Dat betekent dat de stikstofdepositie op

de nieuwe locatie lager moet zijn dan de drempelwaarde

van de aanpak piekbelasting en de veehouderij op de

nieuwe locatie aan alle vergunningsvoorwaarden moet

voldoen. Op de te verlaten locatie van het bedrijf, dus op

de locatie die achterblijft, wordt de veehouderij definitief

gesloten, ook voor toekomstige gebruikers van de locatie.

Het is dus niet meer mogelijk om daar dan vee te houden.

Andere economische activiteiten dan de veehouderij mogen

wel, maar op die locatie mag er niet meer dan 15% van de

vergunde stikstofemissie zijn. Dus je hebt hoe dan ook 100%

reductie op ammoniak vanuit veehouderij en bij andere

economische activiteiten 85%.

D66De heer Tjeerd de GrootD66

Maar erkent de minister dat er bij het verplaatsen van activiteiten, als 90% in de deken blijft, zeker een schoner bedrijf

zal zijn dat ergens anders staat, maar dat de grootste

opgave ligt in het reduceren van de stikstofdeken? Erkent

de minister dat het besteden van belastinggeld aan het

verplaatsen van vervuiling een beetje zonde van het geld

is? Politiek begrijp ik het wel, maar dat is toch zonde van

het geld?

Minister Van der WalMinister

Vraagt u mij of dit het meest doelmatige is bij het hele

trappetje van Remkes, dan is het antwoord nee. Maar ik

vind het wel wenselijk dat het hele trappetje van Remkes

uitgevoerd wordt. Ook de verplaatsingsregeling is een

ontzettend belangrijke regeling. Laten we wel wezen, de

locatie die achterblijft wordt gesloten, dus er is sprake van

reductie. Je gaat in de praktijk naar een andere agrarische

locatie en er wordt er één gesloten.

Ik ben het ermee eens dat het in de gesprekken die ik voer,

bijvoorbeeld met IenW, buiten de regeling die nu ter notificatie is, gaat over de vraag: hoe zorgen we ervoor dat er

bij de verplaatsing naar een andere locatie geen negatieve

effecten zijn op bodem en water? We kijken wel naar dat

soort clausuleringen, om die misschien extra toe te voegen.

Ik wil eigenlijk ook wel in gesprek met het IPO, dus de provincies. Dan zou ik zeggen: gut, het zou toch wel goed zijn,

als iemand verplaatst, dat het daar ook wel past in het

gebiedsproces. Maar ik blijf zeggen dat ik de verplaatsingsregeling ontzettend belangrijk vind, ook vanwege een

betrouwbare overheid. We hebben hier met elkaar Remkes

omarmd en gezegd dat we het hele trappetje van Remkes

uitvoeren. Dat is inclusief verduurzaming, verplaatsing,

innoveren en niet alleen stoppen. Ik vind dat echt heel

belangrijk.

De voorzitterVoorzitter

Uw laatste interruptie, meneer De Groot.

D66De heer Tjeerd de GrootD66

Maar dan concludeer ik dat het trappetje van Remkes vooral

een politiek trappetje is en dat het toch zonde van het geld

is om de vervuiling, de stikstofuitstoot van de ene plaats in

de deken naar de andere te verplaatsen. Dat is toch wat er

gebeurt, met veel belastinggeld.

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-8

Minister Van der WalMinister

Ik wil hier toch heel even tegenhangen. Je verplaatst doorgaans naar een andere agrarische locatie en wat je achterlaat wordt gesloten, dus er is wel degelijk sprake van

reductie. Om het dan te simplificeren en te zeggen dat het

alleen een politiek besluit is … Nee, het doet wel degelijk

iets. Ik ben ook zo eerlijk om te zeggen dat het natuurlijk

minder doelmatig is dan beëindigen; natuurlijk. Maar we

hebben wel met elkaar gezegd dat het hele trappetje van

Remkes geen stoppersaanpak is. Het is een aanpak piekbelasting. Dat is echt wat anders.

BBBMevrouw Van der PlasBBB

Ik wil daar ook wel even wat duidelijkheid over van de

minister. Het lijkt mij evident dat er niet binnen 500 meter

van een ander Natura 2000-gebied verplaatst wordt. Je gaat

op een andere plek zitten; waar het kan, waar de boer

naartoe wil, hoe dan ook. Ik hoor de minister net zeggen

dat we daar wel allemaal clausuleringen op gaan zetten,

dat er geen negatieve effecten zijn voor bodem en voor

water. Dan is mijn vraag hoe zeker het is voor een boer die

zegt dat hij wel verplaatst wil worden, als hij nu hoort dat

er allemaal mitsen en maren bij komen. Is die verplaatsing

dan nog wel aantrekkelijk? Het risico is dat die boer nog

jaren moet wachten om te zien waar hij dan terecht kan

komen, met misschien allemaal rechtszaken die hem boven

het hoofd hangen. Kan de minister even duidelijk stellen

hoe dat dan precies in zijn werk gaat?

Minister Van der WalMinister

Wat ik bedoel met clausuleren en het gesprek met de provincie over zo'n gebiedsproces is juist om dit te voorkomen.

Als je gebruikmaakt van de verplaatsingsregeling en ergens

terechtkomt, vind ik het belangrijk dat we meteen het juiste

gesprek voeren met elkaar over een vraag als: wat speelt

er in dat gebied? Is er een gebiedsproces of whatever? Dat

vind ik belangrijk. Maar de verplaatsingsregeling is gewoon

ook een ontzettend belangrijke regeling in dat hele trappetje.

Dat heb ik net gezegd in antwoord op de heer De Groot.

Misschien is "clausuleren" dan het verkeerde woord, maar

ik ben wel echt oprecht met IenW gesprekken aan het voeren. We hebben water en bodem sturend en we hebben de

Kaderrichtlijn Water waar we aan moeten voldoen. Wat je

niet wil, is dat iemand die wordt verplaatst en investeringen

doet, een jaar later weer te maken krijgt met nieuwe doelen

of wat dan ook. Ik vind dus wel dat we dat hele palet moeten

schetsen. Dat is eigenlijk wat ik bedoel. Het juiste perspectief

schetsen; dat is het eigenlijk.

De voorzitterVoorzitter

Helder. De minister vervolgt haar betoog.

Minister Van der WalMinister

Ja. Dan ben ik bij de heer Holman. Hij vroeg of er ook permanente opkoopregelingen komen. Het antwoord is: ja,

technisch kan dat. Dat is het punt niet. Het is alleen niet aan

mij om daarover in deze demissionaire status te beslissen.

Ik kan wel zeggen dat ik zie dat er voor de huidige regeling

in ieder geval ontzettend veel interesse is. We hebben nu

— peildatum vandaag of gisteren; dat weet ik niet — 1.268

aanvragen. Daarnaast werk ik nog wel aan de notificatie

van de Maatregel Gebiedsgerichte Beëindiging, de MGB.

Die regeling is bedoeld om de provincies gedurende drie

jaar te ondersteunen bij de gebiedsprocessen. Maar goed,

het is aan een nieuw kabinet om te bepalen of die wordt

opengesteld en, zo ja, onder welke voorwaarden. Maar ik

ga dus ook hier maximaal door met het voorbereiden, zodat

we geen onnodige vertraging oplopen.

Ik denk dat dit heel even mijn blokje aanpak piekbelasting

was.

De voorzitterVoorzitter

Heel goed. Dan gaan we naar natuurbeleid.

Minister Van der WalMinister

Dan gaan we inderdaad naar natuurbeleid. Ik zou hier kunnen herhalen hoe belangrijk natuur is. Ik zeg dat heel vaak:

natuur is van levensbelang. Natuur is er niet alleen om

heerlijk in te vertoeven en te recreëren, maar ook voor

schone lucht, voor een aangename leefomgeving et cetera.

Een sterke natuur helpt ons ook om ons aan te passen aan

klimaatverandering.

De natuur staat wel onder druk. Vorige week heeft de Ecologische Autoriteit daarover een naar mijn mening belangrijk rapport gepubliceerd. De heer Pierik vroeg mij of ik eens

op dat rapport zou willen reflecteren. Het advies van de

Ecologische Autoriteit onderschrijft, denk ik, het beeld dat

al uit de natuurdoelanalyses naar voren komt: in veel

gebieden is de natuur nog niet gezond of zelfs verslechterd.

Omdat in veel gevallen al voldoende helder en onderbouwd

is welke maatregelen op korte termijn nodig zijn — dan heb

ik het echt over de no-regretmaatregelen — benadrukt de

Ecologische Autoriteit vooral de noodzaak van actie.

Daarom zet ik nu niet alleen in op het versterken van de

natuur in Natura 2000-gebieden, maar werk ik ook aan het

versterken van natuurwaarden daarbuiten. Een hele

belangrijke pijler daarbij is de Agenda Natuurinclusief. Die

komt in uw Kamer eigenlijk niet vaak ter sprake, voorzitter,

maar het is wel iets waar ik heel hard mee aan het werk

ben. Ik werk heel hard aan natuurinclusief werken, wonen

en leven en aan groen in en om de stad en in de woonwijken, want ik ben ervan overtuigd dat we ook natuurcompensatie nodig hebben. We lossen het probleem niet alleen op

in onze Natura 2000-gebieden. Je hebt ook natuurcompensatie nodig. We wonen in een héél klein land. Nieuwe

natuur, netto-netto met een hek eromheen, is dus niet de

oplossing. Wat wel de oplossing is, is het vergroenen van

onze leefomgeving: groene woonwijken, groene straten,

groene pleinen, groene binnensteden. Dat is waar ik heel

hard mee bezig ben.

Rijk en provincies beseffen dat heel veel stappen nodig zijn.

We zien ook de noodzaak van maatregelen om de natuur

te verbeteren. Daaraan geven we invulling via het Nationaal

Programma Landelijk Gebied en natuurlijk via alle gebiedsprogramma's.

De Ecologische Autoriteit adviseert ook om de gebiedsdoelen te verduidelijken. Daar richten we een proces voor in.

Dat heb ik ook zo aangekondigd in het ontwerp van het

Nationaal Programma Landelijk Gebied. De Ecologische

Autoriteit signaleert ook dat een verdere uitwerking en

detaillering van de ecologische analyses nodig zijn om ook

op de langere termijn de juiste maatregelen te blijven

nemen. Dat wordt vormgegeven via een lerende en cycli-

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-9

sche aanpak, waarin we als overheden samenwerken aan

het verbeteren van de natuurdoelanalyses en het Nationaal

Programma Landelijk Gebied met de gebiedsprogramma's.

Het is daarbij ontzettend belangrijk dat we werken aan het

Verbeterprogramma VHR natuurmonitoring om de informatie en kennis rond de natuur aan te vullen. Op basis van de

nieuwe inzichten uit de natuurdoelanalyses en de adviezen

van de Ecologische Autoriteit kijken we of bijsturing en

herprioritering nodig zijn.

De heer Pierik vroeg: hebt u hem gelezen? Jazeker, hij ligt

nog net niet onder mijn hoofdkussen. Er staat bij 1.3: De

adviezen zijn kritisch en toch aan de slag. Dat wil ik hier ook

benadrukken, want dat is ook wat de Ecologische Autoriteit

benadrukt. We hebben voldoende informatie om te weten

dat de opgave groot is en dat die om een aanpak vraagt.

We weten voldoende om aan de slag te gaan.

De voorzitterVoorzitter

Dit is uw laatste interruptie, meneer Pierik.

BBBDe heer PierikBBB

Ja, zo gaat dat. Ik ben blij dat de minister het rapport gelezen heeft en dat ze ook kennisgenomen heeft van de kritische opmerkingen die in het rapport staan. Ik ben daar

eerlijk gezegd van geschrokken. Er zat een behoorlijke zelfkritiek in. Het is goed om in de natuurdoelanalyses meer

toe te werken naar uniformiteit. Ik heb de minister dat ook

horen roepen. Er zijn dus best een paar dingen die bemoedigend zijn. Maar ik heb eigenlijk nog nooit een duidelijk

antwoord gekregen op de vraag of met de thans beschikbare meetdata onomstotelijk vastgesteld kan worden of het

goed dan wel slecht gaat in de verschillende natuurgebieden. Ik heb het dan vooral over de beginmetingen. Als je

de ontwikkeling in de natuur wilt aangeven, dan moet je

weten hoe het is gegaan vanaf punt 1 naar punt t+3; ik noem

maar even wat. Je moet in ieder geval een ontwikkeling

kunnen zien. Volgens mij is dat nog iets wat enorm ontbreekt in de verschillende natuurdoelanalyses. Daar wil ik

graag duidelijkheid over.

Minister Van der WalMinister

Ik noem even een aantal dingen. Eén. De referentiedatum

is natuurlijk gewoon de datum van aanwijzing. Dat is de

referentiedatum waar we van uitgaan. Ik citeer uit het werk

van de Ecologische Autoriteit zelf, uit de breinaaldnotitie,

zoals ik die intern noem. Het is eigenlijk een breinaald van

alle natuurdoelanalyses uit alle provincies. Er ontbreken

bepaalde gegevens en inzichten. De provincies hebben de

data niet op orde en dat moet beter. Ze zijn een been aan

het bijtrekken, want dat moet echt beter. Maar ondanks het

ontbreken daarvan kunnen we wel degelijk conclusies

trekken. De bestaande gegevens laten namelijk vaak de

belangrijke trends meer dan voldoende zien. Drukfactoren,

zoals te veel stikstof, verdroging, slechte waterkwaliteit,

verstoring en een geïsoleerde ligging, komen uit de

natuurdoelanalyses duidelijk naar voren. De beheerders

kennen hun gebieden en de problemen die daar spelen.

Vaak doen zij al het maximale binnen hun mogelijkheden

om een verdere verslechtering te voorkomen.

Wat wel ontbreekt, is een daadwerkelijk inzicht in het landschapsecologisch systeem. Volgens mij noemde de heer

Flach dat ook. Ik voeg daar de hydrologische systemen aan

toe. Dat is nodig om echt diepere analyses te kunnen maken

van die gebieden, vanuit de oorzaken. Om die diepere

analyses te kunnen maken is meer inzicht nodig in de systemen van zo'n gebied. Op dat punt moeten we echt een

been bijtrekken.

Maar de heer Pierik zegt ook nog wat anders. Eigenlijk zegt

hij: zou je niet meer moeten meten en monitoren? Zoals ik

al zei, zijn we met de provincies bezig om het monitoringsverhaal te verbeteren via een verbeterprogramma. Met het

Programma Natuur zijn we echt aan het werken aan

natuurherstel. Maar onze monitoringsdata zijn echt van

goede kwaliteit.

Gegevens worden al lange tijd verzameld via het Netwerk

Ecologische Monitoring. De maidenspeech van de heer

Pierik van gisteren goed beluisterd hebbende zal het hem

aanspreken dat het CBS deze gegevens controleert op volledigheid, maar ook op kwaliteit. Dat wordt door het CBS

als hoog beoordeeld. De Ecologische Autoriteit bevestigt

dat we een goed beeld hebben, ook wat betreft die trends.

Maar we hebben inderdaad meer data nodig om die diepere

analyses te kunnen maken.

Dan is er natuurlijk bemonstering. Dat hoor ik ook veel. Ik

was vorige week maandag op werkbezoek bij Eurofins. Die

doen bijvoorbeeld heel veel aan bodembemonstering in

de agrarische sector. Dit doen zij nog weinig in natuurgebieden. Of weinig, het zou meer kunnen. Ze doen het wel,

maar het zou meer kunnen. Daarbij wil ik wel het volgende

zeggen. Hoe meer we meten en bemonsteren, hoe meer

dit eigenlijk ons beeld bevestigt. Ik wil daar ook aan toevoegen dat iedere meting — maar goed, dat weet de heer Pierik

gezien zijn achtergrond veel beter dan ik — wordt onderbouwd met een berekening vanuit modellen. Altijd. Want

je kunt simpelweg niet iedere vierkante centimeter meten.

Dus zelfs op een akker, waarbij je de bodemstructuur wilt

bemonsteren, wordt gebruikgemaakt van modellen. Vaak

nemen ze een aantal monsters, en met berekeningen kijk

je dan hoe dat voor de hele akker is. Maar goed. Het is

cruciaal dat dit op orde is en, refererend ook aan wat de

heer Flach zei, waar het gaat over de uniformiteit. We

moeten daar echt met elkaar een been bijtrekken.

De voorzitterVoorzitter

De minister vervolgt haar betoog.

Minister Van der WalMinister

Ik ben altijd zo bevlogen over die natuur. Dan blijf ik

natuurlijk maar kletsen. Dat was het voor wat betreft de

Ecologische Autoriteit.

Ik zie de heer Van Meijeren niet in de zaal zitten, maar hij

heeft mij daar de vorige keer ook naar gevraagd. Ik kies

ervoor om er wel op te reageren. In de rapporten van de

Rode Lijsten, die openbaar en voor iedereen toegankelijk

zijn, staat per soort aangegeven of stikstof een probleem

is. Dat kan de heer Van Meijeren nauwkeurig nalezen. Bij

een deel van de soorten gaat het om volledige verdwijning

uit Nederland, maar bij veel soorten gaat het ook gewoon

om een echte afname. De hele aanpak betreft natuurlijk

meer dan het voorkomen dat soorten verdwijnen.

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-10

Voor een deel betreft het soorten die beschermd zijn. Dit

gaat om ernstig bedreigde vlindersoorten van de Habitatrichtlijn die last hebben van het dichtgroeien van leefgebied

door een overmaat aan stikstof of het verdwijnen van stikstofgevoelige planten waar ze van afhankelijk zijn. Ik noem

bijvoorbeeld het donker pimpernelblauwtje, een grote

vuurvlinder. Een aantal beschermde vogels is aangetast

door stikstof, waardoor ze bijna of al helemaal verdwenen

zijn. Dan gaat het om de draaihals, de duinpieper, de klapekster, de korhoen, het paapje, de tapuit of de velduil. Er

zijn daarnaast vele plantsoorten op te noemen die typische

soorten zijn voor beschermde habitattypen en inmiddels

sterk zijn afgenomen, waarbij stikstof een belangrijke oorzaak is. Ik noem bijvoorbeeld de groene nachtorchis, de

kleine wolfsklauw, de kranskarwij, het vetblad en de welriekende nachtorchis. Ik kom die inderdaad zelden tegen. Dat

geldt ook voor vele soorten uit andere soortgroepen die

niet per soort beschermd zijn, maar wel vallen onder onze

verantwoordelijkheid om de biodiversiteit te behouden.

Dan gaat het om heel veel soorten, zoals bijen, libellen,

mossen, korstmossen et cetera. In de rapporten van de

Rode Lijsten staat aangegeven welke soorten allemaal

achteruitgaan of al verdwenen zijn en wat daarvoor de

belangrijkste oorzaken zijn. Nogmaals, dat kan nauwkeurig

worden nagelezen. Ook in de natuurdoelanalyses is dit op

een overzichtelijke manier bij elkaar gebracht. De heer Van

Meijeren heeft verwezen naar de Living Planet Index en de

Nationale Databank Flora en Fauna die we in 2025 voor

iedereen openstellen, wat nu nog alleen het geval is voor

gemeenten. Een index of een databank is echter iets anders

dan het achterhalen van een oorzaak van achteruitgang.

Dat zijn twee verschillende dingen. De oorzaken van achteruitgang staan in de rapporten van de Rode Lijsten.

Tot slot vroeg de heer Van Meijeren waarom we 25 miljard

uittrekken om een paar soorten te redden. De bijna 25 miljard is er niet om een paar soorten te redden maar is er

voor een transitie van de hele landbouw en die is heel

belangrijk voor ook andere doelen, zoals water, klimaat en

een gezonde leefomgeving, naast het beschermen van

natuur. Daar hebben we een fors budget voor nodig omdat

dit gaat om, zoals de heer Holman gisteren heel mooi zei,

een warme transitie.

Mevrouw Koekkoek vroeg naar de uitbreiding van het aandeel natuur en hoe we dit aan elkaar koppelen door gebieden te verbinden. Ze noemde ook de mogelijkheid om dit

samen met buurlanden te doen. Dat heeft zeker een meerwaarde en dat vind ik dus ook een goed idee. Provincies

doen dit ook al, want zo kunnen zij in het kader van

NatuurNetwerk Nederland ecologische verbindingen realiseren en dat kan natuurlijk ook grensoverschrijdend.

De heer Grinwis vroeg terecht aandacht voor Boeren voor

Natuur, een pilot in Gelderland. LNV is er altijd duidelijk

over geweest dat er vanuit de bestaande regeling, Programma Natuur eerste fase, maar tot 2026 middelen

beschikbaar waren. Het is echter onwenselijk dat de deelnemers van Boeren voor Natuur klem komen te zitten omdat

de financiering afloopt. Daarom wil ik graag met de provincie kijken hoe dit mooie initiatief voortgezet kan worden.

Ook wordt dit jaar de regeling voor de tweede fase opengesteld. Die heeft een uitvoeringstermijn tot en met 2032. Daar

kan de provincie Gelderland ook middelen voor opvragen.

Zo kunnen de boeren gewoon door met hun transitie en

hebben het Rijk en de provincie de ruimte om oplossingen

te vinden voor de periode na 2032. Ik ga hier graag met de

gedeputeerden het gesprek over aan, en dat zal ik ook doen.

Voorzitter. Tot slot in dit blokje. De PVV vroeg aandacht

voor het beperken van de impact van de bomenkap op

dieren. Ik ben het ermee eens dat dieren niet de dupe

mogen zijn van bomenkap. Dit wordt geregeld in de Wet

natuurbescherming. In de Wnb is het verplicht om een

ecologische quickscan uit te voeren bij projecten waar dieren en planten mogelijk schade van kunnen ondervinden.

Dat is gewoon een zorgplicht bij het kappen van bomen.

Daarbij wordt bijvoorbeeld gekeken naar bescherming van

nesten van vogelsoorten. Het is dus niet zo dat het maar

klakkeloos kan en dat daarbij geen oog is voor planten of

dieren, alsof niet geborgd zou zijn dat het niet ten koste van

planten en dieren gaat.

De voorzitterVoorzitter

Heel goed. We gaan naar de vergunningverlening.

Minister Van der WalMinister

We gaan door naar het laatste blokje. Voor ieder blokje een

slokje! Sorry, voorzitter, ik kon het niet laten. Ik ben het

eigenlijk met heel veel sprekers eens. Dan kijk ik naar

mevrouw Nijhoff, naar zowel de heer Pierik als mevrouw

Van der Plas, naar de heer Grinwis, maar ook naar de heer

Flach. Zij hebben er allemaal aandacht voor gevraagd dat

wij zo veel vragen van onze vissers en garnalenvissers.

Gezien de tijd zal ik niet in herhaling vallen, maar ik denk

dat collega Adema heel terecht heeft gezegd dat juist de

visserijsector echt van meerdere kanten onder druk staat.

Ook hier geldt: het zijn gewoon familiebedrijven, met een

decennialange traditie. We vragen heel veel van die

bedrijven met betrekking tot verduurzaming, waaraan ze

zich moeten aanpassen. Dat voel en zie ik dus echt.

Ik kan als bevoegd gezag voor de Wet natuurbescherming

echter niet anders dan gewoon toetsen aan de vereisten

van de wet. Het is een hele technische opdracht; ik mag er

verder niets van vinden. Dat is nou eenmaal de rol die je

hebt als bevoegd gezag. Die wet vereist dat er bij een verleende vergunning geen significante gevolgen voor Natura

2000-gebieden optreden.

Ik waardeer de inzet van de garnalenvissers voor verduurzaming. Ze hebben al zo veel gedaan. Ik zie ook dat ze

stappen blijven zetten; dan kijk ik bijvoorbeeld naar de

installatie van die katalysatoren. Ik was laatst op werkbezoek

in Stellendam. Dat is een soort innovatiecentrum. Wie er

nog niet is geweest, zou ik dat echt aanraden. Er zijn daar

hele mooie voorbeelden van innovaties in de visserijsector.

Ik was daar echt van onder de indruk. Soms heb je dat bij

een werkbezoek. Dan denk je: wow, wat gebeurt hier veel.

En inderdaad, hoe zonde is het, en eigenlijk hoe onterecht,

dat de pulsvisserij gewoon niet mogelijk is.

Ik ben op dit moment in gesprek met de garnalenvissers

over hun vergunningaanvraag. De sector werkt aan een

aangevulde ecologische onderbouwing. Daarbij wil ik

gewoon zo veel mogelijk ondersteunen. Dat doe ik bijvoorbeeld door een deel van de onderzoekskosten te subsidiëren, want die zijn gewoon hoog. Als de sector de passende

beoordeling heeft aangeleverd, kan ik tot besluitvorming

overgaan. Daarbij is ook gevraagd of bij aanwijzing van

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-11

Natura 2000-gebieden niet al rekening is gehouden met de

activiteiten van garnalenvissers. De garnalenvisserij vond

al plaats ten tijde van de aanwijzing. Er zijn echter altijd

alleen maar tijdelijke visvergunningen verleend in de periode voorafgaand aan de aanwijzing van die gebieden. Een

dergelijk tijdelijk recht geeft juridisch bezien geen basis

voor een vrijstelling van of een referentiesituatie voor de

vergunningplicht.

Ik zie de heer Flach bij de interruptiemicrofoon. Hij vindt

daar vast iets van.

SGPDe heer FlachSGP

Ja, dat klopt. De minister en ik hebben de afspraak gemaakt

dat zij een besluit over de Voordelta na de commissievergadering van 8 februari neemt. Daar gaan wij het dus nog

over hebben. Daar gaat mijn vraag nu ook niet over. Gisteren kwam het bericht naar buiten dat natuurorganisaties

via de rechter een einde willen maken aan het gedogen van

de garnalenvisserij in de Waddenzee. Misschien de minister

daar ook nog even haar licht over laten schijnen?

Minister Van der WalMinister

Dat doe ik even in de tweede termijn. Of ik doe dat schriftelijk.

De voorzitterVoorzitter

Ja. Dan heeft de heer Grinwis een andere vraag.

ChristenUnieDe heer GrinwisChristenUnie

Ik wil nog even doorgaan op de vraag van collega Flach,

die dan waarschijnlijk in de tweede termijn of later wordt

beantwoord. Het is alsof de druiven voor de garnalenvissers

niet al zuur genoeg zijn. Er is de onzekerheid over het verkrijgen van een Wnb-vergunning om te mogen blijven vissen op garnalen, en daar is gisteren inderdaad die rechtszaak inzake de Waddenzee bij gekomen. Nou kunnen we

niet in een rechtszaak treden, maar ik kan de minister er

wel toe oproepen om alles in het werk te stellen om de

vergunningverlening, een langdurig en best wel slopend

proces, zo veel mogelijk af te ronden binnen de termijn die

de minister nog rest in dit demissionaire kabinet. Ik ben

bang dat als het allemaal weer opnieuw moet worden

opgestart in een nieuw kabinet, we dan zomaar die grens

van 1 januari, die nu nog zo ver weg lijkt, overgaan. Dus is

de minister bereid om zich ten volle in te zetten om zo

spoedig mogelijk die vergunningverlening tot een goed

einde te brengen voor onze garnalenvissers?

Minister Van der WalMinister

Ja. Los van rechtszaken ben ik daar continu mee bezig en

over in gesprek met de sector. Het geldt inderdaad maar

tot 1 januari 2025. Daarmee wil ik juist de ruimte geven aan

de sector om de vereiste gegevens aan te leveren en dergelijke, en om die vergunningverlening op orde te hebben.

Dat is ook de reden dat ik gedoog. Dat is omdat we daar

zicht op hebben. Maar het is ingewikkeld. Ik doe dit

nadrukkelijk samen met de sector. Ook hier geldt: hoe

sneller we dit op orde hebben, hoe minder kwetsbaar we

zijn in juridische zin. Het is dus in ons aller belang. De heer

Grinwis kan ervan uitgaan dat ik daar samen met de sector

alles aan doe, hoe ingewikkeld het ook is. Dat zeg ik er echt

bij: het is ongelofelijk ingewikkeld. De reden dat ik langer

gedoog heeft natuurlijk ook te maken met de levertijd van

die katalysatoren. Dat vond ik namelijk ook zo onrechtvaardig.

De voorzitterVoorzitter

De minister vervolgt haar betoog.

Minister Van der WalMinister

BBB stelde dat Duitse of Belgische garnalenvissers in

Nederlandse wateren zich niet aan de Nederlandse wet- en

regelgeving hoeven te houden. Belgische vissers die actief

zijn in de Nederlandse Natura 2000-gebieden, zijn op grond

van het Benelux-verdrag ook vergunningplichtig onder de

Nederlandse natuurwet- en regelgeving. Internationaalrechtelijk is het uitgangspunt dat vissers, dus Nederlandse en

niet-Nederlandse vissers, zich binnen de 3 mijlszone moeten

houden aan de nationale wet- en regelgeving van de kuststaat van de territoriale zee waarin zij zich op dat moment

bevinden. Hieruit volgt dat in beginsel ook Duitse vissers

zich in de door Nederland geclaimde territoriale zee moeten

conformeren aan het geldende Nederlandse recht. Anders

gezegd: als ik met mijn auto over de Route du Soleil rij,

moet ik me ook houden aan de Franse verkeersregels.

Mevrouw Van der Plas van BBB vroeg aandacht voor de

natuureffecten van de aanleg van windmolenparken. Ik kan

mevrouw Van der Plas verzekeren dat ook windmolenparken

aan dezelfde Wnb-regelgeving moeten voldoen. Voor elk

kavelbesluit wordt een uitgebreide milieueffectrapportage

uitgevoerd en worden de natuureffecten gemitigeerd.

Daarbij hanteren we het voorzorgsprincipe. Daarnaast wordt

er uitgebreid onderzoek gedaan naar de impact op onder

andere vogels, vissen en bodemleven, en wordt ook

onderzocht hoe deze impact zo klein mogelijk kan worden

gemaakt. De impact van windmolenparken op de zeebodem

beperkt zich tot de aanlegfase. Om ook dit slim te doen,

zetten we nu in op natuurinclusief werken en innovatie. Er

zijn veel innovaties. Een voorbeeld is holle ruimtes creëren

in de pilaren, als een soort nestkastjes onder water — mag

ik dat zo zeggen? Een ander voorbeeld is het aanbrengen

van extra structuren die bodemleven bevorderen. Ook ik

vind dat we dit hier slim moeten doen, zodat we wind op

zee kunnen hebben en tegelijkertijd de biodiversiteit

bevorderen.

Dat was het, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank. Daarmee zijn we aan het einde gekomen van

de eerste termijn van het kabinet, maar ik zie de heer Grinwis een sprintje trekken. Hij heeft toch nog een dringende

vraag. Daarna gaan we vijf minuten schorsen voor aanvang

van de tweede termijn. Dat kondig ik alvast aan.

ChristenUnieDe heer GrinwisChristenUnie

Ik dacht dat de minister misschien uit eigen beweging nog

terug zou komen op de prachtige motie die we afgelopen

dinsdag hebben aangenomen. Die gaat over extern salderen

en het aanscherpen van de beleidsregels daaromtrent. Als

je nu stikstofruimte probeert te verkrijgen op de markt, hoef

je niet ook de eventueel aanwezige productierechten, fosfaatrechten en dierenrechten op te kopen. Samen met col-

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-12

lega Vedder en een meerderheid van de Kamer heb ik het

kabinet via die motie verzocht om daar zo snel mogelijk

een eind aan te maken, zodat de spelregels op de opkoopmarkt gelijk worden voor bijvoorbeeld een opkoopregeling

van de provincie en zo'n partij die op zoek is naar stikstofruimte. Ook wordt in die motie verzocht dat het Rijk zelf,

dus ook het ministerie van IenW, dat nogal eens extern

saldeert, dat per heden alvast op die manier gaat doen.

Mijn vraag aan de minister is hoe zij dat voor zich ziet,

wanneer wij een brief tegemoet kunnen zien waarin dit

wordt opgehelderd, en wanneer die beleidsregels daadwerkelijk worden aangescherpt.

Minister Van der WalMinister

Ik heb over het extern salderen van de beleidsregels gezegd

dat ik daarover in februari word bijgepraat. Ik heb ook

gezegd dat het complex en ingewikkeld is, dat ik me er grote

zorgen over maak en dat ik wil dat het sneller gaat. Ik kom

daar uiterlijk in maart op terug in een brief. Die gaat puur

over het onderwerp extern salderen.

De heer Grinwis refereert ook aan de brief waar gisteren in

een aangenomen motie om is gevraagd. Daarbij zie ik

eigenlijk twee sporen. Voor spoor één kijk ik even naar

collega Adema. Die is bezig met een aanpassing van de

Meststoffenwet. Het vraagt om een wettelijke aanpassing.

Hij kijkt of we dat daar integraal in kunnen opnemen. Het

is daarnaast zo dat dit financiële implicaties aan overheidszijde kan hebben. Ik wil dit dus gewoon betrekken bij de

Voorjaarsnota, zodat we een correct financieel proces in

gang zetten. Op die manier wil ik daar invulling aan geven.

ChristenUnieDe heer GrinwisChristenUnie

Daar dank ik de minister voor. Wat mij betreft hoeven dit

niet allemaal aparte brieven te worden, hoor. Als dat tweede

aspect mee kan worden genomen in de brief van februari

of maart, dan is dat ook prima. Ik heb inderdaad om een

separate brief verzocht, maar we bediscussiëren dit nu al.

Ik begrijp daarnaast dat beleidsregels aanscherpen geen

sinecure is. De discussie loopt natuurlijk ook al een tijdje.

We hebben hier vorig jaar ook al, bij motie, om verzocht.

Het is wel van belang dat andere ministeries zich in de

tussentijd al conform de motie gedragen. Zou de minister

dat nadrukkelijke verzoek van de Kamer willen overbrengen

aan de ministeries die zich nog weleens … Ik zal niet zeggen

dat die ministeries zich "bezondigen" aan extern salderen,

maar ik doel erop dat ministeries dat instrument nogal eens

uit de kast halen, zoals Rijkswaterstaat of een partij in

overheidshanden, zoals Schiphol.

Minister Van der WalMinister

Ik ga geen boom opzetten over een partij in overheidshanden, zoals Schiphol. Dan kom je op de do's en dont's bij de

rol als aandeelhouder. Dat is dit niet. Ik wil natuurlijk wel

het signaal doorgeven. Hoe kan ik daar nou nee op zeggen?

Maar ik geef ook aan dat dit echt iets is om mee te nemen

bij de Voorjaarsnota. Het gaat bij extern salderen namelijk

natuurlijk niet alleen over opkoop. Het gaat ook om de

waarde, gekoppeld aan de productierechten. Het is dus

gewoon een financiële claim. Wij hebben in de ministerraad

ook hele heldere afspraken gemaakt over hoe wij omgaan

met financiële claims, ook in demissionaire status. Dat kan

ik gewoon niet toezeggen. Ik ben het er inhoudelijk mee

eens, hoor. Maar ik kan het gewoon niet toezeggen. Ik zal

hierbij gewoon een ordentelijk financieel proces moeten

volgen, via de Voorjaarsnota.

De voorzitterVoorzitter

Dank aan de minister voor haar inbreng in de eerste termijn.

We gaan even vijf minuten schorsen. Dan gaan we verder

met de tweede termijn van de zijde van de Kamer.

De vergadering wordt van 15.57 uur tot 16.03 uur geschorst.

De voorzitterVoorzitter

Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van de

begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. We zijn

toe aan de tweede termijn van de zijde van de Kamer. Net

als in de eerste termijn is de eerste spreker mevrouw Nijhof-

Leeuw, die namens de Partij voor de Vrijheid het woord

gaat voeren. Gaat uw gang.

PVVMevrouw Nijhof-LeeuwPVV

Dank u wel, voorzitter. Ik wil graag nog even terugkomen

op het gelijke speelveld. EU-bedrijven moeten voldoen aan

de fytosanitaire en veterinaire eisen, wat hoge kosten met

zich meebrengt en waar producten buiten Europa, buiten

de EU, niet aan hoeven te voldoen. Om meer inzicht te

krijgen en te bespreken hoe we de balans en de kosten

kunnen herstellen om tot een eerlijk speelveld te komen,

dienen wij graag een motie in die de regering verzoekt om

een compleet overzicht te verstrekken van de algemene

kosten.

Daarnaast zou ik ook nog graag een suggestie willen doen

aan de minister, namelijk om te kijken naar onze oosterburen. In Duitsland zijn de producten van eigen bodem

namelijk voorzien van een Duits vlaggetje aan de bovenkant

van de verpakking, zodat voor de consument direct zichtbaar

is wat van eigen bodem komt en wat niet. Dat zien we hier

zo heel af en toe, maar het zou hier ook een instrument

kunnen zijn om een stap te maken in het creëren van een

gelijk speelveld. Het begint natuurlijk bij de bewustwording

van de consument.

Ik zal nog heel eventjes het dictum hier oplezen, voordat ik

de motie meegeef: "verzoekt de regering …

De voorzitterVoorzitter

Nee, u moet de hele tekst van de motie oplezen.

PVVMevrouw Nijhof-LeeuwPVV

O oké, Sorry. Dat is in andere gremia.

De voorzitterVoorzitter

De motie moet integraal worden opgenomen in de Handelingen.

PVVMevrouw Nijhof-LeeuwPVV

Ik begin bovenaan.

Motie

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-13

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat er op producten van eigen bodem algemene kosten afgedragen moeten worden;

van de boeren. Integendeel, het is funest voor veel boeren.

Het kost ze per jaar een modaal inkomen; het kost ze echt

heel veel geld. Laten we dat nu dus niet doen. De motie

verzoekt de regering om de voorgenomen uitbreiding van

de Natura 2000-gebieden te schrappen. Ik zal de hele motie

even voorlezen, voorzitter.

constaterende dat er op importproducten geen of nauwelijks

invoerrechten geheven worden;

Motie

overwegende dat dit een ongelijk speelveld creëert;

verzoekt de regering de Kamer een compleet overzicht te

verstrekken met betrekking tot de algemene kosten van

producten van eigen bodem,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Nijhof-Leeuw en

Grinwis.

Zij krijgt nr. 32 (36410-XIV).

Staat er meer dan één naam onder?

PVVMevrouw Nijhof-LeeuwPVV

Wat zegt u?

De voorzitterVoorzitter

Staat er meer dan één naam onder?

PVVMevrouw Nijhof-LeeuwPVV

Mijn excuus. Ik vergeet het belangrijkste paard van stal:

Grinwis van de ChristenUnie.

De voorzitterVoorzitter

Dank.

PVVMevrouw Nijhof-LeeuwPVV

Even kijken waar ik gebleven was, voorzitter.

Ik had het net nog over de bewustwording van de consument en het vlaggetje op de Duitse producten, met als

suggestie om dat misschien ook naar Nederland te halen

om het wat prominenter in alle winkels te krijgen. Is de

minister bereid om die suggestie mee te nemen en er bij

de Kamer op terug te komen of we dat hier ook zouden

kunnen implementeren en, zo ja, hoe we dat het beste

zouden kunnen aanpakken?

Voorzitter. Dan kom ik nog even terug op de bufferzones

van gisteren. Zoals ik al heb aangegeven, is dat een

belangrijke pijler in de complexiteit van het landelijk gebied

en de agrarische sector, en tevens in de integraliteit en het

maatwerk, dat essentieel is om alles weer vlot te gaan

trekken. Om de integraliteit en het maatwerk niet in de weg

te staan, stellen wij voor om de uitbreiding van de bufferzones niet door te voeren. De maatregel is niet in het belang

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat de voorgenomen uitbreiding van de

bufferzones tot 250 meter voor boeren enorme gevolgen

heeft;

verzoekt de regering de voorgenomen uitbreiding van de

bufferzones rondom Natura 2000-gebieden en beekdalen

te schrappen,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Nijhof-Leeuw.

Zij krijgt nr. 33 (36410-XIV).

PVVMevrouw Nijhof-LeeuwPVV

Voorzitter, tot zover.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank. O, u krijgt nog een vraag van de heer Grinwis, dus als u nog even terug wil gaan naar het katheder.

ChristenUnieDe heer GrinwisChristenUnie

Excuus aan collega Nijhof dat ik haar al liet weglopen. Ik

heb namelijk nog een vraag. Gisteren heb ik gevraagd hoe

de PVV-fractie tegenover de nota van wijziging stond. Daar

was mevrouw Nijhof best wel helder over. Ze zei: we voelen

ons er niet helemaal senang bij; op dit moment kunnen we

niet voorstemmen. Ik heb in de tussentijd nog geen amendement gezien. Dit is de tweede termijn. We hebben geen

derde en vierde termijn bij de begrotingsbehandeling. Kan

collega Nijhof dus iets van duidelijkheid verschaffen? Komt

er nog een amendement of blijft het hierbij? De vraag is

dus: stemmen jullie voor de begroting inclusief de nota van

wijziging, of tegen de begroting inclusief de nota van wijziging?

PVVMevrouw Nijhof-LeeuwPVV

Ik kan u daar op dit moment nog geen duidelijkheid over

geven. Zodra ik die duidelijkheid heb, kom ik bij u terug,

maar op dit moment kan ik u daar helaas nog geen duidelijkheid over geven.

De voorzitterVoorzitter

De heer Holman heeft ook nog een vraag aan u. Sorry.

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-14

PVVMevrouw Nijhof-LeeuwPVV

Zo krijg ik ook nog een beetje beweging. Je kunt niet naar

de sportschool als je de hele dag hier bent.

Deze motie is voorgesteld door het lid Graus.

Zij krijgt nr. 34 (36410-XIV).

De voorzitterVoorzitter

Ja, dat is goed. Het is ook een trapje, hè.

NSCDe heer HolmanNSC

Ik wil mevrouw alleen iets over de motie vragen. Dat is een

hele sympathieke gedachte, maar die lost een heel klein

stukje op van het probleem. We hebben de worsteling van

de minister gezien. Die moet straks met een brief komen

met een heleboel zaken die de oplossing bieden. Hebt u

nog meer ideeën over hoe wij de dreigende koude sanering

tegemoet kunnen treden? Hebt u nog meer ideeën over

passende maatregelen?

De voorzitterVoorzitter

"Heeft mevrouw Nijhof nog meer ideeën?"

PVVMevrouw Nijhof-LeeuwPVV

Ik heb in mijn eerste termijn en ook vandaag in een interruptie al even gevraagd om ook naar het voer te kijken. De

minister heeft daar ook al op gereageerd. Dat zou al een

heel groot deel van het mestprobleem op kunnen lossen.

De minister heeft aangegeven dat hij daarmee bezig is. Ik

kan niet meer helemaal reproduceren wat de minister heeft

gezegd — zo bedreven ben ik daar nog niet in — maar dat

is een van de stapjes. Daarnaast heb ik al een andere suggestie in het commissiedebat gedaan voor een soort

bodemverbeteraar op een kleine beetje drijfmest. Dat zijn

maar kleine stukjes. Mevrouw Vedder gaf een mooi voorbeeld van de Formule 1; soms heb je maar kleine dingetjes

nodig om toch de eindstreep te halen. Dus laten we alles

bij elkaar pakken om, zeker de mestproblematiek, waar u

vaak aandacht voor vraagt, het hoofd te kunnen bieden.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Dan is nu het woord aan de heer Graus, die

ook namens de Partij voor de Vrijheid het woord voert. Gaat

uw gang.

PVVDe heer GrausPVV

Dank u wel, meneer de voorzitter. Ik ga eerst even de moties

oplezen. Daarna heb ik nog een paar huishoudelijke mededelingen.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

verzoekt de regering na zware dierenmishandeling de "one

strike out"-optie toe te (laten) passen,

en gaat over tot de orde van de dag.

PVVDe heer GrausPVV

"Three strikes out" bestaat al, maar als het gaat om zware

dierenmishandeling, moet het gewoon in één keer — bam!

— einde oefening zijn. Zo werkt dat. Dat gaat ook bij mensen

zo. Als je iemand vermoordt of dat soort dingen, ga je ook

direct de bak in en zijn er ook geen andere waarschuwingen.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

verzoekt de regering verzamelde dierendata en DNA-gegevens te koppelen aan de registratie van fokker tot eigenaar,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Graus en Kostić.

Zij krijgt nr. 35 (36410-XIV).

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

verzoekt de regering, mede in het kader van het stalbrandpreventieplan, om een pilot met de "Stable Safe"-systemen

en valwanden waardoor dieren kunnen vluchten in plaats

van stikken,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Graus.

Zij krijgt nr. 36 (36410-XIV).

PVVDe heer GrausPVV

Je kan namelijk sprinklerinstallaties hebben, maar dan krijg

je nog meer rookontwikkeling, waardoor de dieren vaak

veel sneller stikken. Ze stikken ook meestal; ze verbranden

meestal niet levend maar stikken eerst. Dieren moeten

kunnen vluchten. Zo gaat dat ook bij mensen: je moet altijd

eerst kunnen vluchten. Zo kunnen in ieder geval, hoop ik,

nog veel levens gered worden. Ik wil ook graag nog een

reactie hebben op die knaagbranden. Dat heb ik eigenlijk

ook niet gehoord. Dat zijn branden die worden veroorzaakt

door knaagdieren.

De voorzitterVoorzitter

Motie

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-15

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

verzoekt de regering om dierenwelzijn te laten prevaleren

boven milieueisen en de voor dieren verstikkende luchtwassers,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Graus.

Zij krijgt nr. 37 (36410-XIV).

PVVDe heer GrausPVV

Het blijkt dus ook dat die luchtwassers, los van het feit dat

ze hun nut totaal niet bewezen hebben … Ik was een de

eersten die het ging steunen, later ook de Partij voor de

Dieren; ik was daar al vanaf 2006 tegen. En als er branden

door ontstaan, dan brengen ze ook nog eens niets dan

ellende. We moeten kijken naar het dierenwelzijn en dan

pas naar milieu en andere dingen, maar daar heeft het ook

niks aan bijgedragen. Maar laten we hier maar over

ophouden.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

verzoekt de regering Staatsbosbeheer te korten op geldstromen vanuit het Rijk, mocht men geen einde maken aan de

decennialange hongerdood van de opgesloten dieren in de

Oostvaardersplassen,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Graus.

Zij krijgt nr. 38 (36410-XIV).

PVVDe heer GrausPVV

Want wij gaan er inmiddels niet meer over, maar wij gaan

wel over de geldstromen die daarnaartoe gaan. Staatsbosbeheer heeft zich nooit iets van een meerderheid van de

Kamer aangetrokken toen het dossier nog hier lag. Nu ligt

het bij de provincie en is het een nog doffere ellende. Er

moet gewoon iets aan gebeuren. We moeten gewoon

ingrijpen, want wij hebben het hoogste ambt hier. We

kunnen top-down ingrijpen. Dan moet het maar zo.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

verzoekt de regering in te (laten) grijpen inzake de massale

overnames van dierenartspraktijken door twee grote privateequitypartijen en (voor velen) onbetaalbare vercommercialisering van noodzakelijke, veterinaire zorg aan hulpbehoevende dieren,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Graus, Beckerman

en Kostić.

Zij krijgt nr. 39 (36410-XIV).

PVVDe heer GrausPVV

Zij gaat dadelijk ook nog met heel goede moties komen.

Die zijn weer iets anders, maar daar zal ik haar ook in steunen. Maar dit had ik in ieder geval ook al zo door de fractie

gekregen en daarvan moet je altijd profiteren. Dit is namelijk

net weer iets anders geformuleerd. Breder is altijd beter

voor de dieren.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

verzoekt de regering de mogelijkheden te onderzoeken tot

het instellen van prijsplafonds voor medisch noodzakelijke

behandelingen door dierenartsen,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Graus, Beckerman

en Kostić.

Zij krijgt nr. 40 (36410-XIV).

PVVDe heer GrausPVV

Dat is ook in lijn met mevrouw Beckerman. Ze heeft daarover vorig jaar ook al een motie ingediend. Deze motie is

ook mede ingediend door het lid Beckerman van de Socialistische Partij en het lid Kostić van de Partij voor de Dieren.

Ik heb nog twee moties, meneer de voorzitter.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

verzoekt de regering geen exportvergunning af te geven

voor de voorgenomen verplaatsing van dolfijnen, zeeleeuwen en walrussen uit ons Dolfinarium naar een Chinees

pretpark,

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-16

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Graus en Kostić.

Zij krijgt nr. 41 (36410-XIV).

PVVDe heer GrausPVV

De collega van de Partij voor de Dieren, mijn Limburgse

vriend en bioloog Frank Wassenberg, heeft al een keer een

motie ingediend om te proberen om dat te voorkomen.

Maar hij is hier niet meer en er gaat nu een exportvergunning worden afgegeven. Daarom proberen we dat op deze

manier nog te voorkomen. Die motie van Wassenberg is

trouwens aangenomen. Laat dat duidelijk zijn. Bijna alle

partijen staan daaronder. Het zou dus heel raar zijn als nu

plotseling de keutel wordt ingetrokken.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

verzoekt de regering binnen de huidige aanpak en/of preventie van huiselijk geweld ook dierenmishandeling mee

te nemen en te zorgen dat zodra bijvoorbeeld vrouwen

en/of kinderen in veiligheid worden gebracht er geen dieren

mogen achterblijven bij de agressor en vice versa,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Graus.

Zij krijgt nr. 42 (36410-XIV).

PVVDe heer GrausPVV

Ik heb dit ook uitgelegd. Je kan bijvoorbeeld ook een vermagerd paard in de wei zien staan of een vermagerde hond

op het erf zien lopen. De dierenpolitie is weleens binnengevallen en dan bleek dat er ook kindje tussen de ontlasting

en alles lag, hè. Het is dus ook vice versa. Daarom heb ik

ooit, toen ik hier in 2007 begon, om onderzoek gevraagd

naar de relatie tussen huiselijk geweld en dierenmishandeling.

Ik wil nog even een paar dingen zeggen. Boeren willen

investeren in dierenwelzijn. Ik ben nog geen boer tegengekomen die niet wil investeren in een beter dierenwelzijn,

maar ze moeten ervoor betaald krijgen. Nou, wie verdienen

er honderden miljoenen? Op die vraag is niet voldoende

ingegaan. Dat zijn de supermarktketens, de Quote 500-jongens, de slachthuizen, de voedingsleveranciers, en de vleesen viswerkers. Die moeten nu echt een keer over de brug

komen. Ze zijn arrogant. Ze weigeren te praten met ministers. Ze weigeren te praten met de Kamer. We laten ze met

onze voeten spelen, jongens. En dat kan niet zo zijn. De

mensen willen het. De Tweede Kamer wil het. We moeten

niet met onze voeten laten spelen.

Meneer de voorzitter. Tot slot wil ik nog iets zeggen. Het is

ook een belangrijke boodschap. Ik geloof niet dat ik vlug

meedoe aan dit soort dingen, maar gisteren was er een

bepaalde framing. De mannenbroeders van de Staatkundig

Gereformeerde Partij hebben het dan over schapen. Nou,

ik heb meer voor schapen gedaan dan de SGP in alle jaren

dat zij bestaat. Maar als het dan over de wolf gaat en ik

vraag of een wolf dan geen schaap mag eten, dan is het:

ja, zie je wel, je komt niet op voor de schapen. En bam,

meteen krijg ik allemaal nare e-mails. Dan gaan ze een

filmpje knippen en plakken. Normaal doet DENK dat alleen

maar. Ik vind dat SGP onwaardig. Ik herken dat ook niet

van de SGP.

En ook BBB … Ik heb het even teruggeluisterd. Ik vraag:

mag de wolf ook af en toe een schaap eten? Dat wordt

vergoed. Ze krijgen vaak meer dan de slachtprijs. Het is dus

een heel sympathieke opmerking. Waarom zou de wolf

geen schaap mogen eten? Maar mevrouw Van der Plas

gaat dan voor de microfoon staan en zegt: ja, maar je bent

dus tegen vee-industrie. Dan moet ik weer honderden mails

gaan beantwoorden van boze mensen. Ik wil zeggen: luister

het terug, want dan ziet u dat ik gewoon genaaid word. Ik

heb dat namelijk helemaal niet gezegd en mevrouw Van

der Plas staat dan uiteindelijk voor joker. We moeten dat

dus niet doen. We moeten daar gewoon mee stoppen. Ik

heb daar echt een broertje dood aan. Waarom moeten er

altijd woorden in de mond gelegd worden, als je iets niet

gezegd hebt? De minister heeft mij ook twee keer woorden

die ik niet gezegd heb in de mond gelegd. Laten we ons bij

de feiten houden, jongens. Echt waar. Ik krijg spontaan

diarree van wat je iedere keer wordt opgelegd.

Maar in ieder geval een gezegende avond, meneer de

voorzitter. Nogmaals dank voor uw goede voorzitterschap.

De voorzitterVoorzitter

Dank voor uw inbreng, meneer Graus.

BBBMevrouw Van der PlasBBB

Sorry. Ik wil er dan maar een persoonlijk feit van maken,

omdat mijn naam genoemd wordt. Ik dacht dat ik de heer

Graus hoorde zeggen, maar dat weet ik niet zeker, dat hij

zich genaaid voelde of dat hij wordt genaaid.

PVVDe heer GrausPVV

Mag ik dat verduidelijken?

BBBMevrouw Van der PlasBBB

Ja, want dat vond ik een beetje een rare opmerking, dus

daar wil ik graag even wat duidelijkheid over.

PVVDe heer GrausPVV

Ik kom uit de Oostelijke Mijnstreek. Ik praat vrij basaal. Ik

kom van de Oostelijke Mijnstreek vandaan. Wij dragen

gewoon het hart op de tong, we gooien alles eruit en we

zeggen het zoals het bedoeld is. Dus ik moet mij daar af en

toe voor verontschuldigen. Mijn moeder schaamt zich vaak

d'r ogen uit haar kop voor mijn taalgebruik, maar die heeft

ook nog lesgegeven en zo; die zit er wat anders in. Ik ben

meer als mijn vader. Mijn excuses als u over dat woord

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-17

valt, maar bij ons is dat heel normaal, hoor. Als je iemand

naait of zo ... Ik weet niet of dat hier ook zo is.

De voorzitterVoorzitter

Helder.

BBBMevrouw Van der PlasBBB

Van mij mag de heer Graus de woorden "genaaid voelen"

gebruiken — het is gewoon spreektaal — maar ik vroeg me

af: waardoor dan? Want volgens mij voeren we hier een

debat met elkaar. De heer Graus zegt wat, ik zeg wat en we

hebben een beetje kritiek op elkaar. Zo werkt dat volgens

mij gewoon. Dat moet gewoon kunnen. Het is helemaal

niet de bedoeling om iemand een naaistreek te leveren of

wat dan ook. Volgens mij moeten we dat ook gewoon

kunnen blijven doen, zonder dat we allemaal boos worden

op elkaar en elkaar van van alles beschuldigen.

De voorzitterVoorzitter

Tot zover. Meneer Graus.

PVVDe heer GrausPVV

Mevrouw Van der Plas, ik ben absoluut niet boos. Sommige

Kamerleden die hier al wat langer zitten, zoals mevrouw

Bromet, weten hoe ik eruitzie als ik boos ben. Ik ben absoluut niet boos. Ik ben verder heel ontspannen. Waar het om

gaat, zo zeg ik via de voorzitter tegen mevrouw Van der

Plas, is dat ik het ook helemaal niet van u had verwacht.

Maar toen ik daar terug ging zitten, werd mij door boeren

gezegd: pas op, je bent net geframed en gepakt, want je

hebt helemaal niet gezegd wat Van der Plas zei. Ik zei

inderdaad: "We doden zo veel miljoenen dieren, mag een

wolf ook iets eten? Nou krijgen de boeren vaak meer dan

de slachtprijs". Toen zei mevrouw Van der Plas: u bent tegen

de vee-industrie. Dat heb ik echt niet zo gezegd. Ik heb het

gisteren twee keer nageluisterd. Dit is gewoon niet leuk.

Aan mensen, ook oudere dames, die PVV stemmen en

horen wat u zegt en niet wat ik zeg, heb ik dan weer tot vijf

uur vanmorgen kunnen uitleggen hoe het zit. Ik word daar

echt zo gek van. Maar ik neem het u niet kwalijk, hoor. Maar

ik had het ook niet van u verwacht, want u bent zelf ook

een paar keer door de media gepakt net als ik. We moeten

dat helemaal niet doen. Ik snap niet dat we dat doen. Ik zal

nooit iemand een oor aannaaien of zo. Ik wil gewoon het

debat voeren.

De voorzitterVoorzitter

Helder, helder. De heer Flach nog.

PVVDe heer GrausPVV

De mannenbroeder.

SGPDe heer FlachSGP

Ook even een persoonlijk feit. Het zit collega Graus denk ik

heel hoog, dus ik ga ook graag een keer een kopje koffie

met hem drinken. Maar ik hecht er wel aan om te zeggen

dat op ons YouTube-kanaal een filmpje met het héle debatje

staat dat we hebben gehad. U heeft uw mening gegeven

en ik heb u de vraag gesteld ... Ik heb de heer Graus de

vraag gesteld: als we moeten kiezen tussen wolven en

schapen, waar kiest u dan voor? Daar heeft de heer Graus

het antwoord op gegeven dat hij gegeven heeft, en ik heb

mijn visie daartegenover gezet. Ik vind dat dat moet kunnen.

PVVDe heer GrausPVV

Daar wil ik nog op zeggen ...

De voorzitterVoorzitter

Tot slot.

PVVDe heer GrausPVV

Kijk, de mannenbroeders, de SGP ... Ooit, toen Geert hier

begon met acht nieuwe en onervaren Kamerleden, heeft

Bas van der Vlies, de oud-fractievoorzitter, mij vaak onder

z'n hoede genomen. Ik was altijd een beetje de vierde

musketier bij de SGP. Alleen, ik vind het niet leuk wat er nu

gebeurt. Ik ben dat niet gewend van de SGP. Laatst moest

ik voorzitten en dan pakken ze gewoon het woord af en

praten ze door de voorzitter heen en maken ze filmpjes. Ik

vind dat niet ... Het is mijn SGP in ieder geval niet meer.

Dat wil ik gewoon gezegd hebben. Maar ik ga graag een

glas cola met u drinken, want ik lust geen koffie.

De voorzitterVoorzitter

Heel goed.

PVVDe heer GrausPVV

Tot slot wil ik nog over die schapen zeggen ... Meneer Flach,

ik ben tegen u aan het praten, via de voorzitter. Wat u ook

moet meenemen, en daar ging het gisteren over, is dat die

schapen ... U moet eens opletten: overal waar veel schapen

worden aangevallen door de wolf, die liever reeën en wilde

zwijnen eet, zijn de reeën en de wilde zwijnen massaal

afgeschoten. Denk daar maar eens over na. Want een wolf

eet liever een ree en een wild zwijn. Overal waar schapen

worden aangevallen, hebben ze massaal reeën en zwijnen

zitten afschieten. Dát is het: de mens helpt de bascule uit

evenwicht en de wolf komt in het beklaagdenbankje terecht.

Dat vind ik echt niet terecht.

Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Dank, meneer Graus. De volgende spreker is de heer Van

Campen. Hij voert het woord namens de VVD.

VVDDe heer Van CampenVVD

Er staat hier dat ik moet afronden. Dat is misschien een

wens, maar dat lijkt me niet de bedoeling.

De voorzitterVoorzitter

Nee, dat was nog voor uw voorganger.

VVDDe heer Van CampenVVD

Dank u, voorzitter. Ik dank de geachte collega's voor het

debat dat we hebben gevoerd. Ook dank ik beide bewindspersonen. Ook dank aan de vele ambtenaren die daarachter

al het harde werk verrichten. Ik heb zelf een tijdje aan de

andere kant mogen werken en weet wat een enorme mili-

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-18

taire operatie van twee dagen daarachter schuilgaat voor

de mensen van het departement, de inspectie en de uitvoeringsorganisaties, zodat wij hier op het scherp van de snede

op inhoud het debat met elkaar kunnen voeren.

Voorzitter. Ik begon vandaag met een onbestemd gevoel

omdat ik het gevoel heb dat we de afgelopen twee dagen

een debat hebben gevoerd dat we al vaak hebben gevoerd.

We weten dat het verdienmodel van boeren onder druk

staat en dat ze best die verduurzaming naar dat betere

verdienmodel zouden willen maken, maar dat dat zich niet

uitbetaalt in brood op de plank. Dat de natuur onder druk

staat, weten we ook. Dat we ons in bepaalde gebieden

hebben te houden aan internationale afspraken, die we

soms al decennia geleden met elkaar hebben gemaakt,

weten we ook. Dat de natuur niet demissionair is en de

agrarische sector ook niet, weten we ook.

Ik heb geprobeerd in mijn interrupties van vandaag richting

het kabinet aan te geven dat de VVD ongeduldig is. Ik hoop

dat het kabinet aan de slag gaat met de vele aangenomen

moties die er al liggen. Ik hoop dat het kabinet aangespoord

is om op die gebieden niet stil te zitten. Heel veel thema's

waarover we het hebben gehad, zijn niet controversieel

verklaard door deze Kamer. Ik heb de bewindspersonen op

een aantal punten horen zeggen dat zij demissionair zijn.

Die bescheidenheid en terughoudendheid is passend, maar

uiteindelijk is het aan de Kamer om te bepalen wat wel en

niet in behandeling kan worden genomen. Wij kunnen in

procedurevergaderingen aangeven wanneer wij vinden dat

het kabinet te ver gaat. Ik hoop dat het kabinet in gesprek

blijft met de sector, natuurorganisaties en het maatschappelijk middenveld om de komende periode die stappen te

zetten die nodig zijn om Nederland van het slot te halen.

Ik wil namens de VVD-fractie nog kort een zestal punten

noemen waarvoor ik aandacht heb gevraagd en wil vragen.

De Nederlandse agrarische sector moet ruimte krijgen voor

het ontwikkelen van efficiënte en duurzame voedselproductie in balans met de omgeving. Eergisteren heb ik een motie

ingediend op een aantal zaken waarvoor we een vinkje

nodig hebben van de Europese Commissie: RENURE —

inmiddels een evergreen — CRISPR-Cas, nieuwe vormen

van veredeling, snellere en betere toelating van groene

gewasbeschermingsmiddelen en nieuwe vormen van

voedsel als kweekvlees. Het is toch eigenlijk schandalig dat

zo'n Nederlandse innovatie moet uitwijken naar Singapore

omdat we hier de bureaucratie met elkaar niet voor elkaar

krijgen?

Voorzitter. Ik noem de balans in sommige gebieden die

nodig is omdat we de verantwoordelijkheid willen nemen

om stikstofuitstoot te verlagen en de natuur te herstellen.

Daar heb ik in het decemberdebat met collega Pierik een

motie over ingediend. Die is met brede steun in de Kamer

aangenomen. Die ging erover dat we met die Lbv-regeling

en Lbv+-regeling aan de slag moeten blijven, zodat boeren

die geen opvolger hebben, de kans krijgen om een eerlijke

regeling aan te gaan in ruil voor het familiekapitaal dat ze

vaak in decennia hebben opgebouwd. Tegelijkertijd moet

dat ruimte maken voor vaak jonge boeren die wel door

zouden willen en voor het verlenen van vergunningen voor

PAS-melders waar we zo op wachten. Die vrijkomende

stikstofruimte moet echt primair worden ingezet voor de

legalisering van de PAS-melders. We kunnen eindeloos

wetten en nota's indienen, maar als uiteindelijk de rechter

in de rechtszaal niet overtuigend kan beredeneren dat een

bepaalde vergunningverlening niet leidt tot een significante

verslechtering van de natuur, dan zal er geen vergunning

worden uitgegeven. Dan liggen handhavingsverzoeken van

de rechter op de loer. Dan hebben wij aan het einde van de

dag een schoon geweten, maar dan zit je als ondernemer

zonder vergunning met de gebakken peren. Daar zullen we

dus echt stappen op moeten zetten.

Dan innovaties. Ik heb de minister van Landbouw daarop

bevraagd. De naam van de staatssecretaris van IenW kwam

kort voorbij. Ik zou in tweede termijn van het kabinet graag

horen welke stappen het ministerie van IenW dan zet. Wat

zijn we aan het doen om die Rav-systematiek sluitend en

geborgd te krijgen? Ja, er ligt een grote verantwoordelijkheid bij de industrie. De heer Holman heeft daar in zijn bijdrage heel helder voor gepleit. In die richting in zijn betoog

kan ik mij goed vinden. Maar de overheid moet dan wel

zorgen voor de juiste randvoorwaarden. Wanneer weet je

dat een bepaalde innovatie die een bedrijf op de markt

brengt, voldoet aan de regels waarmee je uiteindelijk het

vinkje kunt zetten, waardoor er een in het recht staande

vergunning kan worden afgegeven? Welke stappen zet het

kabinet en wanneer is die Rav-lijst sluitend?

Goed ondernemerschap van boeren moeten we belonen.

We willen af van middelvoorschriften als kalenderlandbouw.

We willen in plaats daarvan doelvoorschriften centraal

stellen. De minister noemde het al: de discussie over een

achtste programma Nitraatrichtlijn zit er gewoon aan te

komen. Ik was heel blij dat de minister in het vorige Landbouwraaddebat aangaf dat hij, anders dan bij de totstandkoming van het zevende actieprogramma Nitraatrichtlijn,

de Kamer daar ook echt in wilde meenemen, waarbij we

ook dilemma's te zien kregen. Kan de minister aangeven

op welk moment we de stappen te horen krijgen en wat de

momenten zijn dat de Kamer daar een oordeel over kan

vellen? Datzelfde geldt voor het eerder gevraagde plan van

aanpak voor de crisis op de mestmarkt. Welke stappen zet

het kabinet daar? Er zijn collega's die pleiten voor een

snellere afroming van dierrechten. Ik kan me daar op zich

wat bij voorstellen, maar ik vind dat met deze opdracht die

de Kamer het kabinet heeft gegeven, het kabinet aan zet is

om zo'n plan van aanpak te maken.

Voorzitter. Tot slot toch maar even de afrekenbare stoffenbalans. We zouden dit jaar met 1.0 gaan werken. Kan de

minister ons bijpraten over de meest recente stappen op

dat vlak? Ik heb het dan niet over het proces, maar over:

maken we op dit moment al gebruik van de kennis en data

die beschikbaar zijn op agrarische bedrijven om tot een

systeem te komen waarbij de boer zelf aan het roer staat

van zijn bedrijf in plaats van dat we het via de bureaucratische weg met elkaar gaan regelen?

Tot zover, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Er is toch nog een vraag van de heer Grinwis.

ChristenUnieDe heer GrinwisChristenUnie

Dat was weer een helder betoog van collega Van Campen;

zo kennen we hem. In de eerste termijn was hij er ook helder

over dat de VVD-fractie de nota van wijziging van het kabi-

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-19

net steunt. Mijn collega zei zojuist ook: er is niets controversieel verklaard wat dit betreft. Kan ik ervan uitgaan dat de

VVD-fractie net zoals in de eerste termijn nog steeds de

nota van wijziging volledig, dus ongeamendeerd, steunt?

VVDDe heer Van CampenVVD

Ik zie in de nota van wijziging een aantal heel belangrijke,

waardevolle investeringen die het kabinet wil doen, bijvoorbeeld als het gaat om die Lbv- en die Lbv+-regeling. Inderdaad, ik heb in de Kamer een motie gesteund die ervoor

pleitte om al die regelingen gelijktijdig open te zetten. Dat

het kabinet daarnaar handelt, vind ik verstandig. Inderdaad,

ik ben blij dat we stappen zetten wat betreft de mestkelderproblematiek in Groningen na de aardbevingsschade. Het

klopt dat ik blij ben dat de oproep van mevrouw Van der

Plas en de heer Grinwis over de 50 miljoen voor eco-regelingen is geland in de begroting. Ik kan de heer Grinwis

zeggen dat de VVD-fractie in ieder geval geen amendement

in voorbereiding heeft om daar iets aan te veranderen.

ChristenUnieDe heer GrinwisChristenUnie

Ik kreeg een prachtig antwoord op een niet-gestelde vraag.

We weten na de tweede termijn van de PVV dat nog niet

duidelijk is of er een amendement komt op de begroting

met de nota van wijziging, inzake die nota van wijziging.

Mijn vraag aan de VVD-fractie was: blijft de VVD-fractie

onverkort staan achter de begroting inclusief de nota van

wijziging zoals die door het kabinet is voorgelegd? Ik bedoel

dus de hele nota van wijziging.

VVDDe heer Van CampenVVD

Het is mijn diepgewortelde overtuiging dat de stap die het

kabinet zet verstandig is. Ik heb ook nog geen amendement

voorbij zien komen dat daar enige wijziging in aanbrengt.

Ik zal in ieder geval niet het initiatief nemen om dat te gaan

doen.

De voorzitterVoorzitter

Helder. De heer Meulenkamp.

VVDDe heer MeulenkampVVD

Dank u wel, voorzitter. De motie bescherming van de

Nederlandse groente- en zaadveredeling.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat de wereldbevolking de komende decennia verder zal toenemen;

overwegende dat de Wet vifo een veiligheidstoets bevat

voor investeringen, fusies en overnames waarmee risico's

voor de nationale veiligheid beheerst kunnen worden, zoals

het ontstaan van strategische afhankelijkheden;

van mening dat de Nederlandse groente- en zaadveredeling

van essentieel belang is voor de voedselproductie en deze

bedrijven derhalve als vitale en strategische bedrijven

beschermd zouden moeten worden;

verzoekt de regering om een voorstel uit te werken om de

Nederlandse groente- en zaadveredeling onder de reikwijdte

van de Wet Vifo te laten vallen, bijvoorbeeld door per AMvB

de sector aan te wijzen als vitale sector of door groente- en

zaadtechnologie als sensitieve technologie aan te wijzen,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Meulenkamp,

Grinwis, Flach, Vedder, Bromet, Beckerman, Tjeerd de Groot

en Koekkoek.

Zij krijgt nr. 43 (36410-XIV).

Dank u wel. Dan is de beurt aan mevrouw Bromet. Zij voert

het woord namens GroenLinks-Partij van de Arbeid. Gaat

uw gang.

GroenLinks-PvdAMevrouw BrometGroenLinks-PvdA

Voorzitter. Ik heb gisteren eigenlijk heel erg genoten van

het debat. Dat komt waarschijnlijk ook door de nieuwe

woordvoerders die hun entree hebben gemaakt in de

commissie LNV. Nogmaals welkom. Ik denk dat het een

goed debat was. Met betrekking tot het kabinet ben ik

enthousiast over het doorzettingsvermogen van minister

Van der Wal. Ga zo door, zou ik zeggen. Ik ben dat niet over

de heer Adema, maar dat is ook geen geheim. Ik heb vandaag verteld dat hier negentien moties van mij zijn aangenomen, maar dat die niet zijn uitgevoerd. Vorig jaar heb ik

ook allemaal voorstellen gedaan waar niets mee is gedaan.

Maar daar laat ik mij helemaal niet door kisten, want ik heb

wel duizend voorstellen om Nederland te verbeteren. Ik doe

daar nu nog een schepje bovenop.

De eerste paar moties gaan over het stimuleren van de

biologische landbouw. Alhoewel het kabinet maar naar 15%

biologische landbouw wil, zegt Europa: ga naar 25% biologische landbouw. Dat is ook eigenlijk wat onze partijen

voorstaan.

constaterende dat de groente- en zaadveredeling zorgt voor

de ontwikkeling van nieuwe zaden en planten die productiever en beter bestand zijn tegen extreem weer, verzilting

en ziekten;

constaterende dat de Nederlandse groente- en zaadveredelingsbedrijven wereldwijd hierin een extreem belangrijke

rol spelen;

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-20

overwegende dat het vergroten van de afzetmarkt van biologische producten een belangrijk instrument is om boeren

te verleiden om naar een biologische bedrijfsvoering om

te schakelen;

overwegende dat de overheid hierin het voortouw kan

nemen;

GroenLinks-PvdAMevrouw BrometGroenLinks-PvdA

Dan een motie over het biologisch blijven van landbouwgrond die biologisch is en verpacht wordt door de overheid.

Motie

De Kamer,

overwegende dat biologisch voedsel naast milieu- ook

gezondheidsvoordelen heeft;

gehoord de beraadslaging,

verzoekt de regering om de schoollunches die op sommige

scholen onderdeel zijn van de Rijke Schooldag standaard

biologisch aan te bieden,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Bromet, Koekkoek

en Tjeerd de Groot.

Zij krijgt nr. 44 (36410-XIV).

GroenLinks-PvdAMevrouw BrometGroenLinks-PvdA

Dan heb ik gisteren verteld over de manier waarop ik ben

benaderd door de leerlingen van de Aeres Hogeschool in

Dronten. Ik heb inmiddels een mailtje gekregen van iemand

van de raad van bestuur van de school. Die heeft mij uitgenodigd voor een gesprek. Ik vind het hartstikke goed dat

de school dat heeft gedaan. Ik ga daar ook zeker op in,

omdat ik het belangrijk vind dat boeren een brede blik ontwikkelen. Daarom heb ik deze motie.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat er een inhaalslag gemaakt moet worden

in het aandeel biologisch landbouwareaal om aan de eigen

en Europese doelstellingen te voldoen;

overwegende dat biologische landbouw deels om andere

kennis en vaardigheden vraagt dan gangbare landbouw;

overwegende dat biologische landbouw significant bijdraagt

aan verbetering van de biodiversiteit, bodem- en waterkwaliteit, en daarnaast beduidend lagere stikstofemissies en

CO2-uitstoot realiseert;

overwegende dat de Europese Commissie streeft naar 25%

biologisch landbouwareaal in 2030 en de minister naar 15%,

terwijl het Nederlandse biologische landbouwareaal in 2021

4% bedroeg;

overwegende dat het verwerven van grond en de uitgifte

van grond middels pacht een middel is om invloed uit te

oefenen op de transitie van gangbare naar biologische

landbouw;

overwegende dat de overheid grote arealen eigen gronden,

bijvoorbeeld via het Rijksvastgoedbedrijf of Staatsbosbeheer, in pacht uitgeeft en zo een bijdrage kan leveren aan

haar eigen ambities;

verzoekt de regering om de continuering te borgen van

eigen biologisch gecertificeerde pachtgronden die al biologisch gecertificeerd zijn, ook na transactie naar een nieuwe

pachter,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Bromet.

Zij krijgt nr. 46 (36410-XIV).

GroenLinks-PvdAMevrouw BrometGroenLinks-PvdA

Dan een motie om te zorgen voor deregulering bij biologische boeren.

overwegende dat het in het belang van jonge boeren is om

verder te kijken dan dat wat ze thuis zagen;

Motie

verzoekt de regering om biologisch onderwijs een integraal

onderdeel te maken van de curricula van landbouwscholen

en ten minste een vak biologische landbouw te verplichten,

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Bromet, Grinwis

en Tjeerd de Groot.

overwegende dat biologische boeren tot de koplopers

behoren in de transitie van de landbouw;

overwegende dat biologische boeren vaak nog een uitzondering zijn en regelingen daarom niet altijd op hen zijn

afgestemd;

Zij krijgt nr. 45 (36410-XIV).

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-21

overwegende dat biologisch steeds meer de norm zal

worden en de koplopers in de transitie het verdienen om

beloond te worden;

Motie

De Kamer,

verzoekt de regering in kaart te brengen van welke regelingen biologische boeren geen gebruik kunnen maken, omdat

ze voorlopers zijn, en waar regeldruk voor biologische

boeren verminderd kan worden, omdat ze al voldoen aan

de Skal-voorwaarden,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Bromet, Grinwis

en Tjeerd de Groot.

Zij krijgt nr. 47 (36410-XIV).

GroenLinks-PvdAMevrouw BrometGroenLinks-PvdA

Voorzitter. Dan twee moties om langjarige contracten voor

boeren te borgen als het gaat over natuurmaatregelen.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat het schrikbarend slecht gaat met onze

nationale vogel, de grutto, en andere weidevogels in ons

land;

overwegende dat het Aanvalsplan Grutto concrete maatregelen bevat om de weidevogelpopulatie in Nederland te

herstellen en boeren hiertoe te belonen;

overwegende dat het enthousiasme onder boeren groot is,

maar dat de benodigde aanpassingen in hun bedrijfsvoering

alleen uitkomen als daar langjarige zekerheid over de

financiële vergoeding tegenover staat;

constaterende dat zes jaar zekerheid, de duur van de huidige

beheercontracten, hiervoor onvoldoende is en de Kamer

eerder met grote meerderheid heeft gestemd voor meer

langjarige beheercontracten;

verzoekt de regering om ten minste twintig jaar garant te

staan voor het Aanvalsplan Grutto, mits provincies even

zo lange beheercontracten afsluiten, zodat boeren zekerheid

wordt geboden en de weidevogelpopulatie kan worden

hersteld,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Bromet en Grinwis.

Zij krijgt nr. 48 (36410-XIV).

GroenLinks-PvdAMevrouw BrometGroenLinks-PvdA

Eenzelfde motie heb ik over de houtwallen.

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat landschapselementen, zoals houtwallen,

een grote bijdrage leveren aan het unieke karakter van ons

Nederlandse landschap, de biodiversiteit, waterkwaliteit,

waterbeschikbaarheid, opslag van CO2, aantrekkelijkheid

voor toeristen, recreanten en ondernemers, en de binding

met de streek;

verzoekt de regering om structureel voldoende middelen

te alloceren voor de aanleg en het onderhoud van landschapselementen, bijvoorbeeld middels een landschapsfonds, waarop landeigenaren ten minste twintig jaar aanspraak kunnen maken op een behoorlijke vergoeding, en

deze te dekken uit het transitiefonds;

verzoekt de regering om hiervoor nadere regels en voorwaarden op te stellen en bijvoorbeeld de Ecologische

Autoriteit aan te wijzen als beheerder,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Bromet en Vedder.

Zij krijgt nr. 49 (36410-XIV).

GroenLinks-PvdAMevrouw BrometGroenLinks-PvdA

Tot slot, voorzitter. We hebben een amendement van de

ChristenUnie gesteund om voor dit jaar de ecosysteemregelingen te redden, maar wij willen dat dat ook voor langere

tijd geregeld wordt.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

verzoekt de regering om te onderzoeken hoe kan worden

voorkomen dat er in de toekomst opnieuw een tekort ontstaat voor de eco-regelingvergoedingen, bijvoorbeeld door

in het Nationaal Strategisch Plan een overheveling mogelijk

te maken tussen de basispremie en de eco-regeling, en de

Kamer hierover zo snel mogelijk te informeren,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Bromet en Grinwis.

Zij krijgt nr. 50 (36410-XIV).

GroenLinks-PvdAMevrouw BrometGroenLinks-PvdA

Ik heb nog negen seconden over.

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-22

Dank u wel, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Dank voor uw inbreng. Dan is het woord aan de heer De

Groot. Hij reageert een beetje verrast, maar hij is echt aan

de beurt, en hij spreekt namens D66.

D66De heer Tjeerd de GrootD66

Dank, voorzitter. En dank aan de collega's voor het fijne

debat. Het is leuk om bij zo'n begroting zelfs samen te lunchen. Ik wil ook de heer Graus bijvallen door te zeggen hoe

belangrijk het is voor een fijn debat dat je elkaar goed citeert

en niet de woorden in elkaars mond verdraait, want dat

maakt het debat wel veel prettiger.

Voorzitter, ik heb vier moties.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat het overgrote deel van de stikstofuitstoot

in de stikstofdeken terechtkomt;

overwegende dat het verplaatsen van boerenbedrijven

daarmee een zeer ineffectieve maar wel kostbare manier

is om de neerslag van stikstof in Nederland te verminderen;

verzoekt de regering om de verplaatsingsregeling niet uit

te voeren en de beschikbare middelen hiervoor in te zetten

voor stikstofreducerende maatregelen, zoals vrijwillige

opkoop,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Tjeerd de Groot.

Zij krijgt nr. 51 (36410-XIV).

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

verzoekt de regering de bio-industrie op zo kort mogelijke

termijn uit te faseren en over te gaan tot een dierwaardige

veehouderij met als basis het familiebedrijf,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Tjeerd de Groot.

Zij krijgt nr. 52 (36410-XIV).

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat Nederland jaarlijks zo'n 800.000 kalfjes

importeert, 1,8 miljoen kalfjes vetmest en meer dan 1,5

miljoen kalfjes slacht;

overwegende dat er zich veel dierenwelzijn- en gezondheidsproblemen voordoen in de kalversector, mede door het

onontwikkelde immuunsysteem van de jonge kalfjes;

overwegende dat maar 10% van het in Nederland geproduceerde kalfsvlees door Nederlanders wordt geconsumeerd;

van mening dat de problemen rond dierenwelzijn en milieu

niet opwegen tegen de beperkte baten voor Nederland of

de financiële voordelen van een handvol bedrijven;

verzoekt de regering bij de inrichting van de kalverhouderij

te koersen op de omvang en de belangen van de Nederlandse melkveehouderij, rekening houdend met grenseffecten,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Tjeerd de Groot

en Grinwis.

Zij krijgt nr. 53 (36410-XIV).

D66De heer Tjeerd de GrootD66

Tot slot.

overwegende dat de bio-industrie erop gericht is om

maximaal te produceren en dat er hierbij amper oog is voor

dierenwelzijn;

Motie

De Kamer,

overwegende dat er steeds meer megabedrijven komen

die niets meer met het familiebedrijf te maken hebben;

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat een ruime meerderheid van de Nederlanders een voorstander is van een dierwaardige veehouderij

en daarmee van het stoppen met de dieronvriendelijke bioindustrie;

overwegende dat in grote delen van de land- en tuinbouw

gebruik wordt gemaakt van arbeidsmigranten;

overwegende dat zij vaak tegen mensonterende omstandigheden gehuisvest worden en slecht worden betaald;

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-23

overwegende dat er op termijn geen economische toekomst

is voor bedrijven, zoals slachthuizen, die structureel gebruik

moeten maken van arbeidsmigranten om hun kostprijs te

drukken;

verzoekt de regering een plan in te dienen om het structureel inzetten en uitbuiten van arbeidsmigranten bij slachthuizen uit te bannen en in te zetten op een sector met goed

en gezond werk,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Tjeerd de Groot,

Bromet en Grinwis.

Zij krijgt nr. 54 (36410-XIV).

Minister Adema heeft de moeilijke opdracht om binnenkort

met een lijst maatregelen te komen om de dreigende koude

sanering tegen te houden en af te wenden. Ik realiseer me

dat dat heel moeilijk is. Collega's hebben een aantal waardevolle kleinere suggesties gedaan, een beetje in de lijn

van mevrouw Vedder, maar die dragen wel allemaal bij.

Maar we weten ook allemaal dat dat niet genoeg is. Daarom

moeten we wat gaan doen. Wij willen graag twee moties

indienen. Een motie is de vertaling van mijn betoog van

gisteren, namelijk dat we tot een visie op de landbouw

moeten komen en dat we dat integraal moeten benaderen.

Landbouw is meer dan alleen stikstof. Het gaat ook om

andere milieumaatregelen. Maar het gaat ook om: hoe zitten

we in de markt, hoe gaan we met de natuur om? De zes,

eigenlijk zeven, punten van Wageningen, met als belangrijkste punt: hoe is het verdienmodel van de boeren? Wij willen

graag de motie voorlezen.

D66De heer Tjeerd de GrootD66

Dank u wel, meneer de voorzitter. Ik weet niet of ik de

bewindspersonen al had bedankt voor hun antwoord, maar

hierbij alsnog.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

De voorzitterVoorzitter

Bij dezen. Heel goed. Dan is het woord aan de heer Holman

namens Nieuw Sociaal Contract. Gaat uw gang.

constaterende dat er nog geen gedegen visie ligt over hoe

de landbouw en natuur zich kunnen en moeten gaan ontwikkelen in de toekomst;

NSCDe heer HolmanNSC

Dank u wel, voorzitter. Het was mij een genoegen om hier

twee dagen te mogen zijn en deel te nemen aan deze vergadering. Het heeft mij blij verrast hoe dat gaat en hoe

positief de sfeer hier is. Allereerst wil ik een compliment

geven aan de beide ministers. Ondanks het feit dat u

demissionair bent, bent u zeer betrokken en zeer actief. Er

zijn ook ministers die tot het eind toe hard doorwerken.

Waardering daarvoor.

Wat ik ook heb gewaardeerd, is de positieve sfeer hier in

de zaal. In mijn betoog zei ik dat de standpunten hier en

daar wel heel ver uit elkaar liggen. Ik heb ervaren dat wij

dichter bij elkaar komen en dat de wil om tot een oplossing

te komen groter is dan wat ik zag gebeuren toen ik niet in

de Kamer zat.

Iedereen is ervan doordrongen dat er wat moet veranderen

en dat we in een heel moeilijke situatie zitten. De veehouderij dreigt inderdaad te verzuipen in haar eigen shit.

Iedereen wil dat voorkomen. De weg daarnaartoe is alleen

best moeilijk. Ik zie de minister ook aarzelen daarmee.

Iedereen wil ervoor zorgen dat het slot van de stikstofcrisis

wordt gehaald. Maar hoe, dat is lastig. Iedereen is ervan

overtuigd dat we ons moeten inzetten voor een goede

natuur. Mevrouw Van der Wal zei het zo mooi: we moeten

ruimte zoeken voor diegenen die boer willen blijven. Dat is

een hele goeie, maar hoe wat dat moeten doen is een lastige. Eigenlijk is er een een-op-eenrelatie met het willen en

kunnen van het verminderen van de stikstofemissie. Dat is

cruciaal om een doorbraak te bereiken, om een goede

relatie te krijgen met Brussel en voor het verhaal dat we

werkelijk gaan leveren, waarbij er ruimte ontstaat voor

vergunningverlening en andere zaken.

constaterende dat nu een politieke discussie nodig is om

een gedragen, integrale visie te realiseren;

overwegende dat het WUR-rapport getiteld "Perspectieven

op landbouw, voedsel en natuur" hiervoor zes thema's

benoemt die in deze discussie leidend kunnen zijn;

overwegende dat deze thema's aangevuld moeten worden

met een zevende thema, getiteld "Hoe ziet het verdienmodel

voor de boeren eruit?";

spreekt uit dat het wenselijk is om op een zo kort mogelijke

termijn te komen tot een integrale visie op natuur, landbouw

en platteland, die als onderlegger kan dienen voor de vraag

hoe we uit de stikstofcrisis komen,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Holman.

Zij krijgt nr. 55 (36410-XIV).

NSCDe heer HolmanNSC

Voorzitter. Ik wil graag nog een tweede motie indienen.

De voorzitterVoorzitter

U krijgt nog een vraag van mevrouw Ouwehand.

PvdDMevrouw OuwehandPvdD

Ik heb een korte vraag ter verheldering. Bedoelt de NSCfractie dat in die integrale visie ook dierenwelzijn meteen

wordt meegenomen? We hebben bijvoorbeeld voor stikstof-

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-24

maatregelen gezien dat luchtwassers de kans vergroten op

stalbranden en dat de dieren opgesloten blijven. Dit hoort

dus bij die integrale visie?

gehoord de beraadslaging,

NSCDe heer HolmanNSC

Ja, een van de zes thema's gaat daarover. Leest u maar.

Daarmee bedoel ik dat we alle thema's langs moeten en

dat we daarin keuzes moeten maken en moeten durven

maken.

De voorzitterVoorzitter

Heel goed. De heer Holman vervolgt zijn betoog.

NSCDe heer HolmanNSC

Ja, de tweede motie gaat over het tweede deel van ons

betoog van gisteren: wat kunnen we doen? Hoe kunnen we

een doorbraak maken op het gebied van de stikstofcrisis?

Ook dat is een lastige. Maar als we niet gaan beginnen, dan

gaan we ook niet veel realiseren. Ik heb betoogd: laten we

nu niet moeilijk doen, laten we het niet hebben over jaartallen, over percentages of over hoeveel, maar laten we

gewoon aan de gang gaan. We hebben wel geleerd dat, als

je over jaartallen of getallen begint, er een lange en moeilijke discussie ontstaat. Ik heb gisteren ook helemaal geen

getallen genoemd, behalve één: laten we een plan maken

tot 2030. Ik heb me niet gerealiseerd dat 2030 een beladen

jaar is. Kennelijk is daarover in het verleden veel discussie

gevoerd, met verschillende ideeën daarover. Ik had veel

beter 2031 of 2029 kunnen noemen. Dan was mijn bedoeling

beter overgekomen dan nu het geval was. In Het Financieele

Dagblad stond het hartstikke verkeerd. En op sociale media

word ik geframed over jaartallen, wat helemaal niet de

bedoeling was.

Ik heb een motie gemaakt die getallenvrij is en die de

intentie van ons goede doel, onze goede wil, aangeeft: laten

we de emissie naar beneden brengen. Dan kunnen we twee

dingen doen: door een gepaste verkleining van de veestapel. Ik heb dat de afgelopen paar maanden wel twintig keer

uitgelegd. Dat doen we vriendelijk. Dat doen we op een

sympathieke manier. Dat doen we met waardering voor

alle boeren die er zijn. Het is volstrekt vrijwillig. Het komt

gewoon neer op het volgende. Er gaan veel boeren stoppen.

Laten we de productierechten van die mensen gewoon uit

de markt nemen om het perspectief voor de toekomst voor

de jonge boer te garanderen en te kunnen waarmaken.

Dan het tweede onderdeel van de motie. We hebben het

uitgebreid over innovatie gehad. De minister heeft het uitstekend verwoord en heeft beaamd dat een grote mate van

verantwoordelijkheid bij de industrie ligt. Dat zal moeten.

En wie moet het anders doen? Wie moet een afrekenbare

stoffenbalans ontwikkelen? Wie moet die in de markt zetten?

Het zijn toch de bedrijven, de zuivel, de voerleveranciers,

de slachterijen en de banken die regie kunnen voeren op

de ontwikkelingen in de sector en die een aanstuurder van

de innovatie kunnen zijn. Daarover gaat deze motie. Ik wil

'm graag voorlezen, voorzitter.

Motie

De Kamer,

constaterende dat de landbouw al vier jaar op slot zit en de

instandhouding van de natuur onder druk staat;

overwegende dat een doorbraak in het stikstofdossier

wenselijk is en dat we de stikstofuitstoot substantieel terug

moeten dringen;

overwegende dat deze reductie bereikt kan worden met

een combinatie van een gepaste kleinere veestapel,

beleidsmaatregelen door de overheid en innovatie die

gedragen wordt door agrarisch Nederland, waar het

bedrijfsleven in grote mate voor verantwoordelijk is;

spreekt uit dat het wenselijk is zo snel mogelijk te komen

met een stikstofreductieplan,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Holman.

Zij krijgt nr. 56 (36410-XIV).

Er is een vraag over deze motie van mevrouw Van der Plas.

BBBMevrouw Van der PlasBBB

Ik begrijp eerlijk gezegd niet zo goed waarom de heer Holman deze motie nú indient, in een periode waarin de boeren

echt het water aan de lippen staat en er overal boerenprotesten zijn. Gisteravond hebben ook in Zwolle boeren

geprotesteerd. Hoe het er ook in staat, de heer Holman

komt nu met een motie voor krimp van de veestapel. Ik

begrijp dat eerlijk gezegd niet. Er wordt namelijk al gewerkt

aan stikstofreductie. We hebben gewoon te maken met een

hele belachelijke stikstofwet, als ik het zo maar even mag

zeggen. Het is geen geheim dat BBB een hele nieuwe stikstofwet wil. Ik vraag me af of de heer Holman weet wat hij

op dit moment doet. Hij doet het met alle goede bedoelingen. Daar twijfel ik niet aan. Maar meneer Holman heeft

toch gekeken naar wat er nu in Europa aan de hand is?

NSCDe heer HolmanNSC

Ja, de heer Holman is niet gek en niet dom, denk ik. Ik heb

daar dus goed naar gekeken. Ik weet als geen ander hoe

de sector ervoor staat, wat de beleving van boeren is en

hoe zij zich emotioneel voelen. Maar ik weet ook dat als je

een oplossing wilt vinden, er keuzes gemaakt moeten

worden. U legt mij toch een beetje het frame op — dat

gebeurt door sommige groepen wel meer — iets te willen

doen wat niet in het belang is van de sector. Ik heb veel

gesprekken met boeren, met organisaties en met bedrijven.

Iedereen zegt: willen we van het slot komen, dan zal er een

vorm van verkleining van de veestapel moeten komen.

Bijna iedereen heeft dat geaccepteerd. Een aantal heeft dat

niet. Ik denk dat in de achterban die u vertegenwoordigt de

mensen zitten die dit idee het minst omarmen. Dat mag.

Maar onze overtuiging is: als we echt perspectief willen

bieden voor die jonge boer, voor de blijvers, voor de groene

boer, dan moet er wat gebeuren.

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-25

Als we zo doorgaan, dan hebben we geen verhaal naar

Brussel. Als we zo doorgaan, dan gaan we volgend jaar niet

onder het plafond voor stikstof en fosfaat zitten, dat met

10% wordt verlaagd. Als we zo doorgaan, halen we niet de

natuurdoelen voor 2025. Als we niet in actie komen, dan

gaan we helemaal onderuit als de evaluatie van de

Nitraatrichtlijn in 2027 plaatsvindt. Wat er dan gaat gebeuren, wilt u echt niet, mevrouw Van der Plas. De enige manier

voor Brussel is dan dat wij een aanwijzing krijgen met een

generieke korting voor de hele veestapel. En wie is dan de

dupe? Dan is de jonge, groene, blijvende boer de dupe.

BBBMevrouw Van der PlasBBB

De achterban die ik vertegenwoordig, bestaat ook uit de

groene en de jonge boeren. Dat zijn geen radicale nikswillers. Het gaat tegenwoordig om een hele grote groep boeren, ook de boeren die de heer Holman noemt. Waar het

mij om gaat, voorzitter, is dat er nu zo'n dunne lijn is. De

sluimerende veenbrand — zo heb ik het al eerder genoemd

— is nu zo hoog. Iedereen, ook elke boer snapt het en die

willen dat ook. Die willen ook meebewegen en die doen

dat ook al jaren. Als je dan hoort "een kleine krimp van de

veestapel en dat gaan we goed doen, dat gaan we sympathiek doen", dan levert dat, is gewoon mijn gevoel, zo veel

meer onrust en onzekerheid op! Terwijl al die boeren denken: we zijn er al mee bezig; we doen het al en we willen

meebewegen. Dat doen echt heel veel boeren, heel veel

boeren. En die vertegenwoordig ik ook. Sterker nog, biologische boeren zijn lid van BBB. We hadden biologische

boeren op onze lijsten staan in de Provinciale Statenverkiezingen. We hebben biologische boeren en ex-biologische

boeren in het bestuur zitten.

De voorzitterVoorzitter

Uw punt is helder.

BBBMevrouw Van der PlasBBB

Al die boeren ... Ik vraag mij echt af of de heer Holman zich

realiseert wat hij nu doet, terwijl ...

De voorzitterVoorzitter

Dat punt heeft u echt gemaakt. Nu de heer Holman nog, tot

slot.

NSCDe heer HolmanNSC

Dank u wel, mevrouw Van der Plas. Ik heb grote bewondering voor u en veel sympathie voor hoe u opkomt voor de

boeren. U bent degene geweest die het ongenoegen bij de

boeren eigenlijk maatschappijbreed heeft gekanaliseerd en

hier tot onderwerp van gesprek gemaakt. Dat vind ik een

hele goeie. Ten diepste willen wij alle twee hetzelfde: we

willen perspectief voor de boeren en we willen zorgen dat

ze niet verzuipen in hun eigen shit. Daar zijn wij het over

eens, maar de weg daarnaartoe zien we verschillend. Wij

zeggen: dat moet je op een geordende manier doen en die

emissie moet naar beneden. En u zegt: "Nou, dat probleem

valt wel mee en we hoeven geen ... Alle boeren kunnen

doorgaan". Maar alle boeren gaan niet door. Waar ons punt

verschilt van dat van u ...

De voorzitterVoorzitter

Van mevrouw Van der Plas, hè?

NSCDe heer HolmanNSC

... is dat boeren die stoppen, bij de productie rechten uit de

markt nemen en dat u dat niet wilt. Waar ik zou willen dat

u eens over nadenkt ...

De voorzitterVoorzitter

Dat mevrouw Van der Plas over nadenkt.

NSCDe heer HolmanNSC

Dat is een goede les voor mij op mijn eerste dag, meneer

de voorzitter. Ik zal er nog eens een nachtje over slapen.

Waar ik zou willen dat mevrouw Van der Plas heel goed

over nadenkt, is of wat zij voorstaat, de oplossing niet eerder in de weg staat dan dat het leidt tot een werkelijke

oplossing. Daarover kunnen we van mening verschillen,

maar ik denk dat de constatering klopt dat wij beiden hetzelfde willen bereiken en dat wij beiden de veehouderijsector een warm hart toedragen. Dat is gewoon zo, dus laten

we hier een gesprek en een discussie over voeren en tot

een goede oplossing komen.

GroenLinks-PvdAMevrouw BrometGroenLinks-PvdA

Ik vind het een heel realistisch verhaal dat Nieuw Sociaal

Contract vertelt in de persoon van de heer Holman, dus

dank daarvoor. Ik vind het ook het recept tegen populisme,

want het is het hele verhaal. Maar ik heb wel een vraag over

het betrekken van het bedrijfsleven bij het geven van de

regie aan de boeren. Je hebt namelijk boeren en je hebt

het bedrijfsleven. Dat is hier de afgelopen dagen veel aan

de orde geweest. Je hebt hele grote bedrijven, bijvoorbeeld

de VanDrie Group, en ik denk dat de Rabobank daar ook bij

hoort, de grote agro-industrie. Die heeft geen belang bij

het krimpen van de veestapel. Hoe kan je die bedrijven dan

een model laten ontwikkelen om op individueel niveau, op

bedrijfsniveau te krimpen? Hoe kan dat?

NSCDe heer HolmanNSC

Ook dat is een hele goede vraag. Het is een vraag waar je

goed over na moet denken hoe je dat vormgeeft. Ik heb

gisteren ook geprobeerd uit te leggen wat er gebeurt als je

hen verantwoordelijk maakt. Uw constatering is dat je een

groepje boeren hebt die heel hard moeten werken voor een

gering inkomen en een miljardenindustrie daaromheen.

Maar die miljardenindustrie heeft ook belang bij een goede

hoeveelheid boeren. Als er minder boeren komen en de

zuivelindustrie 1 miljard liter melk minder krijgt, dan is dat

een groot probleem voor hen. Misschien worden het er wel

2 miljard, als zij niet gaan innoveren. Hoe harder er geïnnoveerd wordt, hoe minder vee je uit de markt hoeft te nemen

om je milieudoelen te halen. Dat is een vrij simpele redenering.

Zij hebben het instrumentarium in de hand. Als de zuivelindustrie, als Cosun, AVB of Vion in hun leveringsvoorwaarden voorwaarden opneemt op het gebied van milieu of van

prestaties — ik noem maar wat — als de zuivel in het stikstofbodemoverschot een minimumeis stelt, van "u mag

niet meer dan zoveel stikstofverlies hebben", dan hebben

zij bijvoorbeeld de mogelijkheid om een afrekenbare stoffenbalans te doen. Dat is ook wat ik in het begin zei: de

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-26

minister kan het niet maken, wij kunnen het niet maken.

Wie is er verantwoordelijk voor het maken ervan?

ik ook. Maar wat gaan we dan doen als Kamer met die

motie?

De voorzitterVoorzitter

Helder. De heer Grinwis, tot slot.

ChristenUnieDe heer GrinwisChristenUnie

Het was dus niet alleen een mooie gedachtewisseling tussen

BBB en NSC. Ik denk dat het ook een soort van formatiegesprek was. Dan hebben we toch nog een soort formatiegesprek gehad in deze Kamer, maar dat terzijde.

Mijn vraag aan de heer Holman is eigenlijk tweeledig. Ten

eerste doet hij een uitspraak in zijn motie, maar doet hij

volgens mij geen verzoek aan het kabinet. Volgens mij kan

er toch het nodige voorbereid worden door het kabinet om

geen tijd te verliezen. Dat is mijn tweede punt: de urgentie

waarmee de heer Holman dit punt naar voren brengt, is

een gedeelde urgentie. We zien het gewoon compleet

misgaan op de mestmarkt en als we niks doen, dan komt

er daar een koude sanering waarbij deels de bedrijven

verdwijnen die wij willen behouden. Daarom mijn tweede

vraag: kijkt NSC nog net als in de eerste termijn positief

naar de nota van wijziging? We hebben namelijk die Lbvregeling en de Lbv+-regeling en de gelden voor de provincies bitterhard nodig om onder andere zo min mogelijk zo'n

koude sanering te krijgen.

De voorzitterVoorzitter

Dat punt heeft u al een paar keer gemaakt.

NSCDe heer HolmanNSC

De heer Grinwis had eigenlijk dezelfde vraag. Als wij deze

motie aannemen, dan spreken we twee dingen uit: dat die

visie er komt en dat we aan de slag gaan. Ik sluit aan bij het

betoog van mevrouw Van der Wal, die zegt: wij zijn wel

demissionair, maar we zitten niet stil en we gaan door met

voorbereiden en met plannen maken. Als er een nieuwe

regering komt met een nieuwe minister die hiervoor verantwoordelijk is, dan is het nog steeds hetzelfde ministerie van

LNV met dezelfde ambtenaren. Dus wat mij betreft gaan

die vandaag al beginnen met denken over hoe we dat vorm

kunnen geven. Wij kunnen geen uitspraken doen richting

het volgende kabinet of de volgende minister, maar

natuurlijk is dit een vorm van een oproep: pak het op! Dit

is een soort van opdracht aan de nieuwe regering, aan de

nieuwe minister: "Dit is wat de Kamer wil. De Kamer wil

vooruit, die wil het probleem aanpakken. Pakt u het op en

gaat u met verve aan de gang."

De voorzitterVoorzitter

Afrondend, meneer De Groot.

D66De heer Tjeerd de GrootD66

Een spreekt-uitmotie richt zich tot de collega's in de Kamer.

Het is dan dus eigenlijk een boodschap aan de formerende

partijen om die visie op papier te zetten. Zo lees ik in ieder

geval uw motie.

ChristenUnieDe heer GrinwisChristenUnie

Ja, maar het is wel een belangrijk punt.

NSCDe heer HolmanNSC

Hebt u een betere term, voor een net beginnend Kamerlid?

De voorzitterVoorzitter

Ja, dat snap ik.

ChristenUnieDe heer GrinwisChristenUnie

Het gaat politiek over wel of geen amendement op de nota

van wijziging en ik ben benieuwd of NSC inderdaad geen

voorstel tot wijziging van de nota van wijziging zal steunen.

NSCDe heer HolmanNSC

Om met die tweede beginnen: we dragen alle doelstellingen

die daaraan zijn gekoppeld een warm hart toe. Eigenlijk kan

ik aansluiten bij wat de VVD zei. Wij dragen dat ook een

warm hart toe en wij zullen niet met een amendement

komen dat daar verandering in aanbrengt. Maar goed, we

gaan zien wat er gebeurt.

D66De heer Tjeerd de GrootD66

Nou ja, als je het aan de regering vraagt, dan moet je "verzoekt de regering" doen.

NSCDe heer HolmanNSC

Ja, maar het is een demissionaire regering. Dat is even het

lastige bij het zoeken naar hoe we daar vorm en inhoud

aan geven.

De voorzitterVoorzitter

Helder. Dank, meneer Holman. We gaan door met mevrouw

Vedder. Zij spreekt namens het CDA. Gaat uw gang.

CDAMevrouw VedderCDA

Voorzitter. In tegenstelling tot mijn voorganger, heb ik maar

één minuut en twee moties. Ik hou het dus kort.

D66De heer Tjeerd de GrootD66

Complimenten aan meneer Holman. Ik vind het echt een

realistisch verhaal over de omvang van de veestapel. Het

is ook goed om het gewoon te benoemen en boeren geen

zand in de ogen te strooien. Ze hebben recht op die eerlijkheid. Dat is waar de politiek voor is. Ik heb wel een vraag

over de spreekt-uitmotie. Ik ben toch wat aarzelend, want

er ligt al een visie. Het gaat om het draagvlak. Dat begrijp

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-27

constaterende dat er is gekozen voor een derogatievrije

bufferzone van 250 meter rondom Natura 2000-gebieden;

constaterende dat dit 2.032 bedrijven die in die zones zitten

hard raakt;

overwegende dat uit een grafiek van het RIVM is af te lezen

dat de grootste piek van ammoniak en stikstofoxiden op 25

meter van de bron is, waarna het sterk afneemt en na 100

meter is afgevlakt;

verzoekt de regering bufferstroken van maximaal 100 meter

te hanteren,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Vedder, Pierik en

Flach.

Zij krijgt nr. 57 (36410-XIV).

CDAMevrouw VedderCDA

De tweede motie.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat er een enorme vergrijzing gaande is in

de agrarische sector, waarbij slechts 4% van de ondernemers jonger is dan 35 jaar;

overwegende dat jonge boeren de toekomst hebben en

keihard nodig zijn voor het behoud van een gezonde en

duurzame boerensector, maar dat bedrijfsovername een

kostbare zaak is voor jonge boerenondernemers;

overwegende dat het concept-landbouwakkoord laat zien

dat er vergaande afspraken waren voor financiële ondersteuning van jonge boeren voor ruim €80.000 per ondernemer;

verzoekt de minister de regeling vestigingssteun jonge

boeren uiterlijk in het tweede kwartaal van 2024 open te

stellen voor het oorspronkelijk beoogde bedrag uit het

concept-landbouwakkoord en de beschikbare reservering

voor jonge boeren in de Begrotingsreserve Borgstellingsfaciliteit daarbij te betrekken,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Vedder, Grinwis,

Flach, Bromet en Beckerman.

Zij krijgt nr. 58 (36410-XIV).

CDAMevrouw VedderCDA

Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Dan is het woord aan mevrouw Van der Plas.

Zij spreekt namens de BoerBurgerBeweging. Gaat uw gang.

BBBMevrouw Van der PlasBBB

Dank u wel. Ook namens de heer Pierik dank aan de ministers voor de beantwoording, en natuurlijk ook aan de staf,

die op de achtergrond altijd hard werkt. Ik heb één motie.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat de landbouw op slot zit;

overwegende dat een doorbraak in het stikstofdossier

wenselijk is;

overwegende dat innovatieve technologieën een manier

zijn om de stikstofuitstoot terug te dringen;

overwegende dat innovaties een volwaardig onderdeel

moeten zijn van de oplossing voor het stikstofdossier;

verzoekt de regering om alsnog de aangenomen motie-Van

Campen c.s. (33576, nr. 304) over innovatieve technologieën

uit te gaan voeren,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Van der Plas, Pierik

en Van Campen.

Zij krijgt nr. 59 (36410-XIV).

BBBMevrouw Van der PlasBBB

Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Dank voor uw inbreng. De volgende spreker is de heer

Grinwis namens de ChristenUnie.

ChristenUnieDe heer GrinwisChristenUnie

Voorzitter, dank u wel. Ook dank aan beide bewindspersonen. Ik ga snel door naar de moties.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-28

constaterende dat het kabinet en de Kamer in het kader van

doelsturing en emissiereductie inzetten op het implementeren van meetsystemen en dat er in Regio Foodvalley een

uitgebreid meetsysteem op bedrijfsniveau is opgezet;

overwegende dat het bedrijfsmeetsysteem in Regio Foodvalley, en met behulp daarvan benchmarking, inzichten

oplevert die recht doen aan de vakbekwaamheid van agrariërs en bijdragen aan doelsturing op basis van meetgegevens, wat relevant is voor de gehele Nederlandse veehouderij;

verzoekt de regering voortzetting van het meetinitiatief in

de Regio Foodvalley mogelijk te maken, daarbij te bezien

hoe een methodiek met benchmarking kan bijdragen aan

de reductie van stikstofemissies, en vervolgens in te zetten

op uitbreiding van dergelijke meetsystemen in andere delen

van het land,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Grinwis en Van

Campen.

ChristenUnieDe heer GrinwisChristenUnie

Om te voorkomen dat we na een notificatie tot een vervelende ontdekking komen.

Dan ten slotte.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat er afgelopen jaar veel meer animo was

dan geld om de eco-regelingen te kunnen bekostigen, wat

aanvankelijk leidde tot een verlaging van de tarieven met

ongeveer 26%, maar inmiddels wordt gerepareerd;

verzoekt de regering gejojo met de vergoeding van de ecoregeling te voorkomen, bijvoorbeeld door zekerheid te

geven dat de tarieven voortaan niet meer dan 5% zullen

worden verlaagd ten opzichte van de aanvankelijke communicatie, en daarover in overleg te treden met de Europese

Commissie,

Zij krijgt nr. 60 (36410-XIV).

en gaat over tot de orde van de dag.

ChristenUnieDe heer GrinwisChristenUnie

Dan de volgende.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Grinwis, Flach,

Bromet, Vedder, Tjeerd de Groot en Beckerman.

Zij krijgt nr. 62 (36410-XIV).

ChristenUnieDe heer GrinwisChristenUnie

Dit is dus niet noodzakelijkerwijs een financiële claim. Dat

kan inderdaad ook op de manier die collega Bromet voorstelde, met een lagere hectaretoeslag.

overwegende dat, in aanvulling op de Lbv en Lbv+, de

Maatregel Gebiedsgerichte Beëindiging (MGB) in ontwikkeling is, die gericht is op het opkopen van agrarische bedrijven in veenweidegebieden, beekdalen en hoge zandgronden;

Ik constateer dat dit de tweede en laatste termijn is en dat

het niet gebruikelijk is om daarna nog hele nieuwe amendementen in te dienen. Mocht dat wel gebeuren, moeten

we weer een derde termijn doen. Ik concludeer dat bij dezen

maar even.

overwegende dat de huidige opkoopregelingen relatief

minder interessant lijken voor verouderde bedrijven en

daarmee de facto relatief vaak voor agrariërs zonder

opvolger;

verzoekt de regering de in voorbereiding zijnde Maatregel

Gebiedsgerichte Beëindiging zo vorm te geven dat deze

relatief aantrekkelijker is dan de Lbv en Lbv+ voor verouderde agrarische bedrijven, en de uitgangspunten met de

Kamer te delen voorafgaand aan de notificatie van de

regeling in Brussel,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Grinwis, Flach,

Vedder, Tjeerd de Groot, Bromet en Beckerman.

Zij krijgt nr. 61 (36410-XIV).

De voorzitterVoorzitter

Dank voor uw inbreng. Het lid Beckerman is de volgende

spreker namens de Socialistische Partij. Gaat uw gang.

SPMevrouw BeckermanSP

Voorzitter. We hebben al veel voorstellen van collega's

ondertekend, maar we willen nog drie eigen voorstellen

doen omdat de rekening voor de dierenarts torenhoog is.

Die drie voorstellen zijn de volgende. Eén. Pak marktwerking

aan en stop het opdrijven van prijzen door investeerders.

Twee. Verlaag de btw. Drie. Maak het vak van dierenarts

aantrekkelijker. Ik zal de moties voorlezen.

Motie

De Kamer,

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-29

gehoord de beraadslaging,

Zij krijgt nr. 64 (36410-XIV).

constaterende dat de kosten van behandelingen bij dierenartsen nog steeds problematisch hoog zijn;

overwegende dat ketens praktijken overnemen en de kosten

opdrijven;

overwegende dat tot 1998 maximumprijzen hiervoor

bestonden;

overwegende dat in veel Europese landen en in staten in

de VS wetgeving en maatregelen zijn ingesteld om prijsstijgingen en de invloed van private investeerders in de dierenzorg te beperken;

overwegende dat de aangenomen motie-Beckerman (36200-

XIV, nr. 29) nog niet volledig is uitgevoerd maar opvolging

noodzakelijk is;

verzoekt de regering medio 2024 met maatregelen en/of

wetgeving te komen die effectief is gebleken hier en in het

buitenland,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Beckerman, Kostić

en Graus.

Zij krijgt nr. 63 (36410-XIV).

SPMevrouw BeckermanSP

De tweede.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

SPMevrouw BeckermanSP

De laatste.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat afgelopen jaren honderden dierenartsenklinieken zijn overgekocht door private investeerders;

overwegende dat voor veel dierenartsen door de grote

werkdruk het aantrekkelijk is om praktijken te verkopen of

zelf te stoppen met het beoefenen van het beroep;

constaterende dat door het oplopende tekort aan dierenartsen huisdiereigenaren steeds vaker moeten uitwijken naar

dure praktijken of spoedzorg ver weg;

overwegende dat het hebben van genoeg dierenartsen

cruciaal is voor het brede dierenwelzijn in Nederland;

verzoekt de regering de mogelijkheden te onderzoeken om

de werkdruk voor dierenartsen te verlagen en meer dierenartsen in het vak te krijgen en te behouden,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Beckerman, Kostić

en Graus.

Zij krijgt nr. 65 (36410-XIV).

SPMevrouw BeckermanSP

Dank u wel.

constaterende dat de kosten van behandelingen bij dierenartsen nog steeds problematisch hoog zijn;

constaterende dat huisdiereigenaren steeds vaker aangeven

zorg voor hun dier uit te stellen of zelfs te mijden vanwege

de kosten;

overwegende dat de overheid zelf een (kleine) bijdrage kan

leveren om deze kosten te verlagen, door voor alle kosten

bij de dierenarts enkel een btw-tarief van 9% te handhaven

in plaats van 21% voor bepaalde diensten;

verzoekt de regering zo snel mogelijk alle btw-tarieven voor

diergeneeskundige handelingen voor gezelschapsdieren

vast te zetten op 9%,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Beckerman en

Kostić.

De voorzitterVoorzitter

Dank voor uw inbreng. Mevrouw Ouwehand krijgt nu het

woord namens de Partij voor de Dieren. Gaat uw gang.

PvdDMevrouw OuwehandPvdD

Voorzitter, dank u wel. We zijn er nog lang niet uit met de

landbouw. Zolang we de natuur niet weten te herstellen en

niet heel fors de uitstoot van stikstof terugdringen in

Nederland, is er ook niks mogelijk. Ik presenteer dit harde

feit maar even voor degenen die nog een beetje moeten

wennen aan die harde realiteit. Dank aan de minister voor

Natuur en Stikstof dat zij probeert door te gaan met de

dingen die nou eenmaal nodig zijn. Dat is ook het enige

eerlijke verhaal in de richting van boeren. Ze weet ook dat

de Partij voor de Dieren kritisch is op het stikstoffonds

omdat verplaatsingen mogelijk zijn en er wordt gedacht in

innovaties, terwijl niet is geborgd dat dierenwelzijn en het

voorkomen van zoönosen echt integraal worden meegenomen. Het is ook voor de boeren het beste om het in één

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-30

keer goed te doen. Die kritiek kent de minister. Tegelijkertijd

werkt ze door. Daar ben ik blij mee.

Maar er is wel één ding waarvan ik hoop dat de Kamer het

samen met de Partij voor de Dieren net iets beter maakt in

de regelingen. Ik heb in de eerste termijn gesproken over

de uitkoopregelingen die er nu zijn en dat het heeft kunnen

gebeuren dat in één straat in een Brabants dorp een varkenshouder is uitgekocht, terwijl in diezelfde straat iemand

ging beginnen. Later bleek zelfs dat die uitgekochte varkenshouder een bedrijf was met verschillende bv's. Dus met het

geld dat dat bedrijf had gekregen met die uitkoop is een

andere locatie verder uitgebreid. Ik heb begrepen dat de

formerende partijen geen moties gaan steunen die geld

kosten, maar ik heb een motie die dit soort verspilling van

belastinggeld voorkomt. Ik hoop op de warme steun.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat het kabinet miljarden euro's heeft uitgetrokken voor het uitkopen van veehouderijen;

constaterende dat het op dit moment mogelijk is dat grote

varkensbaronnen met miljoenen euro's aan belastinggeld

één vestiging laten uitkopen, om vervolgens op een andere

locatie uit te breiden;

constaterende dat dit zorgt voor nog verdere schaalvergroting en oneerlijke concurrentie voor kleinschalige bedrijven;

constaterende dat uitbreiden en uitkopen tegelijk verspilling

is van belastinggeld;

verzoekt de regering dit gat te dichten, bijvoorbeeld door

het invoeren van een vergunningplicht bij intern salderen,

en gaat over tot de orde van de dag.

Deze motie kost geen geld, maar helpt de boeren wel om

vertrouwen te houden in de overheid. Ja, we moeten veranderen en verduurzamen, maar we doen tenminste alles

aan die oneerlijke concurrentie door producten die zwaar

onder onze regels mogen worden geproduceerd, bijvoorbeeld in Brazilië, en die gewoon op de markt komen.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat de Tweede Kamer in 2020 en 2023 een

streep heeft gezet door het EU-Mercosur-verdrag, onder

meer omdat dit verdrag leidt tot een forse toename van

oneerlijke concurrentie voor Europese boeren, omdat er in

het verleden is gesjoemeld met de veiligheid van voor de

export naar Europa bestemd vlees en omdat het verdrag

leidt tot extra ontbossing van de Amazone;

overwegende dat bij een EU-Mercosur-verdrag waar de

landbouw onderdeel van is de fundamentele risico's voor

Nederlandse boeren, de voedselveiligheid en de Amazone

hoe dan ook zullen blijven bestaan;

overwegende dat Nederlandse boeren er, zeker in deze tijden, op zouden moeten kunnen rekenen dat het kabinet

hen beschermt tegen oneerlijke concurrentie van buitenaf;

overwegende dat besluitvorming in de Raad mogelijk al

snel plaatsvindt;

verzoekt het kabinet bij de Europese Commissie en in de

Raad klip-en-klaar duidelijk te maken dat Nederland in ieder

geval een EU-Mercosur-verdrag waarin de landbouw is

opgenomen zal blokkeren;

verzoekt het kabinet tevens voor deze positie actief steun

te vergaren bij de andere lidstaten en uiterlijk in de eerste

week na het voorjaarsreces verslag te doen aan de Kamer,

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Ouwehand.

en gaat over tot de orde van de dag.

Zij krijgt nr. 66 (36410-XIV).

PvdDMevrouw OuwehandPvdD

Voorzitter. Een andere motie die geen geld kost en wel de

boeren helpt, is over het beschermen van boeren tegen

oneerlijke concurrentie van buitenaf. Het meest concrete

dat nu voorligt, is het verdrag dat de Europese Commissie

wil sluiten. Eigenlijk is dat verdrag al klaar en wacht het op

instemming of afkeuring door de lidstaten. Het gaat over

Mercosur. Kan de minister van Landbouw bevestigen dat

we sinds de gesprekken en het verslag over het Mercosurverdrag ook zien dat de import van vlees van mishandelde

paarden uit Latijns-Amerika toeneemt? Daardoor kan het

zomaar gebeuren dat mensen een frikandel kopen waar

vlees van deze mishandelde paarden in zit, omdat daar

helemaal geen controle op is. Wij zien dat dat stijgt. Dat is

ook weer een effect van deze handelsverdragen. Kan de

minister daar nog op reageren?

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Ouwehand en

Grinwis.

Zij krijgt nr. 67 (36410-XIV).

PvdDMevrouw OuwehandPvdD

Ik herinner het kabinet eraan dat deze motie al eerder is

aangenomen. We vragen het kabinet steeds om duidelijk

te maken dat het Nederlandse parlement niet zal instemmen. Het kabinet blijft zeggen dat het wacht tot de teksten

er zijn. Die zijn er. We zien dat boeren zich grote zorgen

maken over oneerlijke concurrentie. Wat is nou het meest

eenvoudige dat je kan doen? Duidelijk maken dat je dit

verdrag, als de landbouw erin zit, en die zit erin, niet zal

steunen, waarmee het niet doorgaat. Nederland kan de

beslissing nemen. Graag actie. Ik denk dat boeren, dieren

en de natuur dat verdienen.

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-31

Voorzitter. We zien overal boerenprotesten, wat maar weer

aanduidt dat de komende tijd cruciaal wordt voor de landbouw. De eerste tekenen zijn niet hoopgevend. De Europese

Commissie houdt dus wel zo'n handelsverdrag met Brazilië

in de lucht, maar zegt tegen de boeren dat die paar maatregelen voor een betere bescherming van de natuur dan wel

wat langer kunnen wachten. Dat gaat natuurlijk niet de

goede kant op. Als je in Europa 365 miljard uitgeeft aan de

landbouw en de boeren zijn nog steeds aan het protesteren,

dan gaat er iets niet goed. Geld komt heel vaak terecht bij

grote bedrijven en niet bij de duurzame boeren en de

kleinschalige gezinsbedrijven die we juist nodig hebben

voor een gezonde landbouw in de toekomst.

Er gaat heel veel mis. Het allerbelangrijkste wat er misgaat

is dat kwetsbare waarden, dieren en de natuur altijd aan

het kortste eind trekken. Altijd! Er hoeft maar gepiept te

worden en er is een of ander groot bedrijf dat zijn verdienmodel in gevaar ziet komen en de lobby staat op. Dat is in

niemands belang. Boeren hebben nodig dat we nu durven

kiezen voor een gezonde landbouw. Ze hebben nodig dat

we ze helpen in die transitie en niet dat we blijven luisteren

naar de belangen van de agro-industrie.

Voorzitter. Al meer dan twintig jaar wordt aan dieren van

alles beloofd. Als puntje bij paaltje komt, worden de beloften nooit nagekomen. Ze zouden meer ruimte krijgen voor

natuurlijk gedrag. Er zouden geen ledematen meer worden

afgeknipt of afgebrand: het afknippen of afbranden van

staartjes bij varkentjes, het onthoornen van kalfjes en runderen. Er is beloofd dat er geen stroomschokken meer

zouden worden gegeven om dieren sneller in de vrachtwagen te krijgen of sneller door het slachthuis te jagen. Dat

gebeurt nog niet. Er is beloofd dat dieren niet meer op

dagenlange transporten worden gezet naar Ierland, Spanje,

Kroatië, Roemenië. De export van varkens naar Spanje is

weer toegenomen. Er is beloofd dat piepjonge kalfjes niet

meer dagenlang worden versleept per vrachtwagen en per

boot zonder melk te kunnen drinken, en dat ze niet meer

mishandeld worden op zogenaamde rustplaatsen in

Frankrijk. Lekker uitrusten als je mishandeld wordt. Er is

beloofd dat de slachtsnelheid zou worden verlaagd, zodat

je wat rustiger om kan gaan met die dieren en de NVWA

een beetje normaal kan controleren. Het gebeurt allemaal

niet. Er is beloofd dat er een verlaging zou komen van het

aantal jonge dieren dat in de stal al sterft. Het aantal biggetjes dat al in het kraamhok, in die eerste weken, doodgaat,

is 4 miljoen per jaar. Dat is niet omdat ze er daar zo lekker

bij liggen. Dat is omdat het niet goed gaat met die dieren

in deze omstandigheden. Wat denk je van de 13.000 geitenlammetjes?

Voorzitter. Al die beloften aan dieren worden al 20 à 25 jaar

gemaakt. Iedere keer als we op het punt staan om ze waar

te maken, trekt de politiek zich terug. De minister heeft de

wetswijziging van de Partij voor de Dieren ongedaan

gemaakt, en we gaan weer gewoon door op de oude voet:

vage beloften voor de toekomst. We vinden het allemaal

heel belangrijk, maar echt dieren beschermen? Nee, dat

gaan we niet doen. Dat geldt dus ook voor de dieren in

Europa. 7 miljard dieren in de Europese veehouderij worden

gefokt, gebruikt en gedood. En ook daar is de belofte dat

de regels worden aangescherpt om ze te beschermen. We

zien er nog helemaal niks van terug.

Wie gaat het opnemen voor de dieren? Wie gaat ervoor

zorgen dat we wat de Europese burgers willen — een einde

aan de kooien, een einde aan bontfokkerij, een einde aan

de langeafstandstransporten — ook werkelijk gaan doen?

Op 6 juni zijn er Europese verkiezingen. Het gaat over de

landbouw, het gaat over de dieren. Weet wat je stemt.

Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank voor uw inbreng. Het lid Kostić zal spreken

namens de Partij voor de Dieren. Gaat uw gang.

Kamerlid Kostić (PvdD):

Dank u wel, voorzitter. Dank aan de minister voor de mooie

woorden over mijn maidenspeech. Daarin zei ik dat er meer

kansen zijn om dichter bij elkaar te komen en dat stappen

zetten voor dieren ook bijdraagt aan een veiligere en

gezondere samenleving. In die lijn doe ik vandaag een

poging.

Voorzitter. Economische belangen gaan nu te vaak boven

dierenwelzijn, en dat onnodig. Dat zien we bij het dolfinarium, dat alle regels aan zijn laars lapt en waar niet wordt

opgetreden. Dat zien we bij de belangen van hondenhandelaren die ongezonde dieren blijven fokken en importeren.

Dat zien we ook bij de multinationals die dierenartsenpraktijken opkopen en die alle prijzen opdrijven. Elke dag

opnieuw hebben we de keuze om dit anders te doen. Neem

nou de dierenartskosten. Terwijl andere landen actie

ondernemen, hebben multinationals in Nederland vrij spel.

Dat gaat ten koste van zieke dieren en van mensen die nu

al nauwelijks kunnen rondkomen.

De minister is eerder gevraagd om rondom de dierenartskosten actie te ondernemen, maar na meer dan anderhalf

jaar heeft de minister het helaas nog steeds over onderzoek.

Als andere landen al in actie komen, dan kan Nederland

dat toch ook, zo zou je zeggen, in plaats van alleen maar

onderzoek te doen? Neem het dolfinarium, waar dolfijnen

nog steeds wegkwijnen in onnatuurlijke betonnen bakken

en bizarre trucjes moeten doen. Een dolfijn wordt tijdens

de show geblinddoekt; een trainer staat op zijn rug. In

steeds meer landen is het fokken en houden van dolfijnen

in gevangenschap verboden. Ik noem bijvoorbeeld Brazilië,

Luxemburg, Kroatië, Noorwegen, Chili, Costa Rica. Collega's, we willen ons toch niet aansluiten bij de achterhoede

van de wereld?

Voorzitter. Er moet snel een fok- en importverbod komen

voor dolfijnen, want elk dolfijnkalfje dat nu geboren wordt,

elke dolfijn die we nu naar Nederland halen, zit nog

levenslang vast in een vreselijke industrie. Elke dolfijn die

nu geboren wordt, moet nog circa vijf jaar lijden in gevangenschap. En waarvoor? Vraagt u zich dat af: waarvoor

eigenlijk? Puur voor vermaak en klein commercieel gewin.

Dolfinaria hebben geen enkele educatieve waarde of functie

voor biodiversiteit.

Voorzitter. Dan wil de minister honden sneller laten inslapen. Daar hebben we het net al over gehad in de interruptie.

De minister kwam dan met een verhaal over een chirurg

en een slachtoffer dat is gebeten. Dat is natuurlijk vreselijk.

Ik ben het er helemaal mee eens dat we van bijtincidenten

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-32

moeten afkomen, maar dat is een heel ander punt. Het

sneller laten inslapen van honden, ook nog eens zonder

tussenkomst van een rechter, draagt hier op geen enkele

manier aan bij. Die honden hebben hulp en begeleiding

nodig, geen spuitje. En als ze wel een blijvend gevaar zijn,

dan moet de rechter hierover kunnen oordelen, en moeten

eigenaren bezwaar kunnen maken; zo werkt dat in een

rechtsstaat. En die geldt ook voor de dieren. Dat vindt de

Kamer ook, zoals blijkt uit de bijna unaniem aangenomen

motie om een eerlijk proces voor in beslag genomen dieren

te realiseren. De minister wil daar nu tegen ingaan. Ik vraag

de minister echt niet veel; ik vraag hem om redelijkheid.

Hij heeft ook echt goede voorstellen gedaan, waar we hem

heel dankbaar voor zijn, maar op dit hele specifieke punt

gaat het echt mis. Daarom een dringend verzoek aan de

minister om dit punt te herzien op basis van de al aangenomen motie.

En dan was er nog een niet-beantwoorde vraag. Graag hoor

ik wanneer er actie wordt ondernomen tegen de import van

kortsnuiten. Gaat het houdverbod ook voor hen op?

Dan huiselijk geweld en dierenmishandeling. Slachtoffers

met huisdieren blijven langer in een onveilige situatie zitten,

omdat ze, terecht, hun dier niet willen achterlaten. Organisaties zetten zich keihard in om deze slachtoffers te helpen,

maar kunnen dit op veel plekken niet meer doen omdat er

geen landelijke strategie is. Slachtoffers van huiselijk geweld

met huisdieren moeten te allen tijde en overal worden

geholpen. Daarover heb ik twee moties.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat 41% van de slachtoffers van huiselijk

geweld met een huisdier hun vlucht uitstelt, omdat ze hun

huisdier niet willen achterlaten;

constaterende dat organisaties die deze slachtoffers helpen

om hun dieren mee te nemen of op te vangen, afhankelijk

zijn van de ondersteuning van goedwillende gemeenten

en zij daarom niet in alle gemeenten hulp kunnen bieden;

constaterende dat slachtoffers in gemeenten die geen

ondersteuning bieden, geen of onvoldoende hulp krijgen;

constaterende dat deze slachtoffers en hun huisdieren

daardoor onnodig lang in onveilige situaties blijven zitten;

verzoekt de regering te inventariseren hoe slachtoffers van

huiselijk geweld en hun huisdieren in alle gemeenten kunnen worden geholpen,

en gaat over tot de orde van de dag.

Kamerlid Kostić (PvdD):

De volgende motie.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat veel dierentuinen te veel dieren fokken,

waarna dieren voor de dierentuin overbodig zijn, de zogeheten "surplusdieren";

constaterende dat deze dieren worden gedood of in slechte

verblijven achter de schermen belanden;

overwegende dat het doden van te veel gefokte wilde dieren

onwenselijk is;

verzoekt de regering een plan van aanpak te ontwikkelen

voor een einde aan het doden van gezonde dieren in dierentuinen,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Kostić, Graus,

Beckerman en Bromet.

Zij krijgt nr. 69 (36410-XIV).

Kamerlid Kostić (PvdD):

Voorzitter. Elke dag opnieuw hebben we weer een keuze.

Laten we vanaf vandaag kiezen voor de dieren. En wat het

mooie is: in de praktijk betekent dat vaak dat een kleine stap

voor de mensen vaak een grote stap, een goede verandering, voor de dieren betekent. Laten we dat vandaag

gewoon doen. Dank u wel.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank voor uw inbreng. De heer Flach zal nu spreken

namens de SGP.

SGPDe heer FlachSGP

Voorzitter, dank u wel. Dank aan de collega's voor het debat,

dat overwegend plezierig verlopen is. Dank aan de

bewindslieden voor de uitgebreide beantwoording, en

natuurlijk aan de ambtenaren die 29 pagina's met antwoorden hebben geleverd. Mooi om te zien dat er eigenlijk geen

sprake is van terughoudendheid in de hele Kamer. U loopt

eerder het risico om aangespoord te worden om meer te

doen dan dat u op de vingers getikt wordt met "u bent

demissionair, u doet te veel". Dus laat u dat als een aansporing zien.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door de leden Kostić, Flach,

Koekkoek, Beckerman, Grinwis, Graus en Bromet.

Twee moties, voorzitter.

Twee moties, voorzitter.

Zij krijgt nr. 68 (36410-XIV).

Motie

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-33

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat een derogatie voor bedrijven met alleen

blijvend grasland, dat een hoog organischstofgehalte heeft,

niet alleen goed verdedigbaar is wat betreft het voorkomen

van uitspoeling van nitraat, maar ook behoud van blijvend

grasland met het oog op biodiversiteit en klimaat stimuleert;

Deze motie is voorgesteld door de leden Flach, Grinwis en

Vedder.

Zij krijgt nr. 71 (36410-XIV).

Dank. Tot slot is het woord aan mevrouw Koekkoek. Zij

spreekt namens Volt. Gaat uw gang.

verzoekt de regering de mogelijkheid van een derogatie

voor bedrijven met alleen blijvend grasland op korte termijn

voor te leggen aan de Commissie Deskundigen Meststoffenwet en, afhankelijk van de uitkomst en het Europese

speelveld, daarna aan de Europese Commissie,

VoltMevrouw KoekkoekVolt

Dank, voorzitter. Ook vanuit mij veel dank aan de collega's

voor dit goede debat. Heel veel dank ook voor de beantwoording van de vragen, ook aan de ondersteuning. Ik was ook

even uit de zaal, dus veel dank daarvoor.

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Flach.

Zij krijgt nr. 70 (36410-XIV).

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat onder meer de Ecologische Autoriteit

erop wijst dat bij het monitoren en beoordelen van de ontwikkeling van de kwaliteit van Natura 2000-natuur:

- een uniform monitoringssysteem ontbreekt;

- de aanwezigheid van typische soorten op verschillende

manieren beoordeeld wordt;

- beschikbare gegevens, zoals in de Nationale Databank

Flora en Fauna, onvoldoende worden gebruikt;

- onvoldoende inzicht gegeven wordt in de lokale, regionale bronnen van stikstofbelasting, de natuurkwaliteit op

het moment van aanwijzing van een gebied en de abiotiek;

- goede landschapsecologische systeemanalyses vaak

ontbreken;

- onvoldoende rekenschap gegeven wordt van recente

herstelmaatregelen;

Voorzitter. Ik heb twee moties. Ik had het in mijn inbreng

natuurlijk al over wat we kunnen verbeteren aan onze inzet

in Europa. Daar zien deze moties op toe.

Motie

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat er een eerlijk en gelijk speelveld nodig is

om biologische boeren verder te stimuleren;

overwegende dat dit er nu niet is;

verzoekt de regering om de adviescommissie Actieplan

biologische landbouw op te roepen om het onderwerp

"gelijk EU-speelveld" prioriteit te geven,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Koekkoek.

Zij krijgt nr. 72 (36410-XIV).

VoltMevrouw KoekkoekVolt

De tweede.

van mening dat volledige en adequate monitoring en

beoordeling van cruciaal belang is voor effectief beheer en

beleid, en houdbare vergunningverlening;

Motie

De Kamer,

verzoekt de regering op korte termijn afspraken te maken

met provincies en terreinbeherende organisaties over volledige, adequate en eenduidige monitoring en beoordeling

van de ontwikkeling van de natuurkwaliteit en het onderliggende ecosysteem ten opzichte van de referentiedatum, en

de Kamer hierover te informeren voor het commissiedebat

Stikstof, NPLG en natuur,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat het sinds december door een aanpassing

in de gemeenschappelijke marktordening-verordening

(GMO-verordening) juridisch mogelijk is om prijsafspraken

tussen boeren en ketens te maken;

overwegende dat dit de beste manier is om een goede prijs

voor duurzame producten voor boeren te realiseren en

hiermee perspectief te geven;

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-34

verzoekt de regering om een faciliterende rol te hebben en

kennis aan te bieden over mogelijkheden ten aanzien van

de afspraken;

verzoekt de regering het initiatief te nemen om met andere

Noord-Europese landen de kansen voor grensoverschrijdende duurzaamheidsafspraken te bespreken, bijvoorbeeld

via de organisatie van een conferentie;

verzoekt de regering om ervoor te pleiten dat er in de

Europese voedselstrategie een rol moet zijn voor afspraken

in de keten ten aanzien van verduurzaming en verdienvermogen,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitterVoorzitter

Deze motie is voorgesteld door het lid Koekkoek.

Zij krijgt nr. 73 (36410-XIV).

VoltMevrouw KoekkoekVolt

Dank, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Hartelijk dank voor uw inbreng. Daarmee is de tweede termijn van de zijde van de Kamer voorbij. We gaan schorsen

en we doen gelijk de dinerpauze. We komen om 18.30 uur

weer bij elkaar. Binnen een uur krijgen we dan een reactie

op alle 41 ingediende moties en op de 6 ingediende amendementen.

De vergadering wordt van 17.32 uur tot 18.32 uur geschorst.

De voorzitterVoorzitter

Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van de

begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. We zijn

toe aan de tweede termijn van de zijde van de regering. Ik

geef de minister het woord. Hij zal beginnen met het

appreciëren van de 42 moties. Een deel zal waarschijnlijk

door zijn collega gebeuren. Ook zijn zes amendementen

ingediend. Ik hoop dat de minister een beetje kort en bondig

zijn appreciatie geeft, want over een uur hopen we aan het

volgende debat te beginnen. De minister.

Minister AdemaMinister

Dank u wel, meneer de voorzitter. Over een uur hoop ik aan

mijn maaltijd te kunnen beginnen. Als de Kamerleden weer

enige clementie hebben met de reacties op mijn appreciatie,

kunnen we een heel eind komen.

Gezien de demissionaire status en de onderhandelingen

over een nieuw kabinet, is afgesproken om amendementen

met een financiële impact te ontraden. Dat zeg ik aan het

begin van alle moties. Dat betekent dus bijvoorbeeld het

volgende bij het agrarisch natuur- en landschapsbeheer. Ik

ondersteun het doel van het amendement op stuk nr. 15,

maar gezien de omvang van het bedrag en de meerjarige

doorwerking ervan moet ik besluitvorming hierover echt

aan een nieuw kabinet laten. Ik moet het amendement

daarom ontraden. Daarbij is ook nog aan de orde dat dit

amendement vorig jaar is ingediend. Voor het jaar 2024 is

de dekking nog steeds deugdelijk en uitvoerbaar, maar de

meerjarige dekking is inmiddels niet meer volledig

beschikbaar.

De voorzitterVoorzitter

Het amendement op stuk nr. 15 is ontraden.

GroenLinks-PvdAMevrouw BrometGroenLinks-PvdA

Ik schrok een beetje van de opmerking van de minister. Wij

zitten hier een begrotingsbehandeling te doen en de Kamer

is missionair. Als nu wordt gezegd "wij gaan een negatief

oordeel geven over alles wat financiële implicaties heeft",

dan kunnen we wel naar huis gaan, of niet? Of we trekken

ons gewoon niets aan van het kabinet, dat kan ook.

Minister AdemaMinister

Ik denk dat mevrouw Bromet zichzelf in ieder geval tekortdoet. Ik geef uiteindelijk een appreciatie bij de motie. Het

is volgens mij aan de Kamer om daarover te stemmen. Als

u zegt dat u liever alle appreciaties van het kabinet overneemt, dan hoor ik dat ook graag. Dan ga ik op die manier

ook in de toekomst moties appreciëren. Maar het is

natuurlijk echt aan de Kamer om daarover te stemmen.

GroenLinks-PvdAMevrouw BrometGroenLinks-PvdA

Een appreciatie van een motie gaat nooit alleen over of het

wel of geen geld kost. Het gaat ook over wat de implicaties

en de maatschappelijke gevolgen zijn als de motie wordt

aangenomen. Wij hebben niet een heel ministerie achter

ons staan dat daar advies over kan geven. Wij hebben

allemaal één medewerker daar achterin de zaal. Daar hebben we gewoon een appreciatie voor nodig. Als je al van

tevoren zegt "als er financiële implicaties zijn, dan geven

wij een negatief oordeel", dan kunnen wij ons niet goed

voorbereiden op de stemming. Wij weten dan niet of wij

het wel of niet moeten steunen.

Minister AdemaMinister

Ik ga ze wel langs, maar ik geef even de context aan waarbinnen ik een aantal amendementen zal ontraden.

De voorzitterVoorzitter

Mevrouw Vedder nog.

CDAMevrouw VedderCDA

Ik snap helemaal waar de minister op doelt. We hebben het

vorige week bij IenW ook bij de kop gehad dat de minister

op dit moment niet anders kan dan ontraden. Ik sluit me

wel aan bij de vraag van mevrouw Bromet. We hebben veel

behoefte aan de context erachter. Kunt u op het amendement voor het dichten van het tekort van het ANLb voor

mij nog even helder neerzetten wat de implicaties zijn? U

zegt eigenlijk dat u geen oordeel Kamer kunt geven over

moties die over geld gaan, maar ik neem toch aan dat de

Kamer wel aan zet is. Ik hoor graag de inhoudelijke reactie

van de minister op hoe belangrijk dit amendement wel of

misschien niet is.

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-35

Minister AdemaMinister

Ten aanzien van het amendement op stuk nr. 15 heb ik dat

net ook gegeven, met een uitvoerige toelichting.

Dan het amendement op stuk nr. 25. De heer De Groot

vraagt iets voor de intensieve veehouderij. Boeiend. Deze

kan ik oordeel Kamer geven.

Het amendement op stuk nr. 27 ontraad ik. Een structurele

oplossing moet echt binnen het GLB worden gevonden.

Dan de cofinanciering kruidenmixen voor kruidenrijk grasland. Dat zit in het GLB en de eco-regeling. Daar krijgen

boeren een vergoeding voor. Dus die ontraad ik ook.

De voorzitterVoorzitter

Dat is nummer 30; die wordt ontraden.

Minister AdemaMinister

Sorry, voorzitter. Ja, dat is nr. 30.

De voorzitterVoorzitter

Het amendement op stuk nr. 30.

te maken op de oude VKK-regeling, die 63 miljoen? En is

de minister het ook met mij eens dat het een goed idee zou

zijn om dat geld alsnog toegankelijk te maken? Even los

van de appreciatie, want die snap ik; daar heb ik ook begrip

voor.

Minister AdemaMinister

U weet dat ik bezig ben met een regeling vestigingssteun

voor jonge boeren. Dat heb ik aangekondigd bij de begrotingsbehandeling. Die komt ook naar de Kamer toe. U heeft

ook een amendement ingediend dat hierover gaat; dan kom

ik er nog even op terug. Maar nogmaals, ik kan vanuit het

kabinet op dit moment geen steun verlenen aan het overhevelen van dat bedrag van 63 miljoen naar de regeling

vestigingssteun voor jonge boeren. Maar ik ondersteun het

ondersteunen van het overnemen van bedrijven. Er is zoals

gezegd een brief gestuurd bij de begroting, waarin we

hebben gezegd dat we die regeling gaan bouwen. Hoe die

regeling eruit gaat zien en wat de hoogte daarvan is, komt

t.z.t. naar uw Kamer, en dan gaan we het er met elkaar over

hebben.

De voorzitterVoorzitter

Afrondend, mevrouw Vedder.

Minister AdemaMinister

Ja. Dan heb ik nog het amendement op stuk nr. 31. De

vestigingssteun ondersteunt ook het beleid van deze

minister om juist voor de jonge boeren een belangrijk perspectief te bieden. In die zin ondersteunt dit het beleid.

Alleen, gezien de eerdere context ontraad ik hem.

CDAMevrouw VedderCDA

Ik wil toch nog even scherp vragen: is de minister het met

mij eens dat de oude regeling moeilijk toegankelijk was

voor jonge boeren en dat de regeling vestigingssteun

makkelijker toegankelijk is voor deze jonge boeren?

GroenLinks-PvdAMevrouw BrometGroenLinks-PvdA

Het amendement over dat kruidenrijk grasland, 1.000 hectare extra kruidenrijk grasland, is gedekt. Dat hebben wij

gedekt met een andere post uit de begroting, dus het kost

geen extra geld. Het is een initiatief van LTO samen met

Urgenda: hoe verbindend wil je het hebben? Zij zeggen:

we weten dat daar ook regelingen voor zijn, maar die zorgen

niet voor die heel laagdrempelige start, die boeren nodig

hebben voor het beginnen met kruidenrijk grasland. Ik zeg

dat eigenlijk meer tegen mijn collega's hier in de Kamer: ik

wil dit amendement van harte aanbevelen.

De voorzitterVoorzitter

De minister.

Minister AdemaMinister

O, sorry, meneer de voorzitter, mevrouw Bromet zei dit

tegen de Kamerleden en niet tegen mij, dus ik was niet in

de veronderstelling dat ik daarop zou moeten reageren.

De voorzitterVoorzitter

Nee. Oké.

CDAMevrouw VedderCDA

Ik had een vraagje aan de minister over die regeling vestigingssteun. Is de minister het inhoudelijk met mij eens dat

het moeilijk is geweest voor jonge boeren om aanspraak

Minister AdemaMinister

Dat is zeker zo. Dat is ook de bedoeling. Ja, die oude regeling is ook eigenlijk min of meer stilgezet omdat die moeilijk

toegankelijk was voor jonge boeren. Er werd geen gebruik

van gemaakt. Dat ben ik zeer met u eens. We moeten er nu

voor zorgen dat er een vestigingssteunregeling komt die

toegankelijk genoeg is voor de boeren. Dat zeg ik inclusief

de opmerking die ik gemaakt heb over verduurzaming. Ja,

dat ben ik zeer met u eens.

De voorzitterVoorzitter

Dan de moties.

Minister AdemaMinister

Ik wou eerst een paar vragen behandelen, meneer de

voorzitter. Daarna gaan we naar de moties toe, wat mij

betreft. Er was een vraag van mevrouw Nijhof over vlaggen.

Dat vind ik een heel sympathiek voorstel. Het gebeurt ook

in verschillende landen, alleen, dat kan de overheid niet

doen. Het gebeurt in die landen via een privaat initiatief.

Dus het kan; ik vind het ook heel belangrijk dat je aan producten kunt zien wat de herkomst is. Dat stimuleert ook om

Nederlandse producten te kopen, dus ik ondersteun het

van harte. Alleen, wij mogen dat als land niet doen. Het

moet echt privaat opgepakt worden, dus door de private

sector. En dat gebeurt inderdaad al; Denemarken heeft het

bijvoorbeeld ook, zo weet ik.

De voorzitterVoorzitter

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-36

Meneer Holman, ik wil wel vragen om een beetje terughoudend te zijn met de interrupties, gelet op de tijd.

NSCDe heer HolmanNSC

Dit is geen interruptie, het is een punt van orde. Voor mij

is bijna niet bij te houden om welke motie het gaat.

De voorzitterVoorzitter

Dit ging niet over een motie; dit ging over een vraag.

NSCDe heer HolmanNSC

Oké. Maar net ging het ook over de moties. Mijn vraag is

of u het een beetje gestructureerd langs kunt lopen.

Minister AdemaMinister

Ik zal proberen om u, iedereen en zeker ook meneer Holman

tegemoet te komen, om te kijken of ik de nummers helder

kan benoemen. Dan kan elk Kamerlid het verder volgen.

Dat was het ten aanzien van de keurmerken, voorzitter.

Dan de vraag over de knaagdierbranden van de heer Graus.

In 50% van de branden is de oorzaak onbekend.

De voorzitterVoorzitter

Een ogenblik. Dit zijn nog antwoorden op vragen.

Minister AdemaMinister

Ja, dit zijn nog vragen.

De voorzitterVoorzitter

Dit zijn nog geen oordelen over moties.

Minister AdemaMinister

Ik zal het straks zeggen wanneer ik met de moties bezig

ben. Dan zal ik ze ook nummeren.

De voorzitterVoorzitter

Heel goed.

Minister AdemaMinister

Dan de vraag over stalbranden en knaagbranden. In 50%

van de gevallen is niet bekend wat de oorzaak is. Bij die

andere 50% komen knaagbranden niet heel expliciet voorbij.

Dat is geen thema. Er zijn geen aanwijzingen dat dit een

probleem is. Het is overigens wel zo dat we het brandonderzoek gaan intensiveren, om zo beter inzicht te krijgen in de

oorzaken. Mocht daar meer uitkomen, dan kunnen we het

daar met elkaar over hebben. Op dit moment zijn die aanwijzingen er niet.

Dan heb ik een vraag gekregen van de heer Van Campen

over de stappen die IenW zet, ook in het kader van de Ravsystematiek. Er wordt op dit moment hard gewerkt aan het

ontwerp voor een nieuwe beoordelingssystematiek. Zoals

ook meneer Van Campen al aangaf, hebben de minister

van IenW en wij de Kamer erover geïnformeerd dat we

daarmee bezig zijn. De nieuwe systematiek wordt ingericht

in het kader van milieuvergunningverlening. Daarmee kan

deze ook een basis bieden voor natuurvergunningverlening.

Dit systeem wordt uitgewerkt volgens de volgende lijnen.

We gaan toewerken naar een publiek-private verantwoordelijkheid. We voegen de mogelijkheid tot continu meten

in de bedrijven toe. We gaan innovaties integraal beoordelen. Daarbij wil ik toch maar weer opmerken dat de nieuwe

systematiek op korte termijn geen oplossingen biedt. Er is

op dit moment nog geen silver bullet, maar zo zijn we ermee

aan het werk.

Dan de vraag van de heer Van Campen over het achtste

actieprogramma mest. Wij hebben uw Kamer op 27 oktober

een brief gestuurd over alle onderzoeken die lopen in het

kader van dit achtste actieprogramma, inclusief de evaluatie

als opmaat naar het achtste actieprogramma. Ik heb de

CDM ook gevraagd om te adviseren over de wensen

rondom de doelsturing en de zorgen over kalenderlandbouw. Al deze onderzoeken verwacht ik rond de zomer te

ontvangen. Die gaan dan ook direct naar uw Kamer toe.

Wat mij betreft vormen ze de basis om onze inzet in het

achtste actieprogramma met elkaar te bespreken. Het vervolg is dat we die in Europa agenderen bij de onderhandelingen.

Dan het plan van aanpak mestmarkt. Ik heb aangegeven

dat er een brief komt met maatregelen waar we mee bezig

zijn. Uw Kamer heeft bij motie gevraagd om dat voor 1

maart te doen. Dat is nog steeds de planning.

Dan de Afrekenbare Stoffenbalans. Wat is de stand van

zaken, ook in concrete situaties? Ik wil voorstellen, voordat

het een heel verhaal wordt, om daarover een brief naar de

Kamer te sturen. Daarin lichten we dat verder toe.

Voorzitter. Dan nog even de vraag van mevrouw Ouwehand

over de paarden, ook in het kader van internationale handelsovereenkomsten. Alle vlees dat Nederland en de EU

binnenkomt, moet voldoen aan strenge veiligheidseisen.

Daaraan doet een handelsovereenkomst niks af en die voegt

ook niks toe. Ook door Mercosur zal dat niet aangepast

worden.

De voorzitterVoorzitter

Er is nog een vraag van mevrouw Ouwehand. Gaat uw

gang.

PvdDMevrouw OuwehandPvdD

Dat was mijn vraag niet. Als de minister hier later op terug

wil komen dan kan dat ook. Wij zien dat vlees van paarden

— vaak mishandelde dieren, waar we vaak beelden van

hebben gezien uit Latijns-Amerika — vaker op de Europese

markt komt. Ik vraag me af of de minister dat kan bevestigen. Als hij nu niet weet waar dat over gaat, hoor ik het

graag later. Wij denken dat dit zomaar eens te maken kan

hebben met Mercosur. Sowieso willen we weten of het

gebeurt, want de Kamer heeft zich al vaker uitgesproken

tegen die import. Heel vaak kloppen de controles niet, maar

dan komt het vlees toch hier op de markt terecht. Daar willen we meer over weten.

Minister AdemaMinister

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-37

Dank aan mevrouw Ouwehand voor de verduidelijking.

Voor voedsel dat hier binnenkomt, hebben we de EUvoedselveiligheidseisen. Dat geldt ook voor paardenvlees.

Mevrouw Ouwehand refereert specifiek aan mishandelde

dieren, begrijp ik nu. Ik heb dat niet in beeld. Ik stel voor

om dat voor u in kaart te brengen.

De voorzitterVoorzitter

De minister vervolgt zijn betoog.

Minister AdemaMinister

Dan, met referentie aan het debat, de vraag om de lijn ten

aanzien van euthanasie bij bijtincidenthonden te herzien.

Refererend aan het debat: dat ga ik niet doen.

Dan de vraag van de Partij voor de Dieren over de

kortsnuitige honden. Ik heb daar in de eerste termijn wel

iets over gezegd. Het ging over de import van kortsnuitige

honden. Vouwoorkatjes vallen in dezelfde categorie. Ik kom

met een houdverbod. Een houdverbod is veel meer

omvattend dan een importverbod. Dat dekt alles in één keer

af, want als je een dier niet meer mag houden, mag je die

ook niet voor één dag houden en dus ook niet importeren.

Dat gaat dus verder.

Dat waren de vragen, meneer de voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

Ja, we gaan naar de moties.

Minister AdemaMinister

Dan ga ik naar de moties. Als ik de motie op stuk nr. 32 mag

interpreteren als het inzetten op een meer gelijk speelveld

tussen producten van buiten de EU en in de EU, dan krijgt

de motie oordeel Kamer. En anders ontraad ik de motie. Ik

kader de motie dus een klein beetje in.

De voorzitterVoorzitter

Ik zie mevrouw Nijhof knikken, dus de motie krijgt oordeel

Kamer.

Minister AdemaMinister

Dan hebben we de motie op stuk nr. 33: ontraden.

De motie op stuk nr. 34: oordeel Kamer. Ik moet daarbij

zeggen dat die "one strike out" inmiddels in bijzondere

situaties wel degelijk wordt toegepast. Ik zie de motie dan

ook als ondersteuning van beleid en daarom krijgt deze

oordeel Kamer.

Dan de motie op stuk nr. 35: ontraden.

De motie op stuk nr. 36: ontraden.

De motie op stuk nr. 37: ontraden.

De motie op stuk nr. 39: ontraden.

De voorzitterVoorzitter

Ja, ik kom even terug bij de heer Graus.

PVVDe heer GrausPVV

Ja, even over de motie op stuk nr. 35. Was de minister

vanmiddag maar zo snel geweest, want nu gaat het heel

snel. De motie verzoekt de regering verzamelde dierendata

en DNA-gegevens te koppelen aan de registratie van fokker

tot eigenaar. Deze motie is medeondertekend door het lid

Kostić. Hier vragen de diensten om, ook de diensten die

onder de minister vallen: de LID, maar ook de dierenpolitie.

Hierdoor kun je dierenbeulen en valse foklijnen sneller

opsporen. Dat heeft ook met bijtincidenten te maken. Ik

begrijp dus niet zo goed waarom de minister deze motie

ontraadt.

Minister AdemaMinister

In het I&R Hond worden gegevens geregistreerd met vooraf

gestelde doelstellingen. I&R Hond is in het leven geroepen

in de strijd tegen illegale hondenhandel. Het koppelen van

I&R aan andere databanken is complex en duur en het

brengt privacyvraagstukken met zich mee. Daarom gaan

we dat niet doen en ontraad ik de motie.

Dan was ik bij de motie op stuk nr. 39.

De voorzitterVoorzitter

Heel kort nog, meneer Graus.

PVVDe heer GrausPVV

Ik heb een paar moties laten schieten, maar dit is belangrijk.

De motie wordt ontraden, maar als het om criminelen,

broodfokkers en hondenmishandelaren gaat, dan gelden

er toch andere wetten? Dat geldt toch ook voor criminelen

zo? Dan gaan we hun privacy toch ook niet in bescherming

nemen?

Minister AdemaMinister

We hebben te maken met privacywetgeving en die zullen

we moeten volgen. Maar er zijn meerdere argumenten. Het

gaat om de privacy, maar ook om de grote hoeveelheid

kosten die dit met zich meebrengt. Dat geldt overigens ook

voor een DNA-bank, waar ook erg hoge kosten mee

gemoeid zijn. Dat kan ook geen oordeel Kamer worden

gegeven en dus wordt de motie ontraden.

Dat geldt dus ook voor de motie op stuk nr. 39 over de

opkoop van dierenartsen.

De motie op stuk nr. 40: ontraden. Wij werken wel aan de

dierenartsentarieven. We hebben daar ook goede discussies

over gehad met elkaar, maar dit loopt te ver vooruit op

datgene waar we op dit moment mee bezig zijn. Vandaar

dat ik de motie op dit moment ontraad.

PVVDe heer GrausPVV

Dit zijn mijn laatste twee moties, dus dit is mijn laatste

interruptie. Allereerst moet de ACM zich hiermee gaan

bemoeien. Daar kan de minister ook voor zorgen. Voor de

mensen thuis die dat niet weten: dat is de Autoriteit Consument & Markt. Wat er gebeurt, kan gewoon niet. Door een

collega werd al gesproken over kartelvorming en inkoop-

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-38

macht. We kunnen hier dadelijk niet meer tegenop. Ze

kopen ook alle medicijnen weg van de markt, dus er moet

wel ingegrepen worden. Kan de minister zeggen dat hij hier

met de ACM over gaat praten en dat hij hiertegen in ieder

geval iets gaat doen?

Minister AdemaMinister

Ik ben niet in de positie om de ACM opdrachten te geven

om onderzoeken te doen en controles uit te voeren. De ACM

is een onafhankelijke instelling. Als u vindt dat dit belangrijk

is, breng dit dan bij de ACM onder de aandacht. Maar ik

heb als minister geen bevoegdheid om de ACM opdrachten

te geven.

PVVDe heer GrausPVV

Maar waarom zei de minister dan eerst "oordeel Kamer"?

De voorzitterVoorzitter

Nee, dat zei hij niet. Hij zei dat hij dat mogelijk had willen

doen.

Minister AdemaMinister

Nee, ik zei dat ik sterk de neiging voel om materieel oordeel

Kamer te geven, want ik voel mee met de gedachte achter

deze motie. Maar gezien de juridische kaders waarbinnen

we ons bevinden, die ik net opgenoemd heb, kan ik dit niet

verbieden. Zodra ze voldoen aan de eisen, moet ik een

exportvergunning afgeven. En dus moet ik ...

PVVDe heer GrausPVV

Dat zal ik dan doen. Ik zal ook wat collega's vragen om dat

te steunen. Dan gaan we het zo doen. Dank u wel.

PVVDe heer GrausPVV

Meneer de voorzitter ...

De voorzitterVoorzitter

De minister vervolgt zijn betoog.

Minister AdemaMinister

Dan de exportvergunning voor dieren naar China. Dat vind

ik best een lastige, kan ik u vertellen.

De voorzitterVoorzitter

Dat is de motie op stuk nr. 41.

Minister AdemaMinister

Ik voel heel erg mee met het doel van deze motie. Eigenlijk

zou ik materieel de motie oordeel Kamer willen geven, maar

dan zeg ik iets toe wat ik niet kan waarmaken en dan wek

ik verwachtingen die ik niet kan waarmaken. Het is namelijk

op dit moment juridisch absoluut niet mogelijk om het

vervoer van dieren naar derde landen tegen te gaan.

Nederland moet een exportcertificaat afgeven als kan worden voldaan aan de eisen die China stelt. Daar moeten we

natuurlijk heel scherp op toezien. Dat is vastgesteld in de

Europese diergezondheidsregelgeving. Het dolfinarium

moet daarnaast aan de geldende wet- en regelgeving met

betrekking tot CITES en dierenwelzijn voldoen voordat die

dieren kunnen vertrekken. Ik heb geen kader waarbinnen

ik dit kan tegenhouden. Als zij aan de voorwaarden voldoen,

dan moet het gebeuren. Maar ik begrijp de gedachte achter

de motie heel goed. Ik steun die in feit ook, maar ik kan het

niet. Ik heb hierover net nog stevig doorgesproken met de

mensen, en het is niet te doen.

Dan de motie ...

De voorzitterVoorzitter

Nee, meneer Graus, de motie wordt ontraden.

Minister AdemaMinister

Die wordt dus ontraden.

De voorzitterVoorzitter

De motie op stuk nr. 41 wordt ontraden.

Minister AdemaMinister

En dus moet ik daarom deze motie ontraden.

PVVDe heer GrausPVV

Maar dan doe ik het volgende. Er ligt een aangenomen

motie-Wassenberg om ervan af te zien. Vrijwel de hele

Kamer heeft die motie toen gesteund. Nu gaat het specifiek

om de exportvergunning. Volgens de EAZA kan het wel,

want meneer de minister gaat daarover. Maar dan houd ik

bij dezen de motie meteen al aan. Ik ga de motie-Wassenberg niet frustreren voordat ik deze motie helemaal in orde

heb met EAZA.

De voorzitterVoorzitter

Op verzoek van de heer Graus stel ik voor zijn motie (36410-

XIV, nr. 41) aan te houden.

Daartoe wordt besloten.

PVVDe heer GrausPVV

Precies.

De voorzitterVoorzitter

De minister.

Minister AdemaMinister

Dan de motie op stuk nr. 42, over dierenmishandeling

meenemen en dat zodra bijvoorbeeld vrouwen en/of kinderen in veiligheid worden gebracht er geen dieren mogen

achterblijven bij de agressor. Ook hier begrijp ik heel goed

wat de heer Graus wil. Maar we mogen die dieren alleen

in beslag nemen als er ook sprake is van dierenmishandeling. Dat zijn de wettelijke kaders waarmee we te maken

hebben. We kunnen niet zomaar elk dier in beslag nemen.

Helaas.

De voorzitterVoorzitter

De motie op stuk nr. 42 wordt dus ontraden.

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-39

GroenLinks-PvdAMevrouw BrometGroenLinks-PvdA

Voorzitter, ik ...

Mevrouw Bromet knikt. Daarmee heeft de motie op stuk

nr. 44 oordeel Kamer.

Minister AdemaMinister

Ja, ontraden. Sorry.

GroenLinks-PvdAMevrouw BrometGroenLinks-PvdA

Ik heb nog een heel klein punt van orde. Als je nu via de

website naar dit debat kijkt, dan hebben de moties andere

nummers. Mensen kunnen het dus niet volgen. Ik doe dus

het verzoek aan de minister om even de titel van de motie

te noemen. Dat helpt iets beter.

De voorzitterVoorzitter

Ja, dat zou kunnen. Ik kan niet controleren wat er op de

website staat.

Minister AdemaMinister

Ik neem aan dat mijn nummer ...

De voorzitterVoorzitter

We zijn bij de motie op stuk nr. 42 en iedereen heeft de

motie voor zich waar dat nummer op staat. We gaan dus

niet weer andere nummers noemen. Maar het verzoek is

dus dat de minister het onderwerp noemt.

Minister AdemaMinister

Het ging bij de motie op stuk nr. 42 om de dieren mee te

nemen bij huiselijk geweld.

Dan hebben we de motie-Meulenkamp over zaadveredeling

en het beschermen van zaadveredelingsbedrijven. Die motie

zou ik eigenlijk willen aanhouden, want ik zou hierover

graag eerst met de ministers van EZK en Justitie en Veiligheid willen spreken om te kijken of we tot een gezamenlijke

appreciatie van de motie kunnen komen. Dat is om te kijken

welke stappen we kunnen zetten. Ik vraag dus aan de heer

Meulenkamp om deze motie aan te houden tot die gezamenlijke appreciatie. Anders moet ik de motie ontraden.

Minister AdemaMinister

De motie op stuk nr. 45 wil biologisch onderwijs inbrengen

in het agrarisch onderwijs. Wij gaan niet over het curriculum

van het onderwijs en moeten dus deze motie ontraden.

Overigens hebben wij wel regelmatig overleg met het

Groenpact en daarbij brengen wij ook het biologisch

onderwijs binnen het agrarisch onderwijs aan de orde. Ik

zal het in lijn met deze motie dan ook in het eerstvolgende

overleg onder de aandacht brengen bij het Groenpact. Ik

denk namelijk dat we daarin wel dezelfde ambitie hebben.

Dan hebben we pacht.

De voorzitterVoorzitter

De motie op stuk nr. 46.

Minister AdemaMinister

Dat gaat over de motie op stuk nr. 46, om ook bij volgende

pachtcontracten biologisch mogelijk te maken, juist als

overheid, als Rijksvastgoedbedrijf en Staatsbosbeheer. Deze

motie wil ik oordeel Kamer geven als inzet voor mijn overleg

met de minister van BZK en het Rijksvastgoedbedrijf.

Dan heb ik de regeldruk bio-boeren. Dat was de motie op

stuk nr. 47 van mevrouw Bromet. Er is een ATR-rapport

over de regeldruk voor biologische boeren. Certificaten,

certificering, protocollen, controles en alles wat daarbij

komt. Als de vraag is of ik ook nog wat breder wil bezien

tegen welke belemmeringen de biologische sector specifiek

aanloopt, waar wij misschien wat mee zouden kunnen, dan

wil ik 'm oordeel Kamer geven.

GroenLinks-PvdAMevrouw BrometGroenLinks-PvdA

Ja, dat vind ik prima. Maar als er een rapport ligt waarin

staat welke regels eigenlijk wel overbodig zijn voor biologische boeren, dan zou ik zeggen: pak je rol als minister en

schaf ze af voor de biologische boeren.

De voorzitterVoorzitter

De heer Meulenkamp is niet in de zaal. Ik kijk even naar zijn

collega. Vooralsnog wordt de motie niet aangehouden. Dat

betekent dat de motie voor dit moment ontraden is, maar

mogelijk wordt de motie aangehouden.

Minister AdemaMinister

Daarbij zij opgemerkt dat wij natuurlijk zo'n ATR-rapport

gaan bestuderen. Ik heb soms ook wel het gevoel dat er in

regelgeving dubbelingen zitten. We gaan dus bekijken of

die er zijn. Als we regelgeving kunnen vereenvoudigen,

moeten we dat niet nalaten.

Minister AdemaMinister

Dan de motie over de biologische schoollunches. Dat is de

motie-Bromet c.s. op stuk nr. 44, die schoollunches biologisch wil maken. Het gaat wat mij betreft om biologisch en

duurzaam. Het is een heel lastige, maar ik wil er echt mijn

stinkende best voor doen om dat voor elkaar te krijgen. Als

ik de motie mag zien als een inspanningsverplichting, dan

wil ik 'm oordeel Kamer geven. Dat was de motie op stuk

nr. 44, voorzitter.

De voorzitterVoorzitter

De motie op stuk nr. 47 heeft daarmee oordeel Kamer.

Minister AdemaMinister

Dan heb ik de motie op stuk nr. 50 over de eco-regeling,

een motie van mevrouw Bromet. Die geef ik oordeel Kamer.

Dan heb ik de motie op stuk nr. 52 van de heer De Groot

over de bio-industrie.

De voorzitterVoorzitter
De voorzitterVoorzitter

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-40

De motie op stuk nr. 50 heeft oordeel Kamer gekregen.

Minister AdemaMinister

Sorry, ja.

De voorzitterVoorzitter

En wij gaan nu naar de motie op stuk nr. 49.

Minister AdemaMinister

Nee. Nu moet ik even kijken. Ik had de motie op stuk nr. 47

en nu heb ik hier de motie op stuk nr. 50. Ik denk dat de

moties op stukken nrs. 48 en 49 voor mijn collega zijn.

De voorzitterVoorzitter

Oké.

Minister AdemaMinister

De eerstvolgende voor mij is de motie op stuk nr. 50.

De voorzitterVoorzitter

Oké.

Minister AdemaMinister

Die gaat over de eco-regeling en krijgt oordeel Kamer.

Dan heb ik de motie op stuk nr. 52 van de heer De Groot.

Die gaat over de bio-industrie. Onder verwijzing naar het

debat ontraad ik die.

Dan heb ik de motie op stuk nr. 53 over de kalverhouderij.

Die ontraad ik ook, eveneens onder verwijzing naar het

debat.

Dan heb ik de motie op stuk nr. 54, ook van de heer De

Groot, over de slachthuizen. Die zou ik eigenlijk willen

doorgeleiden naar mijn collega van SZW. Die gaat over de

arbeidsmigranten en het beleid dat daarbij hoort. Ik wil de

heer De Groot vragen om die motie aan te houden. Ik zal

'm doorgeleiden naar SZW en dan komen we met een

schriftelijke appreciatie.

Ik kom even terug bij de heer Holman, maar wat de minister

zegt klopt: op een spreekt-uitmotie mag het kabinet geen

reactie geven. Daarover is het oordeel echt aan de Kamer.

Meneer Holman.

NSCDe heer HolmanNSC

Ik zou de minister graag een vraag willen stellen. Ik snap

ook wel dat het zo werkt. Het is een heel complex vraagstuk

waar de polder niet uit is gekomen en waar we politiek

moeilijk uit kunnen komen. Hebt u, met uw ervaring met

hoe het overleg is gegaan, een idee of een suggestie hoe

wij hier tot een oplossing zouden kunnen komen?

Minister AdemaMinister

Dat is een heel goede vraag. Ik heb vanmiddag ook de vraag

van de heer De Groot gehoord. Die ging hier ook over: hoe

willen dat dan doen? Ik heb begrepen dat het ook de wens

van de Kamer is om daar zelf over na te denken, zeg maar.

Ik denk niet dat we het nu helemaal kunnen inrichten, maar

ik kan me wel voorstellen dat we een traject starten waarbij

we met de Kamer kijken hoe we dat op een goede manier

kunnen doen en waarbij ieders inbreng in de Kamer op een

goede manier geborgd is in het proces. Dat willen wij dan

als ministerie van Landbouw faciliteren, uitgebreid, met

onze mensen enzovoorts. Ik zou me kunnen voorstellen —

het is even de vraag wat de heer Holman daarvan vindt —

dat ik meneer Holman een keer uitnodig voor een kop koffie

om te kijken of we daar iets voor kunnen doen en dat we

dan met een concreet procesvoorstel komen dat we samen

ontwikkelen. Een beetje een coproductie. Dat is ook wel

een novum. Nieuwe bestuurscultuur, zou ik willen zeggen.

De voorzitterVoorzitter

Afrondend, de heer Holman.

NSCDe heer HolmanNSC

Ik neem die uitdaging graag aan van de minister, zodat wij,

mede namens u, een brief naar de Kamer kunnen sturen

met een voorstel voor hoe je het proces in zou kunnen

richten. Zoiets.

Minister AdemaMinister

Kijk eens aan. Mooi.

De voorzitterVoorzitter

Meneer De Groot, bent u bereid die motie aan te houden?

Nee. Dan wordt die ontraden.

De voorzitterVoorzitter

Goed. We zaten bij de motie op stuk nr. 58.

Minister AdemaMinister

Dan de motie van de heer Holman op stuk nr. 55 over de

integrale visie. Dat is een spreekt-uitmotie waar ik geen

oordeel over hoef te hebben.

Dan heb ik de motie op stuk nr. 57 van mevrouw Vedder

over de bufferzones. Die ontraad ik, ook onder verwijzing

naar het debat.

Minister AdemaMinister

Dan gaan we naar de motie op stuk nr. 59. Die geef ik oordeel Kamer.

Dan de motie op stuk nr. 60.

De voorzitterVoorzitter

Een ogenblik. Is de motie op stuk nr. 58 niet ook uw portefeuille, jonge boeren?

De voorzitterVoorzitter

Ja. De motie op stuk nr. 57 is ontraden.

Minister AdemaMinister

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-41

O, dat is boeiend. Ja. Dat komt waarschijnlijk doordat er

door dat nietje twee aan elkaar zijn blijven haken. U moet

wel blijven opletten, mevrouw Vedder. O, nee. Mevrouw

Vedder moet wel blijven opletten, meneer de voorzitter.

Minister AdemaMinister

Dank u wel, meneer de voorzitter. Dan zeg ik maar voor de

Handelingen dat mijn advies zou zijn om deze motie aan te

houden. Tegen mevrouw Vedder.

De voorzitterVoorzitter

Ja, ja, ja. Ze keek verbaasd. De motie op stuk nr. 58.

De voorzitterVoorzitter

Mevrouw Vedder knikt ja.

Minister AdemaMinister

Ja. Ik heb net bij de appreciatie van het amendement al

aangegeven dat ik als minister kom met een regeling voor

vestigingssteun, zoals dat ook in de brief is gemeld. In deze

motie geeft u een aantal suggesties mee. Ik wil eerst conform de brief die ik naar de Kamer heb gestuurd de regeling

uitwerken. Dan kom ik met die regeling naar de Kamer toe,

vanzelfsprekend. Als u een gesprek wilt voeren over die

regeling en de verdere invulling daarvan, zoals u dat hier

ook doet, dan kunnen we dat dan doen. Mijn advies zou

zijn: hou 'm aan tot het moment dat wij naar de Kamer

komen met een brief over de regeling voor vestigingssteun.

De voorzitterVoorzitter

En "u" is in dit geval mevrouw Vedder.

Minister AdemaMinister

Sorry.

De voorzitterVoorzitter

Ik wil er één zin over zeggen: het is niet alleen maar dat we

dit gewoon hebben afgesproken, maar het heeft ook een

functioneel nut. Alles komt in de Handelingen en als er heel

vaak "u" staat, is het niet altijd duidelijk wie er eigenlijk

wordt bedoeld. Dat is een andere reden waarom het

belangrijk is om elkaar met de naam aan te spreken en niet

met u, ondanks dat u allen heel beleefd wilt zijn. Dat begrijp

ik. De minister vervolgt zijn betoog.

Minister AdemaMinister

Weet u, ik ben nu anderhalf jaar minister en ik leer elke dag,

ook nu weer. Ik dacht dat het juist uit hoffelijkheid naar de

voorzitter was dat we dit deden.

De voorzitterVoorzitter

Ook.

Minister AdemaMinister

Ook. Ja, nou vooruit.

De voorzitterVoorzitter

Ook dat. En de derde reden — die reden is er namelijk ook

en die is ook best belangrijk — is dat het in de hitte van het

debat vaak beter is om via een voorzitter te spreken dan

elkaar rechtstreeks aan te spreken. Ook dat maakt deel uit

van de motivatie om deze vorm te handhaven. Ik snap dat

we een nieuwe Kamer zijn, dus dat we als voorzitters af en

toe iedereen daar even op moeten wijzen. Er zijn dus goede

argumenten voor. De minister.

Op verzoek van mevrouw Vedder stel ik voor haar motie

(36410-XIV, nr. 58) aan te houden.

Daartoe wordt besloten.

Minister AdemaMinister

Dan heb ik de motie op stuk nr. 59: oordeel Kamer.

De motie op stuk nr. 60 gaat over het meetinitiatief in

Foodvalley. Op zich sta ik welwillend tegenover deze motie,

maar ik wil wel heel graag dat we even goed met elkaar

nadenken en goed kijken naar de kwaliteit van wat er op

dit moment is opgeleverd en hoe we de kwaliteit van het

vervolgproces op een goede manier gaan inrichten. Met

die appreciatie wil ik 'm oordeel Kamer geven. Dat gaat

over het meetinitiatief Foodvalley. Dat was de motie op

stuk nr. 60.

De voorzitterVoorzitter

Ja, maar de heer Grinwis is niet in de zaal. Ik kan dus niet

constateren of hij het ermee eens is. Dan moet ik vaststellen

dat de motie waarschijnlijk ontraden wordt. Maar als de

heer Grinwis aangeeft aan collega's dat hij die interpretatie

kan accepteren, dan kan het oordeel Kamer worden. Ik zeg

dit even omdat er vast iemand van de ChristenUnie meeluistert, die dit met de heer Grinwis zal kortsluiten. De motie

is dus even ontraden. De minister.

Minister AdemaMinister

Dan heb ik die motie op stuk nr. 62. Ik begrijp heel goed

wat hier staat. Ik vind het een sympathieke motie. Het zou

best kunnen dat we dat ook op die manier gaan doen. Maar

ik heb met de sector afgesproken dat ik eerst met de sector

wil gaan praten voordat wij definitieve keuzes maken. Een

van die keuzes kan zijn om het over te hevelen van de

basispremie naar de eco-regeling. Ik zou 'm nu willen ontraden en eerst het gesprek met de sector willen afwachten.

Dat ging dus over de motie op stuk nr. 62 over de ecoregeling.

Dan de motie op stuk nr. 63 over dierenartskosten. Met

referentie aan het debat wordt deze motie ontraden. Het is

te prematuur.

Dat geldt ook voor de motie op stuk nr. 64 van mevrouw

Beckerman. Die gaat ook over dierenartskosten.

Dan heb ik de motie van mevrouw Beckerman over dierenartsen en werkdruk. Die wil ik oordeel Kamer geven.

De voorzitterVoorzitter

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-42

Dus de motie op stuk nr. 65 krijgt oordeel Kamer. Mevrouw

Beckerman wil nog op iets terugkomen.

SPMevrouw BeckermanSP

Ik snap het oordeel over de motie op stuk nr. 63 niet. De

minister zegtMinister

het is prematuur. Maar ik verwijs keurig naar

het onderzoek dat loopt en de beantwoording die de

minister schriftelijk gaf, waarin stond dat het medio 2024

klaar is. Vandaag in een antwoord op een interruptie zei de

minister ook nogMinister

als ik dat onderzoek klaar heb, kom ik

meteen met maatregelen. Volgens mij is deze motie dus

een prima samenvatting van eerdere beloftes en hebben

we daarmee een hele mooie uitspraak.

Minister AdemaMinister

Hier staat: "verzoekt de regering om medio 2024 met

maatregelen en wetgeving te komen die effectief zijn

gebleken in het buitenland". Dat sluit heel erg aan bij het

debat dat we hebben gehad, maar wat hier staat is dat we

met maatregelen gaan komen. Ik denk alleen niet dat ik met

maatregelen kom, maar dat ik kom met het onderzoek en

daarnaast met een onderzoek naar mogelijke maatregelen.

Dan kunnen we daarover met elkaar een debat voeren.

Wetgeving komt daar weer achteraan. Je kondigt maatregelen aan en dan komt daar wetgeving achteraan. Mag ik

de motie zo interpreteren dat u zegt: kom medio 2024 met

het onderzoek over de prijzen en kom daarbij ook met een

pakket aan mogelijke maatregelen die zouden kunnen

worden doorgevoerd, zodat we daar het debat met elkaar

over kunnen voeren? Want dan wil ik 'm oordeel Kamer

geven.

De voorzitterVoorzitter

Mevrouw Beckerman knikt ja. Dan heeft de motie op stuk

nr. 63 toch oordeel Kamer gekregen.

Minister AdemaMinister

De motie op stuk nr. 64 over dierenartskosten blijft ontraden. De motie over dierenartsenwerkdruk is oordeel Kamer.

Dan heb ik de motie op stuk nr. 67 over Mercosur. Die ga

ik ontraden. Wij kunnen op dit moment echt nog geen

positie innemen. Het debat komt. De complete tekst moet

bekend zijn. Er moeten concrete voorstellen liggen. Dan

komen wij met besluitvorming naar de Kamer toe. Zoals ik

net al gezegd heb, hebben we er bij de Commissie op aangedrongen om het niet te splitsen, maar om het in z'n

geheel te doen, waardoor het naar de Kamer gaat. Ik ontraad de motie dus.

PvdDMevrouw OuwehandPvdD

Ik wil alleen nog even in herinnering brengen dat we dit

riedeltje kennen. De Kamer heeft nu al drieënhalf jaar

geleden gezegd: als landbouw erin zit, moeten we het niet

doen. Het kabinet blijft zeggen: we wachten gewoon het

definitieve voorstel af. Dat ligt er al; het moet alleen vertaald

worden. Maar goed, het duurt en het duurt en het duurt en

het duurt. Zo meteen — dat gebeurde bijvoorbeeld bij CETA

— krijg je te horen: het proces is nu al zo ver; als Nederland

nu nog "nee" zegt, slaan we internationaal een flater. Ik zou

graag horen dat de minister ten minste erkent dat tegen de

Kamer bij dit soort kwesties de hele tijd wordt gezegd: te

vroeg, te vroeg, te vroeg; we komen nog, echt, heus; we

nemen het mee. Op een gegeven moment is het echt aan

de orde — dat heeft dan acht jaar geduurd — en dan is het

argument ineens: we kunnen nu geen "nee" meer zeggen;

wat denk je dat onze internationale bondgenoten dan roepen?

Minister AdemaMinister

Wij dringen er bij de Europese Commissie op aan om het

in zijn geheel te behandelen, waardoor het ook in parlementen behandeld kan worden. Dat is de inzet van dit kabinet.

De Kamer heeft ook een motie — die is heel breed aangenomen — over de positie van de landbouw in Mercosur.

Dat zijn hele duidelijke signalen. Nou ja, "signalen" is het

verkeerde woord. Het zijn duidelijke uitspraken van de

Kamer. Daar verhouden wij ons ook toe. Het is wat mij

betreft niet zo dat we straks in een proces zitten waar we

niet meer uit kunnen en dat we dan voor een voldongen

feit staan. Dat is niet de inzet van dit kabinet.

SGPDe heer FlachSGP

Het is een beetje uitzonderlijk, maar ik kreeg het verzoek

van collega Grinwis om door te geven dat hij akkoord is

met de interpretatie van de minister. Dat was, als ik het

goed heb, de motie op stuk nr. 60. Die kan daarmee oordeel

Kamer krijgen.

De voorzitterVoorzitter

Dan krijgt de motie op stuk nr. 60 oordeel Kamer.

Minister AdemaMinister

De mannenbroeders, zoals meneer Graus zei, hebben elkaar

blijkbaar gevonden.

Dan gaan we naar de motie van de PVV om te inventariseren hoe slachtoffers en dieren in alle gemeenten geholpen

kunnen worden. Dat is echt een taak van de gemeentes.

Het is niet onze taak om dit te gaan doen. Wel wil ik de

komende periode deze stichtingen nadrukkelijk onder de

aandacht brengen bij de gemeenten. Met die interpretatie

wil ik de motie oordeel Kamer geven.

De voorzitterVoorzitter

Ik kijk even naar de vertegenwoordigers van de Partij voor

de Dieren, want die hebben de motie ingediend.

Minister AdemaMinister

O, sorry! Ja, ja, dat klopt.

De voorzitterVoorzitter

Is dat akkoord? Er wordt geknikt. Dan krijgt de motie op

stuk nr. 68 oordeel Kamer.

Minister AdemaMinister

Mijn verontschuldigingen, meneer de voorzitter.

Dan heb ik een motie van het lid Kostić, Partij voor de Dieren, op stuk nr. 69. Ook deze ontraad ik. De motie gaat over

de dieren in dierentuinen.

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-43

De motie op stuk nr. 70 is een beetje lastig. Mij wordt

gevraagd om in gesprek te gaan met de CDM over de

derogatie en daarin het 100% grasland te betrekken. Zoals

in het debat aan de orde is geweest, zijn wij met de sector,

maar ook zelf, aan het nadenken en met de sector in gesprek

om te komen tot maatregelen rondom de mestmarkt. Als

we straks iets hebben, zal de commissie van de meststoffen

daarbij ongetwijfeld weer een rol spelen. Wij komen voor

1 maart met een brief naar de Kamer. Ik wil eigenlijk deze

motie daarbij betrekken, want dan kunnen we hier in één

keer één pakket van maken. Dan vraag ik de heer Flach om

deze motie aan te houden. Dit is de motie op stuk nr. 70,

over derogatie.

Ik begin met het amendement op stuk nr. 24, over natuurbranden. Dat moet ik ontraden. Dat doe ik een beetje met

een zwaar gemoed en pijn in mijn hart. De SGP-fractie vroeg

heel terecht aandacht voor natuurbranden. Ik maak me daar

zorgen over omdat de komende jaren de kans op onbeheersbare natuurbranden ook in Nederland steeds groter wordt.

Ik ben dit onderwerp echt met urgentie aan het aanpakken.

Ik werk samen met de collegaminister van JenV aan een

landelijk crisisplan inzake natuurbranden. Aanstaande

maandag ga ik samen met natuurbeheerders op de Sallandse Heuvelrug hierover verder in gesprek. Ik heb heel

veel gestart, dus we zijn er echt mee bezig. Ik moet 'm alleen

tot mijn grote spijt ontraden, gezien de financiële claim.

SGPDe heer FlachSGP

De motie is eigenlijk al zo veel mogelijk afgezwakt. Het gaat

om het voorleggen aan de commissie en om het daarna,

afhankelijk van de uitkomst van het Europees speelveld,

voorleggen aan de Europese Commissie. Ik wil de motie

dus handhaven, maar ga wel graag in op het voorstel van

de minister om deze dan te betrekken bij het totaalplan

waar hij mee komt. Maar op dit moment handhaaf ik de

motie.

SGPDe heer FlachSGP

Ik zou bijna zeggen: meent de minister dit serieus? We

hebben hier een begroting behandeld van miljarden. Een

week van tevoren krijgen we nog een begrotingswijziging,

ook van miljarden. En dan komen er drie voorzitters van

veiligheidsregio's, die eigenlijk nooit te beroerd zijn om

lastige klussen voor het Rijk op te knappen. Zij vragen om

4 miljoen euro. Ik zou bijna zeggen: meent de minister dit

serieus?

De voorzitterVoorzitter

Dan blijft de motie op stuk nr. 70 ontraden.

Minister AdemaMinister

Dan de motie op stuk nr. 72, over het gelijke speelveld.

Mevrouw Koekkoek verzoekt de adviescommissie Actieplan

biologische landbouw op te roepen om het onderwerp gelijk

speelveld prioriteit te geven, maar dat is lastig op dit

moment. Wel wil ik de commissie vragen om een quickscan

uit te voeren naar het speelveld in Europa en daarover aan

ons te rapporteren. Dan kunnen we kijken wat we eventueel

kunnen gaan doen. Met die interpretatie zou ik 'm oordeel

Kamer willen geven.

De voorzitterVoorzitter

Mevrouw Koekkoek knikt. Daarmee heeft ie oordeel Kamer.

Minister AdemaMinister

Meneer de voorzitter. Dan heb ik de laatste motie, op stuk

nr. 73. Deze wil ik oordeel Kamer geven.

De voorzitterVoorzitter

Dank u wel. Dan gaan we snel door met de minister voor

Natuur en Stikstof om het overgebleven amendement en

een aantal moties te appreciëren. Gaat uw gang.

Minister Van der WalMinister

Voorzitter, dank. Ik wil u ook bedanken voor het debat en

voor de steun om belangrijke stappen die nodig zijn, te

kunnen blijven zetten voor ruimte voor PAS-melders, ruimte

voor boeren en voor de natuur. Ik zag verbinding in de

Kamer. Dat vind ik mooi, en dat meen ik oprecht.

Ik heb in volgorde één amendement, één vraag en negen

moties.

Minister Van der WalMinister

Als je landelijk kijkt naar wat er nodig is voor natuurgebieden, het herinrichten van natuurgebieden en preventieve

maatregelen nemen, dan is dat een hele lijst, waaronder

ook waterputten. Dat is niet alleen voor de Veluwe; denk

even terug aan de vreselijke natuurbrand in De Peel, in

2021. Dit is veel breder.

Nu alleen de Veluwe? Volgens mij zouden we naar alle

natuurbranden en dus naar alle natuurgebieden moeten

kijken, maar dat is echt aan een volgend kabinet. Ik doe er

alles aan om dit goed te agenderen voor de formatie. Ik pak

het met veel ambitie op, maar ja, helaas moet ik het puur

om de financiële claim ontraden. Ik vind het gewoon niet

gepast om hierover een besluit te nemen als demissionair

minister, hoe relatief klein het bedrag ook is. Maar nogmaals, inhoudelijk snap ik 'm.

SGPDe heer FlachSGP

Ik voel de worsteling van de minister, maar ik vind het

staatsrechtelijk toch wel bijzonder dat elk voorstel dat geld

kost, categorisch wordt uitgesloten. Natuurlijk is het kabinet

demissionair, maar daar wordt ook bij gezegd: dat doen

we vanwege de formerende partijen. Dat vind ik wel een

bijzondere figuur. Wij behandelen hier dus eigenlijk een

begroting, terwijl we op voorhand al wisten dat we helemaal

niets konden veranderen. Dan heb ik het gevoel dat we dit

een klein beetje voor spek en bonen doen; als zelfs dit soort

kleine, maar toch heel serieuze en belangrijke voorstellen

niet positief bejegend kunnen worden, vanwege het feit dat

de vier partijen aan het formeren zijn.

Minister Van der WalMinister

Dan toch heel even voor de scherpte: de dekking wordt

gevonden in het transitiefonds. Met alle respect, het transitiefonds is gericht op natuurherstel. We hebben hier in de

Kamer met elkaar de toetscriteria vastgesteld in de Wet

transitiefonds en daar krijg ik dit niet doorheen, zeg ik maar

even als fondsbeheerder, dus dan zal de dekking op de

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-44

begroting moeten worden gezocht. Hoe raar het ook klinkt,

dat snap ik heel goed: ik heb daarvoor op die begroting

geen post van 4 miljoen. Nogmaals, er is veel meer nodig

voor natuurbrandgevaar en preventie. Ik pak dat voortvarend op. Ik ben er echt actief mee bezig, maar het is aan

een volgend kabinet om hiervoor middelen vrij te maken,

want dat is nodig.

De voorzitterVoorzitter

We gaan hier niet meer verder over debatteren, want vanaf

de Financiële Beschouwingen heeft het kabinet deze lijn

ingezet, dus daar gaan we vanavond niet uitkomen. Ik geef

de minister het woord om de vraag te beantwoorden en de

moties van appreciaties te voorzien.

Minister Van der WalMinister

De vraag, ook van de heer Flach, ging over de garnalenvisserij op de Waddenzee. We leven in een rechtsstaat. Iedereen mag zijn recht halen. Dit is inderdaad een reactie op

het afwijzen van een handhavingsverzoek. Dat heb ik afgewezen omdat er zicht is op legalisatie en daarom geef ik de

sector de ruimte om tot een gedegen wijziging van hun

aanvragen te komen. Dat is inderdaad de reden. Het is nu

aan de rechter. Zoals ik ook aan de heer Grinwis heb

bevestigd, werken we hier echt met voortvarendheid aan.

Dat wil ik nogmaals herhalen.

Voorzitter. Dan de moties. De motie van de PVV op stuk nr.

38 over Staatsbosbeheer en de Oostvaardersplassen moet

ik ontraden. Het Rijk verstrekt geen subsidies voor het

beheer van de Oostvaardersplassen. Dit gaat via de SNL,

via de provincie Flevoland.

PVVDe heer GrausPVV

Maar wie gaat er iets doen aan die dierenellende daar? Ik

heb steun van de Kamer gehad en er gebeurde niks. Er zou

preventie zijn en er gebeurde niks. We kunnen daar niet

iedere keer de dieren laten verhongeren en verdorsten. Er

moet toch eens ingegrepen worden? Ik begrijp niet dat

niemand hier iets aan doet. Wat gaat de minister doen?

Minister Van der WalMinister

De motie vraagt om Staatsbosbeheer te korten op geldstromen, maar ik ga daar niet over. Daar gaat de provincie over.

De beheerders, zoals Staatsbosbeheer, ontvangen beheersubsidies van de provincies. Het is aan de provincie Flevoland om op subsidieafspraken met Staatsbosbeheer te

sturen.

De voorzitterVoorzitter

Afrondend.

PVVDe heer GrausPVV

Maar de regering geeft weer alles aan het Gemeentefonds

en het Provinciefonds, dus we kunnen bepaalde stromen

stoppen. Bovendien kan ook top-down worden ingegrepen.

We kunnen dat toch niet tientallen jaren aan blijven zien?

Er zijn miljoenen mensen die zich hier dood aan ergeren.

Het gaat mij specifiek om het dierenleed, maar wat gaat de

minister doen? Wil de minister eens gaan praten met

Staatsbosbeheer, misschien met de collega-minister van

Landbouw, opdat die ellende een keer stopt? Dan ben ik

ook al tevreden.

Minister Van der WalMinister

Ik heb vaak gesprekken met Staatsbosbeheer en dit onderwerp wil ik ook bespreken, maar ik ga niet over … Natuurlijk,

ik wil alles bespreken, maar Staatsbosbeheer is verantwoordelijk voor de uitvoering van het beleid dat door de Provinciale Staten is vastgelegd in het beheerplan. Dat is daar

democratisch gelegitimeerd.

De voorzitterVoorzitter

De motie op stuk nr. 38 is ontraden. Gaat u door.

Minister Van der WalMinister

De motie-Bromet/Grinwis op stuk nr. 48 gaat over het

Aanvalsplan Grutto. Daar ben ik het inhoudelijk mee eens.

Het is ontzettend belangrijk dat we hierover langjarig

zekerheid kunnen geven. Het is belangrijk voor de natuur,

maar gezien de financiële claim heb ik geen andere keuze

dan deze motie te ontraden.

GroenLinks-PvdAMevrouw BrometGroenLinks-PvdA

Misschien in deze interruptie dan ook even ter overtuiging

van mijn collega's hier: beide moties betreffen eigenlijk een

specificering van het transitiefonds. Het is dus een specificering van die gelden, van die 24 miljard. Wij zeggen: zorg

nou voor regelingen om de grutto goed te verzorgen en

zorg voor die houtwallen. Dan hebben wij ook geen discussie over de vraag of brandveiligheid daarbij hoort. Het is

gewoon voor de grutto en voor de houtwallen.

Minister Van der WalMinister

Nou ja, sinds de decentralisatie van het natuurbeleid ontvangen de provincies structureel middelen via het Provinciefonds en is het aan de provincies om aan de besteding

daarvan binnen de provinciale begroting prioriteit te geven.

Ik heb mij ervoor ingezet om binnen het GLB langjarige

contracten toe te staan. De Commissie heeft daarmee

ingestemd. Maar het is vervolgens aan de provincies om

binnen die beschikbare middelen uit het Provinciefonds te

voorzien in een financiële garantstelling. Het Rijk heeft

inderdaad geen financiering voor deze langjarige contracten. Willen we dat wel, dan is dat wel echt aan een nieuw

kabinet. Het gaat daarbij ook over structureel geld.

Voorzitter. Voor het landschapsfonds geldt dezelfde argumentatie, hoe belangrijk ik het landschapsfonds ook vind,

ook voor de natuur. De motie-Bromet/Vedder op stuk nr.

49 moet ik dus ook ontraden.

De voorzitterVoorzitter

De moties op de stukken nrs. 48 en 49 zijn ontraden.

Minister Van der WalMinister

De motie-Tjeerd de Groot op stuk nr. 51 over de verplaatsingsregeling moet ik ontraden. Volgens mij ben ik in het

debat uitvoerig ingegaan op de reden waarom ik dat moet

doen.

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-45

VVDDe heer Van CampenVVD

Eerder noemde de minister de Lbv en de Lbv+ "woest aantrekkelijke" regelingen; er zouden geen betere komen. Ik

wil de minister goed begrijpen. Hoe moet ik dan een volgende regeling zien in het licht van het oordeel dat ze geeft

over deze motie?

Minister Van der WalMinister

Die vraag snap ik. De Lbv+ heb ik ooit ... Er moest een

"woest aantrekkelijke" regeling komen. De regelingen die

er waren, waren voor 60% van de productiecapaciteit. Die

hebben we met de Lbv+ op 120% gezet. Dat percentage

komt niet meer terug. En dat is ook voor een MGB-regeling.

De voorzitterVoorzitter

Dank aan beide ministers en hun staf voor de beantwoording.

De algemene beraadslaging wordt gesloten.

De voorzitterVoorzitter

We gaan aanstaande dinsdag, de 6de februari, stemmen

over de ingediende moties, en donderdag de 15de februari

over de amendementen, want dan stemmen we over alle

amendementen van alle begrotingen. Dat is de dag voor

het krokusreces.

Ik ga nu de vergadering schorsen. Ik wens de leden en hun

staf een goede avond.

De vergadering wordt van 19.31 uur tot 19.35 uur geschorst.

De motie-Holman op stuk nr. 56 is een spreekt-uitmotie.

Die zal ik op de dezelfde manier als de heer Adema dat doet,

in coproductie oppakken. Ik ben er blij mee. Ik snap 'm. Het

is een forse opgave om de doelen in 2025 te halen. Ik ben

het er ook mee eens dat een goed plan nodig is. Daarom

misschien ook wel het Ontwerp Nationaal Programma

Landelijk Gebied, dat nu ter inzage ligt. Om te versnellen

— dat is ook nodig — hebben we de Lbv en de aanpak

piekbelasting, maar bijvoorbeeld ook de maatregelpakketten. Maar we hebben die stip nodig.

De motie-Grinwis/Van Campen op stuk nr. 60 is behandeld

door collega Adema, waarvoor dank. Ik was het ook nog

eens met zijn appreciatie. Dus dat scheelt.

De motie-Grinwis c.s. op stuk nr. 61 over de Maatregel

Gebiedsgerichte Beëindiging: oordeel Kamer.

De motie van mevrouw Ouwehand op stuk nr. 66 kan ik

oordeel Kamer geven gelet op het dictum.

Tot slot de motie van de heer Flach c.s. op stuk nr. 71 over

natuurmonitoring. Die kan ik oordeel Kamer geven, mits.

Ik wil hiermee aan de slag, maar alleen met het deel dat

geen geld kost. We kunnen namelijk heel veel doen zonder

dat het geld kost. Dan kan ik deze motie oordeel Kamer

geven, voor het deel dat geen geld kost. Ik zal u ook voor

het debat meedelen met welk proces wij daar samen met

onze partners uitvoering aan gaan geven.

De voorzitterVoorzitter

Ik zie de heer Flach knikken. Dan krijgt de motie op stuk nr.

71 dus oordeel Kamer. De heer Van Campen.

VVDDe heer Van CampenVVD

Ik heb een vraag over de motie-Grinwis c.s. op stuk nr. 61

over de in voorbereiding zijnde Maatregel Gebiedsgerichte

Beëindiging. Het dictum roept er eigenlijk toe op die regeling aantrekkelijker te maken dan de bestaande Lbv- en de

Lbv+-regeling. De minister heeft die regeling nu juist langer

opengesteld. Vreest de minister niet dat dit, als wij deze

motie aannemen, de deelname aan de Lbv- en de Lbv+-

regeling juist zal ontmoedigen?

Minister Van der WalMinister

Wat we zien in de praktijk is dat er geen regeling bestaat

die voor iedereen helemaal top is. Iedere regeling heeft ook

weer nadelen voor bepaalde boeren. Dat is, denk ik, inherent

aan iedere regeling die je aanbiedt. Dit gaat over een manier

van taxeren. Ik voer graag met uw Kamer nog een keer het

gesprek over hoe we toekomstige regelingen verder

vormgeven. Ik hoor meer wensen, bijvoorbeeld om delen

van je bedrijf te kunnen beëindigen. Daar voorziet de huidige regeling ook niet in. Dat is de reden dat ik zeg: oordeel

Kamer. We komen dan ook terug bij uw Kamer voordat we

het in de notificatie zetten. Nogmaals, dit is gewoon om

een goed gesprek met elkaar te voeren. Regelingen moeten

niet met elkaar concurreren, maar ik zie wel dat niet iedere

regeling voor iedereen even goed is.

De voorzitterVoorzitter

Tot slot.

Begroting Landbouw, Natuur en

Voedselkwaliteit 2024

1 februari 2024

TK 37

37-7-46