Aanwezig
Sprekers · 17















Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (36410-XIV) antwoord 1e termijn + rest
Aanwezig















Behandeld
Document
21 sprekers · 421 bijdragen
Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit 2024
Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit 2024
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:
- het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten
van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (XIV) en het Diergezondheidsfonds (F) voor het jaar
2024 (36410-XIV).
De algemene beraadslaging wordt hervat.
Dan zijn we toe aan de minister voor Natuur en Stikstof
voor haar eerste termijn. Ik geef haar het woord.
Dank u wel, voorzitter. Ik heb gisteren goed en aandachtig
geluisterd naar de inbreng van uw Kamer. Een rode lijn
door de bijdragen waren emoties die ik zelf ook wel herken.
Dan noem ik ongeduld, maar dan noem ik ook ambitie.
Ongeduld over hoeveel tijd het kost om uit de onzekerheid
te komen waar boeren in zitten. Ongeduld over hoe snel
we erin slagen om de natuur in Nederland te herstellen en
ook vergunningverlening weer mogelijk te maken. Als
minister voor Natuur en Stikstof zet ik me iedere dag in om
de beweging die we in gang hebben gezet te versnellen,
om draagvlak te verwerven en om op een zo kort mogelijke
termijn ruimte, maar ook rust te creëren in ons land voor
zowel onze boeren als onze natuur. Tot er een nieuw kabinet
aantreedt, zal ik dat iedere dag blijven doen binnen de
ruimte die ik heb. Die ruimte wil ik echt maximaal benutten.
Het kabinet is gevallen en ons past nu terughoudendheid
in voorstellen en het implementeren van nieuw beleid.
Tegelijkertijd is er de afgelopen periode een heleboel in de
steigers gezet. Ik wil daar de komende tijd wel echt mee
verder, want dat verdienen de inwoners, de ondernemers,
de betrokkenen die veel tijd in de gebiedsprocessen investeren, en dat verdienen onze provinciebestuurders, die hun
nek uitsteken om de balans tussen natuur en economie in
hun gebieden te herstellen. Ongeacht wat een nieuwe
coalitie en een nieuw kabinet van plan zijn met het natuurbeleid en onze stikstofaanpak, is en blijft het noodzakelijk
dat we op korte termijn stikstof reduceren, bij voorkeur
waar dat snel en op basis van vrijwilligheid kan, zodat er
weer snel PAS-melders gelegaliseerd kunnen worden en
we weer vergunningen kunnen verlenen.
Ook moeten we in deze moeilijke transitieperiode een zo
stabiel mogelijk overheidsbeleid hebben om de energie die
is ontstaan in al die gebieden niet te verliezen. Want het
gaat ergens over. Boeren en hun gezinnen maken nu de
keuzes over de toekomst van hun bedrijf. Dat raakt aan
familiegeschiedenis, een manier van leven en werken, maar
ook aan nieuwe plannen, plannen voor je eigen toekomst.
De interesse voor de stoppersregeling is groot, net als die
voor ondersteuning bij verdere verduurzaming voor de
blijvers. Ik zie het als mijn taak om de komende weken,
maanden — hoe lang het ook mag duren — te zorgen dat
zij op een goede manier geholpen worden en dat wij op
een korte termijn ruimte krijgen voor herstel van de natuur,
voor nieuwe vergunningverlening en vooral voor het legaliseren van de PAS-melders. Als ik de Kamer goed heb
beluisterd, dan hoop ik dat we elkaar daarin kunnen vinden.
Daar ga ik in ieder geval mijn best voor doen.
Voorzitter. Ik heb een aantal blokjes. Stikstof, dat is blokje
één. Dan heb ik een tweede blokje en dat gaat over de
gebiedsgerichte aanpak. Dat gaat niet alleen over het Nationaal Programma Landelijk Gebied, maar ook over de
maatregelpakketten, zeg maar de koplopersprojecten. Dan
heb ik blokje drie en dat is de aanpak piekbelasting, inclusief
alle regelingen. Blokje vier gaat over natuur en blokje vijf
over vergunningverlening en de Wet natuurbescherming.
Blokje één. Zoals ik net zei, ben ook ik ongeduldig als het
gaat om deze aanpak. Ondernemers zitten in onzekerheid
en ik zou niets liever willen dan die onzekerheid wegnemen.
De heer Van Campen verwees gisteren heel mooi naar hun
zorgen. Hij vroeg of wij als kabinet nog wel stappen gaan
zetten. Het antwoord is ja. In de nota van wijziging zitten
zulke stappen. Daarbij gaat het enerzijds om maatregelenpakketten, niet alleen om de natuur te herstellen, maar juist
ook om boeren te helpen hun bedrijfsvoering te verduurzamen en meer in balans met de natuur te brengen, en
anderzijds om de financiën om boeren die dat zelf willen,
te helpen met hun bedrijfsbeëindiging. De hele aanpak is
erop gericht om ruimte te maken voor de boeren die willen
blijven boeren. Wel moeten we, voordat we weer verder
kunnen, werken aan de reductie van stikstof om de natuur
te herstellen, de PAS-melders te legaliseren en nieuwe
ontwikkelingen mogelijk te maken. Met de gebiedsgerichte
aanpak, de aanpak piekbelasting, alle verschillende sporen
en de maatregelenpakketten van de provincies heb ik er
echt vertrouwen in dat we de weg omhoog samen kunnen
blijven voortzetten.
Maar we hebben nog wel een lange weg te gaan; dat is ook
duidelijk geworden. Uit de recente RIVM-monitor blijkt
namelijk dat ons wettelijk doel voor 2025 onder druk staat.
Mevrouw Hertzberger vroeg of het niet verstandig zou zijn
om de depositiedoelen uit het Nationaal Programma Landelijk Gebied te halen en in te zetten op landelijke generieke
bronmaatregelen. Over de depositiedoelen kan ik het volgende zeggen. Het sturen op emissies is al een belangrijk
onderdeel van het Nationaal Programma Landelijk Gebied,
qua beleid. In het NPLG is de opgave verdeeld, gericht op
stikstof, emissiereductie, waterkwaliteit, klimaatdoelen en
natuurherstel. Al die maatregelen bij elkaar vormen het
Nationaal Programma Landelijk Gebied.
Elke provincie heeft een eigen emissiereductieopgave, zodat
we de maatregelen meer in samenhang met andere opgaven kunnen nemen. Waar nodig kunnen de provincies ook
ruimtelijke keuzes maken in de gebieden. De reductiedoelen
zijn een gezamenlijke opgave voor provincies en het Rijk.
Binnen de grenzen van de wettelijke taken van provincies
en Rijk kunnen we wel overal andere accenten leggen. Waar
ruimtelijke keuzes en herinrichting aan de orde zijn, ligt de
opgave niet bij het Rijk, maar primair bij de decentrale
overheden; de provincies hebben daarin een regierol. Dan
gaat het om ruimtelijke keuzes, zoals: waar komen de
beekdalen?
Sinds het aannemen van de Wsn, de Wet stikstofreductie
en natuurherstel, zijn de wettelijke doelen voor 2025, 2030
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-1
en 2035 dat we respectievelijk 40%, 50% en 74% van de
stikstofgevoelige natuur onder de KDW moeten brengen.
In het Nationaal Programma Landelijk Gebied hebben we
die depositiedoelstellingen uit de wet vertaald naar emissiedoelstellingen. Ik denk dat het een hele goede richting
zou zijn om naast het Nationaal Programma Landelijk
Gebied, dat van onderop en gebiedsgericht is, landelijk
meer generieke bronmaatregelen te nemen, maar dat is
aan een nieuw kabinet.
De heer Flach vroeg terecht aandacht voor onze PAS-knelgevallen; zo noem ik ze echt. Gaan we ons voor hen inzetten
met bijvoorbeeld een passende beoordeling, die aantoont
dat minimale depositiebijdragen niet voor significante
effecten zullen zorgen? Wil ik de regeling met de provincies
opnieuw openstellen? Ik heb het ook in het debat in
december gezegd: dit gaat ons allemaal extreem aan het
hart. Ik geloof dat er niemand is die denkt: nou, zullen we
het eens een tandje langzamer doen als het gaat om vergunningsruimte voor PAS-melders? Iedereen ziet dat deze
mensen in nood verkeren en iedereen wil dat we dit
oplossen. We voelen dat als een zware verantwoordelijkheid. Dat geldt niet alleen voor het kabinet, maar ook voor
de Kamer; dat voel ik.
Tegelijkertijd moet ik constateren dat er geen quick fix is.
We hebben geconstateerd dat het legaliseren van meldingen door middel van mitigatie in heel veel gebieden op dit
moment heel ingewikkeld is. Dat heeft ermee te maken dat
bijvoorbeeld uit natuurdoelanalyses blijkt dat de staat van
de natuur nog slechter is dan we eigenlijk al hadden
gevreesd. Precies daarom kijk ik samen met de provincies
waar we met maatwerk ook tot juridisch houdbare oplossingen voor PAS-melders kunnen komen. Daarbij wil ik ook
echt kijken naar de passende beoordelingen. Die maken
daar echt onderdeel van uit. Ik heb samen met de provincies
een gezamenlijk idee over hoe we de Regeling voor provinciale maatregelen voor PAS-melders kunnen verbeteren en
opnieuw kunnen openstellen. Die regeling heet de RPMP
en gaat uit van maatwerk. Denk bijvoorbeeld aan een PASmelder die gebruik kan maken van de grond van de buurman die wil stoppen en via het extensiveringsspoor alsnog
gelegaliseerd kan worden. Het gaat om passende beoordeling, maar ook om kijken binnen het bedrijf: met welke
bedrijfsaanpassingen bestaan er misschien mogelijkheden
om toch te kunnen legaliseren of de ruimte weer in balans
te brengen met de vergunning? Daar zetten we op in, samen
met de provincies. Hier is op dit moment nog geen budget
voor beschikbaar, maar ik ga rondom de Voorjaarsnota
kijken welke mogelijkheden daarvoor zijn. Dat doe ik
natuurlijk wel met respect voor de demissionaire status, zo
moet ik er wel bij zeggen. Dat is ontzettend belangrijk.
De heer FlachSGPDe minister noemt het woord "natuurdoelanalyses" en
schrijft in de beantwoording van de vragen uit de eerste
termijn dat zij daarbij uitgaat van de Ecologische Autoriteit.
Nu is er best wat onrust over welke jaartallen gebruikt
worden als referentiejaren. Ik heb zelf in mijn eerste termijn
een voorbeeld genoemd van Aamsveen, 1959. Je kunt
erover discussiëren of dit klopt of niet, maar er is een rapport geweest waarin 2012 vergeleken is met 1959. Dat heeft
een belangrijke rol gespeeld in dat gebied. Mijn vraag aan
de minister is of zij zich zou willen inspannen om discussies
over dit soort natuurdoelanalyses absoluut tot het nulpunt
terug te brengen, zodat er gewoon niet meer over die analyses gediscussieerd wordt, maar over de resultaten daarvan.
Ik kom daar in het blokje natuur nog even nader op terug,
ook wat betreft de natuurdoelanalyses. Maar het antwoord
is ja. Ik hoorde dat gisteren ook van de heer Flach. Dit gaat
over uniformiteit. Ik ben het ermee eens dat uniformiteit
heel hard nodig is. Er is altijd een beetje een spanningsveld,
hè. De provincies zijn hun eigen bevoegd gezag. Ze zouden
aan de ene kant altijd hun eigen ruimte moeten hebben om
invulling te geven aan dit soort aspecten, maar ik denk dat
het voor de aanpak ontzettend belangrijk is om uniformiteit
te hebben. Ik denk dat dit ons allemaal enorm gaat helpen
in onze rapportageverplichtingen richting Brussel.
Voorzitter. Mevrouw Ouwehand heeft gevraagd wat we
doen tegen vergunningen die het nog steeds mogelijk
maken dat er uitbreidingen plaatsvinden, bijvoorbeeld ook
nog steeds van megastallen. Ik kan hier tegen mevrouw
Ouwehand natuurlijk weer zeggen dat het aan de provincies
is als bevoegd gezag om te beoordelen of er nieuwe activiteit kan worden toegestaan en dat dit steeds een individuele
beoordeling is, afhankelijk van een specifieke casus. Ik zou
ook weer aan mevrouw Ouwehand kunnen uitleggen dat
het mogelijk is dat iemand door middel van extern salderen
in zijn vergunningaanvraag kan onderbouwen dat er geen
sprake is van significante effecten op het nabijgelegen
Natura 2000-gebied. Dat zou ik allemaal kunnen doen, maar
ik kan denk ik veel beter zeggen dat ik er ongelofelijk van
baal dat dit gebeurt, want dat is voor de opgave gewoon
niet goed. Ook is het niet uitlegbaar en is het de volstrekt
verkeerde richting. Laat ik dat vooral zeggen. Ik wil echt
kijken hoe we dit sneller kunnen oplossen. Helaas moet ik
zeggen — maar ja, dat hoort er ook bij — dat ik als het gaat
om salderen graag had gezien dat we intern salderen uit
de wet die we bij de Raad van State zouden neerleggen,
zouden halen en dat we dat deel wel door zouden zetten.
Dan gaat het over de vergunningplicht op intern salderen.
Maar goed, uw Kamer heeft de motie verworpen. Daarom
ligt het nu klaar voor een volgend kabinet.
Ten aanzien van extern salderen wil ik graag zeggen dat
het een ongelofelijk complex thema is. Ik wil daar heel graag
stappen in zetten. Het is echt complex. We werken hier ook
met externe bureaus. Die zeggen ook: wow, wat is dit
complex! Dan gaat het over uitvoerbaarheid en neveneffecten. Maar heel eerlijk, het dichtzetten van extern salderen
levert ook weer heel veel weerstand op bij externe partijen.
De bouwers zeggen bijvoorbeeld dat de enige mogelijkheid
om Nederland niet helemaal in een vergunningenslot te
hebben, extern salderen is. Zo kijk ik ook naar de effecten
van PAS-melders legaliseren. Dus het is echt complex en
ingewikkeld. Ik word zelf in februari verder bijgepraat en
wil daarna uw Kamer apart informeren over waar we staan
met salderen. Dat zal, denk ik, in maart zijn.
Voorzitter. Dan ben ik bij het tweede blokje. Dat gaat over
een gebiedsgerichte aanpak en de koplopersprojecten.
Ogenblik. Mevrouw Hertzberger heeft nog een vraag over
het eerste onderdeel, stikstof.
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-2
Mevrouw HertzbergerNSCIk heb toch nog een vraagje over de PAS-melders en de
passende beoordelingen. We zien in de passende beoordelingen, die door bureaus als Arcadis worden gemaakt, vaak
dat een groot aantal natuurgebieden of hectares binnen die
natuurgebieden die boven de KDW zitten, toch in goede
staat zijn. Ligt daar geen kans? Het is best frustrerend om
te zien dat er wel een budget is van €50.000, of wat het dan
ook kost, om uit te geven aan zo'n beoordeling, maar dat
je die niet wat breder kunt trekken, omdat die ecologische
benadering op de hectares waar PAS-melders miniem bijdragen — onder de 1 mol per hectare per jaar — ruimte kan
opleveren.
Eens. Ruimte voor maatwerk moet je juist zoeken, ook via
het spoor passende beoordeling. Ik denk dat mevrouw
Hertzberger daar een heel goed punt raakt. Ik neem dat ook
mee in de uitvoering van de motie van mevrouw Nijhof,
waar ik op dit moment mee bezig ben. Die is in december
aangenomen door uw Kamer. Daar betrek ik dit nadrukkelijk
bij. Ik zeg er wel bij dat ik dat door een juridische bril doe,
want het moet wel tot houdbare vergunningen leiden. Ik
neem geen risico's met vergunningverlening, juist niet als
het gaat om de PAS-melders, want ik wil ze gewoon niet
nog een keer in de kou zetten. Dat zeg ik er altijd in één
adem bij.
Gebiedsgerichte aanpak.
Ja, dank u wel voor de reminder. Ik begon mijn inleiding
er al mee: ik vind dat we, ondanks de demissionaire status
van het kabinet, geen tijd mogen verspillen in onze
inspanningen om stikstof te reduceren en de natuur te
herstellen. De noodzaak voor een effectieve aanpak blijft
onverminderd groot, zeker als je kijkt naar de zorgwekkende
staat van de natuur en de PAS-melders, waar we het net
ook over hadden. Maar ook andere maatschappelijke problemen, zoals het tekort aan woningen en de voortgang in
onze energietransitie, vereisen een voortvarende aanpak.
De roep om door te gaan en stilval te voorkomen horen we
om die reden breed terug. Medeoverheden en maatschappelijke partners onderstrepen allemaal de noodzaak van
voortgang. In de afgelopen jaren hebben we echter keer op
keer gezien dat we achterlopen op de gestelde doelen en
dat meer inspanningen nodig zijn. Daarom zet ik alles op
alles om het tempo te behouden en tot uitvoering te komen.
Op 5 april 2023 heeft de minister-president op basis van
een breed gedeelde wens van de Tweede Kamer een versnelling toegezegd in de toekenning van middelen aan
provincies voor de uitvoering van de eerste maatregelenpakketten. De provincies hebben een enorme inspanning
geleverd om in de zomer de eerste versies van de gebiedsprogramma's in te dienen. Ik noem dat ook wel de 1.0-versies, want het gaat om eerste versies die de provincies op
dit moment weer verder aan het ontwikkelen zijn naar een
versie 2.0. Er zijn ontwerpprocessen gaande met boeren
en andere betrokkenen. Er worden gesprekken gevoerd
over hoe we het gebied met elkaar en voor elkaar willen
inrichten. Dit gaat om een integrale aanpak, waarbij vanuit
de gebieden, op basis van energie in die gebieden, de
opgaven en mogelijkheden in slimme combinaties worden
gebracht en eerste stappen in de goede richting worden
gezet. De provincies hebben bij het indienen van die plannen afgelopen zomer aangegeven nu vooral door te willen
pakken. Als gebiedsregisseur zien de provincies dat er in
gebieden plannen liggen om op korte termijn al aan de slag
te gaan, ook samen met partners als LTO en natuurorganisaties. Daar liggen echt mooie plannen klaar.
In reactie op mevrouw Nijhof, die aangeeft dat de PVV de
financiering voor deze extra maatregelen niet nu maar later
wil steunen, zeg ik dat we juist nu stappen moeten zetten.
In veel gebieden is er sprake van energie en van de wil om
met elkaar aan de slag te gaan. De plannen uit de maatregelpakketten zijn bottom-up en komen uit de gebiedsprocessen. Ik was blij te horen dat mevrouw Nijhof ook zo veel
waarde hecht aan de gebiedsgerichte werkwijze. Ik vind het
belangrijk dat we voorstellen van boeren, ondernemers en
andere betrokkenen uit de gebieden zelf beantwoorden en
belonen. We moeten voorkomen dat de beweging die we
met elkaar in al die gebieden in gang hebben gezet, stilvalt.
Het gedane werk raakt anders verloren. We raken mensen
kwijt. Ik denk dat we ook het vertrouwen in de overheid
kwijtraken.
Ook de provincies wil ik hier niet in de kou laten staan. Ze
hebben een belangrijke wettelijke taak in het landelijk
gebied en staan net als wij voor het grote dilemma om alle
wensen en belangen in te passen. Ze hebben veel werk
verzet en willen nu gewoon starten. Deze maatregelpakketten kunnen dat enorm ondersteunen.
Mevrouw BrometGroenLinks-PvdAIk kan het betoog van minister Van der Wal eigenlijk wel
ondersteunen, want ik heb contact gehad met onze gedeputeerden, die inderdaad heel hard gewerkt hebben om mooie
plannen te maken die voldoen aan alle eisen die gesteld
worden wat betreft klimaat, natuur en water. GroenLinks-
PvdA vindt dat die gehonoreerd moeten worden. Ik zou
eigenlijk aan de minister willen vragen of ze verschillen ziet
tussen die verschillende provincies wat betreft inzet. Zijn
daar provincies bij die erboven uitsteken ten opzichte van
andere? Kunnen ze ook wat van elkaar leren? Dat lijkt me
namelijk handiger dan dat iedere provincie zelf het wiel
uitvindt.
Gelukkig zijn er heel veel verschillen per provincie. We
werken van onderop en iedere provincie is regisseur van
haar eigen aanpak. Dat wil ik juist aanjagen. We hebben
met elkaar natuurlijk ook het volgende gezegd. Dat deden
we hier, in deze Kamer, tijdens de vaststelling van de Wet
transitiefonds. In de Eerste Kamer is die wet natuurlijk
controversieel verklaard, maar in deze Kamer is de wet
vastgesteld. We hebben toen met elkaar gezegd: de provincies zijn regisseur. Daar wordt gekozen welke maatregelen
er worden genomen in het kader van het NPLG. Het Rijk
toetst. Dat is de rolverdeling die we met elkaar hebben
afgesproken. De keuzes zijn echt aan de provincies zelf.
Daardoor zie je verschillen.
Voorzitter. Mevrouw Bromet vraagt aan mij: welke provincies steken daar goed … Dat ga ik niet doen. Dan slaan we
een weg in waarbij het een soort wedstrijdje zou zijn voor
provincies. Ze doen het echt allemaal goed. In hun eigen
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-3
context doen ze het allemaal fantastisch; ik wil dat alleen
maar aanmoedigen. Punt.
Van elkaar leren vind ik een heel goed punt. Volgens mij
wordt er heel veel nauw samengewerkt, ook in het IPO.
Daar wordt veel kennis uitgewisseld. Ik moet zeggen dat
deze opmerking mij ook wel weer aan het denken zet. Ik zal
ook eens intern bespreken hoe we dat eigenlijk nog meer
kunnen benutten. Hoe kunnen we nog meer kennis uitwisselen en van elkaar leren? De hele aanpak van dat Nationaal
Programma Landelijk Gebied is er namelijk een van learning
by doing. Dat zie je in de volle breedte. We maken fouten.
We hebben een regeling. Die moet dan weer beter. Die gaan
we dan weer aanpassen. Dat is precies de cultuur die ik in
de hele aanpak wil hebben. Ik wil de kracht uit de gebieden
namelijk benutten. We hebben de handen niet voor niets
ineengeslagen voor deze gebiedsgerichte aanpak. We weten
namelijk gewoon dat de kennis en expertise in de gebieden
zelf zitten. Dat kunnen we gewoon niet in Den Haag bepalen.
Dat moeten we met elkaar ook toegeven, denk ik.
Met deze nota van wijziging op de LNV-begroting kunnen
we verdergaan met het toekomstbestendig maken van het
landelijk gebied. Als we daarin geen voortgang laten zien,
bestaat het risico dat uitspraken de overheden dwingen om
in te grijpen. Dat geldt voor het Rijk — dat wil ik als minister
zo veel mogelijk voorkomen — maar ook voor de provincies.
Ook provincies kunnen als bevoegd gezag nu maar ook in
de toekomst nog meer geconfronteerd worden met
rechtszaken en handhavingszaken. Het gaat om een
belangrijke stap in de gebiedsgerichte aanpak, maar er zal
meer nodig zijn.
Dan kom ik op de brief van de provincies aan de formerende
partijen. De heer Van Campen refereerde daar gisteren aan.
Ik kan die brief goed begrijpen. De opgaven in het landelijk
gebied vragen namelijk echt om die mix van zowel de
generieke rijksmaatregelen als de provinciale, gebiedsgerichte maatregelen. Ook de heer Holman benadrukte de rol
van het Rijk bij het maken van generiek beleid. Juist die
mix past zo goed binnen het Nationaal Programma Landelijk
Gebied. Daarom werk ik onder andere door aan de uitvoering van de bronmaatregelen uit de structurele aanpak
stikstof en aan de aanpak piekbelasting. Die laatste is nodig
om de structureel geborgde reductie, waar ik het in mijn
vorige blokje over had, te realiseren en om de natuur te
herstellen, waardoor we ook PAS-melders kunnen legaliseren.
Mevrouw BeckermanSPDank aan de minister. Ik vind dit een heel ander soort
beantwoording dan de beantwoording die we vanochtend
kregen. Het is natuurlijk wel bijzonder dat je een week voor
de begrotingsbehandeling zo'n uitgebreide nota van wijziging krijgt. De minister zei op het einde iets over wat er
gebeurt als we die niet aannemen. Wat zou er gebeuren als
de Kamer zegt: we wachten hier nog mee? De minister had
het net even over het opvoeren van de uitvoering van
gerechtelijke uitspraken. Maar wat zou er gebeuren als hier
nu gezegd wordt: we hebben hier moeite mee?
cies teleur. We laten de provincies met hun wettelijke taak
in de kou staan. En we lopen het risico dat we bij boeren
met dwingende maatregelen moeten ingrijpen, zoals het
intrekken van vergunningen, omdat we gedwongen worden
door rechterlijke uitspraken. Besef: wel of geen Nationaal
Programma Landelijk Gebied. Ik zag laatst ook een vliegtuigje voorbijvliegen met "NPLG, weg ermee!". Prima, dat
kunnen we doen. "NPLG" is een verzamelnaam voor maatregelen, maar die maatregelen moet je hoe dan ook nemen.
Provincies zijn verplicht die maatregelen te nemen om in
2027 de doelen in de Kaderrichtlijn Water te halen, om de
EU-biodiversiteitsstrategiedoelen te halen, om verslechtering van natuur te voorkomen en om vergunningen te
kunnen verlenen. Het is sowieso een wettelijke taak. Noem
die verzameling een "Nationaal Programma Landelijk
Gebied" of noem het wat anders, maar het neemt die
maatregelen niet weg. Als wij die voortgang niet laten zien,
dan maakt ons dat extra kwetsbaar voor rechtszaken op
rijksniveau. Heel eerlijk, wij zijn op dit moment bezig met
het verweer voor de rechtszaak tegen Greenpeace. Dat hele
verweer is gebaseerd op voortgang, voortgang, voortgang.
Als de voortgang stokt, dan maakt ons dat kwetsbaarder in
dit soort juridische zaken. Dan neemt de rechter het dus
weer over. Ik vind dat wij hier met elkaar aan het stuur
moeten zitten. Neem ook de handhavingsverzoeken waar
provincies nu al mee te maken krijgen, handhavingsverzoeken op het boerenerf. Ook daarbij zie je dat het verweer van
de provincies bestaat uit voortgang, voortgang, voortgang.
Het verweer is: we zijn ermee bezig; we zijn die structureel
dalende lijnen aan het inzitten. Daar zit echt mijn zorg als
we nu zeggen: gut, laten we eens achteroverleunen.
Mevrouw BeckermanSPDat was een heel bevlogen antwoord. Ik kan daar heel ver
in meegaan. Ik heb daar nog een vraag over. Aan de maatregelen die nu goedgekeurd zijn en in dat pakket zitten,
zagen we dat een deel nog een extra toetsing nodig heeft
maar een deel ook niet; daar is geen commentaar op geleverd. Toch zag ik — misschien heb ik dat verkeerd begrepen
— dat ook het geld voor de maatregelen waarvoor geen
extra toetsing nodig is, pas in het tweede kwartaal van 2024
ter beschikking kan worden gesteld aan de provincies. Klopt
dat? Even aangenomen dat we allemaal dit betoog volgen
en zeggen "we stemmen voor de nota van wijzigingen",
waarom kan het dan niet sneller voor het deel van de
maatregelen waarvoor geen extra toetsing nodig is?
Hádden we dit maar via het fonds kunnen doen, want daar
was het fonds nou juist voor bedoeld: met flexibiliteit en
vanuit vastgestelde toetscriteria deze snelheid kunnen realiseren. Maar goed, da's nie zo! Ik moet het dus doen met
de normale begrotingssystematieken van uw Kamer.
Mevrouw Beckerman stelt heel terecht dat het redelijk kort
van tevoren kwam. Wat je dan ziet, is dat ik uiteindelijk voor
de route van nota van wijzigingen kies, omdat dat de snelste
route is om uiteindelijk het geld naar de provincies te krijgen. Anders moet het via een ISB. Dat zou nog langer duren.
Dat was voor mij dus een dilemma: ga ik met zo'n pakket
het via nota van wijzigingen doen, of kies ik voor een ISB?
Als we dit niet doen, dan verliezen we energie in de regio,
zoals ik al zei. Dat is een beweging die we nou net in gang
hebben gezet. We stellen boeren, ondernemers en provin-
We hebben het project als volgt ingericht. WEcR heeft de
maatregelpakketten onafhankelijk getoetst. Daar is uiteindelijk een bedrag van 1,28 miljard uit gekomen. Daarvan is
inderdaad 220 miljoen sowieso akkoord op doelbereik. We
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-4
hebben het proces nu ingericht. De middelen hevelen we
dus al over naar LNV. Ik ben echt heel blij met de constructieve samenwerking met Financiën. Zij willen hier ook aan
meewerken. Maar WEcR heeft bij de beoordeling niet
gezegd: het is een ja of een nee. WEcR heeft bij de plannen
die op aannemelijk doelbereik zitten, adviezen gegeven om
het extra te onderbouwen. Daarmee gaan de provincies nu
aan de slag. Ze hebben daarmee ook een deel van het
tempo zelf in de hand. Daar willen we ook bij helpen. Het
interdepartementale rijkstoetsteam kijkt dan of het inderdaad voldoende is en of de adviezen van WEcR zijn opgevolgd. Dan ga ik samen met de minister van Financiën —
we hebben nog geen fonds, dus dat doe ik samen met de
minister van Financiën — een akkoord geven en het geld
overmaken. Ik heb net al aangegeven hoe belangrijk snelheid is. Aan mij zal het niet liggen, zeg ik erbij.
ISB staat voor "incidentele suppletoire begroting".
Ja, dank u, voorzitter. Ik probeer het echt. Ik heb nu al 30
keer "Nationaal Programma Landelijk Gebied" uitgesproken
om niet de afkorting te gebruiken, maar "ISB" staat inderdaad voor "incidentele suppletoire begroting". Die route
zou nog langer duren.
De heer Van CampenVVDTen aanzien van de nota van wijziging en de middelen, dus
het geld dat de minister daarvoor vraagt, is het betoog van
de minister glashelder. Eigenlijk waarschuwt ze de Kamer:
let op, er dreigen rechtszaken; nu hebben we nog de keuze
om de politiek de keuzes te laten maken en anders gaat de
rechter dat voor ons doen. Volgens mij moeten we die
waarschuwing heel serieus nemen in de Kamer, dus dank
daarvoor. Specifiek over de nota van wijziging heb ik een
vraag aan de minister over het geld dat zij wil voor de Lbven Lbv+-regeling. Stel je nou eens voor dat dat geld niet
beschikbaar komt. Wat betekent dat dan voor boeren die
zich daar wel voor hebben aangemeld omdat ze geen
opvolger hebben? Kunnen zij dan nog bediend worden?
Nee.
De minister.
Het antwoord is nee. Er is een overtekening op de Lbv- en
de Lbv+-regeling. Ik kies er heel bewust voor om via deze
nota van wijziging dit bedrag te vragen om te voorkomen
dat, als er boeren zijn die dit enorm impactvolle besluit
hebben genomen — want dit gaat echt over iets — wij als
betrouwbare overheid nee zouden moeten verkopen omdat
we geen geld hebben. Dat wil ik koste wat kost voorkomen.
Ik vind echt dat we een betrouwbare overheid moeten zijn.
We stellen een regeling open, een vrijwillige beëindigingsregeling. Het aantal inschrijvingen is dusdanig dat ik voorzie
dat we nee moeten gaan verkopen. Weet ik dat zeker? Nee,
want een inschrijving is nog geen handtekening. Voor hetzelfde geld blijkt achteraf dat we genoeg hadden gehad aan
het budget dat we hadden, maar ik wil voorkomen dat we
in de situatie terechtkomen dat we nee moeten verkopen.
Als er geen gebruik van wordt gemaakt omdat het aantal
handtekeningen uiteindelijk lager is, vloeien deze middelen
gewoon terug. Maar ik vind dit echt noodzakelijk als wij een
betrouwbare overheid willen zijn en als wij het vertrouwen
van de sector willen herstellen.
De heer Tjeerd de GrootD66De minister heeft denk ik heel goed aan de Kamer duidelijk
gemaakt waarom het zo belangrijk is om de nota van wijziging te aanvaarden. Het gaat om de betrouwbaarheid van
de overheid, om het voorkomen dat het land op slot blijft
en om het voorkomen van rechtszaken, althans het winnen
van rechtszaken. Heel goed. D66 zal er zeker voor stemmen.
Maar we hebben het ook gehad over de wettelijke doelstelling voor 2025. Nu weten we dat de formatie niet met de
snelheid van het licht plaatsvindt. Dat betekent dat de
minister, als het gaat om "voortgang, voortgang, voortgang", in haar woorden, zelf het menu moet gaan aanspreken dat ze zo vriendelijk naar de Kamer heeft gestuurd, om
te zorgen dat de stikstofuitstoot voldoende omlaaggaat om
het wettelijke doel voor 2025 — dat is een resultaatsverplichting — te halen.
Ik heb dat inderdaad heel technisch gedeeld: dit zijn de
mogelijkheden. Als de heer De Groot mij vraagt of er meer
nodig is, dan is het antwoord ja. Maar het is nu niet aan
mij. Wat ik doe, is alles voorbereiden. Dan heb ik het niet
alleen over het lijstje met mogelijke generieke maatregelen
dat ik met uw Kamer heb gedeeld, maar ook over bijvoorbeeld het rapport over normeren en beprijzen. Ik ben
gewoon mijn werk aan het doen om dit allemaal voor te
bereiden, om het klaar te leggen voor een eventuele formatietafel. Waarom doe ik dat? Omdat ik niet wil dat dit vertraging oploopt die achteraf onnodig blijkt te zijn. Ik ga er dus
maximaal mee door om dit allemaal voor te bereiden, maar
het is niet aan mij om er een besluit over te nemen. Het is
nieuw beleid en dat is echt niet aan een demissionair kabinet; dat is aan de formatietafel. Maar nogmaals, ik bereid
dat in volle breedte voor. Het team is er hartstikke hard mee
aan de slag om ervoor te zorgen dat, mochten er formerende partijen zijn die zeggen dat het een goed idee is om
dat toch te doen, het ook allemaal klaarligt en meteen
ingezet kan worden.
De heer Tjeerd de GrootD66Dat begrijp ik. De minister is demissionair en dit zijn ingrijpende maatregelen. Maar we weten ook dat hoe langer je
wacht met maatregelen, hoe ingrijpender die zullen moeten
zijn. Is de minister het met D66 eens dat het signaal aan de
komende coalitie is dat elke dag dat er niet wordt gewerkt
aan extra maatregelen voor het doel 2025, betekent dat er
extra harde maatregelen aan het eind van het jaar genomen
moeten worden?
Dat gaat niet alleen om extra maatregelen. Het gaat ook
om intensiveren van wat we doen. Daar heb ik als demissionair minister alle ruimte voor. Dat is mijn strategie.
Daarom hamer ik zo op de voortgang van het Nationaal
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-5
Programma Landelijk Gebied en nog belangrijker, op de
voortgang van al die gebiedsprocessen, want daarin worden
de keuzes echt gemaakt. Hoe gaan we dat nou blijven aanjagen? Daarom is het zo belangrijk dat we die markt voor
innovaties aanjagen — daar had collega Adema het al over
— en dat we met die markt in gesprek zijn over de vraag
waar we bijvoorbeeld belemmeringen weg kunnen nemen,
om ook dat in te kunnen zetten. Daarom is het zo belangrijk
dat we met die aanpak piekbelasting doorgaan, en niet
alleen met stoppen, maar juist ook met verduurzamen en
extensiveren, met al die regelingen. Daar zet ik dus maximaal op in, maar het is aan een nieuw kabinet om te
besluiten wat en of er iets extra's nodig is.
Mevrouw Bromet zet haar laatste interruptie in.
Mevrouw BrometGroenLinks-PvdAJa, ik weet het, voorzitter. Allereerst is het fijn om te luisteren naar de energie die deze minister nog steeds in dit
vraagstuk laat zien. Ik heb een vraag over de piekbelastersregeling. Die was natuurlijk ingesteld naar aanleiding van
het advies van Remkes om de problemen op korte termijn
op te lossen en om op korte termijn stikstofruimte te
scheppen. In het verleden heeft de minister daar weleens
over gezegd: ik maak een regeling die kort openstaat, zodat
de boeren kunnen reageren en we ook weten of die ruimte
vrijkomt. Nu wordt die regeling verlengd. Ik vraag me toch
af of dat verstandig is, want bij de eerdere regelingen, bijvoorbeeld in de varkenshouderij, hebben we gezien dat er
een heleboel belangstelling was, maar dat uiteindelijk maar
heel weinig boeren zich echt inschreven. Ik zou wel van de
minister willen weten hoe zij kijkt naar de lengte van de
openstelling en naar hoeveel boeren er straks hopelijk
gebruik van gaan maken.
Ik heb inderdaad in de nota ... O nee, dat zit niet in de nota
van wijzingen, excuses. Ik heb in de brief daarbij inderdaad
aangegeven dat ik de Lbv+ niet in april, maar pas eind 2024
wil sluiten. Dat alle regelingen tegelijkertijd open moeten
staan, is ingegeven door de motie-Van Campen. Dit komt
overigens terug in blokje drie. Ik wil er wel alvast een beetje
op vooruitlopen, maar ik kom er in blokje drie ook nog op
terug. Ik wil gewoon invulling geven aan de motie-Van
Campen en alle regelingen tegelijkertijd open laten staan.
Dat is dus de reden. In blokje 3 kom ik ook terug op verplaatsing. Ik schetste net innovatie en volgens mij heeft collega
Adema ook heel helder uiteengezet met welke problematiek
we daarbij te kampen hebben. Het is gewoon belangrijk om
'm te verlengen. Hij blijft eenmalig. Hij komt daarna dus
ook nooit meer terug. Het is ook geen nieuwe openstelling,
maar een verlenging. Ik vind ook echt dat je 'm daarna moet
sluiten. Dan komt die 120% ook nooit meer terug. Die is
puur voor die groep van 3.000 ondernemers.
Blokje drie gaat dus over de piekbelasting. U maakt nu het
tweede blokje af.
Ik zit even te kijken, want ik ben al een beetje gaan freewheelen en shoppen in de tekst. Ik kijk nog heel even naar de
heer Tjeerd de Groot, want die had het over het inzetten
van de escalatieladder. Nou ken ik inmiddels de heer De
Groot en de escalatieladders. Ik denk dat hij die ook graag
preventief noemt. Maar de provincies hebben echt hele
mooie plannen ingeleverd. Die zijn door WEcR getoetst en
vormen een belangrijke stap in het gebiedsproces. Die zijn
ook nodig in de gebiedsprocessen. Parallel daaraan werken
alle provincies ondertussen door aan hun gebiedsprogramma's. Ik vind het niet passend om op een moment dat
ik heel veel positiviteit en energie proef in al die gebieden,
en alle provincies zo goed hun rol vervullen, met instructieregels voor de provincies te komen. Ik ben juist erg trots
op de provincies dat ze hun nek uitsteken en zich zo inzetten
en voortgang boeken.
Toch nog een vraag daarover van de heer De Groot.
De heer Tjeerd de GrootD66De minister is wel heel charmant en vriendelijk naar de
provincies. De minister noemt WEcR, maar we weten ook
dat de Ecologische Autoriteit eigenlijk van geen van die
plannen heeft gezegd dat ze helemaal adequaat zijn. Het
had dus echt een stukje beter gekund en er hadden veel
scherpere keuzes gemaakt kunnen worden. Heel veel provincies hebben nu wel de makkelijke maatregelen aan de
minister gestuurd. Prima, dat kunt u gaan doen, maar enig
realisme over wat er ligt, lijkt me ook niet verkeerd. Ik vraag
niet meteen om instructieregels, want er zijn tal van andere
mogelijkheden. De minister hoeft dat niet meteen te doen,
maar de oproep gisteren in mijn eerste termijn was om
toch wel ietsje verder te gaan dan alleen maar kopjes koffie.
Dat even ter duiding van mijn opvatting dat er toch wat
licht zit tussen wat de minister zegt en wat de realiteit is bij
de plannen van de provincies.
Drie dingen. Natuurlijk had die versie 1.0 concreter gekund,
maar de provincies hadden net de onderhandelingen voor
nieuwe coalities afgerond. Sommige provincies hadden
dat een week eerder gedaan. Dus tijdens die onderhandelingen moesten ze hun versie 1.0 met allerlei ingewikkelde
keuzes maken. Ga d'r maar aan staan! Dat is best ingewikkeld. Dus ik was er eigenlijk hartstikke trots op dat ze überhaupt iets hebben ingeleverd en dat het ook nog best wel
redelijk concreet was. Genoeg? Nee. Maar ik heb altijd
gezegd dat ik daar ontspannen in zit. We hebben in ieder
geval een belangrijke stap gezet.
De maatregelenpakketten nu zijn niet de makkelijke keuzes,
het zijn de keuzes die je nú kunt maken. De opgave was:
snelheid, voortgang maken. De opdracht was niet: maak
de moeilijkste keuzes. Dat wil ik dus toch ook echt nuanceren. Ik ben het eens met de heer De Groot dat we echt niet
alleen kopjes koffie moeten drinken; en dat doe ik ook niet.
Ik rij twee keer per jaar vrolijk langs alle provincies. Ik beleef
daar veel plezier aan, heb daar mooie gesprekken, maar ik
kom daar niet voor de koffie, de Limburgse vlaai of de Friese
koek; ik kom daar om commitment vragen. Dat heb ik ook
in het najaar gedaan toen ik heb gezegd: "Jongens, ik wil
mijn nek uitsteken voor die maatregelpakketten. Ik wil mijn
nek uitsteken zodat jullie doorkunnen, maar ik wil wél iets
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-6
terug, en dat is commitment en dat er in de versies 2.0 ook
echt ruimtelijk structurerende keuzes worden gemaakt".
Dat commitment heb ik ook. Dus ik heb er echt vertrouwen
in, en zal in maart — dan begin ik weer met mijn ronde —
echt niet alleen maar kopjes koffie drinken. Dat is wederzijds, want de provincies vragen ook aan mij dingen. Zo
houden we elkaar scherp.
Voorzitter. Mevrouw Beckerman vroeg ook nog naar de
verschillen tussen de provincies. Ik denk dat ik dat al heb
uitgelegd: iedere provincie heeft haar eigen spoor, en dat
is juist heel erg goed.
Mevrouw Beckerman vroeg ook aandacht — dat vond ik
wel heel mooi – voor een andere groep dan de koplopers.
Ze zei: "We hebben het over koplopers, en maatregelenpakketten heten ook weer 'koplopersprojecten'. De boeren die
het toch al zo goed doen, moeten we juist ontzien. Maar
hoe zit het nou met de boeren die misschien nog helemaal
niet bezig zijn met die stappen? Blijven die dan niet te ver
achter?". Die zorg voelde ik in ieder geval een beetje. Ik vind
dat we er juist ook voor hen moeten zijn. Ik weet bijvoorbeeld dat de NAJK een initiatief heeft, het collectief Boerenperspectief. Zij begeleiden álle agrariërs, zijn juist ook
gericht op boeren die nou niet meteen koploper zijn. Dat
doen ze zonder te zeggen dat het beter of minder goed is
als je wel of geen koploper bent.
Dat was het blokje maatregelpakketten.
Dan gaan we naar de piekbelasting.
Ja, voorzitter. Dan gaan we nu naar de aanpak piekbelasting
toe.
Ja, maar mevrouw Hertzberger heeft toch nog een vraag
over de gebiedsgerichte aanpak, geloof ik.
Mevrouw HertzbergerNSCIk had ook nog een aantal vragen gesteld over het karakter
van de verschillende projecten die de provincies hebben
ingediend. Die gingen bijvoorbeeld over het aandeel dat
een pilot- of onderzoekskarakter heeft versus het aandeel
met een "structureel veranderingen aanbrengen"-karakter,
om het maar even zo te zeggen. Hoeveel gaat er naar de
natuurorganisaties en hoeveel gaat er naar de boeren?
Hoeveel geld is er per provincie beschikbaar? We zien in
Limburg dat vijf van de zes projecten niet voldoen en dat
er dan maar één projectje overblijft, terwijl ze daar toch een
behoorlijke opgave hebben. Kan de minister daar nog even
op ingaan?
Het antwoord daarop zit in de schriftelijke set. De verdeling
per provincie staat in de bijlage. Ook de verdeling tussen
de agrarische sector, de natuur of de mix — want het is
geen tegenstelling — zit in de schriftelijke set. Ter geruststelling: 40% is gericht op landbouwmaatregelen, 32% is
gericht op natuurmaatregelen en 28% is gericht op de
combinatie van natuur en landbouw, gericht op de drie
prioritaire gebieden veenweide, beekdalen en overgangsgebieden. Dat zit dus in de schriftelijke set. Ten dele vindt
u het ook bij de antwoorden op vragen van de BBB, ook in
de schriftelijke set.
Ik zeg erbij dat het niet zo is dat het nu een gesloten boek
is voor de provincies. Dit is het maatregelpakket dat we nu
na de rijkstoets kunnen honoreren, maar er zat meer in het
mandje. In totaal hebben de provincies voor 2,7 miljard aan
maatregelpakketten ingediend. We hebben daarvan 1,6
miljard naar WEcR gestuurd. Uiteindelijk gaat het om 1,28
miljard via deze nota van wijziging. Ik wil wel degelijk met
de provincies door om ook die andere maatregelpakketten
met de adviezen van WEcR dusdanig te verbeteren dat die
bijvoorbeeld in een volgende tranche mee kunnen. Het is
dus niet zo dat het nooit meer in een mandje komt als het
nu niet in een mandje zit.
Er is ook nog een vraag van de heer Pierik.
De heer PierikBBBIk wil de minister bedanken voor de duidelijke schriftelijke
uiteenzetting. Dat er 40% naar landbouw en 32% naar natuur
gaat, is allemaal helder omschreven, maar er liggen nog
een paar aanvullende vragen. Er is geen antwoord op papier
gekomen op de vraag hoe dat geld wordt ingezet als het
gaat om de organisaties die helpen om die projecten uit te
voeren. Gaat het geld naar de TBO's? Gaat het geld naar
de collectieven? Gaat het geld naar andere organisaties?
Daar zou ik toch ook nog graag een beetje een beeld van
willen hebben. Dat hoeft niet tot op de komma nauwkeurig,
maar ik zou wel graag willen weten hoe dat geld uiteindelijk
wordt weggezet. De hamvraag voor mij is: hoeveel van dat
geld komt uiteindelijk terecht op de boerenerven?
Dit is een ingewikkelde vraag. Nee, het is een ingewikkeld
antwoord; laat ik het bij mezelf houden. Dat gaat over een
aantal zaken. Ten eerste: de regie ligt bij de provincies.
Welke keuzes daarin worden gemaakt, ligt bij de provincies.
Dat wordt democratisch gelegitimeerd door Provinciale
Staten. Ten tweede: het is aan provincies tot op welk
detailniveau ze dit soort informatie bekend maken. Daar zie
je ook verschillen in. Het is onze rol om te toetsen op de
criteria zoals we in de Wet transitiefonds hebben vastgesteld. Ik wil dus niet te veel op de stoel van de provincies
gaan zitten en zeggen: zo moeten jullie het doen. Dan
moeten we stoppen met de gebiedsgerichte aanpak en het
gewoon zelf gaan bepalen. Dat is dus het spanningsveld
waarmee we continu te maken hebben. Die definitieve
vormgeving op maatregelniveau is echt aan de Provinciale
Staten. Uiteindelijk landt alles direct of indirect op het
boerenerf en in het herstel van de natuur. Alle maatregelen
die ik hier zie, zijn ook in het belang van al onze boeren.
Ook natuurherstel is in het belang van onze boeren. Ik ben
daar in ieder geval van overtuigd. Veel landt op het boerenerf, ook indirect, want er zitten ook heel veel onderzoeksvragen bij die echt uit de sector komen. Uit mijn hoofd noem
ik een onderzoek naar het effect van de bufferzones op de
waterkwaliteit. Wat doet dat nou echt? Al dit soort onderzoeken en metingen zijn goed om te hebben in deze aanpak.
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-7
Dan gaan we nu echt door naar de piekbelasting.
Voorzitter. Er zijn een aantal vragen gesteld over specifieke
regelingen. Wat is de stand van zaken en kunnen de regelingen niet langer open? Dat hebben we eigenlijk net al
besproken. Ik denk wel dat het goed is om nog even heel
kort terug te gaan naar het ontstaan van de aanpak piekbelasting. Remkes heeft het advies gegeven om over te gaan
tot een gerichte aanpak die op korte termijn leidt tot stikstofreductie. Circa 3.000 bedrijven die op basis van hun eigen
gegevens kunnen kijken of ze piekbelaster zijn, krijgen dan
de extra mogelijkheden om versneld hun uitstoot van stikstof te reduceren. Deze ondernemers en hun naaste
omgeving krijgen daarmee de mogelijkheid om hun bedrijf
verder te verduurzamen, te verplaatsen, de activiteit te
beëindigen of deel te nemen aan het gebiedsproces.
Het was nadrukkelijk een politieke, maar ook maatschappelijke wens om een palet aan opties aan te bieden. Ik noem
dat "het hele trappetje van Remkes". Dat is vanwege de
impact van de keuze die wordt gemaakt. Die impact wil ik
wel nogmaals benoemen. Ik ken uw Kamer en uw Kamerleden. Die zijn allemaal heel veel buiten en in gesprek met
boeren. Ik zie ze soms gelukkig ook mooie natuurgebieden
bezoeken. Maar volgens mij heeft iedereen heel goed in
het snotje hoeveel impact dit soort keuzes hebben op
gezinnen. Want het gaat niet alleen over: ga ik stoppen of
ga ik verduurzamen? Dit gaat ook over: hoe geef ik dan
invulling aan mijn leven en aan mijn gezin; blijf ik hier
wonen en wat kan dan wel? De impact is enorm. Dan is het
inderdaad belangrijk dat de opties duidelijk zijn.
Deze aanpak piekbelasting is eenmalig, juist ook om die
depositiedaling op korte termijn te kunnen bewerkstelligen.
Mevrouw Vedder vroeg wanneer de dag aanbreekt dat alle
regelingen dan ook openstaan. Dat is in lijn met de aangenomen motie-Van Campen. Die verzoekt dat alle regelingen
tegelijkertijd openstaan. Dat is ook mijn inzet. Ik heb net al
in antwoord op een andere vraag aangegeven — ik zag op
dat moment mevrouw Vedder even niet in de zaal, maar
misschien heeft ze het wel gehoord — dat die Lbv+-regeling
inderdaad verlengd is tot en met 2024, juist om ondernemers de kans te geven om een weloverwogen keuze te
maken en een periode te hebben waarin alle regelingen
openstaan. Dan gaat het niet alleen om stoppen. Dan gaat
het ook om verduurzamen, omschakelen, innoveren et
cetera.
Voor de rest staat alles open. De regeling over innovatie
kan open, maar goed, daar hebben we het voor de lunch
over gehad. Technisch gezien kan de regeling open. Het
enige wat echt nog speelt, is verplaatsen. Dat is een regeling
waaraan we heel hard werken. Maar het is ook ontzettend
complex. Het is ook een regeling waarvan mevrouw Hertzberger zich afvraagt: is die wel toekomstbestendig? Ook de
heer de Groot had hier volgens mij een vraag over.
We hebben op dit moment de regeling ter notificatie liggen
in Brussel. Dat is een regeling die ook bij eventuele bijstellingen van beleid toekomstbestendig is. De regeling is zo
ingericht — daarmee ga ik meteen in op de vraag van de
heer Pierik — dat bedrijven die gebruikmaken van de verplaatsingsregeling, zich alleen kunnen hervestigen op
locaties waar zij een minder negatief effect hebben op de
kwetsbare natuur. Dat betekent dat de stikstofdepositie op
de nieuwe locatie lager moet zijn dan de drempelwaarde
van de aanpak piekbelasting en de veehouderij op de
nieuwe locatie aan alle vergunningsvoorwaarden moet
voldoen. Op de te verlaten locatie van het bedrijf, dus op
de locatie die achterblijft, wordt de veehouderij definitief
gesloten, ook voor toekomstige gebruikers van de locatie.
Het is dus niet meer mogelijk om daar dan vee te houden.
Andere economische activiteiten dan de veehouderij mogen
wel, maar op die locatie mag er niet meer dan 15% van de
vergunde stikstofemissie zijn. Dus je hebt hoe dan ook 100%
reductie op ammoniak vanuit veehouderij en bij andere
economische activiteiten 85%.
De heer Tjeerd de GrootD66Maar erkent de minister dat er bij het verplaatsen van activiteiten, als 90% in de deken blijft, zeker een schoner bedrijf
zal zijn dat ergens anders staat, maar dat de grootste
opgave ligt in het reduceren van de stikstofdeken? Erkent
de minister dat het besteden van belastinggeld aan het
verplaatsen van vervuiling een beetje zonde van het geld
is? Politiek begrijp ik het wel, maar dat is toch zonde van
het geld?
Vraagt u mij of dit het meest doelmatige is bij het hele
trappetje van Remkes, dan is het antwoord nee. Maar ik
vind het wel wenselijk dat het hele trappetje van Remkes
uitgevoerd wordt. Ook de verplaatsingsregeling is een
ontzettend belangrijke regeling. Laten we wel wezen, de
locatie die achterblijft wordt gesloten, dus er is sprake van
reductie. Je gaat in de praktijk naar een andere agrarische
locatie en er wordt er één gesloten.
Ik ben het ermee eens dat het in de gesprekken die ik voer,
bijvoorbeeld met IenW, buiten de regeling die nu ter notificatie is, gaat over de vraag: hoe zorgen we ervoor dat er
bij de verplaatsing naar een andere locatie geen negatieve
effecten zijn op bodem en water? We kijken wel naar dat
soort clausuleringen, om die misschien extra toe te voegen.
Ik wil eigenlijk ook wel in gesprek met het IPO, dus de provincies. Dan zou ik zeggen: gut, het zou toch wel goed zijn,
als iemand verplaatst, dat het daar ook wel past in het
gebiedsproces. Maar ik blijf zeggen dat ik de verplaatsingsregeling ontzettend belangrijk vind, ook vanwege een
betrouwbare overheid. We hebben hier met elkaar Remkes
omarmd en gezegd dat we het hele trappetje van Remkes
uitvoeren. Dat is inclusief verduurzaming, verplaatsing,
innoveren en niet alleen stoppen. Ik vind dat echt heel
belangrijk.
Uw laatste interruptie, meneer De Groot.
De heer Tjeerd de GrootD66Maar dan concludeer ik dat het trappetje van Remkes vooral
een politiek trappetje is en dat het toch zonde van het geld
is om de vervuiling, de stikstofuitstoot van de ene plaats in
de deken naar de andere te verplaatsen. Dat is toch wat er
gebeurt, met veel belastinggeld.
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-8
Ik wil hier toch heel even tegenhangen. Je verplaatst doorgaans naar een andere agrarische locatie en wat je achterlaat wordt gesloten, dus er is wel degelijk sprake van
reductie. Om het dan te simplificeren en te zeggen dat het
alleen een politiek besluit is … Nee, het doet wel degelijk
iets. Ik ben ook zo eerlijk om te zeggen dat het natuurlijk
minder doelmatig is dan beëindigen; natuurlijk. Maar we
hebben wel met elkaar gezegd dat het hele trappetje van
Remkes geen stoppersaanpak is. Het is een aanpak piekbelasting. Dat is echt wat anders.
Mevrouw Van der PlasBBBIk wil daar ook wel even wat duidelijkheid over van de
minister. Het lijkt mij evident dat er niet binnen 500 meter
van een ander Natura 2000-gebied verplaatst wordt. Je gaat
op een andere plek zitten; waar het kan, waar de boer
naartoe wil, hoe dan ook. Ik hoor de minister net zeggen
dat we daar wel allemaal clausuleringen op gaan zetten,
dat er geen negatieve effecten zijn voor bodem en voor
water. Dan is mijn vraag hoe zeker het is voor een boer die
zegt dat hij wel verplaatst wil worden, als hij nu hoort dat
er allemaal mitsen en maren bij komen. Is die verplaatsing
dan nog wel aantrekkelijk? Het risico is dat die boer nog
jaren moet wachten om te zien waar hij dan terecht kan
komen, met misschien allemaal rechtszaken die hem boven
het hoofd hangen. Kan de minister even duidelijk stellen
hoe dat dan precies in zijn werk gaat?
Wat ik bedoel met clausuleren en het gesprek met de provincie over zo'n gebiedsproces is juist om dit te voorkomen.
Als je gebruikmaakt van de verplaatsingsregeling en ergens
terechtkomt, vind ik het belangrijk dat we meteen het juiste
gesprek voeren met elkaar over een vraag als: wat speelt
er in dat gebied? Is er een gebiedsproces of whatever? Dat
vind ik belangrijk. Maar de verplaatsingsregeling is gewoon
ook een ontzettend belangrijke regeling in dat hele trappetje.
Dat heb ik net gezegd in antwoord op de heer De Groot.
Misschien is "clausuleren" dan het verkeerde woord, maar
ik ben wel echt oprecht met IenW gesprekken aan het voeren. We hebben water en bodem sturend en we hebben de
Kaderrichtlijn Water waar we aan moeten voldoen. Wat je
niet wil, is dat iemand die wordt verplaatst en investeringen
doet, een jaar later weer te maken krijgt met nieuwe doelen
of wat dan ook. Ik vind dus wel dat we dat hele palet moeten
schetsen. Dat is eigenlijk wat ik bedoel. Het juiste perspectief
schetsen; dat is het eigenlijk.
Helder. De minister vervolgt haar betoog.
Ja. Dan ben ik bij de heer Holman. Hij vroeg of er ook permanente opkoopregelingen komen. Het antwoord is: ja,
technisch kan dat. Dat is het punt niet. Het is alleen niet aan
mij om daarover in deze demissionaire status te beslissen.
Ik kan wel zeggen dat ik zie dat er voor de huidige regeling
in ieder geval ontzettend veel interesse is. We hebben nu
— peildatum vandaag of gisteren; dat weet ik niet — 1.268
aanvragen. Daarnaast werk ik nog wel aan de notificatie
van de Maatregel Gebiedsgerichte Beëindiging, de MGB.
Die regeling is bedoeld om de provincies gedurende drie
jaar te ondersteunen bij de gebiedsprocessen. Maar goed,
het is aan een nieuw kabinet om te bepalen of die wordt
opengesteld en, zo ja, onder welke voorwaarden. Maar ik
ga dus ook hier maximaal door met het voorbereiden, zodat
we geen onnodige vertraging oplopen.
Ik denk dat dit heel even mijn blokje aanpak piekbelasting
was.
Heel goed. Dan gaan we naar natuurbeleid.
Dan gaan we inderdaad naar natuurbeleid. Ik zou hier kunnen herhalen hoe belangrijk natuur is. Ik zeg dat heel vaak:
natuur is van levensbelang. Natuur is er niet alleen om
heerlijk in te vertoeven en te recreëren, maar ook voor
schone lucht, voor een aangename leefomgeving et cetera.
Een sterke natuur helpt ons ook om ons aan te passen aan
klimaatverandering.
De natuur staat wel onder druk. Vorige week heeft de Ecologische Autoriteit daarover een naar mijn mening belangrijk rapport gepubliceerd. De heer Pierik vroeg mij of ik eens
op dat rapport zou willen reflecteren. Het advies van de
Ecologische Autoriteit onderschrijft, denk ik, het beeld dat
al uit de natuurdoelanalyses naar voren komt: in veel
gebieden is de natuur nog niet gezond of zelfs verslechterd.
Omdat in veel gevallen al voldoende helder en onderbouwd
is welke maatregelen op korte termijn nodig zijn — dan heb
ik het echt over de no-regretmaatregelen — benadrukt de
Ecologische Autoriteit vooral de noodzaak van actie.
Daarom zet ik nu niet alleen in op het versterken van de
natuur in Natura 2000-gebieden, maar werk ik ook aan het
versterken van natuurwaarden daarbuiten. Een hele
belangrijke pijler daarbij is de Agenda Natuurinclusief. Die
komt in uw Kamer eigenlijk niet vaak ter sprake, voorzitter,
maar het is wel iets waar ik heel hard mee aan het werk
ben. Ik werk heel hard aan natuurinclusief werken, wonen
en leven en aan groen in en om de stad en in de woonwijken, want ik ben ervan overtuigd dat we ook natuurcompensatie nodig hebben. We lossen het probleem niet alleen op
in onze Natura 2000-gebieden. Je hebt ook natuurcompensatie nodig. We wonen in een héél klein land. Nieuwe
natuur, netto-netto met een hek eromheen, is dus niet de
oplossing. Wat wel de oplossing is, is het vergroenen van
onze leefomgeving: groene woonwijken, groene straten,
groene pleinen, groene binnensteden. Dat is waar ik heel
hard mee bezig ben.
Rijk en provincies beseffen dat heel veel stappen nodig zijn.
We zien ook de noodzaak van maatregelen om de natuur
te verbeteren. Daaraan geven we invulling via het Nationaal
Programma Landelijk Gebied en natuurlijk via alle gebiedsprogramma's.
De Ecologische Autoriteit adviseert ook om de gebiedsdoelen te verduidelijken. Daar richten we een proces voor in.
Dat heb ik ook zo aangekondigd in het ontwerp van het
Nationaal Programma Landelijk Gebied. De Ecologische
Autoriteit signaleert ook dat een verdere uitwerking en
detaillering van de ecologische analyses nodig zijn om ook
op de langere termijn de juiste maatregelen te blijven
nemen. Dat wordt vormgegeven via een lerende en cycli-
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-9
sche aanpak, waarin we als overheden samenwerken aan
het verbeteren van de natuurdoelanalyses en het Nationaal
Programma Landelijk Gebied met de gebiedsprogramma's.
Het is daarbij ontzettend belangrijk dat we werken aan het
Verbeterprogramma VHR natuurmonitoring om de informatie en kennis rond de natuur aan te vullen. Op basis van de
nieuwe inzichten uit de natuurdoelanalyses en de adviezen
van de Ecologische Autoriteit kijken we of bijsturing en
herprioritering nodig zijn.
De heer Pierik vroeg: hebt u hem gelezen? Jazeker, hij ligt
nog net niet onder mijn hoofdkussen. Er staat bij 1.3: De
adviezen zijn kritisch en toch aan de slag. Dat wil ik hier ook
benadrukken, want dat is ook wat de Ecologische Autoriteit
benadrukt. We hebben voldoende informatie om te weten
dat de opgave groot is en dat die om een aanpak vraagt.
We weten voldoende om aan de slag te gaan.
Dit is uw laatste interruptie, meneer Pierik.
De heer PierikBBBJa, zo gaat dat. Ik ben blij dat de minister het rapport gelezen heeft en dat ze ook kennisgenomen heeft van de kritische opmerkingen die in het rapport staan. Ik ben daar
eerlijk gezegd van geschrokken. Er zat een behoorlijke zelfkritiek in. Het is goed om in de natuurdoelanalyses meer
toe te werken naar uniformiteit. Ik heb de minister dat ook
horen roepen. Er zijn dus best een paar dingen die bemoedigend zijn. Maar ik heb eigenlijk nog nooit een duidelijk
antwoord gekregen op de vraag of met de thans beschikbare meetdata onomstotelijk vastgesteld kan worden of het
goed dan wel slecht gaat in de verschillende natuurgebieden. Ik heb het dan vooral over de beginmetingen. Als je
de ontwikkeling in de natuur wilt aangeven, dan moet je
weten hoe het is gegaan vanaf punt 1 naar punt t+3; ik noem
maar even wat. Je moet in ieder geval een ontwikkeling
kunnen zien. Volgens mij is dat nog iets wat enorm ontbreekt in de verschillende natuurdoelanalyses. Daar wil ik
graag duidelijkheid over.
Ik noem even een aantal dingen. Eén. De referentiedatum
is natuurlijk gewoon de datum van aanwijzing. Dat is de
referentiedatum waar we van uitgaan. Ik citeer uit het werk
van de Ecologische Autoriteit zelf, uit de breinaaldnotitie,
zoals ik die intern noem. Het is eigenlijk een breinaald van
alle natuurdoelanalyses uit alle provincies. Er ontbreken
bepaalde gegevens en inzichten. De provincies hebben de
data niet op orde en dat moet beter. Ze zijn een been aan
het bijtrekken, want dat moet echt beter. Maar ondanks het
ontbreken daarvan kunnen we wel degelijk conclusies
trekken. De bestaande gegevens laten namelijk vaak de
belangrijke trends meer dan voldoende zien. Drukfactoren,
zoals te veel stikstof, verdroging, slechte waterkwaliteit,
verstoring en een geïsoleerde ligging, komen uit de
natuurdoelanalyses duidelijk naar voren. De beheerders
kennen hun gebieden en de problemen die daar spelen.
Vaak doen zij al het maximale binnen hun mogelijkheden
om een verdere verslechtering te voorkomen.
Wat wel ontbreekt, is een daadwerkelijk inzicht in het landschapsecologisch systeem. Volgens mij noemde de heer
Flach dat ook. Ik voeg daar de hydrologische systemen aan
toe. Dat is nodig om echt diepere analyses te kunnen maken
van die gebieden, vanuit de oorzaken. Om die diepere
analyses te kunnen maken is meer inzicht nodig in de systemen van zo'n gebied. Op dat punt moeten we echt een
been bijtrekken.
Maar de heer Pierik zegt ook nog wat anders. Eigenlijk zegt
hij: zou je niet meer moeten meten en monitoren? Zoals ik
al zei, zijn we met de provincies bezig om het monitoringsverhaal te verbeteren via een verbeterprogramma. Met het
Programma Natuur zijn we echt aan het werken aan
natuurherstel. Maar onze monitoringsdata zijn echt van
goede kwaliteit.
Gegevens worden al lange tijd verzameld via het Netwerk
Ecologische Monitoring. De maidenspeech van de heer
Pierik van gisteren goed beluisterd hebbende zal het hem
aanspreken dat het CBS deze gegevens controleert op volledigheid, maar ook op kwaliteit. Dat wordt door het CBS
als hoog beoordeeld. De Ecologische Autoriteit bevestigt
dat we een goed beeld hebben, ook wat betreft die trends.
Maar we hebben inderdaad meer data nodig om die diepere
analyses te kunnen maken.
Dan is er natuurlijk bemonstering. Dat hoor ik ook veel. Ik
was vorige week maandag op werkbezoek bij Eurofins. Die
doen bijvoorbeeld heel veel aan bodembemonstering in
de agrarische sector. Dit doen zij nog weinig in natuurgebieden. Of weinig, het zou meer kunnen. Ze doen het wel,
maar het zou meer kunnen. Daarbij wil ik wel het volgende
zeggen. Hoe meer we meten en bemonsteren, hoe meer
dit eigenlijk ons beeld bevestigt. Ik wil daar ook aan toevoegen dat iedere meting — maar goed, dat weet de heer Pierik
gezien zijn achtergrond veel beter dan ik — wordt onderbouwd met een berekening vanuit modellen. Altijd. Want
je kunt simpelweg niet iedere vierkante centimeter meten.
Dus zelfs op een akker, waarbij je de bodemstructuur wilt
bemonsteren, wordt gebruikgemaakt van modellen. Vaak
nemen ze een aantal monsters, en met berekeningen kijk
je dan hoe dat voor de hele akker is. Maar goed. Het is
cruciaal dat dit op orde is en, refererend ook aan wat de
heer Flach zei, waar het gaat over de uniformiteit. We
moeten daar echt met elkaar een been bijtrekken.
De minister vervolgt haar betoog.
Ik ben altijd zo bevlogen over die natuur. Dan blijf ik
natuurlijk maar kletsen. Dat was het voor wat betreft de
Ecologische Autoriteit.
Ik zie de heer Van Meijeren niet in de zaal zitten, maar hij
heeft mij daar de vorige keer ook naar gevraagd. Ik kies
ervoor om er wel op te reageren. In de rapporten van de
Rode Lijsten, die openbaar en voor iedereen toegankelijk
zijn, staat per soort aangegeven of stikstof een probleem
is. Dat kan de heer Van Meijeren nauwkeurig nalezen. Bij
een deel van de soorten gaat het om volledige verdwijning
uit Nederland, maar bij veel soorten gaat het ook gewoon
om een echte afname. De hele aanpak betreft natuurlijk
meer dan het voorkomen dat soorten verdwijnen.
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-10
Voor een deel betreft het soorten die beschermd zijn. Dit
gaat om ernstig bedreigde vlindersoorten van de Habitatrichtlijn die last hebben van het dichtgroeien van leefgebied
door een overmaat aan stikstof of het verdwijnen van stikstofgevoelige planten waar ze van afhankelijk zijn. Ik noem
bijvoorbeeld het donker pimpernelblauwtje, een grote
vuurvlinder. Een aantal beschermde vogels is aangetast
door stikstof, waardoor ze bijna of al helemaal verdwenen
zijn. Dan gaat het om de draaihals, de duinpieper, de klapekster, de korhoen, het paapje, de tapuit of de velduil. Er
zijn daarnaast vele plantsoorten op te noemen die typische
soorten zijn voor beschermde habitattypen en inmiddels
sterk zijn afgenomen, waarbij stikstof een belangrijke oorzaak is. Ik noem bijvoorbeeld de groene nachtorchis, de
kleine wolfsklauw, de kranskarwij, het vetblad en de welriekende nachtorchis. Ik kom die inderdaad zelden tegen. Dat
geldt ook voor vele soorten uit andere soortgroepen die
niet per soort beschermd zijn, maar wel vallen onder onze
verantwoordelijkheid om de biodiversiteit te behouden.
Dan gaat het om heel veel soorten, zoals bijen, libellen,
mossen, korstmossen et cetera. In de rapporten van de
Rode Lijsten staat aangegeven welke soorten allemaal
achteruitgaan of al verdwenen zijn en wat daarvoor de
belangrijkste oorzaken zijn. Nogmaals, dat kan nauwkeurig
worden nagelezen. Ook in de natuurdoelanalyses is dit op
een overzichtelijke manier bij elkaar gebracht. De heer Van
Meijeren heeft verwezen naar de Living Planet Index en de
Nationale Databank Flora en Fauna die we in 2025 voor
iedereen openstellen, wat nu nog alleen het geval is voor
gemeenten. Een index of een databank is echter iets anders
dan het achterhalen van een oorzaak van achteruitgang.
Dat zijn twee verschillende dingen. De oorzaken van achteruitgang staan in de rapporten van de Rode Lijsten.
Tot slot vroeg de heer Van Meijeren waarom we 25 miljard
uittrekken om een paar soorten te redden. De bijna 25 miljard is er niet om een paar soorten te redden maar is er
voor een transitie van de hele landbouw en die is heel
belangrijk voor ook andere doelen, zoals water, klimaat en
een gezonde leefomgeving, naast het beschermen van
natuur. Daar hebben we een fors budget voor nodig omdat
dit gaat om, zoals de heer Holman gisteren heel mooi zei,
een warme transitie.
Mevrouw Koekkoek vroeg naar de uitbreiding van het aandeel natuur en hoe we dit aan elkaar koppelen door gebieden te verbinden. Ze noemde ook de mogelijkheid om dit
samen met buurlanden te doen. Dat heeft zeker een meerwaarde en dat vind ik dus ook een goed idee. Provincies
doen dit ook al, want zo kunnen zij in het kader van
NatuurNetwerk Nederland ecologische verbindingen realiseren en dat kan natuurlijk ook grensoverschrijdend.
De heer Grinwis vroeg terecht aandacht voor Boeren voor
Natuur, een pilot in Gelderland. LNV is er altijd duidelijk
over geweest dat er vanuit de bestaande regeling, Programma Natuur eerste fase, maar tot 2026 middelen
beschikbaar waren. Het is echter onwenselijk dat de deelnemers van Boeren voor Natuur klem komen te zitten omdat
de financiering afloopt. Daarom wil ik graag met de provincie kijken hoe dit mooie initiatief voortgezet kan worden.
Ook wordt dit jaar de regeling voor de tweede fase opengesteld. Die heeft een uitvoeringstermijn tot en met 2032. Daar
kan de provincie Gelderland ook middelen voor opvragen.
Zo kunnen de boeren gewoon door met hun transitie en
hebben het Rijk en de provincie de ruimte om oplossingen
te vinden voor de periode na 2032. Ik ga hier graag met de
gedeputeerden het gesprek over aan, en dat zal ik ook doen.
Voorzitter. Tot slot in dit blokje. De PVV vroeg aandacht
voor het beperken van de impact van de bomenkap op
dieren. Ik ben het ermee eens dat dieren niet de dupe
mogen zijn van bomenkap. Dit wordt geregeld in de Wet
natuurbescherming. In de Wnb is het verplicht om een
ecologische quickscan uit te voeren bij projecten waar dieren en planten mogelijk schade van kunnen ondervinden.
Dat is gewoon een zorgplicht bij het kappen van bomen.
Daarbij wordt bijvoorbeeld gekeken naar bescherming van
nesten van vogelsoorten. Het is dus niet zo dat het maar
klakkeloos kan en dat daarbij geen oog is voor planten of
dieren, alsof niet geborgd zou zijn dat het niet ten koste van
planten en dieren gaat.
Heel goed. We gaan naar de vergunningverlening.
We gaan door naar het laatste blokje. Voor ieder blokje een
slokje! Sorry, voorzitter, ik kon het niet laten. Ik ben het
eigenlijk met heel veel sprekers eens. Dan kijk ik naar
mevrouw Nijhoff, naar zowel de heer Pierik als mevrouw
Van der Plas, naar de heer Grinwis, maar ook naar de heer
Flach. Zij hebben er allemaal aandacht voor gevraagd dat
wij zo veel vragen van onze vissers en garnalenvissers.
Gezien de tijd zal ik niet in herhaling vallen, maar ik denk
dat collega Adema heel terecht heeft gezegd dat juist de
visserijsector echt van meerdere kanten onder druk staat.
Ook hier geldt: het zijn gewoon familiebedrijven, met een
decennialange traditie. We vragen heel veel van die
bedrijven met betrekking tot verduurzaming, waaraan ze
zich moeten aanpassen. Dat voel en zie ik dus echt.
Ik kan als bevoegd gezag voor de Wet natuurbescherming
echter niet anders dan gewoon toetsen aan de vereisten
van de wet. Het is een hele technische opdracht; ik mag er
verder niets van vinden. Dat is nou eenmaal de rol die je
hebt als bevoegd gezag. Die wet vereist dat er bij een verleende vergunning geen significante gevolgen voor Natura
2000-gebieden optreden.
Ik waardeer de inzet van de garnalenvissers voor verduurzaming. Ze hebben al zo veel gedaan. Ik zie ook dat ze
stappen blijven zetten; dan kijk ik bijvoorbeeld naar de
installatie van die katalysatoren. Ik was laatst op werkbezoek
in Stellendam. Dat is een soort innovatiecentrum. Wie er
nog niet is geweest, zou ik dat echt aanraden. Er zijn daar
hele mooie voorbeelden van innovaties in de visserijsector.
Ik was daar echt van onder de indruk. Soms heb je dat bij
een werkbezoek. Dan denk je: wow, wat gebeurt hier veel.
En inderdaad, hoe zonde is het, en eigenlijk hoe onterecht,
dat de pulsvisserij gewoon niet mogelijk is.
Ik ben op dit moment in gesprek met de garnalenvissers
over hun vergunningaanvraag. De sector werkt aan een
aangevulde ecologische onderbouwing. Daarbij wil ik
gewoon zo veel mogelijk ondersteunen. Dat doe ik bijvoorbeeld door een deel van de onderzoekskosten te subsidiëren, want die zijn gewoon hoog. Als de sector de passende
beoordeling heeft aangeleverd, kan ik tot besluitvorming
overgaan. Daarbij is ook gevraagd of bij aanwijzing van
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-11
Natura 2000-gebieden niet al rekening is gehouden met de
activiteiten van garnalenvissers. De garnalenvisserij vond
al plaats ten tijde van de aanwijzing. Er zijn echter altijd
alleen maar tijdelijke visvergunningen verleend in de periode voorafgaand aan de aanwijzing van die gebieden. Een
dergelijk tijdelijk recht geeft juridisch bezien geen basis
voor een vrijstelling van of een referentiesituatie voor de
vergunningplicht.
Ik zie de heer Flach bij de interruptiemicrofoon. Hij vindt
daar vast iets van.
De heer FlachSGPJa, dat klopt. De minister en ik hebben de afspraak gemaakt
dat zij een besluit over de Voordelta na de commissievergadering van 8 februari neemt. Daar gaan wij het dus nog
over hebben. Daar gaat mijn vraag nu ook niet over. Gisteren kwam het bericht naar buiten dat natuurorganisaties
via de rechter een einde willen maken aan het gedogen van
de garnalenvisserij in de Waddenzee. Misschien de minister
daar ook nog even haar licht over laten schijnen?
Dat doe ik even in de tweede termijn. Of ik doe dat schriftelijk.
Ja. Dan heeft de heer Grinwis een andere vraag.
De heer GrinwisChristenUnieIk wil nog even doorgaan op de vraag van collega Flach,
die dan waarschijnlijk in de tweede termijn of later wordt
beantwoord. Het is alsof de druiven voor de garnalenvissers
niet al zuur genoeg zijn. Er is de onzekerheid over het verkrijgen van een Wnb-vergunning om te mogen blijven vissen op garnalen, en daar is gisteren inderdaad die rechtszaak inzake de Waddenzee bij gekomen. Nou kunnen we
niet in een rechtszaak treden, maar ik kan de minister er
wel toe oproepen om alles in het werk te stellen om de
vergunningverlening, een langdurig en best wel slopend
proces, zo veel mogelijk af te ronden binnen de termijn die
de minister nog rest in dit demissionaire kabinet. Ik ben
bang dat als het allemaal weer opnieuw moet worden
opgestart in een nieuw kabinet, we dan zomaar die grens
van 1 januari, die nu nog zo ver weg lijkt, overgaan. Dus is
de minister bereid om zich ten volle in te zetten om zo
spoedig mogelijk die vergunningverlening tot een goed
einde te brengen voor onze garnalenvissers?
Ja. Los van rechtszaken ben ik daar continu mee bezig en
over in gesprek met de sector. Het geldt inderdaad maar
tot 1 januari 2025. Daarmee wil ik juist de ruimte geven aan
de sector om de vereiste gegevens aan te leveren en dergelijke, en om die vergunningverlening op orde te hebben.
Dat is ook de reden dat ik gedoog. Dat is omdat we daar
zicht op hebben. Maar het is ingewikkeld. Ik doe dit
nadrukkelijk samen met de sector. Ook hier geldt: hoe
sneller we dit op orde hebben, hoe minder kwetsbaar we
zijn in juridische zin. Het is dus in ons aller belang. De heer
Grinwis kan ervan uitgaan dat ik daar samen met de sector
alles aan doe, hoe ingewikkeld het ook is. Dat zeg ik er echt
bij: het is ongelofelijk ingewikkeld. De reden dat ik langer
gedoog heeft natuurlijk ook te maken met de levertijd van
die katalysatoren. Dat vond ik namelijk ook zo onrechtvaardig.
De minister vervolgt haar betoog.
BBB stelde dat Duitse of Belgische garnalenvissers in
Nederlandse wateren zich niet aan de Nederlandse wet- en
regelgeving hoeven te houden. Belgische vissers die actief
zijn in de Nederlandse Natura 2000-gebieden, zijn op grond
van het Benelux-verdrag ook vergunningplichtig onder de
Nederlandse natuurwet- en regelgeving. Internationaalrechtelijk is het uitgangspunt dat vissers, dus Nederlandse en
niet-Nederlandse vissers, zich binnen de 3 mijlszone moeten
houden aan de nationale wet- en regelgeving van de kuststaat van de territoriale zee waarin zij zich op dat moment
bevinden. Hieruit volgt dat in beginsel ook Duitse vissers
zich in de door Nederland geclaimde territoriale zee moeten
conformeren aan het geldende Nederlandse recht. Anders
gezegd: als ik met mijn auto over de Route du Soleil rij,
moet ik me ook houden aan de Franse verkeersregels.
Mevrouw Van der Plas van BBB vroeg aandacht voor de
natuureffecten van de aanleg van windmolenparken. Ik kan
mevrouw Van der Plas verzekeren dat ook windmolenparken
aan dezelfde Wnb-regelgeving moeten voldoen. Voor elk
kavelbesluit wordt een uitgebreide milieueffectrapportage
uitgevoerd en worden de natuureffecten gemitigeerd.
Daarbij hanteren we het voorzorgsprincipe. Daarnaast wordt
er uitgebreid onderzoek gedaan naar de impact op onder
andere vogels, vissen en bodemleven, en wordt ook
onderzocht hoe deze impact zo klein mogelijk kan worden
gemaakt. De impact van windmolenparken op de zeebodem
beperkt zich tot de aanlegfase. Om ook dit slim te doen,
zetten we nu in op natuurinclusief werken en innovatie. Er
zijn veel innovaties. Een voorbeeld is holle ruimtes creëren
in de pilaren, als een soort nestkastjes onder water — mag
ik dat zo zeggen? Een ander voorbeeld is het aanbrengen
van extra structuren die bodemleven bevorderen. Ook ik
vind dat we dit hier slim moeten doen, zodat we wind op
zee kunnen hebben en tegelijkertijd de biodiversiteit
bevorderen.
Dat was het, voorzitter.
Hartelijk dank. Daarmee zijn we aan het einde gekomen van
de eerste termijn van het kabinet, maar ik zie de heer Grinwis een sprintje trekken. Hij heeft toch nog een dringende
vraag. Daarna gaan we vijf minuten schorsen voor aanvang
van de tweede termijn. Dat kondig ik alvast aan.
De heer GrinwisChristenUnieIk dacht dat de minister misschien uit eigen beweging nog
terug zou komen op de prachtige motie die we afgelopen
dinsdag hebben aangenomen. Die gaat over extern salderen
en het aanscherpen van de beleidsregels daaromtrent. Als
je nu stikstofruimte probeert te verkrijgen op de markt, hoef
je niet ook de eventueel aanwezige productierechten, fosfaatrechten en dierenrechten op te kopen. Samen met col-
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-12
lega Vedder en een meerderheid van de Kamer heb ik het
kabinet via die motie verzocht om daar zo snel mogelijk
een eind aan te maken, zodat de spelregels op de opkoopmarkt gelijk worden voor bijvoorbeeld een opkoopregeling
van de provincie en zo'n partij die op zoek is naar stikstofruimte. Ook wordt in die motie verzocht dat het Rijk zelf,
dus ook het ministerie van IenW, dat nogal eens extern
saldeert, dat per heden alvast op die manier gaat doen.
Mijn vraag aan de minister is hoe zij dat voor zich ziet,
wanneer wij een brief tegemoet kunnen zien waarin dit
wordt opgehelderd, en wanneer die beleidsregels daadwerkelijk worden aangescherpt.
Ik heb over het extern salderen van de beleidsregels gezegd
dat ik daarover in februari word bijgepraat. Ik heb ook
gezegd dat het complex en ingewikkeld is, dat ik me er grote
zorgen over maak en dat ik wil dat het sneller gaat. Ik kom
daar uiterlijk in maart op terug in een brief. Die gaat puur
over het onderwerp extern salderen.
De heer Grinwis refereert ook aan de brief waar gisteren in
een aangenomen motie om is gevraagd. Daarbij zie ik
eigenlijk twee sporen. Voor spoor één kijk ik even naar
collega Adema. Die is bezig met een aanpassing van de
Meststoffenwet. Het vraagt om een wettelijke aanpassing.
Hij kijkt of we dat daar integraal in kunnen opnemen. Het
is daarnaast zo dat dit financiële implicaties aan overheidszijde kan hebben. Ik wil dit dus gewoon betrekken bij de
Voorjaarsnota, zodat we een correct financieel proces in
gang zetten. Op die manier wil ik daar invulling aan geven.
De heer GrinwisChristenUnieDaar dank ik de minister voor. Wat mij betreft hoeven dit
niet allemaal aparte brieven te worden, hoor. Als dat tweede
aspect mee kan worden genomen in de brief van februari
of maart, dan is dat ook prima. Ik heb inderdaad om een
separate brief verzocht, maar we bediscussiëren dit nu al.
Ik begrijp daarnaast dat beleidsregels aanscherpen geen
sinecure is. De discussie loopt natuurlijk ook al een tijdje.
We hebben hier vorig jaar ook al, bij motie, om verzocht.
Het is wel van belang dat andere ministeries zich in de
tussentijd al conform de motie gedragen. Zou de minister
dat nadrukkelijke verzoek van de Kamer willen overbrengen
aan de ministeries die zich nog weleens … Ik zal niet zeggen
dat die ministeries zich "bezondigen" aan extern salderen,
maar ik doel erop dat ministeries dat instrument nogal eens
uit de kast halen, zoals Rijkswaterstaat of een partij in
overheidshanden, zoals Schiphol.
Ik ga geen boom opzetten over een partij in overheidshanden, zoals Schiphol. Dan kom je op de do's en dont's bij de
rol als aandeelhouder. Dat is dit niet. Ik wil natuurlijk wel
het signaal doorgeven. Hoe kan ik daar nou nee op zeggen?
Maar ik geef ook aan dat dit echt iets is om mee te nemen
bij de Voorjaarsnota. Het gaat bij extern salderen namelijk
natuurlijk niet alleen over opkoop. Het gaat ook om de
waarde, gekoppeld aan de productierechten. Het is dus
gewoon een financiële claim. Wij hebben in de ministerraad
ook hele heldere afspraken gemaakt over hoe wij omgaan
met financiële claims, ook in demissionaire status. Dat kan
ik gewoon niet toezeggen. Ik ben het er inhoudelijk mee
eens, hoor. Maar ik kan het gewoon niet toezeggen. Ik zal
hierbij gewoon een ordentelijk financieel proces moeten
volgen, via de Voorjaarsnota.
Dank aan de minister voor haar inbreng in de eerste termijn.
We gaan even vijf minuten schorsen. Dan gaan we verder
met de tweede termijn van de zijde van de Kamer.
De vergadering wordt van 15.57 uur tot 16.03 uur geschorst.
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van de
begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. We zijn
toe aan de tweede termijn van de zijde van de Kamer. Net
als in de eerste termijn is de eerste spreker mevrouw Nijhof-
Leeuw, die namens de Partij voor de Vrijheid het woord
gaat voeren. Gaat uw gang.
Mevrouw Nijhof-LeeuwPVVDank u wel, voorzitter. Ik wil graag nog even terugkomen
op het gelijke speelveld. EU-bedrijven moeten voldoen aan
de fytosanitaire en veterinaire eisen, wat hoge kosten met
zich meebrengt en waar producten buiten Europa, buiten
de EU, niet aan hoeven te voldoen. Om meer inzicht te
krijgen en te bespreken hoe we de balans en de kosten
kunnen herstellen om tot een eerlijk speelveld te komen,
dienen wij graag een motie in die de regering verzoekt om
een compleet overzicht te verstrekken van de algemene
kosten.
Daarnaast zou ik ook nog graag een suggestie willen doen
aan de minister, namelijk om te kijken naar onze oosterburen. In Duitsland zijn de producten van eigen bodem
namelijk voorzien van een Duits vlaggetje aan de bovenkant
van de verpakking, zodat voor de consument direct zichtbaar
is wat van eigen bodem komt en wat niet. Dat zien we hier
zo heel af en toe, maar het zou hier ook een instrument
kunnen zijn om een stap te maken in het creëren van een
gelijk speelveld. Het begint natuurlijk bij de bewustwording
van de consument.
Ik zal nog heel eventjes het dictum hier oplezen, voordat ik
de motie meegeef: "verzoekt de regering …
Nee, u moet de hele tekst van de motie oplezen.
Mevrouw Nijhof-LeeuwPVVO oké, Sorry. Dat is in andere gremia.
De motie moet integraal worden opgenomen in de Handelingen.
Mevrouw Nijhof-LeeuwPVVIk begin bovenaan.
Motie
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-13
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat er op producten van eigen bodem algemene kosten afgedragen moeten worden;
van de boeren. Integendeel, het is funest voor veel boeren.
Het kost ze per jaar een modaal inkomen; het kost ze echt
heel veel geld. Laten we dat nu dus niet doen. De motie
verzoekt de regering om de voorgenomen uitbreiding van
de Natura 2000-gebieden te schrappen. Ik zal de hele motie
even voorlezen, voorzitter.
constaterende dat er op importproducten geen of nauwelijks
invoerrechten geheven worden;
Motie
overwegende dat dit een ongelijk speelveld creëert;
verzoekt de regering de Kamer een compleet overzicht te
verstrekken met betrekking tot de algemene kosten van
producten van eigen bodem,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Nijhof-Leeuw en
Grinwis.
Zij krijgt nr. 32 (36410-XIV).
Staat er meer dan één naam onder?
Mevrouw Nijhof-LeeuwPVVWat zegt u?
Staat er meer dan één naam onder?
Mevrouw Nijhof-LeeuwPVVMijn excuus. Ik vergeet het belangrijkste paard van stal:
Grinwis van de ChristenUnie.
Dank.
Mevrouw Nijhof-LeeuwPVVEven kijken waar ik gebleven was, voorzitter.
Ik had het net nog over de bewustwording van de consument en het vlaggetje op de Duitse producten, met als
suggestie om dat misschien ook naar Nederland te halen
om het wat prominenter in alle winkels te krijgen. Is de
minister bereid om die suggestie mee te nemen en er bij
de Kamer op terug te komen of we dat hier ook zouden
kunnen implementeren en, zo ja, hoe we dat het beste
zouden kunnen aanpakken?
Voorzitter. Dan kom ik nog even terug op de bufferzones
van gisteren. Zoals ik al heb aangegeven, is dat een
belangrijke pijler in de complexiteit van het landelijk gebied
en de agrarische sector, en tevens in de integraliteit en het
maatwerk, dat essentieel is om alles weer vlot te gaan
trekken. Om de integraliteit en het maatwerk niet in de weg
te staan, stellen wij voor om de uitbreiding van de bufferzones niet door te voeren. De maatregel is niet in het belang
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de voorgenomen uitbreiding van de
bufferzones tot 250 meter voor boeren enorme gevolgen
heeft;
verzoekt de regering de voorgenomen uitbreiding van de
bufferzones rondom Natura 2000-gebieden en beekdalen
te schrappen,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door het lid Nijhof-Leeuw.
Zij krijgt nr. 33 (36410-XIV).
Mevrouw Nijhof-LeeuwPVVVoorzitter, tot zover.
Hartelijk dank. O, u krijgt nog een vraag van de heer Grinwis, dus als u nog even terug wil gaan naar het katheder.
De heer GrinwisChristenUnieExcuus aan collega Nijhof dat ik haar al liet weglopen. Ik
heb namelijk nog een vraag. Gisteren heb ik gevraagd hoe
de PVV-fractie tegenover de nota van wijziging stond. Daar
was mevrouw Nijhof best wel helder over. Ze zei: we voelen
ons er niet helemaal senang bij; op dit moment kunnen we
niet voorstemmen. Ik heb in de tussentijd nog geen amendement gezien. Dit is de tweede termijn. We hebben geen
derde en vierde termijn bij de begrotingsbehandeling. Kan
collega Nijhof dus iets van duidelijkheid verschaffen? Komt
er nog een amendement of blijft het hierbij? De vraag is
dus: stemmen jullie voor de begroting inclusief de nota van
wijziging, of tegen de begroting inclusief de nota van wijziging?
Mevrouw Nijhof-LeeuwPVVIk kan u daar op dit moment nog geen duidelijkheid over
geven. Zodra ik die duidelijkheid heb, kom ik bij u terug,
maar op dit moment kan ik u daar helaas nog geen duidelijkheid over geven.
De heer Holman heeft ook nog een vraag aan u. Sorry.
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-14
Mevrouw Nijhof-LeeuwPVVZo krijg ik ook nog een beetje beweging. Je kunt niet naar
de sportschool als je de hele dag hier bent.
Deze motie is voorgesteld door het lid Graus.
Zij krijgt nr. 34 (36410-XIV).
Ja, dat is goed. Het is ook een trapje, hè.
De heer HolmanNSCIk wil mevrouw alleen iets over de motie vragen. Dat is een
hele sympathieke gedachte, maar die lost een heel klein
stukje op van het probleem. We hebben de worsteling van
de minister gezien. Die moet straks met een brief komen
met een heleboel zaken die de oplossing bieden. Hebt u
nog meer ideeën over hoe wij de dreigende koude sanering
tegemoet kunnen treden? Hebt u nog meer ideeën over
passende maatregelen?
"Heeft mevrouw Nijhof nog meer ideeën?"
Mevrouw Nijhof-LeeuwPVVIk heb in mijn eerste termijn en ook vandaag in een interruptie al even gevraagd om ook naar het voer te kijken. De
minister heeft daar ook al op gereageerd. Dat zou al een
heel groot deel van het mestprobleem op kunnen lossen.
De minister heeft aangegeven dat hij daarmee bezig is. Ik
kan niet meer helemaal reproduceren wat de minister heeft
gezegd — zo bedreven ben ik daar nog niet in — maar dat
is een van de stapjes. Daarnaast heb ik al een andere suggestie in het commissiedebat gedaan voor een soort
bodemverbeteraar op een kleine beetje drijfmest. Dat zijn
maar kleine stukjes. Mevrouw Vedder gaf een mooi voorbeeld van de Formule 1; soms heb je maar kleine dingetjes
nodig om toch de eindstreep te halen. Dus laten we alles
bij elkaar pakken om, zeker de mestproblematiek, waar u
vaak aandacht voor vraagt, het hoofd te kunnen bieden.
Dank u wel. Dan is nu het woord aan de heer Graus, die
ook namens de Partij voor de Vrijheid het woord voert. Gaat
uw gang.
De heer GrausPVVDank u wel, meneer de voorzitter. Ik ga eerst even de moties
oplezen. Daarna heb ik nog een paar huishoudelijke mededelingen.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering na zware dierenmishandeling de "one
strike out"-optie toe te (laten) passen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De heer GrausPVV"Three strikes out" bestaat al, maar als het gaat om zware
dierenmishandeling, moet het gewoon in één keer — bam!
— einde oefening zijn. Zo werkt dat. Dat gaat ook bij mensen
zo. Als je iemand vermoordt of dat soort dingen, ga je ook
direct de bak in en zijn er ook geen andere waarschuwingen.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering verzamelde dierendata en DNA-gegevens te koppelen aan de registratie van fokker tot eigenaar,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Graus en Kostić.
Zij krijgt nr. 35 (36410-XIV).
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering, mede in het kader van het stalbrandpreventieplan, om een pilot met de "Stable Safe"-systemen
en valwanden waardoor dieren kunnen vluchten in plaats
van stikken,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door het lid Graus.
Zij krijgt nr. 36 (36410-XIV).
De heer GrausPVVJe kan namelijk sprinklerinstallaties hebben, maar dan krijg
je nog meer rookontwikkeling, waardoor de dieren vaak
veel sneller stikken. Ze stikken ook meestal; ze verbranden
meestal niet levend maar stikken eerst. Dieren moeten
kunnen vluchten. Zo gaat dat ook bij mensen: je moet altijd
eerst kunnen vluchten. Zo kunnen in ieder geval, hoop ik,
nog veel levens gered worden. Ik wil ook graag nog een
reactie hebben op die knaagbranden. Dat heb ik eigenlijk
ook niet gehoord. Dat zijn branden die worden veroorzaakt
door knaagdieren.
Motie
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-15
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering om dierenwelzijn te laten prevaleren
boven milieueisen en de voor dieren verstikkende luchtwassers,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door het lid Graus.
Zij krijgt nr. 37 (36410-XIV).
De heer GrausPVVHet blijkt dus ook dat die luchtwassers, los van het feit dat
ze hun nut totaal niet bewezen hebben … Ik was een de
eersten die het ging steunen, later ook de Partij voor de
Dieren; ik was daar al vanaf 2006 tegen. En als er branden
door ontstaan, dan brengen ze ook nog eens niets dan
ellende. We moeten kijken naar het dierenwelzijn en dan
pas naar milieu en andere dingen, maar daar heeft het ook
niks aan bijgedragen. Maar laten we hier maar over
ophouden.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering Staatsbosbeheer te korten op geldstromen vanuit het Rijk, mocht men geen einde maken aan de
decennialange hongerdood van de opgesloten dieren in de
Oostvaardersplassen,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door het lid Graus.
Zij krijgt nr. 38 (36410-XIV).
De heer GrausPVVWant wij gaan er inmiddels niet meer over, maar wij gaan
wel over de geldstromen die daarnaartoe gaan. Staatsbosbeheer heeft zich nooit iets van een meerderheid van de
Kamer aangetrokken toen het dossier nog hier lag. Nu ligt
het bij de provincie en is het een nog doffere ellende. Er
moet gewoon iets aan gebeuren. We moeten gewoon
ingrijpen, want wij hebben het hoogste ambt hier. We
kunnen top-down ingrijpen. Dan moet het maar zo.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering in te (laten) grijpen inzake de massale
overnames van dierenartspraktijken door twee grote privateequitypartijen en (voor velen) onbetaalbare vercommercialisering van noodzakelijke, veterinaire zorg aan hulpbehoevende dieren,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Graus, Beckerman
en Kostić.
Zij krijgt nr. 39 (36410-XIV).
De heer GrausPVVZij gaat dadelijk ook nog met heel goede moties komen.
Die zijn weer iets anders, maar daar zal ik haar ook in steunen. Maar dit had ik in ieder geval ook al zo door de fractie
gekregen en daarvan moet je altijd profiteren. Dit is namelijk
net weer iets anders geformuleerd. Breder is altijd beter
voor de dieren.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering de mogelijkheden te onderzoeken tot
het instellen van prijsplafonds voor medisch noodzakelijke
behandelingen door dierenartsen,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Graus, Beckerman
en Kostić.
Zij krijgt nr. 40 (36410-XIV).
De heer GrausPVVDat is ook in lijn met mevrouw Beckerman. Ze heeft daarover vorig jaar ook al een motie ingediend. Deze motie is
ook mede ingediend door het lid Beckerman van de Socialistische Partij en het lid Kostić van de Partij voor de Dieren.
Ik heb nog twee moties, meneer de voorzitter.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering geen exportvergunning af te geven
voor de voorgenomen verplaatsing van dolfijnen, zeeleeuwen en walrussen uit ons Dolfinarium naar een Chinees
pretpark,
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-16
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Graus en Kostić.
Zij krijgt nr. 41 (36410-XIV).
De heer GrausPVVDe collega van de Partij voor de Dieren, mijn Limburgse
vriend en bioloog Frank Wassenberg, heeft al een keer een
motie ingediend om te proberen om dat te voorkomen.
Maar hij is hier niet meer en er gaat nu een exportvergunning worden afgegeven. Daarom proberen we dat op deze
manier nog te voorkomen. Die motie van Wassenberg is
trouwens aangenomen. Laat dat duidelijk zijn. Bijna alle
partijen staan daaronder. Het zou dus heel raar zijn als nu
plotseling de keutel wordt ingetrokken.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering binnen de huidige aanpak en/of preventie van huiselijk geweld ook dierenmishandeling mee
te nemen en te zorgen dat zodra bijvoorbeeld vrouwen
en/of kinderen in veiligheid worden gebracht er geen dieren
mogen achterblijven bij de agressor en vice versa,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door het lid Graus.
Zij krijgt nr. 42 (36410-XIV).
De heer GrausPVVIk heb dit ook uitgelegd. Je kan bijvoorbeeld ook een vermagerd paard in de wei zien staan of een vermagerde hond
op het erf zien lopen. De dierenpolitie is weleens binnengevallen en dan bleek dat er ook kindje tussen de ontlasting
en alles lag, hè. Het is dus ook vice versa. Daarom heb ik
ooit, toen ik hier in 2007 begon, om onderzoek gevraagd
naar de relatie tussen huiselijk geweld en dierenmishandeling.
Ik wil nog even een paar dingen zeggen. Boeren willen
investeren in dierenwelzijn. Ik ben nog geen boer tegengekomen die niet wil investeren in een beter dierenwelzijn,
maar ze moeten ervoor betaald krijgen. Nou, wie verdienen
er honderden miljoenen? Op die vraag is niet voldoende
ingegaan. Dat zijn de supermarktketens, de Quote 500-jongens, de slachthuizen, de voedingsleveranciers, en de vleesen viswerkers. Die moeten nu echt een keer over de brug
komen. Ze zijn arrogant. Ze weigeren te praten met ministers. Ze weigeren te praten met de Kamer. We laten ze met
onze voeten spelen, jongens. En dat kan niet zo zijn. De
mensen willen het. De Tweede Kamer wil het. We moeten
niet met onze voeten laten spelen.
Meneer de voorzitter. Tot slot wil ik nog iets zeggen. Het is
ook een belangrijke boodschap. Ik geloof niet dat ik vlug
meedoe aan dit soort dingen, maar gisteren was er een
bepaalde framing. De mannenbroeders van de Staatkundig
Gereformeerde Partij hebben het dan over schapen. Nou,
ik heb meer voor schapen gedaan dan de SGP in alle jaren
dat zij bestaat. Maar als het dan over de wolf gaat en ik
vraag of een wolf dan geen schaap mag eten, dan is het:
ja, zie je wel, je komt niet op voor de schapen. En bam,
meteen krijg ik allemaal nare e-mails. Dan gaan ze een
filmpje knippen en plakken. Normaal doet DENK dat alleen
maar. Ik vind dat SGP onwaardig. Ik herken dat ook niet
van de SGP.
En ook BBB … Ik heb het even teruggeluisterd. Ik vraag:
mag de wolf ook af en toe een schaap eten? Dat wordt
vergoed. Ze krijgen vaak meer dan de slachtprijs. Het is dus
een heel sympathieke opmerking. Waarom zou de wolf
geen schaap mogen eten? Maar mevrouw Van der Plas
gaat dan voor de microfoon staan en zegt: ja, maar je bent
dus tegen vee-industrie. Dan moet ik weer honderden mails
gaan beantwoorden van boze mensen. Ik wil zeggen: luister
het terug, want dan ziet u dat ik gewoon genaaid word. Ik
heb dat namelijk helemaal niet gezegd en mevrouw Van
der Plas staat dan uiteindelijk voor joker. We moeten dat
dus niet doen. We moeten daar gewoon mee stoppen. Ik
heb daar echt een broertje dood aan. Waarom moeten er
altijd woorden in de mond gelegd worden, als je iets niet
gezegd hebt? De minister heeft mij ook twee keer woorden
die ik niet gezegd heb in de mond gelegd. Laten we ons bij
de feiten houden, jongens. Echt waar. Ik krijg spontaan
diarree van wat je iedere keer wordt opgelegd.
Maar in ieder geval een gezegende avond, meneer de
voorzitter. Nogmaals dank voor uw goede voorzitterschap.
Dank voor uw inbreng, meneer Graus.
Mevrouw Van der PlasBBBSorry. Ik wil er dan maar een persoonlijk feit van maken,
omdat mijn naam genoemd wordt. Ik dacht dat ik de heer
Graus hoorde zeggen, maar dat weet ik niet zeker, dat hij
zich genaaid voelde of dat hij wordt genaaid.
De heer GrausPVVMag ik dat verduidelijken?
Mevrouw Van der PlasBBBJa, want dat vond ik een beetje een rare opmerking, dus
daar wil ik graag even wat duidelijkheid over.
De heer GrausPVVIk kom uit de Oostelijke Mijnstreek. Ik praat vrij basaal. Ik
kom van de Oostelijke Mijnstreek vandaan. Wij dragen
gewoon het hart op de tong, we gooien alles eruit en we
zeggen het zoals het bedoeld is. Dus ik moet mij daar af en
toe voor verontschuldigen. Mijn moeder schaamt zich vaak
d'r ogen uit haar kop voor mijn taalgebruik, maar die heeft
ook nog lesgegeven en zo; die zit er wat anders in. Ik ben
meer als mijn vader. Mijn excuses als u over dat woord
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-17
valt, maar bij ons is dat heel normaal, hoor. Als je iemand
naait of zo ... Ik weet niet of dat hier ook zo is.
Helder.
Mevrouw Van der PlasBBBVan mij mag de heer Graus de woorden "genaaid voelen"
gebruiken — het is gewoon spreektaal — maar ik vroeg me
af: waardoor dan? Want volgens mij voeren we hier een
debat met elkaar. De heer Graus zegt wat, ik zeg wat en we
hebben een beetje kritiek op elkaar. Zo werkt dat volgens
mij gewoon. Dat moet gewoon kunnen. Het is helemaal
niet de bedoeling om iemand een naaistreek te leveren of
wat dan ook. Volgens mij moeten we dat ook gewoon
kunnen blijven doen, zonder dat we allemaal boos worden
op elkaar en elkaar van van alles beschuldigen.
Tot zover. Meneer Graus.
De heer GrausPVVMevrouw Van der Plas, ik ben absoluut niet boos. Sommige
Kamerleden die hier al wat langer zitten, zoals mevrouw
Bromet, weten hoe ik eruitzie als ik boos ben. Ik ben absoluut niet boos. Ik ben verder heel ontspannen. Waar het om
gaat, zo zeg ik via de voorzitter tegen mevrouw Van der
Plas, is dat ik het ook helemaal niet van u had verwacht.
Maar toen ik daar terug ging zitten, werd mij door boeren
gezegd: pas op, je bent net geframed en gepakt, want je
hebt helemaal niet gezegd wat Van der Plas zei. Ik zei
inderdaad: "We doden zo veel miljoenen dieren, mag een
wolf ook iets eten? Nou krijgen de boeren vaak meer dan
de slachtprijs". Toen zei mevrouw Van der Plas: u bent tegen
de vee-industrie. Dat heb ik echt niet zo gezegd. Ik heb het
gisteren twee keer nageluisterd. Dit is gewoon niet leuk.
Aan mensen, ook oudere dames, die PVV stemmen en
horen wat u zegt en niet wat ik zeg, heb ik dan weer tot vijf
uur vanmorgen kunnen uitleggen hoe het zit. Ik word daar
echt zo gek van. Maar ik neem het u niet kwalijk, hoor. Maar
ik had het ook niet van u verwacht, want u bent zelf ook
een paar keer door de media gepakt net als ik. We moeten
dat helemaal niet doen. Ik snap niet dat we dat doen. Ik zal
nooit iemand een oor aannaaien of zo. Ik wil gewoon het
debat voeren.
Helder, helder. De heer Flach nog.
De heer GrausPVVDe mannenbroeder.
De heer FlachSGPOok even een persoonlijk feit. Het zit collega Graus denk ik
heel hoog, dus ik ga ook graag een keer een kopje koffie
met hem drinken. Maar ik hecht er wel aan om te zeggen
dat op ons YouTube-kanaal een filmpje met het héle debatje
staat dat we hebben gehad. U heeft uw mening gegeven
en ik heb u de vraag gesteld ... Ik heb de heer Graus de
vraag gesteld: als we moeten kiezen tussen wolven en
schapen, waar kiest u dan voor? Daar heeft de heer Graus
het antwoord op gegeven dat hij gegeven heeft, en ik heb
mijn visie daartegenover gezet. Ik vind dat dat moet kunnen.
De heer GrausPVVDaar wil ik nog op zeggen ...
Tot slot.
De heer GrausPVVKijk, de mannenbroeders, de SGP ... Ooit, toen Geert hier
begon met acht nieuwe en onervaren Kamerleden, heeft
Bas van der Vlies, de oud-fractievoorzitter, mij vaak onder
z'n hoede genomen. Ik was altijd een beetje de vierde
musketier bij de SGP. Alleen, ik vind het niet leuk wat er nu
gebeurt. Ik ben dat niet gewend van de SGP. Laatst moest
ik voorzitten en dan pakken ze gewoon het woord af en
praten ze door de voorzitter heen en maken ze filmpjes. Ik
vind dat niet ... Het is mijn SGP in ieder geval niet meer.
Dat wil ik gewoon gezegd hebben. Maar ik ga graag een
glas cola met u drinken, want ik lust geen koffie.
Heel goed.
De heer GrausPVVTot slot wil ik nog over die schapen zeggen ... Meneer Flach,
ik ben tegen u aan het praten, via de voorzitter. Wat u ook
moet meenemen, en daar ging het gisteren over, is dat die
schapen ... U moet eens opletten: overal waar veel schapen
worden aangevallen door de wolf, die liever reeën en wilde
zwijnen eet, zijn de reeën en de wilde zwijnen massaal
afgeschoten. Denk daar maar eens over na. Want een wolf
eet liever een ree en een wild zwijn. Overal waar schapen
worden aangevallen, hebben ze massaal reeën en zwijnen
zitten afschieten. Dát is het: de mens helpt de bascule uit
evenwicht en de wolf komt in het beklaagdenbankje terecht.
Dat vind ik echt niet terecht.
Dank u wel.
Dank, meneer Graus. De volgende spreker is de heer Van
Campen. Hij voert het woord namens de VVD.
De heer Van CampenVVDEr staat hier dat ik moet afronden. Dat is misschien een
wens, maar dat lijkt me niet de bedoeling.
Nee, dat was nog voor uw voorganger.
De heer Van CampenVVDDank u, voorzitter. Ik dank de geachte collega's voor het
debat dat we hebben gevoerd. Ook dank ik beide bewindspersonen. Ook dank aan de vele ambtenaren die daarachter
al het harde werk verrichten. Ik heb zelf een tijdje aan de
andere kant mogen werken en weet wat een enorme mili-
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-18
taire operatie van twee dagen daarachter schuilgaat voor
de mensen van het departement, de inspectie en de uitvoeringsorganisaties, zodat wij hier op het scherp van de snede
op inhoud het debat met elkaar kunnen voeren.
Voorzitter. Ik begon vandaag met een onbestemd gevoel
omdat ik het gevoel heb dat we de afgelopen twee dagen
een debat hebben gevoerd dat we al vaak hebben gevoerd.
We weten dat het verdienmodel van boeren onder druk
staat en dat ze best die verduurzaming naar dat betere
verdienmodel zouden willen maken, maar dat dat zich niet
uitbetaalt in brood op de plank. Dat de natuur onder druk
staat, weten we ook. Dat we ons in bepaalde gebieden
hebben te houden aan internationale afspraken, die we
soms al decennia geleden met elkaar hebben gemaakt,
weten we ook. Dat de natuur niet demissionair is en de
agrarische sector ook niet, weten we ook.
Ik heb geprobeerd in mijn interrupties van vandaag richting
het kabinet aan te geven dat de VVD ongeduldig is. Ik hoop
dat het kabinet aan de slag gaat met de vele aangenomen
moties die er al liggen. Ik hoop dat het kabinet aangespoord
is om op die gebieden niet stil te zitten. Heel veel thema's
waarover we het hebben gehad, zijn niet controversieel
verklaard door deze Kamer. Ik heb de bewindspersonen op
een aantal punten horen zeggen dat zij demissionair zijn.
Die bescheidenheid en terughoudendheid is passend, maar
uiteindelijk is het aan de Kamer om te bepalen wat wel en
niet in behandeling kan worden genomen. Wij kunnen in
procedurevergaderingen aangeven wanneer wij vinden dat
het kabinet te ver gaat. Ik hoop dat het kabinet in gesprek
blijft met de sector, natuurorganisaties en het maatschappelijk middenveld om de komende periode die stappen te
zetten die nodig zijn om Nederland van het slot te halen.
Ik wil namens de VVD-fractie nog kort een zestal punten
noemen waarvoor ik aandacht heb gevraagd en wil vragen.
De Nederlandse agrarische sector moet ruimte krijgen voor
het ontwikkelen van efficiënte en duurzame voedselproductie in balans met de omgeving. Eergisteren heb ik een motie
ingediend op een aantal zaken waarvoor we een vinkje
nodig hebben van de Europese Commissie: RENURE —
inmiddels een evergreen — CRISPR-Cas, nieuwe vormen
van veredeling, snellere en betere toelating van groene
gewasbeschermingsmiddelen en nieuwe vormen van
voedsel als kweekvlees. Het is toch eigenlijk schandalig dat
zo'n Nederlandse innovatie moet uitwijken naar Singapore
omdat we hier de bureaucratie met elkaar niet voor elkaar
krijgen?
Voorzitter. Ik noem de balans in sommige gebieden die
nodig is omdat we de verantwoordelijkheid willen nemen
om stikstofuitstoot te verlagen en de natuur te herstellen.
Daar heb ik in het decemberdebat met collega Pierik een
motie over ingediend. Die is met brede steun in de Kamer
aangenomen. Die ging erover dat we met die Lbv-regeling
en Lbv+-regeling aan de slag moeten blijven, zodat boeren
die geen opvolger hebben, de kans krijgen om een eerlijke
regeling aan te gaan in ruil voor het familiekapitaal dat ze
vaak in decennia hebben opgebouwd. Tegelijkertijd moet
dat ruimte maken voor vaak jonge boeren die wel door
zouden willen en voor het verlenen van vergunningen voor
PAS-melders waar we zo op wachten. Die vrijkomende
stikstofruimte moet echt primair worden ingezet voor de
legalisering van de PAS-melders. We kunnen eindeloos
wetten en nota's indienen, maar als uiteindelijk de rechter
in de rechtszaal niet overtuigend kan beredeneren dat een
bepaalde vergunningverlening niet leidt tot een significante
verslechtering van de natuur, dan zal er geen vergunning
worden uitgegeven. Dan liggen handhavingsverzoeken van
de rechter op de loer. Dan hebben wij aan het einde van de
dag een schoon geweten, maar dan zit je als ondernemer
zonder vergunning met de gebakken peren. Daar zullen we
dus echt stappen op moeten zetten.
Dan innovaties. Ik heb de minister van Landbouw daarop
bevraagd. De naam van de staatssecretaris van IenW kwam
kort voorbij. Ik zou in tweede termijn van het kabinet graag
horen welke stappen het ministerie van IenW dan zet. Wat
zijn we aan het doen om die Rav-systematiek sluitend en
geborgd te krijgen? Ja, er ligt een grote verantwoordelijkheid bij de industrie. De heer Holman heeft daar in zijn bijdrage heel helder voor gepleit. In die richting in zijn betoog
kan ik mij goed vinden. Maar de overheid moet dan wel
zorgen voor de juiste randvoorwaarden. Wanneer weet je
dat een bepaalde innovatie die een bedrijf op de markt
brengt, voldoet aan de regels waarmee je uiteindelijk het
vinkje kunt zetten, waardoor er een in het recht staande
vergunning kan worden afgegeven? Welke stappen zet het
kabinet en wanneer is die Rav-lijst sluitend?
Goed ondernemerschap van boeren moeten we belonen.
We willen af van middelvoorschriften als kalenderlandbouw.
We willen in plaats daarvan doelvoorschriften centraal
stellen. De minister noemde het al: de discussie over een
achtste programma Nitraatrichtlijn zit er gewoon aan te
komen. Ik was heel blij dat de minister in het vorige Landbouwraaddebat aangaf dat hij, anders dan bij de totstandkoming van het zevende actieprogramma Nitraatrichtlijn,
de Kamer daar ook echt in wilde meenemen, waarbij we
ook dilemma's te zien kregen. Kan de minister aangeven
op welk moment we de stappen te horen krijgen en wat de
momenten zijn dat de Kamer daar een oordeel over kan
vellen? Datzelfde geldt voor het eerder gevraagde plan van
aanpak voor de crisis op de mestmarkt. Welke stappen zet
het kabinet daar? Er zijn collega's die pleiten voor een
snellere afroming van dierrechten. Ik kan me daar op zich
wat bij voorstellen, maar ik vind dat met deze opdracht die
de Kamer het kabinet heeft gegeven, het kabinet aan zet is
om zo'n plan van aanpak te maken.
Voorzitter. Tot slot toch maar even de afrekenbare stoffenbalans. We zouden dit jaar met 1.0 gaan werken. Kan de
minister ons bijpraten over de meest recente stappen op
dat vlak? Ik heb het dan niet over het proces, maar over:
maken we op dit moment al gebruik van de kennis en data
die beschikbaar zijn op agrarische bedrijven om tot een
systeem te komen waarbij de boer zelf aan het roer staat
van zijn bedrijf in plaats van dat we het via de bureaucratische weg met elkaar gaan regelen?
Tot zover, voorzitter.
Er is toch nog een vraag van de heer Grinwis.
De heer GrinwisChristenUnieDat was weer een helder betoog van collega Van Campen;
zo kennen we hem. In de eerste termijn was hij er ook helder
over dat de VVD-fractie de nota van wijziging van het kabi-
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-19
net steunt. Mijn collega zei zojuist ook: er is niets controversieel verklaard wat dit betreft. Kan ik ervan uitgaan dat de
VVD-fractie net zoals in de eerste termijn nog steeds de
nota van wijziging volledig, dus ongeamendeerd, steunt?
De heer Van CampenVVDIk zie in de nota van wijziging een aantal heel belangrijke,
waardevolle investeringen die het kabinet wil doen, bijvoorbeeld als het gaat om die Lbv- en die Lbv+-regeling. Inderdaad, ik heb in de Kamer een motie gesteund die ervoor
pleitte om al die regelingen gelijktijdig open te zetten. Dat
het kabinet daarnaar handelt, vind ik verstandig. Inderdaad,
ik ben blij dat we stappen zetten wat betreft de mestkelderproblematiek in Groningen na de aardbevingsschade. Het
klopt dat ik blij ben dat de oproep van mevrouw Van der
Plas en de heer Grinwis over de 50 miljoen voor eco-regelingen is geland in de begroting. Ik kan de heer Grinwis
zeggen dat de VVD-fractie in ieder geval geen amendement
in voorbereiding heeft om daar iets aan te veranderen.
De heer GrinwisChristenUnieIk kreeg een prachtig antwoord op een niet-gestelde vraag.
We weten na de tweede termijn van de PVV dat nog niet
duidelijk is of er een amendement komt op de begroting
met de nota van wijziging, inzake die nota van wijziging.
Mijn vraag aan de VVD-fractie was: blijft de VVD-fractie
onverkort staan achter de begroting inclusief de nota van
wijziging zoals die door het kabinet is voorgelegd? Ik bedoel
dus de hele nota van wijziging.
De heer Van CampenVVDHet is mijn diepgewortelde overtuiging dat de stap die het
kabinet zet verstandig is. Ik heb ook nog geen amendement
voorbij zien komen dat daar enige wijziging in aanbrengt.
Ik zal in ieder geval niet het initiatief nemen om dat te gaan
doen.
Helder. De heer Meulenkamp.
De heer MeulenkampVVDDank u wel, voorzitter. De motie bescherming van de
Nederlandse groente- en zaadveredeling.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de wereldbevolking de komende decennia verder zal toenemen;
overwegende dat de Wet vifo een veiligheidstoets bevat
voor investeringen, fusies en overnames waarmee risico's
voor de nationale veiligheid beheerst kunnen worden, zoals
het ontstaan van strategische afhankelijkheden;
van mening dat de Nederlandse groente- en zaadveredeling
van essentieel belang is voor de voedselproductie en deze
bedrijven derhalve als vitale en strategische bedrijven
beschermd zouden moeten worden;
verzoekt de regering om een voorstel uit te werken om de
Nederlandse groente- en zaadveredeling onder de reikwijdte
van de Wet Vifo te laten vallen, bijvoorbeeld door per AMvB
de sector aan te wijzen als vitale sector of door groente- en
zaadtechnologie als sensitieve technologie aan te wijzen,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Meulenkamp,
Grinwis, Flach, Vedder, Bromet, Beckerman, Tjeerd de Groot
en Koekkoek.
Zij krijgt nr. 43 (36410-XIV).
Dank u wel. Dan is de beurt aan mevrouw Bromet. Zij voert
het woord namens GroenLinks-Partij van de Arbeid. Gaat
uw gang.
Mevrouw BrometGroenLinks-PvdAVoorzitter. Ik heb gisteren eigenlijk heel erg genoten van
het debat. Dat komt waarschijnlijk ook door de nieuwe
woordvoerders die hun entree hebben gemaakt in de
commissie LNV. Nogmaals welkom. Ik denk dat het een
goed debat was. Met betrekking tot het kabinet ben ik
enthousiast over het doorzettingsvermogen van minister
Van der Wal. Ga zo door, zou ik zeggen. Ik ben dat niet over
de heer Adema, maar dat is ook geen geheim. Ik heb vandaag verteld dat hier negentien moties van mij zijn aangenomen, maar dat die niet zijn uitgevoerd. Vorig jaar heb ik
ook allemaal voorstellen gedaan waar niets mee is gedaan.
Maar daar laat ik mij helemaal niet door kisten, want ik heb
wel duizend voorstellen om Nederland te verbeteren. Ik doe
daar nu nog een schepje bovenop.
De eerste paar moties gaan over het stimuleren van de
biologische landbouw. Alhoewel het kabinet maar naar 15%
biologische landbouw wil, zegt Europa: ga naar 25% biologische landbouw. Dat is ook eigenlijk wat onze partijen
voorstaan.
constaterende dat de groente- en zaadveredeling zorgt voor
de ontwikkeling van nieuwe zaden en planten die productiever en beter bestand zijn tegen extreem weer, verzilting
en ziekten;
constaterende dat de Nederlandse groente- en zaadveredelingsbedrijven wereldwijd hierin een extreem belangrijke
rol spelen;
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-20
overwegende dat het vergroten van de afzetmarkt van biologische producten een belangrijk instrument is om boeren
te verleiden om naar een biologische bedrijfsvoering om
te schakelen;
overwegende dat de overheid hierin het voortouw kan
nemen;
Mevrouw BrometGroenLinks-PvdADan een motie over het biologisch blijven van landbouwgrond die biologisch is en verpacht wordt door de overheid.
Motie
De Kamer,
overwegende dat biologisch voedsel naast milieu- ook
gezondheidsvoordelen heeft;
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering om de schoollunches die op sommige
scholen onderdeel zijn van de Rijke Schooldag standaard
biologisch aan te bieden,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Bromet, Koekkoek
en Tjeerd de Groot.
Zij krijgt nr. 44 (36410-XIV).
Mevrouw BrometGroenLinks-PvdADan heb ik gisteren verteld over de manier waarop ik ben
benaderd door de leerlingen van de Aeres Hogeschool in
Dronten. Ik heb inmiddels een mailtje gekregen van iemand
van de raad van bestuur van de school. Die heeft mij uitgenodigd voor een gesprek. Ik vind het hartstikke goed dat
de school dat heeft gedaan. Ik ga daar ook zeker op in,
omdat ik het belangrijk vind dat boeren een brede blik ontwikkelen. Daarom heb ik deze motie.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat er een inhaalslag gemaakt moet worden
in het aandeel biologisch landbouwareaal om aan de eigen
en Europese doelstellingen te voldoen;
overwegende dat biologische landbouw deels om andere
kennis en vaardigheden vraagt dan gangbare landbouw;
overwegende dat biologische landbouw significant bijdraagt
aan verbetering van de biodiversiteit, bodem- en waterkwaliteit, en daarnaast beduidend lagere stikstofemissies en
CO2-uitstoot realiseert;
overwegende dat de Europese Commissie streeft naar 25%
biologisch landbouwareaal in 2030 en de minister naar 15%,
terwijl het Nederlandse biologische landbouwareaal in 2021
4% bedroeg;
overwegende dat het verwerven van grond en de uitgifte
van grond middels pacht een middel is om invloed uit te
oefenen op de transitie van gangbare naar biologische
landbouw;
overwegende dat de overheid grote arealen eigen gronden,
bijvoorbeeld via het Rijksvastgoedbedrijf of Staatsbosbeheer, in pacht uitgeeft en zo een bijdrage kan leveren aan
haar eigen ambities;
verzoekt de regering om de continuering te borgen van
eigen biologisch gecertificeerde pachtgronden die al biologisch gecertificeerd zijn, ook na transactie naar een nieuwe
pachter,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door het lid Bromet.
Zij krijgt nr. 46 (36410-XIV).
Mevrouw BrometGroenLinks-PvdADan een motie om te zorgen voor deregulering bij biologische boeren.
overwegende dat het in het belang van jonge boeren is om
verder te kijken dan dat wat ze thuis zagen;
Motie
verzoekt de regering om biologisch onderwijs een integraal
onderdeel te maken van de curricula van landbouwscholen
en ten minste een vak biologische landbouw te verplichten,
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Bromet, Grinwis
en Tjeerd de Groot.
overwegende dat biologische boeren tot de koplopers
behoren in de transitie van de landbouw;
overwegende dat biologische boeren vaak nog een uitzondering zijn en regelingen daarom niet altijd op hen zijn
afgestemd;
Zij krijgt nr. 45 (36410-XIV).
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-21
overwegende dat biologisch steeds meer de norm zal
worden en de koplopers in de transitie het verdienen om
beloond te worden;
Motie
De Kamer,
verzoekt de regering in kaart te brengen van welke regelingen biologische boeren geen gebruik kunnen maken, omdat
ze voorlopers zijn, en waar regeldruk voor biologische
boeren verminderd kan worden, omdat ze al voldoen aan
de Skal-voorwaarden,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Bromet, Grinwis
en Tjeerd de Groot.
Zij krijgt nr. 47 (36410-XIV).
Mevrouw BrometGroenLinks-PvdAVoorzitter. Dan twee moties om langjarige contracten voor
boeren te borgen als het gaat over natuurmaatregelen.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat het schrikbarend slecht gaat met onze
nationale vogel, de grutto, en andere weidevogels in ons
land;
overwegende dat het Aanvalsplan Grutto concrete maatregelen bevat om de weidevogelpopulatie in Nederland te
herstellen en boeren hiertoe te belonen;
overwegende dat het enthousiasme onder boeren groot is,
maar dat de benodigde aanpassingen in hun bedrijfsvoering
alleen uitkomen als daar langjarige zekerheid over de
financiële vergoeding tegenover staat;
constaterende dat zes jaar zekerheid, de duur van de huidige
beheercontracten, hiervoor onvoldoende is en de Kamer
eerder met grote meerderheid heeft gestemd voor meer
langjarige beheercontracten;
verzoekt de regering om ten minste twintig jaar garant te
staan voor het Aanvalsplan Grutto, mits provincies even
zo lange beheercontracten afsluiten, zodat boeren zekerheid
wordt geboden en de weidevogelpopulatie kan worden
hersteld,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Bromet en Grinwis.
Zij krijgt nr. 48 (36410-XIV).
Mevrouw BrometGroenLinks-PvdAEenzelfde motie heb ik over de houtwallen.
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat landschapselementen, zoals houtwallen,
een grote bijdrage leveren aan het unieke karakter van ons
Nederlandse landschap, de biodiversiteit, waterkwaliteit,
waterbeschikbaarheid, opslag van CO2, aantrekkelijkheid
voor toeristen, recreanten en ondernemers, en de binding
met de streek;
verzoekt de regering om structureel voldoende middelen
te alloceren voor de aanleg en het onderhoud van landschapselementen, bijvoorbeeld middels een landschapsfonds, waarop landeigenaren ten minste twintig jaar aanspraak kunnen maken op een behoorlijke vergoeding, en
deze te dekken uit het transitiefonds;
verzoekt de regering om hiervoor nadere regels en voorwaarden op te stellen en bijvoorbeeld de Ecologische
Autoriteit aan te wijzen als beheerder,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Bromet en Vedder.
Zij krijgt nr. 49 (36410-XIV).
Mevrouw BrometGroenLinks-PvdATot slot, voorzitter. We hebben een amendement van de
ChristenUnie gesteund om voor dit jaar de ecosysteemregelingen te redden, maar wij willen dat dat ook voor langere
tijd geregeld wordt.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering om te onderzoeken hoe kan worden
voorkomen dat er in de toekomst opnieuw een tekort ontstaat voor de eco-regelingvergoedingen, bijvoorbeeld door
in het Nationaal Strategisch Plan een overheveling mogelijk
te maken tussen de basispremie en de eco-regeling, en de
Kamer hierover zo snel mogelijk te informeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Bromet en Grinwis.
Zij krijgt nr. 50 (36410-XIV).
Mevrouw BrometGroenLinks-PvdAIk heb nog negen seconden over.
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-22
Dank u wel, voorzitter.
Dank voor uw inbreng. Dan is het woord aan de heer De
Groot. Hij reageert een beetje verrast, maar hij is echt aan
de beurt, en hij spreekt namens D66.
De heer Tjeerd de GrootD66Dank, voorzitter. En dank aan de collega's voor het fijne
debat. Het is leuk om bij zo'n begroting zelfs samen te lunchen. Ik wil ook de heer Graus bijvallen door te zeggen hoe
belangrijk het is voor een fijn debat dat je elkaar goed citeert
en niet de woorden in elkaars mond verdraait, want dat
maakt het debat wel veel prettiger.
Voorzitter, ik heb vier moties.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat het overgrote deel van de stikstofuitstoot
in de stikstofdeken terechtkomt;
overwegende dat het verplaatsen van boerenbedrijven
daarmee een zeer ineffectieve maar wel kostbare manier
is om de neerslag van stikstof in Nederland te verminderen;
verzoekt de regering om de verplaatsingsregeling niet uit
te voeren en de beschikbare middelen hiervoor in te zetten
voor stikstofreducerende maatregelen, zoals vrijwillige
opkoop,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door het lid Tjeerd de Groot.
Zij krijgt nr. 51 (36410-XIV).
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering de bio-industrie op zo kort mogelijke
termijn uit te faseren en over te gaan tot een dierwaardige
veehouderij met als basis het familiebedrijf,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door het lid Tjeerd de Groot.
Zij krijgt nr. 52 (36410-XIV).
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat Nederland jaarlijks zo'n 800.000 kalfjes
importeert, 1,8 miljoen kalfjes vetmest en meer dan 1,5
miljoen kalfjes slacht;
overwegende dat er zich veel dierenwelzijn- en gezondheidsproblemen voordoen in de kalversector, mede door het
onontwikkelde immuunsysteem van de jonge kalfjes;
overwegende dat maar 10% van het in Nederland geproduceerde kalfsvlees door Nederlanders wordt geconsumeerd;
van mening dat de problemen rond dierenwelzijn en milieu
niet opwegen tegen de beperkte baten voor Nederland of
de financiële voordelen van een handvol bedrijven;
verzoekt de regering bij de inrichting van de kalverhouderij
te koersen op de omvang en de belangen van de Nederlandse melkveehouderij, rekening houdend met grenseffecten,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Tjeerd de Groot
en Grinwis.
Zij krijgt nr. 53 (36410-XIV).
De heer Tjeerd de GrootD66Tot slot.
overwegende dat de bio-industrie erop gericht is om
maximaal te produceren en dat er hierbij amper oog is voor
dierenwelzijn;
Motie
De Kamer,
overwegende dat er steeds meer megabedrijven komen
die niets meer met het familiebedrijf te maken hebben;
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat een ruime meerderheid van de Nederlanders een voorstander is van een dierwaardige veehouderij
en daarmee van het stoppen met de dieronvriendelijke bioindustrie;
overwegende dat in grote delen van de land- en tuinbouw
gebruik wordt gemaakt van arbeidsmigranten;
overwegende dat zij vaak tegen mensonterende omstandigheden gehuisvest worden en slecht worden betaald;
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-23
overwegende dat er op termijn geen economische toekomst
is voor bedrijven, zoals slachthuizen, die structureel gebruik
moeten maken van arbeidsmigranten om hun kostprijs te
drukken;
verzoekt de regering een plan in te dienen om het structureel inzetten en uitbuiten van arbeidsmigranten bij slachthuizen uit te bannen en in te zetten op een sector met goed
en gezond werk,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Tjeerd de Groot,
Bromet en Grinwis.
Zij krijgt nr. 54 (36410-XIV).
Minister Adema heeft de moeilijke opdracht om binnenkort
met een lijst maatregelen te komen om de dreigende koude
sanering tegen te houden en af te wenden. Ik realiseer me
dat dat heel moeilijk is. Collega's hebben een aantal waardevolle kleinere suggesties gedaan, een beetje in de lijn
van mevrouw Vedder, maar die dragen wel allemaal bij.
Maar we weten ook allemaal dat dat niet genoeg is. Daarom
moeten we wat gaan doen. Wij willen graag twee moties
indienen. Een motie is de vertaling van mijn betoog van
gisteren, namelijk dat we tot een visie op de landbouw
moeten komen en dat we dat integraal moeten benaderen.
Landbouw is meer dan alleen stikstof. Het gaat ook om
andere milieumaatregelen. Maar het gaat ook om: hoe zitten
we in de markt, hoe gaan we met de natuur om? De zes,
eigenlijk zeven, punten van Wageningen, met als belangrijkste punt: hoe is het verdienmodel van de boeren? Wij willen
graag de motie voorlezen.
De heer Tjeerd de GrootD66Dank u wel, meneer de voorzitter. Ik weet niet of ik de
bewindspersonen al had bedankt voor hun antwoord, maar
hierbij alsnog.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
Bij dezen. Heel goed. Dan is het woord aan de heer Holman
namens Nieuw Sociaal Contract. Gaat uw gang.
constaterende dat er nog geen gedegen visie ligt over hoe
de landbouw en natuur zich kunnen en moeten gaan ontwikkelen in de toekomst;
De heer HolmanNSCDank u wel, voorzitter. Het was mij een genoegen om hier
twee dagen te mogen zijn en deel te nemen aan deze vergadering. Het heeft mij blij verrast hoe dat gaat en hoe
positief de sfeer hier is. Allereerst wil ik een compliment
geven aan de beide ministers. Ondanks het feit dat u
demissionair bent, bent u zeer betrokken en zeer actief. Er
zijn ook ministers die tot het eind toe hard doorwerken.
Waardering daarvoor.
Wat ik ook heb gewaardeerd, is de positieve sfeer hier in
de zaal. In mijn betoog zei ik dat de standpunten hier en
daar wel heel ver uit elkaar liggen. Ik heb ervaren dat wij
dichter bij elkaar komen en dat de wil om tot een oplossing
te komen groter is dan wat ik zag gebeuren toen ik niet in
de Kamer zat.
Iedereen is ervan doordrongen dat er wat moet veranderen
en dat we in een heel moeilijke situatie zitten. De veehouderij dreigt inderdaad te verzuipen in haar eigen shit.
Iedereen wil dat voorkomen. De weg daarnaartoe is alleen
best moeilijk. Ik zie de minister ook aarzelen daarmee.
Iedereen wil ervoor zorgen dat het slot van de stikstofcrisis
wordt gehaald. Maar hoe, dat is lastig. Iedereen is ervan
overtuigd dat we ons moeten inzetten voor een goede
natuur. Mevrouw Van der Wal zei het zo mooi: we moeten
ruimte zoeken voor diegenen die boer willen blijven. Dat is
een hele goeie, maar hoe wat dat moeten doen is een lastige. Eigenlijk is er een een-op-eenrelatie met het willen en
kunnen van het verminderen van de stikstofemissie. Dat is
cruciaal om een doorbraak te bereiken, om een goede
relatie te krijgen met Brussel en voor het verhaal dat we
werkelijk gaan leveren, waarbij er ruimte ontstaat voor
vergunningverlening en andere zaken.
constaterende dat nu een politieke discussie nodig is om
een gedragen, integrale visie te realiseren;
overwegende dat het WUR-rapport getiteld "Perspectieven
op landbouw, voedsel en natuur" hiervoor zes thema's
benoemt die in deze discussie leidend kunnen zijn;
overwegende dat deze thema's aangevuld moeten worden
met een zevende thema, getiteld "Hoe ziet het verdienmodel
voor de boeren eruit?";
spreekt uit dat het wenselijk is om op een zo kort mogelijke
termijn te komen tot een integrale visie op natuur, landbouw
en platteland, die als onderlegger kan dienen voor de vraag
hoe we uit de stikstofcrisis komen,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door het lid Holman.
Zij krijgt nr. 55 (36410-XIV).
De heer HolmanNSCVoorzitter. Ik wil graag nog een tweede motie indienen.
U krijgt nog een vraag van mevrouw Ouwehand.
Mevrouw OuwehandPvdDIk heb een korte vraag ter verheldering. Bedoelt de NSCfractie dat in die integrale visie ook dierenwelzijn meteen
wordt meegenomen? We hebben bijvoorbeeld voor stikstof-
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-24
maatregelen gezien dat luchtwassers de kans vergroten op
stalbranden en dat de dieren opgesloten blijven. Dit hoort
dus bij die integrale visie?
gehoord de beraadslaging,
De heer HolmanNSCJa, een van de zes thema's gaat daarover. Leest u maar.
Daarmee bedoel ik dat we alle thema's langs moeten en
dat we daarin keuzes moeten maken en moeten durven
maken.
Heel goed. De heer Holman vervolgt zijn betoog.
De heer HolmanNSCJa, de tweede motie gaat over het tweede deel van ons
betoog van gisteren: wat kunnen we doen? Hoe kunnen we
een doorbraak maken op het gebied van de stikstofcrisis?
Ook dat is een lastige. Maar als we niet gaan beginnen, dan
gaan we ook niet veel realiseren. Ik heb betoogd: laten we
nu niet moeilijk doen, laten we het niet hebben over jaartallen, over percentages of over hoeveel, maar laten we
gewoon aan de gang gaan. We hebben wel geleerd dat, als
je over jaartallen of getallen begint, er een lange en moeilijke discussie ontstaat. Ik heb gisteren ook helemaal geen
getallen genoemd, behalve één: laten we een plan maken
tot 2030. Ik heb me niet gerealiseerd dat 2030 een beladen
jaar is. Kennelijk is daarover in het verleden veel discussie
gevoerd, met verschillende ideeën daarover. Ik had veel
beter 2031 of 2029 kunnen noemen. Dan was mijn bedoeling
beter overgekomen dan nu het geval was. In Het Financieele
Dagblad stond het hartstikke verkeerd. En op sociale media
word ik geframed over jaartallen, wat helemaal niet de
bedoeling was.
Ik heb een motie gemaakt die getallenvrij is en die de
intentie van ons goede doel, onze goede wil, aangeeft: laten
we de emissie naar beneden brengen. Dan kunnen we twee
dingen doen: door een gepaste verkleining van de veestapel. Ik heb dat de afgelopen paar maanden wel twintig keer
uitgelegd. Dat doen we vriendelijk. Dat doen we op een
sympathieke manier. Dat doen we met waardering voor
alle boeren die er zijn. Het is volstrekt vrijwillig. Het komt
gewoon neer op het volgende. Er gaan veel boeren stoppen.
Laten we de productierechten van die mensen gewoon uit
de markt nemen om het perspectief voor de toekomst voor
de jonge boer te garanderen en te kunnen waarmaken.
Dan het tweede onderdeel van de motie. We hebben het
uitgebreid over innovatie gehad. De minister heeft het uitstekend verwoord en heeft beaamd dat een grote mate van
verantwoordelijkheid bij de industrie ligt. Dat zal moeten.
En wie moet het anders doen? Wie moet een afrekenbare
stoffenbalans ontwikkelen? Wie moet die in de markt zetten?
Het zijn toch de bedrijven, de zuivel, de voerleveranciers,
de slachterijen en de banken die regie kunnen voeren op
de ontwikkelingen in de sector en die een aanstuurder van
de innovatie kunnen zijn. Daarover gaat deze motie. Ik wil
'm graag voorlezen, voorzitter.
Motie
De Kamer,
constaterende dat de landbouw al vier jaar op slot zit en de
instandhouding van de natuur onder druk staat;
overwegende dat een doorbraak in het stikstofdossier
wenselijk is en dat we de stikstofuitstoot substantieel terug
moeten dringen;
overwegende dat deze reductie bereikt kan worden met
een combinatie van een gepaste kleinere veestapel,
beleidsmaatregelen door de overheid en innovatie die
gedragen wordt door agrarisch Nederland, waar het
bedrijfsleven in grote mate voor verantwoordelijk is;
spreekt uit dat het wenselijk is zo snel mogelijk te komen
met een stikstofreductieplan,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door het lid Holman.
Zij krijgt nr. 56 (36410-XIV).
Er is een vraag over deze motie van mevrouw Van der Plas.
Mevrouw Van der PlasBBBIk begrijp eerlijk gezegd niet zo goed waarom de heer Holman deze motie nú indient, in een periode waarin de boeren
echt het water aan de lippen staat en er overal boerenprotesten zijn. Gisteravond hebben ook in Zwolle boeren
geprotesteerd. Hoe het er ook in staat, de heer Holman
komt nu met een motie voor krimp van de veestapel. Ik
begrijp dat eerlijk gezegd niet. Er wordt namelijk al gewerkt
aan stikstofreductie. We hebben gewoon te maken met een
hele belachelijke stikstofwet, als ik het zo maar even mag
zeggen. Het is geen geheim dat BBB een hele nieuwe stikstofwet wil. Ik vraag me af of de heer Holman weet wat hij
op dit moment doet. Hij doet het met alle goede bedoelingen. Daar twijfel ik niet aan. Maar meneer Holman heeft
toch gekeken naar wat er nu in Europa aan de hand is?
De heer HolmanNSCJa, de heer Holman is niet gek en niet dom, denk ik. Ik heb
daar dus goed naar gekeken. Ik weet als geen ander hoe
de sector ervoor staat, wat de beleving van boeren is en
hoe zij zich emotioneel voelen. Maar ik weet ook dat als je
een oplossing wilt vinden, er keuzes gemaakt moeten
worden. U legt mij toch een beetje het frame op — dat
gebeurt door sommige groepen wel meer — iets te willen
doen wat niet in het belang is van de sector. Ik heb veel
gesprekken met boeren, met organisaties en met bedrijven.
Iedereen zegt: willen we van het slot komen, dan zal er een
vorm van verkleining van de veestapel moeten komen.
Bijna iedereen heeft dat geaccepteerd. Een aantal heeft dat
niet. Ik denk dat in de achterban die u vertegenwoordigt de
mensen zitten die dit idee het minst omarmen. Dat mag.
Maar onze overtuiging is: als we echt perspectief willen
bieden voor die jonge boer, voor de blijvers, voor de groene
boer, dan moet er wat gebeuren.
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-25
Als we zo doorgaan, dan hebben we geen verhaal naar
Brussel. Als we zo doorgaan, dan gaan we volgend jaar niet
onder het plafond voor stikstof en fosfaat zitten, dat met
10% wordt verlaagd. Als we zo doorgaan, halen we niet de
natuurdoelen voor 2025. Als we niet in actie komen, dan
gaan we helemaal onderuit als de evaluatie van de
Nitraatrichtlijn in 2027 plaatsvindt. Wat er dan gaat gebeuren, wilt u echt niet, mevrouw Van der Plas. De enige manier
voor Brussel is dan dat wij een aanwijzing krijgen met een
generieke korting voor de hele veestapel. En wie is dan de
dupe? Dan is de jonge, groene, blijvende boer de dupe.
Mevrouw Van der PlasBBBDe achterban die ik vertegenwoordig, bestaat ook uit de
groene en de jonge boeren. Dat zijn geen radicale nikswillers. Het gaat tegenwoordig om een hele grote groep boeren, ook de boeren die de heer Holman noemt. Waar het
mij om gaat, voorzitter, is dat er nu zo'n dunne lijn is. De
sluimerende veenbrand — zo heb ik het al eerder genoemd
— is nu zo hoog. Iedereen, ook elke boer snapt het en die
willen dat ook. Die willen ook meebewegen en die doen
dat ook al jaren. Als je dan hoort "een kleine krimp van de
veestapel en dat gaan we goed doen, dat gaan we sympathiek doen", dan levert dat, is gewoon mijn gevoel, zo veel
meer onrust en onzekerheid op! Terwijl al die boeren denken: we zijn er al mee bezig; we doen het al en we willen
meebewegen. Dat doen echt heel veel boeren, heel veel
boeren. En die vertegenwoordig ik ook. Sterker nog, biologische boeren zijn lid van BBB. We hadden biologische
boeren op onze lijsten staan in de Provinciale Statenverkiezingen. We hebben biologische boeren en ex-biologische
boeren in het bestuur zitten.
Uw punt is helder.
Mevrouw Van der PlasBBBAl die boeren ... Ik vraag mij echt af of de heer Holman zich
realiseert wat hij nu doet, terwijl ...
Dat punt heeft u echt gemaakt. Nu de heer Holman nog, tot
slot.
De heer HolmanNSCDank u wel, mevrouw Van der Plas. Ik heb grote bewondering voor u en veel sympathie voor hoe u opkomt voor de
boeren. U bent degene geweest die het ongenoegen bij de
boeren eigenlijk maatschappijbreed heeft gekanaliseerd en
hier tot onderwerp van gesprek gemaakt. Dat vind ik een
hele goeie. Ten diepste willen wij alle twee hetzelfde: we
willen perspectief voor de boeren en we willen zorgen dat
ze niet verzuipen in hun eigen shit. Daar zijn wij het over
eens, maar de weg daarnaartoe zien we verschillend. Wij
zeggen: dat moet je op een geordende manier doen en die
emissie moet naar beneden. En u zegt: "Nou, dat probleem
valt wel mee en we hoeven geen ... Alle boeren kunnen
doorgaan". Maar alle boeren gaan niet door. Waar ons punt
verschilt van dat van u ...
Van mevrouw Van der Plas, hè?
De heer HolmanNSC... is dat boeren die stoppen, bij de productie rechten uit de
markt nemen en dat u dat niet wilt. Waar ik zou willen dat
u eens over nadenkt ...
Dat mevrouw Van der Plas over nadenkt.
De heer HolmanNSCDat is een goede les voor mij op mijn eerste dag, meneer
de voorzitter. Ik zal er nog eens een nachtje over slapen.
Waar ik zou willen dat mevrouw Van der Plas heel goed
over nadenkt, is of wat zij voorstaat, de oplossing niet eerder in de weg staat dan dat het leidt tot een werkelijke
oplossing. Daarover kunnen we van mening verschillen,
maar ik denk dat de constatering klopt dat wij beiden hetzelfde willen bereiken en dat wij beiden de veehouderijsector een warm hart toedragen. Dat is gewoon zo, dus laten
we hier een gesprek en een discussie over voeren en tot
een goede oplossing komen.
Mevrouw BrometGroenLinks-PvdAIk vind het een heel realistisch verhaal dat Nieuw Sociaal
Contract vertelt in de persoon van de heer Holman, dus
dank daarvoor. Ik vind het ook het recept tegen populisme,
want het is het hele verhaal. Maar ik heb wel een vraag over
het betrekken van het bedrijfsleven bij het geven van de
regie aan de boeren. Je hebt namelijk boeren en je hebt
het bedrijfsleven. Dat is hier de afgelopen dagen veel aan
de orde geweest. Je hebt hele grote bedrijven, bijvoorbeeld
de VanDrie Group, en ik denk dat de Rabobank daar ook bij
hoort, de grote agro-industrie. Die heeft geen belang bij
het krimpen van de veestapel. Hoe kan je die bedrijven dan
een model laten ontwikkelen om op individueel niveau, op
bedrijfsniveau te krimpen? Hoe kan dat?
De heer HolmanNSCOok dat is een hele goede vraag. Het is een vraag waar je
goed over na moet denken hoe je dat vormgeeft. Ik heb
gisteren ook geprobeerd uit te leggen wat er gebeurt als je
hen verantwoordelijk maakt. Uw constatering is dat je een
groepje boeren hebt die heel hard moeten werken voor een
gering inkomen en een miljardenindustrie daaromheen.
Maar die miljardenindustrie heeft ook belang bij een goede
hoeveelheid boeren. Als er minder boeren komen en de
zuivelindustrie 1 miljard liter melk minder krijgt, dan is dat
een groot probleem voor hen. Misschien worden het er wel
2 miljard, als zij niet gaan innoveren. Hoe harder er geïnnoveerd wordt, hoe minder vee je uit de markt hoeft te nemen
om je milieudoelen te halen. Dat is een vrij simpele redenering.
Zij hebben het instrumentarium in de hand. Als de zuivelindustrie, als Cosun, AVB of Vion in hun leveringsvoorwaarden voorwaarden opneemt op het gebied van milieu of van
prestaties — ik noem maar wat — als de zuivel in het stikstofbodemoverschot een minimumeis stelt, van "u mag
niet meer dan zoveel stikstofverlies hebben", dan hebben
zij bijvoorbeeld de mogelijkheid om een afrekenbare stoffenbalans te doen. Dat is ook wat ik in het begin zei: de
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-26
minister kan het niet maken, wij kunnen het niet maken.
Wie is er verantwoordelijk voor het maken ervan?
ik ook. Maar wat gaan we dan doen als Kamer met die
motie?
Helder. De heer Grinwis, tot slot.
De heer GrinwisChristenUnieHet was dus niet alleen een mooie gedachtewisseling tussen
BBB en NSC. Ik denk dat het ook een soort van formatiegesprek was. Dan hebben we toch nog een soort formatiegesprek gehad in deze Kamer, maar dat terzijde.
Mijn vraag aan de heer Holman is eigenlijk tweeledig. Ten
eerste doet hij een uitspraak in zijn motie, maar doet hij
volgens mij geen verzoek aan het kabinet. Volgens mij kan
er toch het nodige voorbereid worden door het kabinet om
geen tijd te verliezen. Dat is mijn tweede punt: de urgentie
waarmee de heer Holman dit punt naar voren brengt, is
een gedeelde urgentie. We zien het gewoon compleet
misgaan op de mestmarkt en als we niks doen, dan komt
er daar een koude sanering waarbij deels de bedrijven
verdwijnen die wij willen behouden. Daarom mijn tweede
vraag: kijkt NSC nog net als in de eerste termijn positief
naar de nota van wijziging? We hebben namelijk die Lbvregeling en de Lbv+-regeling en de gelden voor de provincies bitterhard nodig om onder andere zo min mogelijk zo'n
koude sanering te krijgen.
Dat punt heeft u al een paar keer gemaakt.
De heer HolmanNSCDe heer Grinwis had eigenlijk dezelfde vraag. Als wij deze
motie aannemen, dan spreken we twee dingen uit: dat die
visie er komt en dat we aan de slag gaan. Ik sluit aan bij het
betoog van mevrouw Van der Wal, die zegt: wij zijn wel
demissionair, maar we zitten niet stil en we gaan door met
voorbereiden en met plannen maken. Als er een nieuwe
regering komt met een nieuwe minister die hiervoor verantwoordelijk is, dan is het nog steeds hetzelfde ministerie van
LNV met dezelfde ambtenaren. Dus wat mij betreft gaan
die vandaag al beginnen met denken over hoe we dat vorm
kunnen geven. Wij kunnen geen uitspraken doen richting
het volgende kabinet of de volgende minister, maar
natuurlijk is dit een vorm van een oproep: pak het op! Dit
is een soort van opdracht aan de nieuwe regering, aan de
nieuwe minister: "Dit is wat de Kamer wil. De Kamer wil
vooruit, die wil het probleem aanpakken. Pakt u het op en
gaat u met verve aan de gang."
Afrondend, meneer De Groot.
De heer Tjeerd de GrootD66Een spreekt-uitmotie richt zich tot de collega's in de Kamer.
Het is dan dus eigenlijk een boodschap aan de formerende
partijen om die visie op papier te zetten. Zo lees ik in ieder
geval uw motie.
De heer GrinwisChristenUnieJa, maar het is wel een belangrijk punt.
De heer HolmanNSCHebt u een betere term, voor een net beginnend Kamerlid?
Ja, dat snap ik.
De heer GrinwisChristenUnieHet gaat politiek over wel of geen amendement op de nota
van wijziging en ik ben benieuwd of NSC inderdaad geen
voorstel tot wijziging van de nota van wijziging zal steunen.
De heer HolmanNSCOm met die tweede beginnen: we dragen alle doelstellingen
die daaraan zijn gekoppeld een warm hart toe. Eigenlijk kan
ik aansluiten bij wat de VVD zei. Wij dragen dat ook een
warm hart toe en wij zullen niet met een amendement
komen dat daar verandering in aanbrengt. Maar goed, we
gaan zien wat er gebeurt.
De heer Tjeerd de GrootD66Nou ja, als je het aan de regering vraagt, dan moet je "verzoekt de regering" doen.
De heer HolmanNSCJa, maar het is een demissionaire regering. Dat is even het
lastige bij het zoeken naar hoe we daar vorm en inhoud
aan geven.
Helder. Dank, meneer Holman. We gaan door met mevrouw
Vedder. Zij spreekt namens het CDA. Gaat uw gang.
Mevrouw VedderCDAVoorzitter. In tegenstelling tot mijn voorganger, heb ik maar
één minuut en twee moties. Ik hou het dus kort.
De heer Tjeerd de GrootD66Complimenten aan meneer Holman. Ik vind het echt een
realistisch verhaal over de omvang van de veestapel. Het
is ook goed om het gewoon te benoemen en boeren geen
zand in de ogen te strooien. Ze hebben recht op die eerlijkheid. Dat is waar de politiek voor is. Ik heb wel een vraag
over de spreekt-uitmotie. Ik ben toch wat aarzelend, want
er ligt al een visie. Het gaat om het draagvlak. Dat begrijp
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-27
constaterende dat er is gekozen voor een derogatievrije
bufferzone van 250 meter rondom Natura 2000-gebieden;
constaterende dat dit 2.032 bedrijven die in die zones zitten
hard raakt;
overwegende dat uit een grafiek van het RIVM is af te lezen
dat de grootste piek van ammoniak en stikstofoxiden op 25
meter van de bron is, waarna het sterk afneemt en na 100
meter is afgevlakt;
verzoekt de regering bufferstroken van maximaal 100 meter
te hanteren,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Vedder, Pierik en
Flach.
Zij krijgt nr. 57 (36410-XIV).
Mevrouw VedderCDADe tweede motie.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat er een enorme vergrijzing gaande is in
de agrarische sector, waarbij slechts 4% van de ondernemers jonger is dan 35 jaar;
overwegende dat jonge boeren de toekomst hebben en
keihard nodig zijn voor het behoud van een gezonde en
duurzame boerensector, maar dat bedrijfsovername een
kostbare zaak is voor jonge boerenondernemers;
overwegende dat het concept-landbouwakkoord laat zien
dat er vergaande afspraken waren voor financiële ondersteuning van jonge boeren voor ruim €80.000 per ondernemer;
verzoekt de minister de regeling vestigingssteun jonge
boeren uiterlijk in het tweede kwartaal van 2024 open te
stellen voor het oorspronkelijk beoogde bedrag uit het
concept-landbouwakkoord en de beschikbare reservering
voor jonge boeren in de Begrotingsreserve Borgstellingsfaciliteit daarbij te betrekken,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Vedder, Grinwis,
Flach, Bromet en Beckerman.
Zij krijgt nr. 58 (36410-XIV).
Mevrouw VedderCDADank u wel.
Dank u wel. Dan is het woord aan mevrouw Van der Plas.
Zij spreekt namens de BoerBurgerBeweging. Gaat uw gang.
Mevrouw Van der PlasBBBDank u wel. Ook namens de heer Pierik dank aan de ministers voor de beantwoording, en natuurlijk ook aan de staf,
die op de achtergrond altijd hard werkt. Ik heb één motie.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de landbouw op slot zit;
overwegende dat een doorbraak in het stikstofdossier
wenselijk is;
overwegende dat innovatieve technologieën een manier
zijn om de stikstofuitstoot terug te dringen;
overwegende dat innovaties een volwaardig onderdeel
moeten zijn van de oplossing voor het stikstofdossier;
verzoekt de regering om alsnog de aangenomen motie-Van
Campen c.s. (33576, nr. 304) over innovatieve technologieën
uit te gaan voeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Van der Plas, Pierik
en Van Campen.
Zij krijgt nr. 59 (36410-XIV).
Mevrouw Van der PlasBBBDank u wel.
Dank voor uw inbreng. De volgende spreker is de heer
Grinwis namens de ChristenUnie.
De heer GrinwisChristenUnieVoorzitter, dank u wel. Ook dank aan beide bewindspersonen. Ik ga snel door naar de moties.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-28
constaterende dat het kabinet en de Kamer in het kader van
doelsturing en emissiereductie inzetten op het implementeren van meetsystemen en dat er in Regio Foodvalley een
uitgebreid meetsysteem op bedrijfsniveau is opgezet;
overwegende dat het bedrijfsmeetsysteem in Regio Foodvalley, en met behulp daarvan benchmarking, inzichten
oplevert die recht doen aan de vakbekwaamheid van agrariërs en bijdragen aan doelsturing op basis van meetgegevens, wat relevant is voor de gehele Nederlandse veehouderij;
verzoekt de regering voortzetting van het meetinitiatief in
de Regio Foodvalley mogelijk te maken, daarbij te bezien
hoe een methodiek met benchmarking kan bijdragen aan
de reductie van stikstofemissies, en vervolgens in te zetten
op uitbreiding van dergelijke meetsystemen in andere delen
van het land,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Grinwis en Van
Campen.
De heer GrinwisChristenUnieOm te voorkomen dat we na een notificatie tot een vervelende ontdekking komen.
Dan ten slotte.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat er afgelopen jaar veel meer animo was
dan geld om de eco-regelingen te kunnen bekostigen, wat
aanvankelijk leidde tot een verlaging van de tarieven met
ongeveer 26%, maar inmiddels wordt gerepareerd;
verzoekt de regering gejojo met de vergoeding van de ecoregeling te voorkomen, bijvoorbeeld door zekerheid te
geven dat de tarieven voortaan niet meer dan 5% zullen
worden verlaagd ten opzichte van de aanvankelijke communicatie, en daarover in overleg te treden met de Europese
Commissie,
Zij krijgt nr. 60 (36410-XIV).
en gaat over tot de orde van de dag.
De heer GrinwisChristenUnieDan de volgende.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
Deze motie is voorgesteld door de leden Grinwis, Flach,
Bromet, Vedder, Tjeerd de Groot en Beckerman.
Zij krijgt nr. 62 (36410-XIV).
De heer GrinwisChristenUnieDit is dus niet noodzakelijkerwijs een financiële claim. Dat
kan inderdaad ook op de manier die collega Bromet voorstelde, met een lagere hectaretoeslag.
overwegende dat, in aanvulling op de Lbv en Lbv+, de
Maatregel Gebiedsgerichte Beëindiging (MGB) in ontwikkeling is, die gericht is op het opkopen van agrarische bedrijven in veenweidegebieden, beekdalen en hoge zandgronden;
Ik constateer dat dit de tweede en laatste termijn is en dat
het niet gebruikelijk is om daarna nog hele nieuwe amendementen in te dienen. Mocht dat wel gebeuren, moeten
we weer een derde termijn doen. Ik concludeer dat bij dezen
maar even.
overwegende dat de huidige opkoopregelingen relatief
minder interessant lijken voor verouderde bedrijven en
daarmee de facto relatief vaak voor agrariërs zonder
opvolger;
verzoekt de regering de in voorbereiding zijnde Maatregel
Gebiedsgerichte Beëindiging zo vorm te geven dat deze
relatief aantrekkelijker is dan de Lbv en Lbv+ voor verouderde agrarische bedrijven, en de uitgangspunten met de
Kamer te delen voorafgaand aan de notificatie van de
regeling in Brussel,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Grinwis, Flach,
Vedder, Tjeerd de Groot, Bromet en Beckerman.
Zij krijgt nr. 61 (36410-XIV).
Dank voor uw inbreng. Het lid Beckerman is de volgende
spreker namens de Socialistische Partij. Gaat uw gang.
Mevrouw BeckermanSPVoorzitter. We hebben al veel voorstellen van collega's
ondertekend, maar we willen nog drie eigen voorstellen
doen omdat de rekening voor de dierenarts torenhoog is.
Die drie voorstellen zijn de volgende. Eén. Pak marktwerking
aan en stop het opdrijven van prijzen door investeerders.
Twee. Verlaag de btw. Drie. Maak het vak van dierenarts
aantrekkelijker. Ik zal de moties voorlezen.
Motie
De Kamer,
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-29
gehoord de beraadslaging,
Zij krijgt nr. 64 (36410-XIV).
constaterende dat de kosten van behandelingen bij dierenartsen nog steeds problematisch hoog zijn;
overwegende dat ketens praktijken overnemen en de kosten
opdrijven;
overwegende dat tot 1998 maximumprijzen hiervoor
bestonden;
overwegende dat in veel Europese landen en in staten in
de VS wetgeving en maatregelen zijn ingesteld om prijsstijgingen en de invloed van private investeerders in de dierenzorg te beperken;
overwegende dat de aangenomen motie-Beckerman (36200-
XIV, nr. 29) nog niet volledig is uitgevoerd maar opvolging
noodzakelijk is;
verzoekt de regering medio 2024 met maatregelen en/of
wetgeving te komen die effectief is gebleken hier en in het
buitenland,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Beckerman, Kostić
en Graus.
Zij krijgt nr. 63 (36410-XIV).
Mevrouw BeckermanSPDe tweede.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
Mevrouw BeckermanSPDe laatste.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat afgelopen jaren honderden dierenartsenklinieken zijn overgekocht door private investeerders;
overwegende dat voor veel dierenartsen door de grote
werkdruk het aantrekkelijk is om praktijken te verkopen of
zelf te stoppen met het beoefenen van het beroep;
constaterende dat door het oplopende tekort aan dierenartsen huisdiereigenaren steeds vaker moeten uitwijken naar
dure praktijken of spoedzorg ver weg;
overwegende dat het hebben van genoeg dierenartsen
cruciaal is voor het brede dierenwelzijn in Nederland;
verzoekt de regering de mogelijkheden te onderzoeken om
de werkdruk voor dierenartsen te verlagen en meer dierenartsen in het vak te krijgen en te behouden,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Beckerman, Kostić
en Graus.
Zij krijgt nr. 65 (36410-XIV).
Mevrouw BeckermanSPDank u wel.
constaterende dat de kosten van behandelingen bij dierenartsen nog steeds problematisch hoog zijn;
constaterende dat huisdiereigenaren steeds vaker aangeven
zorg voor hun dier uit te stellen of zelfs te mijden vanwege
de kosten;
overwegende dat de overheid zelf een (kleine) bijdrage kan
leveren om deze kosten te verlagen, door voor alle kosten
bij de dierenarts enkel een btw-tarief van 9% te handhaven
in plaats van 21% voor bepaalde diensten;
verzoekt de regering zo snel mogelijk alle btw-tarieven voor
diergeneeskundige handelingen voor gezelschapsdieren
vast te zetten op 9%,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Beckerman en
Kostić.
Dank voor uw inbreng. Mevrouw Ouwehand krijgt nu het
woord namens de Partij voor de Dieren. Gaat uw gang.
Mevrouw OuwehandPvdDVoorzitter, dank u wel. We zijn er nog lang niet uit met de
landbouw. Zolang we de natuur niet weten te herstellen en
niet heel fors de uitstoot van stikstof terugdringen in
Nederland, is er ook niks mogelijk. Ik presenteer dit harde
feit maar even voor degenen die nog een beetje moeten
wennen aan die harde realiteit. Dank aan de minister voor
Natuur en Stikstof dat zij probeert door te gaan met de
dingen die nou eenmaal nodig zijn. Dat is ook het enige
eerlijke verhaal in de richting van boeren. Ze weet ook dat
de Partij voor de Dieren kritisch is op het stikstoffonds
omdat verplaatsingen mogelijk zijn en er wordt gedacht in
innovaties, terwijl niet is geborgd dat dierenwelzijn en het
voorkomen van zoönosen echt integraal worden meegenomen. Het is ook voor de boeren het beste om het in één
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-30
keer goed te doen. Die kritiek kent de minister. Tegelijkertijd
werkt ze door. Daar ben ik blij mee.
Maar er is wel één ding waarvan ik hoop dat de Kamer het
samen met de Partij voor de Dieren net iets beter maakt in
de regelingen. Ik heb in de eerste termijn gesproken over
de uitkoopregelingen die er nu zijn en dat het heeft kunnen
gebeuren dat in één straat in een Brabants dorp een varkenshouder is uitgekocht, terwijl in diezelfde straat iemand
ging beginnen. Later bleek zelfs dat die uitgekochte varkenshouder een bedrijf was met verschillende bv's. Dus met het
geld dat dat bedrijf had gekregen met die uitkoop is een
andere locatie verder uitgebreid. Ik heb begrepen dat de
formerende partijen geen moties gaan steunen die geld
kosten, maar ik heb een motie die dit soort verspilling van
belastinggeld voorkomt. Ik hoop op de warme steun.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat het kabinet miljarden euro's heeft uitgetrokken voor het uitkopen van veehouderijen;
constaterende dat het op dit moment mogelijk is dat grote
varkensbaronnen met miljoenen euro's aan belastinggeld
één vestiging laten uitkopen, om vervolgens op een andere
locatie uit te breiden;
constaterende dat dit zorgt voor nog verdere schaalvergroting en oneerlijke concurrentie voor kleinschalige bedrijven;
constaterende dat uitbreiden en uitkopen tegelijk verspilling
is van belastinggeld;
verzoekt de regering dit gat te dichten, bijvoorbeeld door
het invoeren van een vergunningplicht bij intern salderen,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie kost geen geld, maar helpt de boeren wel om
vertrouwen te houden in de overheid. Ja, we moeten veranderen en verduurzamen, maar we doen tenminste alles
aan die oneerlijke concurrentie door producten die zwaar
onder onze regels mogen worden geproduceerd, bijvoorbeeld in Brazilië, en die gewoon op de markt komen.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de Tweede Kamer in 2020 en 2023 een
streep heeft gezet door het EU-Mercosur-verdrag, onder
meer omdat dit verdrag leidt tot een forse toename van
oneerlijke concurrentie voor Europese boeren, omdat er in
het verleden is gesjoemeld met de veiligheid van voor de
export naar Europa bestemd vlees en omdat het verdrag
leidt tot extra ontbossing van de Amazone;
overwegende dat bij een EU-Mercosur-verdrag waar de
landbouw onderdeel van is de fundamentele risico's voor
Nederlandse boeren, de voedselveiligheid en de Amazone
hoe dan ook zullen blijven bestaan;
overwegende dat Nederlandse boeren er, zeker in deze tijden, op zouden moeten kunnen rekenen dat het kabinet
hen beschermt tegen oneerlijke concurrentie van buitenaf;
overwegende dat besluitvorming in de Raad mogelijk al
snel plaatsvindt;
verzoekt het kabinet bij de Europese Commissie en in de
Raad klip-en-klaar duidelijk te maken dat Nederland in ieder
geval een EU-Mercosur-verdrag waarin de landbouw is
opgenomen zal blokkeren;
verzoekt het kabinet tevens voor deze positie actief steun
te vergaren bij de andere lidstaten en uiterlijk in de eerste
week na het voorjaarsreces verslag te doen aan de Kamer,
Deze motie is voorgesteld door het lid Ouwehand.
en gaat over tot de orde van de dag.
Zij krijgt nr. 66 (36410-XIV).
Mevrouw OuwehandPvdDVoorzitter. Een andere motie die geen geld kost en wel de
boeren helpt, is over het beschermen van boeren tegen
oneerlijke concurrentie van buitenaf. Het meest concrete
dat nu voorligt, is het verdrag dat de Europese Commissie
wil sluiten. Eigenlijk is dat verdrag al klaar en wacht het op
instemming of afkeuring door de lidstaten. Het gaat over
Mercosur. Kan de minister van Landbouw bevestigen dat
we sinds de gesprekken en het verslag over het Mercosurverdrag ook zien dat de import van vlees van mishandelde
paarden uit Latijns-Amerika toeneemt? Daardoor kan het
zomaar gebeuren dat mensen een frikandel kopen waar
vlees van deze mishandelde paarden in zit, omdat daar
helemaal geen controle op is. Wij zien dat dat stijgt. Dat is
ook weer een effect van deze handelsverdragen. Kan de
minister daar nog op reageren?
Deze motie is voorgesteld door de leden Ouwehand en
Grinwis.
Zij krijgt nr. 67 (36410-XIV).
Mevrouw OuwehandPvdDIk herinner het kabinet eraan dat deze motie al eerder is
aangenomen. We vragen het kabinet steeds om duidelijk
te maken dat het Nederlandse parlement niet zal instemmen. Het kabinet blijft zeggen dat het wacht tot de teksten
er zijn. Die zijn er. We zien dat boeren zich grote zorgen
maken over oneerlijke concurrentie. Wat is nou het meest
eenvoudige dat je kan doen? Duidelijk maken dat je dit
verdrag, als de landbouw erin zit, en die zit erin, niet zal
steunen, waarmee het niet doorgaat. Nederland kan de
beslissing nemen. Graag actie. Ik denk dat boeren, dieren
en de natuur dat verdienen.
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-31
Voorzitter. We zien overal boerenprotesten, wat maar weer
aanduidt dat de komende tijd cruciaal wordt voor de landbouw. De eerste tekenen zijn niet hoopgevend. De Europese
Commissie houdt dus wel zo'n handelsverdrag met Brazilië
in de lucht, maar zegt tegen de boeren dat die paar maatregelen voor een betere bescherming van de natuur dan wel
wat langer kunnen wachten. Dat gaat natuurlijk niet de
goede kant op. Als je in Europa 365 miljard uitgeeft aan de
landbouw en de boeren zijn nog steeds aan het protesteren,
dan gaat er iets niet goed. Geld komt heel vaak terecht bij
grote bedrijven en niet bij de duurzame boeren en de
kleinschalige gezinsbedrijven die we juist nodig hebben
voor een gezonde landbouw in de toekomst.
Er gaat heel veel mis. Het allerbelangrijkste wat er misgaat
is dat kwetsbare waarden, dieren en de natuur altijd aan
het kortste eind trekken. Altijd! Er hoeft maar gepiept te
worden en er is een of ander groot bedrijf dat zijn verdienmodel in gevaar ziet komen en de lobby staat op. Dat is in
niemands belang. Boeren hebben nodig dat we nu durven
kiezen voor een gezonde landbouw. Ze hebben nodig dat
we ze helpen in die transitie en niet dat we blijven luisteren
naar de belangen van de agro-industrie.
Voorzitter. Al meer dan twintig jaar wordt aan dieren van
alles beloofd. Als puntje bij paaltje komt, worden de beloften nooit nagekomen. Ze zouden meer ruimte krijgen voor
natuurlijk gedrag. Er zouden geen ledematen meer worden
afgeknipt of afgebrand: het afknippen of afbranden van
staartjes bij varkentjes, het onthoornen van kalfjes en runderen. Er is beloofd dat er geen stroomschokken meer
zouden worden gegeven om dieren sneller in de vrachtwagen te krijgen of sneller door het slachthuis te jagen. Dat
gebeurt nog niet. Er is beloofd dat dieren niet meer op
dagenlange transporten worden gezet naar Ierland, Spanje,
Kroatië, Roemenië. De export van varkens naar Spanje is
weer toegenomen. Er is beloofd dat piepjonge kalfjes niet
meer dagenlang worden versleept per vrachtwagen en per
boot zonder melk te kunnen drinken, en dat ze niet meer
mishandeld worden op zogenaamde rustplaatsen in
Frankrijk. Lekker uitrusten als je mishandeld wordt. Er is
beloofd dat de slachtsnelheid zou worden verlaagd, zodat
je wat rustiger om kan gaan met die dieren en de NVWA
een beetje normaal kan controleren. Het gebeurt allemaal
niet. Er is beloofd dat er een verlaging zou komen van het
aantal jonge dieren dat in de stal al sterft. Het aantal biggetjes dat al in het kraamhok, in die eerste weken, doodgaat,
is 4 miljoen per jaar. Dat is niet omdat ze er daar zo lekker
bij liggen. Dat is omdat het niet goed gaat met die dieren
in deze omstandigheden. Wat denk je van de 13.000 geitenlammetjes?
Voorzitter. Al die beloften aan dieren worden al 20 à 25 jaar
gemaakt. Iedere keer als we op het punt staan om ze waar
te maken, trekt de politiek zich terug. De minister heeft de
wetswijziging van de Partij voor de Dieren ongedaan
gemaakt, en we gaan weer gewoon door op de oude voet:
vage beloften voor de toekomst. We vinden het allemaal
heel belangrijk, maar echt dieren beschermen? Nee, dat
gaan we niet doen. Dat geldt dus ook voor de dieren in
Europa. 7 miljard dieren in de Europese veehouderij worden
gefokt, gebruikt en gedood. En ook daar is de belofte dat
de regels worden aangescherpt om ze te beschermen. We
zien er nog helemaal niks van terug.
Wie gaat het opnemen voor de dieren? Wie gaat ervoor
zorgen dat we wat de Europese burgers willen — een einde
aan de kooien, een einde aan bontfokkerij, een einde aan
de langeafstandstransporten — ook werkelijk gaan doen?
Op 6 juni zijn er Europese verkiezingen. Het gaat over de
landbouw, het gaat over de dieren. Weet wat je stemt.
Dank u wel.
Hartelijk dank voor uw inbreng. Het lid Kostić zal spreken
namens de Partij voor de Dieren. Gaat uw gang.
Kamerlid Kostić (PvdD):
Dank u wel, voorzitter. Dank aan de minister voor de mooie
woorden over mijn maidenspeech. Daarin zei ik dat er meer
kansen zijn om dichter bij elkaar te komen en dat stappen
zetten voor dieren ook bijdraagt aan een veiligere en
gezondere samenleving. In die lijn doe ik vandaag een
poging.
Voorzitter. Economische belangen gaan nu te vaak boven
dierenwelzijn, en dat onnodig. Dat zien we bij het dolfinarium, dat alle regels aan zijn laars lapt en waar niet wordt
opgetreden. Dat zien we bij de belangen van hondenhandelaren die ongezonde dieren blijven fokken en importeren.
Dat zien we ook bij de multinationals die dierenartsenpraktijken opkopen en die alle prijzen opdrijven. Elke dag
opnieuw hebben we de keuze om dit anders te doen. Neem
nou de dierenartskosten. Terwijl andere landen actie
ondernemen, hebben multinationals in Nederland vrij spel.
Dat gaat ten koste van zieke dieren en van mensen die nu
al nauwelijks kunnen rondkomen.
De minister is eerder gevraagd om rondom de dierenartskosten actie te ondernemen, maar na meer dan anderhalf
jaar heeft de minister het helaas nog steeds over onderzoek.
Als andere landen al in actie komen, dan kan Nederland
dat toch ook, zo zou je zeggen, in plaats van alleen maar
onderzoek te doen? Neem het dolfinarium, waar dolfijnen
nog steeds wegkwijnen in onnatuurlijke betonnen bakken
en bizarre trucjes moeten doen. Een dolfijn wordt tijdens
de show geblinddoekt; een trainer staat op zijn rug. In
steeds meer landen is het fokken en houden van dolfijnen
in gevangenschap verboden. Ik noem bijvoorbeeld Brazilië,
Luxemburg, Kroatië, Noorwegen, Chili, Costa Rica. Collega's, we willen ons toch niet aansluiten bij de achterhoede
van de wereld?
Voorzitter. Er moet snel een fok- en importverbod komen
voor dolfijnen, want elk dolfijnkalfje dat nu geboren wordt,
elke dolfijn die we nu naar Nederland halen, zit nog
levenslang vast in een vreselijke industrie. Elke dolfijn die
nu geboren wordt, moet nog circa vijf jaar lijden in gevangenschap. En waarvoor? Vraagt u zich dat af: waarvoor
eigenlijk? Puur voor vermaak en klein commercieel gewin.
Dolfinaria hebben geen enkele educatieve waarde of functie
voor biodiversiteit.
Voorzitter. Dan wil de minister honden sneller laten inslapen. Daar hebben we het net al over gehad in de interruptie.
De minister kwam dan met een verhaal over een chirurg
en een slachtoffer dat is gebeten. Dat is natuurlijk vreselijk.
Ik ben het er helemaal mee eens dat we van bijtincidenten
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-32
moeten afkomen, maar dat is een heel ander punt. Het
sneller laten inslapen van honden, ook nog eens zonder
tussenkomst van een rechter, draagt hier op geen enkele
manier aan bij. Die honden hebben hulp en begeleiding
nodig, geen spuitje. En als ze wel een blijvend gevaar zijn,
dan moet de rechter hierover kunnen oordelen, en moeten
eigenaren bezwaar kunnen maken; zo werkt dat in een
rechtsstaat. En die geldt ook voor de dieren. Dat vindt de
Kamer ook, zoals blijkt uit de bijna unaniem aangenomen
motie om een eerlijk proces voor in beslag genomen dieren
te realiseren. De minister wil daar nu tegen ingaan. Ik vraag
de minister echt niet veel; ik vraag hem om redelijkheid.
Hij heeft ook echt goede voorstellen gedaan, waar we hem
heel dankbaar voor zijn, maar op dit hele specifieke punt
gaat het echt mis. Daarom een dringend verzoek aan de
minister om dit punt te herzien op basis van de al aangenomen motie.
En dan was er nog een niet-beantwoorde vraag. Graag hoor
ik wanneer er actie wordt ondernomen tegen de import van
kortsnuiten. Gaat het houdverbod ook voor hen op?
Dan huiselijk geweld en dierenmishandeling. Slachtoffers
met huisdieren blijven langer in een onveilige situatie zitten,
omdat ze, terecht, hun dier niet willen achterlaten. Organisaties zetten zich keihard in om deze slachtoffers te helpen,
maar kunnen dit op veel plekken niet meer doen omdat er
geen landelijke strategie is. Slachtoffers van huiselijk geweld
met huisdieren moeten te allen tijde en overal worden
geholpen. Daarover heb ik twee moties.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat 41% van de slachtoffers van huiselijk
geweld met een huisdier hun vlucht uitstelt, omdat ze hun
huisdier niet willen achterlaten;
constaterende dat organisaties die deze slachtoffers helpen
om hun dieren mee te nemen of op te vangen, afhankelijk
zijn van de ondersteuning van goedwillende gemeenten
en zij daarom niet in alle gemeenten hulp kunnen bieden;
constaterende dat slachtoffers in gemeenten die geen
ondersteuning bieden, geen of onvoldoende hulp krijgen;
constaterende dat deze slachtoffers en hun huisdieren
daardoor onnodig lang in onveilige situaties blijven zitten;
verzoekt de regering te inventariseren hoe slachtoffers van
huiselijk geweld en hun huisdieren in alle gemeenten kunnen worden geholpen,
en gaat over tot de orde van de dag.
Kamerlid Kostić (PvdD):
De volgende motie.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat veel dierentuinen te veel dieren fokken,
waarna dieren voor de dierentuin overbodig zijn, de zogeheten "surplusdieren";
constaterende dat deze dieren worden gedood of in slechte
verblijven achter de schermen belanden;
overwegende dat het doden van te veel gefokte wilde dieren
onwenselijk is;
verzoekt de regering een plan van aanpak te ontwikkelen
voor een einde aan het doden van gezonde dieren in dierentuinen,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door de leden Kostić, Graus,
Beckerman en Bromet.
Zij krijgt nr. 69 (36410-XIV).
Kamerlid Kostić (PvdD):
Voorzitter. Elke dag opnieuw hebben we weer een keuze.
Laten we vanaf vandaag kiezen voor de dieren. En wat het
mooie is: in de praktijk betekent dat vaak dat een kleine stap
voor de mensen vaak een grote stap, een goede verandering, voor de dieren betekent. Laten we dat vandaag
gewoon doen. Dank u wel.
Hartelijk dank voor uw inbreng. De heer Flach zal nu spreken
namens de SGP.
De heer FlachSGPVoorzitter, dank u wel. Dank aan de collega's voor het debat,
dat overwegend plezierig verlopen is. Dank aan de
bewindslieden voor de uitgebreide beantwoording, en
natuurlijk aan de ambtenaren die 29 pagina's met antwoorden hebben geleverd. Mooi om te zien dat er eigenlijk geen
sprake is van terughoudendheid in de hele Kamer. U loopt
eerder het risico om aangespoord te worden om meer te
doen dan dat u op de vingers getikt wordt met "u bent
demissionair, u doet te veel". Dus laat u dat als een aansporing zien.
Deze motie is voorgesteld door de leden Kostić, Flach,
Koekkoek, Beckerman, Grinwis, Graus en Bromet.
Twee moties, voorzitter.
Twee moties, voorzitter.
Zij krijgt nr. 68 (36410-XIV).
Motie
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-33
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat een derogatie voor bedrijven met alleen
blijvend grasland, dat een hoog organischstofgehalte heeft,
niet alleen goed verdedigbaar is wat betreft het voorkomen
van uitspoeling van nitraat, maar ook behoud van blijvend
grasland met het oog op biodiversiteit en klimaat stimuleert;
Deze motie is voorgesteld door de leden Flach, Grinwis en
Vedder.
Zij krijgt nr. 71 (36410-XIV).
Dank. Tot slot is het woord aan mevrouw Koekkoek. Zij
spreekt namens Volt. Gaat uw gang.
verzoekt de regering de mogelijkheid van een derogatie
voor bedrijven met alleen blijvend grasland op korte termijn
voor te leggen aan de Commissie Deskundigen Meststoffenwet en, afhankelijk van de uitkomst en het Europese
speelveld, daarna aan de Europese Commissie,
Mevrouw KoekkoekVoltDank, voorzitter. Ook vanuit mij veel dank aan de collega's
voor dit goede debat. Heel veel dank ook voor de beantwoording van de vragen, ook aan de ondersteuning. Ik was ook
even uit de zaal, dus veel dank daarvoor.
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door het lid Flach.
Zij krijgt nr. 70 (36410-XIV).
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat onder meer de Ecologische Autoriteit
erop wijst dat bij het monitoren en beoordelen van de ontwikkeling van de kwaliteit van Natura 2000-natuur:
- een uniform monitoringssysteem ontbreekt;
- de aanwezigheid van typische soorten op verschillende
manieren beoordeeld wordt;
- beschikbare gegevens, zoals in de Nationale Databank
Flora en Fauna, onvoldoende worden gebruikt;
- onvoldoende inzicht gegeven wordt in de lokale, regionale bronnen van stikstofbelasting, de natuurkwaliteit op
het moment van aanwijzing van een gebied en de abiotiek;
- goede landschapsecologische systeemanalyses vaak
ontbreken;
- onvoldoende rekenschap gegeven wordt van recente
herstelmaatregelen;
Voorzitter. Ik heb twee moties. Ik had het in mijn inbreng
natuurlijk al over wat we kunnen verbeteren aan onze inzet
in Europa. Daar zien deze moties op toe.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat er een eerlijk en gelijk speelveld nodig is
om biologische boeren verder te stimuleren;
overwegende dat dit er nu niet is;
verzoekt de regering om de adviescommissie Actieplan
biologische landbouw op te roepen om het onderwerp
"gelijk EU-speelveld" prioriteit te geven,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door het lid Koekkoek.
Zij krijgt nr. 72 (36410-XIV).
Mevrouw KoekkoekVoltDe tweede.
van mening dat volledige en adequate monitoring en
beoordeling van cruciaal belang is voor effectief beheer en
beleid, en houdbare vergunningverlening;
Motie
De Kamer,
verzoekt de regering op korte termijn afspraken te maken
met provincies en terreinbeherende organisaties over volledige, adequate en eenduidige monitoring en beoordeling
van de ontwikkeling van de natuurkwaliteit en het onderliggende ecosysteem ten opzichte van de referentiedatum, en
de Kamer hierover te informeren voor het commissiedebat
Stikstof, NPLG en natuur,
en gaat over tot de orde van de dag.
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat het sinds december door een aanpassing
in de gemeenschappelijke marktordening-verordening
(GMO-verordening) juridisch mogelijk is om prijsafspraken
tussen boeren en ketens te maken;
overwegende dat dit de beste manier is om een goede prijs
voor duurzame producten voor boeren te realiseren en
hiermee perspectief te geven;
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-34
verzoekt de regering om een faciliterende rol te hebben en
kennis aan te bieden over mogelijkheden ten aanzien van
de afspraken;
verzoekt de regering het initiatief te nemen om met andere
Noord-Europese landen de kansen voor grensoverschrijdende duurzaamheidsafspraken te bespreken, bijvoorbeeld
via de organisatie van een conferentie;
verzoekt de regering om ervoor te pleiten dat er in de
Europese voedselstrategie een rol moet zijn voor afspraken
in de keten ten aanzien van verduurzaming en verdienvermogen,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door het lid Koekkoek.
Zij krijgt nr. 73 (36410-XIV).
Mevrouw KoekkoekVoltDank, voorzitter.
Hartelijk dank voor uw inbreng. Daarmee is de tweede termijn van de zijde van de Kamer voorbij. We gaan schorsen
en we doen gelijk de dinerpauze. We komen om 18.30 uur
weer bij elkaar. Binnen een uur krijgen we dan een reactie
op alle 41 ingediende moties en op de 6 ingediende amendementen.
De vergadering wordt van 17.32 uur tot 18.32 uur geschorst.
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van de
begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. We zijn
toe aan de tweede termijn van de zijde van de regering. Ik
geef de minister het woord. Hij zal beginnen met het
appreciëren van de 42 moties. Een deel zal waarschijnlijk
door zijn collega gebeuren. Ook zijn zes amendementen
ingediend. Ik hoop dat de minister een beetje kort en bondig
zijn appreciatie geeft, want over een uur hopen we aan het
volgende debat te beginnen. De minister.
Dank u wel, meneer de voorzitter. Over een uur hoop ik aan
mijn maaltijd te kunnen beginnen. Als de Kamerleden weer
enige clementie hebben met de reacties op mijn appreciatie,
kunnen we een heel eind komen.
Gezien de demissionaire status en de onderhandelingen
over een nieuw kabinet, is afgesproken om amendementen
met een financiële impact te ontraden. Dat zeg ik aan het
begin van alle moties. Dat betekent dus bijvoorbeeld het
volgende bij het agrarisch natuur- en landschapsbeheer. Ik
ondersteun het doel van het amendement op stuk nr. 15,
maar gezien de omvang van het bedrag en de meerjarige
doorwerking ervan moet ik besluitvorming hierover echt
aan een nieuw kabinet laten. Ik moet het amendement
daarom ontraden. Daarbij is ook nog aan de orde dat dit
amendement vorig jaar is ingediend. Voor het jaar 2024 is
de dekking nog steeds deugdelijk en uitvoerbaar, maar de
meerjarige dekking is inmiddels niet meer volledig
beschikbaar.
Het amendement op stuk nr. 15 is ontraden.
Mevrouw BrometGroenLinks-PvdAIk schrok een beetje van de opmerking van de minister. Wij
zitten hier een begrotingsbehandeling te doen en de Kamer
is missionair. Als nu wordt gezegd "wij gaan een negatief
oordeel geven over alles wat financiële implicaties heeft",
dan kunnen we wel naar huis gaan, of niet? Of we trekken
ons gewoon niets aan van het kabinet, dat kan ook.
Ik denk dat mevrouw Bromet zichzelf in ieder geval tekortdoet. Ik geef uiteindelijk een appreciatie bij de motie. Het
is volgens mij aan de Kamer om daarover te stemmen. Als
u zegt dat u liever alle appreciaties van het kabinet overneemt, dan hoor ik dat ook graag. Dan ga ik op die manier
ook in de toekomst moties appreciëren. Maar het is
natuurlijk echt aan de Kamer om daarover te stemmen.
Mevrouw BrometGroenLinks-PvdAEen appreciatie van een motie gaat nooit alleen over of het
wel of geen geld kost. Het gaat ook over wat de implicaties
en de maatschappelijke gevolgen zijn als de motie wordt
aangenomen. Wij hebben niet een heel ministerie achter
ons staan dat daar advies over kan geven. Wij hebben
allemaal één medewerker daar achterin de zaal. Daar hebben we gewoon een appreciatie voor nodig. Als je al van
tevoren zegt "als er financiële implicaties zijn, dan geven
wij een negatief oordeel", dan kunnen wij ons niet goed
voorbereiden op de stemming. Wij weten dan niet of wij
het wel of niet moeten steunen.
Ik ga ze wel langs, maar ik geef even de context aan waarbinnen ik een aantal amendementen zal ontraden.
Mevrouw Vedder nog.
Mevrouw VedderCDAIk snap helemaal waar de minister op doelt. We hebben het
vorige week bij IenW ook bij de kop gehad dat de minister
op dit moment niet anders kan dan ontraden. Ik sluit me
wel aan bij de vraag van mevrouw Bromet. We hebben veel
behoefte aan de context erachter. Kunt u op het amendement voor het dichten van het tekort van het ANLb voor
mij nog even helder neerzetten wat de implicaties zijn? U
zegt eigenlijk dat u geen oordeel Kamer kunt geven over
moties die over geld gaan, maar ik neem toch aan dat de
Kamer wel aan zet is. Ik hoor graag de inhoudelijke reactie
van de minister op hoe belangrijk dit amendement wel of
misschien niet is.
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-35
Ten aanzien van het amendement op stuk nr. 15 heb ik dat
net ook gegeven, met een uitvoerige toelichting.
Dan het amendement op stuk nr. 25. De heer De Groot
vraagt iets voor de intensieve veehouderij. Boeiend. Deze
kan ik oordeel Kamer geven.
Het amendement op stuk nr. 27 ontraad ik. Een structurele
oplossing moet echt binnen het GLB worden gevonden.
Dan de cofinanciering kruidenmixen voor kruidenrijk grasland. Dat zit in het GLB en de eco-regeling. Daar krijgen
boeren een vergoeding voor. Dus die ontraad ik ook.
Dat is nummer 30; die wordt ontraden.
Sorry, voorzitter. Ja, dat is nr. 30.
Het amendement op stuk nr. 30.
te maken op de oude VKK-regeling, die 63 miljoen? En is
de minister het ook met mij eens dat het een goed idee zou
zijn om dat geld alsnog toegankelijk te maken? Even los
van de appreciatie, want die snap ik; daar heb ik ook begrip
voor.
U weet dat ik bezig ben met een regeling vestigingssteun
voor jonge boeren. Dat heb ik aangekondigd bij de begrotingsbehandeling. Die komt ook naar de Kamer toe. U heeft
ook een amendement ingediend dat hierover gaat; dan kom
ik er nog even op terug. Maar nogmaals, ik kan vanuit het
kabinet op dit moment geen steun verlenen aan het overhevelen van dat bedrag van 63 miljoen naar de regeling
vestigingssteun voor jonge boeren. Maar ik ondersteun het
ondersteunen van het overnemen van bedrijven. Er is zoals
gezegd een brief gestuurd bij de begroting, waarin we
hebben gezegd dat we die regeling gaan bouwen. Hoe die
regeling eruit gaat zien en wat de hoogte daarvan is, komt
t.z.t. naar uw Kamer, en dan gaan we het er met elkaar over
hebben.
Afrondend, mevrouw Vedder.
Ja. Dan heb ik nog het amendement op stuk nr. 31. De
vestigingssteun ondersteunt ook het beleid van deze
minister om juist voor de jonge boeren een belangrijk perspectief te bieden. In die zin ondersteunt dit het beleid.
Alleen, gezien de eerdere context ontraad ik hem.
Mevrouw VedderCDAIk wil toch nog even scherp vragen: is de minister het met
mij eens dat de oude regeling moeilijk toegankelijk was
voor jonge boeren en dat de regeling vestigingssteun
makkelijker toegankelijk is voor deze jonge boeren?
Mevrouw BrometGroenLinks-PvdAHet amendement over dat kruidenrijk grasland, 1.000 hectare extra kruidenrijk grasland, is gedekt. Dat hebben wij
gedekt met een andere post uit de begroting, dus het kost
geen extra geld. Het is een initiatief van LTO samen met
Urgenda: hoe verbindend wil je het hebben? Zij zeggen:
we weten dat daar ook regelingen voor zijn, maar die zorgen
niet voor die heel laagdrempelige start, die boeren nodig
hebben voor het beginnen met kruidenrijk grasland. Ik zeg
dat eigenlijk meer tegen mijn collega's hier in de Kamer: ik
wil dit amendement van harte aanbevelen.
De minister.
O, sorry, meneer de voorzitter, mevrouw Bromet zei dit
tegen de Kamerleden en niet tegen mij, dus ik was niet in
de veronderstelling dat ik daarop zou moeten reageren.
Nee. Oké.
Mevrouw VedderCDAIk had een vraagje aan de minister over die regeling vestigingssteun. Is de minister het inhoudelijk met mij eens dat
het moeilijk is geweest voor jonge boeren om aanspraak
Dat is zeker zo. Dat is ook de bedoeling. Ja, die oude regeling is ook eigenlijk min of meer stilgezet omdat die moeilijk
toegankelijk was voor jonge boeren. Er werd geen gebruik
van gemaakt. Dat ben ik zeer met u eens. We moeten er nu
voor zorgen dat er een vestigingssteunregeling komt die
toegankelijk genoeg is voor de boeren. Dat zeg ik inclusief
de opmerking die ik gemaakt heb over verduurzaming. Ja,
dat ben ik zeer met u eens.
Dan de moties.
Ik wou eerst een paar vragen behandelen, meneer de
voorzitter. Daarna gaan we naar de moties toe, wat mij
betreft. Er was een vraag van mevrouw Nijhof over vlaggen.
Dat vind ik een heel sympathiek voorstel. Het gebeurt ook
in verschillende landen, alleen, dat kan de overheid niet
doen. Het gebeurt in die landen via een privaat initiatief.
Dus het kan; ik vind het ook heel belangrijk dat je aan producten kunt zien wat de herkomst is. Dat stimuleert ook om
Nederlandse producten te kopen, dus ik ondersteun het
van harte. Alleen, wij mogen dat als land niet doen. Het
moet echt privaat opgepakt worden, dus door de private
sector. En dat gebeurt inderdaad al; Denemarken heeft het
bijvoorbeeld ook, zo weet ik.
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-36
Meneer Holman, ik wil wel vragen om een beetje terughoudend te zijn met de interrupties, gelet op de tijd.
De heer HolmanNSCDit is geen interruptie, het is een punt van orde. Voor mij
is bijna niet bij te houden om welke motie het gaat.
Dit ging niet over een motie; dit ging over een vraag.
De heer HolmanNSCOké. Maar net ging het ook over de moties. Mijn vraag is
of u het een beetje gestructureerd langs kunt lopen.
Ik zal proberen om u, iedereen en zeker ook meneer Holman
tegemoet te komen, om te kijken of ik de nummers helder
kan benoemen. Dan kan elk Kamerlid het verder volgen.
Dat was het ten aanzien van de keurmerken, voorzitter.
Dan de vraag over de knaagdierbranden van de heer Graus.
In 50% van de branden is de oorzaak onbekend.
Een ogenblik. Dit zijn nog antwoorden op vragen.
Ja, dit zijn nog vragen.
Dit zijn nog geen oordelen over moties.
Ik zal het straks zeggen wanneer ik met de moties bezig
ben. Dan zal ik ze ook nummeren.
Heel goed.
Dan de vraag over stalbranden en knaagbranden. In 50%
van de gevallen is niet bekend wat de oorzaak is. Bij die
andere 50% komen knaagbranden niet heel expliciet voorbij.
Dat is geen thema. Er zijn geen aanwijzingen dat dit een
probleem is. Het is overigens wel zo dat we het brandonderzoek gaan intensiveren, om zo beter inzicht te krijgen in de
oorzaken. Mocht daar meer uitkomen, dan kunnen we het
daar met elkaar over hebben. Op dit moment zijn die aanwijzingen er niet.
Dan heb ik een vraag gekregen van de heer Van Campen
over de stappen die IenW zet, ook in het kader van de Ravsystematiek. Er wordt op dit moment hard gewerkt aan het
ontwerp voor een nieuwe beoordelingssystematiek. Zoals
ook meneer Van Campen al aangaf, hebben de minister
van IenW en wij de Kamer erover geïnformeerd dat we
daarmee bezig zijn. De nieuwe systematiek wordt ingericht
in het kader van milieuvergunningverlening. Daarmee kan
deze ook een basis bieden voor natuurvergunningverlening.
Dit systeem wordt uitgewerkt volgens de volgende lijnen.
We gaan toewerken naar een publiek-private verantwoordelijkheid. We voegen de mogelijkheid tot continu meten
in de bedrijven toe. We gaan innovaties integraal beoordelen. Daarbij wil ik toch maar weer opmerken dat de nieuwe
systematiek op korte termijn geen oplossingen biedt. Er is
op dit moment nog geen silver bullet, maar zo zijn we ermee
aan het werk.
Dan de vraag van de heer Van Campen over het achtste
actieprogramma mest. Wij hebben uw Kamer op 27 oktober
een brief gestuurd over alle onderzoeken die lopen in het
kader van dit achtste actieprogramma, inclusief de evaluatie
als opmaat naar het achtste actieprogramma. Ik heb de
CDM ook gevraagd om te adviseren over de wensen
rondom de doelsturing en de zorgen over kalenderlandbouw. Al deze onderzoeken verwacht ik rond de zomer te
ontvangen. Die gaan dan ook direct naar uw Kamer toe.
Wat mij betreft vormen ze de basis om onze inzet in het
achtste actieprogramma met elkaar te bespreken. Het vervolg is dat we die in Europa agenderen bij de onderhandelingen.
Dan het plan van aanpak mestmarkt. Ik heb aangegeven
dat er een brief komt met maatregelen waar we mee bezig
zijn. Uw Kamer heeft bij motie gevraagd om dat voor 1
maart te doen. Dat is nog steeds de planning.
Dan de Afrekenbare Stoffenbalans. Wat is de stand van
zaken, ook in concrete situaties? Ik wil voorstellen, voordat
het een heel verhaal wordt, om daarover een brief naar de
Kamer te sturen. Daarin lichten we dat verder toe.
Voorzitter. Dan nog even de vraag van mevrouw Ouwehand
over de paarden, ook in het kader van internationale handelsovereenkomsten. Alle vlees dat Nederland en de EU
binnenkomt, moet voldoen aan strenge veiligheidseisen.
Daaraan doet een handelsovereenkomst niks af en die voegt
ook niks toe. Ook door Mercosur zal dat niet aangepast
worden.
Er is nog een vraag van mevrouw Ouwehand. Gaat uw
gang.
Mevrouw OuwehandPvdDDat was mijn vraag niet. Als de minister hier later op terug
wil komen dan kan dat ook. Wij zien dat vlees van paarden
— vaak mishandelde dieren, waar we vaak beelden van
hebben gezien uit Latijns-Amerika — vaker op de Europese
markt komt. Ik vraag me af of de minister dat kan bevestigen. Als hij nu niet weet waar dat over gaat, hoor ik het
graag later. Wij denken dat dit zomaar eens te maken kan
hebben met Mercosur. Sowieso willen we weten of het
gebeurt, want de Kamer heeft zich al vaker uitgesproken
tegen die import. Heel vaak kloppen de controles niet, maar
dan komt het vlees toch hier op de markt terecht. Daar willen we meer over weten.
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-37
Dank aan mevrouw Ouwehand voor de verduidelijking.
Voor voedsel dat hier binnenkomt, hebben we de EUvoedselveiligheidseisen. Dat geldt ook voor paardenvlees.
Mevrouw Ouwehand refereert specifiek aan mishandelde
dieren, begrijp ik nu. Ik heb dat niet in beeld. Ik stel voor
om dat voor u in kaart te brengen.
De minister vervolgt zijn betoog.
Dan, met referentie aan het debat, de vraag om de lijn ten
aanzien van euthanasie bij bijtincidenthonden te herzien.
Refererend aan het debat: dat ga ik niet doen.
Dan de vraag van de Partij voor de Dieren over de
kortsnuitige honden. Ik heb daar in de eerste termijn wel
iets over gezegd. Het ging over de import van kortsnuitige
honden. Vouwoorkatjes vallen in dezelfde categorie. Ik kom
met een houdverbod. Een houdverbod is veel meer
omvattend dan een importverbod. Dat dekt alles in één keer
af, want als je een dier niet meer mag houden, mag je die
ook niet voor één dag houden en dus ook niet importeren.
Dat gaat dus verder.
Dat waren de vragen, meneer de voorzitter.
Ja, we gaan naar de moties.
Dan ga ik naar de moties. Als ik de motie op stuk nr. 32 mag
interpreteren als het inzetten op een meer gelijk speelveld
tussen producten van buiten de EU en in de EU, dan krijgt
de motie oordeel Kamer. En anders ontraad ik de motie. Ik
kader de motie dus een klein beetje in.
Ik zie mevrouw Nijhof knikken, dus de motie krijgt oordeel
Kamer.
Dan hebben we de motie op stuk nr. 33: ontraden.
De motie op stuk nr. 34: oordeel Kamer. Ik moet daarbij
zeggen dat die "one strike out" inmiddels in bijzondere
situaties wel degelijk wordt toegepast. Ik zie de motie dan
ook als ondersteuning van beleid en daarom krijgt deze
oordeel Kamer.
Dan de motie op stuk nr. 35: ontraden.
De motie op stuk nr. 36: ontraden.
De motie op stuk nr. 37: ontraden.
De motie op stuk nr. 39: ontraden.
Ja, ik kom even terug bij de heer Graus.
De heer GrausPVVJa, even over de motie op stuk nr. 35. Was de minister
vanmiddag maar zo snel geweest, want nu gaat het heel
snel. De motie verzoekt de regering verzamelde dierendata
en DNA-gegevens te koppelen aan de registratie van fokker
tot eigenaar. Deze motie is medeondertekend door het lid
Kostić. Hier vragen de diensten om, ook de diensten die
onder de minister vallen: de LID, maar ook de dierenpolitie.
Hierdoor kun je dierenbeulen en valse foklijnen sneller
opsporen. Dat heeft ook met bijtincidenten te maken. Ik
begrijp dus niet zo goed waarom de minister deze motie
ontraadt.
In het I&R Hond worden gegevens geregistreerd met vooraf
gestelde doelstellingen. I&R Hond is in het leven geroepen
in de strijd tegen illegale hondenhandel. Het koppelen van
I&R aan andere databanken is complex en duur en het
brengt privacyvraagstukken met zich mee. Daarom gaan
we dat niet doen en ontraad ik de motie.
Dan was ik bij de motie op stuk nr. 39.
Heel kort nog, meneer Graus.
De heer GrausPVVIk heb een paar moties laten schieten, maar dit is belangrijk.
De motie wordt ontraden, maar als het om criminelen,
broodfokkers en hondenmishandelaren gaat, dan gelden
er toch andere wetten? Dat geldt toch ook voor criminelen
zo? Dan gaan we hun privacy toch ook niet in bescherming
nemen?
We hebben te maken met privacywetgeving en die zullen
we moeten volgen. Maar er zijn meerdere argumenten. Het
gaat om de privacy, maar ook om de grote hoeveelheid
kosten die dit met zich meebrengt. Dat geldt overigens ook
voor een DNA-bank, waar ook erg hoge kosten mee
gemoeid zijn. Dat kan ook geen oordeel Kamer worden
gegeven en dus wordt de motie ontraden.
Dat geldt dus ook voor de motie op stuk nr. 39 over de
opkoop van dierenartsen.
De motie op stuk nr. 40: ontraden. Wij werken wel aan de
dierenartsentarieven. We hebben daar ook goede discussies
over gehad met elkaar, maar dit loopt te ver vooruit op
datgene waar we op dit moment mee bezig zijn. Vandaar
dat ik de motie op dit moment ontraad.
De heer GrausPVVDit zijn mijn laatste twee moties, dus dit is mijn laatste
interruptie. Allereerst moet de ACM zich hiermee gaan
bemoeien. Daar kan de minister ook voor zorgen. Voor de
mensen thuis die dat niet weten: dat is de Autoriteit Consument & Markt. Wat er gebeurt, kan gewoon niet. Door een
collega werd al gesproken over kartelvorming en inkoop-
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-38
macht. We kunnen hier dadelijk niet meer tegenop. Ze
kopen ook alle medicijnen weg van de markt, dus er moet
wel ingegrepen worden. Kan de minister zeggen dat hij hier
met de ACM over gaat praten en dat hij hiertegen in ieder
geval iets gaat doen?
Ik ben niet in de positie om de ACM opdrachten te geven
om onderzoeken te doen en controles uit te voeren. De ACM
is een onafhankelijke instelling. Als u vindt dat dit belangrijk
is, breng dit dan bij de ACM onder de aandacht. Maar ik
heb als minister geen bevoegdheid om de ACM opdrachten
te geven.
De heer GrausPVVMaar waarom zei de minister dan eerst "oordeel Kamer"?
Nee, dat zei hij niet. Hij zei dat hij dat mogelijk had willen
doen.
Nee, ik zei dat ik sterk de neiging voel om materieel oordeel
Kamer te geven, want ik voel mee met de gedachte achter
deze motie. Maar gezien de juridische kaders waarbinnen
we ons bevinden, die ik net opgenoemd heb, kan ik dit niet
verbieden. Zodra ze voldoen aan de eisen, moet ik een
exportvergunning afgeven. En dus moet ik ...
De heer GrausPVVDat zal ik dan doen. Ik zal ook wat collega's vragen om dat
te steunen. Dan gaan we het zo doen. Dank u wel.
De heer GrausPVVMeneer de voorzitter ...
De minister vervolgt zijn betoog.
Dan de exportvergunning voor dieren naar China. Dat vind
ik best een lastige, kan ik u vertellen.
Dat is de motie op stuk nr. 41.
Ik voel heel erg mee met het doel van deze motie. Eigenlijk
zou ik materieel de motie oordeel Kamer willen geven, maar
dan zeg ik iets toe wat ik niet kan waarmaken en dan wek
ik verwachtingen die ik niet kan waarmaken. Het is namelijk
op dit moment juridisch absoluut niet mogelijk om het
vervoer van dieren naar derde landen tegen te gaan.
Nederland moet een exportcertificaat afgeven als kan worden voldaan aan de eisen die China stelt. Daar moeten we
natuurlijk heel scherp op toezien. Dat is vastgesteld in de
Europese diergezondheidsregelgeving. Het dolfinarium
moet daarnaast aan de geldende wet- en regelgeving met
betrekking tot CITES en dierenwelzijn voldoen voordat die
dieren kunnen vertrekken. Ik heb geen kader waarbinnen
ik dit kan tegenhouden. Als zij aan de voorwaarden voldoen,
dan moet het gebeuren. Maar ik begrijp de gedachte achter
de motie heel goed. Ik steun die in feit ook, maar ik kan het
niet. Ik heb hierover net nog stevig doorgesproken met de
mensen, en het is niet te doen.
Dan de motie ...
Nee, meneer Graus, de motie wordt ontraden.
Die wordt dus ontraden.
De motie op stuk nr. 41 wordt ontraden.
En dus moet ik daarom deze motie ontraden.
De heer GrausPVVMaar dan doe ik het volgende. Er ligt een aangenomen
motie-Wassenberg om ervan af te zien. Vrijwel de hele
Kamer heeft die motie toen gesteund. Nu gaat het specifiek
om de exportvergunning. Volgens de EAZA kan het wel,
want meneer de minister gaat daarover. Maar dan houd ik
bij dezen de motie meteen al aan. Ik ga de motie-Wassenberg niet frustreren voordat ik deze motie helemaal in orde
heb met EAZA.
Op verzoek van de heer Graus stel ik voor zijn motie (36410-
XIV, nr. 41) aan te houden.
Daartoe wordt besloten.
De heer GrausPVVPrecies.
De minister.
Dan de motie op stuk nr. 42, over dierenmishandeling
meenemen en dat zodra bijvoorbeeld vrouwen en/of kinderen in veiligheid worden gebracht er geen dieren mogen
achterblijven bij de agressor. Ook hier begrijp ik heel goed
wat de heer Graus wil. Maar we mogen die dieren alleen
in beslag nemen als er ook sprake is van dierenmishandeling. Dat zijn de wettelijke kaders waarmee we te maken
hebben. We kunnen niet zomaar elk dier in beslag nemen.
Helaas.
De motie op stuk nr. 42 wordt dus ontraden.
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-39
Mevrouw BrometGroenLinks-PvdAVoorzitter, ik ...
Mevrouw Bromet knikt. Daarmee heeft de motie op stuk
nr. 44 oordeel Kamer.
Ja, ontraden. Sorry.
Mevrouw BrometGroenLinks-PvdAIk heb nog een heel klein punt van orde. Als je nu via de
website naar dit debat kijkt, dan hebben de moties andere
nummers. Mensen kunnen het dus niet volgen. Ik doe dus
het verzoek aan de minister om even de titel van de motie
te noemen. Dat helpt iets beter.
Ja, dat zou kunnen. Ik kan niet controleren wat er op de
website staat.
Ik neem aan dat mijn nummer ...
We zijn bij de motie op stuk nr. 42 en iedereen heeft de
motie voor zich waar dat nummer op staat. We gaan dus
niet weer andere nummers noemen. Maar het verzoek is
dus dat de minister het onderwerp noemt.
Het ging bij de motie op stuk nr. 42 om de dieren mee te
nemen bij huiselijk geweld.
Dan hebben we de motie-Meulenkamp over zaadveredeling
en het beschermen van zaadveredelingsbedrijven. Die motie
zou ik eigenlijk willen aanhouden, want ik zou hierover
graag eerst met de ministers van EZK en Justitie en Veiligheid willen spreken om te kijken of we tot een gezamenlijke
appreciatie van de motie kunnen komen. Dat is om te kijken
welke stappen we kunnen zetten. Ik vraag dus aan de heer
Meulenkamp om deze motie aan te houden tot die gezamenlijke appreciatie. Anders moet ik de motie ontraden.
De motie op stuk nr. 45 wil biologisch onderwijs inbrengen
in het agrarisch onderwijs. Wij gaan niet over het curriculum
van het onderwijs en moeten dus deze motie ontraden.
Overigens hebben wij wel regelmatig overleg met het
Groenpact en daarbij brengen wij ook het biologisch
onderwijs binnen het agrarisch onderwijs aan de orde. Ik
zal het in lijn met deze motie dan ook in het eerstvolgende
overleg onder de aandacht brengen bij het Groenpact. Ik
denk namelijk dat we daarin wel dezelfde ambitie hebben.
Dan hebben we pacht.
De motie op stuk nr. 46.
Dat gaat over de motie op stuk nr. 46, om ook bij volgende
pachtcontracten biologisch mogelijk te maken, juist als
overheid, als Rijksvastgoedbedrijf en Staatsbosbeheer. Deze
motie wil ik oordeel Kamer geven als inzet voor mijn overleg
met de minister van BZK en het Rijksvastgoedbedrijf.
Dan heb ik de regeldruk bio-boeren. Dat was de motie op
stuk nr. 47 van mevrouw Bromet. Er is een ATR-rapport
over de regeldruk voor biologische boeren. Certificaten,
certificering, protocollen, controles en alles wat daarbij
komt. Als de vraag is of ik ook nog wat breder wil bezien
tegen welke belemmeringen de biologische sector specifiek
aanloopt, waar wij misschien wat mee zouden kunnen, dan
wil ik 'm oordeel Kamer geven.
Mevrouw BrometGroenLinks-PvdAJa, dat vind ik prima. Maar als er een rapport ligt waarin
staat welke regels eigenlijk wel overbodig zijn voor biologische boeren, dan zou ik zeggen: pak je rol als minister en
schaf ze af voor de biologische boeren.
De heer Meulenkamp is niet in de zaal. Ik kijk even naar zijn
collega. Vooralsnog wordt de motie niet aangehouden. Dat
betekent dat de motie voor dit moment ontraden is, maar
mogelijk wordt de motie aangehouden.
Daarbij zij opgemerkt dat wij natuurlijk zo'n ATR-rapport
gaan bestuderen. Ik heb soms ook wel het gevoel dat er in
regelgeving dubbelingen zitten. We gaan dus bekijken of
die er zijn. Als we regelgeving kunnen vereenvoudigen,
moeten we dat niet nalaten.
Dan de motie over de biologische schoollunches. Dat is de
motie-Bromet c.s. op stuk nr. 44, die schoollunches biologisch wil maken. Het gaat wat mij betreft om biologisch en
duurzaam. Het is een heel lastige, maar ik wil er echt mijn
stinkende best voor doen om dat voor elkaar te krijgen. Als
ik de motie mag zien als een inspanningsverplichting, dan
wil ik 'm oordeel Kamer geven. Dat was de motie op stuk
nr. 44, voorzitter.
De motie op stuk nr. 47 heeft daarmee oordeel Kamer.
Dan heb ik de motie op stuk nr. 50 over de eco-regeling,
een motie van mevrouw Bromet. Die geef ik oordeel Kamer.
Dan heb ik de motie op stuk nr. 52 van de heer De Groot
over de bio-industrie.
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-40
De motie op stuk nr. 50 heeft oordeel Kamer gekregen.
Sorry, ja.
En wij gaan nu naar de motie op stuk nr. 49.
Nee. Nu moet ik even kijken. Ik had de motie op stuk nr. 47
en nu heb ik hier de motie op stuk nr. 50. Ik denk dat de
moties op stukken nrs. 48 en 49 voor mijn collega zijn.
Oké.
De eerstvolgende voor mij is de motie op stuk nr. 50.
Oké.
Die gaat over de eco-regeling en krijgt oordeel Kamer.
Dan heb ik de motie op stuk nr. 52 van de heer De Groot.
Die gaat over de bio-industrie. Onder verwijzing naar het
debat ontraad ik die.
Dan heb ik de motie op stuk nr. 53 over de kalverhouderij.
Die ontraad ik ook, eveneens onder verwijzing naar het
debat.
Dan heb ik de motie op stuk nr. 54, ook van de heer De
Groot, over de slachthuizen. Die zou ik eigenlijk willen
doorgeleiden naar mijn collega van SZW. Die gaat over de
arbeidsmigranten en het beleid dat daarbij hoort. Ik wil de
heer De Groot vragen om die motie aan te houden. Ik zal
'm doorgeleiden naar SZW en dan komen we met een
schriftelijke appreciatie.
Ik kom even terug bij de heer Holman, maar wat de minister
zegt klopt: op een spreekt-uitmotie mag het kabinet geen
reactie geven. Daarover is het oordeel echt aan de Kamer.
Meneer Holman.
De heer HolmanNSCIk zou de minister graag een vraag willen stellen. Ik snap
ook wel dat het zo werkt. Het is een heel complex vraagstuk
waar de polder niet uit is gekomen en waar we politiek
moeilijk uit kunnen komen. Hebt u, met uw ervaring met
hoe het overleg is gegaan, een idee of een suggestie hoe
wij hier tot een oplossing zouden kunnen komen?
Dat is een heel goede vraag. Ik heb vanmiddag ook de vraag
van de heer De Groot gehoord. Die ging hier ook over: hoe
willen dat dan doen? Ik heb begrepen dat het ook de wens
van de Kamer is om daar zelf over na te denken, zeg maar.
Ik denk niet dat we het nu helemaal kunnen inrichten, maar
ik kan me wel voorstellen dat we een traject starten waarbij
we met de Kamer kijken hoe we dat op een goede manier
kunnen doen en waarbij ieders inbreng in de Kamer op een
goede manier geborgd is in het proces. Dat willen wij dan
als ministerie van Landbouw faciliteren, uitgebreid, met
onze mensen enzovoorts. Ik zou me kunnen voorstellen —
het is even de vraag wat de heer Holman daarvan vindt —
dat ik meneer Holman een keer uitnodig voor een kop koffie
om te kijken of we daar iets voor kunnen doen en dat we
dan met een concreet procesvoorstel komen dat we samen
ontwikkelen. Een beetje een coproductie. Dat is ook wel
een novum. Nieuwe bestuurscultuur, zou ik willen zeggen.
Afrondend, de heer Holman.
De heer HolmanNSCIk neem die uitdaging graag aan van de minister, zodat wij,
mede namens u, een brief naar de Kamer kunnen sturen
met een voorstel voor hoe je het proces in zou kunnen
richten. Zoiets.
Kijk eens aan. Mooi.
Meneer De Groot, bent u bereid die motie aan te houden?
Nee. Dan wordt die ontraden.
Goed. We zaten bij de motie op stuk nr. 58.
Dan de motie van de heer Holman op stuk nr. 55 over de
integrale visie. Dat is een spreekt-uitmotie waar ik geen
oordeel over hoef te hebben.
Dan heb ik de motie op stuk nr. 57 van mevrouw Vedder
over de bufferzones. Die ontraad ik, ook onder verwijzing
naar het debat.
Dan gaan we naar de motie op stuk nr. 59. Die geef ik oordeel Kamer.
Dan de motie op stuk nr. 60.
Een ogenblik. Is de motie op stuk nr. 58 niet ook uw portefeuille, jonge boeren?
Ja. De motie op stuk nr. 57 is ontraden.
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-41
O, dat is boeiend. Ja. Dat komt waarschijnlijk doordat er
door dat nietje twee aan elkaar zijn blijven haken. U moet
wel blijven opletten, mevrouw Vedder. O, nee. Mevrouw
Vedder moet wel blijven opletten, meneer de voorzitter.
Dank u wel, meneer de voorzitter. Dan zeg ik maar voor de
Handelingen dat mijn advies zou zijn om deze motie aan te
houden. Tegen mevrouw Vedder.
Ja, ja, ja. Ze keek verbaasd. De motie op stuk nr. 58.
Mevrouw Vedder knikt ja.
Ja. Ik heb net bij de appreciatie van het amendement al
aangegeven dat ik als minister kom met een regeling voor
vestigingssteun, zoals dat ook in de brief is gemeld. In deze
motie geeft u een aantal suggesties mee. Ik wil eerst conform de brief die ik naar de Kamer heb gestuurd de regeling
uitwerken. Dan kom ik met die regeling naar de Kamer toe,
vanzelfsprekend. Als u een gesprek wilt voeren over die
regeling en de verdere invulling daarvan, zoals u dat hier
ook doet, dan kunnen we dat dan doen. Mijn advies zou
zijn: hou 'm aan tot het moment dat wij naar de Kamer
komen met een brief over de regeling voor vestigingssteun.
En "u" is in dit geval mevrouw Vedder.
Sorry.
Ik wil er één zin over zeggen: het is niet alleen maar dat we
dit gewoon hebben afgesproken, maar het heeft ook een
functioneel nut. Alles komt in de Handelingen en als er heel
vaak "u" staat, is het niet altijd duidelijk wie er eigenlijk
wordt bedoeld. Dat is een andere reden waarom het
belangrijk is om elkaar met de naam aan te spreken en niet
met u, ondanks dat u allen heel beleefd wilt zijn. Dat begrijp
ik. De minister vervolgt zijn betoog.
Weet u, ik ben nu anderhalf jaar minister en ik leer elke dag,
ook nu weer. Ik dacht dat het juist uit hoffelijkheid naar de
voorzitter was dat we dit deden.
Ook.
Ook. Ja, nou vooruit.
Ook dat. En de derde reden — die reden is er namelijk ook
en die is ook best belangrijk — is dat het in de hitte van het
debat vaak beter is om via een voorzitter te spreken dan
elkaar rechtstreeks aan te spreken. Ook dat maakt deel uit
van de motivatie om deze vorm te handhaven. Ik snap dat
we een nieuwe Kamer zijn, dus dat we als voorzitters af en
toe iedereen daar even op moeten wijzen. Er zijn dus goede
argumenten voor. De minister.
Op verzoek van mevrouw Vedder stel ik voor haar motie
(36410-XIV, nr. 58) aan te houden.
Daartoe wordt besloten.
Dan heb ik de motie op stuk nr. 59: oordeel Kamer.
De motie op stuk nr. 60 gaat over het meetinitiatief in
Foodvalley. Op zich sta ik welwillend tegenover deze motie,
maar ik wil wel heel graag dat we even goed met elkaar
nadenken en goed kijken naar de kwaliteit van wat er op
dit moment is opgeleverd en hoe we de kwaliteit van het
vervolgproces op een goede manier gaan inrichten. Met
die appreciatie wil ik 'm oordeel Kamer geven. Dat gaat
over het meetinitiatief Foodvalley. Dat was de motie op
stuk nr. 60.
Ja, maar de heer Grinwis is niet in de zaal. Ik kan dus niet
constateren of hij het ermee eens is. Dan moet ik vaststellen
dat de motie waarschijnlijk ontraden wordt. Maar als de
heer Grinwis aangeeft aan collega's dat hij die interpretatie
kan accepteren, dan kan het oordeel Kamer worden. Ik zeg
dit even omdat er vast iemand van de ChristenUnie meeluistert, die dit met de heer Grinwis zal kortsluiten. De motie
is dus even ontraden. De minister.
Dan heb ik die motie op stuk nr. 62. Ik begrijp heel goed
wat hier staat. Ik vind het een sympathieke motie. Het zou
best kunnen dat we dat ook op die manier gaan doen. Maar
ik heb met de sector afgesproken dat ik eerst met de sector
wil gaan praten voordat wij definitieve keuzes maken. Een
van die keuzes kan zijn om het over te hevelen van de
basispremie naar de eco-regeling. Ik zou 'm nu willen ontraden en eerst het gesprek met de sector willen afwachten.
Dat ging dus over de motie op stuk nr. 62 over de ecoregeling.
Dan de motie op stuk nr. 63 over dierenartskosten. Met
referentie aan het debat wordt deze motie ontraden. Het is
te prematuur.
Dat geldt ook voor de motie op stuk nr. 64 van mevrouw
Beckerman. Die gaat ook over dierenartskosten.
Dan heb ik de motie van mevrouw Beckerman over dierenartsen en werkdruk. Die wil ik oordeel Kamer geven.
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-42
Dus de motie op stuk nr. 65 krijgt oordeel Kamer. Mevrouw
Beckerman wil nog op iets terugkomen.
Mevrouw BeckermanSPIk snap het oordeel over de motie op stuk nr. 63 niet. De
het is prematuur. Maar ik verwijs keurig naar
het onderzoek dat loopt en de beantwoording die de
minister schriftelijk gaf, waarin stond dat het medio 2024
klaar is. Vandaag in een antwoord op een interruptie zei de
als ik dat onderzoek klaar heb, kom ik
meteen met maatregelen. Volgens mij is deze motie dus
een prima samenvatting van eerdere beloftes en hebben
we daarmee een hele mooie uitspraak.
Hier staat: "verzoekt de regering om medio 2024 met
maatregelen en wetgeving te komen die effectief zijn
gebleken in het buitenland". Dat sluit heel erg aan bij het
debat dat we hebben gehad, maar wat hier staat is dat we
met maatregelen gaan komen. Ik denk alleen niet dat ik met
maatregelen kom, maar dat ik kom met het onderzoek en
daarnaast met een onderzoek naar mogelijke maatregelen.
Dan kunnen we daarover met elkaar een debat voeren.
Wetgeving komt daar weer achteraan. Je kondigt maatregelen aan en dan komt daar wetgeving achteraan. Mag ik
de motie zo interpreteren dat u zegt: kom medio 2024 met
het onderzoek over de prijzen en kom daarbij ook met een
pakket aan mogelijke maatregelen die zouden kunnen
worden doorgevoerd, zodat we daar het debat met elkaar
over kunnen voeren? Want dan wil ik 'm oordeel Kamer
geven.
Mevrouw Beckerman knikt ja. Dan heeft de motie op stuk
nr. 63 toch oordeel Kamer gekregen.
De motie op stuk nr. 64 over dierenartskosten blijft ontraden. De motie over dierenartsenwerkdruk is oordeel Kamer.
Dan heb ik de motie op stuk nr. 67 over Mercosur. Die ga
ik ontraden. Wij kunnen op dit moment echt nog geen
positie innemen. Het debat komt. De complete tekst moet
bekend zijn. Er moeten concrete voorstellen liggen. Dan
komen wij met besluitvorming naar de Kamer toe. Zoals ik
net al gezegd heb, hebben we er bij de Commissie op aangedrongen om het niet te splitsen, maar om het in z'n
geheel te doen, waardoor het naar de Kamer gaat. Ik ontraad de motie dus.
Mevrouw OuwehandPvdDIk wil alleen nog even in herinnering brengen dat we dit
riedeltje kennen. De Kamer heeft nu al drieënhalf jaar
geleden gezegd: als landbouw erin zit, moeten we het niet
doen. Het kabinet blijft zeggen: we wachten gewoon het
definitieve voorstel af. Dat ligt er al; het moet alleen vertaald
worden. Maar goed, het duurt en het duurt en het duurt en
het duurt. Zo meteen — dat gebeurde bijvoorbeeld bij CETA
— krijg je te horen: het proces is nu al zo ver; als Nederland
nu nog "nee" zegt, slaan we internationaal een flater. Ik zou
graag horen dat de minister ten minste erkent dat tegen de
Kamer bij dit soort kwesties de hele tijd wordt gezegd: te
vroeg, te vroeg, te vroeg; we komen nog, echt, heus; we
nemen het mee. Op een gegeven moment is het echt aan
de orde — dat heeft dan acht jaar geduurd — en dan is het
argument ineens: we kunnen nu geen "nee" meer zeggen;
wat denk je dat onze internationale bondgenoten dan roepen?
Wij dringen er bij de Europese Commissie op aan om het
in zijn geheel te behandelen, waardoor het ook in parlementen behandeld kan worden. Dat is de inzet van dit kabinet.
De Kamer heeft ook een motie — die is heel breed aangenomen — over de positie van de landbouw in Mercosur.
Dat zijn hele duidelijke signalen. Nou ja, "signalen" is het
verkeerde woord. Het zijn duidelijke uitspraken van de
Kamer. Daar verhouden wij ons ook toe. Het is wat mij
betreft niet zo dat we straks in een proces zitten waar we
niet meer uit kunnen en dat we dan voor een voldongen
feit staan. Dat is niet de inzet van dit kabinet.
De heer FlachSGPHet is een beetje uitzonderlijk, maar ik kreeg het verzoek
van collega Grinwis om door te geven dat hij akkoord is
met de interpretatie van de minister. Dat was, als ik het
goed heb, de motie op stuk nr. 60. Die kan daarmee oordeel
Kamer krijgen.
Dan krijgt de motie op stuk nr. 60 oordeel Kamer.
De mannenbroeders, zoals meneer Graus zei, hebben elkaar
blijkbaar gevonden.
Dan gaan we naar de motie van de PVV om te inventariseren hoe slachtoffers en dieren in alle gemeenten geholpen
kunnen worden. Dat is echt een taak van de gemeentes.
Het is niet onze taak om dit te gaan doen. Wel wil ik de
komende periode deze stichtingen nadrukkelijk onder de
aandacht brengen bij de gemeenten. Met die interpretatie
wil ik de motie oordeel Kamer geven.
Ik kijk even naar de vertegenwoordigers van de Partij voor
de Dieren, want die hebben de motie ingediend.
O, sorry! Ja, ja, dat klopt.
Is dat akkoord? Er wordt geknikt. Dan krijgt de motie op
stuk nr. 68 oordeel Kamer.
Mijn verontschuldigingen, meneer de voorzitter.
Dan heb ik een motie van het lid Kostić, Partij voor de Dieren, op stuk nr. 69. Ook deze ontraad ik. De motie gaat over
de dieren in dierentuinen.
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-43
De motie op stuk nr. 70 is een beetje lastig. Mij wordt
gevraagd om in gesprek te gaan met de CDM over de
derogatie en daarin het 100% grasland te betrekken. Zoals
in het debat aan de orde is geweest, zijn wij met de sector,
maar ook zelf, aan het nadenken en met de sector in gesprek
om te komen tot maatregelen rondom de mestmarkt. Als
we straks iets hebben, zal de commissie van de meststoffen
daarbij ongetwijfeld weer een rol spelen. Wij komen voor
1 maart met een brief naar de Kamer. Ik wil eigenlijk deze
motie daarbij betrekken, want dan kunnen we hier in één
keer één pakket van maken. Dan vraag ik de heer Flach om
deze motie aan te houden. Dit is de motie op stuk nr. 70,
over derogatie.
Ik begin met het amendement op stuk nr. 24, over natuurbranden. Dat moet ik ontraden. Dat doe ik een beetje met
een zwaar gemoed en pijn in mijn hart. De SGP-fractie vroeg
heel terecht aandacht voor natuurbranden. Ik maak me daar
zorgen over omdat de komende jaren de kans op onbeheersbare natuurbranden ook in Nederland steeds groter wordt.
Ik ben dit onderwerp echt met urgentie aan het aanpakken.
Ik werk samen met de collegaminister van JenV aan een
landelijk crisisplan inzake natuurbranden. Aanstaande
maandag ga ik samen met natuurbeheerders op de Sallandse Heuvelrug hierover verder in gesprek. Ik heb heel
veel gestart, dus we zijn er echt mee bezig. Ik moet 'm alleen
tot mijn grote spijt ontraden, gezien de financiële claim.
De heer FlachSGPDe motie is eigenlijk al zo veel mogelijk afgezwakt. Het gaat
om het voorleggen aan de commissie en om het daarna,
afhankelijk van de uitkomst van het Europees speelveld,
voorleggen aan de Europese Commissie. Ik wil de motie
dus handhaven, maar ga wel graag in op het voorstel van
de minister om deze dan te betrekken bij het totaalplan
waar hij mee komt. Maar op dit moment handhaaf ik de
motie.
De heer FlachSGPIk zou bijna zeggen: meent de minister dit serieus? We
hebben hier een begroting behandeld van miljarden. Een
week van tevoren krijgen we nog een begrotingswijziging,
ook van miljarden. En dan komen er drie voorzitters van
veiligheidsregio's, die eigenlijk nooit te beroerd zijn om
lastige klussen voor het Rijk op te knappen. Zij vragen om
4 miljoen euro. Ik zou bijna zeggen: meent de minister dit
serieus?
Dan blijft de motie op stuk nr. 70 ontraden.
Dan de motie op stuk nr. 72, over het gelijke speelveld.
Mevrouw Koekkoek verzoekt de adviescommissie Actieplan
biologische landbouw op te roepen om het onderwerp gelijk
speelveld prioriteit te geven, maar dat is lastig op dit
moment. Wel wil ik de commissie vragen om een quickscan
uit te voeren naar het speelveld in Europa en daarover aan
ons te rapporteren. Dan kunnen we kijken wat we eventueel
kunnen gaan doen. Met die interpretatie zou ik 'm oordeel
Kamer willen geven.
Mevrouw Koekkoek knikt. Daarmee heeft ie oordeel Kamer.
Meneer de voorzitter. Dan heb ik de laatste motie, op stuk
nr. 73. Deze wil ik oordeel Kamer geven.
Dank u wel. Dan gaan we snel door met de minister voor
Natuur en Stikstof om het overgebleven amendement en
een aantal moties te appreciëren. Gaat uw gang.
Voorzitter, dank. Ik wil u ook bedanken voor het debat en
voor de steun om belangrijke stappen die nodig zijn, te
kunnen blijven zetten voor ruimte voor PAS-melders, ruimte
voor boeren en voor de natuur. Ik zag verbinding in de
Kamer. Dat vind ik mooi, en dat meen ik oprecht.
Ik heb in volgorde één amendement, één vraag en negen
moties.
Als je landelijk kijkt naar wat er nodig is voor natuurgebieden, het herinrichten van natuurgebieden en preventieve
maatregelen nemen, dan is dat een hele lijst, waaronder
ook waterputten. Dat is niet alleen voor de Veluwe; denk
even terug aan de vreselijke natuurbrand in De Peel, in
2021. Dit is veel breder.
Nu alleen de Veluwe? Volgens mij zouden we naar alle
natuurbranden en dus naar alle natuurgebieden moeten
kijken, maar dat is echt aan een volgend kabinet. Ik doe er
alles aan om dit goed te agenderen voor de formatie. Ik pak
het met veel ambitie op, maar ja, helaas moet ik het puur
om de financiële claim ontraden. Ik vind het gewoon niet
gepast om hierover een besluit te nemen als demissionair
minister, hoe relatief klein het bedrag ook is. Maar nogmaals, inhoudelijk snap ik 'm.
De heer FlachSGPIk voel de worsteling van de minister, maar ik vind het
staatsrechtelijk toch wel bijzonder dat elk voorstel dat geld
kost, categorisch wordt uitgesloten. Natuurlijk is het kabinet
demissionair, maar daar wordt ook bij gezegd: dat doen
we vanwege de formerende partijen. Dat vind ik wel een
bijzondere figuur. Wij behandelen hier dus eigenlijk een
begroting, terwijl we op voorhand al wisten dat we helemaal
niets konden veranderen. Dan heb ik het gevoel dat we dit
een klein beetje voor spek en bonen doen; als zelfs dit soort
kleine, maar toch heel serieuze en belangrijke voorstellen
niet positief bejegend kunnen worden, vanwege het feit dat
de vier partijen aan het formeren zijn.
Dan toch heel even voor de scherpte: de dekking wordt
gevonden in het transitiefonds. Met alle respect, het transitiefonds is gericht op natuurherstel. We hebben hier in de
Kamer met elkaar de toetscriteria vastgesteld in de Wet
transitiefonds en daar krijg ik dit niet doorheen, zeg ik maar
even als fondsbeheerder, dus dan zal de dekking op de
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-44
begroting moeten worden gezocht. Hoe raar het ook klinkt,
dat snap ik heel goed: ik heb daarvoor op die begroting
geen post van 4 miljoen. Nogmaals, er is veel meer nodig
voor natuurbrandgevaar en preventie. Ik pak dat voortvarend op. Ik ben er echt actief mee bezig, maar het is aan
een volgend kabinet om hiervoor middelen vrij te maken,
want dat is nodig.
We gaan hier niet meer verder over debatteren, want vanaf
de Financiële Beschouwingen heeft het kabinet deze lijn
ingezet, dus daar gaan we vanavond niet uitkomen. Ik geef
de minister het woord om de vraag te beantwoorden en de
moties van appreciaties te voorzien.
De vraag, ook van de heer Flach, ging over de garnalenvisserij op de Waddenzee. We leven in een rechtsstaat. Iedereen mag zijn recht halen. Dit is inderdaad een reactie op
het afwijzen van een handhavingsverzoek. Dat heb ik afgewezen omdat er zicht is op legalisatie en daarom geef ik de
sector de ruimte om tot een gedegen wijziging van hun
aanvragen te komen. Dat is inderdaad de reden. Het is nu
aan de rechter. Zoals ik ook aan de heer Grinwis heb
bevestigd, werken we hier echt met voortvarendheid aan.
Dat wil ik nogmaals herhalen.
Voorzitter. Dan de moties. De motie van de PVV op stuk nr.
38 over Staatsbosbeheer en de Oostvaardersplassen moet
ik ontraden. Het Rijk verstrekt geen subsidies voor het
beheer van de Oostvaardersplassen. Dit gaat via de SNL,
via de provincie Flevoland.
De heer GrausPVVMaar wie gaat er iets doen aan die dierenellende daar? Ik
heb steun van de Kamer gehad en er gebeurde niks. Er zou
preventie zijn en er gebeurde niks. We kunnen daar niet
iedere keer de dieren laten verhongeren en verdorsten. Er
moet toch eens ingegrepen worden? Ik begrijp niet dat
niemand hier iets aan doet. Wat gaat de minister doen?
De motie vraagt om Staatsbosbeheer te korten op geldstromen, maar ik ga daar niet over. Daar gaat de provincie over.
De beheerders, zoals Staatsbosbeheer, ontvangen beheersubsidies van de provincies. Het is aan de provincie Flevoland om op subsidieafspraken met Staatsbosbeheer te
sturen.
Afrondend.
De heer GrausPVVMaar de regering geeft weer alles aan het Gemeentefonds
en het Provinciefonds, dus we kunnen bepaalde stromen
stoppen. Bovendien kan ook top-down worden ingegrepen.
We kunnen dat toch niet tientallen jaren aan blijven zien?
Er zijn miljoenen mensen die zich hier dood aan ergeren.
Het gaat mij specifiek om het dierenleed, maar wat gaat de
minister doen? Wil de minister eens gaan praten met
Staatsbosbeheer, misschien met de collega-minister van
Landbouw, opdat die ellende een keer stopt? Dan ben ik
ook al tevreden.
Ik heb vaak gesprekken met Staatsbosbeheer en dit onderwerp wil ik ook bespreken, maar ik ga niet over … Natuurlijk,
ik wil alles bespreken, maar Staatsbosbeheer is verantwoordelijk voor de uitvoering van het beleid dat door de Provinciale Staten is vastgelegd in het beheerplan. Dat is daar
democratisch gelegitimeerd.
De motie op stuk nr. 38 is ontraden. Gaat u door.
De motie-Bromet/Grinwis op stuk nr. 48 gaat over het
Aanvalsplan Grutto. Daar ben ik het inhoudelijk mee eens.
Het is ontzettend belangrijk dat we hierover langjarig
zekerheid kunnen geven. Het is belangrijk voor de natuur,
maar gezien de financiële claim heb ik geen andere keuze
dan deze motie te ontraden.
Mevrouw BrometGroenLinks-PvdAMisschien in deze interruptie dan ook even ter overtuiging
van mijn collega's hier: beide moties betreffen eigenlijk een
specificering van het transitiefonds. Het is dus een specificering van die gelden, van die 24 miljard. Wij zeggen: zorg
nou voor regelingen om de grutto goed te verzorgen en
zorg voor die houtwallen. Dan hebben wij ook geen discussie over de vraag of brandveiligheid daarbij hoort. Het is
gewoon voor de grutto en voor de houtwallen.
Nou ja, sinds de decentralisatie van het natuurbeleid ontvangen de provincies structureel middelen via het Provinciefonds en is het aan de provincies om aan de besteding
daarvan binnen de provinciale begroting prioriteit te geven.
Ik heb mij ervoor ingezet om binnen het GLB langjarige
contracten toe te staan. De Commissie heeft daarmee
ingestemd. Maar het is vervolgens aan de provincies om
binnen die beschikbare middelen uit het Provinciefonds te
voorzien in een financiële garantstelling. Het Rijk heeft
inderdaad geen financiering voor deze langjarige contracten. Willen we dat wel, dan is dat wel echt aan een nieuw
kabinet. Het gaat daarbij ook over structureel geld.
Voorzitter. Voor het landschapsfonds geldt dezelfde argumentatie, hoe belangrijk ik het landschapsfonds ook vind,
ook voor de natuur. De motie-Bromet/Vedder op stuk nr.
49 moet ik dus ook ontraden.
De moties op de stukken nrs. 48 en 49 zijn ontraden.
De motie-Tjeerd de Groot op stuk nr. 51 over de verplaatsingsregeling moet ik ontraden. Volgens mij ben ik in het
debat uitvoerig ingegaan op de reden waarom ik dat moet
doen.
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-45
De heer Van CampenVVDEerder noemde de minister de Lbv en de Lbv+ "woest aantrekkelijke" regelingen; er zouden geen betere komen. Ik
wil de minister goed begrijpen. Hoe moet ik dan een volgende regeling zien in het licht van het oordeel dat ze geeft
over deze motie?
Die vraag snap ik. De Lbv+ heb ik ooit ... Er moest een
"woest aantrekkelijke" regeling komen. De regelingen die
er waren, waren voor 60% van de productiecapaciteit. Die
hebben we met de Lbv+ op 120% gezet. Dat percentage
komt niet meer terug. En dat is ook voor een MGB-regeling.
Dank aan beide ministers en hun staf voor de beantwoording.
De algemene beraadslaging wordt gesloten.
We gaan aanstaande dinsdag, de 6de februari, stemmen
over de ingediende moties, en donderdag de 15de februari
over de amendementen, want dan stemmen we over alle
amendementen van alle begrotingen. Dat is de dag voor
het krokusreces.
Ik ga nu de vergadering schorsen. Ik wens de leden en hun
staf een goede avond.
De vergadering wordt van 19.31 uur tot 19.35 uur geschorst.
De motie-Holman op stuk nr. 56 is een spreekt-uitmotie.
Die zal ik op de dezelfde manier als de heer Adema dat doet,
in coproductie oppakken. Ik ben er blij mee. Ik snap 'm. Het
is een forse opgave om de doelen in 2025 te halen. Ik ben
het er ook mee eens dat een goed plan nodig is. Daarom
misschien ook wel het Ontwerp Nationaal Programma
Landelijk Gebied, dat nu ter inzage ligt. Om te versnellen
— dat is ook nodig — hebben we de Lbv en de aanpak
piekbelasting, maar bijvoorbeeld ook de maatregelpakketten. Maar we hebben die stip nodig.
De motie-Grinwis/Van Campen op stuk nr. 60 is behandeld
door collega Adema, waarvoor dank. Ik was het ook nog
eens met zijn appreciatie. Dus dat scheelt.
De motie-Grinwis c.s. op stuk nr. 61 over de Maatregel
Gebiedsgerichte Beëindiging: oordeel Kamer.
De motie van mevrouw Ouwehand op stuk nr. 66 kan ik
oordeel Kamer geven gelet op het dictum.
Tot slot de motie van de heer Flach c.s. op stuk nr. 71 over
natuurmonitoring. Die kan ik oordeel Kamer geven, mits.
Ik wil hiermee aan de slag, maar alleen met het deel dat
geen geld kost. We kunnen namelijk heel veel doen zonder
dat het geld kost. Dan kan ik deze motie oordeel Kamer
geven, voor het deel dat geen geld kost. Ik zal u ook voor
het debat meedelen met welk proces wij daar samen met
onze partners uitvoering aan gaan geven.
Ik zie de heer Flach knikken. Dan krijgt de motie op stuk nr.
71 dus oordeel Kamer. De heer Van Campen.
De heer Van CampenVVDIk heb een vraag over de motie-Grinwis c.s. op stuk nr. 61
over de in voorbereiding zijnde Maatregel Gebiedsgerichte
Beëindiging. Het dictum roept er eigenlijk toe op die regeling aantrekkelijker te maken dan de bestaande Lbv- en de
Lbv+-regeling. De minister heeft die regeling nu juist langer
opengesteld. Vreest de minister niet dat dit, als wij deze
motie aannemen, de deelname aan de Lbv- en de Lbv+-
regeling juist zal ontmoedigen?
Wat we zien in de praktijk is dat er geen regeling bestaat
die voor iedereen helemaal top is. Iedere regeling heeft ook
weer nadelen voor bepaalde boeren. Dat is, denk ik, inherent
aan iedere regeling die je aanbiedt. Dit gaat over een manier
van taxeren. Ik voer graag met uw Kamer nog een keer het
gesprek over hoe we toekomstige regelingen verder
vormgeven. Ik hoor meer wensen, bijvoorbeeld om delen
van je bedrijf te kunnen beëindigen. Daar voorziet de huidige regeling ook niet in. Dat is de reden dat ik zeg: oordeel
Kamer. We komen dan ook terug bij uw Kamer voordat we
het in de notificatie zetten. Nogmaals, dit is gewoon om
een goed gesprek met elkaar te voeren. Regelingen moeten
niet met elkaar concurreren, maar ik zie wel dat niet iedere
regeling voor iedereen even goed is.
Tot slot.
Begroting Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit 2024
1 februari 2024
TK 37
37-7-46